$7 ü
it
&iufaz s» oz
(^me"tr1."T at uro
"P v A 1T ic f
VU io SIBI
i ds
A ad
two qui diccrenc diff eum. dicerem , Ui mi Tun raque yleb xm e ttm ^-fer ibaf. e concurmm7:vef apuerunc eum-o» addu
erumc eti m eonalmi-o4-9 020v£3lfet Dl cv*
à

$» xJ Li
D

MÍONVMENTVYM
INSITAVRATI
PATRVM MEMORIA PER T | HELVETIAM REGNI CHRI
STI,.ET RENASCENTIS: EVANGELII
4d est, EPISTOLARVM D.[OHAN.NIS OECOLAMPADII, ET HvLz drichi Zvinglij, aliorumquc eximiorum Iefu Chtifti Seruorum, libri ITII. | QVI OSTENDVNT, OVO FERVORE$PIRE : 1us,C? qtia fide(ana doctrina ab ipfis tum traduta tum propugnata fit aduerfus varios errores,&- quo fHudio ab eorundem fuc cefforibus propaganda c propugnanda fit. OPERI AVTEM: PRAEFIXA EST. Apologia deiftorum rà» iosewoy pia do&rina,& Hiftoria : de praclarz illorum conuerfationis praclaro exitu.
PER SEBASTIANYM HENRICPETRMI

ELERNCHYVS EORVM. QV& HISCE QY Ae tuor Epiftolarum libris continentur.
PRIMVS Liber diuer(a Scriptura loca, cv veligionis Chrifliana difficiliores quafhiones explicat.
SECVNDVS Liber veri C falfi baptifmi Epislolas babet, quibus vary Catabaptistarum errores folidifüm confutantur,
TERTIVS Liber ea qua ad Eucharislia negocium pertinent,compleditur.
QVARTVS acvltimus Parenetici generis Epiftolas, pluri
mum tàm ad Ecclefieregimen, quàm ciuilem tranquilli
tatem momenti babentes,continet
Jwvvvvvervoo o9 e 0 0000000009004
rf f: udaaclihiiefilafe|
i Aweevbueiseu Basel i
Pibpresoropetotentn,
sae d52 47
' teebens
i |

MAGNIFICIS$ DOMINIS COSS. TOT)OQVE PRVDENTIS: SIMO SENATVI, CLARISSIMAE ET LA V. datiféma Reipub. Sangallenfis, Dominu plurimim obferuanda, $9. PD.
IloHAN. lacoBvs GRYNZVSs.
; f|EMINT, virum pietatis, doctriZAwnx« coqguenuz laude toto [— 4 orbe Chrftiano celeberrimü,
|i 6 D.IOHANNEM STVRMIVM, "quum Argentorato Bernam pronermceretur, e baluex esweózi» mefalutaret; in&imiliari colloquio, exme quarere,
i Cuz nam Theologorum Gern HOrUm quotquot memoria PaIYHWIABILO efto refcentis Euanaély,eodem temporeyim Eccleftis viuavoceci" eruditis Seriptis; Domino noiiro Iefa Chriffo fauctum testimonium perbibuerunt, doclrina palimana tribuendam e[fe,iudicarem?
Refpondi autem tüm,&quidem fàluo aliorum recte iudicatium iudjcio: Suas vnicuiq; Dei Seruo, tum dotes tum laudes fuic (e:& occultam quádam ineeniorü s»osuoia,
| eo Sí donorumq; Spiritus. fancti fimilitudinem effe, qua faciat vt de codem alius aliteriudi; e 2 cec
Hz
€

DRAFATIO.
ec: Mihi tamen, ob trilinguem eruditionem,&ob(anz doctrina fcientia& vfum, deniqsob Antiquitatis Ecclefiaftice exactam cognitionem, Oecolampadium, fua etate palmam obtinuiffe, vider:&extarecuooo 1üudiciaD. Capitonis& D.Bucer..
Aflenüri tum mihi quidem D.Sturmius; & rationes. quas fdduxeram probare vifus eft.. Sed idem eum addebat, Inter noftros, Oecolampadio pichacvita functo; nemine Buccro fuperiorem fuiffe, quicum Theologia fic coniunxiffet(olidam Philofophiam, S diferendi facultatem,vcthuncvnum omnibus Aduerfe partis Theologis opponipoffe, eam Contarenus é Colloquio Ratisbonenfiin Italiam rédiens, Petro Martyrifibiin itinere obuio facto,faffus fit.
Quotquotautem cum iudicio& candore Chrftiano Iegüt& expendut Scripta Exeetica& Polemica, D. Huldrichi Zwunglyj, Ecclefie Tigurinz Epifcopi celeberrimi facilé animaduerrunt, feruente fpiritu locutü cffe,& docuiffc diligenter ea qux(íuntDomini,

DDR& FAT: I20, mini, acreuera fuiffe Zwariver i o2 is, folitum quinetiam zxjosce». fiquando«we errantes conuincendi effent.Eundem, quod inScripus exotericorum, Philofophorum, dico, Oratorum, Hiftoricorum;Poctarum feliciter effet ver(acus, Orationi fuz reru cum copiam, tum nitore&clegantiam maiore, quamalij quida Theologi fecerint, addidit(e,&Latine,Grecé& Hebraice perquam do&um fuiffe, nemo ignorat nifiqui illius ingenij monumenta on vidit. Duorum ftorum praftanuum Domini noftri Iefu Chrifu Seruorum;- quorum Miniftenum,Regno Chnftiin his vrbibus H«luctia&in vicinia plantando, plurimüferuiuifferesipfa loquitur, Epiftolas denuó cuulcandaseffe,vtez vfibus San&orum inferuiant 1uftis, vt quide mihi perfuadeo,de cauffis,cenfui. ^. Vtenim Abel diuino ornatus tefumonio,etiam mortuus,pcr fidem adhuc loquitur:fic Oecolam padius& Zuinglius, Ecclefis, quibus finguli pé prefuer ütid inculcat, 44s 3 quod

PRE€FATIO.
quod Paulus Timotheo olim fcripfit: Nc te pudeattefümonij Domininoftriineq;tepudeat mei, qui fum captiuus ipfius: fed efto particeps afflicionum Euangelij, ex potenuia Dei.Etad Corinthios: Vigilate, flatein fide,viriliteragite, eftotefortes. Omnia veftra
cum caritate fiant.| Omnibusautem Verbi Dei Miniftris, qui inillorum laborcs funtingreffi, dicunt: Fraues, Depofitum feruate,& auerfamini profanosdcrebus inanibus clamores,& oppofittones lsó nominata fcientia: quanonnulli pra(e ferentes, circa fidemaberrárunt àfcopo. Exemplartenete(ànorum:(ermonü,quos(vt Apoftolicis& Propheticis monumentis illi comprehenfi& nobis przeferipa func)à nobis quoqueaudiftis, cum fide & caritate quac eft in Chrifto Iefü. Przclarum depofitum feruate, per Spiritum| fàn&um qui inhabitat in. vobis. Imitamini Quad Qno, Qai hofpitalitatem; modeftiam& zelum San&orum,& alia decora quibus Dominus pro infinita fua grat3,

PaR&raATrI.O.
^ Sa,nosquoque inftruxit, vt deftracto An| üchrifuani(mo,pie conftitutas Ecclefias pofteris&(ucceflonbus noftris traderemus curandas& cuftodiendas. Nam poft obitum noftrum tentabunt vos Lupi graucs, non parcentes gregi... Etex vobis ipfis exorientur, qui loquantur peruería, vtdifcipulos poft fe abftrahant.. Ideo vigilate, memores. noftn v M imitamini noftram fidem, confiderantes qui|fuerit exitus noftra Cohueris tois, cuius fané nos non pudet, quicquid tandem Mundus dé nobis mentiatur..[efus Chriftus heri & hodié idem eft,& in fecula: ne igitur doctrinis varijs& peregrinis circumferimini. Commendamus vos autem, fratres, Deo& fermoni gratia ipfius: qui quidem Deus poteft f uperftruere,& dare vobis quod haxreditatis iure poflideatis,cum (anéctificatis omnibus.
Habent pie& crudité. fcripte Epiftolzhoc eximium quod: auctorem totum,& quodamodo à(cipfo viuis coloribus pictu,
P bona

PBR€FftATIO. bona&de reprafentant. Videbunt itaq; Le&orcsintelligentes& candidi;qua fuerit ratio&fors vite& minifterij D. Zuinglij& D. Oecolampadi: quàm fuerinttenaces Bidclis illiusfermonis quiad doctrinam facit: quod vterqs potuerit exhortari per doétrinam fanam,&contradicentes conuincere:quz cez tamina illis adeunda&(üperanda fuerint: uibus in vicinia NL A exhortatione, cóilioinfütutioneadfüdtfint: quàm fucrint ergà pios exules, erga pauperes benefici& hoIpitales: quàm alieni fuerintà aftu, à luxu, à turpi quzftu, abaffentatione, à vanitate, ab OCIO&inertia. i Eruntetiam hz Epiftola apologiz loco adueríus calumnias quorundam homintü, quos fane fatius erat defüis ftudijs& moribus,de fua doctrina& vocatione, defua vita & morte ferió cogitare, quam in Chrifto Domino quic(ícentes crüdelibus vocibus& fcriptis flagellare,& Iuuentutem ignaram accendere, vt pulcrum ideffe putet, quod Quintilianus hoc breui dico expofüit: Pcrpetua

PREFATIO. petua res eftodiffe finecauffa.
Quód etiam non mefugeret, effe alibivirosquofdam Regni Chrifüitudiof os,qui defidérarent exemplaria iftarum Epiftolarum, ijs quoque mihi fatishciendum effe, duxi: quamuis non definzqui quod ipfiafpernancur, alijsalicer& rectius fentientbus(übminiftrarnolint.||
Enimucró, plurimum refert etiam noftroshominesintelligere, quando, quaoccafione,quibus adminiftris Domini tum Po liticis tum Ecclefiafticis, quo cü fucceffu,incorrupta Euangelij doctrina fonare coeperit, in inclytis vrbibus, Tiguro, Berna, Bafilea, Schafhufia, Sangallo, Mylhaufia, Bienna,& in illarum prouincijs.Ifta autem ofnnia ex Epiftolis, quas offerimus legendas, difcere poterunt.
Erit eifdem modis omnibus vtilis confideratio, cócordix docentium& gubernantiü Ecclefias& Scholas, zcli pro gloria Dei, communicationis confiliorum& officioIm, pape aducrfus Antichriftum,& mula. X tarum

| PUR& FOASTAIO0y— carum vircutum, quibus Hduetie Do&ores & Paftores excelluerunt.- Fuit profeétoila ztas heroica;fiueEcclefiara Antufütes; fiue Rerumpub. Gubernatores, quifpia(pcétet. Etfi enim Anachriftiani ompcs fuas machinasadhib Cre ytfuaquide po centia in Ecclefyjs iftis reunereonec Gentem, interminis Germaniz, Galliz& Italix fedes (aas habente,& libertaus cauffa clara;nunciü Papa. mittere pateretur: quod tamé Deo placuiffet, in hisipfis vrbibus Ecclefia hofpitiü, fidelib. extraneis perfugiu, coftituere,excitati
(untab eo, tu Paftores, docti,(paritu feruétes, malorü tolerates; ca qua Chrifti funt quarétes:tüPolitarchzesfapictia&prudetia excelletes;gloric Chrifti ftudioft;q coiunctis cofilijs & operis, Religioné purioré ciusq; exercitia publica: intcroduxerüt, nec fefeterriculàmetis Satanzàfanéto ppofito abíterreri paffi funt.
EquidénulliusSerui Chrifti glorie quicqua detractü voles,no dubito ifm maré,tató maioré Helueticarü noftrarü Ecclefiarü gloriam elk, quo purior cft carü Confeffio fidei& Litur gia,

L4
PR£FATIO. türgia a fermento dogmatà&füperftinionü pontificiarü ü:&quo difficiliuseft; rn Democratijs multos Politarchas, quàm in Regno autPrincipatu vnüalique Rege aut Principe, ad hderobfequiu adducere:tató magis laborandü& fudandü;adde& peniclirandü fuiffe noftrarü Ecclefiara Reformatoribus, quam ijsfueritlaborandü, qui potentia& liberalitatePrincipü piorum adiut, fermento omni non expurgato, ab exulibus minus exhaufti, minus düram prouincia, maiorem incerim fuorumapplaufum,funt experti.
Vtaut;magnihici Domini Co s s.& Senatoresoftendere,no modó memoria, fummi quonda inclycz vrbis veftra San gallenfis luminis&ornameéta,D.[o AC H1MI VADIAe N 1, Conf olim vefti virtutis& fapicag laude eminctffimi& primorü Ecclefix veftrepofteaqtia ea repurgata eftà tenebris&errorib. Papz Rom. Paftorü fidelià& orthodoxoru, quorüin his Epiftolis mencio honorifica Rt, nos qde retinere: fed etia, vt pablice teftarer, dulciffimü effe cofenfum Ecclefig Tigurinze; Bernenfis,

PRE£FATIO. Bernenfis,Schafufianz, Bafilieníis, Biennenfis, Geneuenfis, Mylhaufinz, cum veftra Sangallenfi Ecclefia, in qua vnà cum caeteris opt. Symmy(fts pie docent, viri eruditione, pietate; praftantes, D. CLE BER vs;&D. CHRISTIANVS HOFFMANNVS, vium mihi fuitinfignehoc Opus Epiftolarü, D.-ZVINGLLI, X-.D. OEC Ol A:Me
PADrII,ampliffimi& honcfüffimi veítri.
Ordinis nomine exornarejatque co magnopereilluftratum, non noftris tancüm hominibus, fed enam in ide Chrfü nobis coniunctis Francis, Anglis,Scous,Bcelgis, Saxonibus, Polonis, Vngaris,& alijs, kkgendum tradere.: Et quia in Domino Icfu perfuafum habeo, ampliffimum veftrum Ordinem, flagranté ftudio vera doéctnnz& glor Chnfü, confilium meum candide probaturü ef(e:hocynum addo, Mevidelicet Deum Patrem feruatoris nofri]JEsv. CH RTS TI,cuftodem& moderatorem Ecclefix& Ordinis ciuilis.toto pectore precari, vt$. P. Q-Sangallenfem,

Pn£g£raAITITIo
eillenfem,& vnà noftros Politarchas,€
rumq; Conciues& Prouinciales., in feipío e|
vnum effevelit;omnivera benedictione inftruat, ab omni malo cüftodiat, ad gloriam
gratiz fuz,& tranquillitatem. communis
noftra patri, Amen.P.P.Bafileze.CalendisNouembris,Anno ^ A oUA* .— Chníu sor.

AD ILLVSTARISS.OPIIL MOSQVE PRINCIPES, PHILIP . PVM HASSIAE LANDGRAVIVM, HVLDEARI : cH VM Ducem Vvirtembergeníem, G EO R GIF M Comitem Vuirtembergenfíem,& Montis Belligardi; Purgatio fcriptorum DD. JOANNIS OECOLAMP 4DIL&HFLDRICHI ZVINGLILATHEODORO BIBLIANDRO COR ripis
I CAFE 8 ME omnes ingenio dicentium c» ribus eloquentia Jüitinerentar,('nàquadam ffta Jfonte veritatislutmen e epprobatio| tem, inuenirent apud indices mom iiquos—| Ld Jiupedos,, fi fi trallentur etiamab bomine—.— T7 qen5 atque difertitudimis teuttts, modàbana fide ac diligenter trailentur: valde auxiusforem de huius orationis euentu. Non euizuvulea protrutum, c evatiofum illud nuncu tpandi genus in pray efeuttéa fequi mibi datum eft, quo vel gratitudo. animi pro acceptis beneficys tesiata fit, AUt noua gratia captatur, aut aliquod omnino familariaHb CONIerctum peragitur: Sed caufam ad vos defero,Principes llusirzfami, c inter Chriffianos; optimi ,per fe quidem pha nam,bonestam,fanclam,cum tranquillitate: epum» it ; worm falute» cttm religione de: aique orthodoxa coneun tlifiim. 4m: cete"m par tm malitia c calumniis, par75, Lemerargs pramudicgs dta oneratatit 2777 ai QI coQHiTtones dama etttrzab alus qua defendere d c deberent, idi pale bre facerepof ffent, el| defératur nefcio qua con[iliayc'el ta tottim segligatur. Quanqu. Un VEFÜ co"ueniebat epiimam caufam ab umuibus qui veritatis pieub 2 4.

PRE&F. PER THEOD, BIBI. tAtU d, ténentam ftudio defendi, c preeipu b A religimts antifliibusqui pollent ingentovebus maguts aptaCy voultiplicem eruditionem verum, i peritiam cum y MONA Jfanéia sunxerunt: ead, pre diti fnnt facultate fermonis vt ves anima comprehenfas apté poffint ad notitiam producere: Mibi tame iterum,ne[cioquo fata iniungitur,ea certa p er HA«ff oz inductio, Vt putem banc mibiuunuc defendendam ob rationes pietatis, necpaucasuec leu ponderis Vos autem ex omni Principum' clartfimor aumero cattfa prefens fno quadam iure posíulare videturynon modo cógnitores(P ttdtces ,vuermmetiam adMocAtos patronos, vindices: qui piultis, nec lenibus Arguments tum mibitum als vuris bonis eam asiizuationem vitri telberPimi gamin tnpreffuirs vi babeamini fingulares Jacrofanéle velicionm fautares, equitatis excplay tuititia praff Cata veritatis alfertares, innocentia apertum afglum Etenim honesti vimes Bafü lienfé 5,0 perinde Typographi diligentes, Thomas Platteras c Baltbafar Laffus,qum nouam fuam efft eind optimis autoribus géudindis. deuoutlfent coi llocaffentd, f perfollicità circum|pexerumt bros, quibus pro felici aufpicto typos inittavent, Decimined, luculento[bem aperirent ffudiaft quos porrà expeclent de[7/7 cina fua fetus no modo literavios, fed etiam literatos e bona fue adornatos."Non parim aut arrifft,vt dirum feculi noFiri excellentiii virorum,[iue fpectes integritatem vite, fiue doctrina Jfnceritatem€? cónflantiam[rue dotes ingenij non vuuleares, fiue amnium bomarum artiumquendam concurfum atg, concentum, Episiolus fue labore Jitimptud, co vtpetuit uunc temporis fieri ,conquifitat in lucem edevent additis in numerum C alys quibu[dam leciu no indieu5s ob eri uatione ata, pietatem, a8|[rz eqribs avaumentis illorum Episfole probé i intelliei nequeunt.Vt16, uilbilomiier ent quod indusiria prastare poffe t, aptifiimà dima vun

PREFATIO Opa a hir eelferunt Epistolas delectas ac posteritate non indignes quus tio in dat, 24r clafftbus: quarum. Prima continet explicationes varia
fesqua-— yg quatiomum Scriptura fancla:x Altera difhutationes batuor.,
primi Sacramentum fpeclantes: Tertia megotium Encharifia: Quarta parenetici generis epitolas comprehendit. Interim vero vt decebat fapiemtes jconfIderarüt fortunam libravum ,"vt fapenumero malus citiusemptare tnuenit quam bonus: prefertum quum denjcit bunc calumnia y iium venditat preconium artificiosb factum, cenfuermmti,non[ine defeufione pariter innocentium virorum» pariter Jatutarium operumid V oluminis publicandum. c liter enim facile prauiderunt,non modo rei familiari obfuturum fed etiatn grauem fujpicionem e odium fe conflaturos, ceu non Jffudioforum viilitati c reipublica Chritiaue pro virili fua portione coufilium velint, fed ex numera Typographoruam ftatquibustacelliodor dulcis eff ex ve qualibet. fi viderenttr libras na eatos c mibilifhargere:n vulgus, idá, prima ferura.quafIu diofts bonarum artium conuentebat maxim probart. Ad me Vtur venerunt yvtamionn er ocium huius instituti,orantes effliclim per Ioannem Oporinum in gymna[io Bafilienfi non vulearem profelJorem humanttatis artium ,vt inrumento veritatis arrepto, Jfalfifa mas criminationes, c tamen creditas nec non diras calumnias 4 quibufdamopanate JanGunonie fapientied, viris intentatas,vt Ipterimvilesblatevones difümuletmr, à capite libris 10.4 NNTS OECOL. GHFLDRICUI ZVING.depeller£. Nom enimin falos li» bros vanam impudentia avalJari, fed etiam im autores jam in Domino quiefcentes quatenus euertendae veritati vifi esi idonettin, quam protulerunt lnculentiffimé ac defenderunt conflaattfum. 1d edeó pastularunt abs mie ture,"0t patrono fingulavisft lei artificia,. Iodues Oporinus formula imtetauit.
A Am
C WEWO ONIS S

J^4 2757. nes"0i
prn TurEoDoR. DIBLIANDRVM,
fen 11 olim. fim po! ViciVere ,praj'erttm verimi in colluaepdis Fpiklolus cd 9» coperis[ufcepti prob bator ,12 qu vofjecimen locuples conilaret, quid ji duo (Iri«d v cligionem priuatim cont ulerint, 7 S e Eie it. s ecipré a diuti epe di 7/772 42122 "It YecHinueWammebeca debere officine T a
Ins omnem operam: hoc amicitue frtaem
trint,in offrcio pitt. 15 et mie ; Je C41 fis ad eri uditioné pietate conferen: Hon pole iden ega re citra pietatis negleci y m pracept toribts tam
bene meritis ,eraa quos etta 7 HE unétes no poffem fh«dio efje difimnlato c obfcura:quem pro obabile eff Fires eptori fart fententias auf. ultando, legend. spere iffe, co comprebenfas
72»f. e Tu/ hes 2íl ho p ere er e B/ /€: oc affi CH et patri 44, T4
ed 7 "altera metr Plo bie sformadiuit nis iur misifiro d fiie | ad praleétiomes T heologicas:denta banc effe cauOY 22 OPRALLCIEA Equidei m diu(um reluctatus toperavogantibus: non quód ime pud. ret buius " fiderem caufa, aut nibil ref] bondeudum ceneni Qm exi ultanti petulantia ,qtt& neca 7777 4 HR extra limen inuidia e xpo"tatit ab iuet, fi qua viapo[sit verita ttem fuis friuolis affertionibi /5 C0Htrariam la be faétare.Sed ine deterruit mearum virium tmbecillitas, i20: Ue peream, literarum cognitio vix mediecris, genus dicc. 2 f olasticum c ab boc propi forenfi(qua eum aduer, Arijs r4 abus dinica undum eit, boc erudito feculain corona cb theatro qua naf Principum e(0/7 riflianipopuli) admodum S bh rens. In Theologia verà mibi vix tyroci"nium pofeiffe« videor, nibil fmens vltra Grammaticaum
qui gradus fi poffet cum approbatione bonore à me de Él
FÉ d; putem praclarà n ecu in 494. Cetertm caufa zn primts«rpg dud,

susp T ERNEUT
IvTU c a----e
NEMMMELL— uni
PR&FATAIO dua, e cognitu digni[Gena,cum falute plurimorum cum doenatibus fidei, cum relieionts orthodoxae quasiionibus prop? omnibus inplicita ,videbatur mon à me aihutationibusal toribus inepto, fed 4 fuguimis in genus diliaenter C fp eciose tratianda. Quis enim nefcit, quantum debacchattonibus ci Conttitys mtemperanter effufis,reipublice Chrifftame incom. modata[it? Nam multi bomimes tncauti vanis Jf'fbicionibus € borroribus oppletifunt:mulii potentioru metu ad eandem frmulationtadatiiceun OE CO L. c ZVING. Jelfarum feri pturarum[mte prauorum dogmatum magtsiriip libra eorum perntciem c infidies frui catbolica profefitonm bominibus.multi funt odio plufqua capitalà aecen[t, cio mebra cor poris Dominici per Satanicum artificium diftecta funt. Scripta verà non partim conducentia dlufivande colendad,reltqroni(tam abefl vt labem muaentur, barefcas carbone"fagait. lat4) ex eccleftasiica ciumtate pepulerunt, à tabergis, a foro, à libero bonorum confartio snultis ig locts excluferunt, noma féGa, ad tuuidiam ci"iquifimum pratudicium indito vacabulo, Lem ci bominibus, quiaihil difimulanda affenfum prabent verts. fententds ex diuine Scripture armario depramptes,per tias duos viros praciputmox parata efl calumUta periculum, erfeeutio. Nabil bac opus eft mets quereli,aibil probationtbus, nibil amplifrcationibus. Res ipfa clamat, quam fit indiana modis addu. Hifce de caufis quum fedulo Ab Diznerts meis decuterem onus Ppar, altosd, omina Um Indicarem viros idoneos, iusliterunt. ili vatiomilus fidei& pietatis, fied, vrferunt, vt putari non tap cauJes honestas mibi propofitas, quàm necefttatem znpoftTA, ceteris quocunque confilio quiefcentibus, tuendi fan"if imas reliquias ingeng Praceptorum meorum, qua fa2 efeeblina afferuut uon parum frugis Jonuls, perfanas
optimorum

PER THEODOR. BIBLTANDRVM, eptimoYum virorum, quatenus cum veligionts caufa videbuntur coniunile. Quos vero ex vnutuer[itate Principum, quos Dei prouidentia collecauit in fublimi faWigto, vt zpfius vices titendo in terris difhen[ent: ius aquatis laneibus, quam I PHILIPPE,tei, HYLDRICHE,Q te GEORG ariffe iunélos ,figpiliumd,[diorum: quos inquam potum appellem in caufa, fidei pariter grauiffima c. fanctifiima? Vos enim celebri fermone bominum accept, C re ipfa partin deprehendi, principalis guunerts executores impigros, ip. probibendis imiurgs calumnjsá,:[ime qua ratione nec uurtutes benignius coli, nec citum tranquillitas e falus veipublica poterit con[eruari.Vos tenemini Jffdia fingularz faerarum Legum, C peritiam adepti esizs in tanta negactarum octiphtione prastabilem.Voscommendat fauor in pietatis b» veritatis fectatores ,vos commendat diligentia cogno[cendi ,equitas iudicandi, prudens temperata, UL
l'cernendi, conlantia ves bonas tuendi. Vos declarasius vnam aurem datam aduerfaryjs, alteram firuatam nabis, qui profe(anem explicatiorem,caterum catholicam Z V I NGLII C OECOL A M.circa venerandum corporis e faaguinis Dominici Sacramentum ade non dira fententia condemnaiits, vt etiam in Comitds applifiimarum ordinum fa| eri imperg uon deferueritis.Vesfra gratia non indiani vifs fnnt ,quos deféndendos fufcepi cum eorum fcriptis ,perfpetía fenceritate f/deiyco in tratlandu negocgs religionts dexterit4te.Posiremó Epistola quadam buius volumine alta Preceprorum meorum opt[cula veitra Celfitudinis nominilus deflimata funt. Num igitur al cognitores caufa nostre, fi detur optio fumendi forent, quàm vos heroicarum virtutum antifüites? Qui autem retlims propen[iusá, offcient, vt ab alijs etiam canfavetratía penitus cogno[catur? qua fi vnqua fuiffet
z diligenter

iai fft.» um lona N HMM vcro ,obteitor vos Princtbes optumi,vt
bfcurum,caterdin vellvi nomini fa di BHL: fed caufam Dei fz:
pe erit breuitate 4tque luce, per meexponi ,prefc
.Fteuim
K atelletíuz
2 bom: uAC0MEHA
TIAM A 407 4[»ef»
» religiones ATLUR Me qne [A5 Ct fherare gafum, innante eratia Domini,
"ti ii 5 C lineuas mutorumvefoluit
vt ves c 4lg qui exe plas ] 7
1
" ] 1^7^, 205 dt GITZAUMEBITF, Zutellz Libr. 0f 0 LC OLAAduc
e»"d TI'"FA] y PT, ZVING.teuderetg perna€/ liprpuli"a"€f 7/7 Vri^ Z"/ mum cele 4 p J Hofophia fiue(. 05: Pec 12 dslort 92 D€? AA
que MEE liparatumad e(9n rel Ex a re e COPttr bat 0AE: deni. /g, omues qui veritdtemper bos "ts catholic 2] docfares"ATIOS 4A Hucem p^ kentur ntfe aliqua flacitio obl liae; e et veiirecelfitudini c omuium o orum fan lere spa IrOCEHIO ,d ofenfrone diz mif(2205 Ft, fint 0nhia e«5 4H confhicuo unio oslen zd ,77 qua VniniuHe quam np o falis c( peru ciofís damptieptur fes pta ZFIN Lilé OEcCo LA 1.exraf ligattes reipublice Chrisliana exi CABIMF y d e xplicandas religionis partes fufce(pta vec infeliciter ad viilitatispu. blice fimezaperducta.Paoftea dicam, quibu A artibusq guam mahis, aduev[ard conentur euellere doctrinam Me pes veritati radictbus coutra omne falfa vatiacinationzs ar QUImentum Jffabilitam, canonicis Jferiptarts. aptatam. Etenim vniu fitati pierum faptentiumá, pe afum puto, c d 0/2He$ veritAtts cultores confel[n, lum fer monem,nullum feriptum ,uullam dentia, ditat Jouem. p dquocumq aehomize inJfitutam de reliatone, de vniser[a vite ratione, qua Seriptararum diuinarum confonet M 74. canuni ,poffe aliquo1277777
/
Li
*

PER THEÉODOR. BIBLIANDRVM, rtm bomieum(quantacunqg,po lleant autoritate, quacumque f'mgantur munere, ff antec llant omnes etiam mortales fapientia, c fantlimonie fMendareuideantur mentes angelicas referre)decretts, pro falfa C pernictofa damnari, extrad, populi Deum colentts confortiu aman dari.Nuttus entm et voluntas fupremi optficts e gub eYAALOTIS.€. 74 Jepiens, omntpateps,equayiusia, fan a,contlansmmmntabelos, eterna, lex eff principalis, perfectifima, ratio e uorma vuluer[alu, eui £otus Mundus óbediat: ty ad quam ompts cogitatio, omnts fermo, Jeriptum omne, atlio quauis perpendatur. Proinde, malumaut bonum ,prauum aut retium, fugiendum aut faciendum ,vnumquodque itidicari debet ,vt norma vniuerali(quam voluntatem vntuer[alis C fuperue mentis intelliei volo) quadrauerit aut difirepare inuenium fuerit. Quonuamquidem enim à ditine malesiatis nutu profrcifcuntur omnia,C» 4b eo diriguntur,tum cogendo tum probibendo, iubendaá, ci iutando ,cetertsá, actionibus fue potentia ac valuntatis-yecto ad illum etiam cunéia referuntur, tanquam ad principium C finem tanquam ad caponem c» regulam: fiquidem ex Deo,per Deum, zn Deum direila efl omnis nauva, Huius fupreme omnipotentisi, ynentis, qua tatam revum pulchritudinemfabricata eff qua fola defcriptionem rerum omnium dr ordinem perfhettum habet, qua fola tante machina conferttande incumbit, itis C facultas eff, devetiis e prauis,de uero C falfo decernereyiubereyvetare,permuteve, fupplicgs aut pyam?s affrcere.Parent yettur feprema Legs S Ei in n e es lij, parent celestes m uf, paren t omnes probi homines, quorum vnicum eft fludium, fua om-. "ia nutu[upremo ap prübare: eam, voluntatem in quirant in omnibus deliberationibus, in omnibus acltonibus ,vel fuu vel alienis, vt caufam rationemá, primam e vitimam. B.3 Tunc

3 » i
PREFATIOÓ Tunc nim agerediendum effe quodlibet negocium cenfent,. quim deprebenderunt diuina mentis approbationem. Tune fe recte fecifje audent atque exultant, bonis, fécuturi fpe fruuntur, quum intelligunt ex fententia numtur opus confe0 édum.Nec poteit animus bominis ve lreiofr conquiefcere, Ind, tranquillum flatum ei bonum babitum peruenire ,ac quaff vultum. ferenum fumere, nifi per confcientiam diuine approbationis: nec potefh certo sudicio ei decreto quicquam damnare ,uift quad ab omnium imperatore videt condemnatum, baudquaquam fallente preiudicto.« Ad banc-Legem fefe diriaunt orbes celestes, c irrequietus asirorum eur[us ,totaá, Mundiconcors difZGordia cá difcars concordia, unumquodque vectif(im? agens in fna genere: quümiamom-—.| nia[inultendunt ad[upremam caufam diuina vvolumtati,—| Huie confonant, confentiuntá, omnes banorum c fapiens—| tum notidnes, compreben[lonesá, naturales, Lequs a digite Dei znfcripta dictata. verifiima, quid[it im rerum matnva, quidue debeat effe in maribus bominum.« 44d hanc fupremam voluntatem,velut ad fcapum veritatis ci bóneN collimandum intellexerunt, quicunque probabiliter vitam bominum instituerumt, velut snoralis fapientia magistri, € Legum bonarum conditores mobiles earumá, interpretes Jhectato fidei: ex quo fonte cales diéfature manaruzt omnes ad verim echumá, conietlefententia. Qnis enim probet degma Philofophi, aut decretum Senatus, aut indicatum preiudicatumá,ordintisiudiciandautplelifettum, aut priacipis edeilum, aut confuefudimem, aut paétionem couuen-A0B€mo, Ula,
(n v6, 4ul canonem Eccleftashicu, aut Legem ei120, placitum, ait quicquid omnino voluntati couuentat Dei Opin em incietur,qui fe ad bominum

PER THEODOR. BIBETANDRVM, nfa vetita, comparauerit ,Z0p prinaà re[neieas 4d Deivoz luutatemtqui ont pu7mi2«0x06 vazoxeATIG dici poteft, Dei cultor reliaioftus nullomodo dici poteft Kuvfum vero ,[i qui antea diuino faucitum ore, velenunciet,veliubeat,aut probibear, EH reprebendi poteit vt felft adfertor aut tuypitudini autor, ni[i Deus eadem fantentia percellatur?(N hil igitur per omnem viterationem pro bari lattdaris, potefl, vt prudenter cogitari.aut bene diétumferiptümnme aut recfe faéiu,aut aqgrediendit, nift aptum cooruumá, fit norma principalis rattoais: nec quicquam poteft reclà ipaprobart vt falsóvt turpi, vt alo c perniciofo cognatum y4ut auer andum fugiendum, repellendum, deteilandum, quod diuine menti fec applieztum eft, vt ea nan mutata permutari non po fézt,quad ilit confpirat.«Arcanum vero ditina mentis profundifiümnm,quod humani captus inibecillitas nulla poffet ratione cognofcere, 4 féfé varià deferiptum ac detetlum perfertur ad mentis intellectum.Nam c per totum apificium celesti manu formatum cernimus vestigia e negotys diuina tum potentie tum [apieutia ,tum valumtatis:(y in negatis qua intey bomines eduntur, perpetuo curfu eadem"veluntas patefit, alios pu»iens, alios melioré copditione munerans ,vt editis exemlis ip Utramque partem bomines cauti cognofcant, fibi quad fitvvfiti: Homo etiam bominem apti me docere poteft voce vittas AMHt literis comprehb nz. Deumbratur c per faerortm vitus atque formasverum fpiritsalium ipf. 1 0mntpozentis Dei fentetia, Mulza vigilantibus, multa dormientibus nuntiant aperiuntá, angelica legationes. Summus autem diuini fenus magister fime quo alia omnia languentyeff celeitas affatus facratifmi flaminis, iam fimpliciter, iam adfumpto quopiam 6784H0, VI bone ancelo, vt bomine, vt re, intellecta menti uestra lumine cognitionss illusirat, volugtatem,
B o4 4d

PasfoaTIO «da[Jenfrm permoust ,frae quadodtore memo vir praclarms etadet. Ceterttm quia verus generis humani peruerfor c mendactorttin Artifex, mtris artibus tentat veritati fftndamentium euertere, pro, diuina mentis fenkentia quiddam adulterimum,tnfinuare y, bominesá, infi diffmulatares funt mirifici(vt ferui dominarum imperia difimulant) audent etiam opptenare compertam veritatemyquoties PYiuati con qmod aut tncómodi vati follicitaui: cofiluit optimus bareus hominibusin difaplinavite, c fam voluntatem eterni li LerAYHIR[ACFAYUIB vROBUTAE BL ES comprehendi curauit, prima per Mofen, deinde fer alios multos: quorz operibus diuiutsin Unum volumtntis corpus con[értis,organg Mlud celestis phileJophieparatum eff. quod Biblia vocamus.In quo fane Spiritus
Janctiarmario quicquid ad cognitionem diuine voluntati, quicquid ad fummi boni adeptione necellarium fuit aut vtile,abund? comprebenfiim eit tanquam in tabulis publicis, ex. quibus ciues Dei e$ vita beate candidati ,oracula Dei confrgnata peterent ad omnem vite fite rationem dirtgendam.Ex hocentm[peltatifime atque zecepte frdei ipivumentoexplicandum erit ad inslituendos zmores totius matura opificium, vt per fleltitiam pradicationis bomines difcant, quod ffe. ando fapientiam potentiamá, Deiper Mundi partes omnes, diffimularunt. Ex hoc interpretande fent forme facrificiaTH, typiá, CEFEPIUHIAYU: ex boc duyudicandaomnis vite diJéiplina per quoféuuque prodita.. Nam c Japientium. viraYum fententtas tanti aslimamtus, quam merentur ob facra literatura confenfum.IN.ec difiznnlis atio erit in legibus, in decretis, in confuetudints confirmata formula, in ratiomebo"i d equi, qua vita fpiritus b animu efl prefiriptionum cuutlium.Hac libra expendunus aosira, expendimtus€ 4liena,nibil improbantes aut apprabates, nifi quatenus oraclarufen

PER THEODOR. DBIBLIANDRVM. sifenteniie conuenerit ,Aut diferepaus repertum iterii. Dixit Indus dixit Seythadixit muomachus,dixit agricóla, quod vius dixit Domusyqua ptj pettoris damnabittaut quis;vel fio celo elapfrs angelus ftt damnandosveddet falfum; quod veri c retli naturam nequit perdere? Promumciet onms Aut pleres contra Det fermonem, illidi, decernat omnis Pontifreum ordo fubferibat Cafar cum omnibus Principibusim illud denig, iuret partum voluntate, partim metu, orbis vniuerfssmmpoterit verum aut vectum à[ana mentis bomine vel dici vel baberi, quod non reuocabili fententia damnauit omnium Dominus? Hanciagitur Scripturam diuinitus tn[piratam,» per eximios bomines can[criptam vocarunt E cclefraflici Patres Canomicam, vut ego exiffimo duabus de caufis: c qubd ad Canonem principalis Legis quadraret: boc efl, ad dittinam voluntatem:(i quód norma effet omnium cogttatonum, diclerum.fcripttonum, atliónum totita deniq, vite mortalium. Cui fant regule facrofancia que refpondent ,or- Orio thodoxa c catholica tureoptimo habentur dicuntur,*féd Catholica. qua difdent, enormiad, deprehenduntur, adulterinapraua herctica dogmata vectifiume cenfentur."Ad plenum non eff inflrumentus boc ademnes partes reipublice conflituendas,ad bére[fts copiundendas:multad, prat ermiffa fant, que conflitueréntur à Patribusfanétis: nam c Dominus in celum abiens, difcipulos pramonet de Spiritu, quem miffurus erat,quodintroducturus effet in omnem veritatem, e Panlus uon potuit omnia difponere, quatu animo praformauevat. Belliprofecto difhutatares, quinon cogitant promi[Jum Spiritum fanctum veniffe in Apoflolos Domini,& omnem veritatem aperuiffe, vtig, nece[[ariam aut vtilem ad felicitatis confecutionem. Verum eft nufpiazn locorum, difertis verbis definitum effe de ampliffimo pifcatoris Petripatri$ mOHio,
Canonica Scriptura.

PREFATIO
21050, de Conlantini donatione, de invifAittione mera vel mixta, depallys redumendis, de Aumatis deindulgentys i latis, de eif referuatts, de ordinibus mendicantium, de Jeprimis, tricefimts,zu piterfe 9s, tnfergs, et vninerfo tri Z0 7OYIHOYH, dea dijs uult fq: 275 riblitim pectori fecund. smt generauit, diu felie Ime ienorata en EcclefitsDei. Non Arrits e Hom[ion expr Vmuntur mn Scripturafantta, nom Valentina cum futs eonibis,non E puurmscumfubtilitate azomorum,non Aristoteles csi femspiterzitate) Mindijé dise Ecclef. fa femper habuit ex promptuario leeup letifirio copian gentem deftruendi mendacia conficta de quouis eenere:nec ad tribunalia faera vl qenus criminum facrilegi venit, quo d certifizyna forzsula inris nom potuerit cómprelie ndiaflmiai"d dectdi, per Leges autbemtico iuris diuini codice]ucilente: traditas:néque y fuit ,neccotilitatis alicuius ce fl pronun eiandum eff quod Jentzo futffet zmpedimento ffndiafis circa perquifi tonem diuine mentis, infinttam varietatem negoCIOYH7A firi ipto finaulatim com prebender e. Nam qua ars minutas e fine Tneulas particu tlas profequituy?. Et damen f ganms generibus wgiuerfam materiam fibi Jubie dam compleéfens,
judicio cagiritiomid, evite vfibis accopamodat.. Pavia eflimatur ex paribus fDmilia ex Jitog qenere.Contrariorum eft eadem[eéd cüuer[a docfrina:quad, 77 eande cadum vationem, quid attimet prodiza fermone diducere? CUtenta eff iris civili defcr iptioregula multis pumero,ed tamtpaucts im tan14 varietate negoctori: fiquidem nulla caufa peromnesparfes C cir eumfhautias alteri fimilis efl no magts qua homingt fécies,ct capitum diuevforum diuerfa fente"tie. Sed egreeg Lees adnintflri vim wc erbori C fententia attendunt,quama lett patea t, eumd, reb. aecommadant prafentibus quantumJubet nouis C inujitatis,ductaratione frmilusdimis. qui bo
nia, cir

PER THEODOR, BIBLIANDRVM, pi, circumiiantiarum denig, omnium. De quo Iabil. 1. digest iuit: Neg, Leges,nen, Sematufcon[nlta ita fcribipoffunt,ut emnes ca[us qui quandog, inciderint, comprehendantur, fed fufficit ea que pleruna, accidunt cotinere.Et idem de articudiomius: Quumin aliqua caufa fententia eorum manifeita eitis qui imriaaciioni praeit ad fanzilia procedere potest, atq, ius dicere debet. Quid quod vetitum eit oraculis diuinis ats quid addere vel detrabere, quipp? qua fGientiam pietatis fie abfolute comprehenduntyvt addere vel Jabducere fit peruerfere, In compeadio namq, continent faera volumina quicquid ab omnibus probis fapientibusi, bominibus vlla tempare tvadiium e, aut tradtpotest vita insiituenda idoneum. Poslremà reipfa vfus docuit, quemadmadu felicius habuerat vejpub.im quib.pance Leges benign? calebanf, qua in quibus Legum multitudo erat neglecfa: fic Christi Feclefiam lou gé meliori fuiffe forma in primordgs, cumpaucis canonibus ex ore Dei[uimptis bona fide utebatur, qua posteris feculis quib. imme[a volumina decretorm e? decretaliu c fententiaru, d canonift ari, opinatarü solesta curiofitas Ecclefia ocenparut fubfelia. Nonest touur fapplicandu cuiqua,no mendicandi ab vllo hominu genere ad vita honesta[anctad, ratianem,qua codice authentica veterts ac noui insirumeta copiofiffime perfevipta est. fi dilzgemer apted, mens féripti cuim[uts extet reb.adhibeatur prafentibus. Sedobfcura,[ed«mbigua funt Scriptura canontca multis ip locis,!AL4 b, nebula cotecta, vt acutis, eruditis, adde pgs bominib.vix penetrari queant, Sep? Léges inter[e callidi voidentur. Multa verbis ambiguis, anulta fieurata fermonefenzentia à Det mete aliemif m4 imperitissnfinuaret.V ude fnt tata in explicabiles quastiones, difhbutationes acerrima, urbe ingétes, harefes abfurd' fima. Non ejl sattur tutum, nec pacem rem. fpedlans ,"vt vulgares bomine:

M s Es
DRESFATIO bomines Scripturas autbenticas euolat,exá, illis iudicium ac vitam fua inflituat Opus eff duce,opts recepta c quafiiura1e autoritatis doclore,cuius snterpretàtio[emtentid qeuuind exhibeat, cui fides adiugatur defixo araduyveluti eff Hierom. 4ng. Greg.Bernbar.T. bomas,Scotus,Lyranus e? id genus tra&atores claffici, qui à fummo Ecclefie prafetia.hominumt, doctiffimorum fuffraaio probate fidei nota infiemitifunt V 1detur ci Arifloteles nonpaucis magni nominis Theologi claMuicer e myflagogus ad referendas Scripturas calo delapfus. Non uego quod fentio:quod fibi vfunentre confitentur multi egregij viriel[e in Scripturis canonicis vsnultos modos e difitcilieres quaflones infertas, quenegocium faciunt non con temnendis ad intelligedum facultatibus inflrnéla. Nonprabo,fi qui temere fibi arrogant profefttonena[acra T heologte; qui nullis artibus bouts inflruéli, vix à limine falutath Dei adoradis yenerandisd, adytis cüfidenter prodeunt, c€u ex penuetralibus arcanorum diuina mentis enocati ad religionem docendam. Quos egregie percellit D. Hieronymus 1n prologo galeato: nec non Iacobus apo[lolica increpattaneretundit ab unmaturo ef intempefliuo fH'udio docendi, quad non didicerunt. Scd quód Scripture canonica vulgaribus ettam hoininibus non data[int,nec tutó necad pacem publicam vtiliter 4 fludiofo diuina voluntatis legantur, aut quadopus frt inzerprete, ad citi fententiam lecfor fit obligatus T erepka copia iudicaudiyillud ipfum veritatis avaumento breuiter degcham. Primitm enim quaro, vtrum bominipottus an Deo tn rebusfidei crededum[it? Deo iniquies, vtporà vnico fidei fiue obietto,[Vue fabietfo. An illud fit, dum certare gyadu meta verba iat erpretis acclino, quàm Det fapient pfi x iius
SUSCI 0C20 generi apte[Fme loqtentts, t ejt beneuolent;: 1, UI Petrus
nignifétaus Pater, cuiua Spirit bomines fanéi «it locnST

NDRVM,
[7A Seriptuy 4m cAAB0HICA
dos C& e api CHI cube dos? Num p? eft bezae Aras errori y yg: pertu, 17 /0720U5 1 nidi. fnperbie, ncgligenti. cobzaxius, ft cin[um tot, tàm vargs capittbis per puli 1 fecula iu prodendo attemperare melius qi ipf. reri maru c, qui folus mentes e dine^ ertet Gan interius, ct valuit fu am fen. entia in ere pe fHudiofis? p drelinq:"H£zur uobis cerit per totam e glos djfaplint 7 /? Deprabe"Adizr in ple vifo. foci"ALOF t ipuulutio 2 enfcn ritas Interpretu quá ipffes s. Seripinreyc et prolixiare càNen AT 0. No£«4 e[l 4E m Vitaermar dlnquélp pocius in ulis etia prima s vendicatur amtoritas rofhondendi fier: n quijitione), utr(7 Inc T M pn"10 10us Capit ale uen nam retef lez€: e fcrinio pectori Yi piter 9l L uppites 4 MigerLA gennifem, furl marrat ur: Quam pernteiose errant
nafiafi us poniifex? c Au'nà Marcellints id 1[aertficattit, Liín Arrius fi
ripfit? Qui dà Ioanues fomniauit dormiA ii
tiones AnimarTalits vita eripuit folutts d corpore, ind, Vil 4 hus, Quid Atti nerd i maleficia,
eterua migrautió veneficta pro/ ies atrai ntA,ceter resi, infandas turpitudines,n gauas Done critemecippie ARMAR? NC ecenim pifcatori T, Ut Gy QACC£rIpi lex coroma, vt Orct gale 4 poIu dc""ÜrAHTA e homina Ecclefia. appralar')A4€ zobd uHcerc.
PIIIentarius ud
q1440 ex utero pu ei lidit, na fa?pI6nSi off dere velim canciliora lapfa p enormes 4"veritatis regala, fipugnas M recitomes mutus dies me deficiat. Not4 Jf dio cote ot de obtinedo cotrario dogmate,qua v dli mo"ndi cha fai: 1 As bi Ilaec; lenit zb. ll amperi Jt interpretu eti d clarifümi nomius C uter ibfos Q
Lic cocertationu praliayn q quib nà minori
4AYIOPR
varep? UP gT7147)
biu, 1 Utt

PRXE€FATIO pturis canonicis repugnantia, velvnus locu: argumenta ejfe poreir. Quot enim"viros prastantifznos Hieron: yrs 20ma"natim vecenfet qui 4ntefe Seripturas explanaruut; quum Ministerio ei Alexadro uterpretatur Apostoli Pauli verba: Non omnes quidem moriemur, fed omues imautabimur. Illos puemantifszemas fententtas adWruere indicat, vbi certà agitur de«pite noitra catholica fidei, quo cotporum bumaAnorumvesiitutio lancitur, n eque oblcuya et Apostoli fcntentia, Quis gne certum faciet, untelluaam ae prob? meis interpreten, iptelligat'ne"pfe mentem Spiritus? Quis in 1ranc
quilla conslituet meum animu? Quid quadinterpret es primary[ibi non credi volunt derebusfiden, nift quatenustueventur. Affenfum ob emidentts vatunts d teflimong diuini adstrucitonemt D. Hieronymus viderat officium effe tradlaporis Scripturarum, non dagmatiile, varias multorum fenentias t mediumpon ere lectoris, arbitria permittereIde fe facerem vfumfnum confitetur: Meumynquit propofitum eit, antiquas legere probare fimaulasvetinere qua bona funt, à fide Ecclefia catholica mom recedere. Cui aditipulutur Caan pontificitts.dist. 2 o.Deexpofitoribus Seriturarum, quà quifque mAQtS YALHOBO Billur, eü maioris AMLOVILAEES Citus verba ejfe videntur: Augustiniá, fff agatur autovitas,cuim verba ex epiitola ad Hieron.reddit disi... Eoo folis, Quam quidem Legem falutaren, adá, ueritatis conferuationes in primis neceffartam Spiritus fanéfus per. Aposlolum Paulum 44 Ecclefiampertulit, Senatuipopulus, Dei vno fuffragta
, ob. o approbautt,F t pibiltemere veldammuetur vel Fel CIut ur, L11ulo explicanda religions propo[isf domnia duudiccutur,
C K? QAI Y/
uod bouum ej teneatur, Spiritus, Próbhetarum Prophetis y£777777, Jtt. lam-vero precipua caufa obfcurztatis| quidemp erictofe, 4m animo lectoris i aufcultatoris bofita c F
9 44$
Mania imei

ER THEODOR. Bu JIANDRVA
qui deprauatus affecin ,v elprefetmpta M ditch, óH vxulz 6L lavifea 12221772 fole meer quo lod ore Dauid Pfad.rrg2uHlta canit: non vult fententiam uar peruicax damnare,quamtimmts a /pecitla veritatis reprebenfam, quin verba dfiina vieleater ad feum affeéium detar queat cen L esbiam regulam vt prouerbio dicti Ar: qua pracips 7 labs efatiatio Ser. ipturarum C dorine[acre indicatur à Petro Cj» Paulo Apostolis Domin. Factunt cuim homines per Dei verbum redarquti, quod in malacaufa legibus ciuilibus accidet, vt inter, rpretentur, vel potius s deprauent ur,addendo, detrabendo,permutando, ampliaudo,vesiringendo, c alijs fpecie"bus metaplafint, quibm vtuntur Porte incarminibus frngendas magna. licentia C itreportico, Vudeortum est,c cia homini] peruertentium faera in fudperniciezmgllud vule tritum comuitium in Scripturas folida veritatis, ceu fimiles frat nafo cereo, qui facile torquetur in partem vitramlibet.Posfrem fi flandu videtur velin affértione dogmatis, velexplicatione Scriptura Ya fenzen fie Dum."t. Ho np DOLAR eiae. inda mens Chrisli per operam bomints y an'non quarimss alium magiirum vite, d! Han Tefum Chriftum, qui vnus per Sanfum[riti Eccleff; titica fehole magister es? Oportet igitur, vt[aera volu"uaa diuine Legis tum intellimantur,tum explicentur, pr cipue quidem m.(i Werzo celestis dotforis,gui tradidit, mox vt partibts collatts tpfa per feinuentat indici IAmitem cerfom. Quodaulla ratione fieripotes? ,quam ftves diffufins (v arie Lc apis trallata in membra frites collzg.:Tr,e46, in corpus unum coaqmentata fub oculum piemenns pom. ntursex quo fiar Canon totas fabFantiam comprebendéns ii editabili tenore per Scripturam extentus, lectarem astimatoremde tanti operis dirigat. Cui quadrare apptum,
4
mScribtuYATYH"má Lu nts oculus

PRe£FAT.IO brum dilfortum, aut 72 effea 14Hf
puons epi opor Tet, nódnon(it E J
15 0n"r aes^ uod veró buic novmaetot
«rti Scripture"n mple dont ee ta parte m. tnifesii P que:dra4uerit y dcorporas: otitis prait EH€ harmonia non abborret;quema dimodu Un IHUenta bise tni corporis anatomiaceit vaedicina cuntla retlits pertractare, quaad bonam vel uffictlam valetudinemp EA ent p de-wniterfo corpare itdicium inteerum col;(gere ex partibus C de partibus| finatt"m per omnium membrorum Comp.(oen. Nec fané poteit l de vllareampliare cognitto extim"atia LIpiri exaliar, mifi: dutta in compendu um Ac cube A vao velutiatuitu T euro 0culis Aantmor: zufpeilada. Eaprope 727. Bon: 2725 Det us per 0;gniaconfuleuns buvsano genert,eui bac pulcherrima reru omuum vaiter[itaté éparanit, Qo filium vniaenitum in eraciatus C mortis contumeliam edit; ftr: fta mprimum i ecitfundaméta Initia, velvt proprió magis loquar, fi faminatim deduxit£üLius Scripture textum, exquo eunéia peuderent quà referventur,ec omui tatur fer 0nnue erentur.Nam decémembris e t pit ibus fissngaavus reliatonem totd vasio aliás campo extenta,f puo exaudienti voce diuina promuleauit, fua pr. ie um Qr reipralautiam maxiii portentis Lesbatuss nj, tab ula a lapide. 7; nfatipfit diei 10 fito ad ftrinitatem rei denotandaAdtecit Filius Det bor, propter nos degens ip LYY 06 planiore formula precum&j pia entia Votoril, ita evrogantibus difcipulis:que precatio e$? Dominica.His accefést 8) ds Insp ortbodox. fei, fiue d Christa "Apostolrs conféélus ,vt C»yprianus eo us quid. 0"Uelcres existimant: fine; per[anilos Patres deomu FSOBp£ur o rHcorpore exiraéin, qt de»itomtn eotinet euangelice pref. 7À Kiontf. Ex lis igitur membris confisit The logie cappend Jftonphicibus Gd peritis tum idoneu tum ne efjavrin, un quo fient omaes fiue
Jo mandaturtsleeem
—

"
PER. THEODOR. BIBLIANDRYM. nes fiue puieumon es fémtentied fne aveoMof peg untitipatoues:ftue d vimjof es, coviprebeufiones, 4d vitam beatam Jfpectan£65, fime a verberum colare, fi fe 2e apibieuitate, breuiter, HEC AH US Pieds 72 eplentfa ne defiripte.. Qua quidem Jpirituales formul 2,7 MORES AHIDAI prc ipalos, q Quoniam unperitis ta Ghristo folet debentd, d lgentids aculeo Wivita
.QU0606, Ul rudumenta c"principia fia et catholic:£ cathechifss
ponite pte fant. Nec alia materia d joris velceguefcendiyvel difput adi circa velietonts quastionts pr opufita 272 Hi enim termini funt facri matoru, quos mouere no licet cirira piaculiyaut faltem Tentareuntra quos tota pietatis vere docirina decurrit,ot hae qui teneat omnia teneat qua per ca nonicas Scripturas, per phil lofophorst libros,per durifeüfultari codices, ch ta Jfiemmma q Hecia per tor 7 organe copno[céds late digest.(fint. Hoc quinefcit Mat d. Oi oputA teneret, effetá d, tm Ingenio amplo, vt memoriter ej y» ompte redderet quiequid 1 diem diciu vel Jf rip! fairecto,«c verà de Des,de ipfius icd legztimuy de vita beata, devirtutz acvitieru 5,de 0mmi c denig, vf fic; i0:n0 Lame ip lila imme[a verbors eügerieplus re obfraeret, gu /n cipendio facro cprehe"fam eit.Oratione dominicav ita) fCopus e? verabeatiti udo prop /'07,"uryad qua, Ungu coditt oo or[um eamtis,quor(um tendere debeamus ia ominibus insHitutis nostri, quid optemus votis e defiderys noiiris quid postulemus, idi, à Dee bonorZomLU thefairu:"nempe vt inomni Punt: nostra decorétur amplienih 4. pomen diutnazm. cd:t veniat Dei di Sa e totas occupet, s[CAM s roptraris poter 5 4 to P iditatibus malo m orig a CATH afferti 4d vera; be"n 772 Filiorg D eifumnol bono pgs UDHY BRGEHIL tobed: HAC in Lerra perearimates meditemur tam VitA, qua n eeloinfaitis Jeeulis tranfigenda esl--vt cócedatur pabuli anima in primis, y deinde
Z05

PR'EFATIO
deinde corpori füflinendo vitlus copia,que non offfciat aterna Vite-vt peccantibus,caterum culpas aano[centibus venia
ebtingat celestis clementie, JPipulatis eande aratid erga praximos,quiforte leferuntzvt non prapolleant tentationesuimpulftonesq, à fuzuma bono detraheutes, ut postremo afferamur peropem diutuasm a diaboli con[artio, quod barathrum eit profundifamum borrendis tenebris oabduiium, eb lerna omnium malorum. Im Sysnbolo tradutur fuccintia, explicaHffima tamen cognitio de negocio falutis per Christu parte, qua profeffone quanda integris Ecclefterebus citra cotrauer fiam decharabatur aamofcebaturd, aliquis Eceleflatiicus ciuis, C orthodoxa culture no afbermadus Jocius. Ea formula com. prehendi-na effe Den ejfentiatrinuper[onts, quarti dr diJlincia fiat officia, ci queda proprietates aétionu Patris, Filg e Spiritusfanttielfe ag Chrisfa capite omniu fanctoru faczeI4t€ Ci bonor cnmunionem, vndepeccatora remt[dia cótingit:ad postremi diem expettari corporz bumanardreparaHonemy,moxtotius homimtisvitam eteruáa faitoper Chriiiu
saudictoyut impr elabegtur cum diabolo cfuciatus eternos,
eredentes colliaantur im eterna cu Ghristo felicitatem.Decalogusp receptionum diuinarum e indicadi eo agendi, q uod vera pietati congruat ,. Jpecimemn prabet eX mim, quatuor capitibusperifringenspictate ad Deu preciput fpettantem,[ix Auteinnembris omne officium erga bomtaes.Pracipit enim,vt fe Des babeamuspra uoHiro Deo,nulla ei proprietatem adtmentes,nec alinm adoptemus ffilutium Des,tribuentes ereature quod fólius Dei viui eil:dein vt non effingamus Deum vlla corporea[Decie,nipurum caufa relieionmtum ne Abutauy, diuine maiestatis venerando uomine: ad bec vt requie
Jandta diei prafertim feptimi diminis meditationibus c» fam (His exereaugs unp endamus.Praceptts verà conucr/atione bunana

Te m. NS
PER THEODOR, BIBLIANDRVM, WATAP C0) aflituentibus boneHam e e» agus ebilem, omne cent virtutu c vutatitstprebenditur, tol4d. a"feiplima smoralis, quea Theologis, diplulofophisa arifberitis amplifíiznts fermo nibustradiiur. Na princ 2510 abet iet. AT CIN minpe erentes, tum. z2/[los ex quibu(5 geniti fumustum eos qui oco fant p. AYentuyut in maximo habeantui"precio. Deind? pilfto carparts ns t4
probiberutwwe CHLAY LS occafto| prabeatur.Tertio.ne Adultez
vjgs c fftupris qu Jqua cotaminetur Tumne frau dequenqua lea. S Deindenefalfum adsiruamus, in P en"genti proxim. Ad extremit jvoluntate requirit integerrima, vt nullius rel aliena'Unqua nos capiat affe eéflatio. V5 hbaberetota fummam vno verbo expre[]am,uno conFiritla nodogemina chavritatisuudi Chrifium ex M. oft: verba effta reperentem: Diliaas Domini Dea£MA CX Loto corde, tota anima, ex omnibus tud viribus:Prokimu-verà diligas,refpecin Dy? fanqua Lteipfum. Ex hoc fic rat iffimo nado Fonftridda vata f pende pt Lex e Prophheta. Hincpen det qui cquid 4 ed reliesone veritati confentaneum'el dicfit vel Icogitatum, vel fà 2r velfaétu est, fieri, patesi Ad que honesizretfid, fimm apice iil insanus 1 Jnslit.lib.tota legitism. e fcientia difeiplina affx it tribus capitibusyot bonesié viuatur, nemo ladatur ius fuum v nicuta, £ribuaf. Nemo vero miref in copendio Thealogie, quod vntserum pietatis culta indicat,no perflrinai ircumeifion? aut afibalis agni celebrationem ,aut baptifm. A,41t eucharistia, autulla genus[acrificiarit, ci C externa culture ceremonta. Nipleno praprnietttenn up. efe aerut, mbil ad veligioné ferunt natiud,que pia qmete veneratur opifrce e eubernafor em omnttm.Sed quod verbis est alibi expre[fum,£ypofaerofanéto Qemateitatis plentfima proponunt, peritosdimyfleriort Cv attentos excitat, mouent,rapiuut in contcplattanem diuinarumeerum, extra tuba hanc flrepittíd, negociay 2 rÜm Mundi

PRE&FATIO ritin Mundialtius euehbunt,afi zutellec
fc. BM
d dd voli IntA"25 eji 72,242 Jta 10, LUCI Dez« 7/7) OK
lztu celesti interiorem f.
2"quA[2717272722 dfapienny UML AHXIA C be eniin BAImi"is jj Mud maquis de caufis tradidit hac ad exercenda pict4te, zungendosi, anirmes ilarii qut velicionmis vera focg ci cofortes Jünt. 9: Qu adinoda enim vanbr 72/^ne Cor, pus confe 7, 4. 7 pietate 227147; unde etra dngensfIadii Vtrbo ditio diferte paf pit» 4da, tlorid Dei C focietaté s[tor pios: atenddacol fimo dir célupi. Szue quibus ITA religionts fabstantia integr: futs partibus osontbut confi zt, quu mn rei ecit faperba menti affern. 4110... Quts epim neget quad hiii Voriefacra peritus ignorare n en potest, multos fire Lis ceremoniaru vitibus Detgmacos c cultores extitz/"fe primarios? Naz ver. Rc ania t4yvt bodie zatlitant, c:ndubifata a religto confit: I metis affectione pia erga.Deumyct iaEutttt fri numinis erga omnes cofortes humane conditionisysd quos nolira opera potest pertngerefr; equa memo Deo gratus memo acceptus est-per qud Deo placuert n omo 65, qtti a condito Mut ido f'anétiorts ecl rehieionts integs'efecime exhibuerunt, nec"modo popu lo Deiex c cosgfclfo, OIUImelia Im caters gentibus. Quis entmperfpetla numinis beneuolemtia, justitizn, equi itate im omnes eitr. Ape"fone: e1 efpetium, perfpectis pietatis genmtna rat: Jopibus etbaicas 6 avremo ditinebonitaF5 enciet yt AMA vouscus fliusfa milis, quos Apostolica PeIrivox in fini fauoris celeitis penitiffizme A Ettes entm verba füpt, quum admonit jone diuina erravem abnegaret, quo vfq, buc putauerat folos Jraetz tas adconfortium Euan geli ci falut 45 per Chrisfiz pertinere: Ipfa veritate coperidits 222€[f. tperfonari reg eclusm apud Deum,euma,no acceptare conditione borseinis exteris fedin as mni gente qui tiomet lum, operatura, 4, iila, ralis 1 7/ 799 CcepE dS ei, 1 5, vero De
—

PER THEODOR. BIBLIANDRVM, Dei timor tngemmus obtingere poteft, nt munere diuino per Sanétur[jiritumuec quifquam anttificarinifl per Chriflz verbum Dei C fapienttam e? potentiam.Drat erea fammnm illud fludium fefe ad numints voluntate comparandi[rie timore Dei qui vocet[iue Docet dA ere, fie pietateatq, religionem.fide,[pe, charitate coftcitur:hoc eflternarto facra VIFIUIM Theologicariyvel potius diuinaruque aliarum funt effeciricesaltrices,p erfectrices:mec vll offcta folide virtutis fine«llis effe potefl. Fidenang, veritas apprehbenditur, certif ma perfua[tone. Fide appetitur Deusfentitur Deus, tmtelzguur Deus, quaritur Deus, inuenitur apprebenditur, tenezur. Per[euerantia in vecti veriá, propofito adberetur inuenzo fummo bomo contra omnes jpedlrorum auocantium occurfrones. Charitate bomo vnitur Deo, fft, eum illo vnus SpiriLUsyUBUs CI Oo nibus qui ci Deo funt vniti ,undefe totum
profundit ad amplian dam gloria immortalis Dei, e inferuiendi comoditatibus alioril caufa Dei.Ex quib. liquidu effteiur, quotquot ex omnibus nationibus Deum coguouerunt,
cognitum, rità coluerunt, licet ceremonijs omnibus prateromiftseam feclatos effe religione religiontsd, doctrinam, que
principis oniuerfalibus tripliciter con[criptts a niuterfa con£inetur,culus notiones practpientes inbendo, vetado permitzendo,pramis fupplicysd, fanciendo, quid faciat homo, vel
quid vefugiat ad Legis titulu refertur. Quecung, vero promittunt confolantur, erigut iubent effe bono amiuo ci Jfecuro debeneuolentia Dei erga nos, de benignitat e.de dllius prouidctia,de tota denig, bonitate in primis(pettabili, quod Fili fumum vnigenitupro no bis tradiderit: Etangel] nomine recte /
m[ianiuntur,quado illa demunciatione fauorts celefHis nibil
7 Jos animos effeacius
iucundius nibil letius,nibil a! effe potefl.$1 qui zgrtur hoc generalifétzno canone accepto, y 3 que

PRE&FATTIO qua tota veritatis falutifera doctrina comprebendiur( nec verit vero poteft vnquamrepugnare)iner ediatir valumina. Scriptura[ancle.cu defiderto cognofc edi valuntatéboná Domini,precatus ope[mpern? veniente, depofitzs aj opinionibus ctr affeciibus aliunde['esnptis,haudquaquaua le one Theologica aberrabit capttaliter: dicam plus, non[«pe cogitationes iL lius vere fludiofi impinaent in rera iudicio. Aa dMabita namq, Jpirituat:"orm4, qua dirigitur ad loci custfeuna, verba,perpeni n diligenter füperioribus e unferioribusa rbi s perpenJo feriptaris propo) fita cit circumflantiarum collatione, vel ipfuma KE: e natiuum fenfum de rabendet, vel fi Moon 4 fcriptarts mente, non tamen alienum Spiri tus[anclifententia, qua alijs in loeis diferte expre[fa eft ci bo: minibus catholici perfu.(fa. Cetera qua facultates requirantur ad fchalaflicz cy tteratoriumqenusinterpretandiyut adloci cuiuf; fenfum natiuum perueniatur,hte mon eft dihutandg: quanta bocpatet quod volum conficere, canonicam Scriptura qua in vnam fantiam catholicam c apoflolicam Ecclefi 4mper bomines diuinos à celefli Spiritu prodita eff, enu 1e'VErilatts e pec uif me fae normam: ejfe: iná, illa comprebenfem quicquid dionum cognitu eff vtpertiaens ad beate vita rationem:ula 2/1 fuif me traditumyut uo nimus idiot, epoffrat inde prof cere, quàm teris perculti» C mentem facris traditionibus informare, Ium ad acfiones vita pie; tum ad iudicandi facultatem. Quicquid igirur foVtrü 4/1, Testamenti fe AIetus non vei 40241, bonumy boneffi, rellum, 4b amnibus iure habetur. Quod verà j difirep. 7t And, contraria diuine voluntatifent entiam tendi zt, nullo Autor"epotefl condit J0n€ Aceipere, velpraclarif UA; velproba bilis enunciati, velboni fertptiyuel fapientis co ein. 110715. Principal I EHIHITREDITS OXAU EMI POFIBA CORMÜHIMAH QUIM VEO /Aplentit atq, pro» j borum

33 T?£4 TA£^: PER THEODOR. BIBLIANDRVM, borum[intenta, qui fi? fp ita et moribus bominum,que 's conimmélio, quids, ft faciendum aut fugiendum. licatur comunis fenfus piorst ab vaofonte infufus,
4
/
Dez 27. thí fiae concors iudicium, fiuecenfura fpiritualis, qua cetus piavum apimaduertit in libris canonis Dei voluntatem, ftue dicatur autoritas Eccleffa, mon multum refert. Agere vero catholicis Scriptts cotrariu peccatum est:contra fentire,fhutLibia error prauitas mentis: contrá dicere,mmendacium: peruertereympt,falf. Uo facinus: defendere pertinaciter conus &Àum errore dogmatis, barefis est: diffimulare,deferere agmiLas confe[Tam, prias traditionem, apostafta et e fumme perfidia defectio. Quid est autem Scriptura Janéte veluntaus diuine fententiam in homints alicuius fermone pofitam
apnitama Je; /4 re, damnare ymédac nota, IpieLatis camo
£erio IH er CA plorum catu ad coruos,ad busta,vltra Lethes
C Stygis flumina in extremas tenebras profcriberet Res atrocifftma non babet condienum vecabulum. Expeclati forfan Clarifcimi Princtpes, vt bunc locum Epilogo inuectimoprofequar. Defunt verba, quenon mmuerent ipfrus rez feditatem. Non res ad collationem fuppetunt. Si dixero fummutnr,
dixero plum ejfe, quàm edictum principale turpiter reuellendo
maieslatem venerandam ledere, dixivem, ad quam omnes
bonorum animi exhorreftant, ad augmentum verà contumelie facrilege nibil addidi. Qui damnat[fermonem aut
Jfiriptum canonica Scripture conformatum,id4, malitia, nom errore fimplicitatieum6, foribtm Ecclefie exturbatu comerciopriuat fídelis populi, damnat[imul quod Spiritu[aucto
gentibus probis infiviptu agno[citur co[enfu partim expre(ffo parzim tacito: quod vniuer[us Mundiconcentus vociferapur quod libri vedíe[apientium ex omni vetusiate, quad confeetudines bona, quod fancti mores, quod perfeca ratio y 4«qui

PREFATIO
equi e boni 4gnofcunt: quod Leges; quodi IHTA CIMIIAIHIA,. gentiumprincipum, quod decreta omnisord; nis iu fF flagitant.Idem damnat,per: vitimacoutumeliam principalis vuiuerfalus, n mentis fententiam: damnat denig, fab homuncianis titulo ateruam"mortalem, Dei eterui veritatem. Nihiligitur faperefl ad defenfionem caue, vt mei Praceptores optimi à erumine no carrtpta religioni abfoluantur,
dorum, libri ad ciuitatem] fdelispupu direflituantur, quàm vt offen. dunt feri, jZVFING.cdGOECOL. Seripturis eaA20nichs accommodata effe. Non petitts ut omnes libros, qui multi dy vario argumento fini 2t 4d« ad dena publicamperféripti, euoluam, ded, fimaulis[ententys apud os: lAHquam zn fchbolam deductos pr olixà difputem, quod eccupationum ve[trarum non pateretur vat fames vllius bauinis tanta po[fet fperari tollerantia qui aufcultavet. Sed tamen generatim Indicabo fenten Hm meam de libris de COL."ZFING. vut equidem potui corum fermones vel. aufcultando vel legendo comprehendere: volo, bros à ipfirim teffes produci, vt areuar mendacg. Opinr me offerre ca; aditionem non inquam. Siproferetur ex lil iUrts eovHiA omnibus dogma baretice prauitatis ids, ,prob atum, C gladio Spiritus olim confeffum, quoduu tt(t fo Gre confidi) Agnofe. D» 7e confident p
rum, etreum[pette te flatum effe Confitebor 20H72.?2€4dacium.Tran[iba d fenfí fone ad accufationis partes iig doctrine catholic e dduer fum articulum,vt dec et bum v
rum C in ordinem aliquem facras literas proftegtium im. 4i.
cio libero cooptatum» apt unenabo. Sin quid ex malitia, vel enu dua, velpetulantia quadam omnes infectandi fiegulie: IT id pro mea vn"on con eate deben hationibus, quod 7 CHYFLA 1H 22"virt Ecc
1 dignum, fed arcumeutarum Cae 7 rationibus life. à eo
Fidetur

PER THEODOR, BIBLIANDRVM, Videtur igitur mihi omnis dereligione dottrina, quam editus libris publicitus velcoram.Ecclesis intra priuatos ,vt fic dicam, Ecclefie fe parietes protulerunt, r2 offe diuidi 1a zheoviam c dogmata ,tn explanationem Scripturarum in qodà adminiilvaudi munus Ecclefiasicu, quamó, rationc intee vint ad restituendam externa veligionis formam ab aliquat jam amnis callap[am.In quastionibus dubijs, qua falutis[ummui nà cencermunt,mec Scripture canonica teil imonmo aperzoproduéta[unt ad liquidum,Q tamen in difhputationespropofita, opinatianem[uam pari modeiiia c circum[pietentia exhibuerunt, equi(é180 anima liberum arbitrium velidem velcotrarium fentiendi permittentes. Quod genus funt nonaulla pertinentia naturam an, eelori, quum alij dacfores ma» gnicotendant poft Mundifabricationem ereatas,alg uon miuus celebres Theologi diuerfum adfiruaut. Hac iattur, de quibus hefitarepia prudentia eif, quum ab alds mauerentur,aut omaine poslularet res ab eis attingi, pendulum veliquerunt Ecclefteiudicium. Capita verà pietatis& dockrina contestaza quafi limites putauerunt,[umma libertate atq, con[lantia fibi afferedosyvt fan bpraconium veritatis poflulatyvtá, diuipà mandatis iniuntlu fuit. In quibus tuédis tradendust, tanza verfati[unt reuerentia tanta circumfpeclione, tanta diligentia ,tanta per 1)ei gratia felicitate, vt nullum articulum orthodoxe fidei vel tentarint loco depellere tautum abeft 2 vero, quod amici noftri calumuiautur impudentis vAPILALIS C perfricle frontis bomines, vllum dogma catbolicum ab ets labefattatum. Teflem integritatis im dotirina D. OE COLAM PAD II aduocoyvel Eptflolam lib. x.cuius pof! imprecationem falutis initia efl, Non fine magna voluptate. Quam
" B* ps?* J" T—*, priuatim ,vt coniectura po[fum colligere, férip fit ad bomines in regno Bohemia iam diu titulo defectionts C berefeos diueys x4tas..

PREFATIO
x4toi. Apud quos profecto incudum(o[naue fuiffet ivspietati feleffundere, ac virulentum flomaehura releuare, fi quia contra venerandam matrem cr Christi doz[am, UAquam. fuiffet macbinatus. Fuit enum ts mos hereticorum ,vt Manichaicefetle c relique feci lernea, apud[uos fautores myiteria impietatis prapalare ,qua metus periculorm vteunm, in tenebras vecludebat. Audiri cupio testimonia prafationu, quas
adiunxit Prophetis per ipfum explanatis, vt Danieliyvt Fate,
vt tribus vltimis Propherts, De Z VIN GLII fententgs produco testes ex multis paucos. Primht 67.quasiiones,quas tu£ds Xp licandas ó. propofuit cora E celefta Tigurinayvltrà prauocat in harenam,[i qui confiderent à fe poffe aliquid ad vefelledum afferri. Cità etiam librum de vera e fatfa religtane, illumá,de prouidentia diuina ferupulo[ifftmt argument,
C eum quo Carole V. Augusio principibusá, Chribiants ad
comitia Augustaua tran[mittés fidei[uevatianelocupletifszmam reddidit.CosnofGatur etiam liber nuncprima in lucem
prodiens,ad Principem Regemá, Christiang.€ uad, Integritas fídei feruata efl in his adduttis, eade feruata eft ua alijs dufputationibus domi forisd,pertratlatir: vt nunquamprabatu iri confidam,quod vant(umisfermonibus fpargitur e improuidis perfuadetur ab his duobus Ecclefie Christiana moderatovibus eximijs fidei teffera vllaparte confracta effe:N.om minor
e in Sacramentis adhibita ejf fpncera difciplina cura e aligentia, ia ceremontgsd, fiasnplicuoribus ad vfum. Ecclefie non
fine ratione probabili deinatzs: Et tum Sacramentar iorum nomenprobri titulo repartarunt.Sed istos cóuitiatores faciliza? redarquent toti duo libri epistolarum pra[entium 2. 3. de negacio Estchardlia ci facratiffimalauaeri. Quàm antis
verà[iznplicitatis fuerint c[i lubet ita vocare, primardialiin Ecclefta ruflicitatis im abliome mystica faera cena yin psereE

PER THEODOR. BIBLIANDRVM, puerorum tintlione ad remiffzonts peccatorum, m Chriflo [fef testimonium in fanciendzs ej benedicendi: matrimonjs ,in cetu facro conuenienti ad preces c aufcultattonem diuini verbi, valo testificari Eccleftarum notirarum libellos vitales. De venerando autem corporis e fanguinis Dominici Sacramento quàm pit, quàm relizios, quàm Sceriptauris C fideiortbodoxa conuententer feufcvint, quantaó, dexLeritate negotium Aiiud facrum Jfebzerint, adminitrarint, ip v[um fidelis populi produxeriat, videtur plenius dicendug um hinc in viros optim de republ meritos grauis aduer[aria consiituta eif, magno, impetu acribus quibufdam viris neque indoctis c illos e profeffzomis eiufdem confortes inuadentibus, quis ignorat quali tragedia in atria Domini vbi myileria diuina comuntonis celebratur,imtrodu a fit? Neminem accufo propterea,qui confilia bominum vfu cognomi aliàs errare;alids zmalitia impingere. Multi p erfanct? obtestantur ,fe dimicationem fufcepty]e ob tuendasveliaiones fummi Dei aduer[um violatores Euangelica decfrine, temevatores[acra de[ctplina. Non dubiz mibi est, quin aliqui virt boni, quibus non vacanit aut no libuit cognofcere fcripta noflrori hominti, aut qui delationibus feelfis per, saft funt, eam de nobis apinianem altis demtfilfe ia animit,ceu votum, Jfadium, canatus totus e) tendat, vt perfringatur diuina traditiones.Has equidem laudare foleaquod[Indis fau tuendi patrias,catertm ex Deo inslitutas ob[eruationes, nà difimulavint. Po[fem referre exempla viraru excellentis, qui grauiter contenderunt im ciuttatis adiminisivanda rationibus quum «tera,[uo indicio vellet defenfam c[aluam vemp Extant in Ecclefia hislorgs contentzone s magna derebus fidei, non dico L47 Augustini Hieronvasta, iuter fe ,4ut Hieronymi e Ruffi^ niquem optimum c doct iffi virum fuiffe teftatur dumm

M
PREFATIO finus: fed Petri c Pauli principum Apostolorum. Sinit enim Deus fapientiffimo con[Ilta venire in coflictum[uos bomines, vt c ipfi penttiu fefe mouerint, d veritas zlla contentione jatlatayventilata, difen]fa, clarius emicet, obtenta ip matori habeatur precio. Sed in cena Dominica fine Deo, Jine religione. rne omni fludio publica utilitatis,[rne vatione charitatis ob fuusa queitum aut nomen turbas excitare,atg, Christiant federa fymbola comuerterein conuiuium Lapitharm, velut, fubner[a menfa Damini,extintiis luminaribus fidei ebarizatis debacchari, Qr arrepti armis quacuna, furor Jabmini z flrauit innocentes petereimuadere,prostern ere imgulare.ferro laqueoyvndis, famis perdere, quis probus recto fadi aqnoJéattquis non detesietur?De mets Pracep toribus ZV IN G.c OE CO L,boc ver dicerepo[[um,quod egregio in vemp. ChriJi animo permoti religione protulerunt, quod veritati, qued natiua pietati, quod dogmatibus catholicis et Scripture vanonica in Eucharifüia negocio con[Gntaneum adepti funt. 1144, poagno fuo periculo nibilabfeure nihil meticulos, nibil inftdiose voluerit dicereyvt homines à falfis apimionibusd vant
| fupersiitiopibus À fallaci fiducia in cerimontas C elementa, ue ditaxat exercéda interiori pietati parata fent ,vt refpivaret afflicle coftientiaper deteilione veritatis, quidfentuat de$aluatorts corpore Jfacratifiimo: finu I4, ce[farent[Daliationespauperitqua pretextu religionis friuola,no in Long Eccleffe aut proavej[um veritatis aliquorum pes eXAg GET AYUEIOH cunttates quod Thoma fubtilifimo contradicerent,qui Chrifli celitus deuocari cotra fidei articulos a]ferit:que c valide oppugnarzt aliquot doctores fcholasiici: quanquapr« ualuit fententia Themiflica, qua ratione, apud finoulos pronitciare non poj[[wsnynec debeo. In eam fententia certe videtur in Concilio magno,cui tot Epi/copi, tot Pralatttot Regum e Principum
Pme s

PER THEODOR, BIBLIANDRVM, pavius Avticulus ad fumma Trinitatem Q- fidem catholica adiugeretur.quod vía, buc a brisli Domini temporibus th ome nibus fidei profef senibus C fsmbolis fatitatn n fuerat.Padeerimints execrabilis titulus pratey merttu, prater qus 1onpa(Ius eid Zuiaglianorum,Occol.Suermerora poacramentarias rum fetlariarum, hareticorum, Qd alia verba, qua ad boc faerum carmepertinent.Oppo[uevunt et Ja fe praslantes Eutangely pracones vel nü cognita Gy iptelleclayuel fponte improba. ta nostra profeffiauts fententia.V ndecalamitofa bac reipub. Chritiana contentio exorta eil yincalefoentibus vt folet animis Tudio retinendi concept[antentid, multis etiam flolide venientibus adpartes:qu[ic obliti fnt omne mudum modestiamy,ymue charitate;ut nefcias voluerint uefouere adiuzarcá, contrauer[id ,an clafficu ad favare. caneresac delaffatis antaconiftis fr ieidam fuffundere, Quam catrauer[iam vt pozero fumplicifüen? vabis reip. Christzana primarqs moderatoribus expand, limitibus quibu[da distinclam, vt peuttzus co» gnofci queat.Et vtinamper vos Dens t Lam preset occa[tone, vt omnes Christo confecrati meorum Praeceptor fenfum profecto pietati concinentem intropbiciant. Feri enim non poterit ,quin veritatis c charitatis C prisliane fludioft nostram
enteutia probent, umplexeturá,, utpote articulis fideicathalica faripturis oracularibus Dominice pa[aonts v[mfruciui: & huic ineftimabili tbefauro 14 vite tum falutis tam arctà aptataiayut autelli nan po[fit.Hincvltr nobifest redibunt,vel olitis add nos redibat im gratia: quia nó exclu[frmus Ab amoris Pi vifceribus. Quanqua fhudia[it boc mobis charitatis cit vevitate«c oeritatus cum charitate, vt uibileuiqua cocedamtt don Quit. precario in caufa, qua prittata no eff, fed E cclefia, Jéidptorum omnium, fed fidei catholica Q uaiirscy Potteru
€mpo4
*

PREFATIO
temporibus ,fed Chrità Domini c féruatoris nofiri. Eff uobis amicus docius,amicus idiota, amteus omni qui fiudio veritatis fideid, retinenda atque Ecclefie defendenda coutra nos fentit ,contra mos difhutat:fed magts amica veritas, c veritatis pater Deus. Prudeuter iegitur ZVINGLIVS cf OECOLAMPADIVS eum alys virg bons ,necminu pe cogitantes mysteriorum conditionem ,quod in vfum c fruhum populi fidelis[fnt dininitus inviituta, uet prode[fe poffe aut rite vfurpari, ufiplant intellela, cenfuerunt non minus diligenter explicandum Christiana plebecule fymbolum faerat iféumum corpore e[anauimes Dominici, quàm religiosi venerandum. Non enim ob id smysleria dicuntur, t lateant vulgares homines religionis fludifos:fedvt confartes religioets corum faintia penitifimaumbuti ,snedullitus conelutiuentur. Ne vefugiunt inquifftionem ,e oculo fImpliet qu&rentibuspo[[unt euidenter explicari, ctm fides pi meditetur Z2CAYHATRI myiterium, QIrinevnuttatts, VAtteR, IYinttAts profundiffumum arcanum. Iuntli zeitur diligentia coqnofcendi ct eredulitate quod verum efl amplexandi, Euehariflie negocium ope diuina in manum Jepferuni: prafertim eum relieto fincera ditto citius ab Lnperttts rerum diHInAFH, AUI questum ex fideirebus quarenttbus, poft col. labefactari deprauatione Sacramentorum ,in quibtis ceu im compendium e Jomeplà p falutiferad, doctrine fumma reduéia est.Cuiusrei extat fané quàm horrendum exemplum
"mljatitie nundinations, qua pafitonis falutartsfbendor, er | ABImATHI Vile cUpidarum vntca delitietaptum uon abfoleuerunt.Vt ergo inprafens animi ab erroribus perniciofis liberarentur, c in posterum tanue eccleffattica imposturts pracluderentur,captui fimplicioru hominum confulentes,diflintfà diffruerunt de rebus per fymbola faanificatis, ei illis
que
Lui

PER THEODOR, BIBLIANDRVM, que fien iffcant-interim vt vifum eff ad rem cognoftendaperacre, ad obiedia refhondentes. uem tractatum ex plicandi facri Enebarifiie, ut exact? pati 7 esizmari nostra fententia, seis uerbis plerung, vtens,disiribud in tres partes, vt per/paeua fn pplicitate 4c FTT e primm dicatur derebus fpariuualibus mystery ffgno denotatis,et ia quibus ef ommis falutis effectus:"deinde dicam de fiamo ci rebus corporeis, verbis Jaerts coprehen[a:tu loco tertio ex plicabitur flrictim de ritu, qu ppluribus extenditur partibus, qui ipsiituerit tantu 7[acrit e quibus, cob quarem quo loco,quo tempore, quáue celebrandui actione. Etenim quia poteft. nafci error tàm ex verbis quàm ex rebusdiligenteapera t[umpferat»uei Praceptüres ma sora exepla et deri;€x phicddi, qua propria,qua muiuata,que fguratatci res edifferendi, fumpta ex Seripturis materia fidei "catholice; c charitatis regula interim adhibita. Primum cagnofcatur dereb.frenific atus C[piritualibns, qua in cena Domuinica repra[emtantur, e ab anima füdeliper Spiriti[anti veré bercibiutur. Queperfecto alia na; pofunt effe, quam 4 cüditore butus Sacramenti Christo expre[fe:cor, dus quos prono| bu fragiturcaro que datur pro Mundt vita, fanguis i /" calice zoui TeHamenti quit effun: ditur inre mt 7772 peccatori, IN»
L sllorum participatio c» communio: ad ba ec, memoria celebraziof, munificentifümi Autors per quem bac obuentuut:fiquidem pracipit, Hocfacite In TRCLTROTROYIATAA: Paulusá, myitagoü gus optimus expapit, morté Domini anuuucianda effe donee
qeniat,nimirum Chriftus,ad iuduandum viuos ci zortuos.
Hifce tribus animaduer[is, conftat, hoc Sacramentum corpori5 e fanauinis Dominice,"n aptum C inititutd diuinitu, vt reprafentet futium pafftents Dominice, vbi falasvbi vifa,Ubi folatium, vbi delitium anuma.Et bi fant impudentis vanitati blateranesqui dieu ues babere inania fiana, de celebra

PRAEFATIO
celebramus Sacramenta corporis eo fanguinis Chrisiz, ah.|
mentum vitale inde perciptentes? Ouod quidemperinde mi. bividetur effe, vt fi quis dicat cilitatem aliquam imaues ba: bere tabulas aut insivumentum,im quo continetur priuilesiz vnicum buius ciuitatis ex dono Princtpis alicuius ,vt benienifitzie vtatur aule fic felicitate omnes ciues: quo gaudent omnes fidem adhibent,utuutur beneffcio folenutter cum magna veneratione atq, aratitudine proferat, tautum frmul beneficium laudanda qratulandos, celebrantes. Cetertus cim dadicatur bomunt ,per boc facratiffzmum. fiimbolum préboni corporis Christi G* paffionts participationem ap non flatin pia mens querit de natura corporis Chrifli, ci quomodo perciptatur, quomodo conferat alimentum vitale? Si deslituantir bie finplices bomines, ct uon placideerudiantur, ut EpiJeopum decet effé doc&do idameum: aut perpellantur imperiaffs verbis, Oportet credere Chrisium adeffe corporaliter, quaIus, quantus, Cy eo pudo quo pependit im cruce: Nec vlterius smueiticandum quomada ad[it,quiber miraculit, quepotentia Dei est fupermaturaliter adit: quà intricatts cocitationibus inuoluentur? vt flaéiuabuntt vt iattabuntur vltro citros,? Na veritas humani COYpOrts In Chrifto reponat ,mul146, Scriptura fanda teilimonia reclamát: capita etiam fm bolz Apostolict, qued Christus afcédit in celum fedens ad dexteram Patris ompipolétis,indeventurus ad iudicium idiotz moueri videtur.Oportuit igitur fina interpsetatione difcrimina confeientiarum ev attfama difellere fideig, famdamenta ficmuntre,vt inte Vgeremt etiam imperttivattagem ,qua Chrifiveri Dei et homini corpus votiliter neceffartod, fmaUrn alias,t in cenam y tea, praciput in vita alsmentit, falto tame Canonica fevibtura textu, c omail partibus fidei catholica in gradu firmaperfitten tibus.Docuermt ergo difiinfe

PER THEODOR, BIBEL'ANDRVM. e veritatem corporis Chrifli, e modu percipiendi: nempe, corpus Ghrifhi proprie loquendo: non transfürmato fermone, v Ectlefta corpus Chrifli dicitur C eft fed myfhicum c fpirizualezfed proprie loquendo, vt corpus humanumin vna perfauadumiuitati iundlum eff, nan mixtis aut permutatis natuvisvt diuina tran[lerit im diuinam, aut contra, fed vt-vnus fit Chriflmas cum Patre cj Spiritu fancto adorandus perfectus in humanitate freut eff perfetlus im diminitate,vt babet pra3 fefto quorundam fymbolorum ,ePila qua pauttur libro Cadicis: td corpus vnum effe, tamen diuerfa modo affeétum ante re[urretlionem C po[lea. Hoc corpus clara voce profitemur effe verum,noftro confubflamtiale,nphantaflicum, vt Marcion cum alia fintina bareticorum blafhhemat, idi, corpus veré fupptum de corpora Virginis Marta ex Spiritu[aucfo, quad pro folatione peccatorum vita Mundi traditum eft in varias affetliones eruciatusd, C mortem: effed,[epultum riduo: à quo[aut corpore non cavo, non offa nerui,[emquts, cateriá, humores sorporei féparari aut abeffe pajfunt.. Nec animam[iparamus à vittente corboreyut fola diuimitate fuevit amimatum iuxta blapbbemtas«Apollinarts: c boc corpus obuoxium fuiffe vargs affeétmuibus vicibusi,, more bumano, ante vefurreilionem quidem.d bodie nemo. quod Jéiam oppugnat, dudum, cefJaut impiorum Cerbereilatra!aus.Per boc corpus,cul dieiustas efl adituéta,nodo nunquam oluendo ,ci totam Chrifli humanitatem ad falutem generis human profufam afferitur à noflra parte: outuerfum peccatum totius Mundi, fiue oviemale: fite actuale, ftue quocunque titulo notatur, perfolutum: i negoctum falutis aterua confettum, ficut Dominus im cruce exptrads ait: Confummatum efl: à Zacharias prauideus bac fpiritu att: Deletum peccatum totius terra vno die. Id Eptftola Hebr. ZA Rom.
v

Pn ACTIO à Rome totum Euangelium crepat: nec Chriftum porro meri, quifemel moriens fusiulitmuer(a peccata eredentium: nee
J«crificari denub, qui eterno facrificio femel perlitatut, eiua
Fes distribuitur per fanéium S, pirittin in eumnes fideles: uec afferri per bozaines qualefiunque Chriflum Filutzm Dei, qui feipfum Jacerdos: faysusus obtulit Patri calefli boflizm catholicam y femel anave]fas im[anita Sandlorum., eteraa redemptione ILUenta. Hic quidam contradicunt, quibus mdetas sooliteratio pafitgnis Dominice, Chrifli euacuatio dulet odor efF-lucellà plufquam Symoaiact aut lfearioticé. Quos conuincit tota. fariptura. Prophetarum e«Apoffalorum,| affemtiemtibus aptimus quibulque. Sequitur de corpore clari-| fectomifi quis Vult ma, 5 apbellare poft refftutianem a mor- j te pirituale ,coutrouer[le fLatus, nift wutaum nonzutellici-^ sus,qiie bodie fatigat Euangelprofeffores. Idemcovpus noffo confüb[Lantiale per omnta; excepto[emper peccata, qued gnortuum faite fepultum ,rofarrextile dicisnus fecundum Seripturas nec perdiddfe veri corboris noftri naturam, ad quem Archetyp Um G uosreflituendt fumus Nam qualitates duntaxat Accidentarie, qua mutationi, qua affectionibus abuoxte fant, velut eff augnacntum, mimutào, calor yfrigus, Jom, vieilie molefle fames, fitis, labor omnis d» defatigaH0, qt45, d aents aliafunt, corpori detrattas nomimus, Manfet autem elememtalis materia de corpore Freaines fampta, ceterum ab omni mutatione defecata purificatad,. Manfit car ports uadiis, vt refargente Domino lapis feptilchrz fit vemolutus.necinfiuitum cfl carpus bumanum,quad folius eft diune effentia:que quidem abfoluti in Chriito exillens,mon tamen corpus ad inftnitate extédit fraqmide due natura ip Chrifo necpermixteymecperpattate funt, Hincfecium efl, vtin eattfa Etcbarifiia diliaentids deutatz fit devammnicatione : ddiomatum,
RR RCRUM ERG... Cot M tc NH EE OEC CELUM CALL T LU.

pER Turopon.DBIBEIANDRVM.
sdiomaidyut Augusiznus vocat: vert ali, proprietatupt: ve ZFING.funplietter dixit dealleofi, quod aliques offendit, absregut opinor. Ita, finibus circumferiptu, Gi termtuts cor2 or libus oportet sntelliaere fnit Chrifii cor,"n, e loco d:remptil vt qui bte ft, alibi nà fft, quemadmadit ait August. vit alios taccd: Corpus Christi in quovefurrexitmip effe effe im plaribus locis, fed veritatem tnfius vis, efje.quod veritati c nature corpori bumanoritqua poft refurrettioneobtincet ad Wanstar capitis Christi, qui fenfum no refacit, quia tangatur, «videatur atdiatur à defeipaulis, fie affixum est, fie SPipeuris I roboratz,(ie bos Patribus deprehefium c cofefumnyvi mirum | fer Theologie erititiiiud negare. Nà det rabimus eide corpori ABEIBAVUL C? H0$ CX peclamtus resiituto corpore ACAWIAA&Tey & vicinos. Illud ipfim corpus, veri, anumatitfinitum, loce prebenfum,exa&is diebus cavntsyvt Chrifius adimpleret om£
"nia eterne"Dei co[rlio prouifa pronitciatad, t ransiulit ad ca los;extra bunc vifibiléet corruptibile Mundüprafetus fe abive[Fospliciter,n vi[tbilis aut saui[rbilis carne ajpmturus.CanJeditq, ad dextram Patris equalis lora c potetia Dominus
eunidt, rex Ecclefie fae, interceffor vaicts fidelis, vbi manet
ad confummattoneféculorum:c? freut abféns erat calo fécun| duzn[ebYlantia bumana, quum effet in terra, vt ait Fulgentins ad Thrafymachs-fic dereliquit terva, aféedens in celum,
Hyde indicem omnium expectamms in ffne feculorum.Hae pa| Jam profitenda cenfuerunt mei Pracoptores, que bominem
| Chrifliauum aut 4qnavare, aut negare, aut difianulare non
decet.Ecclefia tamen fuofponfa.ftto rege, fao tutore, fro facer| dote, fito magtiiro uon deslituiturgqui dixit: Manebosvobifcu v/que ad confummatianem feculi, e^ vbi duo veltresconnuenerint in imnco nomine,adfuturus fmm inter illos medius. Chrifiesenim abféns dedit arrhabonem Spiritus, vt ait Auguff.
dz Pfal.
v

Dà&€FATIO Ffal.x 2 8.Et difcedens mifit vim vicariam[Biritusyvt loguittr Tertull necnon localiter nobifiuim in terris diuevfatur, hi prasto existens, qui fibi adherent. 42 poffet Chrishus caput auelli à corpore fna myFlico Eccleffeyvt febifmatica c impia fecuris, que falcibus c fecuribus Rom. Vnperi[ucceffzt, maepinatur, aliud caput plerunque lutulegtum. f"pponens, membraá, naturalia e aua nequicquam ve[cindens? Sed corpore abfens Christus extra hune Madum viibilem in quo degimus, adeft fiis prasto e? prefentiffimus s pivitus effectu, virtute potentia, prouidentia, quem in peilori fuifacrario vna cum Patre Q Spiritu faucto prebenftone certiftma fidei obtinent fraqulà fideles. Dicit enim in Etangelia fecundum Ioan. Quime diligst, fermonem meumpjeruabit,Paterá, meus
- diligit eum jud quem ventétes man[tone apud eum factemus, Et quid queritur amplius?« An aliquod[aerilegit admilfum eff? An hereticum aliquid fabolet? Nunc de prafentia e? perceptionecorporm Dominici tn fazra cena dueudum eft. Non potefl quicqua planius veriud, dici uec ad falutifevam tum Chrisft cognitione, tum v[urpationem cr perfruitinem fjmbe punt Jf aperte loquamur citra iuuolucrum vllius verbi, quodres esl, quum veritas difcutitur: nam declamare ad populi& fanélinonia flricliorts admonere, comunione Sacramentorit adduéa ius illud habet, vt ampliter dicat, vesd,[pectofi famis vecabulis praponat: id quod à veteribus fattitati auinus dilzieenti leifora prabet eccaftonem aliter intellicendi
fentenzias Patrum, quam voluerint aut in difhutatione directa enttnetaffent. Sepe videntur ponere Domini prafenHam corporalem,dum eleganter ample, uolunt dicere: Sed[i
perpendantur lociprafentis circumstantia, aut quid alibi dixerint ,quid aly non minoris eflimationis Theologi, facile tollitur abfir ditas fentit: veluti Hieromymus alecuba dicit,
4d
i—Pnááà—aó ii i emit MEM. 5£a

A MUERE
PER THEODOR. BIBLIANDRVM, 4d|[acer datis preces C briti corpus c angu em cottfics: alibi ait, illesad EucharisHiam Domini aduentum tmprecari. Sed idem: zuquaeiion ead Hedibiam,iubens nos coufcendere in capAcultm magnum, c4 Christa furfum accipere calicem ,planam teddit fententiam que ante mentem cogitatione crafaarefatigabat.Idem in parabola defilio prodigo dicit,Chriifum quotidie immolari credentibus. Huic fi couferemus verba cnguit.ex commeut.P[alm.» 2 nibil abfurditatts im animo
"relinquetur. Quod factum est femelim memoria uasira T oyini anno:quoties pasha celebratur, nunquid toties Chriftus moritur? Sed tamen auniuer[aria recordatio quafi vaprafentat,quod diu facium eit: fte nosfacit maueri,tauquam videamus ineruce pendentem Dominum ,non tamen irridentes, federedentes.Fendens eniman ligmo irriftes est, fedens im celo adoratur, Quum fcribit Tertullianus cotra Marcionem,
Chriflus acceptum pane e diffributum difcipulis corpus fus fecit, Hoc efl corpus meum dicendo: videtur omnina id ponere, quod Ioan. Damafcenus difputat copio[ius, quod nunc in fuo imflrumento conclufumpufant faerifict:fed mox quid, fenferit; explicat vnius verbi additione: Corpus meum: id ef fegura corporis mei. Proinde mei Praceptores von vendicaruut fibi módum loquendi, vt docerent ,nec afen[i fumt figuratis ermonibus ad res diuinas amplifcandum, quas Vp nte ZVING.folebat dicere, veluti verht corpus Chrifli dari,conficbedbin corpus demitti;[éd explication verborum intellexerit ad vuleus nece[[ariamydum ipfa rerum natura difcuditur. Quidergo meliustquid tumiust quid expeditiuit quidve ius dicipete[l quam Chrifli corpusim cena velin fymbolicts rebusqo ade[Je corporaliprafentia, qua laco cireundatur: fed effe fupraim vaa aliquaceliloco extra Mundum vifibile, vel ibi vdlalibinec adelfe fdelibus coutmis alia smodo quá extra » 3 canam

PREFATIO eaa nfi quodper verba cj ves vifibiles corporeasd, fenfus obicitur corpora, C per fenfim intelletui mentm, ci id re. prafentatz IAGHA eHeY dta, quod percipit nprejfumá, afftait anime fidelis sntellecius. Quomodo amte incarnationem perceptus eft Chrislus 4 credentibus ip vegturum Saluatorem, qui comederunt eandem efcam nobifcum Jpiritualem c biberunt nobt[cum eundem potum fhiritualem ,fub dister[o aut ab[quevlla fymbolo, nempe Christum, Aposlalo Paulo tesle, Nec fenfus boui, nec vea letitia amiume, nec vita effe potest, ni Chrislus verus Deus ci bomo percipiatur ,quo viuunt in Dominomnmortui, quo 4ngelica mentes, quo tn terra degentes bomtues. Hoccertà corpta a pprebenduffe nostrum corpus uulbo sodo potefl dici, quod omnem Jeufum refugit, nec perceptum eft vel ab oclo, vel ab aure, vel£ntifu, vel odoVAIM, Vel tatfn: nec fenfus pereepiffe, quad nom fentifcit. Solo zeitur intelleiiu prehenfatur Chriili corpus, e quidem ab[ens, que viclitarunt omues Patres ci Prüpbete qui à cüdito Mundo falutem adepti fant, quo celites, qua piorum 404[ocietas/ Maana J'ppet?t snateria, de potentia opifrcrs uni[Hendide ampled dicendi ,féd eadem voluntati admodulata ef, que mibil abs re inilituit, quad Japientis ejf: zec benefaila ,necvverà dicta rurfum deiiruit, quod diminae conii atte est. Pojfapt etiam bec onania pio fenfn dici, qua fere folent im Eucharistia difhutatiomibtd entnciari. Corpus Chrütiadeffe[firitualiter, aut[aeramentalter, and mysteeialiter aut iam"yolerio. Adejfe dari, fumm,[ub fbecie au tforTA pAHIS 4€ Vini: ade[fe ré, Jabstantialiter, efeutialiter, realzter,eorporaliter, moutamien qualitatinó ,quantitatiu, localiter,maturaliter, eireum[Criptind, aut mon adeffe aifiper miraculum ac fapernaturaliter, Lum c Chriltumineffe puni eonpedin effentie, aut panem c vinum viri cum corpore ac fanguine,
itid RM M

f? FHeMibe virtute verborum Chriséu;ot adfit cumpane,m
PER THEODOR, BIÍBEIANDRVM,
h4po fubpa ne utt confici corpus. e fanguinem Chrifii, tranf. ve Iransfarinarbty ansfrourati(fecit Ambrofius dicit, C Tor pus Chrisfitran sfiguratum) 4HLTITAM bslatiari per mutari, quee omhia diélafunt à disertis. Sed quacuna, fenfu dicantur hac, vtinterpréetadopoffat a d Cali trabiemper videtur[inplicibus dici que dres 20n elf; faa j. corpus Chrifli loc. cali pofttont pr. efeny quod im«liqua celif acto adoramus. CH explicationem vero abfalutam ,vt multe ab[furdiffgma res cogitationem sinus turbarent,bonagm pbyfices ee suetapbyfic ei par1em oporteret aperire:quas fini tores difhutationes pauctfiznmi ex turba varijs occupationibus disiricla ,nec intendens ingenium ad altius indagandum, nec multa babent 1d aca"n ingeni, vt pofant, caperent:: dber homo talibus ad-vttam, éatibudisem v4. non pafcitur, ma zagis quàm vento, qui difértis oraculis Det ad ve yop obi rincitur. Pe[fem in noferas y partes adducere, qui maxim diffidere videntur, fi effet propofitum omnes amnium fententias ad concordiamvedieeveJoanmes Dama[centus in 4. fent. valde Urgens virtute verborum Chrisliverum COYD Us conftci, diéium Ai Matt 777 pr obat, quifiqura"m expontt. Sed qui jubet intueripendentgm n cru ce,afferitá, Chrisium effe corporaliter in celo ad dextram Datri, non tamen-vt finaamus brachta ficut im nosivis covporijus! vpiuer[uni, negocii per fantium Spiritum tranfret: vel nobifc um fentit, velfibi diférepat. Qu Quid magts videtur opprimere dogm A ihtegerrimu 4 de cena minim»H y Rer, queam fententi j^ eramenstari cpontificiorum, qua eit pÉriralii de[umma Trinitate? ea enim[rc habet:ta Eccleffa ide pfe facerdos, efl facrifüciis Chrifius Tefas P7777 corptts e fanguis in Sacramenta altartr fub feciebus pamts Gumi veraciter cotiBentur Iranfubslatiatis pane in eorpus,eo vina iu fanguinem
4, 4£^!€51 /, 214

PREFA TYPO,'^ poteflate diuina ,vt ad perficiendum myflerium vnitatis accapiamus ipfi de[nm squod accepit ipfe demoffra, Et hac viique Sacramentum nemo potefl conficere mifi facerdos, qui rità ferit ordinatus fecundum claues Ecclefia y quas ipfe coucefut ctpeffalis eorumá, fuccefforibus Chriflus Teftes: Dura videtur ip nos bac fententia, ci malleus hereticorum. Et tamen mibi videtur poffe traclando liquefceve ,vut Jfontà féquatur manum adno[lras partes ducentis. V ideamus enim vt fhlatim mollefcat mon ianibus mec follbus diuina Scriptura adhibitis, nec verbis iptev fefe collatis, fd collatione dictieuiufdam ex fermone pashali Gregorg patriarcha ceremuniarum.In fine cuiufdam mila lei teffatur banus pater: Perfiiatur in nobis quefumus Domine ,tua Sacramenta quod continent ,vt que minc[Decie aerimus, verum veritate capiamus, Eam vevitatemtpfe intelligit manifeflam vifianem Chriffi, ficut veuera ef*vtin Ioanne legitur, Qui me diligit: non improbat tamen euin[dam alterius fententiam qui veritatem expafitit, efffeientid corporis c» fanauinis Dominici: boc eflremifJflonem peccatorum. Quid poffet apttusdici ad verum Cgenuinum intellectum facre cwue: quàm fpecie rerum faniffcAntium effectum aeri prefentarid, pa[ftans Chrifli? Sed rii dis illis caponum facrorum interpretibus non[fet fattum[aus nift carmen Berengarg velut pfitacus vocem doctus hamanam vedderemus ,obteflati nomen Dei tremendum ynos eredere, fenfualiter mum[alim Sacramentum.[éd corpus c fanguinem Domini noftra Iefu Chrifli effe co im veritate fenJitaliter manibus[acerdotum. traélari, feanai, C fidelium dentibus atteri.Sed resa ipfAVI acamts.« d vitaudas titur »ultas fGpertacmas qua[lones cb» interpretationes longe iutricatiores, vt omnistebula erroris, quamtusm poffet d nyfferts faerattf agnis fugetur ,voluerumt uei Praceptores pie t . morie,

PER THEODOR. BIBLIANDRVM, moriead aedificationem Ecclefie diferte loqui: non rebus corpores vt que ad fianificandu fant m[lituta, capi Dominici corpus,nmi[t quatenus v&ba velresad fi'qurandum apta, fnnt aliorum sutelligendorum accep tabula, vt per fenfus corporis, maxper intellectu'otpotà fenfum interiorem ad animuperfe rantur. Neg, corpus fau aliud percipere quam res[acramenzales c[ianificatinas pane, vint, verba facra, totam deniq, aclione.Ipfe amimusper intelleéiu,qua est vifus anima, audi5 anigsesqu[Hus anima, dorattus animaytacius anima, pere cipit quod Symbols offertur Spiritu[ancto inoperante fidem, que apprehedit certifimaperfuafione, ind, pabulu(vitam anima couertitquo C corpus Jfuftetatum Arefurreclione pf fidebit immortalitatem. Quid aute offerturtquid exhibetur? quid reprefcntaturt Nimirum totus fructus c effettus pa ftanis Dominice imeflimabilis tbefaurus, C vnica falus vita, Mundi. Quantum credo,rantum capiotAntum capto, quam um intelligo: tamtum intelligo, quanti nuhi per[uz Spiriti beniqni contulit Dominus. Quam ln ulenter? quàm clari? quam breuiter c copias? velidtotis hominibus reprefentat Satrameto per[apientiam Dei mirifice in[hituto fruclus p fionis Dominica? Ea notte qua proditus ac tradituseft Do» quinusim[htuitur ab tpfo autore falutis cena mystica,"vt abfeurum 40 effez,quin morte civ cruciatus immen[as uam um, fibiensymartis fue frguvaret effettum, eterna eitis vertnemoraculo fidelium pofleritatireltélo-Deligitur panis d vinum, vt vite exhibeatur pabulum. B enedieit Chriflus, diftribuit
Chriflus. Huitis enim merum eff beneficium, quad participes veddimmur falutis c vita.Diftribuuutur bec ci» dantur fingulisycttza accipiendi c comedendi imperio. Quia accipit hic
,;« Sid 23 E: intellectus fidelis amima,qua de vebtus Chrifla alia: per Euangelg doctrinam erudita efl? Nimirum fig is offerri totum
j e v,)

PR&FATIO effetium carnis e fanguis Domini Iefz Chriitipro Mitzdt vita exlibitorum. Accipto vettur fide corpus Chyisii vert, quod depurifamo virens corpufculo effecfu f«ntt Spirztuts ad[ummptit,pro peccatoribus mortem ebrtn quo habitat omne plenitudofapientie qd diuinitatis corporaliter elfeutializ er.» VE Omnes In eum credentes a0 pereant fed habeant vi£472&terna. Mouent meverba prafentia, tonfolagiur e, certifsimam erteuntfiduciam, quod uon dicit fran GOLA Ht ffacium eit, effundetur aut effufres et ed taps Tanettur corpis Domini imei Sermatorisam effunditur pro mefanguis in vemifanem peceatoru.Intelligo recentem fruciitpa e iropis falutiferointellizo nibil detracig Leopore,nibil quod alys pluVIRIS Ubi fpe alis communicatu eft. Sed promeiameUAT valere video redempttonts omne precium, eam, vtm ooiht credentt E. uanceli coferre, quam habebat Quum agnus mmaclatus,qui tollrtbeccatu Mun di.penderet 17 AYA CY HCIS ostia catholica, fauctato disfentod, membratim corpore, in conjpettu Patris calesiisad quadt risti ima Dectaculum nabis falutiferum contremuit Mundus, folobfcuratus eil, faxa ailfoluta fimt:ad cudhs effectum frantficandu concidit velum, probibens afpecin adita, 4d Deitia fantla famétorZ,vedierut 7A vitammulterum ex Jüpulehbris corpara.Per hec facrificznm «ternit,nunqua deficiens,per hoc precium redempttonts quod Totumipro soe Pater cavlest zs rattfiemo ACCIDIU AHITIO,U!"pote Fuum UBICEDILUUM e ebfequeatem«ad vltima POTOCIA, IH telieo purgari pea peccata omnia,conferri tusVitiam eb fznGtatemaneplacere Deo,mihi bene velle Des,me baberi loco ffly chariffiai. Iptelzzo fidei certittdine mibi etevwnam vita ABIIGCT Corporttmhi regni Dei,mibi Llereditatem Chris e ommum fidelium, mibiparticipata ditta feliett atis ber "meam prafentem lhoitiam,per(uet prafentem[umma$a 72 Q01€Hn
TET TEN UNSERNOPTTTENESOOE NN NNNERTN

PER THEODOR. BIBLIANDRVM.
« dotem Chyisiumyin ara cordis mei facris oberantemonferri, Non efifaitur Chrisiusfolto faa,quod eit ad Patris omnipotepi dexterayvt notluapertice,quemadmadn non uulliputant nos ineptire: fedintellectus anime, quiremotiféima lacis e téporibus babet prefentefima,comprebedit uo inanes imagiaues[cd etérue vite autorem ,cu frucfu qo effectu falutis ata, pietetusyeuim generatio«terna eityvtpote Ely Dei azAturalaá: qui factus in tempore Maria Filiusm Bet bleem edadit primos vagitus, dum collacatuFpauperculus im prafepto:qui obediuit
F parentibusin Nazavet b, quiper tota Paleshinam vitam egit
omnibus laboribus vefertam y e$ docendo, Ci» agendo uoifrt caufa: quicmm difcipulis fnis difcubuit 1n epulo facro, qui extra Hierufalempependit in cruce, quirefurrexit, qui a[cedit in celos,qui fedet ad dextera Patris, master imterceffar c dux ci index omnit. A 1g, bocuosiri dixerut, Chriftum ade[fe máducarid, cotemplatione fidei, quemadmodit effent ezfpeGum Durandus dicit. Neotericifortaffe idem[emtiunt,quum dicit Chrifli corpus edi fharitualiter e[fentialiterd quad^veteri nonulliduxerut, corpus Domini mystice percipiant nmemoriam paftonts percipi.Pi? quan, C[rmpliciter[anctà bamzines locuti funt voletibus intelliaere,nom, fillabarg aucupibus, Christa quotidiefzcrificari, Christ pro nobis offerri hostiam Deo Patri, quoties ssemorta pa[(zonts Dominiceperagitur.Frdelibus enim, c: 4d facram allionem attentis omnia tanqua préftatia geruntur,ac recenteza prabeut offeélum-V nde mazores notivi, Germanus putomalueraunt dicereperfruitiouem Sucramentorum aut corporis Chrifli, quàm manducatione: non fineprout[iome errorzs, qui poteris feculis inualust.«4n eii quifquamrerum diuinarum peritus, qui non libenter f«teatur, hane e[fe vationem certifimam c madum penitifamittpercipiendi corpus Christo, vt alias efecin facri flaminis, 441p

PRE£FATIO ita in cena pracippe, dum adhibentur fenfibus externis im bocinflituta diuinitus fymbolayut ad intellect u-ventat facri pabulum,perá, calorem celefhis virtutis,qua fides conflat, m alimentum vite concocium e dieeflum in naturampotiorem tran[mutet bominem: vndefirmatur vecetatur,(Um anima tum corpus ad vitam eterna, fine qua celeflis pafHonu via nemo Chrifium percipit:quem quipercipit, certifam? vitam aternam poffidet, quod nullis obuépit expertibus frdei. Acme quidem appetit Anima, vel potefl alia ratione Chriftum capere, quam fideper intellectum, Idi, Spiritu fanJo perficiente. Comeditur pani,bibitur vinum, vt in vifcera hominis penetrare fentatuv frutius ci effeidun Jfaeratifezqi fereuliyvt Cbriflus in mefitego in Chriflo-vnus fam cum illo Spiritusyvuum membrum cum omnibus fidelibus,qui paviter tufixifunt et Chriffoifiti. Qua commumio eft corpovis e fanguinis Dominici, vt mult vnus fant, freut de granis plu[culis unus fit pants., ficut de vuts plurimn vnum poeulum Extra quam communitatem velinquuntur, qui Symboli quidem fiunt. participes, verum animo Chriflum reJputentes: adeod, Sacramenta nonprofuntyvt etiam capitali zer officiant. Dum enim non credentes in Chriflumynec quaventes vitam ex animo ber Chriflum indigne vfurpaut confortibus Chrifli parata., veiftnnt corpora e fanguinis Daminici:quia comténunt C ludibrio babet Chraffit, euius fuut Sacramenta, Itag, alterum in Sacramtnto fienatum;e[l communto fanttorum eum Chriflo£ inter fe, qua Paulo dicifur kewalían, vnd, veterts Eccleffe vulnus, contio comiuuéfiod. per quam arctifimo federe Chrifht corpus zoyfiteu Ecclefta iungitur.Hincfponté confequitur, t tauto bonor cumulo donati, cb feufnna vite falutisá, omniaena in Chrifli pafftone percipientes, fummo gaudioperfundanf£ jim gratulaLÓHes,

PER THEODOR, BIBLIANDRVM. Honesim laudo Dei profitent, ffadia fefe ad Dei nutum e conformatianem capitis: boc eft, Chrifli aptandi ferueant: vodefünt piorum i folenni peratlione m»yfleriarumma borroresfup erflitiouayverum gaudia, tripudia, vt letts animis exultent ,cofon 55, laudibus C aratulationibus AHtüre vita celibrent,aec o2 4d mutta churitatts officia gefliant, ac meditentur eximia vite fantiimuonia, qua Dei nomen veneradum amplietur. Efl igitur 12 cena Dominica tertium, quod Chrifli profert iaflituth aratiarum atlioyvirts Ecclefiafleis Cogo Asi dicla: qua c humanitatis officia e bonafrugem Lotius vite expetit: propter quas Jfpirituales ablationes, que Deo gratifcizua[unt, inuenitur cena Dominica[aertficium eupexd oxide appellari à dotlis Theologis, C oblatioyvt in cofüitutiopibus Domini Iflimiani ac albi. Qua fenfu veruflus Scriptitye traétator Hefychiusin Leuitici explanatione afferiluon maiort in cena Dominica oblatione e[[e,q arattarum atlione:nec Miffa vocabulu refornndaret no[firimifi deprauatio vei mon po[[et ollopacto congruere: nam 8yra linguayin qua Ecclefiepremitie extiterunt, on tributi colleclamá, ftgnifcat. Et certà in cena Domini vetligalia facra Deo penduntur aratiari Abl lauspauperu elecimofyna,fludinm inmocentz&prapter falute vecuperata.Hoc igitar ficoflare pof et inter nome Chrifliprofitentes, quad[ine culpa dienag,reprabenfrone catrouerfum effe nequit, in cena Dominica memoviam fructum pafüonts Chrifli repra entari féenfibus externis corpori que intellectus fide percipit, efffeiente id Spiritu Janéto, vnde cammnio Qr focietas intima fidelia omuium ca Chriflo,c ex ea fH'udium beneffcentia 12 cofortes e membra eitfesya corporis, exatlifimad, vita meditatio nafcitur im als ad hec facrum concordia diuina Symbols
r" 0U1HA ClJe£ comp
Z pertinentibus
"p 1^5

PREFATIO Domino gratia redintegratio F ideamus punfete figno:id eft, rebus veluerbis fienifivantibus.Res quidz duas met Praceptaresin reducenda myflergs ad tradition? Chrifli Domini adbibendas omuino cenfuerunt, ving ct paucmyalumá infermentatnam aquam coditor myflerg vina baud mifcuit, e Paulus quod eccepit à Domino, difecspulis Chrefla d eultorib. tradendum exiflimat,non fubducens etiam calice plebers bominibus.Vtrumautem Graeci excommHntcadi fuerint, quod fermentato pane vtuntur ,em vtrum non poffat ad bac 8acramentum adhiberipotuspracipunsaut pabulum primariz vite[upplende aptum apud gentes exteras, quavum alia non vIuniur pane triticeo aut frumentitio, fed velradicibus tofsyuelpiféibusyvelaliare:quedam nec acetum, necompha. cium, necfatlitium vinum habent, fed uulfo velaquis frmpliciter vtuntur:tum difputabimus, quum mores noffri nul. £05 ad Chrilhanzfmmum ex fatis erroribus conuerterint. Mate. viam, pants cj vini fic cauerti, vt caro feat fangiisi, Chrifli, fpecie duntaxat(nper[Lite,cur mom negal]ent? Nec concedtrur, verum corpus Chrifii quod in celo profens exiflyt corparalster idin pane,veleupan papas pane,quod mulla Scriptura dicit)adeffe,dari, disiribui, fumtimanducart: nifiquatenus res corporales fabá, fenfum corporis venientes rebuspbritualibus notandu aptantur ,vvt per fenfum corporis ad intelle£u animiperuentant.Hec ft libet vocetur fantvniofacramentalis, att per confécrationem dedicationemá, tranfmutatiopermutatto tranffubflantiatio pants ei vinzin corpus e faueuimem, vt nontam[mnt iuxta vfum vulearvem, c vt fée dicam, praphaust,alimenta humani corporis, fed intelleéfui reprafentent cibum fpiritualem corporis e fauguints Dominici, quo uicistat anima thuitam ateruam totius beminis. Mei Praceptores maluerunt dicere,boe analogiam prop 274"
E -:
II WIRE snm NIS TUUS CT IMEEM
rc—— AA

S»
$
p:
pER THEODOR, DIBLIANDRVM, portionemd, Ferum fruualium, ques antmus percipit, eb corportartimyqueas corpor Jenfius comprebendunt.funtá, illa i» faagenere, quod ifa in fau,vt4 tod pants eo vinum[unt car ports uempe alimentum«v: tale, fi edantur,ac bene conco&a digerantur, id fft corpas Christi autmis(corporibus ad vitam terna cibauds:[ed ft percipiatur fide iutrad, mentis vifcera facri flaminis virtute cofictatur.Id quodprudetiprerate ab illis obféruatum effe video:nam illa est inter fe cognaFiorerum vt in[ermone alia pofatper aliamprapter frinili tudinteuidentius aliquado notari.V nde[nnt metapbarayico ncs,allegorie;purabole, guyslevia feu paradiamata[acra, demuonsiyationesg, fhiritual e5,quamoda tn Scripturis ip[unn Des reqnum varijs henulachris deumbratur, Chrisius typis bominum rerum,auimalium,[acrifictoru prenunciatur. Etenim ff ves qua per allegoria, parabolam, atterts notandts in[eruzuntip[acueniant(ub fenfum, cr Aclione quadapreben[andia exbibent,quod fermone folent fit acliua demoustratio:qua Je rébus facris apta fit.dicktur fani ceremonia, veldemonstrapo[acra yvelmyiterium, vel facrasmentum. Vnde non infcite quidam fcripfit, inuolutum[aeramentum effe allegartam: nam allegorta foret, fü dicam Chrisli corpus esi panis, quem qumens bomo vateá, digerens,pa[citur illo ad vitam: parabola «er habet callationem, vt appareat explicata proportio, 4d Wunc modi:Sicut patus c inum ore corporis fumpta c digesta victu: fnt alimentum quo corpus vegetatur, quom, vita confertaturIta cara Christi c fanguis eus per vim inzelleifus percepta tutra fidelis anima vifcera, C ealorefacrs flaminis cócacta vita praebent in Chrislo vera c beat4.S1 vero iampanis qvin obgciantur fen[ib. c distribuantur,ci manducentur cu recitatione verbord[acrori Christi, qua vfumrei explicat poysterium Jen Saeraimentum euidez siu eunia

DR'e€raATTO
euncla informans, animo ineulcans,quam verba firaplicia:de quo Auguft inquit: Accedat verbu ad elementu, cr frt cramentá. In tllo ieitur genere citra contumeliam Chrifz, citrad, labefactationem fidet,citra omnem vielationem$critnra[ancie,cttra morucorruptelam, facrum Domini epuIum pofitum efh, vt babeatur[acrofantta ceremonia diutnigus infltuta,quaper mandncatione banflumá, pants e vint, cum verbis c acizue tota reprafentatur vfus effeétusd, paffromis Chrifli, fic omnium renouata memoria, tanquam res omnis coram geratur, ci à fideli mentepafftona meriti percipiatur.Non autem dicimus,nec babemus bae Symbola vt pazem aut vinum prophani vfus: fed pro Dominica pane, pro Janéto vino,pre myfhets e venerandis f mbolicisd, rebus disint v[ns,quippe qua confeerata C dedicata funt Chrafls fom leni epulo. Iam(verba facra que zn fymbaltca nzenfa frequ entautur frmpliciperfBicuitate putauerzt exbonenda, vt quamutuatttia fnt, aliunde cognofcantur in fito genere: quomoduoá, fignum pro[fematoponattr, c ex parte totu, zotum ex partesnterdum fignificetuy, vt tran[nominutiones vfu loquendi obtingant. Verbum quaque fubfhantinum ex multis Scriptura locis oflenderum non proprio flenificatu poniyvt fit enunciatio dialeclica:ect qua dicuntur de alus, flatim[int eadem habenda pro cop[uetudine pradicattonss exactifüma. Itaque docuerunt efrrire c fitire nibil aliud effe, uam iuflitiam, vitam, falutem, beatitudinem expetere: manducare Chriflum, aut bibere iius fanguinem, id effe -quoderedere tota frducia in Chrsffum: 0s amtma virtute effe percipieadi,quod fidei tribuatur proprafftmé:panem effe viulficum alimentum, c potum effe piritualis deffderg expletonem. Quum, dicitur d Domino, Hic calix noui TeflamendHytranfnominationem explicarunt, quod calice continente
Jignifiee

d
]
PER THEODOR. DBIBEIANDRVM. fíanificetur potus, quicontinetar. Ittas vero fynechdochas, quibus fignum pro[ignato ponitur y nou parce indicarunt: velut hauc enuuciationem Hoc vel hie pants esl corpus Chrifli, expofuerunt fi qnum frauramfie, aut Symbolum corporis: quad fi couertatur,mox eprodit nome mutnatitiumzvt qui dicitur,corp us Chrisli eii panis: bac eit, alinentu viutficum. Cetera quando faevifteium dicitur aut oblatio ab Eccleffaiiz€I$ SUIVI monuerunt, ffauificationis tropum effe, qua ex parte
M7 Lol u necocittm degominetur, nempe eratiaru P 2377)7277.
pn énuenta partad, faluteper Chrifli Deo repenfam poni pra toto[acro,no quod Chrislus quotidie caelitus defcendens offeratur p[aveyot matto facrificulorum pertinaciter contendit, Interim no reprebenderunt bomines dectiffimos Eccle[fa,mec "miHnusptos,qui args£ropis e caformationibus fermonis ad auguit loquendum de tAntis myiterys bona fide,apté,prudeter, locittfumt apud fuos homtnes: uec etatis nostra quenquam ob id vituperarunt ,fl alis erbis voteretur ad explicatione[Antemtie[Ue, modó-veritas cogntta confijffad, im illustri ponatur coram pia plebecula, Ad cuius captum. fubdutia raHone abfgy, f'tcopie retten, loquen di eif Praindi noputarunt, neca[éneca veritatis capo distare vel pilumlatum,qui verbis variarunt. Idem dixerunt ad tollendam enunciationem dialecticam in verbe fübstantiuo, Hoe est corpus meum; vel panmyvel quod Christus prabust, c Sacerdos bodieprebet, est corpus Chriti. Nam quid OE COL. exponit figuram effe corparts c fanguinis habet autorem ante Jemagnum,A4ngnaflinum videlicet, quizam figuram, àum[ramum interpretatur:quomodo C Z VIN G.exponit ell pro, franificat. Tertullianus 4401, UI"Aposiolorg 77, temporibus ipterpretatur pro corpore Christi, freuram corporis. Qui dam"finis Theelogus,qti d me nominari fortafuis nollet., haud malt repoutt $ Symbo

PR&TATILIO.. Symbolum(» quo coniunétzo nofiri cuz Chrillo Jfeansficatur: quog, Coriit t corpus myllicum:hoc est, Ecclefia coalefcit. Nom
d 7]
male Carelotadius demoniiratiuam particulam, hoc, coniceatchruitmm offeremtem:quali Cerati est: Tues Petrus, 3 faber bancpetram ediffcabo Eceleftam meam.| Fratres ia lefia optimi comttertunt fermonem vt praportiaverum fpiriaT oum rerreWiribus enitefeat, quum dicunt, Corpus quieti est bocnempe csbus anima:[rest panis aut hoc elemen£7) 63] y cibus corporis, Origenes e? Hic VOHymtspanecuchaplu exhibitum duiuat. Rurfam Hiere;"mus alferit, Chriium tradidffe difczpulu mylleritus corporis e Janguinis fui. Ad quem prope modum Ambrofius dicit, nyslerium eucbariiite:nec abftmiluter loquuntur,qui dicunt corpus ChriJH effe dari, manducarite in(yVerto:freut vutlous Sacerdotum Christum afferit ioumolari in myslerio. Ad quem modi Voaldenfes dieunt Chrishs COT CA, aut pancm-elje corpus J&eramentaliter. Noa zuepte Bafilius IBICTDYCIATME exem plara eorporis C fanguis Dominici. Porró Tertullianus, qui alicubi fiauram pouitexponenda irn verbi fubsantiui alto fn loco firibit, per Allegoriam ueceffartorum pabulerum Chrifli pronun aaffe CATHEMI fitam panem celeitem. Htfj: bins zutell;cibilem panem e fanguinem interpretatur. Quas candidus ez equus Arbiter dicat bec pugnare, quum tendant omniazn bocyvt tollatur, vel. potus recte exponatur fabitatialà pradicatio im verbis cana? Quis pius bec vituperettqut circumferibatlibertatem lo quends ad captum ci vLlitatem auditorum? Poitremo bi duo ejfertares gemtuea fententia C veri vfus Dominic epuli, notarumt hoc facrum e poffe c folére vocabulis vargs appellari: quemadmodum C vetus Scriptura in vno etiam loco Exedi 13. pesba zomiat:boc cil, tranfitum, quum propri? memoracnlum effe Iranfitto

"aint. ums
dai unn
Vut'gpereerat primoge 427 zudem[olennttas dici2772 fira m fefe The C7€ ds tt facer C cultus ceremonias : j ,J
Eadem cr vitiuma pasb balis cen tranjuso 0H5.«Ad CI
sorem Scriptura benio: ue cence[ferunt 1 vArie denominart, nunc iure vfi fant. Vocatur entm vu ica tf D, minia: fed c celebratio mena Dom pice, vt celebrationes Miffarum dicunt, non attendentes vocts proprietatem, que «nmaa nerfa redderet aliquos modeft tores, Hefych. memoria C celebrationem pafftonts Dominica vocatHterom fe) 2/77 7722 £m nm. ttlati agpt, Z V ING. eadem AERE pant yrim
DR
74A€€
2 LCIA2A. Ef: fra aitjap. 4H per Seripturas dicía; e esa,
|
comumiod, carports C»[aneuimis Dominici. Iam e veteribus bene trud nomin, fun tEuchai riflia:"defbaratiaru 4 4tlio: ef faxis boe e fl coacito conimutitotte, nimirum vniusfoctetaticum Ch ifto capite: Sacr. ementitm qug, Aut Symbolum, aut my[lerzum corporis Deminici: nec non aam) ,. quod dile: &ionem fonat: quoniam de Symbolis à ditioribus ad cenam allatis, pauperes quoque. fumebant partes, alyst, rationibus dilecliafraterna fiebat teflatior: qua mado gentilium quad LA fuerunt epulefolenes" quibus 5 dCi ambobant cognati vel amicizd pofl querelas tuinriarumo fi qe. eiuterceffcvant, depofitis omnibus offen[is vedintearabdt muttam Iter fe amicitiém, qua: d gens conuiuj«;da gratia vocabant yueAn2a. Non oppuen- effent etia Mj vocabulz;vt aated dixpfl mo officeret tanta vei deprau, n» Et 19[usnina,non ,
E fuit. meis Preceptoribus eu quoquam duzladiatio de vocibus ! modo rerum feruetur su"eríta: AEG E itutiones baise feerati(pna ceremonia n Ls"nice
sadeitum c 7 42P ue erunt(Decta 727 eportere e Quislo intenufe 0. AHLOFOP TAZ 7 o DI myfterg

PRSEAT IO, myflerj,nempe[apientiam d» Filium Dei vaicenitum, Ser» uatorem noffrum«qua cert? cómendatione mater ejfe nequit, nec cogitari b aliquo fatte pied, mentis, frufied, beczn iu. za e[[e,aut coptemnipol[e, nealiaitte citra enagnái detrimentti Toitur advitum formamá, ab ipfo Chriffo traditam ten- fuerunt,quam proximà fieri polfet,reparddam martis Dominice relieiofam celebrationé:quam AUATILA CI enormts quarundam prafumptia non Jfempliciter deprauatit, e calicem popitlo fidel alium quam. Sacerdotibus propinans, C multa fucata fuperinducens, vt[Mendore ad[eititio mon amplietur aeri cóutus matelas, qua ex rege cout Chriflo fumma eft, verum-vtirritetur ad quafhum augendum«vulgar Jemplicit a5:quo patto vilefeit admodu ipfrus rei eflimatio. F. 1. prapofitum ordinem teneamus,ci fecitdo imdicepats, quibus boc Jaerum anflitutum frt: tradiderunt mei Praceptores, hanc pafsoni Dominice perattionem folemnempar ter fumus c anftuits Chriflo fideli petare adharentibus infitutam, 1d, "Vir ts Cy feminis; licet in Chrifli meufa printtus adfuerint duntaxat Apoflol,cuits ratto manifefla eff... Nec quenquam remouendutm ejfe duxerunt à participatu menfa Dommice, quantumuts peccatorem prius, amodo iam vite meliori pem certam promuttat. Monuerunt autem im temporeyut quifg, in
fé defcendens intueatur, quid de Chrifto féntiat,qua fit prapofito tm pofferum"viuendi, qua anima erga Chrifli corpus, Foc eff Ecclefra homines-Nam ptos quidem percipere cum wuagno fructu cibum my[Hcumy impios autem hypocritas ad avaucfismum fibi iudicium manducare ac bib ere dd bec[atra vt
ad cibum vulgaremarruentes, fed, vltima perfidisobnaxios
Jaetentes. Nequeputarunt opus ejfe ad hane admonitionem, vtper vnperium exprelfo eonfctentiarum arcano, en'gCHIA
bominum ferutaventur- fed lhberam fecerunt accedendi cots piam,

12110227£5.89
-t2q 4 vqirg svidoy pp«affr]o224 2HE1400H20L7021UTILO su -onfed aaguuajof oum ux 422 6 sntutdoooy sonbim suquaopoa xa Q unpoupruoub swim 1tfni« av 2n 0uuv uipoutaf uou*snqnionipp ai smbrus uto4otutaddo vurtgt4qo) 1420] eupmbfnzad e wnstf sem] vi]opoog, otaqsqum ut 42142] 10. 2 srtto]
7 T j
-of rtigtarquia 4n 124q2]o2 sot tont Cuimpuasiuaad v]oizoa onuapuad Q2 um oid sumasn[uon wuottor pA ouoptub s140duto[. qp uenqy paanboa[ uenuags sipntdiofgp g uauot]ua2]v 50d a40d
$
- s, A€:]^Q m 71 P 1210280] boi* utnguourAíS 20d 4H1402]22 42 ugpgul do
opuarum) up uavivutad ut snunaoq 4 unpoupr -suonb: 19942d sii4ou sotututo qo myrtA0UOA i PHA suvt1 suquaap ut affod*rpa3uo? uou untard[/1duon votuur Aka sta jf arozaa. spunbiu wnaoduorif 5 1722u 114210 0. 20, 59H -poudduf ong. siio$hd Viqos* aumiooa arprionb 2ututp 1
"430 0qr2 si]api suqunnuo2 120. uprnb*umuafuwa i pr qg212d offo 4o1uotuanuos qum AUIUDIP. uou vuo4E SH2UT "7004d02 vttuott2dxo utn4od. v|da gos 5 s1qao avxvauup sipnutugnb 5 guornlfo orm vasz[ auotgpyy puupttuagmv tg auturdugsqo v[uaus atop[uro 50120 7242(217 HAVQD UV -yagpar py bin,* snquiado suviugpurf vpqeo[ 12q tauouunp -ur4032p py ofuadut bong ny[* s:15202 100p vu: yz dum 21211
/
-yonpyAd smuragtaqxo sou so1vA9 sasuoid242d opi av ul» gta
2r sunuvf oumututo) 42* Ano uo]vdoa votum q siuorjrd 1
IULPLAOULATU E 2 RUDI TI UL Q3UT 23V 1420 X2 DO utt 01022 -24d"En 40004 PHUOTHA] Xa. t ATE QE UR 0f, um 0] 200 tuU qu uaui-Q wmv)"umrqosdounia opb[qu usurdviiua » /?/ 3? 24^ 227727 -Pqoug suqunnfus quinquixo gpnausuguaoasxo proud
1/5212 aJ 5H22H4 f 40» C 17]]02 5100 H1)1402) 42 d f21/212Q 144219
*
suf enimnggus vijonoog wmn4012 154 42 17:144) 24140120224
$21142 J. poub* 442 //22402 su unu 7puaq Uno o/ du 20 11 1H21HV$142Hq. 18801401]u]uo2$24 of. 1un4au 1v d A2 dono tuv14d
'AuaNvidgIg'"-!0gOuH,[L uad
PW
MT OMPUT€MNSUM

DRE&TFTATIO tecostes Natali Domini, Sed frequentius v/urpare banc CEFEIBOBIA?B[ACT Aha d ducit fero contemptum. Quod Auguflsnus preuidens nec probare voluit, nec Duprobare, ff quatidie celebretur myflerium paffzoni.. Ceteram licet Domi. nus ad uefperam boc Jaerum perecerit€x YZtu veteris Pashatisyreliqui tamen liberum Lips, quatses i qua diei parze celebretur. Quia tangen. fü9rg ad res omnes auulto funt aptiores, vtiliter inflitutum videtur, bac JaeruUm prima diei parte frequentari. Porrbin Agenaz forma intellexerunt, 7uagnam Ecclefis Dez libertatem effc permilfam s fed pras, Jf Scripturis zon reptanantem, fed viilitati certavatioataptatam.. Ouibenedicat et diflribuat Eucbarifliam uemotus amplius babet, quàm qui verbum Dei legitime ordimattis pradiecat cum fuis adminiftris., Nam quibus mandatum efl, vt euntes in viterfutm orbem predicarent, eidem traditum efl vt baptizarent, vá, pa[ tani znerifum praponant Symbols, quod vità populo depunciaut fzerts fermonibus.«a vellitus ft priuatis veflimentis, qui
peraqtt nniflerium cene, an peculiariter in hac deflimatis, quanquam nibil etere[ffe videatur, i4gts tATmen concinit primogenie femplicitati, Jf mintfier f&o, ceterum decoro ei bonefto veflizméta cene Damtnice res exerceat, pinuiá, apevittr féneffra faperffitiomibus.« Att gofhienlationes ifle valeo adhibitae mirum eff quantum afferant contemptum, C ridienla facte percellant cagttationes piorum. AMenfa portatili Utm, quad maats quadrat exezaplo Domizi ,quàm flLate ara matiandess pecudibus rdonea, vt olim zn Lenztico Sacerdotio: propter mundictemi apponumtur lintea mappa: corparalis panubet patenarum, ci cereorum, Qo tabula confezrate uullus vfusefl: dematerua valorum facrorum nibilpraferibendum elfe duxerunt ,vt zus Pontificum feb fesnpfet.
Za
^"s| dici quoe NNNM COTTON NU NNUS INTUERI T TETONEIESEMU cese mesctui e

PER THEODOR. BIBLIANDRVM,. Tam variatum est temporibus c locts à dociiffimi bariterque fantlifimts bominibus citra omuem cena peraerffonem:: quando ne illud quidem constat, poculóne aureo «n argenteo an[igneo an fictili, Dominus poster vfus frt: tantum abest, vt quuquam praceperit. Cu ud inus indicat ip com. Pfalm. aurei c argenteis vafis quofdam vfas. Id Ambrofius in. officiis improbat, nom indicere auro di£ens, qua auro nop venduntur. Exuperius T. elofzutus epiJéopus unpenfis opibus in pauperes, virreo calice vtebatur. Canisiris viminers deportatum effe panem mysiicum, hiflarta indicat Eufebg. Festiuiter etiam rifit[lolidos confultores Bonifacius epifcopus:quum enim[cifcttarentur, vtrum ligneis ap. aureis vafis vtendum effet im faerts peragendis. Olim( 1uquit) Epifcopi aurei vtebantur lioneis vals, uunc Epifiopà lignei vtuntur aureis vafis: bodre profecto quofdam diceret inteos c flraminaceos AN 4bil autem referre cen[ueruntyvtrum fideles accumbant in puluimaribus Eccle. fiasticis, quod fecerunt Apoktoli fant in cana, an men[am adeant: itemá,(rue manibus fuispertractent Symbola, quod fmplicitats c verbi inslituentis Chrifti congruit, fiueporveciumà miniiiro Symbolum 1n os fideles accipiant. In catu elfe celebrandam fynaxtm res ip[a clamat, Chrifius apertà fre institust, ita obfiruat. ApoRolica traditio. Fnde uec qui priuatim Mif[as agitant, nec qui deportant Eucharisiiam in edes priuatae vt facra celebrent, morem obferuaut Apoflolicum,&& contra Leges imperatoris contraqiepontifictas aliquas canones faciunt.« dhibendas e| e preces c bymnos cratiarumque. actiones, Christi factum comprobat. Virum autem cantentur, autvoce alta recitentur 4 miniffro,qui verbis prait plebecule, quibufgue verbis, modà pis, Aut quanto. numero, fitum eil im arbitrio Eccde[iarum. 2.4 Vt reci.

e$
|
D'R€xATO
Ftrecitentur clara e vernacula verba, que populus intelligat, tnititutum Chrifli"AGIS VOfert ac promana mores Ecclefie. Quis vero probibeat,[Frtaet Ves. fit, cani P[almum aliquem ,fed Peta que populo fit commumz, vt ApoJfolts Corinthios docet: cà vocari introitum quippe quad properà ad facra venientes camant, dum in templum: confluat populus: alitmqíe cantent hymnum, dumtoncionaHur Us ajCenditcathedramiquem dicunt cantum gradualem:
C fumos alicubi effet, utalim, conferre pattperum eleemofjHas, CATH Pfalpnum offertorium quid probiberet? Frilijame adhibentur laudes ifle angelica, eloriam excelfi Dei celebrantes, ob Filium vuigenitum nobts ad falutem datum:
C faim quo. fanéfifífima"Trinitas elogio decoratur.
Sed camonem ponere, qualis bodie cernitur, fime vviolatione
veligionts fieri nequit: tametft Gracorum liturgiam fynceriavet volum. Ceterum quimufttant verba Obriilz, quibus
Jnum corpusporrexit et faneurmmem distribuit, fed im nysterioyvt bec populus audiat, nec inteliaat, plautffimb faciunt
contra Chriifa traditionem, C morem"postalicum: fioul
violaztes Imperatorts Le0em, que COnslit tione Iriaefma
quinta iubet facram oblatton en, qua ip fanttacommunione
Jft,eum cateris precibus proferri, ut exaudiri à populopof Jént.«It quod Buchariifie celebratio contterfa est fub titalo Miffe in Abufns tam enormes e intollerabiles, ut quod
ferunt Chrislum offerri pro viuis c mortuts: quad vuus peraast nomine aliarum, quibus cz meritum patronis Dominica venditatur:quad D e: gratia qualibufiunque promittitr de menfa myftica, f dederint peetnias: quod aptatur
diuts, quod deferuit venefcijs: eamtotam probbanationem
ILE faeratifiisi, cenferunt[nbz flylo, mom modo fergnapeperfequendam, vt exesrabilem alominatiouem; Cpu: : quam
audita cà

pER THEODOR. BIBLIANDRVM,.
quam blaphemam traditionem. Et tla fer Chrisliamifiimi Principes, omnts eft difputatio illorum, quos defenda in cauJa€ ucharistia ,'"Ut ego qnid.;n pro mediocritate vJeA potus comprehendere ,atg, ammo digerere; quibmsaliquid fpavfi ma adieciex defendendi officio, vt Apparerer non modo[criptuvare caponicarum autoritates ,[éd legum Imperialium decreta, vet erum, Thealogorum[cutentias ettam e a2onnullos. Poptiffciorum canoutm paries uoiiras adiutare. Quam uidem controner[iam atate nostra longe grauifrimam, hz pres antes viri[pecto fitus perfecut fuut, tum docendo,tum iIusirando, tura aduer[arios refellendo, vt ouibus foret cagita perfpectad, veritas,imtegra Chrisli cognitio, falua inshituta Dei ,conslaus religio, animi a faperstitionibus C perniciofis erraribus liberi. Et in boc pulcherrima propofito quatutmqueng, inuenerunt bene gratum? Im) quam fent pleriqueerga Demn inoratipropter men dacia detella,c restitu£as fito fMendori, fua diamtati facratifémas E cclefte Dei ce» yemoutas vt uec agnofcant benefici] magnituatnem ,nec iflam operam dent, quo modo'veritatem mo Fro quidem fecnlo ex altiffzmis ten ebris erutam ad[um falutem fam vetiteant. Quum igitur fatis ad liquidum perduxerimts T dogmatum ratione, quam Z VI NGLIVSQOECOL A MPADIVS ficuti funt, nullum apparere ipppietatis"uestizguum nullas fidei ortbodoxa in fidias ullam aduerfus findazuenta catholice fidei molitionem fid potius ad incolamttatem pie diféiplina conducere: tempus ei ,vt à dogmatibus «d Scripturarum explicationem fefe tran verat oratio. In quo negotio quàm diligentes, quàm. fidi, quam reliaio[f, g vam eruditi dr felices fuerint; aliorum esto iudicium, qua folent sflorum libros leaere.INgeputo quenquam fani audiscj bonunem» fimanlá, animi equi ,uulta veprche aurum aut

PAR gFATIO totaturumelfe. Alios autem quibus non vacat, AH Dv MHAF legere vnde poffemt proficere, nullo pacto iudicare damnare, decet,quod cuinfinodi fit,uon cognbuerunt. Mei quidem Pra» ceptores diligentif(tgaó refpexeruut ad veteres cà ncotcricos gractatores: fed tanti enuefo, fententiam ponderis duxerunt, quantum autoritate Scripturarum CABOHb[ael Aut YAL On probabili, ct feripturts camonicis quadrante naéda effez. Qua quid modeitius? quid prudentius quid equius? ConuentbraHoni ,rebondet maiorum exemplo: firmatur autevitate maxime pariter[ancittatis, pariter dotfrina hominum: non
oteil damnari 4b 4quis pontificum canonibus Idem ipfas voluerunt obferuari Jis in S eriptis, vt quantum Jfdei mererentur patrocinio[uffraataá, Scriptura canonica, quantum euidentif'zmts rationibus aut copielluris nulla vatione concutiendés, tantum polleret Jia explanatio xuberrarunt quandoque à fcapo, non attiserunt zuterpretando feutentiam f[criptarts: non btc pueuabo: quis enim UVHQUA fiit zam felix interpres unius Operis, cuius indusiriam ch acuzen quadam non Jubterfuaerunt? Equidem in meorum Praceptorum explanationibus videor sibi erratula monnulla deprebeudzffe, qua interdum folea palam producere, vt ves hortari vtfa esl, c vel reponere meliora, vel meam Jfiultitiam pradere. Sed funt tam leutcula ,vt ft omnes uo calculo meam[ententiam probent, non magnam"neeni laudem jperare debeam.Obrepfrt ,vt folet etiam Jfendiofofmuts euenire,[omms obrepfiz oblinio, quum nulli fit tam certa f dei memorta, quin aliquattes fallat:"UArI& COGITAT OBES CY Tpuerunt interdum facultatem cogpofcendi, ocium Jape deJit s turbarunt infinita neaocia, ci prope distraxerunt alzquando.« At coptrafídei cathalice do emat effe aberratum, nemo("vt confide) unquam deprebeudet. V erm quia hic / dag We. locus
NET NIRE SE RSEN SNGONH E MET S

PER THEODOR. BIBLIANDRVM, locus sntilto locupletior ef ad laudes reorum, quàm vt.in ea fit aliquid defeadendum flndiofrus, libenter iam defcenda ad tertius genus, im quo Momicenfgra fibi nimimm im- dulget ,putatá, fe fpeciem vituperandi babere non incomma| dam"ut quia res nullis rationibus demoliri poffaut; aceufationttlinpetus vertatur in modum adminitirandi funiiionem Ecclefraslicam.Tamet[i mon eos flum, quibus cognita veritas videtur extrema pernictes ,aut qui[ant corruptio. res quàm vt afnirent ad fpecimen probabilis Epifcopt, puto
d plus cunciationis defiderare in mets Preceptoribus: fed etiam | quofdam viras benos ,vverum errare.« Alius enim quta ingenio eff oci) priuati e tranquillitatis flndrofo, plus requiris efcia am maderationts am tarditatis debeam dicere: alius dum populos omnes ad formam fie ciuitatis aut certe altevius fed vnius tantiim a e/Himat:alius dum neeocta fola e exitus afpicity nec[rysmulcaufas e& rationes confiliorum infpieit. Quod ff polfent fub onum ajpectum poni c negocia im qui| bus verfati[unt, cà tempora(& varia ingenia eum quibus ficit conflitlandum: eum, illis compont fraceriffemum anima
p propofrttum ad procurandam falutem concrediti precipue populi conatus, pulcherrimi vt bene baberent animo ,corpare, fortunis, nec non confilia c ipfa vieper quas Jibi viderint ingrediendum ,tum apparerent omnibus approbatione bonorum diantféima e illius ordinis bominibus imprimis emulauda, quevidentur nuucaliter debuiffe sns itui.Optrquus profecto quifque dicturus foret non modà quad Mofes ad nuncium ,quo acciptebat Eldad c Medad in castris Ifradl prophetare, dixit, quis det vt propbetent 0mnmes: fed etiam, ff ad bunc modum C formam prophetent omnes, quotquot munus gerunt docendi Euanaelium Q formandi mares bominum. Etenim expendeutes à Domino creditam veri cagnitiouenm

PR£EFATIO gnitionem ocio nop,, fepeliendam effé,aut ad priuatam ratio. uem laudis, glorie, opulentia, fauorts popularis collocaudam, cen validiffima calcare tmpulfi fant ad flrenuà obeundum munt, quod legitime ac diuina fortitione obuenerat. Poteflates vero Ecclefraffica non altam formam intellexerunt áure aut tuto[nfcipi, quam qua authenticis Dei fcriptura 2on tàm fibi praponeretur quam impoueretur, adhibito frnul exemplo trorum[anctifamorum c imprimis fílj Dei, qui facras libros copiose preferipto« Inde utellexerunt fibi eam poteflatem ex mandato celefli datam vt daceant omnem veritatem 4 Chrifli acceptam, ut claues iflas requi calorum adhibeant. feu. ad occludendum[im ad aperiendum iuxta voluntatis diuina expreffam fententiam. Intellexerunt fecum Ezechiele confltutos in Ecclefre fpectla, t denunciarent. aduemiens malum y iud, fuo capite fabam cudendam, fi qua pernictes incautos uec premonitos corripiat bomines, qui fuecura atque fideitraditifint.Imtellexeruut fà cum Ieremia cop flitutos fuper reges, f'iper principes, J'itper facerdotes,[uper populum terra.« 4d quid autem?« Ad Indendum? alfentandum? rixandumt? cauponandum c negociandum? ad vanam theatri c[Cena iactationem? Mintine migimigentium.« Ad euelleaduin, deflruendum, diferdendum;difiipandum,fed[mul ad edificandum et plamtandusm. «td eradicandasplamtationes,quas uon feuit celeflis aricola,ad derciendas molitiones, qua fe eontra Dei fctentiam erigunt flagitia,[uperfltionesggpitatem« Aedificandam vevà[ibi viderunt domum Dei viuis lapidibus: reparandas vutnas f[ancie ciuitatis Hierufalem, qua calo defcendit, maehiuis infernalibus gulferé proflgatas: vt-effet vert psuspopulustuimens uumins fubremt, peritus legitizme cmltura,qua nen ponitur in externis quibufdam obferuatiunenle, fed im
€gregtA

PER THEODOR, BIBLIANDRVM, ja fiducia in Deum puritate cordis, innocentia fuae,
egveaía ft i4 y puri cena fra CETIATHURC ofiic iorum pietatis C omms bumanitatis.Ad bane
formam aestatis ci munerts fui altius in animo repo[rLm Viderunt. fibi confultandum. Cr loquendum e$ agendum ,tanquam qsqui loquerentur eloquia Dei qui admtnifltarent"egocia Dé, quà proeuravemt populum fideleip e Dei peculutm: inter. primes fefe fasuras deteffabiles, fíopus Domini maligne obu[ent. uad bac omnem calamita£e; nealigentibus C pigris pastoribus intentatam ob fuos eculos pofueruut, nec non amplifima premia illorum, qui tradugt veritatà fcientiam ,multosá, pertrabunt ad iuiiitiam. Non parum follisitarunt ingenuas itas Animas vuarie prastantifimorum bominum. imagines non amodo. im facris d» Eccleflasi nts bistorgs depitle, vermnetiam in gen» lium literis fre araphice propofito, vt flagitium cernaiur maximum, cthmecos tantum in rempublicam fitam
ffndi contuliffe, c diuinitis. creditam Eccleftam fomno, suetit, valuptate, ceteria, cupidit atibus oppre[Jam negligere». Quocirca fe£otos i4 compararunt,(in boc omne fludium Juum contulerunt, ot. conilaret proprius. cultus numinis venerandus ut antegra effet pietas y tuta inuocenutia ut pulcberrimarum virtutum e bonarum avtium[In
dia vigerent:vur[uma vt euelleretur omnis upersiztio o mpietas cum ipfis radicibus ,vt vitia repurgarentur, att y/7^ zem bonis legibus i condignis penis reprimerentur, Id quod
egerunt non pracipitando vt annuli fib: perfuadent ahy
perfaadere conantur facile eredentibus ,mon tumultuanda:
jféd agenda pradenter,eraniter, constanter,optima fide,[ame.. ma diligentia. Cui propofrto entuer[zom vita vationem fie*
admodularunt ,vut non ejfeut ex numero eorum qui per eorrüptelat morum deiiruut: quod ferimoue vix fabsiruxeran t
V aac

—G enr—P,üfüiin E
$
DR&rFrFA TI Vnde[ibi autoritatem parauerunt verb Eccleftafficam, vt boni quique amarent,calerent J'fficerent, praffdium fbi effe 22 illis viderent: mali ver ios odu/fent, vituperarent, decltnarentfua facia nollent ets innotefcere.Sed enim cum exacta pietatis difciplina, i ommnts morum Zuifürmatto ,uon folum entellectium erudire debeat, ff etiam voluntatis percellere affenumy»ut baneséi conféquatur effettio nculuerunt ita f'fcepta proumcia, Q docuerunt ex inirumenti diuini promptuario verum reifumá,» Z€C leuius mpulerunt ani2205. Nan benesti pulcherrimam fpeciem, qua decutt agapluudine fermanis, omnino appetendam exhibuerunt: c turpttudints, mendacg, flagitiorum tetram faciem omnibus qzodis detestandam, execrandam Jigiendam Verum quia fenfus carnis mod prefentes quarat voluptates atque com2noditates ,veclamans intemperanter fpirttus, ct elut perVurbationum fatlione concitata quagninus rete fLatuat aMertens, ntfi bonorum obietta[Decte fedetur ,non pretermife. vunt etapa viilitatis et ipcommodorum diputationes. Neque Rhetormum artibus petiuerunt rationem perfaadends qua voluntatis diuine funt, quanquam praeclare[int pracepones ill'e ad rempub. fale, Jf bonos znuepiant arttffces: J64
e facris voluminibus folida honested, vtilitatis, c LUTDES ATE
. Won appetendi commodivationes pettuerunt, ma ctim exessploitapi accommodandi. Hinc funt adeapeffendam pietaUs traditionem permoti al), relbecin voluntatis Dei ,ve[he&n bonesi parum admodum curantes commoda Ltemporaria, bomines vere aenero[l ct diuini: alim vtilitatis intuitu eum quadamrvatianeretli ac veri,quidam fola cupidine a[fcquendi commoda priuata. Num praXanda ipfis eft aliena[0gu l4
mulatso, qua x Aposlolu etiam occurrit? Quidam non intelJigentes multas Cyr maximas caufas inuottandi ves vetusiate
confir*

BLIANDRVM, er famam dactrinam A malefatta ,oppo1 dumt nuum obticenda c inuolueuda veritas? num 4 7um vera pietatis
patrocinium? mo non futt iranfcundum ad illos, aut faltem
Jfemulanda confimailsy peruer[itaa ,vi hiad füam prauttatem apfemtatione aliena confirmari mare ferent fed potus dandafuit operayvt traducerentuy ad partes bonortoe ad colezdum Deu vite inpocenita. Hoc fuit fésuinarium difcordia 4n pedioribus hominum aduer[aniim veritati ,ettarn priI* dem[onte aduerfus insituta praceptad, Dei tumultuantim: non iu praeconio veritatis, quo falus hauninum ,pax confcientiarum, folida verump. tranquillitas quaritur. Hincin viros
optimos inuidia ,edium, conuttia calumnia ,infidu, affliéiones oborte[unt: uec tamen frangere animos potuerunt,
quim officia fuo[Hrenut fumgerentur, fimilisd, prapemodum.
fortuna Euangelice docirina nomine anuafit Eccleftas, nec par defust consiantia. Puriffim propinatum eff eloqumm diuinumex authentica Scripture fontibus: Difptttatum ejf,
reclamatum eft authoribus defen[oribusd, mendaeg. DefemÀ
PER THEODO!
eopfirindtas, aut CET WOREGS^
Jüeruat fe audaeinis. Num tun; ,
denda fuit etiam caufa Euangely c Dei C bonorum omnium in locis alsper libros partün feriptas manu, partim typographia inuuleatos ,vt nemo incautus per fufpiciones malas,per odium contratunocentes ab improbo furiart grege JfiCUAL capereturguta, alysad Derregnupert inenttbis EuAngeli[pendor[alutaris illacefceret. Neq, tantum pectoris labes ratione fanad. uy boniness, 4d intearitat&vita extimulados, £856, con fypiandos in officio, qui via ptetatts intima c beneflatis inaref effentimtellexerut:fed C cultus exteri formaad integritatem e[fe reducendam. Nam deprauata«e T€montagum erdine» ifia,[nperflitients tollantur Inrumenta, / Ide

DR£€rFATIO
necmodo fLirpes, fed etiamradices& fibre funditus egciampur ,fapersittio vfaueperfequitur ,251at, peliem y folzestar,
vrget.certiftumum(ut breutter ab[foluatur) Integritati men" tis periculum efl. Eam, ob rem dilisentiféimà verba diuina|
externa ceremoniarum forma[aneite funt, ci propheta Dei corretta T7 pientif cimus Principibus innatinum[pendorem femper afferta[nunt. Si quis ver fuit princepsper alia«
optimus, fapiffzzne reprehenditur, quod avas Cr excelfa uon
abfiulerit. Itaque pofl veritates plenum indicium ,vt populIusiamflaudes cr imposiuras intelaeret cum fyucera pietatis regula ,velletá, vepurgatam Ecclefiam affentiente magis flratu, vel patius tatum boc negocium procurante, autores
fuerunt tollendi Milfavttim e idolorum mansfeff unpios abufus» CHA AVES Ibis C foto pertgrinorum vituum agmine. Num potefl quicquam videri Christiani nominis profeffovi« bus veldiauitusyveltutins, velrectins, quam[Ireuocetur omnia inflituta Ecclefla ad primitiuam[nmplicitatem ,quando perum fuit ceremoniarum, pietatis d[anclimonia plurianum? Inde quo icd iualuit turba e» ffeepitus Ecclefiatica pompastanto indies deteriores fatti funt mares bominmm. Etenim occupatio quadam c fedulitas im ceremaonis C,[7272 flonan traditis fiduciam immittit, dum, fitm fl'adig quifque magnifaett ,euram interna pietatis sinit. Nam[iquia ebgciatnon faiffe imutiles peruictofasd, ceremontas Mofateas, quib. Dauid C al fandi homines delecatà funt vmicà, ApoJflalos etiam permuififfe qeadam pofl Cheifft aduentu, quo vmbre celfartnnt, facihs efl efhon[to. Putétne quifguam inutiles aut[nperudcaneas certmonias fuiffe populo Indateo, Leuttis multas ob caufaspyoéngeng: eorum traditas/n quibus ChriJus c res Ecclefia tama graphice defcripta, e liniamentis Jaerorum typorum depicio fuerunt? Que profecto nunc etiam
PT
ea i zio Ml aL ill dco
x o e i dba

PER THEODOR. BIBLIANDRVM, pios viros e» dele ante nuda, quim ex Scriptura fanifa repetentes illa perjpieint agno[cuutiy,vt feauris varus Chriffi velut cum theatro à fcena prifcis exhibitus esi Hinc po zuit animus moueri bine fides alt hincratio falutis per vnu Meffiam per fpici bine ingens 4mper in Dest prouacar. Quod «utem Apostali quarundam iudicio aliquid detulerunt, vt Paulus cercécideret Timotheum ,vt per[olueret 1n fpeciem Hierofolymiuotum, quod decreto fyuadali Chrifttaum insuntlum est vt Abslinerent 4 fanguine c fuffoeato, refpondeat illis pro me Angusiunus id quod vefhondit Hieronymo, Pracepta veterum Sacrametorum cur non dicam nec bona effe? quia mon ets bomines iusiificantur: vmbra enim funr, pranuntiantes gratiam qua iustificamur: uectamen mala, quia dininitus precepta funt teporibusp er[auisá, congruentia, Hecpoft refurrectionem Domini apuiférüt quaft ttam officij fti, cueruintamen religiost fuerunt ad fepulturam deducenda. Quid potefl dici planius paucis verbis? Hocetiam incommodum e[l in ceremoniarum occupatione,quod mulzum opere infumedum efl in docedo,ne bomines quicquam pra[fidq ponat in puerilibus ilis ludicets, que procuratio erroris c» abufuum longi perficeretur exp editius femel tullendoyquàm toties damuando.«Adde quod uulti Bbenter ad hac declinat editui potius quam[acerdotes Dominiyut'uideantur offfcio[uo non defmiffe, licet vitia non carripiaut, ftá, praffisatorum hominum ediofortiter objciant. Nibil zeit ur vttlius, nibilmeliusfuit,quam exotica doctrina reliquiasvmiuer[as femeleuertere nec Pharaonicis pattonibus cocedereyunam aut alteram Miffamyvniuer[ad, fimulaera, e id genus alia partim Scriptus diuinis imprabata, partim quaprobari non polfunt.Fuitá, totus popttlus Ifracl eum filijssemim vxoribts, cttm fevuts, eum pecorións e vebusmuü uatitgs
v

DR&TATIO
- Htatitys educendus ad montem Domini Sizai» Ut legrtima cultu facris Dei operetur. IN qi quivnum cucedit, gradum faeit ad fecundum:& qui dedit alterum ab eo iure peuitur enam tertiumy,meritog, procedit bacinduélio ad vltimam fiperititionem. Ceterum vt tnperta facile lis artibus retiaeutur quibus funt parta, ita etiam Eccleffa fhatus no potertt ejfe magts[aluts,quam[n ad primordia veuocetur. Quam tum apud nos profeitum fit in ovibus, molo tpfe celebrare, necul videar alJemtatar aut propria laudis buccimator.NO tribuo etiam fructus Euangelici feminarg cuiquam homi nis induiirie ac fapientie, non Jeminanti, non Yiganti, non plantanti: fed Domino,qua dedit incrementum. SL funtyvt nunquam Ecclefie defuerzut, quibus adbuc obuelatum eft Euangelium Chrisli princeps tenebrarum est in culpa, qui oculos mentis illorum affectus priui glaucomate vitiauit. Certé forma Ecclefiu nsthi videtur optim? in[lituta emulazione fimplicitata primitina quam Aposialorü atfa ei Ecclefiasticorum qui proximi fuerunt Apoitolis féripta teHan ttr. Quam paucis numero, quam Jacilibts obfératu, quam incer actu ipfa ceremangs fuit contenta Ecclefia, i ex traditione Domini? Bapttfsna faerum initiadi ad ve 7gi0Lem, Eucharistia memoria p«ffronss Dommntee insiituta fent.que à noifris bominibus veligiofiffimà obferuantur. In cetibus[acris,adquosumo comucniebatur periti erant pre ces, doctrina, panis JFactio feu cena mpyiizcaecelebratio.Corpori Dantnici G[3nguinis eitis Sacramentum quam colaTur 4 noslris bominibus reliaiosb, fatis antea indicatum eff. Dotfrina etiam Jfenceriffimae adminisiratur, cj hamtnibus de facro raria convlituta fast f laria, qui doceant difeats, Tn literaturAfgeramestuimalua literas artesá, bonas Reip. uon inutiles, Precesfolennes quanquam(tue pompis, in em1 D71

PER THEODOR. DiBEIANDRVM. yi cata frequeutantur pro flute Regum Principttm, Magifiratuam tonius denis, papa[ivt tranquillam vittem degamus eumpietate in oribus, bonts coptumilam, In prec bus verd.[os qratulationibus an tacita peraganiury 4n cAptbts fume in Arbitrio E cclefiarum ANA vnam formam pfat lenditrandis, prafcribedam effe omnibus vt quadam Concilia tentauerunt, magnorum bominum fententijs(exem pla Eeclefiarum vefelitur. V 1ó, paucula ex tnfinitis attingam: dnugustints de fide Chriit. prabans triplict ratione per Orbe terrarum diffufam effe Eccleftam catholicam autoritate Scripturara, umiuer[ali traditione ,aut certà propria atq, particulari: Priuatis, inquit, conflitutionibus c propris informationibus vnaqueg, pro locorum varietate, prout cuiq, vifun eit, fub fisiu ey regitur. Ft hac fimilis, fententia alia per Grattamum 1n Disliné. y x.relata funt. Nicolaus quog, Pontifex Micha eli nperatori firibit ad huc pedum: Sit(anila Rom.Ecclefta,quod nihil obfunt falutt credentium diuerfa pro loco ej tempore constitutiones, vel con[uetudines,[i 1llis canonica n8 ob[ibat autoritas. Hic autem non admittimus camonillam, vt Romanorum Pontifieum canones interpretetur,quum umore con[uetifizmo diutn& Scriptura decreta canonum titulo fignificentur. Porro beneficentia in pauperes, nec publici uecpriuatim neglecia est. LAduer[a valetudine implicit vifuntur c confelatzane Scripturarum eriguntur infiduciam erga Deum. A"medicis autem pro morbi v atvone corpora inunguntar. Fratridus quiextremum diem clauferunt,vltimus bonor inipen-* ditur humaniter, fine precio, fine impostura,[ime[uperitaHone». Ferias qua nibilab Etbnicorum abhorruerunt movibus, benej, 2 faspiente quadam definite[unt occa[to vitioYHmAP, quiliorem modu Qv magis pium e MES 2 144

PR£FATIO 27; Je prefnafrt.: Quid inb potest reprehendi, vt parzm ertbodoxum*t Quidfactiones coutra Ecclefiam vofipite. Aa e onetendag,vt fertptis exemplo 1810 propofito«ly quidam prafides Eccleflarum eandem viam reparandiformam velz gionis affeilent?« Au'non potius optandum est omnium boAHOTHPAVOISUE CHI ABTIBMUM CA A iunduFirian, fidem, diligentiam Deu clemetifimus donet omnilus, quibus aliqua pars Ecclefia catholice tradita est?« 1 cos elio primato niDil fuit»outtandums, Jed Concily aener alis expectauda fuit autoritas, Ouódnam Cocilium narrastauod totiesposiulaUm, toties promtl]nm, vondum potuit iauenire locum aut modum acendi certumtquod indicium tot zmodis poteft inpedirine quid efficiatur, ft fortaffe Patribus confcriptis non poffit de gvadibus comuemire ad confelfieo, aut alia iterueniens caufa prepediat à decermendo? An poterit legitimum Cocilimm, cuinsautoritas meritó valeat, contra Dei verbu flatuere quicquam? aut aliumecanonem habere iudicand, quam[acras literas, quarum decreta mei Preceptores fecutL füut?si ergo iturum Goncilium aliud! fIatuat qudm camonica Scriptura prius defrnitum eit, quis bontu obteppevabitfOmues py abborrebunt,ut à libro volatili qti deporCap.s. Taf[p TerTAm Seenaaryvteft apud Zachariam propheta.
Sn eadem qua Scripturis comprebenfa fuat,decernet, precelare fatum eil 4 nostrés, quod verus cultus tanto tempore anteuertit Cacilrum, quad deplurimais cau[ts poteft mpedirho Satts babet autoritatis, qui Deiféquitur ipi tn fen" tentiam ,licet ingens Turba bominum potenturum fefe opponat. Decreuiz fynodus Conitantinobolitana,utbatiatur Una CEnes. Qnantoretfius Leo bsperator[aRulat Jeans tollens ediéfo prizeipali tgLono7i0) vrorqais Suntlea Fmperatorum Thendosi] d Valentis, qua est im premo libro Codicis fa um
E

Lari udi vos suci aset aid bul
pPER"THEODOR.DIBLIANDRVM, aum Leona apprabat. Fi mibi diuino Tumisepi afulacie videtur,[rmiplex confé]for Papbnutsus in oaede Nicena illis 308. Patribus, qui contra Dei verbum iam une fiaventibus rebus Eeclefio decernebant,nepre fedes Ecclefrarti baLeretin matrimonio legitimas oxorest 0n potest fatis admhirari Ffaiam,leremiam, Heliam, C totumehoru PropheZATHII, qUi fe toti Secerdozum vonfpirationi agpofuerunt? Gn non omnibus Epifcopis vaiunétum eif legibus etia Pon
rifrcysyot finguli vepurget E ctleffas fitas ab bercfrbus c flaqus? Metrapolitanis Inquies. qom potest effe alia potestas
Ecclefiaslica,nifl vt adprafcriptum Verbi dumm vesomnes diuina tranfiaantur, man mud oerbis da] utada, Jed etiam actione, quod veritas vettumd, babet pra yfequendat« Aliter enim quidattinet ilis f roo uibus homines obtundere»21Llam potestatem aio traditam equaliter onmibus Dei facerdotibus ,vut locus C opes c aludamentum regium uon.faciant difcrimen: fad quiplus fapientia plus ptebatus, plosfan C mouta, plus industrie, viailantie, fidei, diligentia, forti: tudinis re ipfa exbibet,smerito illis prefevendus est, quivirputibus pulcherrimis defeiti funt.(Nomyunquies, aequalitas e dn facerdatio Ecclefia, ROH WIACUS quàm iuter Leuitas e Romanoru flamines archiflaminesa, ci protoflamunes.Susnmus esl Pontifex Rom. cuiture obedit omitterfus ordo viravrumyquiprimatum aliquezrtenentin E. cclefta RY77, quid f?: bi avroget triplex corona. Scio quid principum quadam Jan iones videantur concedere o. Scio quid appre[]a per tyran nidem indicia homiuum hatlenus vifa fimt permittere o. Sedcanuentebat uan um illumvefirum noi iA cont emt: Gregorium dico Papa,de quo gloriamini tantoporo: qui decretityut nemo fé pro Pontificeniuerfali gereret, fe fcriben
4 De 3 H P x^ J . do appellans Seraum[eruorsim.Hoc opinar per antip brafim
s yy 3 ALCUTA

PR&FATIO.
dicium existimant, qui volunt effe Regesveequm co Domini
dominantium.« Afudite Hieron. Principem ex claftct Ecelefia doctorib? qui fine trapo loquitur brfceverbis ad Euagrium fum: Quid excepta ordinatione fact E"ifcopus, quad
presbyter non factat? nec altera Rom.vrbis Ecclefia, altera.
totius orbis exitimanda eil. Etpaulo post; V. bicuna, fuerit Jeue Rom-Epifcopus, fiue Euguba, fiue Conflamtinopoli, fiue Reg, fiue Alexandria;fiue T.«anisyeul/deim meriti edens eif co[acerdotg. Potentia diuitiarum, ci paupertatis humi litasyvelfublimiorem vel inferiorem Epiftepum facit. Cu terum omnes Apostolarum[neceffores funt. Quod igitur Raquantus Pontifex legemonarchica inueffo fibi famit in omues. Eccle[tas,boc iure diuimo diuino mandata exeeuti funt met Praceptores in fibi concreditis Eccleft s. Idem faifum eit im alijs locisquamplurimisyvt Ciuitates,Princmp esy Reges, muTuas operas cum diuini Verbi preconibus iungentes, EceleJrarum ftatum ab zatalleradis defedationibus repuraarint. INeemelior tutiorá, nec ad folidam pacem orbis Christianz cazpodzor ratto flatum Ecelefiereformandie[fe potefl, quam Vl Unmperia fingula per diutzm Gananis preferiptu 0C] M4 COT rigant per bominum malast"daittones deprauata.Stultum ejt babere normam agendia Deo traditam, ct ila nom vii: expectare autem Conciliorum decreta,qua atfi ad normam. illam principalem quadrauerintMlln vti no pofes. Cernitis eatur iam dudum, o Clavifümi Principes,quam inimi par iind Epifcoporum trittialiumy, vt inféelariim admiratorilo videuturyfed qui errores ipueteratos andufiria fuffulermt, C reuacatisollyata palude bereftbus Donatiflarum, Pelagianorum, Arriumorum, Nouattanorum, Nefioréana rue e aljsplerhnz, ditm conie in dulvent Ept/copt ma Vnnjortiter ebffiterum t quam inmffo inquam damnetur par illud cerniis,

*
s EARUM
PER THEOD OR.BiBLIANDRVM, nitisquo d fiacerit atem docírina feruanite moditzn Eccle $us AdminiHivandi optimum a Jhibuit. Cernitis quàm inivi libri facris Canonibus quadrantes. Cernitis quod asi efacilimum eit, quanto dif. [2 endio extra territorium Eccie fig proferibantur,p 2 fes qua fincerifamo prop ofito i gratiam bonorum publicata
ant.- Multos ambitioymultos lucelli quanticung. fludium, multos libido contendemdi,«d[cribendum folet zmpellere.
Hos viros ingens de[fiderium propagande veritAtis Cr om- c
quo iudicio premantur eoru
*
"nibus commadan duquanum in fe foret,ad libros fuos eden - dospermouit. Quod Autem cen fuerit faribendum,in quanInm mu 7 uibus d arduis negocyus tamen Ingeniu /4tendentes cura Q* diligentia con fecuti fant ,ot eorum Cri p!4 etiam vetusitti non e[[eut 10 decora ob eruditionem lu cem.elegantiam,nt torem grauem. Imprimis vero illos cosamepdatperjpicta breuttas, paucis conce[a. Sunt enin qui prolixos con[uant centones,C? ctm paginas ingentes iyupteuerunt; parum vel nihil dixerint.Hts virts[ludin futt,tempu» quo nihilprecioftus cst, lectoribus non abs refurripere. Vnde faccintto fermone florem fóntentiar c adipem reru concluduntyvt paucorum nominum fafciculus ingente vim captat fructnofa lechtonis.$ed erraneriut in quibu[dam vt homines,lapfi fint vt mortales, ump egerint quandaq, iloriz confiliasot fapientiffimats viris nebuloquadaminudicg radi. um ebfiurant: exterit interdum liberim verbum,quad indicie an affcitn arrogantia aut iracundie prolatum fit fare non poffum. quippe cut p ectusintrofpicere tum n0 licuit. Illanon defendam,[i alicubi[mt adpnfa, qua 12 alijs G zmeipfo reprehendere folea. SN autem propter paucula,
u« videntur ,reétt pof reprehendi, omnia ipforum praelara facia C operajunt dammuandat Num libri omnes abi. 4 dgciends;t
3

POR RSBACTYOS à gettndt? Quis mortaliummon aberra, alzquoies? Video i. 7 antiquis Ecclefia magikiris suttlta reprahen[ue dignifama. AN ammob nuas paucos Qo leuieulos tof am pulehritadinemtantam-tlitaten operumcütenmere deben? Nam vipreteream[ftudio breuitatis anffaita; Cx Tychomy fordzdifftzi heretmi libris Aneu[in.extraxat regulas. aliquat vUlifGimas, adanterpretationem S viplurarizma diuinarum: Qriaents libri de principus erum quibu[daza videntur effe featebra noxq errorissq? tamen Ecc lefta vetus noin totum abiecit propter multa bona, fea pyazutl]o pér Hieron yat antidata leifiomi paler itatis eos tradidit.Pucyis permittum zur fertpta Poetarum lafeina ede ssulta qua in[idiamtur tenera atativeferta;fed propter elegantiamfevmonsnon vt difcant ipttdicittam.|. Et quamobrem"vitandi fant libri Optizpmurum vtrorum,quibus veliiants do[5vipamexplanavnt,eriamfi verbum liberius aliquando ia diguum bomi-nem extiuit? Maledicendi artificium nemo bie difcez,cuius artifices vule nin quam abundat. Probentur omnia,expeudantsuv omnta quo teboreuim qua negocio, quibus de CAMfis fcriptum fitiufhiciatur.quodautembontm faerzt,;d de|ui veciptatur. Hocfhatuit diutuus Paulus. Hocfeditinanpuo Preceptorum meorum yvt fcripta fna legerentur cum indicios Itag, ampliusaon petam, quod ettam mulla honefta ratio potest ABAVe. 0... Dcfa vider: poffe caufa, Princapes otimtpoiíagtam deVA Wed 651, 20 contentione quadam asiruendi uosfrA
& defirnendi Contraria y. fed ex. pofitiene duntaxat ncgocypquodfima pietate ata. dexteritate gefferunt. nEcdefa OECOL. C ZFINGLI ES, eoram Libras V diti7E dogpnatibus con eructes sullo urea"ATEDOIfe n ec extra limina Ecclefie probiberiquupi Bu modipernittoft nà ;* Uf,
4
————EE

Lm nudo Ss cnile o/
Tm ORT ARUM WM
PER THEODOR.DIBLIANDRYM. fiut fed vontuifariaim flndzofis revum faeravum utiles. Verim quia folent ab ignaris dum jpectantur Inenies fupplicium obnaxi effo eulpelicet inmocentes pitaiantur, nosiras, carfapraiudictstemerargsp oi fasmum prematurysotdetur ctiam fecunda pars mem propofitianis bremter attingenda, quim indigni modis damnentur hecque defeuda, quam, malis artibusperfecutio concinudta fit. Qua ideo breuis erunt percurreda, quia uprobitatem aduevfarirum detegunt,magts quam Qt firmamenta negocy cont ineat. Defcem
damus igitur dd ceu[uram Theo loeicd,ad tribunalia facra, vli libri titulo violata religionis vet funt, C quatenus vifm efl damnantur cum fériptoribus ip fis c» feriptarum ap-probazaribusimterdum C lectoribus. Que tanta mamilate cortt[cat, quatapradicatur e[fe apud tfzros im foro Minois Aeaci ci Rhbadamanthi. Imaginegmi Principes,ventfje 05 ac fabfillimm: vbi Critict eneullati C caputiari qua[itores herefum difptationesomguum cenfenty e virgula fua diuina infiqnunt velut aurca optimed, uota qua fibi commo da videntur:trilem vero natam irrogdt carbone harefeos fggilantes,qua fibi c Apostolice fedi non placent. Fingtte adduitos reos vel ZFINGLII vel OECO L. aliquem egreait fcriptum libellum. Abi autoritas ApostolicayThealaquea gratuitas. fenat is catholicus promunttalit:Hoc damnaLon eil prits,hacprapafttéa uon eft difputabilis.hoc tAndalofum,hoc fhifmmaticum,hoe aposbatieum,hac bareticu, hac V viclefeu hoc Huffiticum,hoc Boheruteit, bot Lutheran, hoc Sacrametantumyhoc anatbemateferiendum, boc Arni V ulcangs expugnandum.V bínamgentium fumus:€"e TA gens barbaviffuma babet.eimfmodi iudicia ,otidem accu[atoridem teslisidem iudex[itfV ma vox Gf fieiat ad crimen, adprobationem,ad grauem fententiam? Hocnon decet ve(X5 flam,
*£»

PREFATIO flram.quam prafertis,[2ptentiam.Oceludite cavnsfeinam, lapfus fnm,volus dicere officinam tham, cf locos arguugentorum ad conuincendos bareticos,guorums conclufioues Jferé tenent in Dabitis aut Ferto.« lotte rationibutyvt decet veffras clarifrimas zulos: probat e unptetateryoftemdite veritatemfuecurrite CUI CHmyaveuttsa diabolo dut ver[ntts bomi pibus,efferite membra Eccleffa.[anguime Christ redemptus eripite efaucibts Cerberi. At mo finunt Leges beatifftut PaIIIA quas coniuratu efl à vobus.Proferte quefo firmameta veliraut cognofcamus vefirum iusyve]iras L egesyutrumim| uentpartes veliras,an commtudent caufam noflram.«AMo-^4 delié volifcum agamvvt fludiofnus facra pagina. 2Nom accipiettsexamevllumprobru,cuiufmodi etiamnmópudetquati-. 4 diemaaiflros noslrosim Sorbonicus difhutationibus vicif om| Y znter[esommmtare fIudtaveritatis retinende,aut certe[uz fententia quali[Cung,vt equidem no mirer vas ita feuis sno dis agere contra eos,quos vultis Baberi pra bareticm. Recta Gelafij canonem ex caufa 24.Matares noftri diuina infhiratione cernentes nécelfarto precauerunt, vt qued cantra vnamquama, berefrm coacta fesnelfynodus pro fides commu2102€ C? veritate cathalica 410, Apostolica promuleal[et,no frneret nauss poft hoc vetractattonibus mutilari,ne prius occafto praberetur,qua medicinaliter fuerant fhLatuta pulfandi-fed autore damnatofafficere iudicauerut,ut quifquis a-...| liquando puius erroris commnicator extileret principal fententia damnationts eius effet obflricius.Et alibiCanons| magttiris atq, cuffodibus nullum molis fas et inire certam|| cum bomintbus communtonts aliene. Hacest nator prenuf-: d Ja füillacifrmique probatis etate noflra mon conuimoendasva—| Hiogibus Q- Scriptura tes unongs hareticos. Poffet videricly| pets AcbileusAmperits P refertum, C qui libezter isfucvobu
—9"02490

| PER THEODOR. DBIBLIANDRVM, | bre credere? bomarts gratia, nifi maximarum homiaum eóflaret autoritas, nifi. vestros C bryfafpidas prapugnatores : uduiffes buisa canonis, qui mifere conati funt difputatia| nibus& libellis famofi: veffram caufam defendere.«At^ diAmMWs Lagen minorem pramifjam, qua o fleditur nos praiudicio damnatos ,quum Rom. Jedi contradtcimus. Rectta ex 3. Decretal.de haereticis qr de Sacramtetis: V niuer[os qii E rino corporis et[amgninm Domini nori lefu Chri 3 fH vel de bap cLfmatefeu peccatorum confeftonematrimaI s:0,Uelreliquis E ccleftasiets Sacramentis aliter fentire aut ducere non metuunt, quam[acrofancta Ro m.Ecclefta prads zt ck obféruat, e quocum, eadem Rom.Fetlefía vel finem Ll; Epifcopi per diecefes[nas cum con(ilio clericorumnyvel clerict tpfi fede vacante eum eon/ filio, fi oportuerit, vicinorum Epifcoporum pareticos iedicauerintyvinculo perpetui anatLematis inmodamus, Hac damnationis foyma est, fécundu: quam retlbnosire Ecclefia dammant e anathemate feriunt Rom.Eccleftam, quam vos m etuitis, quiATALOHE nom tenet fancta Ecclefie, qua dicite à Petro in[lituta proculdubi) diuine Scripture de omatibus que bodiein jfi"bàn ud lent;fédl nec mores in Sacramentis obferuat,quos Cafar Inféin-voluit feruari, c fermatos oftendit. Recognoftite conJlitutzones Nauellas à Codicts[antliones, qua tgmorare / gon debetis. Sequitur perfecutio, quatn faltuatimperftringam. Prafentiutbilamimus ordinatione[aneumus vt qui"eunque fuerint mant, efft iu bare[i deprebenfi, religionis ^ obumbratione ficati y clericus officia ci beneficia pottagus.» feeulariás relinquatur arbityio poteftaris, 4nimad uerfione debita puniendtus, nifi continuo vecurrerit[pons ze ad vnitatem Ecclefia: laieus nifi confeftim abiuret ha ze[rmy tradatur poteflatà feeulari: fe eélus, mox fe purcet.
"

à"
A] L- d PDR&FASTPRO íi Omuibusardimibus magisiratuummominatim iniungttur,
vt fideliter c efficaciter requirant hereticos, contraq, illos.
C illorum complices tument Eceleflam fatam.Hoc ni factanf,
zptentatur fholtazto diguttatis i» bonorum, cititatibus ze ZATIT COBIIBOY CUMWIA CUBA CL OY I5 bominibus g/77 j^ mpe-:
rio. Si placet tamen,couclndass Jo lloaifsoum. Qui autea funt damnati,contra illos non est difhutandum. Qui nofra «tate recedunt 4m Sacrametorum uibus ci Alis 4 RomvEcelefta,priusfapt damnati, ct debent fabiacerepana. Erto.".
5 zccineperfequendifant boFes uon magis E eeefte, qua veftri, fiquidem ita vultis;vt fracto brachiis, ebtufad, gladio[tritus tnttacetis brachium feeulare, armati aladio carneo? Exped:tafané ata, compendiaria uia cii adfaétiones, opprumedas quoslibetz:vt qui Veiiris fludys,soribus, Inerisquasiui non competit.titulo violata ffdet damnatusa eXpandtts quarumlibet VIE. Quod nimis am erane fib aliquot optimi fensére Princtpes,[ua inrifdttfione 4tQue umplifima patrimonto exuti.«At n0 frc egerunt Propheta, no Apostoli on propuenacula tfta Ecclefie e$ catholice reli guonisqui exemplo Dauid fnperbum Galiath fuo fibi aladio ugulantts lobos Indeorun Qt aeutilium e bereticarum
Jefe difiecerunt falute popula fideli attulerit, pacem Ecele[le reddiderunt.«Ln ftc egit Iregeuscontva tot infcrnalis bydre capitataut Tertullaut Origenes aut Latlatius,..
ant Hacron.aut August. fot berefes[mul 4 grediegtes, qut 127 iqulas eetertum validifiumm copys iniiructas? Olipi dam| Walos tuqittis: quovfum attinet denuo cüMincere?t aut quid 0p s e$t bene decreta retraclare 5? Qua] vero ma tii mg ns doctifimi quam fanéti[ppi bomines vefhanderinz prabatas erroeibus?. An'mb[aera Seriptura femel damnatepanes lie-— vefes(Ay nomiuscimile omnem[égeeliniufia zem damnate, B t TE aA
"
ERR: VUE NS NNISENTONTNR T SNR ELT TRE CO TNONTNEENRUOUM COBSCON AEDOCOSBENONINET NEMESIS TRENTON DOOR SUC

:
PER THEODOR.DIBLIANDRVM, E: tamen funt lites quotidiana fum indicia, quoniam tnfigitadhtercidunt negocus, qua diffimilitudinem afferat, e preindicata qAVIEL, Ut partibus vtrinq, auditis, depreben1 f44. vueritate,ac circtiflantus inter«fe diligéter co llatts ztus fecundum Leges demum dicipo feat. uid ergo? NO cenfes perféquendas Q caércendos bareticosme in perniciem trahant bamines?Ego verà cen[ta.quo dpietas,quad fidesqsad chavitas eulxe flagitat, quod fatfitatum cit à fanctifimis bosmi
jpibus,quod fumma dilieetia c fide faétizatu esl a pjs Prim
cipibus,quad np rimis[Acla 4 mess Praceptoribus vere glaviaripolfum: qui fe fortifm in dimicationes tn finitas dediderunt, quum mno modo Anabaptittarum ex Donati relzquijs exorta ef herefis, fed fehola prop P vutuer[alis veterum eyrarum, qui[fingulas etates vexarumt,d Satana es aperta ulus mouifiemns t emporibus, quibus Qcaleftis prouidetta vberrimum Verbi diuini[Eemnarium in Eceleffa agros beniLo efparfit. Id quod negare non po[[unt de sets PraceptoriJ j
bus, necimprobare,qui tamecen[ent citra Cucily autoritat8nibil agenda effe im negacyjs fidei.Sed contendo, nosbareticos non e[[e,qui demsiraui à nullo dogmate catholico dif ( effum effe per mos. Idem aioyvos uon feruaremodum legittpum p evfequedi hereticos. Verttm vt ttelligatrs, quam A2ü fautamus vili harefi,qui odimus autores tmpte doéírina vt canesyvt farpentes,ut[upos E. ccleftam Chriti vasta fes:e qui modus videatur obferuandus, Jic accipite,(Nam vt infFituiyotd, decet de rebus Dei agentes,bentane qos trattabo Primiuinon es dicenda hare[is, mos alicuius Ecclefia ab alj ponnibilabludesyvel rationefufceptis vel errore qui z4men honestum dx vtilitatem[anctamreppexit,ue CAHORLCA Scriptura p"gnat. Quemadmodum Hieronymus 77) Comen: savijs E[ai. uporem feruatu s Ecclefys occideti[eri"s á

PRAEFATIO etam temporibus,ut renatis in Christa ving er Lic tribyatur:quodvoluerunt per lacimmocentiam Jigneficave,qua dilieenter effet conferuanda in pneri Ecclefie. Cuius genera amgens turba pojjetoftendi etia in fingulus dimcefsbus,in fingulis Ecclefils vt pores religionis externa variata[fnt cer» £45 ob caufas. Propter qua vf, adeb bellieerandum non esi Jpiritualt armaturayvt etiam difidim non debeat Appellarz. Deindefant errores abfnrdi, c vefania, qua capit interdi Teligione imbutas, quum Scripture fententtas nog probé ratellexerunt,nec tamen acie directa pugnant contra catbolzca dogmata. Qui bomines miferattone magts quá odto diEnt[unt nec berfequendi acerbius, nifi condant feélam, per quam Remp.conturbatione moliantur.Non Junt relinquendi eL ATRIR erTOYE fto, fed prebita manm placidó reduceudi ad[anam mentem.Equidem ridere fleo Artotyrttas qui ca feum adhibebat tim cena Dominica:quo cert? me cibo, à qua palatum meum abhorret ,longt pepuliffent à fats mysteriis. Celtas, qui vtremin[latum C coopertum etrcumtulerut, dicentes fe utres euangelicos,non minus video quam Statio74rios ,qui offa mortuorum circumge[lantes, fraternitates que[dam conftribebant:aut Publicamos indulsentiaru,qui €x arca fia condonationem peccatorum difhenfabant.AN adipedesridéoyut nudi, edes fumigeros, quiq, derafo ad vius erzice fcfe pra reliato À Venaitaut. Tertium genus continet praua co Unpia do iata, qua ex diametropugnant cum or thodoxss fententus fidei fymbolo comprehenfis:vt fuerunt elit bereticora fecta innumerayn bocomnes conjbirantes, vt Trinitatis unitatem dirimerent, c Christo adimerent fé preprietates.Cuinlis nulla pxonulleinducia,quza deWolts animis contra Chrisli regnum puanant ,d quaper 1nBiamfaciionem n Antichrihipartes tranfferunt. Et quo. "PLAT
Me ess ee rn pm Pe re

PER THEODOR.B!BLIANDRVM,
niam»yfflico Domini corpore[ua perfidia velut putrida membra refecantur,Heb,aYWwyj wocauturquam voce muzu fuinpta fermo Germanicus C Ecclefta manifestis boflibus, ci quicacubitu nefario totum genus humanum violár, quia grauus deest accümadat.Hos per[ecut[unt gladio druino[atellites Dei,cum his conflixerunt tanquápro focts eo «ris. Gontra illos clafszcum canunt bane leges Principumyvt contra Cerinthbum,Ebionem, Appelleu, Heluidim, Neflorim, Nouatum,Pelaemum, Donatum, Apollinarium,Futycheten, qui c fynodorum calculis damnati funt. Sed ne quis putet nos temeritate quadam in tantis rebus decermere,audiatur primarie autaritatis viri. Augustinus enim bifce-verbts deferibit hereticum:Eum effe qui alicuius temporalis comodr, (maxime vane elorie principatusá, fni aratia ,falfasac nous opintones velgiguityvelféquitur.Idem ait inter here ticos non habendos, qui inciderut in errorem cafu quodam, vr fr paretes fuiffent trretiti, querit aut cauta folheitudine veritate o parati[unt corrigi, quum inuenerunt veritate. De fe ait ettam:Errare polfumhareticus effe na po[fum. Lea Papa diffinct.24.cr crime et caufas tanti fceleri no obfcure |! Apdicat, dicens: Quid iniquius, quam impia fapere,ct fapieuoribus dottioribusd, non crederet Sed iu hanc infipienttam cadunt,quicunque ad coenofcendam veritatem aliquo impediuntur obfcura, cj non ad Propheticas vaces ,nan Apoffalicas literas, non Euangelicas autoritates, fed ad femettpfosrecurrunt. Et contrarg magtflri erraris exifiunt,quia veritatis difeipuli nom fuerunt.V alentinus civ Theodofim ad Heperium prafcécium pratorio v. Codic. Hareticorum votabulo continentur cb lati aduerfos eos qui Jfanctiontbus debent[uccumbere, qui"vel leui argumento à iudicio catholice religionis qi tramite deutare desecfi fuerint. Ex

PRE£FATIO Ex bisplanfümtm est, quoA initio mes orationts dixi, bere £icos non elfe nift qui à catholicis dogmatibus, que in dimina Seriptura funt comprebefa difcederét ec tameo mnes, fed quianpmtprauitate velexctat nouumyvelreuocant antiquatumyuelfeclantur excitatum errore. Sunt enim qui faperbia,qua mater berefum ab Aueufhimo dicituran doctri. nas impias defleétat: fumt qui attarttia, funt qui odio Cj 1auidia, fed fuut etiam qui fmplieitatefnasn fraudem abdacuntur permil[u Dei. Ea propter nüpotefl vna efferatio ex. Lirpaudi barefes erga omnes bamines,[fiquidem sfh evrores nofunt pari flagity,nec ingenia filia, nec eadécaufa,per quas erroribus facrilegts bomines implicatur. Quemadruodum ergo medicina omnibusmorbis atq, vulneribus uà ean dem adhibet curatione, fed alia famantur lenius, alia fettiontbus cj vfhuris.Ita cenfura difciplina, Ecclefie it moribus Qopinionibus bominum mededis no vna legeyuee eadépacnavtendum intellicit. Ouid eniminiquiusquammagifhru farilegi dogmatis,qui animi elatione-vltró venit ad uppnguandam veritatem, 717, propofrto pertinaciterperatt, quantumvis admonitus deterritusd, c aliquem vulearem bominem,quiper fimplicitatem fuam circumventus eff caterum praberet aurem vera docentibus;poffetá, rationibus ad mente reduci,eode[upplicio c perfécuttont obnoxios ef^ Je? Gur n? cauet laqueum c foueam,qua iamolim detecta Junt,clamitas? Quis idiota indicauit fysudorum acta, quid damnarint,aut qua vatione? Aut fi boc tempore quippiam denub damudtir animus reliaiofts no potefl nudi tmperyjs bominum acquie[cere.féd rationibus deduc£dus ef aprama p lone, quam vt veram Qo diutua meti congruam apprebendrit. Ne jgrtur fivnpliciter erras, et pertinaciter dogmata impia profequés,codem inuoluatur malo,conuenit 4 qua107 éf
E

: : |
*
PER THEODOR.BIBLIANDRVM, fliones sategras Qr atfiones prudentesyut qui corrigi poffut, atttoritate A10, rattopibus diuinis ad veri cognitionem traducantur, quod uultis eueniffe Anabaptifim-mosiro feculo poui pluribus obtingerepotuiffet, nifi practpitatius actu feiffet.Eadem opcra mani ela effe poterunt,qui malitiam pietate, animiprauitare f doematibus bereticis applicuerint, quaratione castugandi frut.« Allgs ad correitionem fati efficax evit casiigatio feutev tors ovationtse Alius cererofror, vt malus nodus requirit peiorem tuneum, quod. ge nuspuniendi vel coércendipotius,ne infecta membra frneevas pAYtes corriptan tarbitrio magiilratus cj bonorum vivorum deceruendum est perfpectavattone dogmatis, perfpelo ingento e? conatibus hereticorum, COGHiTA ratione temporisata, locorum.Non enim penes Eccleftasticos viros dunz4XAL cenfara C castigatio tum murum tum degmatu exiflitexistit qua Banna dicitur:nimtrum Syra voce, qua intelletfum( re[fipifQentia fomat,qua primttita Ecclefia cem feram e iudicium fuum appellarevolutt,quoniam ad refipifcentiam c emendatione[pectabat 1lla torparis catligatio: ficuti Propheta dicitur:V exatio dabit intelleiium.Cu qus erauifespmum fupplicium fut anathemt c profcriptio extra limen Ecclefieyvt crimine probata Script uris, ditints damnato, confenfu totius Ecclefta obuoxims flagitio aut etiam correptus veneno hereféos ab Ecclefie con[ortio exclu deretur. Sedpoiiquam Christiani Principes facli funt,penes quos funt fora e iudicia, Ecclefta cenfura mb mod2 à mi niftris[aeraruma, fed etiam à magtitratu politico debet procurariyot copio[rfiizuà Auauitinus ostendit contra Donaiiflas agens.S Acerdotttm esi munusyvt in tempore[ana doctri, na premunict animos aduer[um pernitio[zs latiferasd, ba? eft e A JYHETHBIEI Ecciefam Jortit er oppuanam d.e
3 Ant

DR£FA TIO unt vaHonibusuon conutt: 5,5 eriptttra facra y noa conftztutiunculis bominum. 5i qui vero in&rece, malo correpti funt,quarenda eit copia colloquendi priuatim, vt à paiore fído ac diligenti reducantur ad vnionem catholicam. 1d fi eum bonagratia fieri nou poteflimagufiratus in quiret safeos illoserrones ej latebri in lIucempratrahetyot in conuen zu eruditorum Qraliquorg dema quat. n feculari caufam dicant, fídeid, rationem reddant ac vicifum acciptant.Ibi fs probo ingeni donatus veritatem afferri viderit, agno[cet 220X pastoris fni Chrisli vocem,ac honte obt emperaus vedibit ad caulam Domini. Sin qui distorto animo tenere volet zuendaciumyvt diaboli genus veferetes,amtmadmertetur ta. zuen circum MIRI. 0nieun collatiome,quomodo biobdnu vati fint trablandi,vt emende ntur[i eura n Junt.«ut falFem reprimantur,ne tur"bent Ec lefaneu fen iblicitas in evrorespesti /feros ab dicant, V nde funt ia legibus Imperatori,
ein bitorgs Eccleffasinis varie pena bar eHcorum, velut carcerpprimatia hono orumsademptia partis bonorum aut ona niumyexilium mutilatio,capttis fuppluim. Et bec mihi-videtur via« véreedip ratta dogmata longe prastatior ad tram quillitatem Ecclefreyiuc SNC dem Reip. faletem dom, Ing, quàm[it qua vos[oletzsinaredi. Ceterzu admoncbo afa uu liariter, quid bonia VI Ténr; Ant c? lo. quamtur, qua detona25TH olim cof ife 25,€. xplay[as fulosine di? ovaflief. zs pb. erefess 2uuocatisá, brachium feculareyut vobis molestos à nedio tol lat: velputent a'05 dif, ere eas tfe vefirafiinilesa, putant[ HgAtorL, qui o alam obtzpuit apu dindicem corra. pium. 4Hl fl'olidumyamt dormitantem. s v fe reocctur indus wd dite tentem negocy vetraclatiónem, nem[ane ad ans. locum aut indicem, repugnat vocifiraps indigmum efft; bene iudicata retradfentz. vi boni vire flulttta, iqpau
7777]/272

PER THEODOR.DiBLIANDRVM. yiufHitis infsumlemter: vt fruliva ex bibeatur negocium aboquineccupatiima. Has(1d genus alta caufatur, que nunqua pretendere, fi cave fiderer,[Giems tato fore[Mendidiorem bouis atem. Caufe quanto fapius Cv diligentius co enofcatursoelputant vos difjrdere viribus vestem, e iudecorum putat fapientiam profefrzs tam vacuo effe pectore ad PACA cuf) dd 3 J t peelicepten mene$s feperP056, putant, quimolims veflrum eregem eurare:e? qui 4dbibuta mcditaa per vossuultapo[fent Chriffo Incrifiera ff of ficio pastorz fngeremiai, quo mhil debebat effe antiquins, ponatis uitam Inbentits ta vo'uptatibus temporargs. Ita. pouunt iuter eos,de quibus dicit Ezechiel cap.34. Lac camedebatisaey lani operiebamini, c quad eraffJum erat occa debatis,qreceza autem meum nb pafcebatis: quod miferum fiit,non con[olidasiis, cj» quod earotum,non[anas us, quod coutraciumnon alliaakiis,c? quod abiettum,no veduxiflrs, quod perterat,nom qua[uistis, fed cum austeritate mperabatiseis C cumpotentia, Et difberfo fant oues mea,có quüd. non e[[et pastor e facte funtan deuorationem omnium beJfliarum agri c difherfa erunt. Proimde ff vultis vestra auzoritatem[aluamyvt ipfe inprimis opto redire autoritatem eum virtutibus Ecclefiastitts, fi caufam veftram nan fuppe&am cupitis, definite evepare tllud 1m vebus religronts c? faIuttis,atiumneagas. Quos[aluare eupitis,eos voquirite nec pigeat tempus aliquantum anime firuande tribuere, Quos vultis cauert, eos vt decet viros bonos C veliaiouts defenfoves facite manifeflos,probate erimen hare[cas,tentate corrt gereobduratos indicate,arbütrio magifiratus zufhi et» mode rati ad equam cafliqationem permittite.Hoc fi nan peteffis, definite appedere meloribus repugnare veritati, Ecclefiam eurbare,bonis fIrserepericulumymnocentes p erdere.Ita com 4^2 fequemint,
$

PR£€FATIO fequeminiyot meliores babeamini,nt in corummumera, de quibus pradixit Apoffolzs: Stultitia eorumfet manifeffa. Won reponemini tnter illos, qui clauem[éientia babent,nec tamen intrant in reanum celori,nec algs permittit. Quod fiex anumo-veriteti prabueritis manus, effugietis horrenda Dei indicta, qua parata funt filior Ecclefteperfequemtibus, (eonfortes eritis bonorum,qua prouidetia diuina in fectatores affertaresá, veritatts deffnauit. Videtis,optimi Principesyut uullomegocto deiecerim aduerfartoru validifíimas machinas:n empe damnatiünes preiudiciorum; quibus pracipue caufam noflram degrauarivideo apud illos, qui vem diligentius nom perpendunt.AN.unc artes malas tranfcurren do[pbuertamyvelut leuem armaturam,pofquam- vnicum prefidium[ic à meorum Preceptorum iba deturbati eff,vt appareat etiam, quam facile fit praiudiciórum iffa Zemeritatem inareais aduer[arg vexationem conuertere..| Primum;qui adfubuertendam veritatis doctrinam, quam OECOLAMPADIF$( ZVINGL. conflanttf(imb afferuerunt fic accedzt, vt fheciem diutantium ei rationi-.| bus agentium praberevelint,per[onas illas tsuaduntyuituperantlacerantyodysa,€ contemptui ob jJceremodtsamnibus machinatur. Vade fequitur apud incautosverum etia, quas detestabilesot nune falsó videntur, homines approba yunt: quod artificium obpuanandicveritatem 4 Satana exe cogitatum,a Sophiffrsfi equentatum estqui vocant folutzanesadper[onatayut quum in ipfave parum eflprafidy,orato conutrtatitr ad deieclionem bominis,qui folidamaduer| Jis nos veritatem adducit. Qua eloquentia canina Paulus etiam à Pfeudopraphetis petitus est, vt Euan gelici pracon eleuaretur autoritas.Hoc telum omnues arripuerut,qui Chri Jf« Ecclefiam c Enangely docirinam pevfecutifunt, vt nouerunt:|

PER THEODOR,BIBLIANDRVM, "uerunt bifforia Ecclefraflice apolozeticortm 4 letfores.Eruditionem 1g4tur ZVINGLIO(?" OECO L. detrabunt: bec est, lufiinie cantum.$i verum htcproloqui velim,c? di cere qua etate, quam feliciter imbiberint bunas literas,mom modo humanas, verumetiam diuinas,Qi in quad eruditionts fasiiezuem afeenderiz"tin eptire videbor, mili utdicium
AIHEHS de literatura ci detantis viri.Idtamen dica, quod «dremprafentem pertinet,eorum libros coamo[cemdos, ci f non tektabutur facultates omnes ad T,"Tealogi profe tonem attinentes 15iz Viris vbertim adfu zfje; peritiam. f«cra Sevzpiura, cognition? uttorum qui ex profeffa diuina volumiH4 interpretati Jiunt,peritiam linguarum trium,Grace,Latune, cr Hebraica, orationis artific Iu, fe vmmnem luculentun, terum, Jobri Lum, Ulum, iusivucium bistoria,Poetaru feriptis, Philofóphia tuzm mar ralis tum naturali fcientta,vt tanen redigantur 1n ordinem, Ingenium vtr i9 fuit ad res egregias nos abfurdum probitasanimbnature bonitasmaves candidi ej iutegri.Caterum quum bac baberet commupia, fuit tamen ingeng etiam quedam difüpnli udo: fed in neutro imprabanda: licet à maleuolis, qu ibus uthil placere poteit;valde imprabata fi. Z VIN G LIO fuit ingeni avdens atq, vehemens, OECOLAMPADIO m vite««t9, oleo trauquilus: bocfuit fenpor& inertia lud crudel jtas, f uitia, fLudium tumultuandi, fitis factionum qj fanguinis bubsani. ZFINGLIFSA4 tlacer obibat qua 7T A090 C4, maleuali diélitat arrogantia ato, confi(dentiam: OECOL. feit tardior, abiecti Ant, torpidig 15, 0C: alic di: placet)meruit. Gaudebat Z VIN G. Congr effu b bonorum bomtRHIBULCHHQ, AH zi releuare 4 co BHBUIs la boribus: uihil fiat OECOLAMPADIO fuauius quami|
quiefcere: alterum leuis bómini c epaloni i pu

PREFATIO
zerum morofi, afperi, à focietate bumana vitu mufanthrapé Timonts abhorretis.V tria, ingens follicttudo incubuit e en va, fhatum Ecclefia fae coenoj: pd pum rerit, que vel bono vel malo effe poffent:-id aquiftimi aflimatores c zaterretes dixerunt affeitationem maetfiratus c libidinem de entnadi. Sic babet femper inuidia cum fuv pedi Affequis quod reprehendat quod veritatis areffübus obflruat. Exitus verà lachrymabilis optimorum ARE imprimis idoneus videtutryin quo ft iatfet camima eloquentia. 1bi geftitibi tripudiat ibi accinit eptphonemata, tbi triumphos canit mendaci docirina. Ego[i encomia celebrare debea Praceptores meos, ingentem mala cumulum ex maorteillorum fumerem. Sed quoniam btc duntaxat defendendi mihi funt, quatenus eo^ rumperfona cum pr.€C0E IO Veritatis coniunila eff, pancifizits refellam fycophantie fe vmunculos,vt alias ettam confer tas copias leutfami exercitus tranfturrenda proterereiu[li£u. Nibil babet t argumentifortuna trifhs GE CO LA MPADII C ZVINGLII 4. dprabandió,aut ipfos fuiffe bomin esfeeleflos, aut doctrinam quam imuexerunt Ecclefua,
tumfalfamyrum pe Fntriefam populi Quid enim noui 4ccidit,quium gan nt calamitatibus homines? Ea 777 conditione in teyram ex cpofiti, ea lege viuimus, vt expecteits Co» du và Heniunt,vtnuuquam defunt mala ,feraqs patienter: aut[i conditio mop placet, abeamus ex mertalium genere. cofu nen fimilia, nec modo paria, fid etit 1p 240r. rep trinis acciderunt eximius viris mter ethnicos ci religtoniu noflra fediatores,quos nunc ad celum, idá, fto ma N20 70) E z x£ollimus?£ /te nm, gu peccata omnim? 20 Jfhran o» D:^; cl pieni a ndiffentdump. arum accuratt pr.&fama: qued Verbo dini o didicimus s deimde pritatim quovuA dam intolleranda iniuriain ciem loch rem adduxilfent,
NN. NIME C o
itis

" oPolo* 4T)! *U; Zecejsi 4v
f»: cines, ftat;
di Tigurine inclberet armis tueri fenes /;25, DeTiguiifuas fori unas omnes, C caput fuum cütrA boffes, nil e quii«m bello af, icebat nihil tale comeritas,uolnit Z VI N-& Zaingli G LIV$ deeffecomunipericuloqui femper docuerat c? ve- Gbitu. y? docgerat pietatean patriam, e fortitudine animi ad repellenda periculapa tria, qui docuerat obedire magistratui e feiruare fidemyut nemo fiam opera ciuitati fua deneget, quumpetitur in difcrimen comtra omne ius at, fas. Ad bec zatellexit nom miniis loci effe praconto veritatis£u CAVI, 4 quàm deri AN.«m c licentia militaris comprimeda eil fermone diuima,& animi exhortandi ad fortiter agendum im caufa belliufla c honeffayvt mon Jine magna ratione Dea an lfraeliticapopulo"valuermt. facerdat£ adeffe ordinibus miitaribus.Non interim ignoro,quam execrabilis fit ves mili | tia mercenaria c? bellum iniusum. Quid Pontificum Rom. d Jfancliones flatuant, quami, fnt exaéle obféruata à Inlys, " Leonibus, Clementibus c? alys plurimis non me latet.Cateyum quo cofilto, quam refe cum fuis charifremts ciuibus p dp militiam tnaufpicatam profectus fit, OE COL. Epiflola quadam lib a ofledit,cuius inttium ei IN 0n poffum ire za| fícias. Quumá, imfauflum bellum prater expectatione exhbiberet celere atq, tumultuariu conflictu, vt Tigurini puenavé infelicitis occubuit vnà cum optimis 4t, Jortiffumm viris ZVI NGLIVS, cam reddens Deo anim4 in acie ad qua honeffà venerat,qua omnino fuit reddeda. Corpus inbumaniter tratlatum et ab boflibus acerrimis, quarum falutem qyuicb optauit, Posi paucos dies vlcere depafcente correptus e OECOLAMPADIVS. Quid boc noui est,bomine tat anorbis,tot erumnis,tot cau[is mortiferts obuaxium,capitali morbo implicari?$ed qua patienter tulerit acerbifiimos eruciatusquam pie interpretar? fit bac opus Domini ipfum
|*» 4 excreens,
4

PREFA'TIO exercens,quam falntares voces ediderit,mautre WieCH qui decumbenti aafuerunt.Equidem quinonpauca legendo d» audiendo perceperam de patientia,per dies 14.affzdens viro patienti imoyvelut in vempra[entem addutlus,multo effcacius pracepta buiusvirtutis praslaptifianh imbibi.Et tamen impuaeufmi quidam nebulones aufi funt per orbem
Jpargere,quodferra primideinde veneno morte"fibi voluevit confcifcere. Ab zlli aset conatibus per vun abdattius fér* ZH fabitaned"orte peremptus, qui inter ynanus fuort
puf?ma verba ceu carmen olorimum elocut us feliciffimi obdormtust in Domino: Ab omnibus ordinibus Patr confcri.ptorum,c equeflri eco literatorum cb matronarum, ple Lis honorifice fumeratus eff que Latus inge eft urbis BafilienJfís-Sed quis aptimari bominum defperet falutem? Quis dubitet ip morte voluiffe à Chrifto Seruatore difcedere, q per omnem vita confhantifim adhaférunt,nec vllis minus ant
ellecebris abdues potuerunt? Y iuunt-viuunt in Domino,e beati fupt,qui abdormierst fideles zm C, briffa.Curfum abfol uerunt.fideferuarunt,nune tenet in celi eterna alorie coronam:nobts reliquerunt inges fati defrderist aemitus, Julbiria:qui videmus Ecclefram Chrifli eximiis duobus'viris nudatam effe sita poflulate noffra Ingratitudine.Porrà nón eif mirit, quofda velle ingento[os e eloquetes videri carpendo exitum ZVINGLIIGOECO L.quihodieveritatisofores 4b E utAnaely pracomibus Jf/agitét portentort defr,'"natioesquaft vero tpfi edant Jfana,quifriaidiffima fomnia refeventibus fidem adhiberi volit,aut quafi credituri effent fíguis.aut vim babeat ad[iruendi verums,aut no pofzut etia Jeduitores Antichrifli partéta edere. Sed"felix mendacium arripit obuia quan yvt fefe mifere faffentet Na defunt emim lepidi bomines, quiaudet fipcera dotirinam de$acraméto COT Doris

PER THEODOR,BIBLIANDRVM, corporis c fanguinis Dominici eo titulo perflrinaere, M od eum An ebaptijls coniuncta frt. Quid ad vem facit, fi qui ex Anabaptzfmi f. e atoribus veritatem in hac caufa nobifcii profite MH An na quada erthodoxafidei aqnofeunt Mabn. pet riff e, plurima Indei,no 72 4ttca toto celo aberrdtes PAgauit Nur flatim inter nos comercium ata, cofortium interce dit? Sed tam leuicula er friuola im per[outs exaat, andis«d ob[cur atione veritatis ftolidi vituperatores[ibi defumunt, vt pudeat vérboftus memi ife pref Ortira quum nemo fana sentis ianoret,doamata Qj epe,"fomas dilferemtium L difime termino dirt ptas elfe ,multod, aliud ejfe verum docere qua prauum agere. Quemadmodum enim ratio nullius est soenti, coll;gam, Hicfpecte praefert bont viri, co propterea fnt veriffima qua ducit: tta nec confectameum est ot qui perdità viuit,omnia dicat falfiffmmt. Aliter epim.quid certi relinqueretur nobis in rebum onmibus:? Dixit Pilatus Chriffum ejfe immoceuteé qui tum fe parricidio per capitalem fententiam alligat. Idé dixit Indas pr editor. Diabolus Filium Dei viui pmuntiat.Num contraria credayoeritate contem ptacum turpibus veritatis profe, efforibuse De hareticis Theo logi veteres tradunt, quod exactifimafuerint fDecie prabiLatis eium ysyvigilus, precib? flmplteitate velfitus cai 70HÍA COFDUYLS, eleemofj"4, Jpen fi one ad[upplictum capitale, vt martyres etiam diabol; duceretur. An fidem adiungemus abfurdifüimis opinionibus, qua ab vhi in Jfjecitoptimis Viris propinanturzs ed frufira moramur in manife A No plus fa pientia aut roboris ad debilitanda veritatem habere debet apudcordatos viros pendacia c calumnia, no in bomtaues 2pfos tantima,de quo antà dixi fed de rebus etia. Audent enim quida non mado apud remotos, fed etid in vicinza[par geroquidam etiamperfridéa attritad, frontis nugones libel

*
PREFATIO lis de dotirina genere fhargere, quod nec dictu nec fcriptum necpitium- vnquam Sd nos fust, Eiufdem iniuria cj: va^ nitatis est,quod in calumniam rapiuut, bene aperte, fatis dicta ficulorum exemplo addendo, fubtrabendo, peruerten do.Nam quum forté ad calumniam prabitis auribus, velut ad ACHPIHIBAHALH erunt nominari Eratres Domini ,mox audent Jfycopbanta pro verif(imo affeuerare, dicium pra con cione publica, diam virqtnem Mariam alios preter Chrtfum Dominum babutffe filios. Quum est diferte prapafitz, nos vnum habere interceffarem Christumsuec beatts bauinibus tribuendam effe laudem e decus, qua folius Dei fint: focaphanta nà dubitat infultare tanquam contemptoribus 44, proculcatoribus diuorumsquilegttimum bonorem fan&orum vnicé cupiunt affertum. Docetur,per fedem in Chriflum feruari homine, uec viam falutis patere per merita no flrarum actionum. Calumniator illud exponit probibrtionem bonorum operum. Quid ulii ego refhandeam,quam-vt qe aures difficiles e fapientiam bominibus, ne 1bus peulonibus fe irridendos prabeant, vtá, redeat Legesoptime 12 delatores 4t4, calumniatores olim a fapientiftmts C perinde vefiiffimis Principibus late? Quibus artibus dici 4 me nüpoteit,quanta rerum ferenitas,ci pax, incolumitas bo norum e[jetobuentura.Et bec Princtpes babent[eciem raLHonum,quum freut inflrumenta oppuanads veritatem prategtdi mendacium firapha Sophifiice,techne Satanice.Loom vt aduerfarg bofnt arcevanitatis vetinere diutitts, nece ritas batcfaila ipforum fsualas affertiones funditus fubuer tat fomulprodées calumnus QU mnmeudaéiain veritatem cencinnata, per vim etiam perfequuntur libros OE CO L.G ZVING.vtuemoTypo eraphus imprimat,nemo bibliopola en foroyz taberna veud expouat,nemo emat,legat, AMdiat, ví
E ] 3 à
——.
P———————
"a
——————————ÜQÁ
€———— GÓP

METERS
PER THEODOR. BIBLIANDRVYVM, vt inuenti libri exurantur. Qua deris comminationibus cridelifipmis p ants effecta reddunt, fuum infl tum appro bantes tm legibus Uimperatorgs,quam fanclionib Juris Pon dficg. Verum edicla Imperatorumyut 1.C. od.de hareticts Qf Maichets e Samaritani, c Conflstut.424n certas C con teflatas berefes graffaniur, quas nu lla meorum Praceptoru literula vefipit.Sed quàm coufultum velint populo Chriffia no quibonos libros per tyrannidem opprinutt, qum vitari euptant fna colloquia quib.boni mores corrupuntur,pfi cla vifzmà teflantur qua dogmata illis libris cüprehenfa tn vul gus pferut, e quide. atroci[szmtis verbis C per calunias, per ynendacrj fiamentum deformata,vt deflituta fuis rationib. ifli certatores praclari[atis venttlari pofsint ad applaufum populi. Quam verà in bis negocys peliuis error fit e facilis incuria, dum cen[ores officinaru velumperiti velmalenols fut, dà inquifitares baretica prauitati iniqui fant bomiuesyvel Guilbelmi Occa libri planu poffunt facere. Hi enim quia Pape no plurimum pote[latz deferebat ,per Gallia regnum ad pul. coquifiti[unt:paft breue tempus ad lehiones Theologzcas requi[iti funtquibus bodie in alma Parifiorum vninuer[itatenibil eit celebrius.C. vezeram illis incediarijs denitio,vt meminerint Patriarchas fuos effe impist Ioachim, qui libru Hieremie graphio diffeétu flamis utfargs iniecit: veru iji ael ua ude[ermones e multi pratereaperuenerkt ad noflra cognitiong. Habent Antece[Jore Antiochity anna truculentifiimu Qi» typi Antichrifitqui ad religione ved ntperdique tum vigebat in populo Ifraélitica, libroTfacros diuine Legts curauit exuri.Et tatu effecit, quatum vos diu feutedo effeciflisyot viuatyvieeat,flareat trinphet eterna veritas.Deftdite igif causa veffra fibana eff ra LHonib.nà violeta no fla mtscen V ulcani[acerdotes:et mali libri

PRAE&FATI.O libri adeo non nocebut vt etia adimturi[fnt caufam veftra. Etenim mendacia fibi male cobarens Jfespfum deiivust, ci là ber malus apudcordatum Leciarem citó exuit ATAUA:qUI
fü veitra fapientiayuesira datirina(o veritatus ATGMmento vanttaté dogmatis penitins intro[bexerit ,vltró ad vos deortabit inalum codicemyut penas Inat, ficut in Ach Jponte libros fuperititiofarum artium ad Apoflolos detulerat vt exurerentur.«t9, ifa mibi videtur expeditifcima ratio, vt officina Typoaraphborzu c taberna librarie nullum dent malum, ft videlicet bomines Japiaut, vt emaut optimos libros primum:deinde fi quibusopes ad emendum ci otium cvit ad legendum, reponant in[uam Bibliothecam etiam inffertorts claféis autares,dum co gutant illud bene dictum: Nul bum librum effetam malu nmyquin aliqua ex partepoffzt coma muodare».«Id bos sores fe comparabunt Typographi, vt excudant libros,qui emptaribus[apzentibus poft placere.
Sed tempus est, ufhrifszmi ci optimi Princtpesyut vela coa
trahamyct nauiculam mgeng adportum appellem. Won enim fifacultates eeforentyot affeétibusvim afferre poffez,
ad commouendos auimos in E, pilago, vt folet fert ,quicqua
suolirer,cut prapo[rtum fuit fimplici expo[itione ab oculos ammt[edatà ad arbttradumudiandumó6, fubycere caufam
grauiféimam,parsterd, fanctifippnam, qua mius din fatigaut Eccleftam. Hoc autem libenter mihi de vestra equitate
promitto,ded, viris bonts omnibus vt postqnam liquido videtisip D. OECOLAMPAD.( ZVING L.petforibus
unt ingengs nibilfuilfe meditatum adcarrumpendamveliguionemyaut diturbandam ciuilem comuer[ationem,eorum queo, libros falutares Reip.Chriffzane proculdubio effe, qui ad dittinarum Scripturarum funt directi camonem.Eas verà mnachinationes quibus baitenus appugnanturyveleffe fri
solam

PER THEODOR.DBIBLIAND? VM, golam iactationempraiudiciorum, qua unlla funt im meos Preceptoresac libros eorum eiufmodi vt inre debeant valeve,veliniquammnmomints mfettationem,cy calumnias im pudentifima mendaciayvelapertd'vim.N.on dubito Principesquin vestra[unte in aremuuim veltrifauoris fitis rece ptu tum viros optimos Qn fede beatoru collacatos, tum fcripta ipforum vtilia, vt bominibus relmquantur iudica libera ad cogno[cendam veritatem,e; quod retfo quis iudi cat profitendumyvt aperiautur libris optimisfora.taberne, P totum comercium Chrifliana[ocietatis, vt obfiruantur calumniatorum conuitiatorumó, lingue perulantifizme. Quod fi feceritisclementia Dei Opt. Max. placide vos vut hactenus fauebit,conféruabit, ab omnibus in[idijs tuebitur. Habebitis homines magts amgenuos c liberales, qui non coentur ad[imulationes im rebusfidei-Tranquillitas erit Rei« putb.folida, pax E celefiarum in Dea cj cum veritate 2.0mnium piorum vata C preces veilram falutem eterno Deo effictim commendabuntyvt pergere poffatis prudetia, aquitate iuslitiayrelisione fub vestram fidem à Dea creditos po putos gubernanda. V nde fietyvt beati C incolumes degatis, C exacto vite fhacio,quad prottidentia caesis ad Remp.ge vendam vobis affianauit, felices ad eternam cum Deo beatitudinem migretis:dr post vos in terrispulcherrimum pietuts A10, IMTLa nomenyveramá, aloriam coram Deo e bo
minibus relinquatis. Gratia Domini noitri Iefu Christi
vosyve[trosá, populos con[eruet J"ucolumesyn cognitine veritatis aclionibus pietatis,
RRAEFATIONIS$ FINIS.

DE D. IOANNIS OECO:LAMPADII OBITV PER SIMONEM GRYN AE V.M.
YVOLFGANGO FABRITIO CAPITO NI Simon Grynams[alutem.
E Oecolampadij noftri viri innocétiffimi obitu,horribilem apud exteros fa mam vagari,quafi vel'fuis ipfi*,velfuorum certe manibus clàm perempt fit, camq; ícriptis quorundam editis confirmari,& vulgo mortalibus, qui longiüs hine degunt, perfuaderi, multorumiam fzpe ad vos é Gallia partim, partim aliundeliterisfignificatü—| effc(cribis:hortarisd;vtqui rebus omnibus interfui, ac diligentiüs etiam caeteris fingula notaui, quid; extremum halitum illiuslegi, atq; oculos amici claufi, pro eaconiundione, quz mihi cum eo femper fuit, non füperuacuum, fed neceffariumiam propemodü officium chariffimi viri manibus exhibeam,& fufpicione graui piorum animos liberem, fimul os fceleftum calumniatoribus iftis ide dignanarratione obturem: quo fru&us, quem boni ex ipfius libris ceperunt ha&enus, maiordcindecertiorque adipíos redeat,ac tottamque egregia monimenta ab impiorum facrilegis vocibus vindicentur.Ego veró,mi Capito,tametíi nunquam mihi, Deo gratia;aut ftudium defuit veritatis tuendz ,aut zelus, iuftusque dolor, mendacia tam portentofa prefertim profcindendi: tamen quia hancaleam bonorum omnium communep
ae

DEVIT.ETOB.OEC.PERSIM,GRY. ncm videbam, vtnon folüm prafentes viuique fummum malorum odium incurrerent, fed extincti diris infuper omnibus deuorerentur, diffimulandos in Domino totumid genusiníanos adueríariorum clamores femperiudicabam, ne quis ambitiose magis, quàm neceffarié fieri diceret, fi viri multis quidcm preclaris rebus egregij fama&nomine defendendo, vel paululum nobisindulfiffemus. Itaque nequif quam in ifta Ecclefix acerbiffima diffenfione quicquamin nobis defideraret, càm multi fzpé hortaren tur,quivitam ipfe literis mandarenyilluftrem teítatamque fatis ipfius libris putans, nec de vita, nec de morte,quem&vixiffe& mortuum efle fan&iffimé fcimus, fcribere quicquam in animum hocquidem tempore priüs induxi, quàm nono temeritatis& facrilegij exemplo, lingua maledicorum fcele(ta,in hác neceffitatem velinuitos nos ade giffet, Acquidiftuc effc, mi Capito, aut quónam pacto fieri dicemus, vt que res in vrbe celeberrima maximaque, confcijs& videntibus tot mortalibus geftanon fubito, fed longamoraeft, canonfolümin dubium verti, fedin diueríum planéab inimicis rapi potuerit: vt qui pientiffime vitz fuz finem cum fummo bonorum omniü dolore claufit;is per fummum fcelus effudiffe animá fumma bonorum omnium exccratione dicatur: ac cuius fingularis per ómnem vitam fuit animi lenitas, is diràmanu ferocemluctante mque fpiritum nefarie prorupiffe audaciffimorum hominum literis prodatur. Tantàne quifquam vecordia eft, tam pracipiti inuidia,tam atroci odio, tam crudeliter vt vulncrate fimam cuiufquam poffit? tam dire, tam facrilege in
innocen

DE VITA ETOnBITV OECOL. innocentis viri mancs graffari? Imo vero fic fato fic naturarerum fit. Nunquam Solilleiuftitiz exortus inhunctamoppreffum caliginofis nubibus Mundü eft, quin atra fempertempeftas;fzui femperturbines vndequaque momento confurgerent, quin horribiles itymbi coelo toto incumberent,& Chrifti membris extrema omnia minarentur, quin ira rabida,liuor ferrugincus omnia inuaderent, quin impotentes calumniz omnia mifcerent. Quz mala,quàm fortibus animisin patientiam& crucem Chrifti vere compofitis ferre contemnereque decet,tam diffimu landum mendacium facrilegum,autcerté veritas defütuenda non eft. Nosigiturquiarebus omnibusinterfuimus,de morte viri optimi, vthabet, verbis paucis; fide certiffima, fimul& calumniatoribus iftis,& piorum ftudijsrefpondeamus,& teftimoniuminnocentiz ne denegemus,par eft. Anno igitur quám mortuus cítintegro, cum valetudine firma nunqui fuiffet minüs, negocijs grauioribus aut folicitudine maiore obrutus nunquam fuit.Nam&repreffa haud ita pridem fcabies, qux codem tempore magna vi, toto corpore cruperat,membris omnibus oberrans, totannorum zternis lucubrationibus exhauftas vires mirabiliter affligebat:& non folàm quomodo progreffum iam aliquoufque Euangelium, fructus certiores maioresque redderet, fed inter glifcentia bella ciuilia,& fe&as alias exalijs continuó pullulan tes, vtne officio fuo víquam dceffet, cura incredibilis folicitabat. Itaque pro fumma temporum difficultate, vigilias, labores, càm effent maximi, omnia intemdere,; ditionem vniuerfam Ecclefia(ux fuis pedibus

|
PER SIMONEM GRYNEVM. dibus circuire, cohortari diligenter non.íuos tàn» tüm, fcd&aducríarios, non femelctiam cum vita difcriminegrauiter& acerbe caftigare,&in viam reducere:fxueritate íumma, füummafidein omnia incumbere.Quin etiam Teítamentum vtrünque,quod anteapervices cum altero profeffore Theologo prelegebaturà principio exorfus; fpeciofam rem, noua & vetera, fumma do&rinz facre, fumma lingua vtriufque Grzcz& Hebrzz notitia, egregius verus; Chrifti Epifcopus, fcientiffimé inter omnia priuata & publica alioqui negotia, inter conciones perpctuas ,optima quotidie cum fide promebat. Tot res difücillimas tempore codem, vir vnus, fumma ani3i tolerantia, plufquam annum integrum fuftinuit:
morbum haud minore cum moleftia in membris tum flu&uantem, quàm poftea erupit: duarum idq; peregrinarum linguarum interpretationem,nihilhie attinet dicere qualem:Theophylaài, Cyrilli& Chryfoftomi pleraque opera, quanquam inter excudendum per fummam feftinationem reddita, fatis docent: Scriptura facrz non quà obuia& expofita, fed quà retrufa maximé fuit, explicationem: quod in Efaiam, Haggeum, Zachariam, Malachiam, Danielem, Iobum, Hieremiam, Ezechielem, ad Rom. Epiftolam ad Hebrzos.aclIoannis Euangelium, canonicam, ampiifs. luculentiffimaque commentariaintra paucos annos clucubrata, clariffime teftantur: poftremó,; Concionandi munus haud vnquam interca pretermifTum: negocia priuata taceo,& ad Ecclefiasinnumera quotidie refponfa. Ipfe cüm laboresimmenfos mirarer, fzpcque interveniens reprcÓ. hendcrem,

DE VITA ET OBITV O£cor. henderem, ac hifce parem effe diu negarem, hortatusaccuraté fzpenumeró fum,qui modum negocijs faceret, fummis fe tantum temporibus impartiret feruaretque. Verüm is vrgente fato fic properabat, fic maturabat omnia, vt qui procul hincprorfusque migrandi diem inftare, fcire certó videretur. Iaminfelici bello Heluetia efflagrabat, Zuinglius fortiffimusreftituendz apud fuos innocentiz adíertor,& fedulus Euangclicz fynceritatis vindex, ceciderat, conditiones pacis bonis vereque religiofis hominibus admodum graues coiucrant, aduerfisrcbus& cafu fubito animi omnium fraüi fternebantur, cium feu lue peftifera, quz per vrbem tum& in ipfius ctiam domo graffabatur, feu repullulante& vim intus. concipiente fcabie,vlcus fuper os facrum, qua compages membrorunromnium cft, primüm exeruit fec, moxaudis ignibus corpus totum mirabiliter inflammauit. Anthracem fuiffe non eft dubium. Liuidus coloracinfcítus, vis ardoris intoleranda. Intertotincommoda priuata& publica, nondum ille aut concionari, aut pralegere, aut lucubrari defijt: fed ceu fortis ille miles, omnitolerantie gencre duratus, in Wta fua ftatione affidu£ harebat: tantifper, dum vi morbi compulfus, domi fc continere, ncgocia poncre, decumbereque coactus eft. Continuo adcramus amici,& Medico primüm; mox Chirurgo accitis, de morbi genere rationeque difputabamus. Medicus, quodres erat, fcu morbi ingenio, feu corporis imbecillitate perpenfía ,.iam tum à principio non fatis polliceri videbatur.Verüm vbi omnia con&dcraffct, ca via rem aggreffus cít, qua opc fumma
niti

PER SIMONEM GI RYNSVM, niti poffe credebat. Acdiesiam vnus alterque abit, cum arte compofitus calor paululüm,& vlcus iam ad maturitatem perdu&um interípirare ab ignibus iftis finerent,& fpem nobis omnibus certam przberent. Ille, quanquam haud xore officia admitteretin(cfe amicorum,nunquam tamen non faceffere fedulitatem noftram, iubere, ac fatalem effe morbum monere,defijt. Intereaquantum amicorum 1n. vrbc fuit; ordinum quidem omnium, de Senatu vetO optimus quifque vir diligentiffimé adefle, omnia facerc, bencuolétiam& promptitudinem fummam oftenderc. Quin&Senatu edictum fuit, qui fumma Medicorum fide aduigilaretur. Inde vero in vrbem fratres pijque omnes advolare, noé&em totam iuxtà vigilare. Itaque cüm limen huius antea frequens fuiflet femper, fuerat nunquam frequentius. Stabat morbus,& dies oétauus praterierat, crantque Medicorum non cedem plane fententizs tametfi ftudium, fcdulitas& fides par fuit, quippe qui& amici effent. Tentata omnia funt, verüm inuitis pertin aciffimum malum vicit: tametíi non morbi pertinacia magis vinci fe Medicus, qui vrbis ordinaríus primus eft, fatebatur, quàm corporis imbecillitate, viribus fuis iamdudum exhaufti: nam nec fluere vlcus, vt coeperat,(cd curfum intro reuocare: nec aegritudo remittere, extin&to iam càlore, fed circa przcordia intendi,ctiam caputiam vehementitlimé turbari. Ibi nouaope Medicus niti,(vni enim iamres cómiffa fuit) induftriamomnemaduocare. Rurfus ieitur reftitutà vis, rurfus fpes nobis aliqua, ac certa propemodü illuxit: quippefignum, vt videbatur, clariffimum vi0.2 Qix
L

jam mori turi ad fu
Oeccolam. padij ramOS, Oratio.
DE ViTA ETOBITY OECOL. &rix natura extulerat,in dextrum latus repente tumidum exulceratumq; morbo exturbato,& ingenti circum przcordia phlegmatum vi fubitó concepta, retonanteque&largé exundante. Verüm hac,vt patuit poftea, lu&tantis nature virtus extrema fuit: nara haud multo póft,tremerc cor, rigerc oculi, membra omnia deficere coeperunt, penitus; fuperare morbus.. Medicus animum iam defponderc, nos moefti fpemomnemabijcerc. Ille qui dudum ad hanclu&tamanimis fc totis compararat,&hunc diem cupidé expetiucrat, non expectare confolationem noftram; fed prior vItroque nos confolari. Igitur miniftris Euangelii verbique focijs& Ecclefie primoribus aduocatis, Oratione huiufmodi vfus cft. Quid fit;videtis fratres: Adeft Dominus,venit; hinciam nos abducit. Quz cümita fint, vocare vos priüs volui,& hanc animam cum chariffimis yerain Dominum Iztitia; vera confolationc exatiare. Quid igitur ferui Chrifti; quosideg erga Dominum fuum amor,(tudium idem ,,do&rina cadem coniunüiffimé copulauitjin extremo complexu,dicemus? Parta falus; parta per Chriftum omnis nobis regni Dei fiducia eft; do|&rina certa; pedibus noftrislux parta:abeffe procul
omnem triftitiam, omnem vitz mortisque metum, omnem dubitationem& errorem decet.Solumhoc fratres eft reliquum, hoc folum fupereft fratres, vt Chrifti veftigijs, quz dudum ingreffi füumus,conftanter fideliterq; inGiftamus, doGtrinz puritate primüm intada,vita deinde per omnia viuo Dei verbo: conformata: cztera qui potens eft, quiquc fponte vigilat fua, Chriftus Dominus curabit, Ecclefiam fuam

PER SIEMONEM GRYNEVM, tuebitur. Agitcigituró fratres, ficluceatlux veftra, vtin vobis glorificctur Pater Deusilluftre Chrifti no men confpicuumque luce vitz& finceritatis veftrz fiat. Agite, diligite inter vos veré, vitam hancin oculis,in confpe&u Dci totam traducite, Fruftrà verbis pietas inculcatur, veritate& luce vitz opus eft, vcroqQue& coclefti mentis fpiritu.fi fundere Sathanam, fi couertere in Dominum Chriftum, Mundum hunc prafertim velimus. Nam quz furgunt, Ó fratres, nebulz,quz fe tempeftasingerit, quz hominum alienatio, quz impictas incumbit? Sed ftare fratres, durareque oportet: prafens ipfe fuis rebus aderit Dominus.O fi pericula vnà fubire,hancanimam pro veritate fzpe effundere liceat. Sedlicet,indiuifus amor eft,&indiffolubile in Chrifto vinculum, communia pijs omniainter fefe. Hazcita de pietatis communi cauía. De fua fic paucis: Corrupt« veritatis fcelus, quod nobis imputatuyr, inquit; nil moror. Subceo iam bona pérgratiam Dei confcientia tribunal Chrifti: hicliquidum erit, Ecclefiam pernos non effe(cdu&am. Cuius quidem fententiz conteftationisqdue noftrz teftes vos relinquo,& ipfe hoc extremo fpiritu confirmo. Sic dixit, fratres operam dare, Ecclefiz curam fufciperc dextris datis promittebant. Poftridie qux iam quindecima dies fuit ex quo decubuit, liberos in confpe&um adduci, coramque fifti iuffit, ac dextras primüm prehendit, deinde capità fingulorum demulfit: ac quanquam nihil horum peratatemintelligere poterant,quippe trimulus ma ximus natu erat: Agite, inquit, tu Eufcbi, tu Irena,tu Alethza, mea pignora, Patrem Deum diligatis. Anj nuente

DE ViTA ET OB1TV Ogcor, nuentc pro pucris matre, adipfam focrumque& cognatos conucríus: Vos,inquit,hac contceftatione obítrinxi, vos quod audiunt, quodque cfle volui, pij pacifici, veraces mei liberi vt(int, operam dabitis. Cüm ruríus annuerent promitterentque omnes, velut fide accepta, abduci ruríüs e confpe&u iuffit. Eratpoftremaca nox. Aderamus fratres omnes, pauculaquadam dixit,cztera quietus. Redcuntem quendam per amicum fibi, cüm rogaret, quid attuliffet noui?& illerefpondidet, nihil: Atego tibi dicam,inquit, noua. Expe&abant quid effet: Breuiinquit, ero apud Chriftum Dominum. Pauló poft cum ecquid lumine offenderetur, rogarent: pe&us tangens,abundélucis eft,inquit. Iam aurora appetebat,& oriri Sol, rebusque inferri;& humana refpicere feftinabat, cum viro optimo fatalis hora inftaret. Poftrema fuit oratio, quamquidem volucre claré lingua anhcla poffet, pro peccatis deprecatio illa Dauidis celeberrima, quam integram à principio ad finem, vir Dei, duis abimo pedore pijs gemitibus palam omnibus peregit. Paululum deinde interceffit morz,& velut refpiratio; cüm rur(üs tanquam expergefa&us orationemqucinftaurans: Salua me Chrifte Iefu, inquit. Vltima hzc vox fuit, 'quam os illud venerandum,& pium caput edidit. Decem fratres aderamus, in genua circum lectulum deuolnti, tnblatis omnes in coelum manibus Domiium obteffantes. Iam prorfus illuxerat;iam Solhosizont2 hoftrum plané contigerat, cüm fpiritum vir optimus redderet creatori Dco tanta animi per omnia lenitate, tam certa in Chriftum Dominum fi' ducia,

PER SIMONEM GRYNZEVM. ducia, vt pfj omnes ex obitu& illuftri exeniplo confolationenm perceperin5non minüs quàm€ vita. Sic Occolampadius vltimum vitz huius adum claufit, qui peromnem, quam vixit, ztatem fe geffiffetinnocentiffimeé, Me equidem, quz a2z7»x vnà cum alijs fidedignifs.coràm vidi, cum diffimulare, adeod; vcritati denegare teftimonium nefas duxi, ea potiffimiüm vrgente caufa, cuius initio commemini. Peruclim autem, vttu Capito frater, quo imprimis autore, quicquidid etb,ad te dedi, vitz ipfius fummam perftringas:namte non fugit, opinor, quantum in his momenti fit, pietatis ftudiofos non tàm in Domino mirificé oble&andi; quàm etiam ad pié zmulandum potenter extimulandi. Abs te veró id non temere mihi videor cxigcre: alium enim, qui iftuc maiori fide poflit; arbitror effe neminem, pofteaqua intervos à multis annis tam arcta fuit confuetudo. Quo igiturofficio gratiam non vulgarem apud optimos quofque potesinire, cadem ipfe nihil addubito,quin meo hortatu, quantum bencuolentiz fua opesinviroi(to feculorum memoria digno Deus oftentare voluerit, orbi fis &lubens& ferio teftaturus.Valc.

EIVSDEM IOANNIS QECOLAMPADII V£TA PER. VVOLFGANGVM Capitonem.
CHRISTIANO GL1EUTORI falutem.
OGNITIONEM& fenfum Domini | noftri Iefu Chrifti regnantis in gloria, tiY bi precoramice& pie Ledor. Quem viij uendi finem;fele&iffimum Chrifti orga— num, mihiquc frater coniundiffimus IOANNES OECOLAMPFPADIVFS fecit, fide fümma, clegantiaque& do&rina pari, peritifs. erudite pieq;&fentiendi& dicendi artifex Simon Grynaus nofter, Epiftola ad me expretfit, quam huic noftr premifimus. Quz eadem duo fenatores Dafilienfes, viri admodum graucs, inter alia multa hícretulére: fed adfperfa tot fan&is adfeCtibus, verbad;& geftus cius ita exprimentes, vt mihi v deter abore moribun di przfens oculisatqueauribus haurire omnia: qui quidem vnà cum fratribus fymmyftis quàácum publica permiferunt,, affidui intererant, maxime dum valetudo viríad extremum vite exitum deuergeret. To tum veró in hoc fuiffe aiunt peromnces dies. eegrotationis,vtfinceram fidci do&trinam, concordiam, dilectionem mutuams& accuratam Ecclefiarum curá fratribus commendaret. Quzillum, ficut peromné vitam intentum,fic ingrauetcente morbo;hocintentiorem tenebat, quo videbat emigrandi hincad Patrem horam certius imminere: v cleo maxime,quod : haud

DpEVIT.ETOB.O£ C.PERVVOL.CAP. haud obfcurum effet, quàm acremimpreflionem in gregem Chrifti,& inermem& prafidio veri paftoris deftitutum,poft difceffum(aum hoftis fa&urus effet. Neque dubito quinillius precibus adícribere liceat, quód vita hac ipfo perfun&o, tam faua tempeítate te&um tenere clauum fücceflor potuerit: luxataque corporis Ecclefiafticimembra, vt aliquot annis fub ipfo coeperant coaleícere; confolidarique nihilo fecius pergant. Magna fané gratia habenda doüiffimo fimul atque pientiffimo Grynzo, quod tam eleganti compendio, viri exitum ob oculos fpectandum propofuérit. Ex quaimagine;quo pacto fatalisilla hora excipienda tibi, facile colliges. Nec minoris exempli omnis pera&avita eius: cuius tamen deícribendx prouinciam, vt vides, milfi Grynzus delegauit, farcinam profe&tó his viribus longe maiorem, prafertim hac atate ingrauefcente,& huic ingenio, fi quod fuerit; annis& morbis diutinisatque adco diuer(iffimis periculofiffimifque occupationibus iamiam laffefcentiatqueimminuto. Atqui nephas effe ducam oportet; fi non finam Chrifti gloriam in illo (an&iffimo cius inftrumento, tum candide Lector quifquis es,de(iderium tuum ex pietate natum, tum denique Grynziillius pietate& eruditione fumma iuxta pollentis obteftationem apud me tantum vaIcre,vtfummam quod ille fcribit;atqueadeo paucis; qua habeo de vitahuius compertiflima perttrinxero duntaxat. Rem enim ipfam& veritatem, non didtionis ornatum, me expc&es,illamque ipfam, vt bonis omnibus in oculis eft, ne fidem abdita conuertentis in dubium voces. Quare quis curfus vitz ad metam,
0.5 quod

DE VITA ET OnITV-OECOr, quod aiunt, ab ipfis carceribus viro continuatus, vt compendio habeas, paucis accipe. Natuscft anno
2.fupra millefimum quadringentefimum, in oppidulo Cheru(ícorum Vvinfperga, parentibus vt illic viuitur, abundé diuitibus, matre autem honcftioris religiofeque vitz nomine, cclebriorc. Quz fané preter fammam iniuuandis pauperibus curam,ingenij quoque laudem inter notos tulit. Cumque hunc vnum ex liberis fuis füperftitem Deus volui fct, literis& religione propé la&antem imbucrunt. Adultiorem deftinabat pater mercaturz exercendz, mater impetrauit vt plufculum temporis& fumptus concedereturliteris addifcendis. Eiufmodi ingenij fpecimen in rudimentis literarum capiendis admodum puer dedit, vt omnibus effet miraculo. Maturé enim adid eum formare coepit Dominus, in quo operaeius erat vfurus. Atque adcó parens, fiuc prccibus vxoris, fiuc filioli indole& natura vi&us, in eum fatis liberaliter fumptum facere coepit: nam perceptis literarum elementis amplius erudiendum Heltprunna, deinde Heidelbergz aluit: vbi eos progreffus fecit, vt natus annos non amplius duodccim, tolerabilem ver(um fcriberct: biennio poft baccalaurei, vtvocant, honorem obtinuit. Nec minüs illa etate in religione&vitze innocentia fecit opereprecium, quàm literis. Pofteaquam adeptus eft magifterij titulum; Bononiam conceffit, auditurus nefcio quem iuris profeflorem, tum arcem exiftimationis obtinentem, patriin hoc obfequens. Sedintra femceftre tempus, partim valetudine coelum Italicum auerfante, partim quód mercator cui parens pecuniam,
TNEOSMTCURSCVNSENDRRPNI
| |

PERVVOLFGANG.CAPITONEM, pecuniam, quo illic viucret, reddendam crediderat; non fatis ex fide cgiffct, coactus cft ad fuos redire. Repetit Heidelbergam, pofthabitis legibus ciuilibus audiendz Theologie fe mancipauit, admiffis in partem, vt vocant, literis humanioribus atque linguis eruditis: nam ciuiles controuerfiz minores videbantur, quàm quz cclfitudinem animi illius dccerent. Eo flagrabat cognofcendz veritatis defiderio, vt quzftionum& fophifmatum inanium odiofis$ tzdijs non aucrteretur, qua fere ingenia liberaliter inftituta à facris literis vcl obiter guftandis déterrent. Poft Thomam veró, Richardum inter fcholafticos przcipué amplexus eft. Gerfonem triuit non indiligenter, quodis videretur ad alendam pietatem comparatior. Scotiacumen neglexit. Neque aequalium more ad fingulas argutias attonitus hait,fed ad fummam cius profeffionis auidus properabat.. Cum paucis de profectu ftudiorum(uorum conferebat, iniquior theatralibus iftis difputationibus, qua ad fuperbiam, ad rixas, ad fupetcilium, adoleícentumingenia multa corrupére iam fe culisaliquot. Semper fuit rci literariz quàm paranda famz eruditionis expctentior, idque preter gtatis illius lubziez ingenium,& abíque inftituto preceptorum.| Dixifles alumnum facra veritatis, non ftultorum magiftrorum difcipulum.|. Adcó pio captu atatis confilia omnia huc contulit, vt veritatis litcratz conícius atque domefticus fieret. Quo fadum, vt eruditionis& virtutis laude apud optimum quemquce taciris fuffragijs adficeretur. Hac fama ille&us illuttriffimus princeps Philippus
Palatinus

EV1TA ET OBITV OECOL, Palatinus ele&or,liberis fuis natu minoribusinftitutorem eum prafecit. Hincilli aditus ad füumnnma commoda euadendi patuiffet, fi flendorem& itrepitum huius feculi amaffet. Verum aliud vis animi tam diuini,&adiuuandam pictatem nati perfuafit. Itaque quamprimüm licuit aule valedicens, ad pia ftudia profequendafeíc iterum abdidit. Tandem quia parentibus, vt erant vehementer pij, animus erat, in Deum&inhuncvnicum Filium facultates fuas omnes conferendi, quód nulla amplius cura pofteritatis tangcrentur, ex eo quód ille effet valetudine i imbecilliore,& omnino profiteretur Ecclefiaften eximium ,ipfo autore facerdotium facultatibus fuis in patrio oppido inftituerunt, cui concionandi munus
coniun&um effet,adid precipuam prouentuum partem confcrentes: quod quidemobid Filio primum committitur. Cui cüm fefquimenfem prafuiffet,impetrauit Heidelbergam redeundi veniam, gratia adaugendi cultum ingenij, qui fibi ad facram hanc prouinciam, quam fempermaximi reputauit, nondum maturus videretur. Prius tamen Tubingam adijt,& Stutgardiz Capnionem illis temporibus in linguis do&iffimum conuenit, à quo guftum qualemcunq; Grecarumliterarum intra páucos dies cepit: qucm breui adeó eximultis,vt dicitur, magiftris proucxit;vt Heidelbergam reucríus,Grammaticam, cui titulum fecit Dragmata, conícriberet, quz poftea eft edita: fimulque Hebrcaa àquodam Hifpano codem temporis fpacio didicit; quo& ego antchac vfus eram praCeptorce tfiinfclici&in uidente nobis cognitioncm
fan&te lingua. Illis temporibus, concionibus facris cgo

*
PERVVOLFGANG.CAPITONEM, cgo Bruchfellz prafui, obnoxius& aula Epifcopali, cuius nomine aliquoties adeunda mihi Heidelber23. Exquo tempore mutuainternos officia non parua intercefferunt, abfque füfpicione abalienati animi vfque in huncdiem continuata: nam alter alteri confiliorum omnium vel focius, vel autor fuit: nifi dum ille vitam monafticam, me fortiter diffuadentc, ftatueret periclitari. uin mortuum eodem amore& nunc profcquor, quem Chriíto adiutore inliberis cius, quosalendos fufcepi,declarabo. Vifum Cítautem ad partes muncris fui obeundas domum redire5nequid conflidu vanorumingeniorum,qua gymnafia publica plurima nutriuerunt,contagtj con traheret. Interea ego Bafilcam, vtillic facris concionibus przeffem vocabar. Ille autem patria fuz, cum omnium veré fpiritualium& eruditorum admiratione Chriftum predicauit, quanquam adhuc multa vegeris fuperftitionis admixta effent. At fxuerus nimiüm concionator audicbat, quia aures vulgi infanis clamoribus non percellere, neque infacctis facetr]s a&ionem facram exhilarare, quemadmodum tum folebant mendicabula ifta monachorum. Modeítiam enim& fanitatem dicendi femperamauit. Quziniquitas iudicandiilli caufam dedit; vt ad me de ri(u pafchali fcriberet libellum, animum eius vttum eratfcliciterexprimentem.Sunt enim anni opinor vndeviginti. Equidem veró non omi(i mouere omnem lapidem, donec ad me hunc ftudiorum& religionis fodalem,;Bafileam víque pertraherem, indignum ratus,vt in angulo patriz fuz tam angulfto, tanta fpes publica pictatis concluderetur.

DE VITA ETOBITV OECOL, retur. Effeci tandem, vt per Chiftophorum ab V tenheim Epifcopum illó vocatus, paroeciz primi templi'preficeretur.— Áttulit fecum fex tragoedias Chriftianas,argumentorum non commemini:vnum erat de virgine Deipara,fi non erro: quas legerunt eruditi,& eorum guftuifatisfaciebant. Scribendo in vtraquelingua ver(u plurimus fuit.- Argumenta tamen tragica nondum ad gnomonem fidei correcta erant, quod fumma cum moderatione& cun&anter admodum à receptis erroribus diícederet, magis neceffarió pieratis iudicio, quàm temerarijs aliorum adfedibus parens. Quod in caufa, quo minüs ederentur. Sub idem tempus, cüm primum Erafmus Roterodamus, Noui Teftamenti Annotationes editurus,Dafileam veniflet, Oecolampadium in participatum fandciffimi operis acciuit. Opera enim fubfidiaria illius( vtinquitidem) non folum pietate, vcrumetiam trium peritia linguarum eminenjis adeóque veri Theologi fe adiutum effe, ingenue fatetur. Admiferat enim doGoris Theologi titulum, compulfus ab amicis, quibus tante luci illud plebeium cx nominelenocinium adijciendum videbatur. Tem pus erat, vt Dominus hadenus inftru&to formato d; vteretur: eoque vocatur à Canonicis primi templi Auguttani, vt concionibus illic facris preceff»t.. Atqui nondum maturucrat meffis Chrifti, neque dum alba ad meffem feges Euangelica, vitaque cum vul-. gi tamEcclefiafticorum corruptior, quàm quz medentis manum ferret. Inde fecedendi confilium captauit. Et autem in vicinia vrbis Auguftanze, intra fecundum opinor lapidem, nionatterium D. Aitonis,

PERVVOLFGANG,CAPITONEM, nis, vbi conuentus Monachorum opinione pietatis & reétioris religionis commendati. Inftitutum diuz Biigidz profitentur, Quorum more,cüm propiüs exploraffet, illorum contubernium adiens ftudijs fuis& fidci libertatem ab illis ftipulatus cft. Quod his verbis anté contceftatus eft: Etiamfi fexcentis, inquit, iuramentis me obftrinxero, nequaquam ea feruare potero, fi quando vtilis minifterio Verbi futurusfüum. Eam conditionem non reijciebant Monachi, fed confirmabant, priuilegiumque fuum monftrabant, quód ad concionandum exire poffint, ficubi hzrefes pullulent. Id vero tranfadtum c(t, Epifcopo Frifingenfi vehementer applaudente; qui virum ob do&rinam eximiam& religionem fingularem à multisannis colebat. Huic ego confilio toto corpore fum obluQatus ,id veritus quod euentus poftea declarauit,non inuenturum adoptatam ftadijs quietem ,neque libertatem feruiendi proximo& Eccle(iz Chrifti. Iám in hoc inftituto cüm effet, preter conciones certas quas cdidit, fcripfit etiam de confeísione librum, quo magis pium,hoc minus ceremoniarum nundinatoribus ferendum. Huius enim occafione Glapio Francifcanus, qui tum Caíari Carolo à confeffionibus,ingens viro periculum creauit. Agebantur tum Comitia Vvormatiz. Hac de caufa folicitantibus amicis,& confentientibus fratribus qui in eo coenobio, tutó difceffit. Rumor antequam euaderet periculum, inuaJuit, conieQum effe in vincula, quem conftanter nobilis& eruditus quidam canonicus Auguftanus ad me, in aula Maguntina, Hallis Salis Saxonis agen.

DEVITA ET OBITV OE£COL., agentem fcripBt. Conuentus enim Vyvormacienfis fuperioribusmenfibus dimiffus erat. Continuó e. 0,ceu priuata& domeftica curaturus, venia duos menfes diícedendi impetrata, me in equum conijcio ,appropero Maguntiam, illinc pertentaturus ra» tionem commodam liberandi fratris:& a&u tum ingreffus edes paroeci hofpitis mei, Oecolampadium cum Caíparo Hedione colloquentem, preter expectationem inibi deprchendo.. Iuuat meminiffc quo animi gaudio vterque perfufus, nos inuicem excepimus& confalutauimus: nam quatuor annierant, quod DBafileam illereliquerat,nequeinterea coràm conuencramus:& mihi fic erat perfuafiflimus ar&iffimis cuftodijs& vinculis illum detineri. Verüm mihi tribus vt minimum equis& miniftris duobus perillos duos menfes, Argentinz, Bafilez,&(ubitinere in publicis diuerforijs, meo fumptu viuendum, donecad principem, vt condixeram, Nurnbergam redirem, vbi tum conuentus Principumindi&us erat. Concefhit inde ad Heroémillum incomparabilem Francifcum à Sickingen., apud quem Miffam repurgare coepit,& vertit ex Chryfoftomo Pfegmata. Vbi autem vir ille infelici bello implicitus(qui plané dignus) cui pax diutina cum fumma potentia contigiflct, adco iuftitiz, religioni, literisque prouchendis erat addié&tus, Bafileam conceffit, zditutus quz apnd hunc parauerat. Ibig; Senatu volente, vtcunque reclamarentSophi(tz publicé E(diam pralegere coepit. Mox petente id parocho ad D.Martinunmypro co fun&us eftconcionan di munere: magna quidem Papiftici gregis inuidia: c

i | 1 |
—n
PER- VVOLEGANG. CAPITONEM, fed vicit tandem is. quem puré praedicabat, Chriftus. Itaq; annos quinq; fine. legitimo ftipendio vel paraci, vel concionatoris, Chrift docuit. Eodem deniq; tempore Chrytoftomü in Genefim,& Theophila&um vninerfum Latinos fécit.Orta difputatione de Sacraméto Euchariftiz,rogatus à multis fcntentiam,modeftiffimé tandem pro Patrum fententia pronunciauit,quam bonafideadduxit. Cüm vero iftue non ita ab alijs acciperctur, vtis fcripferat, enata eft dira quzdam E tio.Scd facilé videre eft,quid fpe&arit queficritque hic vir nihilfané minus, quà Ecclefix turbationé;aut veritatis ob(carationem.Interea cim inualefceretveritas in Heluetijs; per Fabrum& alios difputatio publica, de primis capitibus religionis noftrz indida eft, quibus
-de controuertebatur: perprimores Heluetiorum, autoribus tamen Fabro& Eccio, vt fama tulit. Ad hanc fi?
dequidém publica, fed tamennon fine grandi peticulovehit. Cunid Zuinglius adeffe nec vellet, nec àfuis
perfmitteretur, quodlonge alia abhoftibus capta confilia crederentur,quàm fola difputatione rem tranfigerc: vnus caufam veritatis fuftinuit contra acerrimos atque exercitatiffimos huius hoftes, qui illuc niagna frequentia confluxerant. Qua religione, quad; dexteritate id fecerit, prater acta ab hoftibus etiam edita, plurimihodie fide digniffimi teftantur. Poftannum& Bernenfi difputationi ac reformationi opetam fuam egregiénauauit,quorum& ipfaacta à iuratis fcribis congefta, totiorbi prebentteftimonium.Non diu póft, cüm Bafilez quidam deSenatu& plebe, ijs quz pro puritàte Euangelij pridemin ea repub.legitité ftatuta erant; nimium audacter priuato aufü aducrfarentur,& qua
' i publici

DE VITA ETOBITV OECOLAM»F.; publicitus pa&a, priuatim refcinderét, motu illic exotto,rür(us, ca quz pro rcligionc prius decreta iuxta verbum Domini,tàmin vrbe,quàmin agro huius Reipub. rcformata& ftabilita funt.In quo motu nemo,ficut antehac; quicquam defignauit infolentius: nam vt plebs manunihil tentauit;nifi quod idola quzdam,& qux ad f'iperftitionem proftabant, temeréperquofdà deicita funt:itaSenatus edi&to cópofuit&inftituit omnia.Id autem grauiffimi huius viriad modeftiam; obedientii & pacem cohortationibus bona parte confectum cft: Pauló poft& reftituendz in illa fua Ecclefia difciplina Ecclefiaftice, cenfurzq; excomunicationis autor fuit. Mox accerfitus Vimam cum: Ambrofio Blauréro& Martino Bucero, falubri confilio: ci Ecclefiz adfuit, vt ad Euangcelij gnomonem Ecclefiaftica omnia exigerétur. Reliquum vitz tempus in huiufmodi fan&tiffime inflitutis tuendis ac prouehendis,cüm fcribendo, tum pralegendo, tum varijs per Germaniam Ecclefijs confulendo, infumpfit,vt multorum qui nolunt Chriftum fuper fe regnare inuidia; ità fru&u ampliff.& gratia apud bonos fumma.Hunc vitz curfum tenuit perpetuóvirfandtiff verum.fimplicem, fyncerum;aptum pictati, appofitumiuuandis hominibus, promouendo regno Deiimpugnando Satane molimina.llla cadem ra. tio morienti per omnia conítititimmota, certa,inuariabilis;Quia fundatus erat(upra firmam petram, nulle tcmpceftates quod inzadificaucrat, non dico non eucrtere poterant, fed nelabefadare quidem. Chriftum IeÍum toto pe&orc fpirauit. Hanc vnum fcopüm habuit cogitationum, actionum, di&orum& factorum omnium.Ad hunc vnum ccu cynofüram vela contraxit,laxauitd;

PER OSYVALDVM MYYCONIVM. xauitd;, prout nauigij Ecclefiaftici ratio ferebac. Adfli€os'confolationeleuauit;poenitentibus veniam obtulit,laborantibus& invia oneratis Chriftum eundem tefc&orem exhibuit, lapideis cordibus malleum ira Dei admouit. Nec amplius quàm tempus Ecclefiz quoduis pofccbat,exprompfit: prudens fane ditpen(ator,qui dimenfum dominicz familiz, commodé pattitus cft.Queratio ciconftitit etiam Ezechielem tra&tanti. Quotempore pro exteriore oeconomia fuit folicitior, vtfalfareligioneconuulfain populo Chriftiano, iuxta verbum Dci veta Refpublicaconttitueretur. Vale,& mecum ora, vt per Spiritum fandtum, quà euafit Oecolampadius,&nos pénetremus ad ChriftumIe(uminregnum. Patris,Amen:
EPITA

97 2: E: 4 ecy idc A^ se á£it us. iqx Acad. tael Sárt NEG fáaVMi.rt E£àó aqua
NS Sus. CAR. EácuiduiN ta iÉlQA-N. miu c Ex SuE Eus C.N&Sa&&c: £üà, àz.-u £a. aub CA £à& üuieu
K4 ü.o tiia. Wn y ues ze udl Eu... Win u fu Eaux, Reueu Bón üN4$e KA.&gid eo
Ságavet Kaz uit FA. a Exe Mi» | EC qRinen cie. fdéa.
48i. fkác A «EG NS use.
un wn
idu&igu.
icesürém tex d&ohác
aru c.
ia tc Cc. n
Mau uuuán
au gs ave. EM Su.ein
T MT 4N s.
Eu-—— WeuALAS Ré quale E cüas.a 'íSauus Siu. é&ut 4G uau! ig. deàN icü s dil.n: &at.n É.CliNu— Lzul vixta 84 £e ed RE-CCn 4&en Aq uq. ,ARücRudRc C Nuvcdmaed AECIES 4. E&o A reCn. Le4 dev tuus Lua Vau Éluéen diu
34x
etn fus es
teure &ccb NMANS Q6 Caucus
&cáu4ida
taeda.. inicr ét.
" SALuy) N«n xí.4s Lucem tcu uc
n LiLS uii. Bacca
BCS!"a uietN Scu. TRITUM
*
e 4» ul
"umduoj;.
-uo» oun 29 OJe3p. e "tnb ourure?) uni3yuny tunuery
"CY931s uad
q11qdV4WYTO23O SINNVOI
CAITW AUASLYASRGHS WAIHd4VLIddg
n?
wet Su iacu Zn u ies n b xc E d quum ca4 Mt
Lów uxsu.a SNTAMD"a. SAC ultauc
ATE Qds-e aset caa C-.cu..n uda £N auc fCilcu uou AAEN CLE cunt vci Lu EC
'OX3 LSNAX
ONYIISVS3$ 3Y0HLIAY.
Fr a
'«LWISSITS Q4. INIAIG I8M3A
INESINIMW
"IGVdWY'1023Q
SINNVOIWAIHIYyIIJI

ERVDITI CVIVSDAM, OkECO.;
LAMPADII LAVDIBVS PIE ET .ex animo fauentis, Carmen.
AcTENV S exiguos non dedignata labores, £l Et Iufos varios;smumerosq, iocisa, referre, EE Nune age tentanti facilis maiora faueto B| Mufa mibi Clio,/oboles Iouis inclyta fumi, à| m3, uounm plenas carmen mibi fuffice vires. Nam quem fert numeris animus celebrare canoris, Ille quidem fip erat laudem virtutibus omnei,, Maior c» est vllo quàm poffit carmine dici. Nomina iam totum cuius funt nota per orbem, Nomina ded, domo,lucentea, lampade dicla, Nomina praclara beue ve[bondentia vita. Lumine namq, velut domus irradiatur,c» iud Tllatumveparat gratam mox vndig, lucem: Vir ficille domus Domini clarifima lampas, Cundlis prelucet;imedia facis inflar in vrbe Ciuibus infigni merum integritate bonortuim, AtQ, redemptoris fincero dogmate Chrish, Ex animis den(d8 vemoueus,veteresq, tenebras, In quibus ante adum populus male yixerat&uunt,— Sicut enim gnauus fua qui colit arua colonus «Et latas fegetas, c plenas[perat aristae, Ille folum crebro fubiens exercet aratro, Exellit fentes,faxa impedientia tollit, Tum(ua pergrata committit femina tervaz Sic agit affiduo;noclesQ, diesa, labore: OscovYLAMPÁADuAV s fammitubaclaraTonantm, Vtpurget vitgs animos, peclora longis E. Obturata malis emolliat,e(fea vurfus Apta Deo,ffudijsa, bonis accommodareddat, Inferat c puris diuini femina verbi Mentibus,C» fandos inslauret deniq, mores.
2» 3 Hot Agit;

DE MVIT.& OsITv
Hot agit,inflituitymolitur,cacitat vnum,
Hoc fimul C fcriptis, que iam viclricia, quamus Colluuies Satana vingatur, ct omnia tentet, Non tamen bae liuor,nec tempus edax abolcbit.
OECOLAMPADIVS DE SEIPSO
pereruditum quendam. encexam Nomibinomen,Cbarites:cognomen c inde : 53 Dat domus& lampas;gratia luxa; domi. MEE Gratia fit ne domi cum luce;videte:cucurri, eu) Qui[quisades curfu,lampada trado tibi, ea funt lampas ChArte,pralucet C illis
Lampas:4n ex celo,cernere cuia, licet.
COLLOQVIVM IAMBICVM
THEOLOGI£ ATOVE LECTO-z RIS fO. OECOLAMPADIO, THEQlogorum principi facrum,autorc
IOAN.$APIDO. V AE tu puellat TH. Sacra fun Theologia. L.Qtiid accidit!quid fles? T H. Meum fummi decus: QV M- L.Quod? T H. Oecolampadiimeum;optimum viri. 2A L.Curt TH. Huuc grau trux carcinus neci dedit.
*- L.An non diuquem tuvirum optinum vocac, Vixit fatis;vel fi nimis(ito cadat? M
^
TH. Verumquidei:fid eius bic nil cenquror;, Inter beatos ntinc agentis colites, Nadlig, iwoi laude momen inclytum.,
L.Quidergoluzest TH, Quid'nei malum boni. L.Quodinquu? TH. Hoc autore plan lux noua, Qualis vetro nullis refulfit feculis,
Vija es meis oririer mysiergs,
Qtta pars mei velfoleclarusnitet;
Sed metenzbris lberaffct omnibus,
Nt mors eam inilii Ab uliffet cum viro.
wc US
I. Amas

IoAN, OECOLAM,
L.Amabo dioparauit artequa? TH, Rogas?
"uit vir acris ci meinoris cz ingeniy In uidicandu vebns ulemprapotens, In literis doctiffumus trilingaibus, Quam maxime peritus artium onmium, Et flrennuus victor laboris improbi: Hi vfusest. L.. Alisnenemo idem potest TH Paucis babe:pofl fe reliquit neminent, Necantecefüt vllus. L. Ergo. TH. Iam[ine Rogare.non tibubuc refpon[um venimus,
v4 lachrymis,queis me dicaui,fac abi.
EPITAPHIVM IOANNIS
OscOLAMP A DII,
|] EcR opis quod anté Solon cordatus Athens, Aut tibi delipetens. Spas L guugue erat:
O:COYLAMPADIVS p Baile, tib. $...Q.
THEOoDponvs BEzA.
PA Quali lmpidiarn, priore : S4 Vix vilis micuit lucerna fecli, En mortis iacet obrutus tenebris,
At yobis male fit,male tenebre,
Lucis mumerequa breui fruentes, Eheu,nos miferos bomunciones,
Nodefic premitis tenebrico[a.
ed ben? boc ceciditnigra 0 tenebra, Quid dum ipfampet itis,mals, lucernam, Laternam tamen obruislis vnam: Laternavt lateat quidem bic fepultas Ipfafed magi emicet lncerna.
DE

GLII FORTISSIMI HEROIS AC THEOLOGI DOCTISS. VITA ET obitu, Osva.bo MvcóNio Autore..
OSPALDFIS MYCONIFS$ catio Beronen[i S.
-.ETIS Agathimi chariffime;rem vt fci£8 tudignam,italonge fupra viresingenij i| mci. Nam magna vires magnas poftu| lant. Equidemhumi repere didici ha|&enus,& eftnaturanefcio quid humi , level à cunabulis in me. Àn veró non
^. arduum,vitamadumbrare Zuinglij?nó enim dico fcribere, quemadmodum nec tu petis: prudens certé, non nefcius à paruis quid exigendum. Requirerethoc nontàm Plutarchum aliquem; quàm Ciceronem patronü:adceo magnus eftille apud amicos;:
& renera:tam paruus autem apudhoftes, vt ipfe tu fcribis,Züinglium fepe fa&um effe in auribus tuis Deum:
contra nonfemel ita vituperatum, vt mirarctis, quin terra deuoraret: Atque hanc cau(am effe dicis, quur eumvirumnolf2 vere cupias cx aliquo; cui víta&umores ipfius familiariter fintnoti:& loc quidem propter
libros; quos reliquerit; tam folidé conícriptos. Velles
eninr eofdem eff? authoritatis.quàm maxime..Fáteor equidem Zuingliü notü intus& in cute mihi, fuiffe patronü& refugium certiffimü: debitorem igitureffe me non vilis officioli.Sed quid reddam ex fupellcaili tam curta?
DE D. HVLDRICHI ZVIN-——— c-— M CONGR USD

DEVIT.ETOR.H.ZviN. PER OS.My c. curtaiSi nihil tu requireres, non fuccurreret debitum. Quiaveró tam vrges anxie, dabo quod poffum. Poffum autem fimpliciter,& vere,& breuiterdicere, qua putofatisfa&tura funt animo tuo, cui vni quicquid hoc critfcriptum volo» Parentibus cft ortus igitur probis, Patre N. Zuinglio, Matre Margarita Meylina, annum, circiter millefimum quadringentefimun: octogcfimü feptintum,;in pago Doggiorum, quem ad Domum vocantíylueftrem;fitus tam ardui, vt montes a quet propemodum altiffimos. Equidem ftultus apud menon femel cogitaui; diuinitatis nonnihil coelo propiorem contraxiffc,»oftquàá vix zqué diuinialiquid inter homincs à multis eflet annis genitum. Clarus fuit pater ob fpe&tatam vite(an&imoniam,& fupremam,vtinter illam gentem,dignitaté:Amannus erat enim.Is ominatus de filiolo non malé; tenerrimü adhuc fratri facrifico commédat, fi quidliterarü in eo cOperirct. Placuit moxintantum, vtludimagiftro traderet,apud qu& breui fic profecit,vt que doceretur,pre ingenij dexteritate viliora dijudicaret omnia. Quamobrem dimiffus Bafileam(decem annotü fere tum crat) preceproremna&us eft Gregorium Binzlium hominé bonum, doti, & miré manfüctum. Hic protinus& moribus, literis au&tus, vtin difputationibus quz pro moretum crant interomnium ludorum pueros adolefcentesd;; victoriam femper reportarct. Ex quo& odiü praíertim etate pracedentium incurrebat maximi: In Mulicis fupra etatem excellebat, vtfolent, qui naturafüntad artem aliquampromptiores. Videbantur Dinzlio ftudia przféntianon congruere tam feftiue indoli:nam mirabiliteripfümamabat:quare domum remittens cófulebat, 5$ vt pro

*
DE VITA ET OB!TV HVL. ZvING, vtpro ingen facalrate curaretucinftitui.Miffus eft itaquc Dernai adiicinri ichum Lupulum virum do&iffimuny& Ger o Spirituclarum, nec non primum qui ludum RAN umliterarü in Heluetijs aperuit. Sub hoc in adyta clafficorum fcriptorum introdudus& verborum peperitelegatiam,&rerum cognitionem atq;iudicium. Sed j/ carminis rationem parauit,vt& ipfe carmina cond&ab alijs condita iudicare felieiffimé poffet. Non: totum impleuit biennium,cü Philofophiz ftudio videbanturin hoc fundamentum exzdifican da. Viennamob id profe&us nihilnon quod philo fophia compl: Gitur,&ipfe complexus eft;& que prius norat, auxit,& ornauitdecentiffime. Aliquot annis vbi dufauit; reuocatusin patriam, ne diutiüsab exercitio literarü ceflaret, Bafilcam repetijt,& quz didicerat ha&enus, inalios coepit effundere: namludo prafc&us
Martiniano,non fine magna puerorum vtilitate litcras Dunialicres profeffus eft: Philof ophits rimans interim exa&iüs,& nugas Sophiftarü per(equens haud indiligenter,no ob aliud, nifi vtfi quando contra eas pugnandü foret,hoftem noffet.Serijs&iocos mifcuit,& ludos: namingenio amoenus,& ore iucundus fuprà
uam dici poffi;erat. Dein mufices omnis generis inftrumenta perc didicit;& exercuit,non nifi vt ingenio ferijsillis defatigato&recreari,& ad ea paratiorredire pofler.Non hicfum nefcius Agathi,quid cogites:ncm: Mulicen ab hoftibus illi veram Vilio- tanqua volutatum adminiítrà potius, quàm ítudiorü auxiliatricé. x menonfemelaudiffe, praefertim ex Sacerdosconcubinarijs longe foediora:verüm quid cft vfquam tam fanctuniquod prauz lingue fpurcicies non
conctur

PER OSVVALDVM NIYCONIY*
conetur deturpare? Nos quod fcimusloquimur, nec rabulas moramur. An'non eius, cui teftimonium fero, certiffimum eritargumentum, quod non folum ipfe muficenita coluit.fed omnibus literarum ftudiofis, vt candem pari fccum ratione colerent, fuafit diligentiífime.Cumnihilfitenim,quod hominis animum, quacunque trittitia turbatü.honceftius exlülaret, quacunq; feueritate obnubilatum iucundius ferenet, quid ni fic fuafiffet?Iam vbi diutius& artium liberalium,& Philofophiz ítudijs infudaffet, premium tandem quodha&enus in morc habuerunt fcholz, Magifterium accepithominum exiftimationi.qua foli qui titulos gerunt fplendidos iudicantur-doGi, magis obtemperans, quàm fibi. Dein quiaresita poftulauit& ordo, Theologiane, cuinomenScholafüce, non negligenterintuitus,mox vidit, quxz'namineflet hic boni temporis amiffio,quod omnia confufa,(apientia Mundi,Philofophia,Deus,;inanis loquacitas,barbaries, vana gloria€ quicquid huius generis, nihilinde fane poffet doctrinzfpcrari. Perrexit tamen in caftris, veluti fpeculator, alienis; vfque dum Glareani,priufquam facris foret initiatusin paftorem eligerent. Tum veró,quod coeptum erat peralios,cogebatur perficere.Fit Sacerdos,dcuouct fe(tudijs, diuinis potiffimum: namEthnica deinceps nonita magnifecit,ni(t vbi facris illis adminicularentur,& concionibus. In hocício,vtobiterillud, Valerium Maximü exemplorum caufa didicit memoriter; & tenuit.Perfpiciebat quàm multanoffe oporteretcui munus ad docénduin gregem Chrifti coin miffum effet. In primisauré fcientiam Deineccflardam;tum oraGone, quapro cáptu cuiufuis rede& vtiliter pronunciarentut

C VrTA ET OBITV HvL ZvwiNG. ciarenturoninia Qaod videbat, perfecutus eft. Veteri & nouo Teitaméto inuigilabat, oratorias vires& orationisnernos rimabatur,& ad(cquutus.cftin vfüm autem produxitnon quidem ad exemplum Ciceronis,
fed pro vt noftris hominibus prodeffet cüm ad dicendum,tum adiudicadum.Progreflus erat iam eo, vt do&is& probatis viris iudicaretur Scripturam diuinam haberein numerato. Verüm vthhis fatisfaciebatita fibi nequaqua, nifilinguarumadieciffet cognitionem: ex quanouerat perfici poffe quod etiamnum deerat. Ad Grzcasigitur literas animum adiecit primo, cepitin manus, do&oiibus lexicis& traflationibus. D efcripfit Paulum,&memoriz commendauit, illudtandem adfequutus,vt eum Grece facilius quàm Latinéintelligeret.Póftad eundem modum cgitin his;'qua funtnoui Teftamenti omnibus. Czterüm poftquam ex Petro didicerat, Scripturam non effe priuata interpretationis, in coelum fuüfpexit Do&torem quzrens$ piritum, precibus; fupplicans, largiretur, quo fenfa diuinz mentis erui quàm re&tiffimé poffent. Etne velfeipfumimagine Spiritus fal(a, vel alios deciperet, quz fcripta funt contulit;& obfcura claris elucidauit, vt nemo non videret Spiritum do&Qorem,non hominem, vbi Scripturamin medium propofuit. O' rem diuinam.Ita fatum eft enim,vt cocleflis veritatis cognitio, quelatuit? àmulto tempore non fine pernicie&interitu animarü, nobis fit feliciter reftituta. Deorthodoxis Scriptoribus fenfit quodipfi defeipfis;legendos effe cumiudicio,X Scriptura canonica ceu Ly dio lapide probandos; ex Philo fophiananque,&humanaratiocinatione paffim infynceriores efie; quàm vt Scriptura cocedi deberet, quod

E$-" *s k
PER OsvvaALDVM MYCONIVM, quod ha&enustamen fa&um,autoritas. Qua vero didicerat;vt didtum,ad hunc modum exercuit. Congrcdi coepitiuxta Chrifti normam cum flagitijs quibus; perhiciofiffimiss ante Ontniatamen cum penfionibus (ficappellamus muncraPrineipüna, quz certis,milites párandi, bellique conficiendi gratia dabantur Iro minibus(có quódeasexrirpare,&Patriam reformare ad fiRGitatem priftinam prorfus haberetinvotis. Nam videbat tum demum do&rinecoeleftilocum futurum, vbi fons malorunrceffet exhauftus omnium.Non eft Agathi,vt apud té cogites: Z /7N G LIT.S in Papiímo de Euangclio: Crede mihi, ante annos27.propterhoc ipfum,& quod refolutiones Io. Pici Mirandulanifuper eas quzftiones,quas Romz difputandas is olim fruftrà propofuerat, nonimprobaret, à pinguibus iftis clam
exprobratam audiuit harefim. Hincódium; hinclinguarum pctulantia, hine clamores, hinc infidie filiorü fcculi contra Z E I-N G.ceperuntinitium,& aucta funt omnia,quoad virtutem auxit ipfc.Contrá veró quibus rcdumbonumque placebat, é quibus erantfeniores, & incórtuptiiamduni ex plebe, tum facrifici; quorum vita minus polluta, fic funt amplexi virum, vtinfpem. erigerenturiuítitiam auitam perhunc olim refticutum iii. Interea gratiam Euabgelicam itapromulgabat, vt dcEeclcfiz Romans abufu nihil, vel admodum parcé commemoraret. Volebat veritatem cognitam in cordibus auditorum agcre(uum officium: nani veris percéptis,& intelle&tis;hàud difficulter falfa cognofcim?. Quamuis ncc per tépus tüm licucrit aliter: prius enim veritas ih tanta hominum proterüitate& malitia pcnitis fuiffet amitfa, quàm abufus religionis fublatus, Hic qui

DE VITA ET OstTV Hv. ZVI1NG. Hic quidem, vt hominem iuuenem nón poffum ab omniliberare peccati nzuo,fic reuerentia püdoris, in primis autem officij diuini; perpetuó cauit, ne malo exemplo caeleftis imminueretautoritatem doctrina. Talis egitZ Z7 N'GL IF$ Glareanz. Dabatur occafio,yt Eremii concedere ad tempus videretur perquá
confultum;Vocabat có D. Theobaldus Gerolzeggius
Baro,vir ex equoliterarum,literatorum,.& vere pictatis amans, Adminiftrator tunc Diuz Virginis Eremitanz. Trahebatyirum confluxus ab oninibus fer& Mundi partibushominum vtnomen ciusloci tum cratccleberrimum, Chriftum.& eius vcritatetu in regiones& vatias.& remotas diuulgaii tam felici opportunitate: & ftudijs Grecis, qua iam coeperatnon infeliciter, per ocium maius veluti colophonem. imponcre poffe. Nec proríus fpes fefellerat: nam Chriftus cognofci fa, lubriüs incepit,& Grzcas literasad perfeétam vtriufque Teftamenti prouexitintelligentiam. Interhzc Ecclefia Tigurina parocho primario carens nacta cít, qui dics&no&teslaborarent,vt virille fübrogaretur.Ignorauerat rem ipfe, dum à Canonico Tigarum forte aducniens rogaretur; poffet'ne Tigurinis in verbo pracffc Domini? refpondit; poffe: quodloco tam cclcbri gratia Chrifti predicata&reccpta, vix futurü cflet, vt Heluetij reliqui non fequerentur exemplum,atq; ita ^d mentem fieret reditus..Qnamuisautem fciret,, fc nonidemftipendij, quod relinqueret, inuenturum, tamen fimunus offerant; rc(potfurum pro voto: nam fe non petitttrum ab eis quicquam: Non multó poft, fubornatus ego, ego inquam Agathi elc&ionis temporc, poftquam iam multi coràm ambiuiffent, vt ZFEIXNG.
——at n al ada

PER OsvvALDVM MYCONIVM. ZVING; nominc Paftoris officium peterem, obtempceraui, res fucceffit, aduocatur ille multa certe cum gratulatione bonorum. Paulo poftea praícns in Canonicorum protinus concilio, quid, quaque ratio nc fitpopulü doc&turus,proponit:hittoriá nempe Chrifti Seruatoris qualiter cam defcripfit Màtth. Euangeliftajne titulus eius feratur diutiüs, cuius virtus longo iam tempore non fine gloriz diuinz.& animarum ia&ura deliruerit. Eandem veró fitexpofiturus non quidem humano feníu,vtpote nulli iuratus interpreti, fed mente Spiritus, quàm diligenti Scripturarum colle&ione, precibusque ex corde fufis(e na&urum nihil hafitet. Quibus auditis maeror fimul&lztitia, prout fuffragijs& ante concertatum erat: Quod igitur pollicitus fucrat;coepitin Natalitijs Chrifti; Ahno 1519.& bonis auibus deinceps profcquutus cít.Dumis pergit, Lutheri nomen fit interim indies celebrius, libriteruntür manibus omnium. Ab his quidem fic abftincbatipfe; vtfüos ramen vel pro fugzeftuad emendum, &legendum fideliter adhortarctur. Vide quafo confilium. Volebatvt populus audiens aclegens, poftquam cognofcerct ipfumà legendo temperare fibi; videretSpiritusin vtroque paritatcem ,imó& vnitaté; ex literis diuinis exhauftam, atque veritati libentius tum hareret ac obediret; quamuisà coníueto vide retur abhorrere. Hac certé via mirus breui cofequebatur profe&us. Interdocendum ordo palmam ferebat: nam ita fimplices equaliter cum prudentiffimis&acutiffimis quibusque proficicbant, Eratis ad rationis normam omnino compofitus.Vnde fierinon poterat, quin accedés difcederet prudentior, ac Domini fcictia locuple

Andreas Bofchen[lein.
DE VITA-ET OBITV FHIvr. ZviNG. locupletior. Hic vt veritatis lucem claré füummoque ftudio docuit, ita contra vitia nihil audittim eft acrius vnquam: przfertim autem in Penfionarios, oppreffores pauperum,&luxu quouis diffluétes grauiter inuchebatur,&inociofos. In corripiendo inerat authoritas, qualem ego nondà vidiin quopiam. Dum yerbis ardentioribus detonaretinocium,&penfiones., ne mouerentur, quibus cum flagitiofis par erat dignitatis velfocictatis nomé, adiec erat femper: Sremmer SXan/ nimbicbeniditan: Donevirhecte nó atoucant;tua iihilinterceft quod dico, ne curesigitur. Thematisrem cgerathonnunquam, maxime duminciderant, quorü gratia digrediendum erat neceffario. Exhis erantinitio praua contra viam inftitutam confilia vel facerdotum,vel potéftatcabutentiunr Nam vbires huc vencrat,vt veritati crederet longe pars melior& maiorpopuli, digreffionibus vtebatürnonnuhquam in ea, quz minus erant in Ecclefia Dei tolerabilia. Propter hec nulla pratericrat hora, in qua non fierent cum prophanis, tum à facrificis contra boni& veri adfertorem confultationes infidiofiffime. Verüm dehis dabitur fortaffis alius commentandi locus:nam ad ftudia paulifper hic eius redeundum. Intam anxijs laboribus, Gracanicam le&ionem haud vnquam omittebat vfque dum Homerum,Ariftotclé, Platonem, Demofthenem,Thucydidem,&facilioris note Lucianum;Theocritum;Hefiodum, Ariftophanem; rcliquosque perluftraffet.Etquiares poftulabat,& commodum N.N.Hebraiczlingue gnarus Tigurü aduenerat ludü aperturus, di(cipulü agebatvalde ftrenuü. Arridebant ftatim hzlitere: quamobrem pofteaquam obtinueratà Scnatu

PER OSVVALDVM MyCONIVM., natu verorum ftudiorum& linguarum Latingz,Grzecz;, & Hebraice gymnafium, diligentius inftabat, vt Iacobus Ceporinus iuuenis trilinguis aduocaretur: fub hocenim, quodattinebat Grammaticen, perficicbat, Deinde feptuaginta iugi collatione& translationis Hieronymi, focijs adhibitis Leone luda, qui iam antea nonnihil in easliteraslaboris& ftudij contulerat: & Felice Mantio;cui ncuum Catabaptifmus inuffit pofteanó abftergendü: hucpenctrauit,vt Efaiam,& Hieremiam Prophetas excellentiffuüumos. complanare fit aufus dexterrimé. /Stando confecit omnia fua ftudia, certas cis vendicans horas, quas etiam non omifit nifi ferijs coa&us..A'(omnino manead horam decimam le&ioni,interpretationi, dodrinz, fcriptioni dabat operam,prout temporis&rcerü poftulabatratio.Poft prandium audiebat vel narrantes, vcl confilia rogitantes, aut confabulabatur,aut deambulabat cum amicis, vífque ad horam fecüdam: hinc enim reditus ad labores. Poft coena vbi paulifper deambulaffet, fere literis fcribendis vacabat, interdum ad mediam vfq; no&emnnihilagens aliud.Preterca quoticfcunque negocia cogcbant,& Senatui feruicbat.Ex hocloco,fi placet audire labores Agathi Zuinglianos contra veritatis hoftes, tum&infidiatorum machinationes contra virum Dei, opus eft vt paululüm retrogrediamur. Tamcetfi veró Franciícus Lambertüs Aucnionen(is Minorita, cuius nomen& Gallis& Germanis notiffimum, non cftin hoftium ponendus numero, ttmen quia negocium inter primos faceffinnon videturhic pretermittendus. Venitis reli&o monafterio Tigurum vefte Francifcana 2ondum exutusmox pedem,ni mauis linguam,confex rens

DE ViTA ET OBiTY Hvr. ZviNG. rens cum Zuinglio deiaterceffione Diuorum difputatone publica. Verünm nefcio quid hominem mouetit, veritas'ne, an quod fimulaucrit prius; longo quamuis fermone.facili tamen opera vi&us ceffit;& gratias cgit Deo, quod per organü tam egregiü veritatis cognitionem tam clare cócefterit. Secuti funtita nonitalongo téporis fpacio Ioan.Faber Vicarius Conftitientis,& D. Martinüs Blaních concionator Tubingenfis, ab Hugone Epifcopo Conftantienfi petentibus Tigurinis miffi. Quamuis autem nihil haberent in mandatis, quàm diflidiorum, vtinarrabant,audire caufas,& ftudere;fi opus,pacificationi: verba tamen ex verbis contentionem peperére de Euangelio, de Diuorum interceffione, dec conftitutionibus humanis,&nefcio de quibus alijs,vt dies tereretur,non prorfus inutiliter tamen: cogno(ícebatenim tota multitudo, cuius numerus erat víque ad viros fexcentos,quàm nihil effent pre diuinis humana(fimul omnia. Nec fatis erat Epifcopo predidos mififfe: nam& Suffraganeus eius non multó poftea Tigurum venit, per(uafürus de San&orü intercefhione, deque facrificio Miffz;quod& libro deinde conatus eft; à multis fcholis coprobato. Verümita lufit operi,dum vir quidam nobilis& fanguine& fpiritu rogarctur quid cgiffent, refponderit: Vicarius crohamabegit,nos porccllos minamus. fTumquidem, rebus fan&iffimé per Dei gratiam, Huldrichus ad fcribendum£ft compulíus primüm, quoslibros,& quàm vtiles,(ineftenim fana do&trina,tum fimplicitas, tum foliditas quzdam, quz non vbique, meo quidem videre, foletoccurrere:) deinceps reliquerit, Qb breuitatem non opus vidctur vel ordine, vel nominatim
ia CONNU RR MERE ED RD

PÉR OsvvALDVM MYCONIVM, natimícribere,cüm extent omnes, teftimoniumq; de fcipfis prebeant ampliffimum. Dum hzcfiebant, nefcio quz fama de Zuinglio penetraffet ad Romanum víq; Pontificem,legatione dimiffa ad nos,& Brcue dedit ad illum his verbis: c£ DRIANFS PAP A SEXTFS. Dilc&e fili Salutem,&apoltolicam benedi&ionem.Remittimus venerabilem fratrem Ennium, Epi(copum Verulanum, przlatum domefticum noftrum& Apoftolice fedis nuncium,hominem prudentia& fide praftantem, adiftam inuictá, nobisq;&huic (an&z fcdi coniundifs.nationem,vt de maximis rebus nos,& candem fedem, totamd; Chriftianam Rempublicam concernétem cum illa agat. Licet autem ei dederimus in mandatis,vt ca communiter cum omnibus & publice tra&tet: tamen cüm detua egregia virtüte fpecialiternobis fit cognitum, nosd;deuotionem tui ar&tiüs amemus ac diligamus,ac peculiarem quandam intcfidem habeamus,mandauimus eidem Epifcopo, nücio noftro,vt tibi feparatim noftras litcras redderet, noftramd; erga te optimam voluntate de clararet.Hortamuritaq; deuotioné tuam in Domino, vt&illiomn& fidemhabeat,& quo nos animo ad honores tuos,& commoda tendimus, eodé tuin noftris,& di&a fedis Apofítolicz rebus procedas.De quo gratiam apud nos inuenies non mediocrem. Datum Roma apud San&tü Petrum, fub annulo pifcatoris. die 23. Ianuarij, anno 1523. Pont.noftrianno primo. Hasliteras propterea nolui nefcires,vt conftaret, fi gratiam hominum quàm
ratiam Dei maluiífet Zuinglius,quantus'nam effe potuiffet. Non enim ad hunc folim Papa fcripferat, verümetiam ad eximium D.Francifcum Zinggiunsvtfibi m 2& fedi
Adriani
Pape ad Zuinglii Ep ilo la.

DE ViTA ETOBITY HVL. ZvING., & fedi apoftolicz virum lucrifaceret. Dumquerogitarem à Francifco;quid pro illo pollicitus effet Papa: ferio refpondit, Omnia certé preter fedem Papalem.Sub hzc,quod Euangelium robur fuum fortiter oftentans pro coelefti veritate plerifq; tenebaturin primis autem àSenatu Tigurino, Diacofijsque receptum erat,cepit virille de rerum prefentium ftatuin meliorem commutando cogitationem. Et vtordinc fierent omnia, quz preter catera videbanturad incrementum Eunangelij pertinere;primo quoq; tempore mutabitur. Numerus Sacerdotum& Monachorü iam olim vifus eft máaior,quàm pro religionis vfu. Decretum igiturà Senatu fuafore Zuinglij coclefti Spiritu,vtille diminueretur adufq; totperfonas, quz futura fatis effent officijs Ecclefiafticis. No quód quifpiam cijceretur,aut Sacerdotio priuaretur: fed ha&enus quod datü in fingulos annos, poffidebat& deinceps, víq; dum mors fuftuliffet,nam nullus fubrogabatur.Monachorum tres ordines inlocum ynum cogebátur,cucullis abie&tis. Exire poterantadlaboré,ad coniugium,ad literas, quis erat animus. Et cui nonarridebat doárina fidei;migrare licebat,quocunque fücratlibitum: àdeó nemini grauabatur confcicntià. Reditus Ecclefiaftici quoq; vel miniftris ordinabanturEcclefiarum, vel bonarum literarum DodGoribus, velreliquijsiam didis Sacerdotum & Monachorum,vel pauperibus.Erantinterillos ingeniofiiuuencs non pauci quibus pietatis magis placcbant ftudia: ralesretenti, ad vfus Ecclefiarum totius Tigurine ditionis foucbátur,& dum vfus venerat,emittebàátur. Inftitueratapud fe virliteris bonis& facris deuotiís.fchola:fi fuperuixiffet, dubiüno eft, quin Rods null

dedbce 3-dd
PER OsvvALDVM MYCONIVM, nulliforetfecunda. PraetcerhacSenatum fecitordinari, qui de caufis decerneret:coniugalibus. Perfuafit abolenda fimulachra,quz colebantur: Tollédam funditus Miffam: Reftituendam coenam Domini. Intere temporis;bonc Deus,que peftis irrepferatharefis Catabaptiftarum;infantes primo baptizare vetantium, fcipfos rebaptizantium.: Deinde inomnes, qux fuerunt vnquam;herefes furibundo Spiritu ruentium.Initio poftquam rem fenfit,quod authores& amici erant & do&i,&ciués;& oucs, familiariter cum ipfis agere tentauit: verü vbi corám adnuentes,digreffi coeperunt nil nifi tentiri; parare difcipulos, ab Ecclefia difiungi, nouam inftituere:coa&us cft ire totis viribus obuiam Satanz,& expugnare publicé. Agathi mihi crede;nouies ego ipíe collationibus amicis,&difputationibus: ferijsinterfui.- Si pluribus effet tradandü negocium, effet iam. dum ccrte quod dicere. Conui&tis,ora blafphemijs& conuitijs xítuabant;& vt vno dicá verbo,quicquid Ioan.habetreuelatio malorum;adcumues labantin Zuinglium. Peftis ifta quó magis per conatü reprimebatur, có fiebatardentior. Tandem ergo catccre;profcriptionibus, morte,contra periuros,inobedientes, fcditiofos, non iám contra Catabaptiftas, Scnatus compellebatur gtaffari, nifalfummaluiffet qua verum;feditiones quàm pacem,malum quàm bonum. Neque fic tamen auerti poterat, quin libris publicatis boniforent przmuniendi, nefuco feducerentur. Poftremus in hoc fuit ordine D: Baltafar Hubmerus Catabaptiftarum alpha, nuper amicus,& in Euangelio fociüs, paulo poft hoftis acerrimus. Is fcripto primum, deinde ex Vyaldshut oppido Rheni fuga elapíus, vt tx» 3 Tigurum
à Catabapti flarum ex& orttis.

DE ViTA ETOBITY Hvr, ZviNG. Tigurum fübintrarat, captus, ore ados in Curia Deputatis tantüm przfentibus rebellauit. Pctierat tum à Senatoribus,vt Leoluda,Scebaftianus Oeconomus,& Eso.fibi concederemurad colloquium.Mos gceftus cft fecundo. Perduximus huc hominem; vtpalinodiàm in diem pofterum promitteret.Igitur hocanimo intéplum é Curia poftridie veniens, Zuinglio defcendente függeftum a(cendit,& adftruit quicquid haé&tenus docuiffet, motum fe caufans, quod ille conftantiam tam exccellenter vexiffet* pertinaciam fuam contftantiam cfle iudicans mifer. Reductus in carcerem omninolatuit,vfquc dum beneficio Zuinglij clàm dimiffus, non fine comite& viatico: vbi venit/Conftantiam, adcó malis onerat virum, vt pér Apologiam fatisfacerc cogeretur fratribus. De Carabaptiftis fatis. Cupis fare de difputatione Badenfi, quemadmodümliterz tuz teftanturin primis autem,curZuinglium Senatus Tigurinus Badenam dimittere recufarit. Hac quod omnialiteris mandatafunt;ac edita, malim vtinde petas.Ne dicas tamennihil'dum horum ad te pérueniffe; literas ecce tibi Tigurinorum ad D.Ioan. Eccium,quibushominem adíe inuitant. Ecce literas tutiitincris ad eundem,&bonorum omnium fan&am pollicitationem, vrveniatrimaturus&enucleatuürus ex VtrOqs Teftamento pariter cum Zuinglig(cuius erróres&hzrcfim fponte fumpferat duabus ad conrfoederatorum legatos epiftolis palàm& vbique coargüendam) veritatem Dci ad communem totius Ecclefix commoditate. Quibus lectis,&cognito, quod Eccius nihili pendit qua fcripta crant, non difficultcrintelliges, quare nam Tigurinifuum domi feruarint Zuinglium, Quamuis

99
"—————mO
PER OsvVALDVM MyCONIVM.,
uisidem aliquot fitopuículis ab hoc contra Fabrum veriffimé quoq; defenfum. Vtinam ad manum effetetiam difputatio,qui mitterem:videres, vt Imprefforartem,qua clarus cft, exprefüffetegregic. Magis vero laborauit Zuinglius currendo, cogitando, vigilando, coníulendo, monendo, fcribendo& litcras&libellos quos Badenam miferat: quàm laboraffet difputando vclinter medios hoftes, praefertim contracaputadcó vcritatisignarum. Equidem per omnem vitam nihil optaui vehementius, quá vt prefens prafenté adloqui potuiffetliberé: vidiflent Quinquepagici vbi veritas, vbimendacium regnaffet.Sed locus Zuinglio nO erat zquus, Àn'noncoreperto poftea Bernz, Murnero, Eccio, quatuor Epifcopis, Monachis praecipuis quibufdam prius à Senatu blande ac fideliter inuitatis, lubens,&ob veritatem gaudens profe&us eft? tametfi ducentis per communem confoederatorum ditionem armatis deductus eft.Iuit& Marpurgüitinerc tam longo, de Sacramento coenz cü Luthero& Melanchthone;colloquuturus. Nihilhic veritus, quialocus crataccommodus.Quos labores,& quantos inter hec tulerit omnia, non arbitror ignorare iam te poffe, Dogmatiften vocarant do&ti quidam,m aximé propter ncgocium Euchari(tiz. Non dubito, fi peraffe&tum legere, perfidem expen dere valuiffent vnquam, quz fcripfit ad Germania. Principes Auguftz congregato$, multo fentirent aliter. Ad cumlibellum& te remitto,ne tempusà fruftr fcribendo teramus. Quid faeias ci, qui veritatem coenz Domini hinc perdifcere noluerit? Ha&enus delaboribus circa veritate defendendá.Paucis nücagemus, quibus'nam fuerit ob eanx 4 dem obie

DE VITA ET OBITY HVL, ZvING, dem obie&us periculis. Sacerdotibüs& Monachis de gradu(vtita dicam) dcie&tis,& contra Penfionarios, quos vocamus,confe&o mandato;deflexum cft ad infidias, fi quo modo tolli poffet homoifte, Clancularias,ctiamfi mihi notz,tacebo:manifeftas& tibi manife(tabo.Venitpoft mediü no&is aliquando, qui petijt; vthomineminuifat morti proximü, Diacono prohero réípondente;fe quicquid fitlaboris obiturum(nam illum ob negocia diurnanon excitandum:) tam obftinaté renuit,vt oriretur deinfidiatore fufpicio. Diaconus igiturabiens, ceu Domino relaturus omnia,oftio Occlufo latronem foris manentem dclu(it.Manc fa&o cogniti ef;nauigio captum, ore moxobturato, clam fuille deportandum.Non multó pofb.& equusad eundem vfum paratus'expeé&abat. Dcinde vidimus infidiatorem( Tuginum effc dixerant) inyrbe fine pallio, gladio cin&um longiffimo palàm vagari, ficubi virum obuiam opportuné faétunt occidere queat. Indicatus ifte capitur,& euanefeit. Tigurini dilo(quorum nominafciens praetereo) vino madidi, no&tu Zuinglij domü lapidibus pulfantes,& fpecularia perforantes, clamore,maledi&is, i&ibus tam crudeliter, turpiteriinhumaniter egerant,vt vicinorum nullus hifcere vel perfencftellam auderet. Non ceftarantigitur prius qim& lapides deficerent,& verba,& viris. Tumultusrelatus eft ad Confülem,mané clufis portis quafiti funt viris armatis peromnces vrbisangulos fruftra, dàm mulicrcule coníciz male diffimulantes alterü proderent, haud voluntarié,(namalter iam euaferat) Extrattus igitur é vafevinario Sacerdotis cuiufdam, ab indignabundis pertrahitur in carcerem. Poft multa iudicia condemnatur ad

pER OsvvarpvM MvCONIVM. natürad cuftodiam perpet uam,vbi poítea quàm feptimanis aliquot detétus iacuit, demü eft precibus donatus Bernenfiü.Coenabat Zuinglius nonnunqua foris apudamicos, vel apud hofpites. Rediens igitur nuriqui fcré nó excipiebaturimprudes à ciuibus bonis,nequid acciderctin via mali.Sed&5enatus téporibushiíce pe riculofis per no&em vigiles(aper domü eius cóftituebat.Ad hüc modü prote&o,vide quzfo que(intiniufta crimina viro.Penfionariü vocitabát, qd'aliquado peccatü nefciens à Pontifice Romano pecunia accepiffec annui.Verü hoc flagitiüfic ad Germanos fuos excufat ipfe: Quod mihi fuit aliquádo negocium cü Papa, ante annos defijt. Putabà tunc quodliceret accipere pecuniaà Pótifice,tueri vià cius.At cognito peccato omnibusrenunciaui: quá ob rem fa&ores, quos appellant, cius dc hoc crimine me fugillàtes,ob renunciationem minus propitij, vitio qd cgi mihi vertunt, quia perfuadent hominib.pecunià Pótificis accipiédo feruiri Deo. Ad Berchtholdü aüt Hallerá,& Cafparé Megandrü de Principü muncribus fic fcribit:Ego Chrifti,& fi mauultis meà quoq; glorià, maioris reputo,quáà omnes omnit Principü thefauros, acdü modicá vnius Regis munificentià. Olim didici quid(int munera,vtiam in fene me nó poffit horü libido quicqua.Ceterü&furé,& hereticii,& adulterü non vocabant modó,;ad nominis& do&tinz denigrationem,fed palàm afininis rudiebant clamoribus. At vbi viderunt miferi& infani homines, quánihil omnibus tentatis,efficerétnec cotra verbum Euangclicü, neccontra feruü Deitotisfe viribusin obedientes verbi conuertunt, fi forte laceffiti naufeam
contraherét aduerfus alieni contéptus autoré.Calum&$ piaban

DE VITA ET OBtiTY Hvr, ZviNG, niabantur, nihili pendebant, publice priuatim; ridebàt víqueadeo, vt Tigurini cogitare de àuer(andis ma lisinciperent. Libro foret opus, fi quis vellet hzc vel noffe,vel fcriberead plenum. Summa,ventü cft ad foederanoua pro defenfione do&trinz Chrifti, veteribus nufqualzfis tam& haud fine magno Zuinglij labore& ftudio:no certe, quod cótra patriàaliquid conaretur: (abfit hocá tanto patrie cultorc)fed quod pro confilio quondaiinito vitia extirpare,& Euangelica doctrina in laudé Dei& vtilitaté Hcluetie totius ita plantare coftitutü haberet: aut quód fic conareturtueri diuina: fed quod nihil magis defideraret,quà vt omnes gentes cofiterenturDomino,& peramplitudine foederis impiorum animis territis,&hi facilis Chrifto lucrifierent, Ventü efttandé& ad bellü: fed quale bellü,quod attinetadhunc& Tigurinos? Tale profedó, quale defcribitZuinglius ipfe ad amicos fuos hifce verbis: Quod ha&enus ad vos fcripfiiterü atq;iterü facio, vt conftàtcs fitisneg; bellà metuatis.Namifta pax, quà quidam tantopere vrgét/bellü eft;jnó pax.Et bellü cui nos inftamus,pax cft, nó bellü: non enim fitimus cuiufquá fanguin£, neq;ctià pertumultü hauriemus: fed in hoc fumus,vt Oligarchiz nerui füccidantur.Id nifi fia;neque Euangelij veritas, neg; illius miniftri apud nosintuto crunt. Nihil crudele cogitamus, fed quicquid agimus; amicü& paternü éft.Saluare cupimus quofdà, qui per ignorantiipercunt. Seruarelibertate fatagimus. Vos igitur nolite tantopere abhorrere à confilijs noftris; Mitiora funt,& equiora,quàm quidà apud nos di&itat. Omnibus quinos falsó deferunt,prompte creditis, cü hadenus femper experti fitis veritate noftra:illorüaüt incon

PER OsvvALDVM MYvCONIVM, jaconftantii, ne dicam mendacia In hoc igitur eftote, vtpro fidein Deum,&in homines conftanter noftris refpondeatis. Quid multa? nihil metuite: nam Deibonitate& ejueyia, vniucría ficgeremus, vt vos noftri ncc pudeat,mec poeniteat. Hactenus ille. Lubétius hec de(cripíi, vt teftimoniü fit,mi Agathi,certiffimum tibi, ZVINGLIFM putarifanguinariü immeritiffime. Fuit certé vir fortis, in periculis intrepidus& prudés:at fitirc fanguiné vel grauiffimorü hoftiü,tà abfuit, quàm abcfle debet cà à prudente, tü à miniftro Chrifti. Libertas patriz, virtutes auitz,& in primis gloria Dei& Chrifti, omnià có(iliorü fuerüt& fundamentü,& fcopus:quicquid dicant, quicquid clament, quicquid contendant omnes omniü nationü ctiá hoftes Zuingliani.Ecce coram te& Deo veritaté loquor. Duobus bellis igiturinteftinis interfuit; quorü vtrumq;à Capella monafterio Capcllanü dicitur. Ad prius fponte profe&us eft; vt cófültationibus intereffet; ne quid aberrareturà vero& bono. feliciffimé cecidit,&(ine fanguinc confeQü eft.
»De quo fepé mihi narrauit,plus malitiz& prauorü cófiliorü illic compcriffe, quàm per omné vitam norit vel experiétia, velexlibris. Ad fecundum ele&us eft, vt Parochus:& quamuis renuerctapud fe& apud alios,exijt tamen.Vidit animus diuinus quid futurum effet.Caufa belli nunquá placuit,commeatus videlicet amputatio: noratenim qualísná confultrix fames Quàuis ingenue dicam, poftquá iftud confilij fuerat ab inuitis Tigurinis receptü femel,(nàm alij, quos nonignoramus, induxerant nó malo certé animo:putarant enim confilijsinterca temporis ad pacification£itcrinuentü iri; cü Tigurini bellü maluiflent) no placuit Z/7NG L 0,neconx 6 temptum

DE VITA ET OntiTV HVL. ZvING; temptit pareret adhuc maioré apud aducerfarios mutatio.quanquàintcerim necrepugnaret admodü. Dixerat item intra dies quatuordecim ante profeQtioné bis,me audiente,pro fuggcftu,dum ferucerent omnia:Scio,fcio inquá quid rei fit. C eiftomb mich ju tiri Vt ego collar, fiuntomnia. Imó& Cometen, quzvifa eft peraliquot feptimanas ,in auré fufurraratamico, fatal effe& fibi, & adhuc alteri cuipii. Nos femper Oecolampadiüintelleximus..Igitur tumultuarié profedi Tigurini(quotiestumultü huncadípicio, toties veluti gladio confodior)tam erat nullus ordo,nulla cofilia, nulle mentes: tanra animorü diffonantia,tam horrenda facies ante& poftfignafparfim currentiü hominü: non enim dicere saleo;nifi de paucissmilitum. Imo& tantillus numerus omniü(quinquies mille fuerat ele&ti;non aderant quatuor millia quingenti)cótra tam paratam multitudine. Profeüi igitur Tigurini, fecutus cftinter poftremos& ZFINGLIF$ cques,&armatus pro morenoftro: qué vtvidi,repentino dolore cordis vix confifteba: peffimü prafagiü.Manebamus cü dié non certé fine iugibus fuÍpirijs,nó fine precibus ad Deü. Sed aliud hiccoftitucrat pro nobis,nó contra nos,vt ego fane interpretor,& pié quid&. NàvtÜbiter hocmulto cautiüs incedere didicimus.Habemus Euangeliü maiorein precio, Dcum rediüs intuemur,& manifeftiores funt, qui hadtenus adueríati funt Euangelio Chrifti. Vtigitur mane videra cxeunté, ita fub nocté audio nunciü pugnatü quidem
Zuinglj acriter,tam&infeliciterj&Z/ IN G LIV M nobis perijfcades, fe.Proftratü;aicba.prementiü multitudine ii tertio.fed
in pedes femperreftitiffe:quartó fixü cufpide fub mento,& in genua prolapfum dixiffe;£eqwd hoc infortu. ug?

PER OsvVALDVM MyvCONIVM, nj? Age,corpus quide occidere poffunt, anima non poffunt. Atque his didis mox obdormiuiffcin Domino.Poft clade ocium vbi.datü hoftibus(nà noftri retró in locü abierat fecurior&) cadauer ZVIN G L LIquerit:(& qsindicarat tam cito vel adfuiffe,vel occifum effe?) inuenitur, iudicio coódénatur,in quatuor partes fecaturjin igné conijcitur, in cineré refoluitur. Hoftibus digreffis poft diem tertiü, accedüt amantes Z 7/7 NG L II, fi quid reliquiarü cius-offenderent,& ecce cor(mirabile di&u) fe offert é medijs cincribusintegrü&illefum. Stupebàt boni viri,miraculü quidé agnofcétes,fed nó intelligetes.Quarc Deo tribuentes quicquid effet,nonihil,ranquá certi magis de cordis viri finceritate fa&i fup erné,gaudebat. Venitnómultó poftea vir mihi notiffimus, fed& familiatiffimus,rogans àn portionem cordis cupiam videre Zuingliani, quod fecü ferat in loculo: quia propterfernioné huncinopinatü horror quidam totü corpus peruaterat, negari, alioquin&huius rei poffem cffe teftis oculatus. Hic eft ergo vite ZYINGLIANAE curfus, hzc mortis alea, quàm pius in patria attulit animus,& cor fincerü ergarépub. Chrifti;horribilis,quidéin oculis hominü, preciofa in cofpe&u Dci, qualis manenda doGoribus iuftitiz dininz cücis, nifi Dominus finguJari przueniat tucatürd; gratia. Arbitror petitioni tuz fatisfadü Agathi.Quod promi(iprelliti,veritate& breuitaté ob fermonis cultü vt nihil obligatus,ita nihil foluens.Vtiná prodeat in pofterü, qui narratione tü vera, tüculta pro dignitate viri tà excellentis in vfüm pie ftudioforumifthec omnia perpoliat quàm iucundiffimé. Tu vale,& obfequium hocmeum candide interpretarc. Tiguri, Anno M. D. XXXI.
CONRA

"TIAH "t2,"bumoifitog swyasd wnaviant *sa4n] d viuytuag2) suaqvq sapr1 5044 1f Q:
|"NIIVT KW3GI.,
|«Spon b£v soto rokon vt 5g ior ampovlóo
ShacY 2uu, 19220 Sytorlopoody?lao 81st vulp id 4 /^
"UunDIpnr nT9NIAZ 9uonipnio OY SNIGALILWOZ 30 WVGSAIAO ILO2O0G
&àst ése B. CALI &üL Nr, uL yt
| | | 46 XRLaLu s ENQMS Bicuu«uut.«CA ULN? Gies uy Nu T&á cA«utu fGKuLN | xQSucáut n aA€. UkN 4a SIT nd Cu sd!áa E dieu&u dade ues Adv | M fü.colc 84.0) 4x,(UE üN« jeu: | Rüc sc pu XLed.n&u«aiu 4, Sca Cá tc UNA i. LEN Vac eSgc üdd. at Lt LA luu Ei wy Ac cua tá. Aie uvét e:"URL au cuu: 4: iu Acu Aen ORE eC ecu&ás.4 Ln Rica Cen. ÉLve cLE A UGLAG: YO uner uou&vQn: j üxcn EE Luc SUE TIS LOS&tuciLaflrán: CN euyCu 64 Re: REL éxUl dn Ea dat £4 Eco Gc dA üce AL RÀ Cá Unc Au VA AN EN | QS. DAS.«deu Ze" | Y | | t
*odosjyidq sIq14 uropjnroe*oiSurmz OH2lid1AH o1d*ouun$: z oidoq[o9 ut WOSS34OWd 3VWNALVAMSILI 3SVOIVMS "JH Wuovs'SISNHAOVasSAj]
SANVOITlIdId SAGVHNOO

DE VrtTA ET OBt TV HVL. ZVING. HVLDRICHI ZVWVINGTII"PFIGVRINORVM antiflitis Epitaphium, in cuius primis duobus verfibus aanus Dominici natalis ex literis numerarijs colligitur per D.HENRI€vM LVPVLVM Bernatem,Z VINGLII praeceptorem. E cLVetle ZoIngLi DoCtorpaflórqVe CeLebrIe 4 VnDenaoCtobrls paff s In etlira VoLat, . i Cum grege commif[o,pugnaus dum fertur in bostem,, Ew Propatria, Chrislo, religione, fide. Sic fua fcripturis telatus con[ona[acris. Dogmata,cum fufo fanguine firma probat. Dumq,viri famam combuslo corpore fundi Olb[curare putat,promeuet boslis atrox. Namqui clarus evat viuens,iam mortuus amplo, Clarior eternum nomen in orbe tenet. AJIV.D EIVSDEM ] ViNcuivs Hebraici, Greci pariter, Latine M Percallens,decus c Tigurina gloria gentis, Fortiter occumbens patrüjs cum ciuibus,yno: B Pro Chriffo,viuit celesti fcriptus in albo. ALIVD EIVSD'EM guxmmmew NoLvrvs antifles Tigurine ZviNGLYVS vrbis Icd b) P, Inpro,cumd, fuo grege cafus,clavatrophaa 204 FARE Impio ab boste ferens, fummum con[cendit Olympum, me i Vudecimo dum folOdtobrem illuminat ortu. CONSOLATIO SVPER MORTE HVLDRICHI ZVINGLIEverfu phaleutio hendecafyllabo,per
eundem D.HENRICVM LVPV.' LVM Bcrnatem.
l| EPLOREM lachrymis, delove;plancins | Singultu,gemitunotemq, nigro
EM supirans miferam banc diem lapillo;
: S Ouatedecuneo abstulit tuorttim.
Heu Z v iN c La Tiguri cruentus hostis;
Pro Chriflopatria fide cadentem:
Niort

Dg VrTA ET OBiTV HVL. ZVIN,
Ni mors isla tibi foret perennu Certus vite aditus, tibia,[ummo Speclandum páreret triumphum Olympe: Nitepercelebri maneret Orbe Toto fama tuis patata fcriptis Diuino eloquio vndecung, fultu: Nipro dogmate[ucido fidelem Paitor quo folitus gregem docere, Nil cunclans proprium dares eruorem: "Syncera nifi mentis effet index Cor,cui flamma potens pepercit, c quod Pallentem tn cinerem nequit vefolut, Igni corpus vbi datur vorandum. Nam, bec dum meditor,celer refurgit In laudes animus frequentiores Chrifti, quipugilem fuum fequentem Geslata cruce fortiter caduca Exutum trabea polo coronat, Et folatia perpetim feuenda, Nullis mixta mali tibiminiflrat.
EPITAPHIVM ZVINGLII PER EVNDEM D. HENRICVM LVPVLVM,vbinomen Huldriz chus per fingulos cafus inflexum eft.
ESSET] Voo Mofes verpis olimquod Pauls Acbiuiss
M 3 d Hvipkicuvs Tigürü Z viNGLI VS vfa, fuit. NOU Inconcu[Jamanent Hi v vb icR dogmata,duro
um Eloquijs veluti nixa adamaute facris, Nonhocet Hvy on1cuo;quantum bunc deuouerit orco Impia gens,cunttis dedita criminibus. Hvipsicnuva faperi gaudent fudi[fe cruorem, Cumá, fuo. Chrislo perpete pace frui. Morte H v Lb RicHE tua virtusindustia robur, Relligio patrie femifepulta dolent, Stulte,quid HvLo&icHO conari ZviNGtL1Q Adempteo Perderetnum famam? laude perennü erit.
VERICHO
Bi DER b
dii iR

DE ViTA ET OniTV HVL. ZVIN, VLRICHO ZVvVINGLIO HER OI fortiff'pijffimo,ac clariffimo,facrum.
| Fasur amiffum Mars longo tempore Zuinglum, Olim delicias, pema, decus, fuum. MA Enreperit placidum belli colludere Mufís, SUSPEN Ac mire fludjs inuigilare facris. Cui Dew infrendens:Nos bic teperfide tandem? Et uox à libris traxit ad arma virum. Dixit&vt rigido fuit baustum corpus ab hoste: Heu cur bunc totumnon abolere licett Nerat enim colefli animam regionereceptats Nomen c eternanolile laude vehi. Io.Savtpvs faciebat, VVOLFGANGVS MYSCVLVS. z| Cciprm,eterna dignus qui laude feratur, |. gllustrans gentem Zuingliusvfa, fuam. NC RUE| Quod fuit infirmum, aui manus abstulit hostis, Ix^ Hodi qui nullo federe dignus erat. Sed quid vetulerit,qua tandem morte necettr, Cui dum vivebat,viuere Chriflus erat? Zuinglius occubuit[ed corpore:catera,munquam Non meliore füi parte fup erstes erit. Rumpeve liuor edax,vitaquiperpete Christo, Qui, bonis manet,baud mortuus effe potest. Mors etiam lucro eflmulto iam fenore mentis Fortius extrgent femina[Darfa pia. GERARDVS NOVIOMAGVS, eg V1 Chrislo& patria vixit, docuit,vigiluuit, M—ProCbristo& patriafortiter eccubuit. SU zuinglius eternum Chrislo,patriaq, faluti Viuit:iniqua cobors perpete morte perit. THEODORYS BEZA. 720 Vinctivs arderet gemino cim fantdlus amore, Nempe Dei inprimis, deinde etiam patria: n7| Dicitur in folidum fe deuouiffe duobus, ed— Nempe Deoin primi,deinde etiampatries Quam ben? perfoluit fimulislis vota duobus, Pro patria exanimmpro pietate cinis MAR

MARTINVS BVCERVS LECTORI S,
2 NvsNt14A s alicubiinEpiftolis Zuinglij de Sa] cramentis,vnde videri pofsit virilleSacramen! tis minus tribuiffe, quàm Scriprura eis tribuit: S7 A Cw cumd; nos eas Epiftolas edidimus in vulgus, (SCIREA-$ veredum, ne quiidem& de nobis, noftris; per Heluetios Ecclefijs fufpicentur. Ne ergo à nobis cuiquam deturoffenfio, quz in vituperium valeat Chrifti, voluimus te, optime Le&or, hic premonere: nec Zuinglium inficiatum effe, necnos inficiari, Sacramenta effe(ymbola gratiz, fidei; fuo modo opem ferre: nec effe cefferas(olüm focietatis Chriftiane, cantum vt Chrifto Domino omnis virtus fal. uifica tranfcribatur:& agnofcatur, cum Sacramentis nos falutem percipere, cum nobis in illis percipitur opus Chrifti: quod rum percipimus, cum fide ample&imur qua Chriftus in Sacramentis pollicetur& offert. Legem fpiritui Chrifti—| collatam D. Paulus facit literam occidentem, cüm eandem fubferuientem fpiritui Chrifti teftetur erudire ad falucem,& abfoluere hominem Dei inftru&tum ad omne opus bonum. Circumcifionem, vt illam Dominus populo fuo fymbolum beneuolentiz fuz inftitüic, feedusà Domino uocatur, vfurpatam externe modo fine fide promiísionis gratuite, Paulus fcripfit nihil valere. Et de baptifmate D. Petrus fcribit, illo
nos faluari: complectens fcilicertorum donum Chrifti quod baptifmate offertur: mox tamen fubijcit, nonablutio fordiü carnis,fed fcedus confcientiz benerefpondentis Deo:diflins guens explicando, qua fepatari taméno debent, Sacramentum fiue commédando,fiue fumendo. Quod enim precipuü in hocSacramento eft, Apoftolus praecipuü etiam haberi cupiebar,& cauere neab externofymboloablutionisfaluspe-—? terecur,myfterio ipfo Chrifti negle&o,quod vtiq;fide cordis
recipiendum eft. Ad eundem modum& Zuingliusin ijs locis,in

BvcERYS AD LECTOREM,
cis ,in quibus videri pofsir Sacramenta non plené fatis przedicaffe, fiduciam voluit amoliri operis externi non euacuare Sacramentum Chrifti. Erat enim illi res cumijs, qui uulgarem illam impietatem tuebantur, qua homines ab opere operato, villi vocát, hoc eft, ab ipfa ceremonia externe mos do adhibira, falutem petunt, nihil prorfus foliciti de fidein promiísionem, que facramentiscommendatur, Contrahos itaq; dimicans,meritó contendit, Chriftum dominum nos in gratiam Patris reftiruere,non Sacramenta: id eft,externam aQionem faciificulorü in adminiftratione Sacramétorü. Nam illieam a&ionem ad obfcurandü meritum Chrifti vendunt. Hinc in Epiftolaad Fridolinum Lindouerum,Bremgartenfium concionatorem, vides, difputationem hac de refic con» cludit. Quid multis opus?Caputhoe efto.Sola gratia Dei nos faluos fieri id autem, cum eafidimus. Ocyus ergo cum tua iftain gratiam Dei contumeliofa opinione faceffe, qua Sacramentis adfeuerafti admiffa deleri, non alia ratione opore tere.Sic& alij, qui in nullam vnquam fufpicionem venerunt, quód Sacramentis minus quàm par fit, tribuerent, vbi ipfis certamen fuit cum eiufdem gratiz Chrifti hoflibus, fcripfe« runt, Necnoui, nec veteris Teftamenti 8acramenta, fed fola fides iuflificat.Irem,Non Sacramentum, fed fides Sacramenciiuftificaz, Damnarunt(; illud impietatis, quod fcholaftici pro dogmate habent: Sacramenta nouz Legis effe efficacia figna gratiz, Ecde baptifmate. Baptifmus neminem iuftificat, nec vlli prodeft, fed fides in verbum promifsionis, cui additur baptifmus: haec enimiuftificar,& impletid quod baptifmus fignificat. Hzcilli. Quicquid ergo in hijs Epiftolis leges, quod videbitur Sacramentis nonnihil detrahere, id omne de a&ione in Sacramentis externa, feclufo Chrifti fpi» ria, di&um accipias, vti nimirum ea proftituuntur à feruis fuperflitionis papiftice.Denoftris ueróà Ecclefijs ne patiare tibi perfuadere, in eis de Sacramentis aliter doceri, quàm
ipfa tradunt Seripture, docenc S, Patres,& abinitio Chrifti Ecclefia

BvcERVS AD LECTOREM.
Ecclefia credidit:Effe nimirum illa fymbola gratie& redemprionis Chrifti, quz illis ceu vifibilibus verbis,vt ea D. Auguftinus vocat, offertur& exhibetur: Domini quidem virtute, Ecclefie veró minifterio, in baptifmate regeneratio& in Chriftum infitio, in facra Euchariflia vera corporis& fanguinis Chrifti communicatio. Horumd; verum vfum effe, non ad profitendum modó,íed magis adeo,& praecipue quidem,adalendam& prouehendam fidem,vt quibus commu. nio Chrifti plenius nobis& commendatur,&(vt di&um exhibeatur. Sic vbi in traatione, Euchariftiz leges contendi, Chriftum reliquiffe hunc Mundum,& in coelos corpus fuum recepiffe,nec poffeimpanari,autin paneincludi: tu/ne putes Chriftum in noftiis Ecclefijs facra ccena excludi, folum; panem& vinum,inania fymbola adminiftrari. Vtinam noffes optime Lector, quàm iftuc abominatus femper fit pater& preceptor nofterloannes Oecolampadius: fed ficut tranfitus Domini noftrilefu Chrifti in celos, hoc tantum infert, iam Dominum hicnon agere ratione huius feculi:ita fcito nobis nihil negari, quàm Chriftum non naturaliter& ratione huius feculi vniri cum pane, velin pane includilocaliter, Caterüm verum corpus, verum fanguinem Domini, ipfum verum Chriftum Deum& hominem nobis in cena adeffe, ipfiusd; verbis& fymbolis exhiberi in cibum non periturum carnis,fed fempiternum animae:eod; non fenfu aut ratione, fed vera fide percipiendum, Vale.
F.1 Nr. s.
D D,.IOAN

DP. IOANNIS OECOLAM: PADII ET HVLDRICHI ZVVINs GLII EPISTOLARVM LIBER PRI. mus,quo Sacra Scriptura loca tractantur.
IOANNES OECOLAMPADIFS Serqeto Hifpano, Domini fharitun precatur.
ONOGFERERIS me effe tibi moleftum,& durum: mihi autem maior conquerendi caufa eft. Quafi enim otiofus cffem, obtrudis mihi, quicquid de Trinitate Sorbona ineptijt. Aecgré fers, quód Athanafium&Nazianzenü, optimé meritos Theologos,probem,nectuo more confutem.Contendis,tanto tempore Ecclefiam Chrifti à fundamento fidei fuz amotam.Non patcris,ut ad declarationem nominibus nouis utamur: quod tamen tibi permittis, in fingendis glofsis pro tuo arbitrio. Tertulliani maior eft honor: apudte, quàm totius Ecclefiz.Fingis, qua(i nos huma- De filiatio no more defiliatione Dei joquamur,& crudefaciamus ne Dei, filium Dei,;aboleamusd; honorem filij Deiid quod tu cum fumma blafphemiafacis: deprehendo enim diaa bolicas

$& pD.Io. OECorL. ET HVL. Zv VIN, bolicas illas verfutias. Interim dum non fummam patientiam pra me fero, dolens Iefum Chriftà filium Dei
fic dehoneftari, parum Chriftiané tibi agere uideor. In
alijs manfuetus ero:in blafphemijs quz in Chriftü,non item.Sed paucis iterum agam,& rationem fidci reddam: non vtcuriofo& contentiofo fatisfaciam, fed ne
vané perpetuo glorieris. Tu negas in vna perfona duas naturas; ego iuxtaloannem dico: y ER BF M. C ARO FACTFM EST.Ntiqyverbum& carovni tribuuntur perfonz:& negari nequit, aliam effe naturam verbi;
aliam carnis: neq; natura verbi eft natura carnis, neque
natura carnis cítnatura verbi. Tu dicis/ ER BY. M eatenus dici Filium;ne forte verbi à Filio(hominé£intelligis) diftin&a perfona cenfeatur. Sed iniuriam facis PaVerbii ro tribus: namideo dixerunt ER BF Mfilium,quia omfilie. nem Patris naturam in fc habet. Eum& confubftantialem Patri Filium dicüt,& expreffamimaginem fubftantie illius. Etiterumiuxta Paulum, quum effetin forma
Verbi pro- Deiinaniuitfe fe,&formam ferui accepiffe. Tibi vero, latio. prolatio, eftipfa carnis generatio. Ego fcio, verbi prolationemabinitio fuiffe,&(emper effe apud Deum.nó
cftenim verbum,quin proferatur. At carnis generatio,
non item: coepit enim in tempore, vt Mundus ipfc.
Quod fi non aliter dicisfuiffe ab zterno, quàm Mundum:egregium fcilicet filium Dei dabis,fi verbum non
aliter fuitfilius:qua eft mens tua.In principio erat Verbum. Hoc eft, in principio eratexpreffaimago fubftantiz Dei:ergo& Filius, qui eftillaimago inuifibilis Dei,
tum erat. Tu dicis, in Scripturis prophceticis femper futurum praedicari filium Dci. Nunquid autem idco ncgant fuiffe filium Dei? Non fateris igitur, quod filius Dei

EPISTOLARVM LIBER T 2 Dei futuruserat homo: fed homo futurus filiusDei. Quó tendit íermoille, quàm, filium Dei non fuiffc antc incarnationem? Quomodo igitur cxijt à Patre? quomodo eft,antequam Abraham fieret?quomodo egreffus cius abinitio à diebus zternitatis? Tu dicis: Mundum ab zxterno fuiffe dico, licet creatusfit à Dco:& idem eft dicere;Filius eftà creatione Mundi, aut ab initio,&ab zternitate. Hac fcilicet eft gloria, quam filio Dei tribuis, vt coéternus fit Patri ficut Mundusipíe. At rc ipfa tu nec Patrem finis effe. Si enim tibi Filius incipit.& Patcrincipit. En pictatem. Is per quem co ndidit fecula,non aliterantecefsit(ccula, quam Mundus ipfe, qui conditus eft.Sictu glorificas filium Dei. Cófe(sionem tuam qua fic fonat: Hancfidei confefsionem te- Sermeticancamus,quod eft vnus Deus omnipotens;folu s,omni-ufie fidei.
no fimplex,& nullo modo compofitus, qui verbo fuo & Spiritu fan&o cuncta creauit& corroborauit, quia ipfe dixit& fuerunt, ipfe mandauit& fubttiterunt:& ynus Dominus Iefus Chriftus filius Dei,zternali verbo Patris genitus, qui à Deo conftitutus eft nobis Saluator:& cius interceísione,quia Patrem rogauit, Sandtus cius fpiritus per minifterium angelorum nobis impartitur:€ ficut Dei gloriam& potentiam,& omnia eius operalaudamus,& benedicimus& glorificamus,&in nominc Patris ac Filij& Spiritus fanGibaptifamur, ad gloriam inenarrabilium Dei difpofitionum, quibus pro falute noftravti placuit. CON FES$SIONEM inquamillam tuam, fimplex fortafsis& nihil(ufpicans approbaret. Quia autem mentem tuam declarafti, vt fallacem abominor. Fatemur&nos Deum natura(implicem, nec ullo modo compofitum: fed in illa fimAa x pliciísima

Fidei i1ofy fo
& confe[4 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZvvIN, plicifsima natura tres hypoftafes agnofcimus, quarum diuerfitas naturz fimplicitati minimé praiudica:. Fate. mur& nos, verbo& fpiritu Dei cuncta creata: fed verbum& fpiritum coéternos confitemur Patri: nec horremus dicere, quod per Filium tuum condidit omnia. Fatemur& nos vnum Dominum Iefum Chriftum filium Dei, fpiritus San&i operatione mirifica coceptii: fed ante conceptionem filium Dei. Nam quamuis homo filius Dei effe coepit, non tamen idcirco anteanon fuitfilius Dei, Verbum. Fatemur& nobis conftitutum Saluatorem,& intercefsionc cius fpiritum San&umà Patre mitti:fed ideo,quia ipfe filius Deifemen Abrahae affumpfit, fa&us particeps carnis& fanguinis noftri: vt fadus peromnia fimilis fratribus,mifericors fit& fidelis Pontifex, inijs quz apud Deum. Porró quod per minifterium angelorum fpiritus Sanctus concedatur nobis, ctiam ipfum fapit nefcio quid Spiritum enim Sanctum nos Dominum dicimus angelorum,& angelos regere, fed;ipfum infinuarc.Glorificamus& nos potentiam& fapientiamin creaturis Dei: abfitautem, vt Filium& fpiritum San&ü, in cuius nomine baptifamurjnter opera:id eft, creaturas ponamus: tametfi fciamus hominem Chriftum iuxtah umanitatem, creaturam,& dare diuina dona, quz creature Dei funt, vtpote diuinz ille agitationes.quibus filij Dci à fpiritu San&o,& vero Deo incalefcunt.Proinde fatis video,quantum tu à nobis recedas:&magis Iudaifas, quàm gloriá Chrifti predicas. Quod non calore iracundiz(cribo, fed fidem Deo meo feruare cupio: qui teilluftret oro, utreuera Chriftum filium Dei credas,& confitearis:. Amen. SERFE— e Uauaeue—mEm

EPISTOLARVM LIBER EL
SERVETO HISPANO, NEGANTI CH RI.
flum effe fium Dei confubtiantialem, Ioan.Oecolampadius,
tum folum facias. Apoftolus enim vocat ; y arcanum, quod nondum palàm annuntia7 tum.Incarnatio quidem arcanum erat aliquando,& nondum res: Filiatio autem vere erat./ E ABV M cnimDeo Patri coxternum eft:namin principio ERAT,&ERAT apud Deum.Non eratautem tunc folum in myfterio verbi, abfque fignificatione naturali. Quod enim Deus erat, perfe&tiffimé erat. Erat autem in ipíomet Dco,&itaapud Deum. Et quoniam verbum totam diuinitatis paterna effentiam ac naturam in fe poflidet ac comple&titur,re&té& filius dicitur Dei Patris. Non enim folius carnis eft nafci. An non legis: Quod natum eft ex fpiritu,fpiritus cft^Natiuitatis enim & filiationis eft, naturam gignentis referre: Et non folum, carnaleinitiü habere. Sicut& Verbum veré dicitur, quod mentem declarat, etiamfi citra fradtionem aéris& flatum corporeum fiat. Ita ubiq;& Irenzus. Et quoniam Verbum: id cft, Filius femper cuim Patre erat, permulta demonftrauimus.Adceft enim eifemper Verbum& fapientia, Filius& Spiritus, perquos,&in quibus omnia libere&fponté fecit; ad quos&loquitur dicens: Faciamus hominem ad imaginem noftram. ipfe à femetipfo fübftantiam creaturarum,& exemplum fa&orum,&figuramin mundo ornamentorum accipiens. Etin eodem, libro 4. capite 17. Propterhoc
M 2.3 Iudai
Sacr amen. tum.

6 pD.Io.OEcoL. ET HvL. Zvvitw, Iudzi excefferuntà Deo, verbum Dei non recipientes, fed putantes per feipfum,Patremfine V erbo:id eft finc Filio poffz cognofcere Deum..Etlib. 3. capite 2 1. Propterhocenim 1Verbü homo,& qui filius Dci eft, filius hominis fa&us cít, commixtus verbo Dei, vt adoptios nem percipiens fiatfilius Dei.In eodem capite,& duplicem eius generationem ponit. Item codem, capite 20. oftendimus, quianó tunc coepit filius Dei exiftens apud Patrem. Vbiv bique apertiffimé verbum Deireipía Filium Patris aflerit,non folüm reprefentatione futuri Filj. Ceterü friuolum eft; quod ab ordine arguis: quia[oannes dicit: Vt credamus effe Iefum Chriftum, & cffc filium Dei: quafi vt vn&us eft ita& filius Dei effe coeperit: quum idem Ioannes, ita palàm fine tuo additamento dicat: In principio erat ER BF M;&, V ERBV M caro fatum eft. Demum quod polliceris te perfeueraturum in hac confefsione, quód lefus fit filius Dei:hortor vt fatearis filium Dei confubftantialem,& cozternum,propter vnionem Verbi,vt pre Chrifliano tc habere poffimus.Vale,
DILECTIS IN CHRISTO FRATRIBPS$ N. N. Ioan.Oecolamp aditus.
4 RATIAM àDco patro perDominü Iefum d Chriftum.in Spiritu(ando:Amen.Non finc "sl magnain Chriftum voluptate;accepimus à | G.M.fideliffimo veftra falutis curatore,que
veftra religionis fides, quid; ritus:agimusq; gratias optimo Patri noftro, quiad tantam vos lucem vocauit his feculis, quibus torum fermé orbem tencbra craffiffime occupant, Antichrifto fupra modum praualc

JPISTOLARVM LIBER[I 7 praualefcente.Agnofcimus vtique& in vobis Chriftum:proinde vt fratres amamus:& vtinam reipfa, animi no(tri ftudium erga vos declarare poffemus. Quid non,tamctfi arduum, facere parati eflemus? Nunc eft, quod fraterno zelo vobis proponendum ceníemus: id precamurintelligatis, non imperiofo fupercilio fcribi,íed commifcratione amica infinuari. Eximia quidem veritatis cognitione pre multis donauit, X fpirituali benedixit vos bencdidionce, Pater Domini Icfu. Sed(fiquidem grati effe non ceffaueritis, adhuc diues eft,& amplioribus vos thefaurislocupletare,& perfe&os reddere poteft, vtadolefcatis& vos in menfuram etatis Chrifti. Vt enim multa in vobis probamus, ita criam multa funt, quz emendata vellemus. Scitis, corde credi adiuftitiam, ore autem confeffionem fieri ad falutem. Eos auté, qui Chriftum confiteri coram Mundo erubucrint, olim&à parte illiusnon agnofcendos fore:Quoniam Deus nofter,veritas eft: cos qui(ibi feruiunt, in veritate abfq; omni fimulationis fuco feruire fibi vult, zcelotypus eft, nec patitur, vt cum Antichrifto fuiiugum trahant. Nullailli cum Belial& tenebris par^ ticipatio.Audimus autem,quod metu perfecutionum, fidem veftram ita diffimulctis,& occultam habetis, vt etiam communicetis cum infidelibus,& accedatis ad abominabiles illorum Miffas, in quibus mortem& paffioném Chrifti blafphemari didiciftis Nam dum illi gloriantur fuis facrificijs fatisfa&uros fc pro peccatis viuorum& mortuorum, quid reliquum, quàm quod Chriftus non fatisfecit vnico facrificio:& quod Chriftus non eft Iefus& feruator, fed truftra quodammodo pro nobis paffus cft. Iamfi illius confpurcate
à 4 menía

8 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVVIN. meníz participes fumus:&vnum corpus cum impijs effici nos proteftamur,licet amaro animo. Dumque Amen ad preces illorum fübiungimus an non Chriftum negamus? Quas nonoportebat mortes pracligere? quod non fupplicium potius ferre? imó in quam profundam inferni abyffum non intrare: quàm contra conícientiam atteftari, quod impij blafphemant? Infirmitatem veftram fcio: fed fortiores effe decet eos, qui fe Chrifti fanguine redemptos cognorunt. Magis metuendus eft, qui animam cum corporcin gehennam mittere poteft. Quidita foliciti fümus proanima noftra?erít ne illa pretiofior Chrifto?erimus nc huius vitz illecebris contenti,& ad eterna gaudianon properabimus?Coronz proftant,& nos ab illis vultum auertemus? Quis veram fidem noftram credet, fiin perfecutionis zftu deficiat? Augeat Dominus fidem veftram, oramus. Nos fané mori mallemus, quàm hac tentatio. ne vinciJgitur hortamur Fratres, ut diligentius rem exquiratis. Etenim fi licet fub Antichrifto fidem occultarc,licebit etiam cum Turca, licebit etiam cum Diocletiano ad aras Iouis, vel Veneris adorare:& fortaffis minori periculo. Licuiffet igitur& Tobiz, adorare vitulumin Bethel. Quz igiturfpes noftrain Domino? Vcrcorautem quod fi Dominum non vtoportet honoraucrimus, etiam omnem aliam vitam noftram fimulationis ferméto afpergi ,tepidosd; euomendós totos
àDomino. Quomodo gloriabimurin cruce Domini,
fi tribulationis metu Dominum non glorificabimus?
Nonlicet,Ó Fratres,ab aratro rcfpicere, nonlicetaudire vocem malefuade vxoris:carnis inquam,que,quamuis multa ferat, naufragium tamen in portu admittit.
Sané
——————— ÉÁÓÁBÉGBB IURRNSSONEMNNNN NN UNDER RO

EPISTOLARVM LIBER[I 9 Sané dogmata veftra fraternitatis olim cognouimus, exhis quz ante multos annos Vladislao Vngariz regi reíponfa: quain his, quz ad Chriftum attinent plané catholica,& ànobis quoq;recepta. Creditis enimnobifcum vnà Deum Patrem,&Filium,&Spiritum fan» &um:. Creditis filium Dei ante fecula in temporis plenitudine Spiritu fancto coóceptum:é Maria virgine fratrem noftrum fadum: pro peccatis noftris mortuum: in corporc(uo refurrexiffe,&in caelos afcenditfe, fedentemd; ad dexteram Patris rediturum iudicem feculis. Creditis&Spiritum fan&um Apottolis miffum,cuius virtute illi Ecclefiam congregarüt: in qua& peccatorum remiffio eft. Creditis deniq;& vitam fidelibus, & mortem impijs futuram eternam.In hac fide bene confentimus. De facris etiam fymbolis confona credimus.Decetautem, vt per cain fanctam Ecclefiam congregemur: cum Ecclefia malignantium portionem nó habeamus. A' Papiftis baptifatos non rebaptifamus,vt catabaptiftz.abfit: fed fynaxim illorum refugimus. Etiamnos przter Chriftum nefcimus intercefforem. Humanas inuentiones quibus conífcientiz illaqueantur, quzüc libertati fpiritus prziudicant, vt veré Antichriftianas abominamur.Magiítratum fecularem audimus inhis,quz contra Deumnon funt, honoramus ctiam, ctiá effe Chriftianum poffe credimus, iuramentum fi exigat, non negamus: non obftante co, quod apud Mattheum legimus.Nihil enim ibi prohibuit Chriftus, quod períe non eft peccatum: prohibuit malam confcientiam, auaritiam, iram,& vindice cupiditatem, mendacium omne,& periurium. Dicere enim infenfatü fratré(ut Paulus fccit,& omnes Prophetz, dü acriter a s inueQu

to DD.TO., OECOL.ET HV. Z, inucGi funtin peccatores)non eft contra merié Euangclij:fic neciuratein iudicio, cum veritate&iuí titia, v
apud Hieremiam eft. Ik uut itenim Deusipfe,& Abraham,& Paulus: necreprehenfibiles funt. Sit nilitecrnon ita aufterifumus, utomnes mutuantes,&& aliquid inde
recipientes, vfurarios dicamus. Chriftus enim auaritiá mentis damnat,quam nos non videmus.Alia precepta omnia perlegem charitatis interpretari nos vult. Itcm iudices& magiftratus feculates animaduertere in flaBiiofos.& defe idere patrii, viduasq; ac pupillos gladio:non arbitramurlegi diuinz contrarium.Hoc enim nonaguntíao nomine, fedvicarij Dei funt:& abillo
gladium, non à feipfis acceperunt. Contrà, qui fcipfos gladio defendunt vltionis auiditate,ind; propria caufa, nequaquamiuxta Euangelium agunt: quod iubet,
vtin patientia poffideamus animas noftras,& porrigamus dexteram percutienti finiftram. Ad hzc ciuilesleges,qua fidei& charitati non obftant, nequaquamafpernandas dicimus: illis enim pro iudicialibus Mofaicis vti poffumus. Iudicialia non dicimus abolita, quantum ad mentem legislatoris attinet. Mens autem lcgislatoris cft, feruari iuftitiam,& honeftatem publicam:queferuaturin nationibus quibufdam mclius per leges Cafareas,quàm Mofaicas.Mofes enim magis habuit rationem fuz gentis. Sicut ceremonialia quantum ad vmbram abolita funt ,ita vt corpus habeamus, Chriftum fcilicet:& quam ille docuit, iuftitiam fidei. Porró nondum cognouimus, quomodo Chriftianus etiam infidelem coram infideli iure conuenire queat. Paulus certé vult, ne fratrem coram infideli iudice accufemus,vellitigemus. Reate faciüt fideles, fi fuas. caufas inter
a LL dé

EPISTOLARVM LIBER[ r3
fasinteríe componant. Quodad miniftros Verbi attinet, probamus, quod non quofuis affumitis, fed adultos, probata; vite viros. Sed, pace veftra, monucrimus. Videnturilli nonnunquan laboribus manuum, plus quàm res poftulat, effe additi:& horas ,quas leGionicollocare debebant,artificijs impendere.Et ían&ü eftlaborare manibus,fan&ius veró miniftrare Verbo.Nolebant Apoftoli miniftrarc menfis,ne quid verbi Dei miniíterio decederet. Paulus precipit Tito: Intendele&tioni.Nobis non cfíttentandus Deus, quafi citra ftudium fuo Spiritu mirifice,(icut Apoftolos, erudire, nos debeat. Quamuis ad fuperfluas& philofophicas, mundangsq; difciplinas non hortamur: fatlaboris habebuntin vtroq; Teftamento..
Deinde neq; hoc videtur ex méte Apoftolorü,vt fingulis triennijs mutetis miniftros Verbi im alia loca.Difcrimen enim eft inter Apoftolos,& paftores. Apoftoli mittütur:Epifcopi& paftores cum fuis ouibus manere debent.lta conftituit Apoftolus presbyteros oppidatim: quamuis pro.-Apoftolis vifitatores vtiliffimé coftituantur. Porró quod illis prohibentur coniugia, nó arbitramur effe ex fpiritu Chrifti: neq; enim donumillud fummum,& ang:clica vita,in carne plurimis conceffum eft. Vnde fit;vt multorum con(cientiz malé habeant,& grauiffima oriatur offendicula: Ne canti faciamus. Fratres, eftimationem fanctimoniz cumtaànto periculo. Eft&in coniugio continentia, que multum Deo placet.Fuerunt& Prophete& Apoftoli coniugati, X nihilominus in minifterio Verbi diligentiffimi. Coniugiü nó perdit facerdotes, fedignauia, amor ventris, ac metus crucis. Idipfum ctiá fentimus dc virginibus coenobitis,

12 DD.lo. OECor. ET Hvr. ZvviN. bitissque nonnunquam quia vruntur, in peffimas tentationes incidunt, quibus effet fatius nubere, non obftante ftulto&infideli voto, quod nec ligat, necàDeo approbatur. Etenim vbi inillis irrepit tanta hypocrifis, periclitatur fimultota ipforü religio amareícitd; omne quodantea dulcein Chrifto:& durum fit, quod antealeue eratiugum.Nos fané virginitatem maximi facimus: fed fiam, Deo abominabilem fcimus. Abfit autem, vt propter temporalia bona, tanta falutis commoditas omittatur.Vtilius fucrit,pauperes& continétesin matrimonio ,quám diuites in foedo coelibatu cffc.Poterint nihilominus bona miniftrorum,omnia cffc communia, communiter ali liberi& vxores,& fui quibusq; iniungilaberes. Demum, in miniftris Verbi ctiam(i defint dignitatum tituli& gradus, qui papifticam pompam& faftum olent, nihil periculi:fint modó qui prefint,& qui miniftrent:(int vifitatores, qui alis Epifcopi: fint Ecclefiaftz, qui aliàs praedicatores,& miniftri Verbi:fintali;qui adhuc erudiuntur,difcipuli. Quis autem modusin docenda plebe feruandus fitjnoftrum non eft przícribere regulam:modó ea,quz ad fidem& charitatem faciunt, doceantur: item cum humilitate& patientia crucis commendentur: apocrypha vitentur: contentiofz ctiam& curiofz quzftiones, exquibus rixe& odiaac faftus. Vnus fcopus(it; glótiam Chrifti
1agnificé praedicare,& vitam innocentem inftituere: vitia;,& in primis hypocrifin& fuperbiam internam, quz dathazrefes,& multos perdit; profligare. In canonicis fcripturis anumeramus, quinq; libros Mofc, Iofue,Iudicum,Ruth,quatuorlibros Regum,duos Paralipomenon,vnum Efdra,ynü Neémig:& hij quidéhiftorici

EPISTOLARVM LIBER[ 15 rici funt.Iob,P(alterium,Parabolas,Cantica& Ecclefiaften Salomonis: Efaiam, Hieremiam, Ezechielem, Danielem:& duodecim prophetas iuniores,Hofeam,Io&lem, Amos,Abdiam,Ionam,Michcam, Naum,Abakuk, Sophoniam, Aggeum, Zachariam& Malachiam, vt Scripturas à fpiritu San&to infpiratas habemus.Iudith, Tobiam, Ecclefiafticum, Baruch, duos vltimos Efdre, tres libros Machabzorum ,duo capita vltima Danielisgnon contemnimus: fed nom diuinam cum ceteris d autoritatem damus.In nouo teftamento quatuor Euangclia cum A&is Apoftolorum,& quatuordecim cpiftolis Pauli,& feptem catholicis ,vnàcum Apocalypfi recipimus: tametfi Apocalypfim, cum epiftola Iacobi& Iuda,&vltima Petri, ac duabus pofterioribus Ioannis ,non cum czteris conferamus. Allegorias, quz fundata funtin Scriptura,& qua ftant cum analogia fidci, nec Scripture dignitatem extenuant;,exofcujamur fed non arbitramurita pro cuiufuis fomniationeeffutiendas. Omnem eam do&rinam, qua gratiam Chrifti magnifacit.libentius amplexamur.Liberum arbitrium, quatenus gratiz repugnat, non approbamus: neque proptereanecefsitatem peccandi inducimus. Qui enim peccant, fponté& voluntarié peccant. Originale peccatum fuam rationem habet.Neq;propterea, quiatot przcepta ponuntur, maior noftra virtus cft: fed magna vis Spiritus,per quem operamur voJuntatem Dei:& magna noftra ignauia, propter quam indigni cenfemur.Eft quidem fati ratio apud. Deum, quod immutabile, etiamfi omnia vobis mutabiliaappareant. Atnon oportetvos ad arcana Dei attendere, íci ad verbü cius, cuifidé habere debemus, per quod &fal

14 DD.Io. OECor. ET HVL. Zv VIN, &(aluabimur.Predcftinationem negare nó poffümus: fallicam non pofle certifsimum eft. Sed quid?nunquid iniuftus eft Deus? nunquid propterea non eft verax? Igitur humiliemur nos fub maieftate cius: illa enim fuperborum ceruices deprimit: mifericordiaautem fubuenit contritis corde,& auxilium à folo Deo requirentibus, non à carne& arbitrio fuo, utin omnibus gloria fitDei. Ceterum quid ad nos contentio Era(mi& Lutheri? Perditio noftra exnobis eft, falus tantummodo in Domino Deo noftro.Igitur; Fratres mei, quoniam tantum talentum à Domino accepiftis, pergite,& ne refpicite:fed gloriam Deigyiuendo iufte, fobrié,& pie, pradicate: nec vincat caro in fuam perditionem fed vincaturin fuam gloriam. Nam fi illam hic pro Chrifto perdiderimus,inueniemus eamin refurre&tione iuftorumin aternà vitam, quz nobis omnibus gratia Chrifticoncedatur. Admonitionem hanc fraternam oro 5c defpiciatis:nolui enim aliquid loqui, vel fcribere quodimprobaturum putem Chriftum. Catera narrabit G. M.verénobisin Chrifto dile&us&obferuádus. Orate Dcum pro nobis& Ecclefia noftra: nam& nos memorces veftri erimusin Domino, Bafil.1 3. Octobris Anno 15530. IOANNES OECOLAMPADIFS DILECTIS zn Chriftefratribus N.Gratiam in Domino.
m A4ACILEdocenturfpirituales,ea que Chriqni funt:habentintus ipfum magiftrücoclc| t€ doctore. Apud cos enim paucis admo£4 nuifle,cft docuiffe.Igit ad prepofitas qua3(tiones M.colendiflimi patris, hac dixiffe fatis
Or———————

EÉPISTOLARVM LIBER I 1g (atis arbitror.Principió de meritis un&io docet fan&tos Dcei,ad excmplum Chriftnihil fublime de feipfo fentire:& quum omnia fecerunt, qua feruorum funt, dicerefe feciffe quz debuerunt:& fi re&té difcufferint opera(ua, femper aliquid in fanis fuis defiderant:&inucniunt, quod vel purius; vel ardentius, vel fuauius fieri debuerit.Itaq; fibijpfis femper vilefcunt,€ pro magno habent fe fibi deli&a(ua,à Deo in peccatü imputantiag tantum abeft vt aliquid füis operibus deberi cogitent, id quod Phariízi faciüt. Aa hzcomnem gloriam Chrifto tribuunt veréfideles,quem confitentur fuis meritis nobis apud Patrem impetraffe veniam peccatortü, Spiritum fanctum,& vitam eternam. Nihil igitur fibi arro» gant, quodillius honori praiudicare queat. Nihilominus hancin Deo fiduciam indubitaram habent,vt ficut fccleratos propter facinora punietiita& fideles,qui fe. fcin veré bonis operibus exercent, ficremuneraturus, tatiquam illis aliquid debeat:quamuis vix ex gratia nobis,in vinca fua tamfegniterlaborantibus,etiam denarium, quo condu&i fumus,dinumeret. Deinde quia An vis vi petijt idem optimus vir, An liceretcuipià feipfum de- repellenda fenderc, vtpote adverfus latronem in fylua inuaden- Chrifiatemita vtfi nó aliter pofsit, occidat. Ambrofius capite". quarto librorum de officijs ait: Quzrunt aliqui, fi fapiensin naufragio pofitus ,infipienti naufrago tabulam extorquere poffit,vtrum debeat, Mihi quidem& fi preftabilius communi videatur víui, fapientem de naufragio,quàm infipientem euadere: tamen non videtur, quod vir Chriftianus&iuftus& fapiens quarere fibi vitam aliena morte debeat:vtpote qui, etiamfiin latroncm armatum incidat ferientemyrefcrire non poffit.ne
dum

16 DD.Io. OECoL. ETHvr. Zvvrw. dum falutem defendit, pietatem contaminet. De quo in Euangelij libris aperta& euidens fententia eft: Rcconde gladium tuum. Omnis enim qui gladio percufferit, gladio ferietur. Quis latro deteftabilior, quàm perfecutor, qui venerat vt Chriftum occideret? Hac ille,& plura:cuius fententiz libenter fübfcribo.Chriftianus etiam cupit diffolui,&non eftaddi&us huic coraqpori:fcit Patrem numeraffe capillos omnes,& fuum cf. fe defenforem. Secus cft, vbi obedientia magiítratus defendere vrget;ac pracipit contra hoftes patriz.Ibi cnim non agitur propria caufa. Cogitate excmplü AbeDiefeslo lis. Tertió quafiuit;an die fefto liceat operari. Scimus
num op£^ utem neminem iudicandum effe propter ferias: eft efrilict4t.. yim Chriftianis libertas per Chriftum parta,poffe quouis die operari: ad Col.2. Gal.4.& Rom.16.Atqui charitas docet, vt cum infirmis fratribus illo die ociofi fimus:& quum propterinfirmitatem etiam noftram,cogimur alias dies in noftras neccefsitates infüumere: vcl hunc diem peculiariterin preces,&ad audiendü&rccogitandü verbum Dei infümamus.At fi necefsitas,vel fratrü vtilitas aliquid requirat, fciamus nos effe dominos fabbathi,non fabbathü dominari nobis.Poftremo
Declaui- dc clauibus quoq; requifitum cft.Perhas cgo intclligo bus Eccle- autoritatem Eccleficiin recipiendis& excludendis frafis. tribus: quz profe&ó fumma eft:ut Matthei decimo o&auo quia& vnitas Ecclefiz magna eft, extra quam
nemo faluus erit. Caterum Ecclefia vel miniftri, huius nomine nihil agunt, preter verbum Dei. Vnde fit, vt
qui ían&am Ecclefiam contemnunt, etiam Chriftum
ipfum contemnant. Ipfe concedatvobis, femper audire verbum fuum,&à populo fuo feparari nunquam:
Amen.
—"—————TÀ WR—Q€. mmm RR RR RR RR RR RR, NT
MED ll EOM C DER EM EE LN AN

EPISTOLARVM LIBER I] 17 Amen.Interim oro,dilc&i Fratres,vt primatum femper habeat verbum Dei: cui nulla confuetudo, nulla ratio, nullus fplendor preualeat. Verbum Dei etiamfi àminoridicatur,à maiore non contemnatur, Verbum Dei ctiam fi confuetudinem condemnat,ne fitidcirco vilius. Quin& perfecutio non terreat vos, intantum, vt illud obícuretur:perillud enim viuimus,O' quàm beatum eftniti diuino prafidio. Querebamusitem de(ororibus veftris:& eas intelleximus magno fumptu foucri:fcd non videmus vobis multum folatij ex illis, fi perfecutio ingruat, prouenire. Si vera fororcs funt, vivant abíq; Ecclefiarum fumptu.Atqui deijs copiofe cü M.fumus|locuti:is mentem noftram referet. A'AQa& a fit, vt concordes vivatis ,idd;in Domino:&ipfe Deus pacis erit vobiícum, Amen.
IOANNES OECOLAMPADIFS$ DILEéis in Chrisloffatribus Ecclefie N. S.
xemo R 47T4M& pacem à Chrifto. Quid ipfe De Chrifli 239^ dc Chrifti ad inferna defcenfu,fentiam,bre- ad inferna ^ F* uibusaccipite Fratres.In fymbolo vel tradi- defeenfu, tione Apoftolorü, pleriq; veterum non adiecerunt, Defcenditad inferna.Origenesin primo e&aeyoy praterit, quamuis alioqui non raró infernum à Chrifto nobis deuaftatum fateatur. Ruffinus in expofitione fymboli,particulam hanc, Defcendit ad inferos, in Romana Ecclefia&orientalibus Ecclefijs non haberi,fatis idoneus teftis eftitem Irenaeus& Tertullianus omittunt. Preterea in cexpofitione fidei Concilium Nicenum nullam mentionem facit.Etproinde non cft, quod quis argutetur, quafi articulus fidci fpe cialis

Animarum locus.
Anima im celii afcenfus.
18 DD.Io.OECor. ET Hvr. ZvrN. cialis impugnetur. Videtur enim iuxta Hebraici fermonis proprietatem declaratio effc cius,quod dicitur,Scpultus eft: itavt veré mortuum non ambigamus.: Ani: mas quamuis non dicamusloco circunfícribi, definiri tamen aliquo loco, negare non poffumus.Tribuitur enim eis& gehenna& paradifus, pro impcrio ac nutu Dei; vnumquemque iuxta merita fuaiudicantis. Cate: rum afcendere animam in coelum, fecundum noftram vifionem dicitur: quibus fuperiora fpl&dorc Solis lucidiora nofcuntur, eo quód res ánobis adhucincarne
exiftentibus;aliter cognofci nequeat. Soluta enim, ait.|
Auguftinus,noó mouenturloco,nec ad aliquem locum corporeum ducuntur, vtinde contemplentur Deum: fed moxà corpore fequeftratz, angelis& fanis fociat&,regno coelorum, quod eft vifio Dei,intra Mundum & extra Mundum,& vndiq; fine mora fruuntur. Sicuti czcus in Sole pofitus, fi cius oculi aperirentur, confe: ftim luce Solis frueretur. Addit ctiá: Friuolum videtur; fi animz illocales, de hoc Mundo extra firmamentum duci affcrantur, quafi ibi fit pulchrius, vclibi magis fit Deus, cim füprà& infrà;intrà& extrà equaliter effe non dubitetur,& cius vifio Vbiq; iuftis equaliter adcffe comprobetur. Ideo quippe illocaliter manere,& cius vifione frui zftimantur ficut fcientia in aninra moraAuinzaltur. Similiter dicirnus& ad infernum defcenderc, fisnferni deféenfus.
quidem obfcurentur, cüm iam tenebris ignorantiz inuoluantur. naminferiora tenebrofa funt:& hoc Grzcis fignificat 4ore: id eft, fine fpecie&inuifibilis, quod nobis eft infernus. Tenebrz itaque fünt quz nunquam illuftrantur, quz impias animas,& verbum Dei rcijcientes occupant:meritó di&tz Exteriores.Fucrant &tene

EPISTOLARVM LIBER L. 179 & tenebra mitiores, vtita appcllem, fine tormentis&
anxictate:atq; hz funt,(inus Abrahz,in quo fideliü ani- Abraha fimz colle&a fucruntijfdem promiffionibus, quibus il-"^
]z quietem habentes: nihilominus ob abfentià Chrifti, quinondum homo fadus coclum refcrauerat, inter captiuas mortis actenebrarum habitz.Vtautem Chriftus animam ac fpiritum Patri commendauit,tunc&illis facta eft anima Chrifti confpicua, ac eas etiam abiL la liberauit imperfcQione*,& facie ad faciem Deum videre conceffit.Sané Chriftus, vt eft primogenitus,in gloriam Patris primusintrauit,& animam fuam primo illa felicitate contemplationis beauit;ficut& corpus cius hanc przrogatiuam habet.Hoc igitur eft, quod Paulus ex Ofea citat: Vbi eftinferne vidtoriatua? Nam fide animabus fermonem facimus, non intelligimus velfepulcrum, vel aliquem talemlocum ,fed animarü conditionem. Itaque vt Chriftum veré mortuum dicimus,ita animam cius patribusiunctam, X confpicuam fa&tam non dubitamus: veruntamen non, vt reítet ali-^ quid patiendum ipfi,& vt defperationem& tenebras fumma luci tribuamus: fed quod abíq; dolore damnatorum,&abfq; caligine patrum, felix adillos conceffit,
& Paradifum: heccft,torrentem&hortum omnium Paradifu.
fpiritualium fuo fplendorc cis fecit. In his licet craffioribus verbis vtatur Ecclefia, non tamen cratfo fenfu vtitur. Itaq; veré defcédit anima Chrifti,& magno gaudio excepta, fpoliauitac confregit infernum. At proptercalimbum Patrum; gchennz veftibulum ponere, opus non fucrit:vbicüq; tandem locorü Deus definierit. Confufio eft.loqui de animabus, vt de corporibus: yclctiam dc corporibus, vt de animabus: addc ctiá de . D. z recepta

20 DD.Io. OEcOoL. ET Hvr. ZV VIN.
receptaculis animarum,vt delocis corporum.Bene ha-| bent qua fcripfiin Zacharia cap.10.fire&té expendan-|
tur.Non admifilimbum patrum,quem fingunt. Articulumillum olim ignoratü recenfeo.Dic&ta Petri alludere dixi,non proprié huc fpectarc. Quomodo.fi articulum effe volucrimus fidei, alium ab co qui eft, Sepultum cffe:intelligendum, Defcendiffe ad inferos,oftendi. Dixi item quid perinferos intelligam. Poteritis ca illiclegere: Equidem nihil veftro nomine detre&arem, fi quid haberem, quod adfouendam pacem attineret. Doleo
autem mirum in modum, quod animi veftri tam malé coherent:quod,cüm in fidei ífamma concordes fitis,in reliquis defideratur vnanimitas. Dicitis Chriftum effe faluatorum ac faluandorü redemptorem, ciusd; glori& exaltare cupitis,& ex officio debetis:nec cauetis offendiculum illud longé periculofiffuimum.Quare non potius conuenitis?quare vnus alterü non audit?zNunquid auditores veftri,Senatores,exercitatiores in Scripturis funt quàm vos? Cui nam gratificabimini? Chrifto, gregifratribus?Minimé. Sed cui: fidei hoftibus& fathana ipfi. Quem frudtum,que premia,quas mercedes fperatis?Non cogitatis omnem laborem veftrum hifce con. t&tionibus& fimultatibus difperire? At nolim acerbiorc fermone vobis effe molcítior, tametfi mihinon parum doleatiimó bonus vir effenon poteft, qui contentiones Ecclefiaftarü à parte Euangelij itantiü probare potcerit;fi alteraudire alterum nolit. Verum mihi adhuc de vobis optima queq; pollicéor. Oro per Chriftum,vt neutcr quz fua funt,quzrat:fed vterq; que pacis,& que gloriz Chrifti. Valete,&interpretemini candide, quae feruentius fcribere videor.DBafilez 11.Noucmb.r528.
" I0A4NNI

EPISTOLARVM LIBER IL 2I
IoANNI ZVICKIO IOANNES Oecolampadinus.
ALFEinChrifto,Ioannesfratráü chariffi. mce.Tametfíi non dubitéquinipfa meridianalucc videas clarius, quàm fufpecta, imo plané fint, quz ille vefter fuperciliofulus cenfor, adinterturbandas Ecclefiías, affert. Quiaaüttantus fan&e adiuras,)nonaufim non refpondere illius nugamentis.Fortaffis enim aliena,quàm tua refponfa,ad reparandum illum efficaciora funt futura. Dicitigitur, Miffam& papifticum Dei cultum in multorum coní(cientijs,quafi bona& fanda herere:& proindein abolendisillis nonlicere magiftratui, quodin furtis ac adulterijs,quz nemo nó mala effe fateatur, At nos heoquouis adulterio turpiora cenfemus,idq; multis nominibus.Nec minus cadere cos qui in tenebris, quàm quiin luce impingüc.Wabcant adhuc aliquid excuf(ationis, qui peccant perignorantiam: nihilominus idolumipfum, idolum eft,& tolli meretur, etiamfi cultores quidam minus mali fint. Quin hodic, qui innoftris ciuitatibus,quibus integro luftro Euangelium an^ nuntiatum eft, cofcientiasiam maléinftitutas habent: Pharifzi re&ius quàm infirmi funtvocadi. Hos cumlenitate fuícipere,illos plané afpernari& nó curare opor tct.Quid hzretin cordibus infidelium,quód purü quis iure dixcrit: quum omnia illis coinquinata fint, iuxta Paulum.Infideles manifefté(unt, qui Prophetas audire contemnunt,& fua fomnia quàm verbum Dei ample. xari malunt.Igitur fi adulter quidam obftinatus, fingat Deumnihil curare fuamimpictatem,& la&et feipfum b 3 ftulte,

Deum.
cs.
Idolola- ulteriumin Deum, quàmin hominem? Dicet forfita
Li
22 DD,TIo. O£EcoOL,. ET HVE:Z VIN, ftuité, quod bene agatadulterido: impunis propterea crit,€ ferendus à magiftratu? Auttollerabilius crit;adin,
tria, 4dul- Deumfore vltorem, qui cor introfpicit:& infe comterium m miffa grauius vindicaturum, quàm poffiriudex quifpiam terrenus. Idem, refpondemus,ctiam adulterosin rcgnum fuum non admittet, quamuis ab externo iudice ple&antur. Et quoniam adulterium. externum quiddam eft, quo proximus offenditur:& idololatria quoq; externum quiddam habet, ad perdendum proximum.(Samaria enim exemplum, fecuta cft Hierufalem:& vtrzque ciuitates,gentes vicinos.) igitur cius,vt externi quiddam,ctiam magiftratus curam non fubterfugit, apud quem non excu(at(imulatà& affe&tata ignorantia. Vriq; Papiftz noftri hodie doceri legcm Domini nolunt,& externam abominationem in perniArdelio- ciem proximi conferuarivolunt. Secundó inquit: Ardeliones,& in tempore wfirationis defe&uros, ftudiofioresinabolendis externis. Vnde hoc habet,oro,vt fic iudicare audet, quod dies Domini patefaciet? Multi hodic ardeliones exittimantur,qui conftantiffimi futuri funt:&iterum conftantes quidam habentur, quauis arundine magis agiles.Curnon opus magis redarguit? quid ad ipfum,candidus nean atcr fit, qui ollam fingit? Hancob caufam ceffandum ctiam à Verbi pradicatione,quod fcioli plarique,& olim palinodiam cantaturi, ardentius contra impios declamant.Etquis talia obijcientem, vel refponto dignarctur? Nos illi viciffim dicemus:Quiin minoribus tepidi,nunquid feruebuntin magnis?& qui tempore pacis Chrittumnon confitentur, quo pa&to in cruccillum przdicabunt? Tertió argumcne
Hd AM
--—————————

EPISTOLARVM LISER L/.'* 25» gumentatur: Regnum Chrifti non effe externum, fed Christi ve^ internum. Quo nomine potiffimum maléaudit Anti.$77 2h 6 chriftus, qui fola externa curat:&inde timet maiorem ferm ene abominationem fequuturam. Et nosnon ignoramus, Chriftum fpiritu fuo interna emédarc acregere: atqui
inde pulcherrima opera prodcüt, qux vident proximi, &glorificant Patrem qui in coelis eft. Pauperes paícere; verbü Dci docere, pati pro Chrifto, fubucnire proxin;o.nónnc externa funt? nónne à Deo commendantur? Cur igitur aliena facit à regno Chrifti?probat potius quód à malo fpiritu, qui nó eft Chrifti, proficifcantur. Itaq;& zelus principum Chriftianorum, fi ábono fpirituad vindicandam gloriam Dei fe oftendat, quare: rcijcitur? curad regnum eius non pertigcat? Cogitare Charitas oportebat, charitatem non effeociofam, regnumque nen eriofi. Dei.effe in virtute. Vbi manet virtutum illareginain regno Chrifti»An'non acceptum fertur Chrifto,fi quis in
Chriíto mi(eretur,monet,corripit, fert proximum, tol. litfcandala? Quid quod Antichriftus hypocrita, externis laruis contentus cft, acvarijs titulis? Nos Papam— P4pacur nondamnamus propterexterna opera, fed quod con- damnetur. tra legem Dei,contra fidem& charitatem leges fuas fancit, confcientias humanis traditionibus pelIundat, impios adiuuat, iuftos opprimit. Ifta Chriftianis non probantur. Quod(i fungeretur officio Petri; doceret verbo,exhortaretur, confolaretur, hzrefes eliminarcet, pacem plantaret, oppreffis patrocinaretur: quis velipfum, vel decreta eius reijceret? modo Chriftianus fit. Sed quid cofertur Antichriftus cü Chriftiano magiítra fato mátu?illelegem Dei peffundat, hic feruare cupitiille noua giffratu codit)hic olim codita rite cuftoditillius opera charita-(,/1io,
b 4 tis exAutichrifli eum Chri

24 DD.Io. OECOL. ET HvL.ZviN. tis expertia funtacfidei, huius veró facta vbiq; charitatem acfidem fpirát.Videigitur, quàm(cité& bellé colligithomoifte, quàm notum ettilli regnum Chrifti,& fpiritus Dei? Venio ad quartum obic&um,& iterum cum inexercitatum reperimus in Scripturis. Chriftus, inquit, abfoluit, non puniuit adulteram. Nos illi aliud exemplum obiectamus. Chriftus flagello facto, vendentes€ ementes é templo ciccit:& dicit per prophetam:;Zelus domus tuz deuorauit me.Nónne gloria Patris vindicauit? Quomodo igitur zelus iftein membris Chrifti non eft Chriftianus? Cur autem antea dixit adulteros puniendos, quos Chriftus abfoluit? Nunquid in hocvult,vt magiftratus ad Chriftum refpiciat, in zelo autem minimé:& exemplo Chrifti condonanda crunt,que prius dixiteffe punienda?En quàm norit difpenfationem fpiritus Chrifti, qui& zelat,& mitis eft pProtempore. Quintó,accipit pro fe dictum Lucaz:Rcgcs gentium dominantur, vos autem non fic: quod nonintelligit. Abutunturautem eo& Catabaptifta, ex quorum promptuario nimirumille errorem fuü fumpit. Scio quofdam ex noftris afferere, quod Dominus hzc de Apoftolis& epifcopis animarumdixcrit, quos à mundano ftrepitu abeffe voluit, vt verbo Dei magis vacent:cum quibus non contenderim. Atego libenteraccipio, tanquam omnibus Chriftianis dictum fit.
Ambition? Ambitionem enim,& dominandi libidinem, ab omnigubernat? bus Chriftianis alienam effe oportet. Hancvtique cunctis interdicit, non adminiftrationem vel gubernationem,quz à Domino eft. Fatemur, Chriftianos principes fe habere pro feruis,& modeftiz effe obferuandiffimos.Sed qualis confequentia: Chriftianus nó fit ambitiofus,
-— MN
uicta
N—PP—————————
m dic
nae
MUNERE

EPISTOLARVM'LIBER[I 25 bitiofus, ergo non fit princeps: Nonfit gulofüs, crgo non edat: Non fitfcortator, ergo non ducat vxorem? Sexto, vltrà dicit: Mandatum nouumin regno Chrifti, charitatem effe. Sed quid hoc zelo principum praiudicat, qui cx charitate manat? Igitur charitate non eftuabatPaulus, venturus in virga?&vifcera charitatis exuit mifericors Pater, qui populum fuum tot flagellis humiliat,& tantum non ad inferos deducit. Quin charitas ipa pracipit, vt magiftratus offendicula tollant, neimpingantincauti. Septimó, auda&teritem vetetis legis exempla rcijcit, quafi nihil ad nos attínentia: tueturd; fe Apoftolico di&o: Nos non fumus(íublegc, in qua& frater occidit fratrem. Difpercam, fi nouit homo ille,quid vellex; vel regnum Chrifti fit.Loquitur enim quafinon eodem fpiritu Dei aganturqui przccíferunt,cum his qui fecuti fünt Chriftum.Neque nos lcgem facimus ex exemplis,fed probamus exempla,quo fpiritu fa&a fint?Aemulationem Eliz non minoré cenfemus zclo Petri. Non cogunt quidem exempla, fed reijcinon potcft diuinz gloriz fitientiffimus fpiritus. Quodaddit:Non fumus fub lege:miram eius ineptitudinemin colligendo declarat. Nunquid enim quia nó funt fub lege,igitur ceffabit omnis difciplina,& peccatores quodlibet impuné facient, inutilisq; erit magiftratus ad cohercendos malos? Et, paterfub nullius ferula eft, igitur ferula immorigeros pucros cedere non poterit.lam neclex,que impietate fe extollentem con"tra gloriam Dei demolitur, abolita eft. Necopinor cótra fpiritum Dei& Chrifti fit, fi Phinees quidam diuino iuffü fratres occideret. Non enim homicidam velfratricidam facit czdes,fed animus charitatis expers,&in b 5 vindidanu

Chritlian. magistra26 pDD,Io. Oz cor. ET Hvr. ZvtN, vindidam fui furore ruens. Ar quid tantum moramur in his.Longanimces viri illi,& charitate pracclari, plures trucidarent fua patientia,quám iudices feueritate. Nifi enim punirentur impij pacis publice contemptores, quid oro víquam tutum? Quomodo non omnia occuparet impictas?Itáne faciunt miferendo,vt nihil vípiam faluum fit? Egregij fcilicet inftauratores regni Chrifti, qui abolitiones idolorum tumultum vocant.1taq; eis & extindio, incendium:& remedium, uenenum crit. OQauo, Adhzc impediri putat regnum Chrifti quo maxime promoucatur, tametfi alicubi minor vidcatur fru&us. Ablatio certéidolorum& fcandalorum, prodeft:ficut& feminatio diuini Verbi. Porró nifi Deus incrementü det, fruftra docebitur Verbum,& offendiculainuanum tollentur. An'non& puriffimi do&ores verbis nonnunquam tyrannos impios exafpcrant,& docetur Verbum quoq;,nectantus apparet frugü prouentus? Quis nobis dicet, quando mifereri voluerit Dominus: Certé fomitem incendij tollere, aliqua ex parte reftinguere fuerit. Efto autem, quodille allegat, quod ciuitates quedam Euangclicz, nó multo emendatius viuant.Eft tamen aliquid prodire tenus,fi nó datur vItra. Eft aliquid à grauioribus abeffe criminibus, fi non prorfus irreprehenfibilem cffe conccditur. Vides, quas.conic&uras bonus ille vir affert? Nono.Et quid non illilicet,qui noftrorum magiftratum, ethnico confert, cui prater pacem publicam ni£5 quanti hil curz fit. Quafi fcilicet noftris non fit plus creditum,
ab etl nizis
differant.
quàm his qui Deum non cognofccbant. Licctilli fuos ass: hoc eft, impios non finebant impunitos,& non
ignorabant fc debere& gloriam Dei vindicare. Teftaturhoc
nimm dl

EPISTOLARVM LIBER IL 27 türhoc Athenienfiumin philofophos tyrannis. At bonusille vir cenfet, nonincommodari diucríarum rcligionum fedis: concordiamac iuftitiam nec imminui, ignoto Dco. Nimirum non cogitat, à carnalibus fpiritualem perpetua perfecutione profequi. Er quomodo paci publice ftudebitur,(i carnalibus frenum laxetur? Laxabitur autem, fi füperftitio illorum tanquam fan&libera felinquatur. Et quid inde fequitur,quàm fan&orum Dei oppretfiones,ignominie,fapplantationes: vttaceam interim Deum conimoucri,&in ira fua effundere huiuímodi feditionum calicem, fuper cos qui nomen cius ignorant. Vnde periculum feditionis femper pra foribus eft: nam fuos Prophetas quaque rcligio fouet:illi animos incendunt,& pro fuo Deo zmulantur: plebs autem impotens irz furit facilé. Iam.& ob hoc non probamus, quod nihil diftent Chriftiani principes ab ethnicis. Omnia nobis noua fiunt per Chriftum: atque adeó magiftratus nouus eft. nam qui antca vt ciuis ciuem defendebat, is nunc ciuem defendit vt membrum Chrifti,& filium Dei. Nunquid dices xenodochum Chriftianum nihil difcriminis habere ab ethnico? plané multumiintereft.Noftras enim propter Chriftum, pauperem magis amat: ille autem Chriftum ne cogitat quidem, dum peregrinum colligit. In tamma, nihilin his memo:ia dignum àttulit:&quo maximé confidit;nempe quod Scriptura poteftatem hanc non palàm tribuat magiftratui Chriftiano, foe diffimé labitur, nó attendens quid Scriptura palàm doceat. Nónne Chriftus finis legis ett? nónne Chrifti gloriam depredica?nónnecam omnibus commzadat,€ vnicuiq; profuo virili? Cum Coloffenfibus
Paulus

28 pD.Io. OECcor. ET Hvr. ZvtN. Paulus regulam przfícribit, dicit: Vos domini, zquitatem feruis exhibete.fcientes quód& vos habeatisDominumin coelis. Quomodo Dominum habentin coelis, qui illius gloriam tam negle&im curant, illius blafphemias diffimulant, illius hoftibus blandi funt? quis tales feruos ferret? quisiinquam, non pro apoftatis& transfugis habebit? Quare mauult Cenfor ille ethnico magiftratui, quàm Hebrzorum, noftrum magiftratum comparare? Nunquid ceremoniale fuerit quiddam, tollereidola& pfeudoprophetarumimpofturas ,utin illis non liceatimitari Hebreorumreges,& cum eorü gloria contendere? Quid ad hoc dicet: quód facientes & confentientes pariudicium mereantur:& affentiantur omnes,qui auertere poterant preuaricantes,& nó fecerunt? Atnegari non poteft, quin magiftratus tollendo offendicula& pfeudoprophetas,multis occafio falutis eft: relinquédo autem, autor mortis. Videatigitut, an nihil ad Proceres plebis attineat. Iam ifónne omnia membra pro virili falutem corporis meditari,& in gloriam Dei fuo fungi debet officio? Sinat& gubernationem inter Chriftiana munia recenferi, vt cft ad Rom.12. Peccant, qui cüm poffentincendiü reftinguere, non cauent: nó peccant, qui conniuentad blafphemias, ad abominationes, ad clades animarum preciofarum?Tandem in(ultat ille dicens:Chriftus animarum rex eft, non magiftratus. Admiffum efto: fed quid inde colligit? En Chriftus etiam mentium magifter cít. Tollanturigitur omnes conciones,&(cholz,ac ftudia: & fic nullus erudiat pucrü, nullus teneros é mális confortijs abarmentet, nullus à contagio fegreget: Chriftus enim magifter mentium cft. Et quis fibianimarum arrogat
A UU MMM—————————

EPISTOLARVM LIBER Ll 29 arrogat magifterium,przter Antichriftum? Manifeftus itaq; fpiritus ille eft, blandé ferox,&impietatis patronus, Tu plebem ,acalios diligenterab eo vt caucant, pro tuo feruore admonueris. Caterum quod cóiugio meo gratul aris, habeo gratiam. Saluz res funt, vt vt interim varia de me vanus fpargat rumor. Sed olim didicimus, fannas& obtre&ationes ac mendacianihili facere. Ambrofiü Blorerü,vrbis veftrz decus,multü meo nomine falutes.Vale,Bafil. 1 2.Maij.Anno falutis, 1 528.
H/ZLDRICHIFS LZLVVFINGLIFVS Fratri N. S. D.
sax RA4774 M&pacemàDomino:Equidem | follicítudiné tuam cóprobo,chariff-Fratri,
|quamin epiftola tua fic video, vtetiaipfe
3 fentire nonnullam cius partem videar miZ7 hi Veruntamen vtlibere differendü eft de tantis isquaftionibus ,nev fpiam pro veritate recipiatur mendacium:ita quoq; cauté agendum eft,ne dum maximé ab aliqua inaudita fententia abhorremus, quarü multz ifto feculo temeré proferuntur, in errore aliqué deteriorem conijciamur.Ipía ergo quiijcia-cüm mihi, cüm aliorü tummcoipfns iudic io vehementerfit propitia:cautio tamen adeó tenuis eft, vt ipfam vix in re tam arduain confilium aduocare aufim.Ea tamcn cüm tibi(verbo abfit inuidia) abundé exuberet ctiam, fic partiri negociumiftud tecum conftitui: vt cgo liberrimétibi,quzin haccaufaliquidon Yobis videàntur, adperiam. Tu veró, que n ultijuge tentem ac molar, tua grauitate ac diligentia;imó maturitate& iudicio dus deres:& inftar laboriofa apis, quz mellis X cerx condudura.

3o DD;lo. OECOL. ET HYL. ZVIN, ductura fa&urz fenferis ,in alueum deferas,& fauum inde compingas.Scito igitur chariff. Frater.(ententiam iftam nobis ex Lutheri paradoxis natarh effe;de quibus Eraímus aliquando,cum adhuc epiftolis internos agcremus, ad hunc fermé admonuit modum: Vifurus es Zuingli, quid aliquando paradoxa ifta paritura fint, quz tu tantopere defendis, ex caufa Luthero fcribi.In hancífententiam Erafmus. Nihil hic mi Frater, adfetui dabimus,propter Euchariftiz diffenfionem: fed ca tantum 4Qówx proferimus,quz& nos aliquando pafíi fumus:vt fi quibus poffint etfe vfui, citra periculum cauti aliorum periculo reddatur. Simultas enim,quam Erafmus erga nos,cxercet, fi modo exercet, hinc nata cft, quod Lutherum omnibus contra illum viribus dcfendi,&imprimis epiftola quadá prolixa, qua fené acrius accepi.Nunc autem,cüm ipfe experiar, non pauca prudenter effe ab Era(mo cauta& przmonita, feró nimis oculos recipio. Cüm alterüimportunius defendo,tan-| demq; alium offendo quám putaram,in teftimoniü fci-| licct ftultitia: alterum autéimprudens prudentem,hoftem cins caufa facio, qui minus conciliari& amicus fieri poteft quàmis apud quem patronum cius cgi. Pa-| radoxum autem eft, quod fermé omnes Luthero pro-|
Regni pinante haufimus: Regnum Chrifti non cftexternum,| Chrisli à^ Antequam enim epiftolam tuam acceperim, aliá quoextrem? Quelegi hominis plané nonimpij, neq; indo, verunefer. tamenimpenfius aliquandiu Luthero addicti,& eius mentem atq; fcientiam nunc in dubium vocantis: qui nos quoq; de cadem quaftione percun&tatus cft. Qua & fi breuioribus,his tamen quz nunc dicemus fimillimis, expediuimus. Regnum Chrifti non effe externü, ito

EPISTOLARVM LIBER L 51:
ifto maximé illius dicto firmant: Regnum mcum non.
cft hinc:alijs quoq;: Negauitfe his, qui aut regem faccre cupiebant, aut iudicem. Non confyderantes interim,qua occafione, quo locoifta dixerit: Interim veró: negligunt, quz zqué funtabillo tum di&a tum facta. Cüm. ergo dicunt, Chriftianus Magiftratus non debet imperare ifta, qux offendere confcienti. as adhuc infirmas poffunt: regnum enim Chrifti non eft externum. Plané audio illos loqui dc his externis, qua cum confcientia obferuauimus:qualia funt;iciunia, dcle&tus ciborum,locorum,temporum, dierumq; cuftodiz,& fimilia: fed non confiderit Chriftum ipfum(quem enint potiorem adducam; aut priorem?) offendiculum quorundam nihilin his curaffe. Nam alioqui coégitfet difcipulos fuos ad ieiunandum:neque enim parua offen. fio erat nata, cumiciunantibus Pharifzis& difcipulis Ioannis, non iciunarent ipfi:fed pofthabuitimportunam fuperítitioforum hominü cauillationem potius, quàm cautionem libertatifiliorum Dei. Sed num non erat externum ieiunare, autnon iciunare? Externum erat plane.Sed non praecepit Chriftus iciunium,inquiunt: vnde locus ifte pro nobis facit. Quibus ficoccurximus. Prophetarum difcipulos receptum eratieiunarc. Cüm ergo Chriftus fuos ieiunio non maceratnónnc contra publicum morcm facit? nónne confceientias offendit? Curautem, fi Lutheri paradoxum facrofan&um manet, Chriftus fuos cumtanta offenfione om: nium afferuit? Sabbatho decerpebant fpicas,& manibus fricatas mándcbant,cum omniü querimonia, uiolari dicerétur fabbathum difcipuli.At quotos putamus tüc fuiffe, qui nó offenderétur, fiijs copares qui adhuc legem
o
Quatenw caueda offenfio in ex
ternis.

32 DD.Io. OECor. ET Hvr. ZvviN. legem mordicus retinebant? Qui lauandi traditionem (adeo commodam.ciuilem,& honeítam, vt etiamnum impietatis fufpicioné incurrat, qui manibus illotis méfz accedat) adeo obferuabant, vt difcipulos cius perduellionis infimularent, dum hoc negligcerét, cur confutauit Chriftus?Cur fimul ciborum dele&tum,iftis plané facrofan&um, Chriftus confutat: qui dixerat, fe legem vtimpleret, veniffe? Ániftud nullius eft ponderis, in conícientijslegi addi&tis: Quod intrat peros hominis, non poteft eum inquinare? Maximi eft plané: nam perindelexde ciborum dele&u atq; traditio de mundificandis manibus, hocverbo concidit.Sed dicent: Chriftus nó przcepit, vt difcipuli ederentillotis manibus,autvt ederent promiícuéinterdidtos& permiffos cibos:fed liberü reliquit. Re&é fané: nam hocno volumus, puta quod mandaucrit edere illotis manibus: fed huctendimus, vt oftendamus ifta duo: illotis edere,& quiduis edere,liberum feci(fe Chriftum,non habita rationclegis auttraditionis:neque etiam offenfionis corum,quibus coràm iftà differebat. Et fi Chriftiregnum itanon eft externum, vti ifti intelligüt: cur tuctur diícipulos contra legem? curiterum vetat Chriftus, ne fecü ad Euangelij iter zonam,calceos,veftem,aut commeatum vchant?an enim ifta externa non funt? aut verbi Dci przcones effe nunquam potuiffent, Abraham, Iacob, Dauid, Solomon,Ezeckias,lIofias, ditiffimi ac potentiffimi homincs? Cur ergo ab ijs interdicitur Apoftolis?non eftenim, vt decorum alleges, auttenuitatem: quod aut fic decuerit,autvis Verbi magis perfpc&afit, cumautoribus contemptis in tantum modum creuerit;non enim creuit fides Apoftolorü predicationefed

EPISTOLARVM LIBER L 33 ne, fed fpiritus, intus trahentis& illnftrantis, vi. Ea autemvis dari potuit opulentiffimo quoq; ac ditiffimo, Craefis fcilicet& Craffis predicantibus. At, inquiunt, omnino adhücmodum placuitaltiffimo: nam& Paulus parfimoniam iftam effe feruatam perhibet, vtomnis vié&torialaus,& gloria, Verbi effet:non humanarum virium.Iterum non eft inepté refponfum fed noshuc folum properamus vt probemus Chrifti regnum ctiameffe externum: peram enim nó geftauiffe, nec duas tunicas, externus omnino adparatus fuit. Vult ergo
Chriftus, ctiamin externis modum teneri ,eumq; im- Chrisli reperat: non eftigitur eius regnum non etiam externum,$m ena
Veruntamé videbunturifta tibi alieniora ad hanc quazfionem quam propofuifti: puta, Num poffit magiftratüis przcipere queinfirmorum confcientias feriant:& non potius permittere debeat quenque in fuo fenfu abundare. Sed non funtaliena, cum nobifcum videbis femierroremi(tum ex paradoxo Lutheri ortum,;perueftigatis originalibus venis expendi. Accedemus igitur
€xXternum
nunc propius. Circumcifionem ita venerabantur Ec- circiícifre
clefiz primitiz, vtinfeliciter fecum agi putarent, fi ab ea excluderentur. Et quantum ex Tranquilli Domitiano colligere poffum, vulgare fuit, Fratres, qui Chrifto
nomendederant,circumcidi: quos tamen ipfe circum- circifedi fe&os, nimirum ex e&merpniclos, adpellat. Cüm Vero apud SuePaulus& Barnabas pauló clarius&interius quàm vul. toz.
2o difcipuli viderent, quorfum tenderet fymboli tam anxia& conftans, ne dicam contumax, obferuantia: putà, càm ad operum ac ceremoniarum fiduciam, tum adlegis obligationem:erroti fe opponunt: confligiturapud Antiochiam de care, tam acriter, tantisqs
c ftudijs,

34 DD.lo. O£CoOL. ET Hvr.. Zv1N. ftudijs, vtcommunibus tandem votis integri caufam ad Apoftolorum Ecclefizd; qua Ierofolymis erat;atq; adlegatorum quos miferant cognitionem reijcerent. Quicum omnibus,tumifto maximé perpenfo, quod fola gratia falus contingit,in hunc pronunciant modum.Ab cidolothyto Chrifti difcipuli abftinento,equé vtà fcortatione: fuffocatum&tanguinem non edunto.Quidhic credimus etfe paffos fiue iudaizantes,cum cis circumcifio recideretur: fiue wedirse ex gentibus, quibus à fanguine interdicitur,&(trangulato cum leporetum turdo?przíertim cum,quod adillos pertinet, comperiantur circumcifionem poftlatamlegem nihi: lominus propagauiffe quàm antea. Quo adparet, non tantüm vehementer offenfos cffe abrogatione circumfeGtionis:fed ita mordicus tenuiffe,vt iniquum putaucrintantiquati. Curergo fecundumiftos non parfum:efteis? Curnó remiffus eft quifq; ad con(cientiam fuam iudicem? Cur vetuére Fratres, quod fas non erat vetare? Quodautem ad iftos: hoc eft, gentiles attinet:
Lex de fif-|coem de luffocato& fanguine videamus,nunquá effe
focato c fanguine.
aut(ancitam, aut receptam. Hinc enim leges fanciuntur fi feruantur.Paulus autem vbínam epi(tolarum fuarum non taxatiftos, qui dieunt: Ne tangas, ne contre&es, cc. Adparetergo, cum non mediocri offenfione preceptum efle, ne liceret ftrangulatum aut fanguinem edere.Nunc ad me redco.Si Chriftianus magiítratus nihil poteft rerum iftarum externarum,quz ad cam religionem pertinent, aut iubere aüt vetare: multo minus poffunt Apo(toli& Ecclefiz, quibus ab imperando interdi&um eft, iubereaut vetare. Cüm ergo é diuerfo Apoftoli cum Ecclefia,& circücifionem relegaucrint,

E?ISTOÓLARVM LIBER TL| 55
ucrint,& legem de fuffocato& fanguine tulerint, quz adimperium videntur maximé pertinere: multo magis licet ci magiftratui(qui in hoc éEuoia, Nar poe me cTt,v t CXterna re&é& corrigat& temperet(dum Chriftianus chriTano c(t, cum Ecclefix confenfu(nolo enim quicquam citra inagtilraEctlefix confentumintelligi,) de externis iftis,qua aut 7 qnte ícruata oportet aut negle&a, ftatuerc. Quod fi(cio li"6 reliiftiocclament, Apoftolis cum Ecclefia etiam licere fta. gp" tuere, mágiftratui veró cum Ecclefia non etiam: Cis ure i. hoc modo re(pondebimus.aeezGvrigz; non recte ab eis ,,,,. | intelligi, in Scripturis pro ijs tantum accipi, qui verbo neccénc prafunt:cum& pro fenioribus: hoc eft, fenatoribus& qw. decurionibus, xaj9sA«/ray, accipiantur. A&or.1 5.fic lcgimus GU oo ji Durbgo Aoi,«ad oi aeeo Como, iday€i 7$ Aéys véT9. Hic videmus, feniores pro con(ultoribus Seniores. & fenatoribus accipi: quos Greci à confulendo ,a- BH). Adonis: Latini ab etate& grauitate, Senatores adpcl- Senatores. lant. Non quód exiftimem, Fratres, tunc temporis fcnatum inftituiffe, qui rerum aut potiretur, aut vicogcrct ad fidei confeffionem:(ed quiin medium confulerct.fi quid patiló impeditius obueniffer.Satis enim cóftatcosqui hocloci funt aer 6ónpoi adpellati,non fuiffe
Verbi miniftros:(ed viros ctate,prudentia;& fide venerabiles, qui digerendis& agendis rebus id crant Ecclefiz, quod fenatus eft vrbi. Eodemloci, eodem modo habemus: TT éd ze TOig T0 55A 01g; xdi qeie aee Gv ipoie, mu) 0t
Ti oxxN(du, Oc.& paulo poft: oi 2eré oet, x9) oi acea Goma
x, oi&àsAQ. En vobis vtrobique primàm Apoftolos, fecundo feniores fiuc presbyteros; poftremo plebem Chri&tianorum, Fratres, fiue Ecclefiam. Non
quód putem presbyteros nufquam aliter quàm pro fe€ 2 nioribus

Presbyteri.
T'reucia,
Circum Jfioms obfer
sAl10.
36 nD.Io, OECOL. ETHVL. ZviN; nioribus accipi, nó etiam pro Verbi miniftris:(ed inlo: co pto fenioribus,& pro epifcopis aut Verbi miniftris. Si veró quis vel hoc defideret,vt& apud Hebrzos probein més Gutous pro fenioribus accipi, hic Matthzum legat, 26. 75m eui own oi a7 ypets, xdi 6i Seat eur el, gd t erGUv«0i T8 24$. VNidemus hic ater Guitosc 78 Aag, pro (cnatu: feniores enim tranftulit Erafmus, cum antiquo interprete;qualifcunque tandem effet,cum populo poni.Perinde;imó euidentius eft, quod Marcus(cri: bit,14.9) uer. aor8 GyA(QN mU, TE uten vo£u quod. TOV eYIep0, Kg] TOY gau uae s Wd] TOY"Cer Gurtoay. In Adis veró multiloci funt,in quibus ater Gompo pro Senioribus, non pro Epifcopis aut Prophetis accipiuntur. Adde quod alicubi fcripturarum noui Teftamenti 24escfa, qua vox Grecis omnino fenatorium ordinem fignificat, vni fiue Apoftolo fiue Euangcliftz ponitur: alteri veró de eadem reloquenti, aec Qi. 7:e0. Loci nunc non occurrunt: cüm autem incidero, perepiftolam indicabo. Statuerunt ergo Apoftoli, Scniores,& Ecclefia tota, de circumcifionis antiquatione,ded; fanguinis& füffocati interdi&o.Quid ergo vcetat, quo minus Coftantienfis fenatus, Chriftianus quidem ille, cenfeat: populus autem iubeat, ctiam in re quz ad religionem pertinet? dummodo externa eft,& quicquid ftatuitur, ad Verbi diuini prefcriptum expenditur: etiamfinon pauci offendantur: nunquam enim cum vlla vfpiam Ecclefia tambene a&um eft, vtin ca prorfus nemo Obftreperet, cum Verbo,tum cius miniftris: quamuis fit modus in rebus. Circumfíecuit Paulus Timotheum, quia citra turbam feruare non quibat: aucto tandem credentium numero, compcellinullo pado

EPISTOLARVM LIBER L 57 lo pa&o potuit ut Titum circumcifione cruentaret: quiatumultum nullum oriri poffe videbat. At indubié plurimi erant, quiad circumcidendum hunc vrgerent: vt& plurimi fuerunt, qui cum eo Timotheum difficulter circumcidi patiebantur. Offenfi(untigitur circumcili rhulti,cüm Titus non circumcideretur: offen(i(unt iterum multi, cüm Timotheus recutiretur. Spectat ergo occafionem fpiritus ille; qui docet alterum circumcidi,alterü feruari debere. Etiamfiinterim fieri nequeat, quin contraria fint circurmicidi& nó circumcidi. Attamen vtrunq; fuo loco admifitetiam codleftis prouidentia, nulla eorum qui pauciores erüthabità ratione, dummodo pax vel tam difficili ratione conftaret.Num enim non re&é fentiebat Paulus, abhorrens à circumcifione Timothei? Cur ergo non relinquebat eum fuz confcientiaz,& Timothceü ei dabatirrecutitum?Et contrà,qui circumcifionis fanguinem fitiebant, cur nó eorum(ententiz permittebatiftos quos libgiffet circamcidi? fed aliquid ferendum impotuitijs, qui redté cum Paulo fentiebant, circumcidinó oportere vtpaxtenacius coalefceret. Quantó magis, ea falua, aboleri aut immutari debentifta;qua ex diametro& cum Dei verbo& pis confcientijs pugnant? Nunquam quicquam etiam in rebus quotidianis fe&té facies, fi tunc tandem facturus fis; cüm nemo offenditur. Verum enimuero, fenatus Conftantienfis non eft Ecclefia, dicerent ifti. Scio non effe Ecclefii, de qua nosloquimur,citra confenfum Ecclefiz totius, quz apud vos eft. Sed curiata comitiahabetis apud vos(eà funt, quibus fingulz cu rie: hoceft; zunfftz rogantur) quz fi confulantur.iam non eft curalium Ecclefix confenfum defideretis.Fieri
c 3 ctiam
Occafto 12 negligeda.

Chrifli exe &iates e teplo pellenti.
36 DD.Io. OECoOL, ET HvrE, ZvrwN. ctiam poffet vt Eccle(iz fententia, cau(a aliqua ctiam difücilliimain paucos,aut in vnumaliquem renceretur. Non enim tota Ecclefia quz Antiochiz crat, Ierofolyma concedebat ad ventilandum circumcifionis negocium: fed paucis Paulis& Barnabis concredebat. Ierofolymis autem communis quidem caufa cognoícebatur, fed priuata ex Antiochia rclegatione. Curiatis itaque apud vos comitijs habitis(hoc enim modo.nemo de Ecclefia veftra manet inco(ultus,) càm Verbi miniftris,cur non liccat Senatui veftro vel imagines,qua ad cultum proftant: vcl Miflam, intollerabilem ftoliditatem, abolendas effe cenfere? Num enim non iam cenfuerunt Apoftoli, Seniorcs,& Fratresomnes ,autEcclefia vniuería? Chriftus ,funibustemeré cü correptis, tum in flagrum compadis,violétia magna expulit vendentes,ementes,& trapezitasà templo: quodifticnon licerethuiufmodi commercijs vti. Sed cur, fecundum iftos, rem externam curauit?imó imperium exercuit? Non reijcimus allegoriam Origenis:cum-hoc fa&o, auaritiam facerdotum& pecuinas hoftias climinaffe: fed interim quod fecit, vitum non fuit: autinane paradigma,quo folummodo aliud docetur quàm./fiat. V eré cnim,atqué cum verbere ac vi pellendo,& corum qui tum peccabant audaciam corripuit:& noftram cüm ftultitiam, tum curiofam.magis quàm piam folertiam crudiuit. Chrifto licuit uim infezrcijs qui fraudem fccerant:nobis non liceatifta exportare, quibus fraus fiat* Auulfiffet faltem cathedras columbarum,& perticas é templo extuliffct:iam uiderenturfüo quodam iure Catabaptifantes ifti arguti effe; cüm dicesent, magiflratuiin externa nihillicere, quod confcientias poffit offendere.

EÉPISTOLARVM LIBER Ll 59 c ffendere /Sed' cünt& argentum wig» effundit;& ementes ac vendentes mordaci verbere pellit: iam indubiévim quoq; in confili vocandam effe docet, dum P» quando res poftulat:quamuis cauté velim htcvimintéllig&non^!(v/um
quatenus eft cam violentia& iniuria coniuncta: fed ipn e $: CÉCRVI T quas. à,magnanimitate,& mifericordia: quz^,.
cum prudentia, mag, i jus irae
quid aliud eft,quàm magiflratus zquus& pius?Tolleà,,, 2quni magiftratu religionem: tyrannus eft; non magiftratüus. c pius. Cato vterq;, Camillus,& Scipio, nifi religiofi, nàquam fuiffent magnanimi. Non contincbatur tum religio inra Paleftinz terminos: quia fpiritus ifte cocleftis no folam Palcftinam vel cfeauerat,vel fouebat fed Mundum vniuerfam. Pietatemergo etiam apud iftosaluit, quos elegit vbi vbi effent.Sedad rem redco.Tam abeft ergo, vt Chriftianus magiftratus nihil differat ab echnico, vt| Chrifti fi Chtiftianus non fit pius, ethnico deteriorfit:& ethni- 7^ nas cus,fi piam mentem domi foueat, Chriftianus fit; etiafi fas n Chriftum ignoret. Romanis fcribitPaulus, non effeTu-" diferat daum, cuius preputium incifüura redu&um fit: fed cu- ius peius praefectum cft vanis cum cüpiditatibus, tum fpebus.Et Cornelius Deum colebat,orationibus& clcemofynis: Centurio, Car, miles, fanguinarius,& quod(imul omnia continet, Romanus. Nuncautem, fiimpium magiftratum à Domino Paulus effe tradit, pius cacodzmone effe dicetur? Aut impio magiftratui parendum effe cenfebimus,dumin externis aliquid precipit: pio autem minus? Impio magiftratui debemushonorem;fíed pio num non ampliorem? Vbi ergo
manent domceftici fidei, quibus vt iuxta Apoftolum
primus honorin auxiliando, fic domefticis magiftratibus primus honor in deferendo debetur. NonimpruC 4 dentes

Imperadi, Aut. cobibendi exzplain Chri
fte.
4» DD.lo.OE£cor. ET Hvr. ZvtN. dentes& indoctz tantummodo voces funt, Chriftia: num magiftratum nihil antecellere cthnico:fed impiz, & feditiofx.Pij ergo atq; prudentes, quirerum fumma prafunt, nonnullum exemplarfiue imperandi,fiue cohibendi,in Chrifto habét: cüm ille(abbatho, omnibus offenfisiiubet, vtà paralyfi confolidatus grabatum fuis ipfe humeris domum baiulet:cum afino infcenfo vrbe inuchitur, Rex falutatur: quo non ledebantur modo fummates viri; verumetiam rumpebantur: cüm,vt iam di&um eft, lucriones templo eliminat: cüm ne vas quidem per templum, aut füpelledtilem perferri patitur.Et ille quidem regno externo tum inautoratus non erat,íe quoquetefte,Ioans3.Non mifit Deus Filium fuum in Mundum, vtiudicet Mundum,e?c. Sed ijs àfe peractis, cavice quamon venerat vt fibi feruiretur,fed omnibus ipfe feruiret: exemplum nobis rcliquit, licere€ quorandam cohibere audaciam ac violentiam,& quorundam prefforum& adfli&orü zrumnam leuare. Neque idallegorijs&pidis tantum zaegdeyuam:id cft, exemplaribus:(ed rebus vere, potenter&intrepidé.fed fimul pié,moderaté&(an&té geftis. Ifti enim, de quibus pauló anté,cüm pellendi effent quidam;non pcllerent,ad vim tandem conuertitur.Sic ybi quofdam videmus., quorum nunquam non funt multi,quitemeréobftrepunt, imó audadter S AA yu: hoceft, violenter: quos verbi moderamen huc nó adigit, vtautfaciantautobmittant, quod longé maiorEccleiz pars faciendum autpofthabendü externo&in. terno verbo do&a cenfet, flagro monédi funt. Hic perpetuó moneo, mcloqui de ijs externistantü, qua meo efie non poffunt:qualia omnes pütanteíle idolorü cule tum,

EPISTOLARVM LIBER L AI tum,& Miffe puppas.Cenfeat ergo fenatus cü Apoftolis,populus aütiubeatin externis quz media non funt. & valeát qui propterifta tumultuantur:& Lutheri verbo, Chrifti regnü non effe externü, autnon recae intelle&o,autlatius extenfo, quàm vcl Lutherus ipfe fenferit, Velitrefragàbilis ueritas di&tet, abutuntur. Quod fi Lutherus. putat; magiftratui nihit in eare licere, quz conícientias poffitoffendere: cur principi& fuo& Saxonum autor efbvt in Euchariftiz diuerfitate, cogat fateri ad concepta fux(ententiz verba? Curaqua&igni interdicitlibris Oecolampadij& noftris? An/ne,quod maior fideliü pars diuerfum fentiat? nó ergo effet opus | principis imperio. Sed caufz metuit, necubi liquido omnibus pateat& pelluceathominis error.Hinc Norici violétia& artes:hinc epiftolz pauidulz,qua lucis radios metuunt. Si putat, curno licéatcodemiure licere Ro.Pótifici execrare ac deuouere que autodit aut metuit,quo fibi?Eftergo in noftra Lutherus fentétia.Cüm itaq; Chriftus à nobis ftet, Paulus,& Lutherus: quo fe vertent Lutherani,cüm de fa&o, vt ifti aiunt, videt autorem fuum, etiamfinon nobifcum fentire, fed reipfà hoc agere quod nos fentire dicimur, tamet(i non fentiamus? Sed nafum operiamus, vel vno falte digito:& quod verum acindubitatum eft, breuibus hoc etia loco confiteamur. De Euchariftia fententia, no de ijs externis e(t,quz ifti propter infirmos tolleranda effe cenfent:fed ex ijs;citra que perindeno poteft pura&incócuffa fidei Chriftianz fentétia doceri, atq; fi de capite Ecclefix nó re&té fentiat.Ecclefie Chrifti ipfe caput eft. Ecclefix Chrifti caput Pont.Ro.eft. Anifta duo diuerfa funt? Morte Chrífti fola delentur peccata. Efu corporis
Q3 Chrifti

A: pD.lo. O£COL. ET HYE.ZvtN. Chrifti corporco delenturpeccata. An n6&iftazqué diftant?NóO eftigitur Euchariftiz negociü inter externa detrüdendum:íedijsaccenfendum,quae&fidéinterná vere docent,& quz iftrobftant, detruncat,& repurgát. Nullis ergo mortalium licet iftis vi vel imperio obftarc,quaad puram fidei di(cuffionem& cognitionem pertinent:nifi tam aperte aliqui effent conuiai,& refipifcere nollent, vtnullis non pis pateret'effe impios. Nuncautem, cum uera fententia in diem magis ac magis adolefcat, inter eos quoq; qui maximé adparent cffc pij;iam uiolétia eft,& audacia, imperio premere vel. le, que omnium eft potentiffima veritas. Verumenimvero, vt argutis fermé omnib.magis effe placet quàm pijs,adultima conuertuntur adüuerfarij prz(idia,&ea plané mue paran qud cnim muliebrius cffc poteft, quàm militia& blafphemijs retinere inftare,quod iufta caufa non poffis? Aiunt ergo: Nihilo meliores effefiue refpub.(iue populos,qui imagines& Miffam miffas faciuntimperio, cüm tamen fimul fidei hoftibus occafio detur, diucrías leges ferendi: quibus latis,noniam contenditur, fed belligeratur.Faciunt ifti/nz intelligendo, vt nihil intelligant. Quafi veró bonitas Chriftiani hominis aliunde zflimetur, quàm a
Ooperibus:qua tamen quantacunq; fint, hominem bonum non faciunt: fed fi bonus cft; opera bona facit. Quód autem homo bonus(itintus&in cute, nemo prater Deum videt. Quicquid ergo nos de bonitate mortali(i pronunciamus,ex fpecie,non reipía,que nos profundiffinfelatet, pronunciamus.Specic tenus auté quis non bona dicat effe, Munetariam legem effelatam,Tiguri quidem olim(video enim Lutlicranos iftos & Ca

EPISTOLARVM LIBER Ll. 435 & Carabaptiftas non abíq; induftria Tigurum vellicarc)Bernz autem nunc promulgari? Aurum, argentum, gemmas, veftem, tum fericam tum fümptuofam, aut poniautdiuenditam in pauperes expendi? blatphemias, periuria, compotationes, ludos amputari? Adulteria;fcortationes, caueas claudi? petulantiam chorcarum; quàm diurnarum, tam nocturnarum tempcerari? imó no&urnarum interdici? arceri Pontificem,ad inferos pontemac viam munientem:& cius affeclas, impios do&ores? relegari Miffam; tolli ftatuas qua ad cultum proftent? eliminari cerimonias. fedurices?& quod omnium eft& elegantiffimum& optimum, veritatem intrepide, fcd(anété: luculenter, fed verecunde: fideliter,fed non pro caciterpredicari?Atque hzezcomnia,non tàm imperantibus Apoftolis.& Senioribus, quám poftulante populo. Si hic referire liberet earum vrbium ftatum atq; gentium, in quibus Corycai ifti nihilo imprudentius omnium inoffenfum confenfum expc&ant, quàmis qui adlittus adfidens, flu&us omnis vfq;ad finem enumerare tentabat; non decflet materia,&illaetiam vberrima. Apud Saxonas hadtenus aliusimagines exportauit, alius importauit, alius auertit alius inuertit,alius fubuertit. Norici miffantfed Ger manice, multis irridentibus.Bafilez Chriftus pradicatur,predicatur& quzftus:predicatur pro Milla,& contra Miffam.Hincapud omneis tranfitur ad partes& ftadia.Magiftratus aüt, qui iuri dicundo ex equo& bono incübere debebat,tra&us&ipfein partes,per cótumacià ex adfe&tu pronüciat: Peritinterim publicaiuftitia, perit follicitüido ifta fan&a pro fratribus,&vires vniucríx quas in vineà Domini effundere debuimus. Sed hac

44 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZvIN. hzc fatis tibi fintfidelius omniatecum reputáti. Quod autem hoftibus Euangclij, veluti materia praebeatur, impiaimperandi, dum inter Chriftianos piaimperantur:argute magis atqs ex dolore saa obijcitur, quàm veré.An enim ignoramus;Reges,Pontifices,& Imperatores ad decreta&interdida confugiffe; priufquam vllatum gens tum vrbs pronunciaret, idola efferri debcre?Anadeó velociter excidunt fulmina Romana? Sed Scripturg virtute agamus.Interdicebant recutiti pene, mente veró retufi Iudzi;ne quifquam nunciaret in nomine Chrifti,longéantea quàm denómutilando przputio conftituerent Chriftiani. Atobiftam peruicaciamnon funt cunQati Apoftoli, quo minusà circumcifione auellerent.Da,vt nulla neq; vrbs neq; gens hodie fitaufaquicquá antiquare: quo quao loco res effent?
Imoblils s nonignobilis iftanobilitas,tanquam poftliminij iutiobilitai.
reomniarctuliffet, quz elata,& iure elata fant? Si quis mihi dicat, Deum&(uos& fua fuiffe defenfürum: Refpondeo; Quafi vero, qui cum fenioribus& tota concione fermant aut perdunt, ad verbi Dei prafcriptum, extra diuinam prouidentiam ce»zzzía quadam degant. Breuiterimperiti rerum, hiftoriarum autem indo&ti videntur, quitam imprudenter contendunt. Ha&enus &(cripturis& exemplisnoui Tcítamenti(olummodo velitati fumus: quod aduerfaríj, vt ex te audio, vetus nonrecipiantin hocargumento.Quos ego:fed praíftat cohibere motus.Si Ezeckiam,lehu, Iofiam; Heliam,& alios hacin re audiamus(aiüt) audiemus& Mofen;adCeremo- ülteros lapidibus obrui precipientem. Parratio, fcilini« femper ct. Ceremoniz nó folüm in nouo, verumetià in vetedanuaia,
ri'Teftaméto à Prophetis malé audierützvnde nó eft vt deijs,

Sti,
EPISTOLARVM LIBER[ deijs,vtabolitz fint, differamus. Sediudicialia exem plis tum Chrifti, tum Apoftolorum effe abolita, nemo ignorat.Chriftus noluitfententiam in adulteram ferre, ncque animaduerterein difcipulos iuxtalegem, quod fabbatho fpicas decerptas fricarét. Paralyticum autem Ic&ibaiulationelegi obnoxiü, autoritate magis quàm imperio defendit. Apoftoli permittunt ea connubia, quz more&ritu gentilium contrada fuerant, indiffociata,c^c. Porro religiofa, puta quz duobus iftis praccptis,amoris Dei& proximi examinantur,vbi quifquam repulit? An/non Chrittas Dauidem ipfum cum focijs facratum panem edentem, pro defenfione fuorum citat?quos alioqui facros, quod facrum tractauiflent, effe oportuiffet. Qua autem rationcid fecit? Charitatis perpenfionc,quodifta hoc requireret. Apoftoli ex lege hauferunt interdictum de füffocato& fanguine. Sequetur ergo fecundum iftos;lapidatio adulterorü? Sequeturindubié.fi vfus poftulabit, fi charitas di&tabit, f Apoftoli, fenatus,& populus Chriftianus cenfeant. Si non cenfebunt, nemo tenebitur: nam non cenfebunt, nifi charitas moneat& religio. Sicimagines tollent cü
Ezeckia,Tigurum, Berna, Conftantia: fed tum, cü cha- Charitas
ritasiubet: non fi&ailla, quz dicit fe infirmis parcere, ytra& fi&Deumrceliquosd; filios Dei negligit:fed ea,qua nut. c^
quam ceffat, G9 exzizla, Dco placere&illius religionemfouere: ea, quz dicit, Deo magis erit mos gerendus quàm hominibus:eaquztam perípicua eft, vt videat quid quando poffit obtinere:caqua fcit, quantum debeat infirmis,& quantum perfidis ac deploratis. Cur ergo magiftratus nofter ex religionis communis debito non debeatnobis,quodIofias debuit,& praftitit
Iudicialia abolita.

simulacro rum fablafio.
charitas.
46 p5.Io. O£C OL. ET Hv E. ZvtN, praftitit etiam, Iudais? excepto modo, nifivfus quoq; eum poftulet. Sic meintelligito. Curnon debebit magiftratas Chriftianus imagines tollere(maximé dum videt publicum Ecclcfiz fuz confenfum accedere)& Miflam? etiamfi non debeatiftud ,vtíacerdotes fimul contrucidet:cüm videlicet citratam crudele factü confilium obtineri poffi& Sin minus ,iam nihil cü&abimur exempla etiam duriffima fequi: dummodo fpiritus illa eoo Cpu 2a ficadeft, vc Heroibus iftis adfuit. Ego cnim, vtinterim hoc dicam, vidco Epifcopos non ceffaturos efle à fuis artibus,& turbis concinnandis: donec aliquem inueniantHeliam,qui mucrones in cos pluat. Atinterim dum charitas iubet bona fpe illis parcere, parcendum erit. Cüm contrà eadem charitas monet, interficiendos effe; propter falutem reliqui corporis: iam confultius eft, oculum caecum erui, quàm totum corpus perire Charitas ergo ipíafciet, quid fa&o fit opus,quid negle&o:no hercle compulfa vllalitera. nó cnim fumus fub lege;fed fub gratia: fed quz nihil timet diuinafequi exempla, cümad eum locum ventum cft, vtautaduerfarius tollendus fit, fimodó conui&us erit erroris aut doli,& tam abeft vtrefipifcere velit,vt etiam contumaciter negocium faceffat: aut religionis periculum ac damnáü fubeundum. Religionis dico, nó noftra. Sienim nobis ma&atis,ipfanihilo minus religio noftris manctintcgra,przbendü eftiugulum Caiaphis etiam& Annis. Siveró Ezeckijs, Hclijs,& Iofijs defendentibus feruari potcft,curnon praftarent?Sin iftis folis tranquillus ftatus feruari,& omnium tum confenfu tum opera potcft, iam nemo ceffabit. Negabit fe Paulus Titum circumfedturum, quicquid indaizantes inclament.

EPISTOLARVM LIBER Ll 47 inclament. Exemplum hic defiderant aduerfarij: dedimus flagrum,quo Chriftus foeneratores pepulit. Quod fi minus recipiunt, hoc faltem difcant, Chriftum per Christi per omnem vitam Propheta& Epifcopi perfonam tuliffe: fona. non regis aut magiftratus: noluit ergo quicquam&0:id eft, abfurdum&indecorum huic perfonz gercre.Pro iudice autem;autrege, cum fe nunquam venditauerit; altem qui hac priore vice humilis adparucrat; vna& altera-vice oftendit quid magiftratui liceat: imó quid prophetz quoque, dum víus poftulat,& malum aliás cítimmedicabile. Cüm ergo iterum aduerfari; dicunt: Sic ergo compellemus quo(ídam ad fidem? Minimé: fed pios tuebimurab ijs, qui vim,vt primum dabitur,ingerent:id quod cum primis zqui& iufti iudicis officium eft. Sermo nobis eft de externis, tum rebus, tum profeffionibus.Quot enim vides hodie, qui metu aut Pontificia externa fuftinent, aut cum pijs profeffione fi&a confentiunt: quorum indubié fidcs alia atque alia eft? Summa igitur füummarum(vtfiniam non iam cpiftolam.fed librum fermé, ctiamfi formula fit epiftolàris:)Charitate autore,vtemur veteribus& nouis exe plis, ad componédum externaifta, tàm indubie, quàm exemplain : AS. à op. externis ob Chriftus ipfe eft vfus Eft tameninterimiftorumhomi- 5,4, num zclus non iniquis modis obiurgandus. Videtur enim facilé ex fide taliü hominü quo animo tam procaciter erroneam opinionem defendant. Quod fi hac gratiainueniantur facerc, vt magiftratus fibi paulatim| ejigi, nimiü permittat: zelum laudabo, fed errorem corrig&, yy yir pcSicorrigi nolint,Lutheranos& Catabaptiítas efle finis gefie. ide, fcd conftantiffimé impugnabo. Ego enim virum Chri- quod bonus ftianum id arbitror cffe Ecclefie, quod bonum ciuem cius vrbi. vibi.
Charitatu

Omnes.
Charitas.
48 np.Io. OECor. ET HvL. ZvtN. vrbi. Quocirca, vtifte nihil patiturpullulafcerc, quod vtbem perdere aliquando poffit: etiamfi ingenue ad quzdam conniuet/fed talia, quz ftatum publicum non poffunt peffundarc. Itaille quedam, etiam nocentiffima,aliquandiu tolerabit: atnon diutius, quàm, vtprimumlicéat,eliminet:quedam nufquam admittet:quedam quznon funt mortifera, fed perinfirmitateminemédabilia ,neq; Ecclefiz ftatà pofluntinuertere, nunquam non caftigabit, fed fimul nunquam non tolerabit.Ex primis.funt;, Miffa,& imagines;ac fimilia:tolerantur enim ea, donec omnium animi videant(o»zzesintelligo euidenter, maiorem&faniorem partem;) quid de eis fentiendum. Sic circumcifionem ferebant Apoftoli, fed data occafione deiecerunt, Ex fecundis funt: impia omnia:& reditus ad vomitum,& receptio fiue Miffz,(iue imaginum;quz& abolite fuerant,& iure vi. debanturaboleri. Ex vItimis funt, qux Chriftus docet effe permittenda, vt crefcant cum bonis:non vt codem iure augefcant, fed quod ferri poffint: qualia funtleuia ifta, que non precipit adurenda effe cauterio, fed feptuagies fepties indulgeda. Decerpitille nofter ex omnibus quz audit,videtlegitintelligit, quibus& pacem publicamfcuftodiat,& omnem imbecillitatem adiuuet: nonhercle quod legem ferre poffint philofophi, dum nobis placita fua propinant, aut cogere hiftorici: fed quod Charitas, quz domiflagrat, quicquid egregié videtvel etiamnum fieri, aut olim fa&tum effe,inftar flammz corripit,& füum facit:imo fe debere videt& Deo& proximo,quod optimus quifque femper prettitit; etiamfi Antinous.fit nó Abraham: Vlyffes,non Dauid: Miltiades,non Mofes: Thrafybulus,non Ezeckias, quem

EPISTOLARVM LIBER[ 49 quemin exemplum fibi proponit,quamuis diuerfimodé: quod enim alteri exiftis vel amorc gloriz, vel rerum auiditate fecerunt hoc nofter faciatamore Dci& proximi:id quod veré cít, capillum& vngues prafcindere. Refponfationemiítam non accipimus, qua contentiofus diceret: Equidem(cio omnia effe probanda, & optima eligenda:at nondum* coa&us fum Scripturis, quod magiítratus debeat externa, dummodo poffit,autoritate fua abolere.Cur cnim cum contentiofis
«contenderemus?Porró,qui nondum vident,amantem
Dei& proximi, omnia vtriq; debere, quorum ci eft facultas(imo plura,nifi imbecillitas excufaretur:) cur nó potius contentiofos cenfcam quàm pios? Ligant ergo n0s;nó Ezeckias& Helias: fed alligat nos par charitas, atque idem fpiritus, ad corum exemplum imitandum, dumrzreligio,vfus,& pax poftulant.
Hac,miFrater,cüm noniam fuíe, verumetiam confuf, veluti parrhefiz noftre materiem prudentibus iudicijs veftristcemere contraxiffem, exploranda&clegcnda:venitad nos N. Germanus tuus atque paucis abeuntem allocutus vifus eft mihi quid huius fententix refipere. Tuergo caucipfum hoc meo fcripto patiaris offendi:audio enim eum tenceriter obferuare Lutherum: quivtinam defe ip(e tam rc&té fentiret, atque nos. Athoceratin fatis. Furatus fum ipfe mihi aliquot horas, quas neceffarió partim poft meníam ocio, partim veró negocio fuccidi.Tuveró equo&bono in cófilium vocatis(quid enim pietatis admoncam,cüm ncmo equi bonid; cognitionemáuftà(ine pietate poffit habere:)& qualiacunq; funt,expende cum N.& que fuperuacanca vcliniqua videbuntur rcfcindite. Valc.Tid guri
* Forte, couidius

so DD.lo. OECcOL. ET Hvr. ZvIN. guri 4.die Maij. M. D. XXFI1I. Huld. Zuinglius vefter.
CASPAR HEDIO, IO. OECOLAMPADIO Theslego, S. D.
»wnesg ONSTANS hicfuitfama, optime Oeco$ LO lampadi, at quàm vera ignoro: te nouo
ye RS quodi& fingulari ordine habere facrü. Nà
CE
D SCAN nj s h
NY 2 quz Latinc hactenusin templo;patrü conbis: fenfule&a funt,horum tu quadam dicebaris alemannicalingualegere: quzdà omittere prorfus, tanquam nihil ad rem facientia: vt temporis iactura tioi fémper vifa eft periculofiffima. Epiftolam, Euangeliumq; dicebantte vulgariter tantüm proferre. Cano: nennque vocant, Miffz;à tenonaudir,Laüt certe quàm brcuiffimis verbis perftringi. Preterea ceremontjs hiice, quibus libenter& cum fru&u in vtraque, hoc eft, viuorum&mortuorum memoria vtüntur quidam, te nequaquamvti.Huiufmodi fané non mediocrem alicui inijcere poffent dete admirationem, quis nam te fpiritus huc adegcerit. Adeó magni quidam; hecquaz ícribo& que non fcribo., affeuerabant. Quare per Chriftumte oro,cuitüa ftudia, mores,& tota vita femperfudant, vt quàm primum me per Epiftolam certiorem reddas, de toto negoció,& quid/'nam mutaris, quid omiferis. Suntenim, apud quos retulerit;certà& vera poffe refpondere.Etfuntruríus,qui quiduis etiam vtcung; pium, parum pie interpretantur.Scio peius tuum tam vere Chriftianum, vt abhorreat à feditioía nouitate,&ab his que funt citra falutem animarum, finem fidei noftrz:vt Apoftolus Petrusinquit: Pacificos cíIe oportet, vt filij Dei vocemur.Scio quoque, quod
—————
aon. aM RR RR RD C ADD DM DM DM ZI

EÉPISTOLARYM LIBER L. 5: qiodtu Maiorum decretis, aquiffimis inquam, nullo nontemporeobtemperafti: neq; nunc, arbitror, aliud in mentem tibi venit. Vellem& ego Chrifti doàrinam (alaberrimam non modo in vrbibus,fed&in caftris, puré;claré, atque conco rdíamagna doceri. Faxit(oro) Chriftus vt in fuam gloriam dirigantur omnia. bene vale;Moguntie. M. D. XXIT.
IOANNES OECOLAMPADIF$ GASPARI Hedioni,conciomatori Moguntino, 8. D.:
p QUIDE M,miHedio,cüm res pié&inculB patégcftas, quz in gloria Dei, vtilitatem qj; proximi cedunt, timidé acverecunde cclaNS, perinde vitiofum& indeceris arbitrer, 7" atqs tumentibus buccis przdicarc.(Nam vtarrogantia, boni exempli prouentus perit:ita exemplis bonis ignoratis,ad amulatíonem nullus prouocatur. Tenebras ament filij tenebrarum, lucem filr lucis: Regum arcana celentur, Dei gloria przdicetur. Videant, ait Chriftus veftra opera bona, vt glorificent Patrem veftrumin coclis:) ea propter, quod quidam parum fideles teftes deme fignificarunt, quibus& fama, vt(cribis,conftans fubícripfit,me nouo quodam X fingulari ordine habere facrum: non debuiffet ingratum effe,nec fuiffet, fi non(vtficri folet) vana pro veris, am. bigua pro cettis, fed rem ficut ata eft, fideliternarraffent. Neque enim aliquid geflimus ,velattentauimus impium, velad zdificationem proximi inutile, vel Apoftolicz doàrinz aduerfum, cuius nos pudeat, vel quod occultum optemus, vel cuiusrationem reddere dette&emus ,non modó tibi aut tam amice exd a poftulanti,

baa[ludedum, fed quatenus.
$2 DD.Io, OECOL.ET HVE. ZVIN. poftulanti, aut tam officiofé percontanti:fed& omnibus: atq; his maximé, qui nunc latrant, vbi nulli fures: queruntur, vbi nullum damnum:impingunt, vbi nullum offendiculum: impietatis&arrogantiz accufant, Vbi charitatis ac pietatis prima ratio habita eft; Scd quid mirum, fi fa&um noftrum ctiam digna fide annunciatum,minus probent, maléinterpretentur; condemnent? Quid non reijcit egrotorum ftomachus? quid nó arrodunt catuli? Itaq; tibi; fiquidem per Chriftum oras, imó adiuras, rem ipfam certiüs aperiam: cófidens tenui patrocinio me non modó ab omni impietatefed'& à temeritate,& omni reatu;te& optimis quibusq;arbitris abfolutum iri, Nam quantumruadillos attinet, etiam fi iufta eis oratione refpondere adnitar,vel etiam fitu eos meo nomine demulcere voles, vereor parum proficiemus.Quam gratiam enim,vel quem locum apud cos inueniant veritas& pietas, tuteipfe non dubito experiris, cümillorüm putida vlcera tangis vcl cxtremo digito, teneris adhuc impendio parcens. Sed tu vide fis,an Euangelici fermonis libertati ad amuffim hzc tua refpondeat modettia.Fortaffis hinc nouam calumniandi anfam arripient, quafi Camarinam denso moueam: fed ferendum, quicquid illi aduerfus nos loquantur: modó nobis bene confcij fimus. Non cft noftrum, vt ftudeamus placere hominibus:alio quin, quo pacto erimus ferui Chrifti? Quantum ex nobis eft, pax quidem habenda cum omnibus: fpectandum tamen,ne dum eam fe&amur immodice, Chriftum ipfum amittamus: qui non pacem, fed gladium veniens mifit:& per Prophetam maledicit, prohibentenr manum à fanguine: ne dum pro terrena pace feruanda loquimur

msc. abc LM LA COM LUALCOMLILLILULULLIMTZITZZZLLLLL OCT LUILLL ILLI LL AL LL LCLLLLLL LL LLL OL.
EPISTOLARVM LIBER T 53 loquimur&taccmus, adulamur& carpimus ,facimus & patimur, fimulamus& diffimulamus omnia: coclcftem illam,quam Mundus dare non poteft,tandem defideremus.En offerimus pacem, fed non illi viciflim. Vellentnos fibi parére in prauis, fed noluntip(inobis obíecundare in redis. Vellent nos fecum per fuarum traditionum przcipitia.trahere; nolunt autem nobifcum ambulare in fccuris mandatorum Dei itinctibus. Vellentnos feculi contagionibus pollui,& nóluntipfi verbo Dei purificari. Vtri dignins cedunt? vtri iuítius alijs faccenfent? fedad rem pergimus Fateor, mi Hedio, egi aliquid preter morem vulgi: fed aliquid illud, nó eftaliud, quàm quodin liturgia Epiftolam& Euangclium vernaculo noftro, non Latino fermone,popello huius arcis promulgaui. Alia qua de me feruntur, vana funt: tantum Euangelium& Epiftolam Germanico,& non Latino fermonce,legi.Fateor,hzclegi, vt tibi rclatum: fcd ea modeftia, grauitate,& reucrentia, qua decet facrofan&ta Dei verba annunciare:nihil alioquin infolitum admittens, nihil ex confuetis ceremonijs prztermittens, nihil ex haétenus obferuato ordineinvertens. Tantum idioma mutaui, in vtilitatem auditorum:idd; mea opinione non infeliciter. Et hoccine tátum flagitij? Qui Latiné ita corrupte& miferélegüt, vt nec ipfi legentes, ngc audientes inde fenfum aliquem haurire poffint: veniam merentur. Qui lectione ita filenter(ecum mufitant, vt ncmo cos legere credat: innoxij habentur. Qui cachinnis, lafciuijs,incompofitisque moribus interítrepunt: vix fadi admenentur. Vnam ego rem facio, nequeingratam Chrifto: qui, vt non cft perfonarü acceptorab omnibus linguis predi»
d 3 cari

$4 DD.Io. OECOL.ET Hvr..Zv1N, cari& laudari debet: nequeinutilem fratribus: maleqi audio apud eos,quorum erat gratulari,& factum comprobare.Habent/ne hic;quod male interpretentur? habent'ne, quod pro flagitio ducant? Ducunt plané pro flagitio,& ideo ftomachantur, zclant, carpunt, traducunt:& quibus nominibus, haud ignoro. Nam licet tu modefte, vt foles, infinuas, quod rem piam maléinterpretentur: nunciatum tamé per alios,quo modo Acarnani illi in conuiutjs fui(imiles fint; Verüm illorum li: centiofz dicacitati fatisfacere nolo, tuis literis refpon: dere decreui; qua, cüm eas penitius excutio, ita mitius mccum.expoftulare videntur.Ignofce autem, fi ad feucriorem trutinam.cas expendero, quàm verborum fuauitas doceat. Tu metangere duriüs noluifti: cgoleGisipfis adulari mihi non debeo. Tendunt tamen in hanoni fallor, fententiam. Cüm adeo fanáe atq;reuerendzleges omnes fint, vtfincillis coicentus rerum; & ordo omnis turbetur ac foluatur: maxime tamen reuerendz, qua ad religionem& adaras fpe&ant. Nam henonmodoó ad pacemreipub.faciunt;fed& Dco nos quodam modo conciliant. Vndequi in rebus facris; à prafcriptis Patrum confuetudinibus,qua legum& canonum vice funt: defcifcunt, tumidi primüm& rebel. lis animiarguuntur: dcinaliquidautoritati Ecclefiafti: €z derogant, ad hzc feditiofg nouitati feruiunt: vnde minus in admiratione facra myfteria,defpicabilior cleri dignitas, importunior vulgilicentia.Et quid poftea tutum? quid tranquillum? quid religiofum? Me igi tur fufpieantar quendamlegum& confuctudinum temeratorem, ac facrorum prophanatorem: quod mihi permiferim, id quod à multis feculis fua autoritate vel Pralatus,

EPISTOLARVM LIBER[$5 Pralatus, vel Epifcopus attétàrit nullus. Apparererem magnaim,alioquinon tantam, nouitas facit. Vidc hoc humilitati dabit nemo, fed arro gantie omnes. Nemo pacis,fed omnes feditionis ftudio affcribent: quandoquidem in his tumultibus, nihil tam. periculofum, quàm moliri quippiam quod vel fpeciem nouitatis prz fc fegat;pra(ertim cü populus non tàm falutaria, quàm noua audire cupiat, atq; totus pfuriat. Nemo hoc prudentiz,fed omnes vecordiz tribuent:nemo men ti pic, fed ómnes menti maligno fpiritu agitatz:&in fumma: 4emo bonitati, fed defperatemalitie omnesacceptü ferentIn hunc modum per Epiftolam tuam,non tu,fed ipfe me accufo.Non defunt tamé, qui fa&um hoc fimiliterifticinterpretátur:apud quos uthabeas, quod pro me refpondere poffis ,fi forté audient: patienter lege, que pro me,vtreus,affero.Rem per fe honeftam;honef'iorem dices:fi quibus caufis, quibusq; modis acta fit, cognouctis.Quz mox fübiunxiffem, nitu commemoràrcs confenfum Patrum, confüetudinem ceremoniarum,& decreta Maiorum: quz tamen nihil me vrgent, nifi quodalicubi cauent, vt metropolitanz, cathedralísue Ecclefie ritus;Ecclefiz inferiores imitentur. Quiáuis autem haud operzpreciüm crediderim tecum, vtpote homine Theologo,&inhis iam excetrcitato, multis agere:agendum tamen aliqualiter:fortaffis hinc potiffimum iuftificabor. Igitur legibus honorenijfuum faluum;atq; inuiolabilem effe autoritatem,optaui quidem femper,atq; num maximopere velim:fed cogitare oportet, quelegum dignitas, X quantumius Non€- Legum in, nimillzfuprahomines:neque homines propter leges,€ dignitas fcd leges propterhomincs. Leges,quomodocüq;illas quan.
d 4 appelles;

Legii vfus.
Humana traditio7e.
$6 DD.Io.OEcor. er Hvr. ZviN. appelles,(iue decreta, fiueritus, iue alijs nominibus: vtpharmaca funt, quz fanisfüperuacanea; egris yero cum malé habent; fi accommodentur probé, in fummo funt precio. Legum víus eft, vt magis mens legum quàm verba fpe&entur: neq; peccat aliquis in cas, qui rcli&alitera, fenfum fe&atur. Alioquin, vt res humana omnes nunquamin eodem ftatir permanent;ità&leges male ftabiles funt. Interim eas omnino refpuitneceflitas: interim duriores, mitiorésue petitnunc ftant, nunc cadunt.Itaq; videndum primo, quatenus conducant,& án falubrius aliquid afferri queat. Eatenus fan&x funto: modó non conferantur cum lege Domini, quifolus fancitnullo zuo abolenda, folis ftatuit omnibus temporibus accommoda. Qualis eft dignitas hominis, qui natura mendax, ad Deum, qui verax& fidelis in opcribus fuis:talis eft& humana conftitutio, ad diuinam comparata.In eternum permanet verbum tuum Domine, dixitP(altes: at Chriftus: Donectrantcat coelum& terra, iota vnum autapex vnus non prateribit alege.Exiccatum eft foenum, dicitnobilis Propheta,& ceciditflos, Verb autem Domini manct in eternum. Salutem Chriftus nonin obferuatione rov d ormnpaisu fitam docuit dicens: Fruftra coluntme, docentes do&trinas& mandata hominum. At de praceptis Dei, inquit: Sivisad vitam ingredi, ferna mandata Dei.itfim:Scrmonem meum fi quis feruauerit,)non guftabit mortem vfq;in eternum.Humanz traditiones nunc labrufcze vocantur in Scriptura, quas ingrati rependunt: nunc harena, fupra quam irifeliciter zdificatur:nunc cifternz, quz aquas continere non valent: nunc diadema Hefter,abominabile: nunc panni fordidiffimi,

EPISTOLARVM LIBER Ll 5*ü diffimi;nuncalijs vilioribusnominibus. Contrà.lex Domini Domini quanto honeftioribus appellatu5,nempe fons /^* aquarüm viventium, lignum vite;petra faper quam bcne zdificatur. Etquid mültissAPOSTOLIIN PRI MO CONCILIO fao decreuerunt, abftinendum effe ifanguine& fuffocatis:& quis hodie hoc vtlegem a- Lex de fufgnofci?'Scruiebat hoc probé illorum temporum paci, did nunc momenti nullius eft. Itaq; vigeant leges, fed qua- gum tenus profunt:&nevinum abimpijs cauponibus miíceatur.difcriminatz fint humanzatq, diuina.
Iam cüm ad facra venitur,in primis opus eft, vt leges feruentur: fed primüm; fi quà Chritto dat: fimiliter & ritus, fi,qui à Chrifto pracfcripti:& dein fuo loco, quod ab ominibus accepimus: vbi commodum fueritac conducibile: Hic dolere, hic ingemifeere, hic deplorare licet.Veré enim hic ordo rerum turbatur:zelus non eft fecundum fcientiam. Homini mandata defen(antur,diuinaimpuné negliguntur.Confiretudines Patrümiaétant,iterumq; ia&ant:non fecus acilli,in quo rumore erat, Templum Domini. Deum ac faluatorem Patrum blafphemare non verentur. En quàm breuis; quàm facilis, quàm fimplex, quàm nudus à cetemonijs huius facri myfterij ritus, vti à Chrifto nimirü Optimo prudentiffimoque legislatore inftitutus. Catera quàm varia ac multiplicia, in vniuerfum omnia, quz ab hominibus adiecta fünt:& offendes quidenraliqua, quznon multum aut eruditionis aut pietatis fapiant: intenies autem& quz Spiritu fan&o afflati proculdubio in Ecclefijs ijfdem horis tra&ari voluerunt. Quorumomnium diuiniffimum&certiffimum credo efle verbü Dei. Ait enim Apoftolus:Cüm conuenitis, vnufd 5j quifqs

$8 np.Io. OECort. ET Hvr. ZvtfN. quiíq; veftrüm pfalmum habet, rcuclationem habet, linguam habetjnterprctationem habet:omniaad zdificationem fiant. Similiteré bono fpiritu profe&i eft, vt fiantobíecrationes,orationes,poftulationcs,gratiarum a&iones pro omnibus hominibus,& pro regibus, & omnibus quiin füblimitate conftitüti fuft,vt quictá & tranquillam vitamagamus in omni pietate ac caftitatc. Verünrquales,€& quantz preces, vel que& quantzle&iones:hocnoftri arbitrij eft. In diuinis nihil nobis eftiuris. Atq; ó vtinam,in diuinis nihil mutatum videremus:& zelus nofter hic tam flagraret. Ceterum in alijs ritibus ego fané nihil offendor: tantum in Ecclefijs egre probarem, deeffe preces: maximéautem, fi prophetiz defiderarentur. Hzc vbialiquo-nfó do conftant, in alijs,(iue ceremoníjs, fiue ritibus,non plurimum momenti cft:tantum nefuperbé in-fcandalum pufillorum contemnantur, qui-uix hoclacte abarcctri poffunt. At nihilominus.fi vel cuidens proximi vtilitas, vcl Dei gloria aliud réquirat, fcilicet vt quid praterfolitum morem agatur: nó vidco quid impedire debeat, aut poffit, quo minus audeatur. Nequein his Epifcopi confenfü femper op us.Prafens ipfe, quanto magis valet confilioac pietate, tanto magis audiendus:abfentemin re perfepizatque à Chrifto permiffa, quid opus cft cofulere? prefertim cüm fermé omnia non nifi przftitapeeunia, multisd; precibus obtinentur,& difficile: atq;ipfi alijs ncgocijs dediti(ant.Autfi in dic Domini Co,vel Cofefforis alicuius fefto, quoin ca«teristemplis legitur, pro vt docent ephemeridesannua: ego pro fedandis quibufdam tumultibus;de charitate,& cx epiftolis&Euagelijs fclc&iores quofdamlocos depromptos

EPISTOLARVM LIBER Ll$9 ptos promulgarem: reus effem inconfulto Epifcopo, etiamfi non longe abeffet, etiamfi adeffiet,& nihil illi harum rerum curz forct? Et nefcio; anid genus hominumEpifcopos appellare debeam; fi prater infula& baculi geftamé,& inun&ionces,& characterum fcriptu. ram,ac ciuímodi, epifcopale religuü habentnihil.Certéab his,quifpiritam Deihabent;non agnofcuntur:nifi vt parietes dealbati, vtarbores abfq;fru&tu, vt nebulz turbinibus agitatz.Nam fortévix conftituti funtin caudam,& pro capite fe venditantzalieni funtab omnibus charifmatibus fpiritus,& precipua munia fibi vendicant: quafi(at fitab hominevn&um effe,& non fuperne.Vnicuiqs;ait, datur manifeftatio fpiritus ad vtilitatem: alij quidem per fpiritum datur fermo fapientiz, alij fermo fcientiz fecundum eundem fpiritum;alij difcretio fpirituum, alij genera linguarum, alij interpretatio fermonum:Ha«c autem operatur omnia vnus atque item Spiritus; fingulis prout vult. Prodeant illi,& vel vnum illorum dónorum proferant, vt cisalij iure cedant.Apparcttquidem cymbala, veftes, pompa, fuffitus, faces, boattis,& rerum próh nimium remotiorum figure: fed funtnon nifi theatrica, ad vtilitatem Ecclefix vel nihili, velminimum facientia, propter quam tamen Spiritus datur. Namipfiinterim dum quzrüt quz
fua funt,occidunt,ma&ant,& perdunt. Et vnde illa, vel quz illa poteftas? Poteftas;inquit,in edificationem,.
non ih deítru&ionem: data eft. Atqui viuantilli in delitijs, feruandi.in diem illum victima, quo in conculcandis ipfis, is qui venit de Aedom, tinctis veftibus de Bofra,fanguineillorum omnia veftimenta(ua coin: quinabit:Nos aliorum nobis exempla proponamus;
interroEpifcopi,
Templora theatrica.

6o DD.Io. OECor. ET Hvr. ZviN. interrogantes vidclicet patres noftros, qui conftituti fant principes fuper omnem terram,&ipfi dicent nobis Maiores noftros;&ipfirefpondebuntnobis.Nam fi czci fpeculatores non vident, quid vtile gregi, vel magis: vtile oculatis nc alijs propterea ceífandü ab admonitione?Obmutefcentibus,quorum eft dicendi officium: obmutefcemusne femper&nos,vbi tetigerit corda noftra fpiritus? Fimentibus fibi,& nihil aggredi audentibus,his qui primas partes tenent:prohibebitur ne pretextu clauiü;quibus gloriantur, ne progrediatur alij? Melius(uis prouidet Chriftus:&iubet,vtvnufquiftquefecundü gratiam(ibi datá operetur. Ab vno quovisrationem talenti concrediti quaeret: Vnamquamq; infru&uofíam- arborem maledicet: Maledictus omnis qui non relinquit femenin Ifraél. Hortatur nos Apoftolus, nein vacuum gratiam Dei accipiamus. Pertinet etiam ad nos, quod Timotheo dicitur: Noli negligere gratiam, qua tibi data eft perimpofitionem manuum. Quzrituretiamnum ,an fidcles difpé(atores myfteriorum Dei fimus? Demandatum eft,& nobis de proximo:Et omnibus modis vrgemur, fi Chrifti fümus ,non quz noftra funt quzrerc, fed quz aliorum;idd;in Chrifto.Iam quid, quod prafidet Epifcopus:& violenta cft confuctudo? Apoftolus ille nonab hominibus,(ed à Deo vocatus, inquit: Quod fi alij reuelatum fucrit, priortaceat. En,legentem diaconum vt auícultet Epifcopus religio iubet. Neceffe item, vt cuiuis 72» 9e03iÜáxrw» ccdat, vbi fpiritus affuerit.. Et quid mali, fi aliquid prioris confuctudinis aboleri finatur, vt longe coducibilior fuccedat?Spiritüs,ait, Prophetarum,Prophetis fübicQtus cft,& quanto magis confuetudo ip(a? Non

EPISTOLARVM LIBER L 61 Non fpe&ant fpirituales quorfum cat multitudo, fed quoditer commodius: contendunt magisire per guftam,quàm peramplam. Vbi fpiritus;ibi MCA. a fi fpiritu ducimini; non eftis fab lege. Aut. fi tanta vis confauctudinis:qua autoritate alij hymnos, alij tropos;. alij alia cantica, alij alios ritus antea incognitos inuexcrüt? Excufauitillos pietas,& animi fynccritas, vel faltem perfuafa populis: cur nom&noftra atate aliquid praterin(tituta Patrum agcre culpa caret? Fieri poteft, füb boni fpiritus fpecie, tegantfe mala: fed fpirituales dijudicentomnia.In fumma, mihi nulla effe videturlegum temeratio, vel facrorum prophanatio, vbi menti legisautconfuetudinis fit fatisshominumqj; faluti con(ulitur.Et de his fatis: Excurritenim fermo latius quàm volebam.Pergat nuncad ea, qua pollicitus füm:vt fcilicet; quibus modis hocnegocij tractatum fit difcens, vidcas me plané codem quo olim animo effe. Sed accipe.Quoniam Frácifcus à Sickingen, clariffimus Germanix eques,& Imperatorij exercitus capitaneus mc accerfiuitvt familiam(uam in templo Chriftiané inftitüerem, imó iam pridem inftitutam fpiritualibus fermonibus paíceré: nihil tam muneris mei putaui, quàm vtillilex Enangelica;familiaris; cognita,&in promptu effet: vnde poftea perfeipfam ad vera fynceraq; Chri(tiani(mi ftudia tenderet, nempe pacem, maníuetudinem, modeftiam, charitatem, pietatem,& ante omnia egregiamin Deumfiduciam. Et per dies quidem quadragefimz,quibus aderam,nihil obftabat.quin lectum Latine Euangelium mox interpretari poffem,& familiariter ad pietatis ftudia inhortarer. At poft pafcha id minus commodum fuit:non enim familiz vacat, vt multam

Templum Chrislianis esl totus or bs.
Templa Chrislianis cur extrucla.
(2 pp.Io. OECoL. ET Hvr. ZvIN. multam temporis partemin templo tranfnmittat, alió Vbcantibus negocijs.Et funt, quibus quátunuis parua illic mora;faftidium parit.Pleriq; tamen, vt fermé vbiq; mos eft, amant quotidie audire, imó videre(facrum: imóaudire non intelle&a noftrà murmura,& fpe&are ceremonias,adeffe benedi&ioni,&interim perfüné&oriéfcfe Deo commendare: atq;itafe,illo quo hzcobferuant die,(atis pios effe putt. Quod(ané exigui fruGus eft:& credo plerifqiinterim conducibilius,v elarare,vel texere,vellignaincidere,velaliud quiddam oper2. Templumenim Chriftianis, totus orbis eft:& nutquam non orare,& Deum colere, fpiritu& ueritate(vt fcilicet coli vult)atq; etiam preculislabiorum,& laudibus conuenit. Templa Chriftianorum maxime extru&afunt,vtin eis commodiüs ad audiendum verbum Dei,& myfteria celebranda conueniretür: non adcó propter preces,& cantilenas.'Tametfinuncnullisnon tumultibus(ita enim à prophetis cantus quorundam dicuntur) verbum Dei cedere,& effeloco poftrémo cogitur. Itaque deca re,cumFranciíco Decurione& patrono cgi, vt quotidiana aliqua facra ledione in templo fui pafcerentur:vi umdq; eftipfi( Vt acris eftiudicij) necnon& nobilibus& clariffimis viris Dicthero à Talburg,& Hartmudio à Cronberg: quos tu fcis, quàm veré Chriftiani fint:vifum, inquam, efteis;efle in remrudium& piorum, fiinuertatur vulgaris ille mos, quo folemus dominico tantüm die verbum Domini annunciare,& per integram hebdomadam Miffas habere:vtpotius omnibus diebus. annuncietur verbum Domini,&folis dominicis ac fetis dicbus fiat facrum, fiquidem vtroq; potiri non datur. Quz fenrétía& mihi probabatur.

-BPISTOLARVM LIBER[I 65 probab atur.Attentata tamé eft via alia per me: nempe, vt Epiftola, Euangcliumd; vernaculo noftro idiomate legatür.Bofle aütem,&licere hoc,Pauli teftimonio do,€cbam:&ita femper affore pabulum verbi Dei,& non dcfore facrü, neq plus folito temporis infumi. Non eft repugnatum,;fed affenfum ab omnibus,quorum intererat.Proindene cui repentina rcinouitate offendiculo cífemus, negocio in diem dominicum dilato, primum auditorum animos: familiari oratione parauimus: quà ad te quoque perícribo: vberius enim exilla accipies, quareid aufus fuerim.Forté aüt fortuito ledum eratin Euangelio: Venit hora, cümiam nonin parabolis loquar vobifcum.Hincopportunitatem dicendi aucupatusjin hanc fermé fententiam verba feci.
SERMONIS THEMA,
VENIT HORA, CVM IAM NON IN P4rabalislequar volifcum.
7 VAM vellem, amici, vt magifter& Domi3 nus nofter[e(us etia nobis loquereturidq; 3 K non peregrino fermone, neq; per paraboZ4) las: fcd aperte, Quid enim beatius,& quid iucundius, quàm audire cum, cui angeli aufcultant, qui fons eft omnis(apientiz, qui thefaurus omnis fcientiz Dci? Imó loquitur nobis multifariam, multisd; modis: nunc per beneficia, nunc per poenas, nunc per Scripturas, nunc per creaturarum pulchritudinem&ornatum acvfum. Atnos craffiores parum intelligimus. Voluimus effe ,vtdij, fcientes bonum& malum:& aperti funt oculi noftri ad malum, obífcurati ad bonum. Loquitur praíentiffime nobis, quotics vel

64 DD.Io. OECOL.ET HVL.ZVIN, velepiftola, vel prophetia, vel Euangelium prelegitur. Etdolco noftram mifcriam,inquam peccatum inucxit.Non fatis erat; pufillos effeingenio,&intelicé&u.Ex dk peccato fuperborum, qui vfq;incoclumturrim& mo, Linguará numentum nominis excitare volebant;confuíz funt& cifufio vn-|inguz, ita vt alter alteri fit barbarus. Vnde cüm pleradc. que, quz per fan&tos fuos annunciat Chriftus, non fo]üm vti per parabolam dicuntur, fed& prorfus nonintelliguntur:& ob negle&um interpretationis ego quoque vobis fzpé barbarus füum.Sané nihil vnquamin facrislego, quod nó extoto animo precor, à vobis quoquc intelligi:vtaperté vobisloquatur Chriftus,& non perparabolam. Et profe&ó, quantumin me eft, nihil à
vobis cclaré vnquà, niferrca cofuetudinis lex tam obftaret: quo non folü codem animo, fed&idiomate codé Chriftü glorificemus:& quoties mihiin Scripturis
loquitur Chriftus ,loquatur:& vobis;& me Deoloquente,codéidiomate,vos quoq;mecum Dco loquamini.Atqui ego Latiné;vos Germanice loquimini:& fi
ciufdé vt confido,animi, in facris tamen non eiufdélabij.Etin his,quz Deoloquimur,non tantüm,imó nihil
: periculi effet, etiam fi vnufqui(qs propriam linguaha1n Ecclefia, beat: nam hoccít, Deo&fibijpfi loqui. Ceterum,dum
vtendi l^ eoo vel alius Epiftolam, aut Euangeliumlegit,cüm no
24» Q4 fbi, fed Ecclefixlegit, multum refert; anintelligamur niens ab Ecclefia: alioquin fumus, vt in aérem loquentes. At quoties hoc contingit, rem ita firmante inucterata confuetudine? Nonfinit breuitas temporis femper,vt Latinéle&tainterpreter.Attamé charitas iubet,vt quo- ad fieri poteft, profim.Vrgeor igitur hinc&inde.Vcllem per me prophetas& Chriftü apertéloqui,ita vt ab omnibus

EPISTOLARVM LIBER]L 65 omnibus capiar: fed obftat confuerado, qua ha&enus non nifi Latina ledio habita:& fi vacabat,addita cftinterpretatio. Quid faciam? Scio. Dabo aliffid confue- Confueta^ tudini, dabo ctiáaliquid chatitati: Excu(abit charitas; 4?"& cha quod' decedit priftinz confuetudini: feret charitas,"47 qu4quodindulgebitur confuetudini. Excufet igitur chári- teme fimul tas: vt(ficut deliberauimus)Alemanicé Epiftolà& Eu3- ferien: geliumlegamus/fiinterpretüdiLatinamledionemopportunitas defuerit:&ita confüetudini aliorum refragabimur.Ferat charitas, quod praterea nihil aliud immutamus.Vt enim quadam mutamus, veftra charitate facimus:quod veró in alijs non idem facimus, aliorum charitas cogit:ne putentnos omnino corü morem fa- Charite. ftidire,& occafioné quarere, vt ab amicis diffidcamus.: Quod omniü maxime abfit, vt propterea periclitetur charitas:quin potius;hac via quaratur& fundetur charitas. Audictis cnim omnia ad charitatem nos alle&are,chatitatem folam przcipi,in charitate legem& Prophetasimpleri-Hancquaritejhanc difcite hanc feruate virtutem.Soletrerum nouatio,quantulacunque ca eft, parere füperbiam mentis quibufdam: at vobis humilitatem&modcftiamhzcnouatio inferat. Ne quis inde alios, quihunc moremnon obferuant, vel obferaarüt, cótemnat, iudicet, arguat: ne quis propterea clero obmurmuretne quis charitatis vincula rumpat.De dono habetegratiam Chrifto.fi hic, vel alibi lingua, quam intelligitis, vobisloquatur Chriftus. Sin aliter, vthadenus,cótingat:ne fitis cuipiam molefti: fed orate Dominü,vtfua vobis verba reuclet: ne claudat fuper vos celum,ita vt fitencum,&nubes fan&dte imbrem ac flillicidia diuinorum eloquiorü fuper vos non pluant: orate;
c mittat

66 nD.Io. OECor. ET HvrE. ZvVIN. mittatoperarios in meffem: orate; ne de(int interpretes. Charitas fane vult, ne efferamur, fi feliciter nobifcum agatufit& ne graucs fimus; his quibus minus datum eft. Charitas omnia in optimam partemanterpretatur. Itaq; abundentalij in fenfu fuo. Nosno valde anxijfumus, quid Patres mouctit; quod percgrino idiomate malucrunt facralegi:fiue hoc ob fimplicitatem,: fiue obincommoditatem introdu&um:aut quód parü canticis aptus olim fuerit fermo patrius, vtpote parum nitidus,& qui ob barbariem vix fcribi potuit: autquód in magnis templis ob aduenas peregrinos, Latinalinguailluftrior,& communis proderat, vt etiam orientalibus Greca: autin hoe Magnatibus nonnunquam eft Ii vereri. gvatificatum. Nos magis veterum candidos nores, que iiit" ardentem fidem, fequacia& obedientia pectora, facida. litatem.& fandimoniam admiremur: imó imitemur. Tantum, quantum ad id negocij attinct, ne defpiciantur ànobis alij, fiue füperioris, fiue noftri feculi.-Scquuti funt illi ca quz fibi conducere vi(a funt:neque prz(cribere potuerunt pofteritati, vtidipfum cogere| tur facere.Liberumigitureft& nobis te&ari,quecunq;| animabus noftris maximé profunt. Et hóc eft, quod przfenti fermone,vtvos admonerem,iuffit charitas:ne forte fi repente, X praeter expectationem hoc meagere videretis, finiftra fübrepat cogitatio: Quid hic noui molitur?curnon moreparentum noftrorum nos relinquit fimplicitati^an non& alij bonz frugis facerdotes funt? Excluditeshos cogitatus, depellite;hzchoftis iaSacra feri- cula;ne facite exantidoto venenum. In uidet vobis anpiuraita letiquus ferpens hanc felicitatem. Nihil ei moleftius &enda, y; contingere poteft, quàm dum facra Scriptura ita legitur,vt

EPrISTOLARVM LIBER L: 65 tar, vtab omnibusintelligatur. Nam fimul atq; bucci- inteliganx hàram tubarum clanxerintmuri Hierichuntini cot-"^ rauntdeteguntur fouez,& laquei,& doli nam igpaftorum vocem lupi fugiunt.Sicut etiam nihi! gratius dzmoniauditorum fomnolentia& furditate.Regnum enim fuum nullis prz(idijs tam firmat,vtobliuione beneficiorum Dei,& negle&u Verbi diuini.Cauet,nelux, irradict. Abfcondit fe, ne audiat verba incantantis fapienter.Et quemadmodum olim confufz funtlinguz Lingusri edificantium tutrim Babel; vt zdificantes à ftulto fu- cofví. perbod; coepto defifterent:(ic& demoni vnicum ftudium eft, confandere linguas, ita vt doctor difcipulo barbarus fit, minusd;«dificentur muri coeleftis Hietüfalem, Hincftupendailla quorundam fciolorum temeritas& oftentatio, qui cüm vixtria vel quatuor verba Latine(ciunt, totas conciones quas habent Latinis peregtinisd; alijs verbis ita interpolant, vt maximam temporis partem abfque fru&u tranfmittant. Nihil ita amatverbum Dei,quàm ut dilucidé przdicetur,& cla-' ró atqueadeo füperte&ta&in plateis Non factum eft LM finc confilio Spiritus(an&i Euangelicas hiftorias tam Eusngelica fimplici ftylo dcícriptas.Et certe non eft qui legit,& hitene excufari poffit,(i reijcictam fideliter tradita, tam ob. /^ptiouia,tam fuci.nefcia. Efto autem fint quadam verba, ii: quz Euangeliftzac Patres non funtinterpretati: vtpote funt, Alleluia, Adonai, Eli, Ofiaana, Amen:non eft tamen; quód Porphyrius& Lucianus nobis imprope- Porphyrent;quafi peregrinis&incognitis vocibus fimplicitati"^. plebis impoftumfit/ Neque etiim ignorari cas voJuére L^ Patres:fediam frequens erat& receptaimitatio hzc,& ludusquidam fan&us, Patrum confuctiffima verbain
€. 2 promptu

*
68 DD.Io. OECOL. ETHVL. ZvIN. promptu tencre;ita cóui&u docente.Igitur fcio demonem vobis hancfelicitatem inuidere: nec omiffürum, quigexcitet quorundi fibila, qui fa&um hoccarpant, dud inrcligicfum:& fortatfis impedire conabuntur. Atvos,nc dederitis locü hofti. Orate, vt expellat Chriftus hoc daemonium furdum& mutum. Res veftra agitur amici. Veftri caufa coepta funt hzc:Ego fané priuatum commodum nullum hinc expe&o: nififorté, vcà nonnullis peruerfis malé audiam;imó in vobis fitum cft, vtmultum hinclucri mihi accreícat. Veftram enim vtilitatem,& vcftros fru&tus, pro meis maximis lucris habeo Fides veftra,& falus, indeprzdabiles mihi thefauri erünt.Et peromnia commodi multum,&incommodi nihil proueniet. Vnde dic, obíecro, falus? nónne
Salus ex fi- ex fide? Vnde fides? nónne exauditu? Etquomodo aude. fides eX diemus,nifi(int qui mittantur,& doceant? Quod fi noaudita.
bis illi fuerint barbari, vel nos furdi; quz fpes falutis? Perindeautem eft, ac(i non audias,(i audis; quodnon intelligis.Efto autem, vt alijs temporibus hzc doceantur, claré,& manifefté: habet tamen miram quandam energiam, dum interfacra intelligitur verbum Dei:& non vulgaritermentem afficit,& rapitmyfterium aliud mox fubfequuturum, quod eft, quafi vox clamans ,vt pareturvia Domino iam aduentanti.Hanc potiffimüm liturgiz partem à yobis capi oportet, ipfad; propter vos potiffimüm agitur. Qui euangelizat, alijs euangelizat: qui Apoftolus cft, alijs Apoftolus eft. Vndciurc
Verbi po, V€tro fraudari vos nolim, pabulo fcilicet verbi Dei:
cum annii. Quo" quid vtilius, magísue ad vos pertinens dici poéiatur, qui teft? V crbo Dei é tenebrisad lucem tranfitis,& illuftrata vilia. mini. Verbum Dei vos preceditin hoc defertosvt columna

m-—
EPISTOLARVM LIBER T] 69 lumnaignis pernoc&tem. Verbo Dci,vt íagena quadam à fpiritualibus pifcatoribus in portum trahimini: quo ficcato humore noxio, eduliü fitis Chrifto. Verbo Dei, vtclaui,vobis coelos aperiunt Apoftoli, fi ipfos auditis: vel vos inferis& exterioribus tenebris obnoxios relinquunt/fi contemnitis. Verbo Dei muniti, ftare poteftisadueríus principes& poteftates Mundi,adueríus rcétores tenebrarum harum, aduerfus fpiritualia nequitiz in cocleftibus, Verbo Dei, vt WR pane,& vero manna vegetamini,& crefcitisin virum perfectum. Noninfolo pane;ait Chriftus, viuithomo: fed in omni verbo,quod proceditab ore Dei. Et tantáne commoda,tantos fru&us,tantam beatitatem; citra culpam abfconderem?Atquid multis? Vbi verbum Dei,ibi abefle non poteft Chriftus, Itaq; dum me auditis, non meauditis:fed Petrü,vel Paulum,vgl Ioannem, vel cuius fcriptura recitatur: imó non illos auditis, fed in ipfis Chriftum.Nam Paulus,iam non eft Paulus: nec Pauli verba, vcrba funt Pauli:nec Pauli mandata,mandata funt Pauli:dicitenim; Viuo cgo;fed iam nó ego, fed viuitin me Chriftus:& iterum: Àn experimentü cius quaritis, qui in meloquitur Chriftus?& alibi:Si quis Propheta videtur cffe, aut fpiritualis, cognofcat qu ícribo vobis, quia Domini(unt mandata. Quisnon libenter audiat Chriftum, habentem verba vitz eterna? Quise ab cius colloquio abftrahet?Hinc fe vobisofferet quotidie honeftior confabulandi materia,hinc piarum cogitationum nafcetur turba, hinc bonorü operum proucntus.crefcet: hinc quafi ad fpeculum veltordidi maculas detergent, vel puri fc magis adornabunt. Hinc fibijpfi quis pzdagogus erit;& repente dodtor cuadct. Sed
e. 3 aanifeftior

Enangelti vernacula lingua in Ec lefia proferendun.
75 DDilo. OECOL. ET HVEL. ZVIN, manifeftior eft vtilitas, quàm vt de ea verba facere opus fit. Enamfinon tanta effet, vt eft maxima: omnia tamen quz interim agütür, omnes ceremormiaz; omncs ritus,vtdiligentes auditores fimus,nos vocant. Quare altiori voce cantatur Euangelium, fi non affuit qui capiunt? quarein zditiorenr locum cónfcenditur quare ad populum proditur? quareaccenduntur cerei? quarefurgunt omnes? quarc ad aperiunt capita?quarc artiguntauüres?Siieiturdefitinterprétatio, annon dici v obis poterit: populus hicauribus mehonotat, cor aut corumlongé eftàme? Non i impropero nobis adio rum malitiam,quiincireumcifi auribus, dudientes non audiebant. Non mihi eitis domus exafperans, vt palato meo linguaadhzrere debeat, X fim vobis vt mutus, iuxta Ezechielis di&um. Attamen vert ad vos pertinct vaticinium& maledi&tio,6 gratum eft; quod auditis,& non intelligitis:(iita auribus aftatis, vtalibi cor vagetut. Res, aio, ludo fimilior videtur, quàm religioni Intelligit Gracus quid fibi leg gatur; intelligit Iudazus. Qomodo nosC hüftiahi deterius habebimus?? Quis ludit populo comoediam vcl tragcediam, peregtina tantümlingua? Quislegatos füfcipit, cum quibus nullumlingue commercium habeti poteft? Cui ram gratus nuncius,cuius fermo ignotus:vtis,qui verbaloquitur quz intelligi poffunt? Annon boc eft;quod cóqueritur Mofes, ille alioquiin omni Aegyptiorum difciplinaeruditus, cim ait: Ah Domine;non fum eloquens ab heri&nudiustertius: ex quoloquutus esad feruum tuum impeditioris&tardioris linguz fum? Quid dixiffet/(i totus barbarus? An/non&idem caufaturHieremias, cümd(upergentes&regua conflituerctur Propheta,

EPISTOLARVM, LIBER L 71 pheta,& diceret. 553,3, Domine Deus, Eccenefcio loqui, quia puerego fum.Non omnino mutus crat; fed diffidebat tc populo pofic perfuadere. Nobis necure
crit,vt omnino non intclligamur,; nec intelligamus? Ene hocargentum eloquentiz, quod in zdificium deus] 1
tabernaculiinferimus?Sunt'nc hzcmyftica facerdotalis yeftis cymbala? Sunt hz tubz argentea dudiles, ad congregandam multitudinem? Multa poffem ex Scripturis teítimonia colligere. fed füfficiat nobis vnius Pauli autoritas 4cuius fifi diuinz menti non cft quod verceamur, ab alijs confuetudinem nobis obici. Auditc ergo,quid fcribat Corinthtjs;In priore Epiftola;capite 14.: copiofis verbis fic ait; Scétemini charitatem, zimulemini fpiritualia, in primis vt prophcetetis. Nam quiloquiturlingua,nonhominibus,fed Dco loquitur: nullus enim audit;fpiritu vero loquitur myfteria. Caterum qui prophetat, hominibus loquitur ,zdificationem& exhortationem,& confolationem. Quiloquitur lingaajfcipfum zdificat: at qui prophetat, congregationem zxdificat. Quod eft illud prophetie genus? certé.le&io Euangelij& Epiftolarum;& Prophetarü,& corundcminterpretatio:hac enim maxime ad zdificationem,&exhortationem,& confolationem Ecclefiz pertinent. Namvtad Romanosait: Quecunque prz fcripta funt,in noftram do&rinam prafcripta funt, vt per patientiam& confolationem Scripturarum fpem habeamus.Et quid quzío edifico,fi non intclligor? quis melior abit? quis refipi(cit? quis compungitur? quis fortior€ patientioradferenda huius feculimala, & refiftendum damonibus: quis ad pictatem& virtutcs flagrantior efficitur? Volo autem(fubdit) omnes
C. 4 Vos
Propbetia aptul Paue
lum quid.

72 pD.Io. OECOL. ET HVL. Zv1N, vos loquilinguis, magis tamen, vt prophetetis: maiot enim prophetat, quàm quiloquitur linguis: nifi interpretetur, vt Ecclefia zdificationem accipiat. Nuncautem Fratres, fi veniam ad vos linguis loquens, quid prodero: nifi vobisloquar,aut perreuclationem, aut perfcientiam, aut per prophetiam;aut per do&rinam? Ecce Paulus tam admirabilem gratiam fortitus;nihil fe profuturum fatetur: quid ergo nobis arrogamus? Adiungit concinnam fimilitudinem: Etenim inanima vocem reddentia, fiue tibia, fiuc cithara, ni(i diftin&ionem fonis dederint, quomodo cognofcetur quod ti. bia canitur,aut cithara? Nam fi incertá vocem tuba dederit, quis apparabitur ad bellum? Sic& vos per linguam,nifi fignificantem fermoné dederitis.quomodo intelligiturquod dicitur?Eritis eniminaéremloquentes. Tam multa, verbi gratia; gencra vocum fünt in Mundo,nihilhorummutum.Vtinam expenderenthac verbanoftri facerdotes,& cognofcerent quibus conferuntur. Nam inferiores eos facit tibijs& tubis& ciqe Loui intharis,€ dicitloquentes in aérem: Et quid eftloqui in
c erem.
acrem, nifi bonas horas,& preciofüm tépus malé collocare:& vt fic dicam,equitare in arundine longa?Itaq; fi nefciero vim vocis, ero ei qui loquitur barbarus:&is quiloquiturapud me barbarus.Vide non folüm inutiFallidium]e dixit, fed& faftidiofum effeinfinmat. Faftidium auté inrebisfa-in rebus facris non poteft non effe damnofum. Itaq;€
&ru.
vos,quandoquidem fe&atores eftis fpirituum ad zdificationem Ecclefiz quzrite vt excellatis. Quapropter quiloquiturlingua;oret,vt interpretetur. Namfi orem lingua, fpiritus meus orat, atmens mca fru&u vacat. Quidigitur?Orabo fpiritu,fed orabo& mente.Candhi fpiritu,

* EPISTOLARVM LIBER I
fpiritu, fed canam& mente. Alioqui fi benedixeris fpiritu, is qui impletlocum indocti, quomodo di&urus et Amen, ad tuam gratiarum a&ionem?quandoquidem quid dicas nefcit. Non vult nos Paulus in infipientia perfeuerare, fed progrediin cognitione. Qui in viaDei fübfiftütretrogradiuntur. Curandum igitur; vt abundemus& excellamus: ficut&ad Coloffeníes fcribit: Non definimus pro vobis orare& pofcere, vt impleamini agnitione voluntatis Chrifti, in omni fapientia& prudentia fpirituali, vtambuletis digné Domino,vt per omnia placeatisin omni opere bono, fruGificantes& crefcentesin agnitionem Dei. Inftat autem hic Paulus, vtetiam benedidtiones intelligantur, quo commodius populus refpondeat Amen. Quain re adhuc aliquandiu confuetudini parebimus. Non quód aliquid in facris noftris fit, quod noftro vulgo pandere non liceat:neq; enimitaarcana funt,vt Valentinianorunt& Eleufinorum: fed quiain hoc Apoftolis indulgentior eft,& non tantopere vrget, inhoccedimus.Subdit enim: Nam tu quidem gratias agis, verum alius non edificatür.Vides,vtrem bonám effe(init: fed meliorem vellet, quo zdificaretur& proximus Et exemplo füo magis quàm przcepto allicit: ait enim: Gratias ago Deo meo, quód màgis quàm omnes vos, linguis loquor:fed in Ecclefia volo quinq; verba, mete mealoqui,vt&aliosinftituà:potius quàm decem miliaverborum, lingua, Agam& ego Deo gratias, ficubi de menfa Domini fpirituales dapes afferre potero. Àn non totus Paulus pro nobis? nequis rem nouant nos cxordiri dicat; Autoritas Apoftoli, przcepti vice nobis fit.AnlegütGrzci Latin&,vel Latini Grece?Sioemnino
€ s in verbis
wx

aque afper
ffo in facra.
Cereoruin accenfio.
74 pD.Io. OECOL;ETHVvE.ZvtN.
in verbis ipfis vis cflct; Greco.& Hebraico fermone vtendum forct, quo vfi funt Apoftoli& Patres. Proinde, vtadhuc Pauli verbis vtar: Fratres nc fitis pucri fenfibus,fed pueri malitia, fen(ibus veró perfe&ti. Pucri alíjsloqui nefciunt,neqs fublimes éverbisfentus capere poflunt: tales nc fitis: fed pueri, quales Chriftus atit intraré in rcgnum coelorum: alienos fcilicet ab affeQtibus malignis ,&piefimplices, nondum prauis cupiditatibus infedos. Concludit Paulus minis propheta Efaiz.qui dicit: Varijs linguis&labijs vatis loquar populo huic;&ne fic quidem audientmo.dicit Dominus. Sicut, cüm ludzi neglexerunt fignum, quod datum cft in varietate linguarum Apoftolis per.Spiritum fancti, dáti funtin czcitatem&laqueos.facti ex filijs regni filij tenebrarum:nam propterincredulos id(igni dabatur. Ita cum interpretationis gratia,qua propter credentes data contemnitur, non defuturam& nobis noítram poenam,ne ambigamüs.Proinde boni,quod in rem vcftramagitur,confulitc.Denique,ne ctiam alia prorfum vos lateant: audirenegraue fit; adhuc paucaquzdam non inutilia. Afpcergi foletis aqua, Accenduntur cerei,Offeruntur Deo munera; Quid ibihzcvolunt? Ne fruftra(pe&ctis, trium vobis curamin facris cfle velim. Primün purificetis mentem, humiliter confitentes Deo peccata veftra: idgs fub initiumlitu: rgiz, fpe dicentes, Kyrie cleyíon, Dominemiferere,& o rationcm domigicam. Secundo, illuminemini, audicndo verbum Domini, quod lucidum cft;€ oculos illuminat, intelle&umq; dat paruulis,acdiuinis promiffionibus animum infide&fpe confirmat.Demum,pofthzcvos Deo offeratis. Offeratis,inquam, nó aurum vcl argentum:

EPISTOLARVM LIBER L'* 75 tüm:(ed vos ipfos infacrificium& holocauftum, iam nihil vobis tribuentes,fed totos vos Chrifto deuouen- Meerum tcs:pofteanon exveftro, fed illius arbitrio vidturi. Of- oblatio. ferte item& facrificia laudum,& gratiarum adiones pro beneficijs fuisin vos:prafertim, quod'pro vobis in cracetam amarani mortem obierit.Non minus autem diligenter aufcultate verba Teftamentigloriofiflimi,& certiffimi; inritentes firmiffimé promiflionibus Chrifti; vitamd; in Chrifto,& remiffionem peccatorü affequuturos vos füb ineffabilibus& diuinis pignoribus confidite. Atq; curz vobis fit, vtvel fpiritualiter communicctis:squamuis vellem ctiam facramenti figna vos frequentare, quo magis firmaretur veftrafides, X vos capiti corporid; Chrifti incorporaremini, vnü eü ipfo fpiritum affequuti. Atq; ita proculdubio feliciter pafti, fccurid;, aclati hinc abire poteritis: fiquidem& vos vias veftras Deo reuclaftis;& ipfevobis per Scripturas loquutus eft verba pacifica& amica, promittens fümmas pollicitationes, remitfionem fcilicet peccatorunt & vitam«terná:& ne qua partc vacilletur, eas perfymbolamyfteriorum certas fecit;Atqsita futurum,vtolim non peregrinalingua,nec per parabolam, vt Iudzis exezcandis:nec per enígmata,vtinfirmis,& carne grauatis:fed prorfus aperte, vt angelis& beatis loquatur,& fc nobis in gloria fua oftendat. Quod concedatipfe, qui cum Patre& Spiritu fando; regnat vnus Deusin fecula: Amen.^! Exhis opinor,mi Hedio; conieQtabis, an prittinum animum abiecerim, cuiq; fpiritui id fa&i tribuendum. Artogantem. vocent, dleuenteuoo vocentimpium vocent.feditiofum vocent,vocenthzreticum;& quibus volentnominibus: Certe, vt talent
mc

76 pnDp.Jo. OECor. ET HvL. Zv1N. me coarguant, alia fadain medium afferant, neceffum eft.Id plané nihil reprehenfionis merebitur.Efto autem,intempeftiuum videatur:fed fi fru&us(pe&ctur,& animus, quomodo intempeftiuum? Mihi neg; purius, neq; opportunius,neq; maiori grauitate, quàm his horis, verbum Dei annunciari poffe videtur; dum nemo füfpicaturaliquid meditatum afferri, dum fequaciores funtanimi, dumlocus&hora& ceremoniz ipíz fi adhibeantur fauent. Forté vnum&alterum verbum auditorum pe&oribus infidebit profundius. Quis fcit, quando cícam deuorabunt;&in fagena capti inter bonos pifces numerabuntur? Quis fcit, quando femen in tetra bona frudus afferet? quando hymbrem matutinum&ferotinum daturus eft Dominus? Mc fané cius fadinec poenitet, nec pudet: Imitentur, quibus commodum fuerit. Quiimitari dedignantur,necgrauatim ferantfi, quz nobis profunt, quzrimus: Ipfi fuis viuant moribus, Opto tamen, vt nemo non aliorum falutem procuret, fic yc& füo fatisfaciatfenfui,&apud infalli. bilemiudicem non confundatur. Et de his nunc fatis. Expendat, qui velit, rem fecumin trutina caftigatiore; neq; mihi vllaopus erit Apologia. Iam ad alia,qua fcribis, fatis fuerithoc ynum refpondere, quód nihil corü agnofcam, Nihil enim vclex priftinis ritibus, vel verbis canonis omitto. Án non impudens cft audacia, hoc de me affirmantium? Ego non adeó temerarius, vtimmutemquz bona conícientia feruare poflum:& mihi C4non nequaqui periculofus eft canon. Neq; enimob nomiMif*. na quzdam facrificij,oblationis,€ munerü, atqyalia fimilia,abhorrco:neq; propterea Chriftum, qui noftram| fcit infantilitatem,&ipfe infantiliter nobifcum loqui| in$cr.|

-EPISTOLARVM LIBER[| 77
in Scripturis non dedignatur, mihi malé propitium timéo quód pacis gratia hifcevocabulis non abftineo: modo pié, atq; Chriftiane fentiam. NO efttam moro(a interpres charitas,nonita addictos litere amat fpiritus, nó ita plagofus Chriftus.Dolco tamen,quód multi feipíosillis nominibus miferé circumueniunt:imó non folüm fe,fed& alios. Et ego olim ita docebar,vt myfterio huicaliud,quàm erat;tribueré.Multa de operc operante,&opercoperáto, de applicatione meriti Miffarum,de dignitate facrificorum; quanto plebemaiores,; quantum fitum in multiplicatione Miffarum, dcblaterabantur:quz tandem inania,& nugas effe refcifco.Atque ó vtinam infignes illi errores laterent neminem: imó latuiffent nullum: nefciretur forfitan multorum faftus& füpercilium: Effent falue viduarum domus, quas ignaui illi deuorant:Florerentymagnz quzdam familie, quz intrapaucos annos intercidcrunt. Vnde & egononinficias co, mihi olim non adeó tutam fuiffe,& hodie multis non effe(ecuram, canonis illius le&ionem: cuius Scholafticum quendam aiunt autorem: noflro maximé vitio, qui parum placabilem Deü nobis pollicemur,quinon tàm accipere à Deo; quàm illi offerre& dare videri volumus: qui plebe circumftàte; quantumcunque pia;& in Chrifti verbis fidente;meliores nos putamus: qui alijs myfteria ànobis fumpta profore arbitramur,ctiam nefcientibus ipfis.Caterum hisnunc ereptus tenebris,& miíericordiam affequutus, alius adaras prodeo nempe, confcius mezinfirmitatis, certus benignitatis Chrifti, memor peccatorum meorum, memor& promiffionü Chrifti. Nihil habens quod retribuam,&inueniens calicem quem accipiam.

*
28 pp.Io. Orcort. ET Hvr.. Zviy. cipiam.Proinde nihil me periclitari confido:prefertim, quod inter diuina& humana in his non admodum difficile cft difcernere.Chriftus pontifexper proprium fanguinemintroiuit femelin fan&a,cterna redemptioneinuenta, vt Apoftolus fcribit:&iterum:QuemadChriflus modumhominibus ftatutü eft(emel mori, fic& Chripontifex, ftusfemeloblatus eft; ad multorum exhaurienda peceius, YIli- cata. Iraq; Chriftus illeagnus Dei,vnicahoftia eftfemel €4 oblatio lata: verum nos cius facrificij continuó memores recte fumus. Et quid mali, cum maioribus noftris, tàm orientalibus quàm Occidentalibus, recordationem tanti facrifict], immolationem vocare? modó ábfint perniciofz opiniones aliz.Natus eft femel Chriftus;refurrexit femel, mortuus eft femel,& egregij concionatorcs declamare folentin Genethlijs: Chriftus nafcitur glorificate: Chriftus é coelis, occurrite: Chriftus fuperterram, exaltemini. Et pietas pié dictum, pie intellisacrifici eit.Quin&aliaratione non formido hifce facrificíj,vcl vel oblati? oblationis nominibus vti. Offerimus enim nos ipfos, tis vocaltt-& Aos Chrifto hoftiam vivam, atque Dco placentem, mm!- cumd; corpus Chrifti verum,& panis ille, nf(tici illius gne corporis fymbolum(it:xquantum labor, fihuc mentem referens,nihilab illisvocabulis abhorream?Corinthijs fcribit Apoftolus: Calix benedictionis, cui bencdicimus,nónnc communicatio fanguinis Chrifti cft? Et panis quem frangimus ,nónne communicatio corporis Chrifti eft? Quoniam vnus panis,'& vnum corpus multi fümus, omnes qui de vno pane& vno calice participamus. Ita Nazianzenus Theologus, in oratione quadam ait plebi: Hoftiam obtuli, vos ipfos inquam obtuli. Namut Deo nos offerimus, ita&alios vel.pro quibus

a .
EPISTOLARVM ELIBER Ll 79 quibus precamur, vel quos Chri(tiané inftituimus, Deo offerimus. Itaq;. vt fcripfi, nihil hic turbor. Verüm vtnihil à me mutatum:ita fi quid precum aut verborum pià mente,deditad; opera omitterem,non peccaffe me crederem in Chriftum: neq; cum quoquam contendam, cui hoc probatur, quando fcilicet ab hominibusid adiectum eft. Aliafuntimmania dedecora,& nefanda fcelera,pettes totius orbis, quz abominor,&in quz exardefcere illos fuperciliofos cenfores vellem,in quibus ipfi potifimümconniuent,finon&ipfimetrei—. funt. A fcortis,&vomitu, ad arasituffVeGigales funt 4eifieslo Miffz,& nundinatio quadam, ac mundi expilatio. Det"cera. Deus his malis fuum aliquando finem, ne nomen, quodlaudare nemo(atis poteft, à nobis contaminetur in gentibus. Et vt tecum concludam: faxit Chriftus, vt in fuam gloriam cedant omnia. Ebernburgi. Menífe Iunio, Anno[$525.
VRBANO REGIO, APFD AFGVSTAM CHRE Jffum adnuncianti,Huldrichus Zuimglius.
R 4714 M ac pacem per Chriftum. Re&é j? putauifti, excidifle nobis, doétiffime Vrba-' ne,Originemin hac fuiffe fententia. Quem ) ante omnes olim diligentiffime,in his fal"tem qu£ hodie circumferuntur, legimus. Sed Ob hac arbitror cau(à fuit, quod. cacodaemonibus quiddam promittere videtur, quos in rationem noftram non admittimus. Hi enim per Adamum non corruerunt, igitur neque refurgent per Chriftum. Verba Marci fy necdochica funt, Ac deis modo intelliguntur, qui audito Euangelio non cré« didcrunt.
Marc locus de eleclione.

Li
$5 pp.Io. OECOE. ET HVL. ZVIN.
diderunt.Przceffit enim;Przdicate Euangelium. Qui
ergo przdicato Euangelio credüt, inter beatos locantur:& contr, qui predicato Euangelio non credunt,
diris mancipantur. Neq; hoc eledioni prziudicat:inam
& qui ad Chriftum veniunt, per Patrem huc trahuntur:
hzceft ele&io:&qui ad Patrem veniunt, ab ipfo cliguntur.Sictamen,vt per Chriftum, falutis pignus,ad fe
tandem veniant: cum eis fruendum eft perpetuis bonis.Firmam enim effe oportet electionem, etiamfi qui eliguntur, per uo Chriftum adducatur.Eligi enim
oportet eos quoq; quiad Chriftum veniunt:& electos pereum, in gloria regni ingredi Ipfe enim eftvia, verisine fide tas,& vita. Sic&iftelocus.'Quod finc fide; impoffibile pl«ere— fit aliquem Deo placere: fynecdochicós intelligi deDeo imp*f bet,de his modo qui Verbum audiuntac refiliunt:aur fiie; q- qai audiunt;acrecipiunt.Qui vero per tatemnon aun diunt;his vniuerfalibus non continentur: apud illos »' enim nulla eft przuaricatio, cum nullafit apud cos lex. Siveró ex Chriftianis prognati(unt ,iam virtute teftamenti filij Dei(unt:fin ex gentibus;iamnihil decernimus.Quanquam,vt ingenue fatear, mihi magis arridet ca fententia,quz virtutimortis Chrifti, omnium innocentium falutem acceptam fert. Sic enim paria funt: vbi abundauit deli&um ibi exundauit gratia.$i quares,quomodo poffunthac fieri?Hoc modo. Quicquid vfpiam mortalium nafcitur ,faluum eit per Chriftum. Vbi veró tandem peruenitur in Legis cognitionem, cad; vel negligitur, vel contemnitur, iamfequiturfelicitas aut calaniitas zterna.Si dicas Quid ergo magis cft Chriftiano, quàm impio? Multum peromnem modum. primüm, quod Chriftianis exponitur Euangeá dium,
."

ErptSTOLARVM LIBER L 8r lium,pradicaturinnocentia: dein, quod dum nos peccamus, habemus qui pro nobis aduocct, quo monertc accaftigante, perpetuam agimus poenitentiam. Ifti pofteaquam àgratia exciderunt primigenia, vt Íciant quomodo inftaurari aut poflint aut debeant. Siveró Legis opus faciunt, quod in cordibus eorum fcripfit Dus,iam& ifti falui fiunt: fignum enim ele&ionis eft, Fedionz Deum amate ac timere. In adultis ergo fic requiritur fi-/?w. des,vtca nifi adfit, fruftra falus fperetur: in pueris acinnocentibus etiamfi fidem non habeant,no tamen plus cít eis metuenda damnatio,quàm eis quorum parentibus dicebatur: Maledictus qui non fecerit omnia verba Legis huius: qui tame falui ficbant, quanquam Legem nó agno(cerent:tam abeft,vt quod Lex iubebat,facere poffent.Synecdocha igitur funt huiufmodi fermones. Atq;is exiftis locis vnus cft,qui nos morantur, ne falutem temeré prophanorum liberis pollicceamur:tametfi non multum obftet.Nobis fatis fueritjnon nimium curiofos cffe: pofteaquam Chriftianz familiz liberos, fciamus veré effe redemptione filij Dei liberos. Non Dezter.loadparebis in confpectu mco vacuus: interim hunc fen. ew explica fum habet.Non videbuntur vultus mei fruftra:oph» 55!/ nNnNYNb5,quemadmodum in Exodo videre licet. Hac enim promiffione eee 0jeic perfuadere, vt ad fe vcniant: nunquam enim fruftra venturos. Aliquando vcro iftum prz fe fert, quód fine munere adparere non debeant:& huncfenfum omnes fequuti funt, tàm Hebrziquàm Chriftiani: cum nonnihil auaritiz in receffu habere videatur.Locos iftos vbiq; excute,& videbis nosnontemere effelocutos,&vim paffiui verbi hoc rcquirere.Tametfi non nefciam, illis nonnunquá paffif ua;

82 pD.Io. OEcor. ET Hvr. ZvIN. ua,quamuis rariffimé,vice actiuorum,quo modo Grecis, accipi.Is ergo locus, qui eft Deut. 16. Non videbitur vultus meus fruftra: magis videtur abfolute, quam in confequentiam pofitus; cm& Hebrzi pafuc poft cum habeant, quo nonnunquam etiam nonin periodo vtuntur,fcio.Sediftoloco priorem fenfum, quem diximus, videtur habere diuinus fermo: vt fit fenfus: Cüm ad me venictis evarawyose, non fruftra venictis: vt xar 2mowmmw obmittatur: Ego enim reficiam vos. Quomodo Chriftus loquebatur, cüm diceret: Venite admeomnes qui laboratis& oncrati cftis,& ego rcficiam vos: ac dein iungatur: Quum ergo venictis, quifque munus-quantum Dominus dicabit n35233 fccum baiulabit. Qui ergo nihil habebat, nihil quidcm adferebat: fed gratiam referebat. Hec velocitertecum, mi Vrbane: vtinam cpiftolz maturiori tempus fuiffet.Scd docto tibi, pauca totum fünt pelagus: hauftum enim fi habeas, ipfe iam bibis.In Euchariftiz re, gratulor vobis,te noftrum cffe fa&um. Verum gratiam merctur nouitas: breui enim fpero omnes qui adhuc obftrepunt,tropum,qui nullo negocio vidcri vobis debebat, vifuros efTe, acíententiz noftrz fimplicitatem ac claritatem. Vna cft fpiritualis manducatio, quo filio Dei, pronobis, delitato fidimus:non duz: quarum altera, nefcio quod verborum figmentum prodimus, carnaliter, corporaliter, fpiritualiter. Vale, ac conftans efto: noli defcifcere ad hoc feculum, quod Auguftz perhibentvchementer pollere.Moneq; principes,thefauros omnes Eccle(iz ,in Turcz expugnationem cfle expen.dendos.In hunc enim vfum aliquando colligi pratexebant Pontifictj:citra enim hunc Ecclefie(iam loquor ifti)

EPISTOLARVM LIBER[L 85 ifti)thefaurum,non eftvbi hauriatur,quo in hunc vfum opuseft,prafertimin Germania. 16.OGobr.1526.
IOANNIS OECOLAMPADII DE SERFETI libello confilium, apud Senatum Baftlienfem expofitum: 4 i quodam eis fludifo Latinitate donatum.
| VANDO QV IDEM àmercquiritis ,Prudentifs. Patres ac Domini, quid de recens
cdito Michaelis Serueti libello, Trinitatis
La ncgocium continente, fentiam: pro mco
"4l erga vos officio morégeram,& quàm fieripoteft, brcuiffimé vobis quod fentio,exponam.Neq;
veróà me peti,vt totum libellum interpreter,exiftimo:
aut.ctiam ícriptis oppugnem, ac refutem: nimium enim iftuc& laboris& molettiz allaturum fit, cüm ad centum ac viginti pagellas, aut circiter,libellus typis ctiam minoribus defcriptus excreuerit: vt Prudentiam veftram tanta prolixitate, maxime veró illa argumétorumaclinguarum,& philofophiz deniq; obfcuritate, paffim libello admixta, fatigare improbum videatur. Ego fané diligenter petluftrato co, rcperio longe potuiife melius Nocare opcram, bonum illum virum(ft modo ita appellare ipfum fas eft) aut omnino parccrc potius huiclabori debuiffe:ita fcilicetno minus obfcuritatis luci,quàm lucis obfcuritati inferre ftuduit:dü multa temeré commifcet, nec femelipfe fibi contradicit: Do&ores orthodoxos denon paucis, quz nunquá
cómeruére ,incufat: compluribus locis* verborü tan- A«»tum pugnas.committit: nominibus aliquot, quz ferre /*^
tam€ab alijsipfe nó poteft, quotieslibetin alios pctuf 2 lantiffime

94 DD.Io. OECor. ET Hvr. ZvrtN, lantiffimé vtitur. Quz tamé omnia haud ita magni momenti fint, nifi ctiam fumma fidei veftrz capita improbé adeó violenterd; lacefferet. Praitexit quidem, potiffimüm inftituiffe c, docere quo pacto Iefus fit Chriftus:& quomodo Deifilius,Deus ctiam exiftat. Verum fi penitius aliquanto infpexerimus, przecipuam tollere caufam apparebit,ob quam Chriftum Dei filium cxiftimamus. Neq; enim admittit, quód Deus Pater naturalem Filium habeat, qui ciufdem cumipío effentiz ab eterno fucrit:id quod apud omnes Chriftianos omni controueríla caruit ha&tenus.Iccirco folum,Dei filium cum vocat, quód é Spiritu(an&o conceptus,& diuinitate quadam excellentiore przditus fuerit. Deum autem ab eterno habuiffe eiuídem effentia fecum ac naturz filium;ab ipfo tantum non ridetur: quanquá diffimuliterid quidem,quzftionibus huiufmodi:Vbi/nam vxorem Deus habuerit? an vtrunqsipíe fexum habeat? aliud'ne gigni quàm caro& fanguis poffit?Abundé verÓ liquet, de diuina Chrifti natiuitate, non carnali morc mentionem fieri:vt temere illud obijci videatur.Sed ideo Deiab zterno filius eft, quia veritas diuinz naturz in ipfoab aterno eft: ficut ipfum vocare Maiores
confüeuerunt, Lumen delumine: corporalibus enim nominibus, homines, perintellectus noftri imbecillitatem egemus.Cupittamen offendiculis refertam plané traditionem fuam, gloffis quibufdam& verborum
ambagibus prztexere: quodIcíus Dci filius fit, eterna
apud Deum pra'fentia,&in fpiritu ante fecula, ad hoc
ipfum à Dco ita przdeftinatus, utad maiorem dignitatem aliquando reduceretur. Verüm adillud confitendum fubinde tergiuerfatur, quod eiufdem naturz cum
Deo

EPISTOLARVM LIBER]| 85; Deo Patre fitFilius, ab zterno.Etquia inui&um illud Ioannisdicumvidet, ERB/M CARO FACTVM E$T:có rapere conatur, quód przdeftinatio illius ac Verbumita caro fa&um fit:neq; veró admittit,in vna cademq; perfona(quemadmodum loquimur)duas naturas effe vnitas:aut duas perfonas in Chrifto vnitas, perfonam vnam& vnum Filium cfficere:& alterius naturz Verbum,alterius veró carnem,vnam tamé vtrunque perfonam conftituerc. Quanquam cócedere iftud omnino neceffe habet, Quodin principio Verbü erat apud Deum:fed zrernam illam Verbi natiuitatem, pro fomnio ducit, pag.39. vbi Chrif(tianos de&tores Valeittinianis hxreticis,tanquam ftolidiores,poftponere nó dubitat:imó Neftorianis etiam connumerat. Eodem pacto loquitur& de Spiritu fan&o, nullü effe Spiritum fan&um extra hominem.Idiomatum porró communicationem, vtiliffimam illam Scripturis intelligencis regulam, qua perfonz Chrifti in duabus naturis vnitas deprehenditur paffim fubuertere nititur: quia fcilicet errorem fuum perillam nechabere locum,nec fubfiftere poffe animaduertit.Difficilimum autem id cum primis eft, quodin trinitatis negocium iita feíe immittit. Et cüm ante omnia certis teftimonijs confiteamur,
Idiomatii communi catio,
nosnonamplius quàm Deum vnum, atq; eum indiui-:
fibilem, credere:non pudetipfum argumenta, quafi Deos multos profiteamur, adducere: id quod neutiquamideo confequitur,quód in vna diuina natura etiam Patrem&Filium& S»piritum fan&um agnofcimus.
Sed enim Chriftus(fuo etiam ipfius te(timonio. Ego& Pater vnum fumus) non voluntate folàm& potentia, fcd naturaquoque vnum cum Patre cft:iquii lem Pater
f 3 Chu ft

986 pD.Io. OECOL. ET HvL. ZvIN, Chrifti caput eft, vnde cti vnius natura: accepitenim ipfe vitam haberc in femetipfo, quemadmodum& Pater:fuícitatà mortuis,quemadmo dum& Pater,c. Atque hoclibello rurfus quidem admittit, effe refpe&tus: nempe in vna deitate tres perfonas. Verum adiedtz gloffulz,&argumenta, tàm contrarium impugnantia, quàm inftitutum fuum confirmantia, fatis declarant, cumillas tanquam accidentales quadamtenus acciperc; nempe quafilonge ctiam plures adhiüc effe poffint, fi alijs modis reuclare fe Deo libuerit. Quarc penitüs neq; co more, quo ha&enus ab Apoftolis obferuatum cít, vcl fentit, vel loquitur:& ex orthodoxis aliquot, quos citat,adeó non adftipulantur errori eius, vt plané diuerfum etiam ab eo fentiant:velut eft Tertullianus& Irenzus. Quamuis tamen etiam vtilia quzdamlHibello admiícuit:(cd additionibus deinde alijs, reddit illa quoq; peftifera€ cauéda. Proinde humanifs. Patres ac Domini,multis de caufsis nó potuit nó difplicere mihi libellus ifte.Faxit Deus,vt temeritate(uam,rebus omni intelle&u humano fublimioribus cómittere fe aufus, agnoícat ac emendct.Prudentic tamen veftre quod reliquü ef committimus, vt hac de re auditis etiam alijs, quicquid dcincepsin Dci glorià ceffurum pracipue videatur, feduló profequamini. Quod libellos attinet, praftiterit forté,vt vel omnino fupprimantur: velabijs tantüm,quos malé fcriptis nó peius abufuros periculü fit.legantur.Vbi qui errores fcripfit, cofd& agnitos fcriptis retradarit:forté vt hominiignofcendum, neq;lapfum effe tanti eftimandü fuerit. Verum hzc ego Prudentiz veftrz lubens expendenda relinquo: cui& me, meamd; omnem opcram diligenter commendo. HV LDRI

EPISTOLARVM LIBER L 87
HFVLDRICHVS ZFINGLIFS BERCHIOLDO Beraen[ium Euangelia,.$. D.
R ATI AMacpacemáàDomino.Equidem fidelifs. Berchtolde, fic fentio verum effe, 3 quod Paulus dicit: Dolere fibi, fi quando
f non euangclizct: vt& mea mediocritas,fi (227 E z quando periculorum metu, aut quorundam pigritia faftidio capta, ceffationem ac defertioné
meditetur,prz co, qui mentes excitat,ferias agere non
poffit. Tam abeftergo, vt pro vobis non aduigilem, vt
ctiam fi nollem, nequirem. Delocis autem, de quibus
quaris, ad hunc nos fentimus modum. Quod 1. Corinth. 1 5. Paulus dicit: Quid ergo facient, qui pro mortuis baptizantur? Si porró mortui non refurgunt, quid
inquam pro mortuis baptizantur? Sic expedimus: Refurre&ionem interim accipi pro publica mortalium omnium coram throno Chrifti comparitione, de qua Matth.2 5.interim pro immortalitate animz: quz fic Hebraico moreà ap furgendi verbo vcl cofiftendi adpellatur: vtIofue 7. Non poterunt filij Ifrael, confiftere ante hoftes(uos. Vbi Hebrzi habent oxp5 Graci vzze«liac hoc eft, confiftere: Latini veró, ftare, Sitq; vt refurredio mortuorum perinde valeat, atque mortuorum vita, quz alibi agitur, vel animarum duratio aut perfeuerantia. De Hebraifmo alia quoque exemplainuenies, aliquando in ijs adnotationibus, quas Leo ex ore noftro prz alijs probé excipit, tibi; impartitur peculiari amico. Nolim enim quibufuis carum copiam ctiamnü fieri. Dere veró ipfa, exemplum habes Chrifti;apud Matth.2 2.Derefurredione vcró mortuorum, f 4 non

88 pp.Io. OECor; ET HVL. ZvIN] non legiftis,quod vobisà Deo di&um ef Vbi manifeftum eft, Chriftum nonloqui de carnis rcfurrcctione, fed deimmortalitate anima: nam exemplum quod adducit de Abraham, Ifaac&lacob, non trahit ad carnis refurrectionem ,fed ad anima immortalitatem, cüm ait:non eft Deus,Deus mortuorum,fed víuorum. Huc ergo penetrat Chriftus, vt probet Abraham, 1faac,& Iacob viuere, non enim poffet hoc exemplum carnis refurredionem probare:(cd quod animz durent ac viuantpoftquam corpora pofucrunt. Ad hunc ergo modum occurrit Apoftolus(ciolis iftis, quinunc perinde atque illius tempeftate prorepunt,ac dicunt, fomno 4nims de- quodam animas fepceliri ac teneri, ufqs ad vltimumiufunctorum. dicium: quod quid aliud fit, quàm anima immortalita«n dorii- tem negare, non vidco. Mos ergo erat gentibusquoq; 49! Y/4,44(5& omnis fermé cura, quam nos pro mortuis gcítudin, c Ds, prifcis gentibusad nos cft translata:) non ali-' ter pro mortuis tingizatque nos corum monumenta luftraliliquore humedtamus. Probatigitur ex corü ritu, animas cffe immortales. Nam fi minus hoc permittant, iam contradicere publica confuetudini, qua quidam pro mortuis fefe tingant,quód fi mortuorum animas crederent fimul cum corporc extinctas, non baptizarenturpto eis. Non quod Paulo probetur ifta baptizandi confuetudo:fed vt aduer(ariü fuo iugulet gladio,càm fe ritum obferuare infictari nequit, quo fc putat mortuis prodeffe. Vnde colligitur. Ergo mortuorü animz viuunt: eftis enim pto cis folliciti. Siveró nunc dicas, vidcri tibi Paulü có loci,de publica refurre&dtione loqui. Refpondco: me non inficiari; propteromnium doctorum huiusloci expofitione, Apoítolum dc vtraque

EPISTOLARVM LIBER IL 89 que refurrédione promifcué loqui: ficut& Chriftus Matth.24.promifcué& de vltimo aduentu fuo,& de ijs quz per cam etatem, quz eftinter priorem aduentum cius ac fecundum, cuentura funt, pleraq; differit.Vtinterimnon dicam, quz Paulus in hoc loco de corpore fpirituali dieit; pofie de anima potius quàm corpore fen(ibili intelligi: ficut&alio loco dicit, in Chrifto habitarc omnem plenitudinem diuinitatis, corporaliter: non quód Deus fit corpus, fed quód corpus Apoftolo
accipiatur, pro effentia: velit; dicere, per cffentiam Corpi pro Chriftum effe Deum.Sicut Germanicé quoq; dicimus, e[fentia,
er ifte leibfic: id eft, ipfe velipfiffimus eftDeus. Confimilid; hic modo dicat, moritur corpus animale fiue terrenum,& refurgit: hoc eft, viuit, mortuo fcilicet terreno corpore,corpus fpirituale:hoc eftipfa anime fubftantia. Scd quoniam multa videntur obftare, quz ifthicloci habentur, nihiltemeré adfero: fimul etiam'ne
videar Manichazis adharefcere, quimortuorum hoc Manichaei.
eft, carnis rcfurredionem negant. Quz tamen ex alijs
probarilocis poffet, etiamfi iftelocus de immortalitatcanimz tantüm intcelligeretur. Sed,vt dixi,tutiffimum eft agnofcere, quód Paulus refurrectionem mortuoramin prafentiloco promifcué accipit, nunc pro publicarefurrectione,nunc veró pro anima immortalitate. Quod autem nemo veterum, hoc deimmoitalitate anime prodiderit:fed omnes per omnemhunclocum, rc(urredtionem carnis intellexerint, cfficit vt tibiliberum relinquam, quamcunq; fententiam fequi. Ego autem in ifta(um, quam adcó multis expofui. Veteres enim,quos cgo vidi, quum in hunclocum veniunt, adparent paulo tepidius rem gerere: prater vnum Amf; brofium,

9o DD. Io. OEcor, ET HvL.Z VIN.
brofium, qui videturin ifta effe fententia. Sic enim fuperhis Pauli verbis: Quid&nos periclitamur, ait?& fubauditur: Nifi quia fperamus futuram refurrectioné, ficut fuprà memorat.Securi enim,quia poftiftam mortem vera vitafequetur,pericula non timent,cc. Hadenus Ambrofius. Alios fenfus, quorum hic veteres meminerunt,no eft curtibi, aliàs multa legent5adfignem. Expendeautem, quz dicimus, ad iuftam bilancem:&
videbis, nonab rcinhac effe fententia. Secundum veLect! ro locum;qui eft 1. Per.4.cap.talem effe putamus, quaPttri4-|es Porphyrius multos effe apud Homerum cxiftimat:
puta non tam difficilem, vt prima fronte adparet, fed
schemati(implicem ac planum, fi fcrmonum actroperum fcheac troporii mata re&te nobis perfpeda fint:ad que dum hallucinaeognitio ne mur,haud aliter fallimur, atque hi qui ftrenue quidem
ee[[aria.
currüt:fíed extra oleas,quód dicitur. Eft autem hic cius locifenfus.Mirabuntur vt nouum& peregrinum, quid patientur gentes, cüm vos non concurritisin candem cum ipfis intemperantiz luxuriam:acinnocentiam veftram calumniabuntur ac defpuent. Verum, rationem reddent ci, qui conftitutus eft, vtiudicet vivos ac mortuos.(Quod nuncfíequitur, confirmatio eft, ac veluti axtooumidons, quod Chriftus omnium mortalium futurus fitiudex,tàm viuorum quàm mortuorum.) Ad hoc enim mortuis quoque adnuntiatus eft.(Sicenimintcrprctanda eft Grzca vox, done 4, vt iudicentur, quod ad carnem attinet, vulgari more, quo iudicabütur omnesbomincs fpiritu veró, per Deum viuant. Vide hic primum, Chriftum mortuis adnunciatum effe, quod iftiinterpretatifuntnon peffimé: Mortuis predicatum eftEuangclium: perinde enim debetintelligi, ac fi nobifcum

EPISTOLARVM LIBER l 91! bifcum dixiffent, mortuis adnunciatus eft. Quid enim dà Euangceliü praedicari aliud eft, quàm Chriftum anima- Euangeliü rum falutem adueniffe adnütiari? Sic ergo mortuis ad- predion nunciatus eft,& hisqui in carcere erant,vtidem Petrus qui 1.Cap. 3. teftatur, cum mortis eius precio captiuitas redempta eft, quam vi&orfecü duxit ad füuperos. Ethoc cít, quod in fymbolo cófitemur: De(cendit adinferos: vt neruum iftic comminueret: hoc eft, mortis fuz fru-, &us ac vis ijs quoq; profuit, qui apud inferos tenebantur. Si veró nücintra te quzras: Quomodo igitur prodierunt? ami&i corpore, an nuda folummodo animz habentes corpora: hoc cft, an pura fpiritus fubftantia? Anteaquam in verba prorumpas,occupat Petrus quzfionem xaT eijumQopas. hoc eft, per prauentionem vcl Occupationem, ac dicit: Iudicabitur quidem& corum caro,qui Chrifto vi&tore liberati funt, tunc cüm omnis caro iudicabitur:intercea veró fpiritus eorum in Deo per Chriftum viuunt,acletantur.Dein vide hoc quoq» quàm bellé probaucrit, Chriftum viuos ac mortuos iudicaturum, Petrus. Dixit enim,ad mortuos quoq; perueniffe Euangelij medelam:at fimulinnuit,carnem corum non refürrcxiffe:confentancum ergo effe,vtin publico carnis iudicio iudicentur: poftremo ,inde carnis refurrectioné hic fundari ac probari. Hzc fortaffe breuioribus, mi Berchtolde, quàm requiras: fedin ifto tumultu,qua fronte plura exigeres? Gratia Domini tecü, faluum iube adfinem meum Trempium, V ediuillios, Lupulum,Madios: omnes: nam Telemanus frater cha- rifs. Epiftolam fert. Tiguri, 6. die Nouembris, 1 5 2 6, D.IO

92 pDp.Io. OEcor.ET HvL. ZvIN.
D. IOANNI OECOLAMPADIO, IOANNES Baptiita Pifcatorius, inclyti Principis& Da. G eorgg Comiti Vyirtembergenfis& Montbleguardi,&c.d concionibus: Gratiam C pacem à Deo Patre,per lefum Chriftum Seruatorem nosirum.
zx EX VPERIORIBFS dicbus cüm Dafilei ver4$9.»i niffem,Virorumintegerrime, haud impuPw neme facturum putaui.fi te infalutato(ad29/38 có de me benectiam mcrito inde rurfus abirem: Cumin me quicquid eruditionis Chriftianz eft, meritó acliberé tibiacceptum feram.Id cogitanti mihi, refumpto animo te acceffi, certó mihi perfuadens, me aliquid fpiritalis adhortamenti à te accepturum. Et vt de cateris fileam: quem me tunc temporis habere cupiebas, uotisq; omnibus contendebas illum ipfum nunccerto argumento effe me comprobabis. Fateor quidemingenue, me hincinde vicatim vagabundum recepiffe, logé certo intervallo tcnmporis, non folüm cum vitz periculo, verumctiarg animziactura:cüm adeó in diuerfa raperer, vtin me amplius nulla fpes vocationis effetreliqua. Demum igitur,meitaauribus lupum tenentem, aufpice Deo, praterípem, citraq;omnem opinionem, vocauit illuftris & generofus Princeps Dn. Georgius, Comes de Vuirtenberg ac Montbleguardi, ad diuiniverbi, fibi&aulz fux predicandi munus:vbiliberius omnino,quàm credi poteft, Chriftus& verbum cius annunciatur. Apud huncigitur cüm forte fortuna,me impulfore,verecunde métio tui ficret:quo animo,bone Deus, detua przftantiaíe affc&ü effe teftatus fit; breuibus te certioré in ; praíentia

EPISTOLARVM LIBER Ll| 93 prafentia reddere nequeo. Spero autem fore, vtaliquando,cüm peroccupationes licuerit, teinuifam: rccenífurus eadem diligenter, quz nunc literis itaraptim committi non poflunt. Accipe igitur,non vanarelatione,quanto virille fauorete profequatur: vnde& oblata occafione redintegraturum fe decreuit;illam(quam olim cum tuo candore, candidiffimus acilluftriffimus DuxHuldrichus, Vuirtenberga;Iheck, Montbleguardiq; Dominus, frater cius, contraxerat) amicam familiaritatem.Sed quid multis immoror? paucis, quid velim,audi. Incidit apud eundem nuper, vtfit inter coenitandum, non leuis de decimarum ratione pugna: fcrupulus equidem gencerofitatem illius non pàrum vrgens: quem tuz fententia deferendum, meo, ipfius,& omnium iudicio uifum eft. Quanquam enim omnes in me primumrefpicerentmcamd; de eo negocio fententiam expectrent: malui ego aliena verecundé audiri, quàm meaimprudenteringeri. Vt nc commemorem,quod videbatur ctiam ingenioli mei vires excedcrequzftionis difficultas. De hac igitur, pictatem eius, oro ,quám potes facilé,ita prompté inítruas fcriptis, quidinhis agendum ei cenfeas: quo faciliüs in emendandis abufibus ratio ci, quam fequatur, appareat: qui neces diesq;feduloó incumbit, vt verbum promoucatur. Subij ergo prouinciam hanciuflu ipfius, vbi audiuit me tibi plurimü debere, ac effe obnoxiü:vt dehoc negocio adte fcriberem:de quo verbotim faltem ac pun&atim refpodere, Scripturz cofentanea, vernaculofermone, veteris ac noui Inftruméti teftimonijs cómunita velis, obnixé te precatur: hac faltem conditione, vt ficubi refpondere tuis meritis poffit, daturü operam

e4 pD.Io.Ozcor. ET Hvr. Z
culi autem, de quibus difcutiendis fub tc
VIN.
ram bona fide,vclutobfide adhibito,.polliceatur. Artiiudice lis
r. pendet, ijfunt.. 7. AnPrincipcs aut Magi(tratus, faArticuli cce paginz promiffo,iure diuino poffint deci
mis vti,ln
tres,de 147(uam&(uorum vtilitatem: decimis inquam, fuz quifq; $0» Dé-tertp ac gentis. 77. An Dominus rcgionis alicuius, S84'W*- 5offit in fuum& domus fuz commodum vertere, ?' quicquid reliquum fuerit é decimis: poftquam Przpofitis, Decanis,Parochis, Presbyteris,e?c. portio fua cuique prius inde collata cft, vnde viuere honefté quzat.
s. III. AnDecimasomnes ad rempub.tuen
dam vendicare poffit,vbi é viuis religiofi ifti excefferint, quibus P?[o]? illeantcacedebant. Hxzcnontàmob priuatum commodum, quàm vt rimetur veritatem, ftudiof
iusinquirit. Etcius rci przftolabitur àte Generofitas eius inftructionem, Scripturz conuenientem:cui plufquàm Apollineo oraculo, vel é tripode prolato, frctus fe committct. Idq; feduloó facturum te minime dubito, vt tandem fuo illo& mentis fue certamine liberctur.PorrÓ autem tibi perfuadebis, illi te effe chariffimum. Quodfi tibinegociaimpedimento non fucrint;perlatorem przíentium, quzcunque collegeris mittito: qui fidcliffimus Domini famulus eft:cui me quoque,& inclyto Principi ita commendabis, vt tu mihi,optimePater,vbilibetgentium,&apud omnes commendatiffimus es. Vale. Dominus te vnà cum coniuge tuadiu nobis incolumem feruet:cui me precibus tuis
quaío commenda.Montbleguardi, 1;.Decemb.Anno 1528.
IOANNt(

EPISTOLARVM LIBER L. 95
10 ANNI BAPTISTAE PISCATORIO IN monte Belleguardie,charo fratri, Ioannes Qecolampadius.
a ALFTEM in Chrifto. Gratulor mi Baptii
y fta fpiritui tuo, à fathanzlaqueis erepto. !| Gratulor item, quod tam pium ac ChriJE j ftianum patronum na&us es.Cui,vt orafti, EX*J paucaquzin mentem venerunt, de Decimis conícripfi. Diu enim optaui, fi poffem tam eximio viro, fpecimen aliquod exhibere, quod addi&um virtutibus eius animum meum teftarer. Tu igitur me cius Dominationi, precor, excu(ando rufticà meam fimplicitatem, commendabis.Salutem ctiammeo nomine Ioanni Knodero, olim hofpiti mco, virointegerrimo, dixeris, Tuquoq;in Chrifto annüciando felix pergito: & vide;ne refpexeris. Vale;Bafilez 16.Decemb.1 528.
GENEROSISSIMO Dz. D. GEORGIO, VFIRtenberga:ct Montis Belleeuardia,&c.Comiti Ioannes Oecolampadius.
e» R ATI A&paxáDco Patre,&Dominono e| ftro Iefu Chrifto. Petijt ànobis Montblei
Hà Epiflo lam primo -: Germanice guardéef(is Ecclefiz minifter Baptiíta,vir do firiptam,
&us pariter ac pius,vt tuo nomine,Nobilif. quo cómoComes ,meam fuper Decimarum ratione d?hoc loco fententiam exponcrem.Cui fané morem gerere, velic- inferi pofcirco mihi multo gratiffimum cft, quod officio ali. /e^44442 quo declarare animum erga te meum; diu iam at-- MERTA que imprimis exoptaui.vnde ob eius mihi nuncob. jb MS latam perte occafionem, gratias habeo. Neq; id fotàüm Coil communis

96 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN; communis patriz, ac Illuftri(s. Ducis Huldrichi fratris tui nomine: fed,& precipue, quia te adcó veritatis ftudiofum, acfynceré Deigloriz promouendz cupidum intellexi. Meamigitur, quam prolaturus fum hac quidemin refententiam, obfecro qua decet mente accipias: atq; eaintelledta, ipfe quod zquum videatur, difcernas. Primum quidem ceremonialem fuiffe, que dc Deümarii foluendis Decimis lex data eft; ac pariter cum facerfoluendará dotio illo ceremoniali temporalem, conftat: in facerlex. dotij teftimonium quandoq;obfíeruatam: veluti cium Abraham daret Melchifedec,Genef.1 4. Hebr.7.& X77.
tribus populi Ifraélitici, Leuitis: Numeri 18.id quod
vfq; ad Chrifti tempora,ita durauit: vbi& ceremoniarum vmbra cetfare,& quod perfectius erat, fuccedere debuit:nempe, vtiam non folüm decimas ,fedipfi nos
totos cum omni fubftantia Chrifto, fummo atque vni.. co noftro facerdoti, in quo ceremoniale illud facerdoCharit4tó tium ceffauit, offeramus. Ipfe nobis mandatum dedit mandati. charitatis, Joan.1 s. que non folüm pauperibus fubuenire vltro,& czentibus benefacere, docet ac przcipit, Luc.6:fed& Verbi quoq;& Sacramentorü miniftris,
Gal.6.& 1. Corinth.9. Neque tamen expreffe;hoc fieri
debere vel decimis, vel reditibus ac cen(ibus ,alrjsue facultatibus, docetur: folummodo, fieri illud, charitas
Decümará mandat. Ecclefix initio, in Iudza, omniainter fratres vis in Ec- erant communia, A&or.4.. In ceteris Ecclefijs fua finelojia. guli munera in vnum conferebant, 1. Corinth. 16.€ fuapte alter alteri aderat. Vbi veró aliter quibufdam vifum eft; Ecclefiz aliz in hoc ipfum decimas conftituerunt,aliz non item:idq; ad noftra vfq; tempora. Vndc fatis liquet, non planéDei verbo, faltem conferre decimas,

EPISTOLARVM LIBER T decimas,pracipi. Alíjs locis execrandailla facerdotum auaritiajifto perueríe religionis fuco hominum(implicitati illudens, Iudz exemplo facultatibus fuis egenos fpoliauit: neq; tantillum interea, quodin rem effet EcClefiz, curauit. Summa: in hoc faltem collatz funt Eccletijs decimz, vtinde Verbi& Sacramentorum miniftris neceffaria füppeterétautijs etiam,quibus officiorum mifíericordiz aliquod in Ecclefia adminiftrandum incumbit:deniq;, fouendis etiam pauperibusipfis. Atque hocitahaberejipfi quoque Papiftz in decretis fuis teftantur. Porró fiin eo forté dubitas, Nobilifs, Princeps, an cüm exiguntur decimz, folui omnino aciure Decime fol debeant:optimum fuerit Scripturz verbis rcfpondere, uenda
cum Chrifto:Date Cafari quod Cazfaris cft,& quod eft Dci,Deo.Siquidem ve&igalibus etiam ac tributis quadantenus decima conferuntur:vnde refponderi etiam potlit Apoftoli verbis, Roman.1 5. Cui tributum, tributum: cui vectigal, ve&tigal:imó veró iterum Chrifti verbis, Matth. 5.Si quistollere volet tunicam tuam, dimitte ei& pallium. Verüm hic non quazrftio eft de dando,fed accipiendo: non de fubditis, fed Magiftratu aut Principibus: nequeijs quibufuis, qui poteftate fua freti accipiunt,(qucmadmodum eft 1.Reg.8. Hoc crit ius regis, ev. cüm per Samuelem Deus deterrere Iudzos vcellet,ne regem fibi eligerent;)(ced Chriftiano Decme an Magiftratu aut Principe, nihil aliud cum fuis agere, Christiano quàm quod Dei verbo licet; cupiente. Neque veró vf- Principi fu quam de coin facra Scriptura expreffé pofitum quic- mends.
quam legimus, an Principi vel decimas dare, vel etiam nonas,coueniat:proinde eas accipere,nec'ne,iure poffit;alijs quibufdam rationibus expendendum eft: quid
S Ícilicet;

98 pD.lo. OECOL. ET HVL. ZVIN. fcilicet,& quantum Chriftiano Magittratui fiuc Principiliceat.Legimus Deut. 17. Regi,(iuc Principi dictum, ne corfuum cleuari finàatin fuperbiam,, néue defpiciat fratres fuos:fed Dominum Deum timcat.Lucz 3.cidem quoq;& militibus dicitur:Neminem concutictis, neq; iniuriam inferctis, fed cótenti eftoteftipendijs vcftris. Ezech.45. abunde honcfta pofteffio conftituitur Principi:nempe.quanta vni X7 /tribuülfraél: ne fcilicet oncribus populü grauet amplius:X//7enimterrz portio ciin poffetsionemafsignatur: praterca fuz ipfi primitiz X oblationes cenfentur:& quiaipfe vcluti caput fuorum eft, rcliqua ei feruire membra debét,& ipfe eis viciffim: quam fimilitudinem Paul. Rom.12.& 1. Cor. 12.di(erté ponit.Stomacho quidem nutrimentum fufficere,omnium membrorum intercft: ac viciffim illius, horum curam agere. Perinde habetcetiam Refpub. cui neccffitatis tempore, quo fuccurratur, nullis no facultàtibus vti licet. Ezechiam legimus,omne argentum quodrepertum fueratin domo Domini,&in thefauris fuis, dediffe Sennacherib Affyriorum regi, 4: Reg.18. nempe,fua quoq;impendebat,ut hoftem rurfus placarct.ldem fecerunt fandi aliquot EpifcopLaurcis calicibus ad redimendum captiuos venditis.Atqui,extranecefísitatem, Magiftratus officium eft; fübditorum oneranon modonon grauare amplius, fcd leuare etiam, Roboam nouis oncribus populoimpotfitis,dccima regni fui parte fpoliatur, 3. Reg. 12. Ioachim,quod é pauperum fudoribus& fanguine magnifica fibi edificia extruxiffet, putrefa&us, X proie&us extra portas Hierufalem, fepultura afini fepclitur. Hierem.2 3. Sanguinem Naboth,vnà cum erepta vineziniuriaonimpus né

EPISTOLARVM LIBER Ll 99 né tulerunt Achab& Iezabcl.3. Reg.21. Sepe magiftratui, autPrin cipi etiam ex officio incumbit, vedtigalibusactributisliberare íüos:quemadmodumiin libro Iudicumlegere eft,& docetur Pfal.71. exemplo Chri(ti: Parcetpauperi&inopi,& animas egenorum feruabit; A foenore&violentia redimcetanimas corum,& fanguinem corum preciofum exiftimabit. Rurfum, aliquando neclicet.Zedekias quia à Nebucadnezar, cui fubditus erat, defeciffet, neque tributa regi Babylonis penderet, Babylonicz captiuitatis autor fuifle, apud Hieremiam& Ezechielem traditur: càm tamen contrà
laudetur fa&um cius,quo liberum annum feruis& ancillis denunciari curauit, Hier. 34. V erüeniniuero;Principi, thefaurum etiam ad fuz ditionis& reipub.vfum acneccefífitatem recondere licet: quemadmodum Dauid magnam auri argentid; vim reliquit ad templi«dificationem.Item, vbiin fceleratos animaduertit,cos ctiam facultatibus fuis multare poteft: modo id citra innocentü fraudem ac detrimentum fiat: neq; enim eft cquum,fi quis furmille aureos, authuiufcemodi,furto alicui furripucrit, Principem quicquidid eft vendicare fibi. Licebit veró ipfum furem in proprijs facultatibus, nonautem alienis illis, punire.Itacüm Remp. aliquis furto lafcrit, eum fpoliari quidem bonis fuis, verum in publicum vfum relatis, fas erit: quo fcilicct damnum, quodille dederit,quantum fieri poteft(artiatur.Que fi probé, vt par erat, expendantur, mirü eft quantü in his Iebus eftimandisiudiciü prebiturafint. Quod fi decima in Ecclefiz v(um:hoc eft, ad fidelium pauperum& verorü facerdotum neceflfitaté füubleuandam collata, à Pícudoprophetis forfan& irreligiofis illis religiofis:
22 hoc cft

too DD.Io. OECOL. ET Hvr. ZvrN. hoc eftbociofis ventribus,iftis& Baal íacerdotibus,(nihil corum,ob quz Ecclefijs datas effe decimas conftat, vel minimo digito attre&antibus) occupentur: Chriftiani Principis eft, tanquam pauperum& Ecclefix iudicis, requirere abillis, quo iure diuino in talia bona tantum fibi permittant:atq; ita xftimarc, quz fit illorü religio,quantü veró Dei cultui conueniat, quid deniq; Ecclefiz commodet. Non poteft fané non maximo cífc oneri vniuerfz Ecclefiz, tantam ocioforum, ac confumendis tantum frugibus incumbentium, turbam alere. Vbiigituragnouecrit Princcps, adeó illos Ecclefiz liberalitate abuti:licebitei,imO vero debet ex officio.,in tam intollerabilem iniquitatem animaduertere,; donecfíe emendent:nifi hoc faciendi in fua ditione aut principatu liberam poteftatem non habeat.Et in hac quidé animaduerfione vbi intellexcrit;ignorantia peccaffe illos, mifericordiam iuftitie coniunget.Si quirebus gerendis&laboribus obeundis adhuc idonei ac iuuenes fuerintsiuuabit cos,quo honefté& in proximi vfum vitam inftituant: fin autem proucctioris ztatis, autimbecilles, aut alioqui adlaboré fubeundumiinepti:j vel officio alicui praficiantur, vbi& Ecclefie profint,&vi&ufuo ad neceffitatem, non autemlibidinem acmollitiem,vtantur. Quicunque veró ex his errorem fuum agnofcere noluerit, dignus equidem eft, qui nudus plane, velutociofum ac nullius frugi mancipium ablegetur. Sicenim Paul. 2.Theffal.5.Siquiston vult operari, nec manducet. Porró v bium pauperum neceflitati profpectum,& Ecclefix(quod ad edificationé cius ac miniftros attinct)probé confultum fuerit:quicquid deinde reliquum cít, nemini potioreiure cedet, quàm

EPISTOLARVM LIBER L:oi quàm Reipub. cuius fané etiam eft. Quando igiturin Principis poteftate fitum eft, à populo tuo requirere, quantum ad(tatum fuum, vt par eft,curandum attinet: fi quid neceffitatis prater illud accidat, fuccurrere ci decimarum facultatibus ad hoc fumptis, quo minus oneret fuos amplius ,optimo iure potcít: perinde ac fi in hoc ipfum tributa aut fumptus à fuis acceptos imp&dat. Przcipuum aütinftitutum eius cfle debet, perhoc populi(ui vtilitatem cogitare ac promouere, Neq;veró hiclocü habeant Principes lufores, voluptuartj, atq; alij, libidine fua magis oneri fcmper, q uàmhonoriaut vfui fubditis fuis exittentes. Vbi igitur, inqua, pauperibusita&Ecclefiz pro neccffitate prouifum fuerit, nemo cft deinde,cui decimis alijsq; Ecclefiz opibus accipiendis plus effe iuris vel poffit vcl debeat,quàm magiftratus(eu Princeps Chriftianus. Atq; huius porro intereft/his ita acceptis curare feduló,ne qua etiam deinceps rerü neceflariarü penuria cüm fideles pauperes, tum Ecclefix munialaborent,quatenus falté exillis cauetiid queat:nam hoc pa&o neq; fraus cuiquam facilé fiet. Atq; vtinà hoc inítituto apud omnes Principes illa iam,quemadmodum ha&enus przfcripfimus,recipi& adminiftrari contingat. Sicenim fore certa fpe ducor, vtbonaac firma vbiq; gentiü pace fruamur.Et hec quidem habui, Nobilifs.Comes, quz fuper hac quaftione in przfentia refponderé:in quibus animi mei ac veritatis(implicitaté,potius quàm vllius eloquétiz aut blandiciarü fucum expendere velis, oro&obtceítor: CZ A 7STFS$ animü iftum tuum, adcó veritatis obíeruantem, ad maiora femper tuendz ipfius gloriz ftudia promoucat. Vale,Bafilez 20.Iunij, Anno 1$ 2 9.
2 3 IOANNES

ro2 DD.Io. OEcor. ET Hvr. ZviN.
IOANNES OECOLAMPADIFS$-. OTTONI V inerio,Ecclefiasia Mylbufano, S.
ac^L E in Chrifto.Legenturhodie,mi Fra5j ter,literg tuz: quarum voris finon rcfponA dere licebit, dabitur ccrte opcra, nequid IX fraterni negligatur officij. Porro quod ad 2 mcattincet,de céfibus:resnon omnino vanacít. Educandus eft pater, non finc fümptu: confilio amicorum, illius nomine cenfus ita em pti funt, vt vel
ego, velliberi mei haeredes effe queant. Czterum de
víuris iudicare non eft omnium. Sed paucis multa diV[urari cam: coram Dco vfurarium non facit, nifi animus infacoram D*? tjabilis,immifericors, Deo diffidens,&alicni cupidus. qu. Corám hominibus veró, vfurariuin faciet contra&us iniuftus,in prziudicium proximi, iuxta bonorum virorum arbitrium.Qus duo fire&té conftant, vt certiffima
fant, multa fecus quàm vulgus folet,definiemus.Multi
cenfus iuftiffimé recipiuntur,multi nullo iure honeftari poffunt. Poftremum de ceuergumceuis, reípondeo:
Miratila nobis donum miráculorum non effe conceffum nec 4» Ew"£* Ecclefig, poftquam fatis plantata, neceffarium. Antidici dn chriftus noue religionis ac fidei plantator, fignis opus cefaria. habet; hos qui recepta docemus, nonitem. Nos infirmitatis noftrz confcij, oblatos illos, Ecclefix precibus commendamus,ac medicorum curz. Tutiusid nobis,
quàm fraudem cum Papiftis excogitare,& hypocrifin
cum diuini nominis iniffria exercere. Scribant alij de hislibros:noftrum eritnihil, ni(i quod conftat;loqui.
Quod Hieronymi diaconi mci frater ad te mittet ex Monafterio,(i acceperis, cum fobrina mea huc mittas: &fi

EPISTOLARVM LIBER L ro; & Gi paupercula viduainterim folatio tuo opus habet, & cófilio:agc, quod charitas iubet,& officium permittit.Bene Vale.Bafilez 3. Martij, Anno rz 5 5 1. Saluta Auguftinum&lacobum Symmiftas.
HYLDRICHFS ZFINGLIFS Ofualdo Myconto fuo$.
R AVIV$ tuleras tomachum nofttum,Myf conifuauifs.atq;nos effuderamus:nectaEu men,vtopinabamur,ab re:nam hoc nos fo| lum malé habebat, quod primis illis literis tuis(ante quas tamen putabam noftras ad te veniffe:nec cítquod Datum illarum putes nobis impo(uiffe: octo enim fermé diebus poft noftrarum mif fionemdatz crant;fed impofuit nobis Lucius, quem voluiffem Vcelocem potius tum fuiffe, quàm vocari:) hoc, inquam, nobis ftomachum mouebat, quod preffius videreris dixiffe, Placet(ententia tua, difplicet fententia tua:caq; verba linea fübducta notaffes.Tum coepimecum ipfc cogitare, neforían tu literas noftras no accepiffes, quod carum omnino nulla tibi fieret mentio. Rurfum videbare accepiffe, quod ambiguum quid de noftra fententia cenferes.Atqui in breuiufculis illis, fihil fententiz,nihil explicationis pronunciaueram:& ecce ftomachus: fiue igitur acceperitliteras tuas, fiue non,(ratiocinabatur) in amicé tamen tecum agitur, quodillete ad(cribendü quid fentias,compellit:tu pares, atq; ita pares, vt nimirü vtriq; faftidiü moucas, ille fibi fufficere putat, fi folü dixerit, aliqua fibi difplicere, omiffa cauffa cur difpliceat:itaq; per amicü no licet tibi do&ioré fieri,re&tiusq; fentire.En tibi caufam ftomachi g 4 mei,

Aanicitia quomodo reddatur
aréiiior.
Angelorum €reatio.
104 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN, meiquitamen omnino cum ipfaliterarum miffione fimul ex pe&ore cffutus eft..Ne dubites: multa eniminterea pharmaca edi& bibi,vt febrem climinarem: que, fi quid reliqui fuiffet(fan&té tame iuro, nihil rcli&tü penitus,) omnia diluiffent. A' febre conualco in diem, ne hocquoqueignores:áftomacho dudumlcuatus fum. Nonte poft hacoportet,hominem nobis chari(s. eiufmodi acrimonijs amicitie turbari:quam do&iflimi honines experti funt arctiorem fieri,(inó omnia fintvndiq; blandicijs plena. Cupis poft hzc, de angelis quzdam tibi indicari.Non poffum fané;quz fan&i(uper ea re fcripferunt, nunc percapitisimbecillitatem cuolucre:quztamenin mentem veniuntindicabo. Hieronymo& Auguftino immodica contentio eft, dc angelorum crcatione,€ quod ad tempusattinet,& quod ad conditionem. Quod ad tempus, Illeniultis feculisante Mundi exordium creatos affirmat: Iíte, moxin ipfo rerum exordio. Simul enim Deiü, vt caeperit ctcarc angelos, Mundum quoq; exorfüm:ideo d; Mofen dixiffe: In principio creauit Deus coelum& terram: voluiffeq; per coelum inuifibiles angelicasq; creaturas intelligi: perterram vifibiles:verumhocte nihil angat. Quodad conditionem veró attinet, Auguft lib. de ciuitate Dei 10.vel 1 1. planéflu&uat, num nam zquali conditione (quodad ftatum vel cafum attinet) creati fint:& nunc in eam fententiam propendet, qua putat eos qui ceciderint, non zquali dignitate aut perfeuerandi gratia creatos, cum ijs qui perftiterunt: nunc omnes zqualemgratiam perfiftendi na&os,vtcunquce habeant. Vidco Neotericos effe in eaopinione, vt quod ad cafum aut perfeuerantiam attinet, dicant omnes equali conditione

EPISTOLARVM LIBER L| 105 ditione creatos:liberi tam arbitrij abufu aliquos refügiffe, aliquos apud figna manfiffe. Nunc quod ad fubftantiam.Subftantiz fun vt purz, ita fimplices: atq; inde magis fimplices, qui perftiterunt: quod fummus remunerator, firmius illorum volütatcs ftabiliuit, qui fcceffionem cum Lucifero non meditati funt, ne femper effentin tam graui periculo. Refugorum fubftantia vt fimplex, ita quod ad efientiam attinet bona, morcs tamenimprobi:atnon equaliter o mnibus,cüm non omnes equali àffe&u peccaucrint: fed alij vehementiori, alijautem lcuiori:vt non infcité videatur Origines quibufdam,putare quofdam angelorum futuro iudicio in gratiam redituros. Bonos tamen angelos effe(vt ad illos redeam,& omnia confufeé dicam:) facrarum literarum infinitafuntteftimonia.Angelus cum ancipiti macheraante claufüm paradifi oftium pofitus, vt intro» gredi cupientes arccat. Angeli tres Abrahz apparueruntin conualle Màmbre: vnum tamen folum adorauit: corum duo apud Lot hofpitio excepti, bencficij haud immemores;hofpitem fuum cum vxore& liberis ex periculo pereuntis ciuitatis eduxerunt.lIacob, qua noé&te meruit nomen videntis Deum(hoc cft enim, Ifracl:) uidit fcalam ad coeli limina vfq; pertinente,&angcelos defcendentes peream&afcendentes:vide Genefim.Angelus in Aegypto omnia primogenita, nocte vna percuffit. Angelus filios I(raclin terram Promiffionis abeuntes, interdiu nubis columna comitatus cft, no&teignis:vide Exodum. Angelum vidit Dauid, fanguinolento gladio ad cótinuandam czdem properantcm. Abangelo deportatus eft Abacuc; in lconum foucam,cü ientaculo,ad Danielem. Angelum Hefter,ali2-$ cubi
Angelorum fubslantia.
Angeli bolii.

Yo6 DD.Io. OECOL. ET HvL. ZvIN. cubi docet Origenes Iudaos tradere, aftitiffe, qui illi gratiam apud regem& maritum conciliaret.In nouo teftamento apparuerunt angeli Zachariz, virgini Deiparz:infomnis marito eius Iofeph, paftoribus. Chriftus ipfe,cos docet patronos pufillorum videre(emper faciem Patris coeleftis.lidem eundem refurrexiffe nunciant, Apoftolis rediturum przdicunt, eagloria qua ab illis ablatus fit.Eifdem carcerem aperiunt, Petrum é neruis explicant, Paulo vibices abftergunt,&Siluano:
Angelorum te(timoniorum fatis habemus hac de re.Officiaeorum
efióa- fünt;utDeo fruantur:&ad minifteriahominum emiffi, omnia impigre exequantur. Nectibi obftrepat, quzdaminfirmitatis diuina fufpicio:non enim emittuntur abimpotenti:íed ab eo,qui fi velit,verbo potentia fua emnia poffit: mittuntur tamen ad homines, vtij videant,quo fcloco Deus habeat, qui miniftros fnos,communcs faciat: videantitem, quibus cüm fint habituri felicitatem.Nec eos dum mittuntur interea abefle à Dei afpectu putes, quiDeum v biq; exiftentem, omnia permeantem,omniaimmutantem,in omnibus vbique locis afpiciunt. Hec vltima de angelis appendix,noftra cft: ne tu putes alicubi autorum clafficorü nobis lecti, ambiguad; prov eris accipias: hifce enim nobis fatisfacimus,düm fupranos aliqua audemus. Dec bello;obic&um tibi locum, vide cum Auguftino explofum ab Erafmo in Annotationibus in Lucam Cap.22. Mitto item tuum Philirenum.Ifte locus, Et tuam ipfius aniLocas 4pud mam pertranfibit zc. Luca 2.debet, vt omnia in facris
Luam.— literis, exponi exfuperioribus à quibus pendet: dixerat enim Simcon,lceíum pofitü effein ruinam, eorü fcilicet qui ex Ifrael erát perfidi permanfuri;&inrefurre£ ionem
j

EPISTOLARVM LIBER L 1o7 &ionem multorum item ex Ifrael, qui fcilicet fintin il]um credituri:& in fignum cui fint contradi&uri,& nó contradi&urimodo,fed tanquam vijs corum contrarium cruci affixuri: quz res vt bope pot vulneratura fit virzineum pe&us:eoufque etiam promotura, vt Corum pauor prodatur, qui fe morituros cum Chrifto fpoponderant:& illo mortuo indicaturi fint quique, quoinillum fucrint animo:1ofeph Arimathi£fis enim, quo in illum fuerit animo, nónne manifeftauit; cüm
auda&er apud Pilatum(inquilinum Lucernanum,vtin Pilatis La
re feriaioccr) petijt corpus Iefu? e?. Petrus, num tam fortis inuentus eft, quàm extra periculi aleam conftitutus futurum gloriabatur? prodiditigitur poftea negando ex infirmitate humana, promiffum veniffe. Is quiin illumlocü Homilias fcripfit, quz Origeni fal(ó adfcribunturjinhuncmodum enarrat: vt reuclentur ex multis cordibus cogitationes. Ponam autem verba illius. Quid? putamus, quod fcandalizatis Apoftolis mater Domini à fcandalo fueritimmunis? fifcandalü in Dominipaffione non paffa eft, non eft mortuus Iefus pro peccatis eius, c. Ecce quid hic audeat dicere: quanquam ratio quam aduertat non admodum fortis cft: nonenim ca folacaufa redimendi fuit Chrifto, fi quifpiamin paffionc fua ceflauerit: fed(i illifides habenda eftautori,(enfus Simeonis omnino is erit, quod ó virgo nectuum pe&us intentatum erit, quod tibi quidem nunc dulce blanditur,quod talem habeas filium,quem fenex ego& fenioranus prophetes faluatorem in fpirituagnouecrimus futurü: fed tam acutusin infirmitate paffionis eius,animü tuum gladius vulnerabit,vt fis nó nihil fcandali paffura: vt tibi ipfa pateas,atq; videas quà friuola

fe collo- quium.
io8 pDp.Io. OEcor. ET Hvr.ZVvIN.
friuola fint quz nos humanitus concepimus, atq; nullo non vento mobilia. Verum prior enarratio magis arridet nobis,alicubi apud autores 1edta.Vifus fum mihi dudum te videre, omnia fufpicantem, quod tam diu non fcripferim ad te:ideo prolixé nunc omnia exequimur.Vale,& omnia boni confule.Salui fint vxor.liberi, Xylote&us, omnes: ex Tiguro,27. die Martij, Anno,
Qc1$20. $
IOANNES OECOLAMPADIV$ BERCHTOLde Hallero,Bernen[ium Ecclefiaste, S. D.
| ftuofiq; palati eft, ne dicam delic
Rf relinquitinarrofum, Berlin ide
ALVTEM inChrifto. Coperta nobis eft, x Frater mi,feculi noftriingrattudo&m Mi 3 gnitas.Nihil illi fatis facit; tam f; idi fifanibil
Lfimicd: gcftum.Offendimus paffim carpentes omnia, quafiipfi non nifi optima quzq; fcétentur. Ea propter nihilinexpe&atü nuncias, narrans quód cüm Papiftz, Marpurge- tum Catabaptiftz, cx colloquio noftro Marpurgenfi offendanturimo glorienturnos victos. Miramur potius,quód nó magis ineptiüt,& malignitatem fuam produnt.Gratulari oportebat,& nihil non fa:cerc;fi qua folida inter Ecclefie doctores concordia renafceretur. Iamfunt qui dolent, vbi aliqua pacis indicia fpc&tant. Multum clamarunt antea, tantis nos odijs diffidere, tamq; impotentes affectuum noftrorum,$t nihil hoftilius cenferi queat. Nunc veró vbi pacificé conuenitur, datisq; dextris difceditur,ctiafi no toto negocio perfe&o, alia habét quz calumnientur. Verü moram geram tibi vrgéti, vt quibufdamillorum fycophantijs refpondeam:

EPISTOLARVM LIBER L. r0o9 deam:quo habeas, quibus illorum obturentur ora,qui in articulis noftris vellicandis tam acuti funt. Ecce defcendimus vocati ab optimo, vered; Chriftiano PrinCipe;non obaliam quàm Euchariftiz caufam ventilandam. Erantenim qui putabant, in folis verbis effe diffidium fententiam veró nonadmodum diueríam&inconciliabilem. Atqui, vt peruentum ad colloquium, cüm priuatum ,tum coram principe, Lutherus ad alia quz concorditer confitemur, fefe conuertit. Mendax cnim rumor, ne fufpicioni imputem, traduxcrat nos quafi de Chrifto, ded; triade(andtiffima, item de fideac minifterio Verbi,parum pié fentiétes:& quales hincinde in conuenticulis fuis Catabaptiftae xeeezouso:, con minifcuntur, imó reducunt errores. Refponfum eft illis;jnos neceam ob rem comparere: ded; his que rogabanturjita pié fentire,ne fit quodin nobis iufto defiderent.Qui enim Chriftum vnum, verum& Deum,&hominem fatemur,& fidein illum faluos nos fore fperamüs ,ab hifce blafphemijs fatis alieni fümus: Quamvis autem de his, non valde pluribus coram principe aQum. Attamen quoniam in re Euchariftiz, nondum ctiam poft triduanum colloquium conueniebamus: vifum eft plerifq;, velhocorbi indicandum,in ceteris caufis fidei, vt articuli(onant; nullum inter nos cffe diffidium.Etnihil quidem vi difputationis obtentum eft: fed vt articuli Zuinglio& mihi praleati, quzdam verba,duntaxat mutari petijmus, propter contentiofos quofdam qui verba magis quàm verborum fenfa vrgent.Nihiligitur vi&oriarum vtrinq;,vbi nihil pralij vel digladiatiunculz: quicquid clanculartj obtre&atores illi effutiant. Videamus autem, quz nam fintilla, qu nus
He[Jorum Princeps.

rro DD.Io. O£COL. ET HVL. ZVIN,
iftis tam vchementer difplicent. Principio obijciunt,
quód noftram fententiam Conciliorü autoritate approbemus: qui ha&enas,nihil preter Scripturá admit- sQenülia. tere foliti(imus. Sed dicantifti: vbivnquam Concilia rciecimus,verbi diuini autoritate fuffulta. Quin& alibi fzpe,proptereos qui mültumillis tribuunt, vfi fümus
illorum di&tis.Sunt enim illaprima quatuor occumenica Concilia, quantum ad fidei dogmata attinet, veré facrofan&ta,&in verbo Dci fundata, ànulloq; fideli vnquam reic&ta. Execramur enim&nos Paulum Samofatenum, Arrium, Enunomium, Sabellium, Neftorium, Euthycon,& Diofcurum: contra quos illa congregata
patrii fl«- funt. Placet confeffio fidei Patrum: fed quad: um pro tuta quite honcftate morum ftatucrunt:illa eatenus recipimus, nus ep quatenus charitati libertatiq; Chri(lianz non prziudi€^ cant.Enctiamapud papilticiffimos canoncsillivigorem fuum amiferunt. Nos fi charitatis regulam non prauaricamur, Conciliorum robur non eneruamus.Et
fic pié fentientes, quare contradiceremus? Quur illi
non potius lenitatem commendant?Deindeobijciunt
illi, quod verbo externo fpiritum acfidem alligemus ordinaté loquendo: quafi fpiritus libertas, vt dum fpirat vbi vult, deordinatio fit. Hzc qui improperant, non
Ordinat. intelligunt, quid dicamus, ordinatum. Scis enim duDeipoten- ylicem effe potentiam Dei, vnam abfolutam, alteram tia duplex. S- Ainatam, vtvocant. Cüm igitur dicimus, fpiritum fidei per verbum nobis communicari, dc folito ordine
Dei loquimur: nolentes interim angufto limite diuinam potentii concludi. Huncaütefle ordinem& morem Dei, docet Paulus dicés: Quomodo credent ei,de
quo non audierunt? Quare ergo illiinferunt, quafi ex libertate

EPISTOLARVM LIBER Ll. ir: libertate deordinationem faciamus, Seruat enim& fic füamlibertaté Spiritus fan&tus, vt folis cle&tis fc. communicet. Quod fi minus admififfemus,nónne minifterium verbi vt Catabaptifte quidam,;abftuliffemus:Interim non derogamus potentiz diuinz abfolutz,quod ctiam ante auditum verbum externum, hominem inftruerc poffit. Proinde non dicimus, gratiam Spiritus Gratia pi fan&i effe alligatam,vtilli calumniantur: fed fatemur ritus fandi Dominum per Spiritum fan&um cooperari predican-^^" algas tibus,ut Marcus habet. Quod tertio apponitur,videtur non fine ratione ficri:& nosquoq; nó facile affenfiffemus,nifi ex alijs conclufionibus fynceritas colliquefceret. Noninuenisin verbis noftris, quód dicamus cü his verbis: Qui crediderit& baptizatus fucrit, inftitutum elfe baptifmum: pridem enim illum Chriftus fan&ificarat,à loanne tinétus:& Apoftoli baptizarant.Iam quod dicimus opus effe Dei, ideofit: quia non ab homine inftitutus eft, etiamfi externus fit,& ab homine prafteturficut& Euangclium,quod doceimus;non cft, humanum verbum fed verbum Dei: fiquidem adimperantem Deum refpicias: quemadmodum fi przco iubeat;quodrex precepit: non przconis.fed regiü verbum& opus eft. Item quod vellicatur, quia diximus, baptifmum non effe folam tefferam& nudum fignum, quo Ecclefiz accenfemur: fed ctiam fidem expofcimus:quurhocncegaremus? Eftenim fymbolum Chriftianorum. Etqui funt Chriftiani, nifi qui in Chriftum Chrifiani credunt? Expofcitur autemfides veliam prafens, vel qui. quz expe&atur fequutura: nihilominus fignum cft fi- Baprime dci. Ecce mi Frater, fi& Euchariltiam dixero tefleram ja fideiin Chriftum crucifixü, nüquid aberrabo?minimé: isi
nam
Baptifmus, opus Dei.

ri2 DD.Jo. OEcor. ET Hvr. ZviN. namalioqui mortem Domini non annunciarem.Nunquid igitur quorundam hypocrifis, Domini benedi&ionem euacuabit, vtipfum facramentum non fit tale tantumq; facramentü? Non eft igitur, quod vel Papiftz
vcl Catabaptifte vincant, fi pueris nondum adultis fignum fidei detur. Atq; adeo ipfe non negarim, aquam baptifmi effe aquam regenerantem fit enim puerEcclefiz, qui dudum ab Ecclefia no agnofcebatur.OfffenTradition dit etiam inquietosillos homines, quódliberas tradilibert& /— ionesrclinquimus,fi cum verbo Dei non pugnent. Et quate!— necillius articuli poenitere poteft. Verbum enim Dci, feende-— demac charitaté comple&itur:quas fi ceremoniz nó ]xzdunt quare minus tolerabiles funt? alioqui nulla vnquam nobis pax conftabit? Similiterpacificus homo,
qui rationem facramentorum nouit, facilé percipit, quomodo ad gratià Dei per baptifmü recipiatur puer.
Quos cnimilla docen?&num Deum? num pueros? Nec illum,nec hos:fed alios prefentes,qui hoc tymbolo admonentur, puerum ad gratiam Dei pertinere. Non autem elemento aqua, fed fanguini Chrifti, per fpiritum,
in fide dignitatem abluendi tribuimus. Neque ego fuperftitionem dixerim mulierum, fi infirmos pueros
tingi feftinent:nifi etiam calculum& iudicium Ecclefie
pro nihilo habere nolim. Demum hoc veré contentiofé obferuatum cft, quód admittimus appellari Euchaisacramen- viftiam, facramentum altaris: quafi approbemus aras füaliars.. Papifticas vel Lutheranas,in quibus facrificetur. Atqui nOs pacis gratia,nec facrificij vocabulum abhorremus,
finon fubeffet dolus. Quid mali igitur, fi menfam DoAltare. minicam, altare vocemus? Appcllamus igituràliuidis illis,ad candidos ledtores,€ Chriftiane cordatos:qualis tu.

EPISTOLARVM LIBER D r1 lis tu.Habesigitur breuibus opinor,quod petebas. Mihinon eftanimus, omnium nugis pofthac refpondere. Tecum tamé pro noftra familiaritate, hzc& alialibentercófero. Reliqua noftri& veftri nunciabunt Legati.
Benete valere precorcum vxore,cum fymmiftis,& patronis noftris Nollijs, Vuattenvvilcris acalijs. Bafilez, 16.dielanuarij, Anno 1 5 3 o.
COLENDISSIMO FRATRI Huldrichus Zuinglius.
R ATI AM& pacé àÀDomino. Accepi, Fra| ter chariffime, dodtam& piam Epiftolam 4 tuam, quaquzdam obtjcis, quz, vt prima (ronte fefe offerunt,cotra prouidentiz fententiam facere videntur: cüm tamen penitius introfpe&ta, non tantopere diffentiant à vera fententia. Quin haud dubito, diligentia tuainterea temporis adea te penetrauiffe, que tum abftrufa& claufa, cüm epiftolam fcriberes, credebas. Memini enim,in libro noftro pro virili redditam effe rationem, cur Dominus Deus dignetur cum hominibus humano more
Deum noloqui. Cüm igitur fic nos affatur: Sifeceritis qux uo-/fro more
bis przcipio,&, Ego fum qui(celera Patrum vfquein pofteritatem eorum perfequor: caterad; eiufcemodi,noftro fchemati(mo vtitur.Sic enim folemus patres,liberos noftros autin, aut dehortari. Dignatur etgo ccelcítis quoq; Pater eo modo loqui.At quomodocunq; verba prolabantur, etiam hominibus, certus tàmé ac firmus vbiqs manet veritatis animus: hic eft, vnü effe Deum, cumdq; effe vnicam virtutem aclucem rerü omnium. Quodimpiorum autemille opus nó habeat
h(nam
nobifium oqtti.

Apotrypha.
Caiüonica.
114 DD.Io. OEcor. ET Hvr., ZvIN. (nà neq; piorü illi opus cft:)facilé diluitur, cü quod cos ad noftrà doctriná ac lucé creat(quemodo enim quid pietas fit fciemus, nifi eximpictate magiftra, imo hofte didicerimus?) tum quod omniü creaturarü illinon alier eftopus,quàm ad vfum bonüq;non fuum.fed creaturarü ipfarum. Suntaüt qua in mediü adfers, ex libris apocryphis fermé produ&a: quz, vt talia facilé concedam effe,quzleé&tu digna habeantur:nun quà tamen ad cam firmitatis menfurá perueniunt, qua canonica pollent.Sunt enim magis diluta, ac imbecilliora: vt qua: potius imitationcs priorum fint fcriptorü, quàm proprio recétis fpiritus, feruore fcripta. Hasc; Fraterac Domine colendifflime; ad iucundà& eruditam epiftolam tuam, paucula refpondere ftatui: quod credam te iam non vltra hzrere, etiamfi prius haiffes:& poftquá nos in numerü fratrum fic acceperis, vt Dominum pro me ores: quod viciffim fa&urus.fum. Iubeo te valere in Domino-Tiguri,vlt.Auguft.1.5 5 1.
ERPFDITI CV IVSDAM EPISTOLA AD Viricum Zafium Iureconfultum. PETSN E CI MY$ nunc menfis agitur, cüm mihi
72 V XN
Ó SN 5A s
( reddita cft tua Epiftola,Zafi chariffime.Cui ! quod no protinus refpoderim, caue id negligentia,aut obliuione aliqua fi&ü putes. Audi enim, quod confiliü fecutus fuerim. Plus fatis cócitatas literas acceperam:tempus interpofui, quodiftum feruorem quodammodo d efpumaret. ncc dubito,quin poft tantü temporis, pauló mitiorem fim habiturus, quàm antea. Dominus faxit, vt quorum animos coiunxitinferiorü neceíTitas, quando fuperioriDus

EPISTOLARVM LIBER L rri, ribus annis comunem patriam mutuus& communis amor fecutus cft: eofdem ne diftrahat melior quzdam fruges,& ítabilius vinculum profeffionis& religionis noftrz:in quo quantopere diflentiamus,tum puto mclius videbis,cüm nosidé aliquádo fenferimus: nempe, Saluatoré noftrum& Dominü Iefum Chriftum. Summam igitur diffenfionis noftrz paucis colligi: eft enim in duabus feré quaftionibus conftituta,bonorü operü videlicet,& fedis Papz,huc omnia concident,qua funt in epiftola tua:cuius non verba,fed mentem potius experiar,netibi moleftus fia,occupato tam multis& grauibus negocijs, qua vel vltra tuam etat fuffers, Sunt, non ignoro, merita quzdi:& fatisfa&iones conftituüt Papiftz in noftris operibus: nos merita conftituimus,
Satisfaclio nes.
nullas tamen fatisfa&iones. Merita quidem, non vt illi Merrta.
ad vitam, fed ad mortem tantüm,in omnibus humanis. Satisfa&ionem veró nullam: noftra enim cft zterna&infinita condemnatio, In humanis omnibus.Ncque enim operatantüm retjcimus, fed totum homine quantus quantus eft,rationem, ingenium, vires, conatus omnes,omnce arbitriü: in his fi quid praftantius eft, cfficacius eft etiam ad interitum. Deinde cum nobis baptifmum obijciunt, affirmamus nos in hoc ipfum baptizatos effe, vtficferuiamus. Nam Ioannes baptifta poenitentiam przdicat, nó vnius aut alterius peccati:fed etiam rerum iftarum omriium quz non funt regnum Dei: cuius hic vitam praeparat, vox clamisin deferto. Ad iftam vocem tereuoco Zafi, que non paulo clarior eft,quàm vt vllis commentarijs indigeat. Commentarios nemo refjcit,nifi palàm fint impf]: verum damnationem& falutem intelligere ex commenta
h 2 ijs.
Baptifmus.
Commnet4

116 DD.Io. OECor. ET Hvr. ZvrN. rijs. Quo pa&o tolerát voces iiítas,vel Ioánis, qui mundum peccati& maledi&ti reum clamat propterea, vtà peccato& maledi&o nosreuocctad Saluatorem noftrum, vel etiam Apoftolorum, quorum fonitus exper:gifci facit vniuerfüm hunc Mundum, vt Euangeliü hoc audiat: Qui baptifatus fuerit, faluus erit. Cogita num hic aliquid humanorum operum praedicetur, qua faciant ad vitam. NO eft enim omnis humana gloria, ceu gramen quoddam aut puluis terre? venit ventus ,& pereuntilla. Car hominum iuftitiam Propheta nominat pannum fordidum coram Deo? Cur nos David mendaces facit? Cur Chriftus tantopere confirmat: Caro nó prodeft quicqui, fpiritus eft qui viuificat?Age Zafi,num vefter fpiritus viuificat?An potius hoc verum cít,quod hominem Scripture carnem nominant? Imó hoc omne;quod non cft diuinus fpiritus,ficnominant. Cur nos Saluator iubet,vt relictis omnibus qua nos habemus, ad fe nudi veniamus? Cur iubet abnegare nosipíos? Num nos nó affectus fumus, aut ventertantum, fed homines? Hoc vniuer(a Scriptura agit, vt nos translatos cum noftris omnibus inferatin ipfum Chriftum: citm interim folum Chriftum iadtat, vt(an&um, iuftum,innocentem,&in quo vno nos benedici Oporteat,& reconciliari eterno Patri,qui hoftes capitales fumus fecundü hominé.Hoc requirüt omnes figurz Tcftaméti veteris, teftatur ipfa mors Chrifti& refurredtio: omniain vniuerfüm Scripture verbaque nos quotidie vclut furdiinore habemus. Quid eft Chriftianos cffe nos, fi noftra valent? Quid eft fides in Chriftum, fi nos QquOq; pro peccatis fatisfacimus, ftudio papiftico? Fruftra cft quod gratia feruati& redépti dicimur, fi adhi
noítra

EPISTOLARVM LIBER L rr17 noftra merita ia&tanius, Latinus homo es;gratiz fignificatumintelligis:ex quo re&einfert Paulus;gratia Dei faluatos effe credétes:nó igitur ex fuis meritis,aut opcribus.Infpice vocabulü Chriftus&lefus, quodipfe eft (olus rexinuétus,& dignus Deo: quod folus eft Saluator nofter. Nunciube cómentarios, vt equos illos platonicos afferant,&reginiillam quz regnetin corpore hominis.Eft aütin homine quod adiuuct,& perquirat, ad hocregnumc:inquiüt. Caue Zafi: opus Dei nondum intelligunt.Dicantigitur, quid adiuuet faluté noftram? fiquid adiuuat. Nam hocfíi humanum eft, peccatü eft, & dignum morte: quod nos prius abnegare oportet, quàm in Chrifti regnü transferamur, qui in nobis regnare vult folus,vt Patri(uo redemptionis huius gloría folilucrifaciat. Omné diuinam gloriam communé habentcredétes,in Chrifto vnica hzc excipitur: quàm teftaturDeus, alteri(e daturü non effe, adeó vt Chriftus teftetur, ad fe(qui vita eft& refurre&tio) venire neminé poffe, nifi tra&ü à Patre:ita vt iuftificationis& faluationis initium, ex propofito Patris effet, medium iuftificationis cx fpiritu: cüm inquit: Nifi quis renatus fuerit ex aqua& fpirituyregnum Deiintrare no potcerit.Finis aüt & metain ipfo Chrifto, qui fic ait: Ego(um refurredtio & vita:qui creditin me, etiamfi mortuus fuetit,viuet:& omnis qui credit in me,nó moricturin zternü. Age mi Zafi,deponant paulifper commentarios,donecifta audierimus.Hoc enim eft verbü;quod nos tam elato preconio ad viam veritatis vocat, quz eftipfe Dominus& faluator nofter Iefus Chriftus.Nonlegislatoris nomen Chriftus habet, fed Saluatoris:aut certé legislatoris quoq;.Audiaüt quam leg£ tulerit. Lege falutis, de qua h iij fzpe
Chrislus. Tofas.
Christus le quiator£tiam,

118 DD.Io. OEcor. ET Hvr, ZviN: fzpé propheta: ca eftlex fidei,& fic haber: Qui credit in me,non veniet in iudicium: iudex ipfe fum: fiin eum credideritis, qui mifit me, quique verax eft, veré liberi critis: nolite timere: pax vobis: confidite, ego vici Mundum:venit Princeps Mundi huius, necin me quicquam habet. pufillanimes quid trepidatis? cur diffiditis?non veni vt Mundum iudicem, fed vt faluem: qui non credit,iam damnatus eft. filioli vbiego fum hic critis& vos: en ego vobifcum fum, ad confummationem víque feculi: fic Patri placuit, vt daret vobis regnum. Sine Papiftas Zafi, vt redeant ad fua meritoria opera,&(atisfactiones pro peccatis ,iuxta quz dirigant& obfirment fiduciam füam. Nos merita& fatisfadionem ignorabimus nifi inliberatore noftro lefu Chrifto, in quo velutin eterno thefauro recódita funt nobis hec omnia: que nondum videmus, videbimus autem brcui, quicunq;totos nos committimus faluti illius. Eft, qui pro nobis meruerit, qui noftris peccatis omnibus fatisfecerit, qui Mofaicz legis conditioné in fc tranftulerit:vt quz vita prius connexa crathuicLegi; quonia Legi(atisfecit& impleuit folus Chriftus ,iá folius Chrifti effet; ceu Legis cófe&z premiü Ecce nobis nouum legislatore, qui fic ftatuit: Lege perfolui Deus & homo, quam nemo homo poterat praterea: Venite ad me omnes qui laboratis& fatigati cftis: intelligite me vobis feruiffe,vobis Iucratum effe vitam, quz pendebat ex Lege, cuius ego nihil indigebà, viuus& xternus,Deus,creator vefter: date hancgloriam Patri meo, quod folus Legem perfoluerim: reparareamicitià vobifcum Pater voluit, fic tamen, vtlaudem huius beneuolentiz ipfe ferret.Quid faceret?Vos peccatores eratis, X

EPISTÓLARYM LIBER L ri19
tis,& profugi diuinarum rerum, praeterea inutiles ad omne quod bonum dici poteft: acccdebatad hzc malavnumomniü quod peffimum crat contemp:rix diuinarum rerum fuperbia, gloria carnis veftri: hàc neceffe fuit, vt prius cotruderet& eriperet vobis:Leg:m dedit per Mofem,qua exigeret perfe&tü amore Dei perfcatü amoré proximi:qua(i vellatü vngem aut pedem tranfucrfum negle&a fuiffet, vt iam intelligeretis veftram damnationem effe: nam prz nimio amore veftri, qui rc(iftit Deo, cernere nó poteratis quod toti peccatum €(letis,& peromniaindigni Dco:Nunc,Legis voluntas Lex cur non crat, vt vos perderet, fed vt exacueret,& monftra- data ret potius veítram damnationem, vtd; vos à veftris omnibus ad me reuocaret, qui vobis vitam demerui, modo hoc credatis:& nein vobis quaratis,quod eftin me tantum,qui fic Patrem glorifico& vinco, quod bonus& mifericors exiftat.Igitur quiin me creditnon iudicabitur: nunc enim iudicium nó Legis eft fcd meum tantummodo,qui Legem abíolui,qui mortem vici,qui zternam beatitudinem reparaui omnibus in me credentibus. Hocopus Dei cümolim Pharifaica fan&titas nonintelligeret,& Legis literam fequeretur,nó videns Chriftum,qui eft voluntas Legis, meritó hocaudiebat à Chrifto,quem illi hzreticum& blafphemáü putabant, quod nouam& fuam tantüm iuftitiam Mundo ia&aret: Non,inquit,veni ad(aluandum iuftos,fed peccatores.Igitárne Chriftus iuftitiam proiecit,& bonaopera? Minimé veró: fed hac ip(a prattitit, docens diffidere in humanis bonis,& credere quod omnia bonain fe habeamus: quz ab illo accipimus, nonille à nobis: vt Patti cedat hzc gloria. Lutherus minifter Euangclij,& h 4 fcruus

Sat 4mt!- feruus Iefu Chrifti, num bon
14.
T4.
administra Chriftus pr lio.
120 DD.Io.OECOL,ETHVvr
.ZVIN.
2 opera deftruit? nü teftamentis& fignis,que facramenta nominant obícuriore vocabulo,diuinz mifericordiz,qua eftin nos per Chri ftum, derogataliquid? quod cü Ioanne clamat: Poenitentii agite: nemo bonus eft;nifi Deus:nemo in veritatc operatur, nifi Deus: fed ecce agnü, qui tollit peccata veftra,& vobis imputatíua bona, fuág; iuftitia, fuam d;
Bona. op€- vità. Vnahec via eftad bona opera,(inos no quicquam
egerimus:fed crediderimus vocari per Euangcelij vcrbum:vbi hzc fides efthic cft Spiritus fan&us;agitabilis in corde credentiü:hic boni fructus fequütur, quos nó nos parturiuimus(alioqui ad morté erant ex malaarbore:) fed regnü Chrifti in nobis, quo regenerati funt
credentes,& ab humanis omnibus transl
ati inipfum
Chriftüzin quo fabbathü agunt credentes, cüm iam nó zftimanturà fe& fuis viribusaut effectibus, qui cliciüt peccata;fedà perfedtione Saluatoris fui, quo cü omnia habent comunia. Vnde Paulus tam audacter pronunciat; nosinde non effe, qui operemur:iufta enim funt omnia credentiü; noninfe quidem,fed in xftimatione fan&itatis Iefu Chrifti. Nullü przclarius opus eft,quàm Euaneelica Euangelica adminiftratio:& tamen ex hac
ctiam parte
onunciatnos feruos inutiles effe,ctiifi omniafecerimus.Quomodo hzc conuenire poffunt cum
noftris meritis,& tà ftultis fatisf Optr4. Nullo pacto. Ad opera quod attinet, ferui
adionibus papifticis?
adhuc dicimur:fed non nifi inutiles ferui. Quod fi fidem refpicias; iamfiltj& heredes fumus, permanfuri cum Chrifto in rcgno Patris. Proinde, in hisrcbus in quibus Papiftz&
Mundus blandiuntur fibi inhis Chriftiani
cruciantur
& mortificantur: cüm vident pro tam immenfis Dei
bencficijs

EPISTOLARVM LIBER TL 121 bencficijs, pro accepta fide, pro accepto Spiritu fan&o, pro accepta eterna falute ex dono Dei, nihil fc habere prorfum quod re(pondeat huic gratia: fed carnem fentiütrelu&antem Spiritui ,incitantem ad amoremfui, ad contemptü proximi, ad eaomnia quz Dco ingrata& aduerfa fünt:hic plorant, hic füfpirant,hic dignos fe putant omni maledictione, omni diuina irainteritum& mortem defiderant vetuftatis fuz, anhelant ad perfe&am Dei glorià, add; cam falutem, quam pro fua damnatione accepturi funt.Sed quod ad opera per tinet, multo plus'Chriftus inillis impetrat fuis precibus, quàm lexfüuis minis. Si quis enim vidct, pro tantis meritis fuis Chriftum nihil exigere:fed hoc vnü vrgere, ne pufillanimi fimus erga fe fiducia:& cum Pharifzis nonobaliatm caufam iurgari, quàm quod fua donarefpicerent,&noccere illis vellent qui fua dona reccpiffent: praterea fic humiliare fe Chriftum,vtante nos vclut proftratus& füpplex nos oret, ne immemores fimus tanti beneficij;ne ad nos redeamus;& ad inquifitione falutis noftre, quain fe habeamusiam antca: poftremó cxemplum fuum nobis clementer abfq; minis, fcd cum promiffione fui cofolatotis exhibeat, vt quod ipfe Deus& magifter nofterfeceritin immeritos,idem nos faciamus,non iam folliciti denoftra falute, fed de aliorum potius,quos iuuemus, quos diligamus, ctiam inimicos noftros:fub hzc omnia affirmans nobis, fe effe qui peccati remiffionem fuis exhibeat. Hacfi quis intelligit, quafo teZafi, num illein carnis libertatem excurret, eo quód fciat fe à lege liberum effe? Caue putes Zafi. Sicenim daturnobis cot carneum, de quo Prophetz,pro cordelapideo.Namhecautnonintellih 5j gimus,

122 Db.Jo. O£cor. ET HvL. ZvrtwN, gimus ,aut cor humanum fübuertit fefe, victum tam immenfíabonitate diuininominis. Veniant Papiftz,& innouent cornoftrum fuis fatisfa&ionibus, fuis Legibus compeícant mortalitatein illam, quam ne diuina quidem Lex emollire poterat. Ergo tam pulchram& Chrifto dignam rempub.habent,quod malunt(uis figmentisnos paícere, quàm verbo Euágelij. Corruat hic Zafi, Papifticafedesininfernü vfq;, quz cüm fibi vicaria,tum Chrifti tam omnino impudéter arrogat,nil docctquàm fugam& difidentiamin Chrifto, per corporale regimen, quod ftatuit ad falutem hominum peztinere: proinde miferias parit in confcientijs hominum, qui quod ex fide Chrifti per Euangelij verbiim habere antea debebant, quarere dicuntur iftis humanis meritis& fatisfadionibus. Quidinuenientigitur? mortem & exitium,in lege fua pofitiua, quam tu neceflarià putabas,vt coherceretur populus.Stultilatrones: an non mandabant vniuerfis, vt fub mortali peccato leges Papifticz feruarétur?Et quid docebantrilla:?Nihil certi:nifihoc verum non eft, negle&o Euangcelij nuncio: Credcin Chriftum,& faluus eris: prod; tam fimplici veritatis Verbo,exhibuerunt nobis tam perplexum opus.canonum fuorum, Hieronymum, Auguftinum, Thomá, Ambrofium:in quibus omnibus falutem quzreremus: & rationem vitz noftre fatisfaQtiones& merita conftituerunt in omni doGrina fua, in omnibus fcriptis fuis, vbiinueniri non potuerunt, cümfintin folo Chrifto.Sic vnà cadunt,& quz de operibus,& quz de Papa difputabas:& vides nos tangere non abu(us Papiftarum:fed ipfum Romanum folium;quod fuperiftam feduQionem fundatum fuit; quodin ifta feduQionenüc ininfer

EprtsTOLARYM LIBER L':25 ininfernum ruet;magis horrendo cafu quám tunc coepit. Ipfife petram ia&tant; Age certamen illis eft: cum noftra Petra:utillam difcutiét aut fe frangent. Videaihüs an mendax fit Deus, quiin fe folo nos iuffit confidere. Éxurant nos, nouum Papatum inftituant: fiquidé isiam deftru&us eft, relucente Euangclio Omnia conentür:fpectabimus,num paulo fortiores hoftes Chriftus deuicerit, quàm iftam impotentiam humanorunt conatuum.Neq; veró metuemus;,quos nos foli fumus, quod nos Mundus propter iftas incredibiles expe&aciones infanos z(timet. Proinde te cohortor, nc pofthac illis confentias, qui propter tumultus hominum, quo fe contüdit iratus Euangelio, premendum adhuc putantopus falutis noftra: quod in Chrifto cft, nonin Papifticis aut humanis fatisfa&ionibus,lcgibus,& meritissque omnia deftruenda funtob hocipfum,vt Chrifti Euangelio locus fuperfit. Nam quoadu(íque Papa in nobis regnat, Chrifti fpiritus regnare non potett. Quod fi adhuc credis, Papam iurc diuino fubfiftere: rcité, te cum Luthero nihil prorfüm confentire; qui credit falutem habere fein Chrifto,& fidem Antichrifto illi qui diuerfum zdificat adhiberenon poteft. Noli caufari Patres noftros: nam ex his multi;(1audiffent Patres.
quod audis tu,& nonin eo tempore inuoluti fuiffent, inquo maturareiuxta prophcetias oportuit abominationem iftam: nüquam toties admoniti feciffent,quod nos facimus. Si quis autem fic mortuus eft, vt ftatuerit aliquid in fua merita& fatisfa&iones:is im fundamento reli&us eft, quod non fuit Chriftus, contra infernum nil poterit, niabforbeatur. Dominus autem fcit, quos elegerit. Nos opus redemptionis noftra fic exifüimare

124 DD.JIo. OECOr. ET Hvr. ZviN. ftimare debemus; vt cedat in illius gloriam. Si quis cótrà pugnet,& afferat fua etiam requifita, quz finxit humanitus: fruftra eft, quod nobis magnificos titulosia&ct, qui funt ementiti ob ventrem faginandum. Quid quod foli cótra multos ftamus? num propterea deftru&um cítEuangelium,& gratuita remiffio peccatorum? Tempus veniet, quando nobis pugnandum eftin hac fiducia, non modó contra Mundi homincs,& nos ipfos,& humana omnia: fed& contrapotentem Mundi Principem, folis&deftitutis omni humano confilio. Quisnostumeruct? Dominus,& Saluator nofter: qui quàm verax eft; tam non confundenturqui permanferintinillius Verbo:Qui crediderit,(aluus erit. Hoc verbum eftin quo lex Moyfijin quo Scripturz omnes, velutin pun&tum concidunt. Sic oculos quorundam diícipulorum Chriftus vno momento aperuitLucz vltimo:ciü cos de Scripturis difceptantes, fic arguit. O ftulti,& tardi corde ad credendum, in omnibus, quzlocuti funt prophetz.Nónne hzc oportuit pati Chriftum,& ficintrare in gloriam fuam? Vide vcomné Scripturam in fe transfert, qui Saluator& Redemptor e(t; impertiens nos fua gloria&refurreQtione.Sic codem capite, cüm iam;congregatis multis di(cipulis de Chrifto fic fcribitLucas: Tunc aperuitillis fenfum;vtintelligerent Scripturas,& dixit cis: Quoniam ficfcriptum eft, Sic oportebat Chriftum pati,& refurgere à mortuis tertia die& predicari in nominc eius poenitenti& remiffionem peccatorü in omnes gentes. Quáigiturpoenitentiam? diftinctámne tot formis,& tam incertis? Non: Chriftus(aluator Müdi nominatur,tollens peccata noftrain quem confidere nos debemus:confiderc autem toti

EPISTOLARVM LIBER L 125 toti non poffumus, nifi prius reli&tis& exofis noftris,— quz vera&integra eft poenitétia, carum rerum omniü P*nirentia quznon funt Chrifti. Nunc iudica, num tortores fint"7^ Scripturarü, qui Dei&fimplicem poenitentiam hominibus predicant: autqui humanam& multiplicem fingunt:qui cüm fuam& mentitam poenitentiam docent, veram obfcurant, imo deftruunt& meritorum, vtiam fxpe dixi,& tuteintelligis. Quare fi quis tcinterpretem Scripturarum fatetur, meminerit no Papz aut alicuius hominis effe, vt fibi iudicium fumat, hic quicquam deccrnendi. Verba falutis noftrz in fublimi& perfpicuo pofita funt,&infonuerunt per totum orbem. Sic Scripturas tra&ent,vt Chriftiani liquido intelligant&iudicent,num fic tra&ent, vt hoc vel declarent, vel expoliant, velilluftrent: Qui crediderit, faluus erit. Deinde hic tantum iudicate vos,quantum cuique Spiritus fan&us rcuclarit: quemilli predicare debent, quod habitetin omnibus credentibus,vnicus Magifter& Doctor nofter.Sichoc vcrum manebit,quod nos Chriftus monet:Caucte vobis à falfis prophetis,qui veniunt ad vos in veftitu ouiü, intus lupi rapaces, ex fru&tibus cognofcetis eos. Qui nos ad fru&us mittit, quomodo poteft iudicium vobis adimere? an non iudicio opus habet, qui exouc lupumintelligi? Nimiuminiqui& blafphemi funt, qui quietos cffe iubent,& renunciare iudicio: cüm veri Apoftoli nos iufferint omnia probare, tenere autem quod bonum eft.Probare, inquiunt noftri, eft Probart. laudarc.igiturlaudare& fequi debemus ipfos lupos:fiquidem laudare omnia debemus.Vide Zaíi quomodo feimplicent. Sciebant Apoftoli fe feruos inutiles efle, miniftros tantum illius Verbi quod aures p ercipiant: caterum

126 DD.Io. OEcor.ET Hvt.Zwviw. ceterum Chriftum folum paftorem& magiftrum cfie, qui quos clegifict;Pateripfe docet,& viuificaret: hanc fidei predicationeininipío hominis corde mortificans & viuificans,Quare non dicebanthac O' gentes,mandamus vobis,confiditenobis:fi vos feduxerimus, noftra eft culpa: fed relinquebant verbum fuum audientium arbitrio,fatis certi,quod nifi diuinus(piritus viuificarithoc verbum ,certificás& ftabiliens corhominis inhocvnum,fruftra mandaturi cffen t.Domino,inquis, fuo ftant& cadunt.Minimé vero Zafi,fed nobis cadunt Papifta,nifi reliquerimus.Ifta eff enimimitatio Paulinzíententiz, quz nosiudicare vetat, inhis tantüm rebus quz ad nos non pertinent: fed inter feruum& Dominum funttantámodo:alioqui Chrifto& omnibus Scripturis contrarius effet Paulus, quz nos vbiq; monentà(cdu&toribus& vétribusillis: quod idem& Paulus fecit.Sic Deus ad Ezechiclé dicit: Filihominis, Epifcopum dedite domui Ifrael, audies de ore mco verbum,&annunciabis eis exme.Si dicenteme ad impitü, Morte moricris, non annunciaueris ei, neque locutus fueris, vt aucrtatur à via faa impia;& viuat:ipíe impius in impictatefua morietur, fanguiné autem cius de manu tua requiram.Hzc'ne deftruent Papi(te, adductis in hancrem malé commodis commentarijs? iam perucrtantomniain(uum ventrem.Conqucreris nos Miffam deplumare.Benc,ais;teftamentü hoc erigimus,Millàm deplumamus,utneque pro viuis,neque pro fepulchris merita fint, autíatisfaCtiones in omnibus fa&is noftris: in quztamen fundata funt,transferentes nos à fiducia Domini noftri Iefu Chrifti.Si Papiftis fic deplumatz adhuc placent MifIx, age habeant,&nedum facrificiü falíó

EPISTOLARVM LIBER[. 126 falfó nominent:fed quocunq; tandem nomine appellent,ceremonias,ordinem externarum rerum, monarchias; ariftarchias: nihil borremus, modó hoc verum mancat, pacem confcientiz, meritum, fatisfadionem noftram effe Chriftum:in quem qui credat,vità habeat, & bona omnia quz funt ad vitam: vt pofthacnon noftrz falutis ferui autopcratores fimus(fic enim fruftra fernus nofter Chriftus fa&us effet:) fedenim illius ferui, qui nobis feruiuit prior, Dominus nofter,& Deus nofter: cuius fic ferui fumus, vtferuitus if(tano noceat: fed(itin hereditatem futura, quz credentibusícruata eft,in Chrifto reueláda:Iam inde Papa fi fateaturíe hu- Papa remanum principem cffe, fi Carolum regno cijciat, aut 4^» fatcaturfe Caroli vicarium effe, nihil obftrepemus ei, fed honorabimus vt mundanum regem. Sed ne nunc quidem corporale illius imperium deftituimus, quod imprudentes quidam hic homines coeperant, quando Martinus abfuit:du&ti quidem non malo animo,modó fciuiffenr, quod hocillis commiffum non erat, vt manu tentarent qua Euangelij predicatione non ex oculishominum,.fed ex corde rapienda fuerát. Quare cüm Philippus doleret ifta(icagi,& contrà tamen nil poffet,Dominus nobis Lutherü;reddidit,Ecclefiaften noftrum:is re coperta quàm acriter& animofé contraillos fe obfirmauerit, qui talia vrgebant; claudicantes in partem diuerfam à Papiftis:dum iterum res externas in confcientiz periculum vocarent:ij fciunt, qui audierüt & viderunt:cüm quz potuit omniain priftinum ftatum reftituit,editis libellis teftatur,non fein hac culpa fore: ex quibus poftca intellexerimus, quantum bonorum Dcusinnos cffuderit pervnicum hunc hominem. NG
1g1tur "

i128 pp.Io. OECoL. ET Hvri. ZirtN. igitur pacis publica mali fautores fumus, ipfi defideramus ordinem& regimen cffe in externis quoq; rebus. Sed cüm Paparegnare vultjnonhocmodo: fed innoftris confcientijs, quas à fide feduxit iam totannos,& tranftulitin merita& fatisfadionemaliam, quàm quz veré fatisfacit& liberat nosà peccatis& poenis omnibus:cüm pro fidei przdicatione nos operibus humanis pafcitcümnon in humanamlibertatem,fed in cam fuit, quz nobis veré eft per fidem in Chrifto(qui noftri przdicant, neq; alia, ne te fallas:) hic illi metuendus cít diuinus fpiritus, quineq; modceftus, neq; pacificus in vIlum fuerit: fed enim graffabitur& difijciet hoc regnumininfernü vfqs,donec paruuli& offenfi Ie(u Chri fti crepti fucrint ex illius faucibus. Nullis cóuitijs parcemus, quantumuis turpibus&ignominiofis; doncc difcamus hunctoto animo auerfari& contemni egregié, cumomnibus titulis& vniucría hac fa&ione:donecverbum hoc efficax fiat, quod Chriftus eft meritü noftrum,noftra fatisfactio, nofter rex, nofter paftor,& is íolus quinobis Papam fub pedes redegit: qui nobis non alios Apoftolos dedit quos audire debeamus, nifi qui fpiritu Chrifti verbum portant: vt dicere poffimus: Ecce non ífuntij,quiloquuntur; fed audimus Chriftum ipfum,in quo Pater cocleftis fibi complacuit,& iuflit,vt hunc audiremus, cüm Iordanem baptizatus excederct. Hunc Chriftum predicare&audire debemus folum deftruere,quicquid cft aducrfum.Si homines mali abutentur confeffione noftra, proruentes in libertatem carnis: nos propterca abuti nó debemus faluationis noftrz verbo: quinliberé profiteamur, omnia humana damnabilia cfle,&iudicij rca: nullas hic noftras fatisfa

EPISTOLARVM LIBER L 129 fatisfactiones aut meríta valete. fed hzc ípfa efle, qua hocíudício damnabütur: folum Chriftum efle, ín quem (i credamus,faluí fimus,& habeamus díuínumSpiritum ín corde noftro. INon mirerís Zafi, fed fatere peccatum tuum,& crede. Nam quíno audet affirmare, fe diuínum fpitítü fidefeadeo vere recepilleex dono Dei ín pígnus vítae aeternae: ís nondum fcít quid credat.[Nos autem nó díuínum fpírítum ín nobísíactamus inter docendum, vt tu putas. noftrüm eft remonftrare vifibilía fpiritus díuini,& certos nos reddere ín ínuilibilia.Scrípturz teftíimonía ícis: ex ea teftamurt, ex earefertíimus nofira omnía, fic vtpeadueríarij quidem mutíre contrà pofsínt. Vnde vi2d quod à díuínis teftimonijs(emperrefiliunt ad con fuetudínes,ad patres,ad htrmana forunía.INo(tra teftimo nía tam fortia(unt,vt coeIum,terra,& in hís omnía ruant, príüs quàm ífta prtereant. INonhícopus eft íactatíone noftri fpirítus quem conítantercredímus,& fcimus per fidem nos recípere.ipfe(e íactabit,& glorificabíteredentes omnes coram vníuerfohoc Mundo: cum tempus fue rit, vt palám regnantes, cum noftro Chríflo apparemus. Fruftra nos(am mííeros adulefcentes clamant(non íam tenomíno,;fpeto ením te pofthac mitiorem fore:) fruftra nos feductos clamát,parum prouídís docttínis torquentes in nos,quodínfehabent. INam Chriftíanus; nifi(ciat à quo doctus fit, quomodo per mortem, per ínfernum, confídet indoctrína fua. Oui autem dídícit ChríftumIefum crucifixum,& huncíolum:ifleeum erípiet ex malís omnibus ín zternambeatítudinem.Et quomodo dícunt illi,nos libertatem docere:nec docere quomodo ín liber- ,;, tátem perueníatui? INam tulibertatem male accommo-|, dabas ad perfectíoralegis opera, qualís eft amor ín ínf- v;
í miícos,
vf ertt
'iflia

13e DD.Io: OECOL. ET Hvr.ZviN, mícos, patientía Íniuríz: nam haec ipfa declarant, nos Te-gís reos efTe,S libertatem habere non poffe ,ní(i in folo Chrifto: índigereautem diuino fpiritu, qui nos fic regeneret,vt fi nondum perfedi fimus ,fimus camen ín curfu .. perfectionis, gemiíícentes ín carnenoftra; quod aduerfa Leo it(piritui. INon tales funtlegís mínifirí, qui blandiuntur ni"ri- pbiin fuis iuftítijs,& modum ftatuunt quatenus nos cedereínimicís oporteat,& quatenus víndícare.quem fi tibí confecuti vídentur,iam fe pro iuftis vendunt,& pro fs 'quilegi fatísfecerínt: cum tamen nihil praftent,quám fimulatíonem quandamy;in qua fibí cutí vídentur. Hic nó mírum eft, quód nemonon víndícatfe(e. verüm vbifide renouatum eft cor noflrum,vt(entíamusimmenfam Dei erga nos beneuolentíam,€ meríta, vt(uprà monftrauí: bictunemínem ínueníri am putas,quí ínimiícum exanimodilígat? quínon mod togam, fed pallium quoque permittat fpolíantízqui ín aduerfis Izeteturz? quí non modo maxillam& facíem,fed totum corpus,& ipfam vitam propeníus fit perdere;pro fuo Chrifto? Abforberí quide caro non pote(t,dum hic víuithomo: fed redígi ínferuitutem fpírítus bene potefl,vt íniuríam non retaliemus,vt niori feptíes defideremus pro Chrifto nofito:dignizeterna morte,€ qua nos eríipuitquíid credímus.. Lutherum exhocnumero demunt,. Vídeant, ne Chrifto& díuino fpirituí,efficaciin credentibus;íniuriam faxint. probatus eft virille ín multís grauioribus; quàm qua íllicenume:tabas. Conuítía, que pro honore Domini fui,& ín falutem atqp robur paruulorum fpargit,íd non probant. alioquí Chriftus ipfe fic kn ca an quo folo no eft ínuenta iniquítas. Domínus temi Zafi, prxueníat fua mi^ "ferícotdía; quem inuocabimus, fine quo frufira difceptatnus.
Mic MM
Li

EPISTOLARYM LIBER L 151: mus. In hoc tevalere iubemus. Prater ínftitutum ptolixi fuimus: fed círcunduxitme amorínte meus: Tu mevicisim, vtfacís,dilíge. Salutat te Philippus Melanchtho. Deus faxit;vt paríter fapíentes fimus,edoctí Chriftum Ie fum Domínumnoftrum. Vvittenberga, 7 277. Idus O&obres, 15 2 2. TN
HYLDRICHF$. ZVINGLIFS N. fuo.
pMCRRATIAM&pacemáDomino.Quenos MIA WA adtenuncíaremonetres,príimum exponam: quA E. mox Epiftola tuz, ac quzftionibus refponGP.) 5) debo. Expendít prudentifs. Senatus nofter, quàm íniquoloco res Heluetiorum fuitiatgg Comitia quorundam ad fe pagorum indixit ad tertíum aut quartum díem Februarij, vt fi qua inuenirí vía pofsit, perquam ín vnum redeamus,ípfi nullaparte defint. Tui ergo eft, tàm Confulem quám Patres ac plebeios homínes inhottarí: prímum,vt anxie Domínüotent,quo con [ilium hocín gratíamredítionisac concordía procedat: deín,vtquifq pro virili ad eandem caufam adíit,& adftiEE Confulem,compatrem meum hono tíficé(alutabís,X expones,vtno fim vltímae vocís quam ad me dixit, immemor. ea fuít, vt perpetuo de faluteac cordía patríz non definerem cogitare. Nuncad Epiftolam tuam redeo.Quz ex loannis 1 5. cap.& Eccleftaftící quoq 1 s. tanquam pugnantía obijcis: Sine me níhil poteftis facere,&, Reliquit Deus homínemín manu confilij(uí,adpofuit ei(gnem& aquam,vtad quod velit, porrígat,«per quaftionetAn díuína prouídentía cunCa gerantur, X líberum(it humanum atbítríum; nec nes í 2 exponí
7

132 DD.Io. OECOL.ET Hv. Zv 1x, exponi oportet. Quam per Epiftolam vtimpofsíbile fit pro dignitate tractare;arbítror tenon fugit. Sed canone, quem in hac refequímur, breuibus audí. eo ením tibi fatisfiet. Canon. Vécunq; mortales de Deo,rebusqj ínuifibilibusarbitrentur& contendant,víncere tamen emper
-Prouiden- Oportet eam fententíam,quae díuína prouídentía gubertia diuina; nati atcp dilponí omnía ad(erít.prouidentiam enim fi toldifponi€ las,bonitatem'cum fapientía fuftulifii. quibus fublatís, £ubernari íam no eft(ummum bonum Deus: imo iuxta ímpíorum ^^ temerítatem,;non eft Deus.Si enim Deus fuüumme fapiens efbíamfequítur,vt iuxta fapientiam iftam omnía optime diponat& curet. fi ením curanon fequatur(apientiam, indeveníet, quod autnon po(sít curare quie futura fcíat, autnolít.finequeat,non erícomnípotens íi nolítnon erítoptímus.Cum ergo fit& optímus,S& omntpotens,relínquítur,vt íuxtafapíctíam(am omnía moderetur.Poflea, nihil fieri putabímus extra cíüs curam& difpofitío-: nem.ipfe ením eft quí operatur ín nobís& velle& perficere;pro fua voluntate, Hicergo proruunt quidam: Líbidiní ígiturindulgebo. quícquíd ením egero, Deo authorefiuquife voce produnt,cuíus oues fint. Efíto enim,
Dei ordinatíonefiat,vthic parrícída fit, alíus adulter: e(ufdem tamen bonitate fit; vt quí va(à ítze ipfius futuri fint, hísfignís prodantur, quum fcilicet iaresinsntu fcortantut, potant cítrapornítentiam. Quid ením aliad*
quám gehennze filium hís fignís deprehendimus: Dicát
' ergo,Dei prouídentiafe elle proditores ac homícídas, lícet: nos ením ídem dícímus. fed fimul hoc langimus
quod, quí ifta fine correctione ac pocnítentía facíunt,
Deí ptouídentía zeternís cruciatibus, propter íuftitíae illius exemplum mancipentur. Habes nunc oqonem noirum,
TIR

EPISTOLARVM LIBER L:35
firum, quo contraomníatela munimur,quz ex Scriptutis prolíbero arbítrío promuntur. Sed heus tu, cafte ífta ad populum,& taríus etíam: vt enim pauci funt veré pij, fic pauci ad altítudínem huíus íntelligentize perueníunt. Quod i quis dícat:Cur ergo Deus nunquam non ficloquítur, quafi alíquíd libero tribuendum fitarbítrio: Sí vis, ínquít, ad vitam ingredi, ferua mandata.&, Si quís Li^eram mandata mea feruauetit, 2c.& fimiliaomniía videntur arbitrium. homíni tribuere, quafi(uopte marte nonnihil pofsít. Quid tum? Vbiením non balbutit Deus,tenerípatrís ín morem nobífcum? vbí non tribuít homíní,quod folus ipíe facit? INemo,ínquít,venítad me,nifi Pater meus traxerit illum,& contrà: Quorum remiferitís peccata, temittuntur eís. quomodo ifta non funt difcordía? Sí enim Euangelío nemo credit, quàm quí tractus eft, quomodo abfoluent Euangelij praedícatíone confcientías Apoftoli? Sed tam familíarís eft Deus,vt fuís,quod fuum ipfius eft, tribuat: Hac paulo concífius, quam velis, arbittor: fed(ufficient, fi diligentertecum rumínes. lofeph tantus JofcpP. erat futurus,vt parentes ac fratres eum adorarent, hoc etat in fatís ac Dei confilio. Iam pofthanc Dei conftítutíionem,omnía mihi confidera, quz cum eo geftafunt:& videbis multis ín locis talemfpeciem prabere, quafi homo fuo quid pofsít confilio. Verüm quomodo tandem finitur ea hiftoría? Eueníebat quod Domínus dixerat: Quz ergo medíaftína fuerunt, non temerc, neq; humano;(ed díuíno funtfacta confilio. fic totam Genefim expenderedebemus, acómnes res geftas.V(ura proprie fi. V/ura.
níficat,vfum reí alicuius ab amíco.coceffum: vt víuram petítaliquando Cícero vnius hore: hoc eft, vtfehoram
vnam audiant. hinc factum eft, vt vfuram vocent, quod di^ 3 hínc

TAa,
Redditus, cenfus,
Loct&, J.loan.$.
134 DD.IOo. OECOL.ET HY1i ZVIN, hinc damus,quodhac aut alíare vti liceat: veteres foenus appellarunt: recentíores,reddítum.R eddítus ergo,quos hodíecenfus vocant,ípfe defenderenequeo, ne faenoris nomíne premantur. hic ením accipiuntur, quafi vfüfrucius fint: attamen períndeexiguntur,vbí agerpihíl protulit,atquedum exuberauit. Corrigí reddítus poffe arbitror, fi quífquenon tantum.aut tantum de agro exigat; fed annonz prouenientis partem: fic ením fieret, vt fi ager plürímum ferret, dominus plurímü cum colono partíretur:fipaululum, íam colonuni non excoríare poffet pro annona, quam ílle non meffüít. Lutherilibello propedíem Germanice refpondebímus: nunc ením Latíne ad eum fcribímus expofitíonem caufa Euchariftiz. Vale,& fortíter ac prudenter pugna. Saluos iube amícos omnes,Fonteios tuos,ac meos:Herum,& imprímís Cons fulem. Tiguri,:;. dieIanuarfj, Anno 1527.
I04N'NI.COMANDRO. ET XICQlao Balinglo Cuvée.Rbetorum Euanaely,fchadarum, Praefectus, Huldrichus.
Zwthalius. 5 RATIAME pacem Domino. Locim EAS diui Ioánnís 1. cap.s; ficíntelligo paraphra13 ftícos: Cuuod natum eft ex Deo: hoc eft, díui4 nafoboles,vincit Mundum.Ethzc eft víctoTT ríatid eft, victrix vel fuperauíx(vt victoría pro víctoteaccipíatur) que Mundum víncit: nempe, fides noflra. Quis enimvinceret IMundum,nifi ís qui credít lefum Cliriftum effe Deí Filium? is enim vídet fe ad melíorem vítant effe vocatum, quàm prafens eft:(ed& hec videt, níhil negari fibíà Patrepoffe, quum Filium dederit

ÉPPSTOLARYM LIBER ly 15; dedetit pro noftra redemptione: nam híc efus venit pe? aquam fanguinem: hoc ef, venit docendo fapientíam cocleftem, quze per aquam figníficatur(quemadmodum Ioan.;.& 4. vídere lícet:)& fee pretium pro peccatis nofttis faciendo, quod perfanguínem figníficatur. Sed bxcomníanemo accipit, nifi Spírítu íntus docente illufitetür, Spirítüs ergo intus ín corde fidelium verum effe docet,quod Chríltus& docuír, X praeftítit: nam Spítítus eitare, aut deciperenequít, cum fítípfe& veritas. Suntígitur tres, quibus reflimoaíum: íd eft, doctrína falutís(nain& Chri(tus ad difcipulos aít:) Vos teftínto. nium perhíbebítis deme: hOc eít,.ea docebitís, qua ad falutem funt:& fxpé in Scripturis tàm teftes, quaumteftimoníum,& pro doctrína,& pro doctoribus accípiuntur.) conflat: Aqua: hoc eft, cocleftis doctrina; nam humana huc peruenirenequit, Sanguis: hoc cft, expíatío, quam Filius Dei gtatís tribuit, cítra quam íuftítíia Dei placarénequíuíit:& Spiritusyquem Deus ín cordanoftra mittit, vt intelligamus& credamus. Et hí tres vnum fünt, aut(imul funt: hoc ením poteft, à; cen: hoc eft, caeleftís fapientia, redemptio ipfa, ipféqueSpititus,idem funt: aut fimul conueniunt, vt víctrix fides fiat quae Mundum füperat. Plura de rebus alijs dareprorfus neueo, ita me vrgent occupationes. Reliqua egí cum Chrfiobhotó: ís refpondit, ín Michaelis effe rationi» bus: feígnorateomnía,tamen conuenturum effe.
' homunculum, vt non temeré vrgeat.
i Malete& vigilate: 1. díe -^. Martij, Anno wd e27.
: i 4 DIOAqua. Sanguis.
Aqua. Sanguis.
spiritus.

Tradere Sa tbans 4pad Paulii.
136 mp.Io. OECOL. ET HYVL. Zv1N.
DIONTS$IO CMELANDRO.FRANCfordienfium Euangelifie, Huldrichm Zuinglius, AY j RATIA M& pacem à Domíno. Salutar7
(£x, uiftimeperChriftophorum communem aES 19574 mícum, bibliopola,€ amíce,& plus quàm NESU I1 opusfitveneranter, Díonyfi docteatq ftre— nue mínífter Euangelij Chrifti: quod tam abeft vt ínaufpicaté, interpreter, vt vltró me tíbí ad quzeuis offeram,quz pro noftrapparuítate, aut tíbi, aut Ecclefiz tuz prodeffe poterunt. Audio enim fumma cum voluptate,X refidelíter inftareverbo,& Ecclefiam tuà Dei bonítatevehementer proficere. Bifit gloríahonor,& im perí& ín fecula.Adnotaftilocos in Scríptura tres;ad quos fic habeto. Quod Paulus 1.Cor. 5 TradereSathanz vocat: hocefl,quod etíam nuncexcommuniícationem, aut verbo Cypríanico abftentíonem(ego niallem relegatíonem díci) vocamus. Curautem Apoftolus tamimmaní ntomíneexcommunícationem,tradítíonem Sathanz fcílicet; vocet: ideoatbítrorfieri, quod quí extra Ecclefiam eijciantur,Sathanz impetio íungantur. Quí enim nó eft nobifcum, contra nos eft:& qui non colligítnobífcum, difsípat.Is íam fimilis eft calumniatori,infidíatori,ata; ho fti: quod fermé yov Hebraica vox fignificat. Ac ne arbítcemur,manfuetifsimum Apoftoli imperiofius, aut cru» deliüslocutum effe,cüm dixit tradere Sathanz: mox addidit: Ad interitumcarnis,vtfpiritusferueturín die Dominílefu:quo verbo níbilalíud vult quàm excommuníicationem externam effe abíectíone, cum qua fimul ftate poteft(alus abiccti,fi modó erímínis agnittoneac pudote,

BÉPISTOLARVM LIBER Ll 1:37 re,poenitudo Domínum demereatur.quomodo faciebat ille, cuius caufa iftíc fcribit: quife v(cg adeo adfiígebat,vt Apoftolus opem ac refpirátíonem, imó reconcilíatione ferri iuberet[s ergo quem facti poenítet, quícj cum Domíno teconcilíatus eft,hunc Ecclefia difcípline gratía,no protinus redaffumít donec manifeít£ videat vítze meliorísfpem non vulgarem. Tamdíuergo Sathanc traditus dícitur, quamdiu Ecclefiz non tecípiturin contuberníd. Ax fieri poteft,vt Sathanz no fit, qui externo fudicfo(homo enim folüm nouítín facie?) Sathanz effe dicitur. V ocatur ergo Ecclefia damnatío& mulcta,carnís ínterítus: Cen? Wn hoc eft,externa damnatio.fic dicitur edíuerfo íuftítía car-^19. nís,& emundatio carnís, Hebr.o.proexterna iuftitía,ex- CATHM fuc terna putitas,(anctificatio,aut emundatio.V íde,mí Dío. f mi nyfi,vt multi multa íacíendo, multum nonnunquam er-"( rent: quemadmodum ifti faciunt quí iuftítíam carnísnefcío quo torquét, cüm Paulus externam iuftificationem nihil aliud dicat, quàm externum luftrandí, mundandi, putgadíq ritum. Sic& hocloco,interítus carnis, pro externa damnatione ponitur. INam ínternus animzeftatus, folí Deo eft notus:svnde& abftofola iudicatur ipfa.Sed ínextrícabilís híc nobís plectitur nodus. Chriftus enim perhibetín coclís quoqj ligatum effe, quod híicligetur ab Eccefia.Deus ergo ratum habebítapud fe,quod hicquí Ecclefia eíus fumus;pronuncíamus: Hunc nodum ficfecamus.Deíomnía difponentís pronídentia,nonnunqua controuetfias orírí,quo verítas dein clatíor erumpat. Sic Conrrouer fit ifta quoq obiectione.I(ticenim vbí dicitur: Quodcá- fiar vw. queligauerís fuper terramligatum erít ín caelis etía:non agíthr de excommunicatíone; fed de Euangelii pra dicatione, quod clauiumnomine per metaphoiam Chuftus clues
Óí s adumbra

Verriculit.
Excommi nmicationi fundamen tum.
r8 DD.Io. OEcor. ET Hvr.ZvrN. adumbráuit, mírus troporum artifex, Hic ením clauítim ttoópo,quibus X obferamus X eramus Euingel vim Xptímit: eo quod quí Buangelío credit, faluus, liber, ac beatus fit: qui mínus,ad fuperos non tranfvolat,fed dam natur ac relegatur,imo eligatur ad inferos. Alíoaute loco vérrículi tropo: Facíam vos; ínquít, pifcatores homínum,: Simile eft reenum coelotü fagenze mifie ín matec. Eft ergo huíusloci fenfus,quemadnmiodü ex oan. 2 o.capite potes colligere, C Mar. 1&.Qui crediderit predícato Euangelío,faluus fi: quí non credít,damnatur.Et nuila fit, Matt.1 e. Mar.:€. Ioan. 2 o.excommunícatíonis mentío:fed Matt.: s.& hic ín Coríntbijs.vbí Paulus vocat Ecclefix condemnationem dc temporaria donec ad bonam mentem redítus(igna appareant, relegatíone,ad Sathanam abíectionem:fed ad carnís:hoceftextraneum folummodoó ínterítum.Quodautem Matt.:$.ítídem dícitur: Quod foluerítís, aut lígauerítisfolutum autlígatü erítsexcommunicatíonís fundamentum eft,ex clauium: hoceft, Euangelij lezeacingenío fumptum:de quo alíàs multadíximus, qtibííam ví(a& lecta efle arbitror. Scío
, mí Dionyfi,vt mex fcrípture,expofitiones,paucís placeant: fed vbi odíum& inuidia, quz nuncomnia vaftant, deferbuerínt;non dubito bonís quoq probatum írí nofira: mam íngenucloquor, non ígnauíter:&(am d puero fermé ín facrís enutrtt? literís. Secüiduslocus efl, 2 Theft. 2. vbi Padllus ztatís(ue motes intuens(qua quídam,quo maiores víderentur acfanctiores, in(lare diem Domíni commínabantur:) admonet níhílhuius dum adeffe, fed tunetandem fuperuenturum, cum fceleribus nihil fit relíquum factum, vbí íamaudaxbominum genus nébSlecto Deo fibí Deilocofit.. Sed nondum eflehuc infaníae peruen

EPISTOLARVM: LIBER]:* i39 petuentum: obfiareením feruentes fidosq Euangelif mí niftcos quós non tam aperte defiguat, fed ínfinuat tame. Er nunc quid retíneat;ínquit,fcítis: hoceft,quí tam audacibus obítentíiramqs Deí concilíantibus confilijs, pernícíemq remorentur: fcítís quí nam fint. T'ertius eft, Actorum 15. In íípfo víuimus,& mouemur,& fumus. Quibus veibís vult Paulus,omnía ín Deo víuere,moueri, eíIe,&€ conftare. Chriftum ergo cum íntelligat: Chriftum vnít, folim,ac verum Deum indubie e(le adfert. Dehocnon eítcur multa dícam loco. plane enim ipfim ex noftra ad Lutherüm Exegefi intelliges. Tu interim quod fidum& conftantem míniftrum Eusingelij decet, omnía ín gloría Dei proxiquiduefluem facito: nus A quamfortíter pro verítate pugna íes ením nTali: hoc eft, pleni perículo funt. Vale,& pro nobis; Ecclefiags noftra Dominum orato: quod€ noftranunquam non vícifsím,pro omnibus facii. Tigerbpridie Calend, Apriles,1527.ocy(síme. y^ m
HVLDAICHES ZVINGLIES fratribus N. dilediis. SRATIAMX pacc à Domino pittümuy, ^* Cur tam díu Charífsími Fratres ,àfcribedo Z5 temperauerim,hínc factum eft ,vndevülgó excufationes petüt: tabellio nullus; cui tutà *' credi potuiffet. adfuit: adfuerát fimul occupatíiones tot, vtetíamfi cabellioadfuíffet, vacáus tamen abire eflet cosctus-Sedínterím alij iftis excufationib. nónunquam vtuntui verifimilibus: nos autem nund non verifsimis. Eft tamen quo mefolet: hoc videlícet, dd vos (cio ic e(Te ingulari cum erudítíone, tym pietate przdítos,
E

Charitas.
t4o DD.Io. OECOL. ET HVL. ZvIN. tos, vt naufragium vobis penitus nullum metuam. erudítío manifefta eft orbi: pietas dutem vel hoc vno argumento míhí perfpecta eft, quod tam fedulo inquirítís, quo quíddj confilio fíat apud nos,de quibus non admodum falsó auditis, quod ad noftram Ecclefiam attínet, quod easftructuras,qua contra Deum excítata funt,no víqueadeo infelicíter demoliamur: acdomum Domini füperlapidem angularem aufpicatíus ínftauremus.quan quam procaciter obftent vo, vt noftrís cum veftrís confilíjs collatis, eo facilius& expeditius ín opere Domíníverfemíni. Quod quid aliud efl, quám ardens charítas* qu quantumjn fe eflhoc vnum fpectat,vt opus Dei inoffense Promuest Nam nos quí tandem fumus vt tantís Hiramís&Befeleelibus prafcribamus, quo pa&o debeant regulam teadere? Sed hochabet píetas,vt etiam cüm fides ínconcuffa elt, certifsimacg, nihilomínus velit cum fratríbus conferre confilium fuum:vteo mínus quifqua vel offendatur, vel' eum à quo profícifcítur confilium, in fufpitionem arrogantíz trahat. Eft& alía cau(a, quod Grpenumeró fit, vt quí pauló longiüs abfunt à nobís,pauló etíam fincerius confulant, quàm quí penes nos verfantur.' Ita enim ín multís offendimus omnes,vt haud difficulter ín odiumnoftri rapiantur quidam, qui propíus habítant: partím noftra culpa,dum ad noftra vitía conniuemus,& ad alíena perfpiciendalynces fupera-' mus:partím íftorum,dum ipfi ín Euangelio gloríam nul lam,cuíustamen maxime cupídí funt, parare queunt, eam tamen alijs aut nor quafitam, aut legítíme partam inuídent. Suntením quorum ín Euangelio gloría tanta eft,vt mori potíus velínt, quàm Ecclefiam permittere ín
dímícatíonem vIlam incidere:€ quibus eft Paulus.Sed ea profectó

EPISTOLARVM LIBER L* iAr ptofectó gloría,verus Dei cultus eft.Sunteontrà,qui,vt eft hypocrifis ineuítabile malum, hoc ipfo gloriam quae. Hyperrifrs runt,quod alteríus gloríze ínuideant.Acdum gloríaecon temptores víderí volunt apud alíos,domí eíus cupíditate contabefcunt. Hos, ínquam, fi in confilium aduoces, parum fideles fuiffe fero tandem deplorabís. Vnde fortafíe nonnunquá propterfalíos fratres€longínquo afciícendus,qui huic morbo fuccurrat;puriuscs confulat. Siue ergo píetas& humilitas eft,quod ad nos quzdam refertis: fiueprüdentía, nehicperpetuo(mmoremur, qua íam tribus Bpiíftolis ínterrogatís,hac legeaccipite: vt vbicunq; regulam coeleftís fapientiz,quze fides eft, íncautíus(nciderimus,intrepidéadmoncatis. INon enim nos Fides. latet, quàm hactenus candídé inter nos mutuo verbum tractauerimus: commiffumq; non fit, vt alteri alterís vlla ratione, ín explicando verbi tenfu, dum alicubí erraretur pepercerimus. Príma Epiftola fic qua(itum eft; INumli. Magiffraceat magiítracum íncredulum ad legis opera impellere,£4 ncrehypocriltmd docere. INosad eam qua'ftíonem breuiter 4! n dicimus: Quod fi magiftratus ínfdelis'eft periculum eft, 44/2" Jr nelegemaudíat. Hi enim folí verbum Deíauditt,qui ex 77 P^. Deofünt: qui ergo exDeo non funt, verbü etus aon audíunt.. Porrolex quídaliud efi,quam verbum Dei? nam Lex,verbi dediuínísnuncloquímurlegibus.Magifiratus ergo fi fi- Dei. delis non eftjlegem Deínon audiet: perpetuo igitutpredícanda eftfides,vtea fundamentum fiatfupra quam zdificeturlex. Sedquíd hic díco, fidem legis efle fundamentum: ínufitatus efi hicfermo. Nemo offendatur,verum eft quod dicímus. INam fides ni(i ad(it, frufira legis Fides legs cantilenam canes,vt íam patuít:quía ij modo paftorís vo fdamen cem audiunt, quí(unt ex ouibus eíus. Legem vís à que-**
quam

142 DD.Io. OECOL. ET HvL. ZVIN, quam tecípízdocefidem:acora Deum, vt ipfum trahat alíoquílíttus arabís. Hoctamen íntetím obferuamus, vt propter fidelium varíetatem,fimul legem ac fidem predi
Lex€» fi- cemus. Suntením quídam adeó fegnes, vtní fimullegís
des fimul calcaribus expergefiant, altíus ftertant: quamuis à fide
pradic&d4. nop fintalierii. quales Apoftoli fuerunt; quum aliquandoà Chrifto 2u56men vocantur: cumd fidei fuz infantía agnofcentes obfecrant, Domíne auge nobís fidem.INeq;
' hocálienum eftá veritate, quod quific torpét, adhuc interínfideles numerentur: quamuis alij ínterím fic ferueant, vt quouís tempore ad rem recte gerendam emícent. Nonenim eadem menfura dat Deus fpiritum.& patrotinum fu- cínaturmítís(lle Chriftus cuídamlíno;quod fumum, no migans. flammam reddebat ne extíngueretur:fpemhaud dubíe nobis faciens certam, quod aliquando arborefcéret, vt etíam íncendíum fieret, quód príüs fumulus erat. Tales fi
fortaffe habuerimus magiftratus,fimul( quod bubus facímus)bortandi funt,& pungendi: fidei fcilicet ratione conftanter docendi funt, X legís aculeo excitandí. Sí dí-:
Fidepotiks cas fide potíus excitari quàm lege;non erras,nec à nobis
quam lege difsides. Suntenim& inter milites,qui metu excitantur,
excitari. vtftatíonem feruent:(untcontrà, qui aními fortítudíne.
fic quí fide extímulantur,fortíum fimiles funt: qui lege, metieuloforumA ide quantum referat, eifdem verbis díuerías fententías efferre:& contrà díuerfis fermonibus, eandem fententíam.Ipfe mehercules haud facile díxero, vtta parsalteram ínter Chríftíanos fuperet: eane, quae fideficferuet, vtcalcaribus non egeat:an ea qus fidem quídem habeat,fed per imbecillitatem carnís afsídué fcíget. Fides ígíturfic perpetuo firmanda, ínculcandag, erít; vtlex tamé nu(quamamíttatur, qua fides Neiectame
catus

EPISTOLARVM LIBER L- tr45 Beatus mim, quiia lege Domini medítatur díe ac nocte. Vbi vero fidesa getaut defidet,extímulatur.Nam quod hactenus delege omnes dicimus, quod terreat:fie verü Lex terret. eít,quodeos modo terret,qui Deo fidüt:nam ímpij dum ín profundum peccatorum,vt Salomon inquít, veniunt, contemnit. Lex Dei fi quenquam terret: eum terret, qui huac Deum fuum eíle confitetur, cuíus legem audit, credítej hanc ípfam legem à Deo efTe. Lex igitur nufquam omitcenda,nufquam negligenda eft: fed bac ratíone, vt Lego ftaftudium eíus quod lex iubet, exfideoríatur. Hoc ipfum 41 cx Chriftus quoq; ínnuit,quum perScripturas aperit,quod /4^ er ín nomíne ipfius oporteat poenítentiam& remifsionem""*— peccatorum praedicarí,ín omnes gentes. Poenítentía ve- Peuierit ro hicnafcitur,vybí homo fibijpíi dífplicet: cunc autemfibi dífplicet,cum feipfum sgnolci Fotauempedlsgem fierinecelleeft: perlegem enim cognitio peccati. Redeo nunc. Fidem enim nunquam non predícabímus,& legem proptertardos nunquam omíttemus: fed íta vt gratie Deifit,quicquíd agituraon virium humanarum, cc. Quod fi quídam magifttatus omníno funt impij, vt;pro dolor, hac témpeítate quídam omnem omníum ímpíetatem fuperant, nulla ratíone fuadeo, vt ad fola opera ducantur. Nam illi quandoquidem 2o funt, nunquam fíc índucuntur vtfacíant, vt vel Deo placerevelínt vel homínibus. non Deo: nam 25zo funt. non homínibus: nam vbi timor Deí non eft, ibi tyrannís re T)r4"me gnat: qua dum poteft, nocet: imo vbi non nocet, illic metuit, non Deum; fed homínes. Attamen hoc nos ín víu habemus, vteos magiftratus, quos plané cernímus efleimpíos,(ic protrahamus, vt eorum ímpíetas omnib. perípecta fíat:fed in eum tantum v(um;vt cauerí pofsínt, Íerueturg:

Tempetliuitas.
H' zdzzs 3x
Qm.
ra4 DD.Jo. OECOL. ET HVL. ZVIN., ferueturd: quantum ín nobis eft, pax: vt fant haec tem. pora. Neq, inter eos Chrifti tute predícamus,qui ipfum fenoffeadíerunt,fed factís negant. Semper debemus eís hociípfum exprobrare, quod fe fideles effe víderí velínt: nam ímpij etíam(ftud ín ore habent: Eoo fidelís(um, ego à fíde nequaquam excídí, egofcio quíd credere debeam, v. retamen ípfa nihil díftantab eis, qui Deum íenorant.Hocautem quid aliud eft,quàm excítare;ac ímpietatem à factis atguere,ac íllam in lucem protrahere.L fto pacto nó modo magífiratus,fed omnem fimul Ecclefiam tra&tandá effeautumo: fed omnía tempeftíué.INam quantum putas eum efleín oculis Domíni fui, quícommendato famulítiocibum in ípfo tempore dederít:tanta res eftmomeétum& tempeftiuítas,vt Chri(tus obferuandam duxerít. Dítet alíquís: quo nam pacto;aut quoufq tempeftiuum fitvel parcere, vel adoriri? Refpodeo:quomodo íubet Charítas,€ quoufque íllaiubet parcere,& quando íubetaggredi,fic omnía funtagenda. INam 232£456 G3X&x 7a: id eftnufquam Mié qun wi aut friget)nufquam cefat.tale enim puto eíTejixzizley. Secun da quaftío haec fuít: Anlíceat magi(tratus inducere, vt eos qui Euangelium non predícant,autdum predicant, nonvítíant,deponant. Nam quendam obílreperehuíc Íententiz dícitis,qui putet eos fic effeferendos; vtlíraélitis Amorreos,& Canáneos, relíquosq;. INosfic refpondemus: nunquam defuturos efle lebufzos acPharífzos etíam fi ifli,qui verbum cauponantur,exautorentur.Filij huius Mundi erunt; quam díu eríc Mundus. Quod natü eft ex carne,caro eft. Dícis: multi erüt;quí carnís íngenio fretí,filijs Dei obftabunt.Metumhacínreomneg: ponamus. Exautorandos ergo eos cen(et Chríftus,non nos. Sal

EPISTÓLARVM LIBER L:. 145 Sal fiacrimoniam fuam amittat, vltra nil prodeft, fed abijcitur. Vos eftis fal terra. Ergo abijciet magiftratus 54 fats Chriftianos cos, qui fal non funt. Quod fi magiftratus abjcien.hocn9 faciat, facietEcclefia; in quahoc fal(tolidü cft.^ Nos fineintermiffione inftamus apud magiftratum, vt ciufmodiabicdtiones; verorüd; do&orü inaugurationes, faccre velit: ne nos eorum defidia, Senatus dico, cogamurad Ecclefiam referre, ca qua Chriftiani nulla ratione ferre debent. Iubet Chriftus à falfis prophetis cauere. Quis nunc tam excors cft, vt cauere ficintelligat?Auditecos perpetio,etiafi dum fal(i funt:fed cauetc abillorü do&rina. Corrumpunt enim morés bonos colloquia praua.Neq; cft vt quifpià dicat:Chrift? Matt. 23.docuit;,vtiuxtaillorü doétriná viuamus;fed ab exé- Locw Mat plo abhorreame. N3;llic de illis loqui£,qui re&é quide r^s docebát.(cdnó recte viucbant.Hic deiftisloquimur,g verbü ipfum vitiát;,currunt,& Dominus eos non mifit. TerretnosidemDominus ab impudentia:cü eum; fic palàm peccat,vtEcclefiá offendat, certa ratione peipit à caulis fuis cffe feparandü, ac tamdiu abftinendü, donec tedcat flagitij. Porró, qd' maius fcandalüpoteftin Ecclefia nafci, quá verbi vitium? Quod auté de lolioin medio triticinato adferüt, certe ad do&trinánó attinet. Le/ium. namnc ad grauia quidé peccata attinetquz fine fronte perpctramus: Chriftus enim illamandatabiedione multari: fed ad camodO;ad qu« Chtiftiana charitas jppter cafnis imbecillitatem, cuius nos omnés confcij fumus,conniuere poteft. Quod fi abijciendus eft, qui fa&o offendit: nulla certa ratione ferendus efe, qui prorfus corrumpit. Id autem fi faciat Chriftianus magiítratus.forta(fé cranquillius ctiamnum cedet, quàm
k fi Eccle

i46 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN. fi Ecclefia aliqua faciat. Siue ergo ifte fiue ifta faciat: omninó videndü cft,vt effetü detur:nà fi manus refcin dendaeft& abijcienda, dü corpus vitiat, multo magis
patrui v- oculus, cor, imó caput ipfum detfuncandü eft, Tertia xorem ba- quacftio fuit, fedin pofterioribus epiftolis: Liceát ne ei, bere 4n l- qui patruifui defun&ti vxorem duxit, eam citra Eccle(ie
éeAt.
Charitas.
fcandalü tenere. Quid cgo hic dixero; quü ipfi charitatemin confilià aduocandam cffe videatis? Ea dulciffimi Fratres, oro ficperpetua magiftra vtamini, vt ab ea nullatenus difcedatis, placet bihilominus eius fratris fententia, quilegem de non ducenda patrui vxore intelligit, viuo patruonon retegenda effe verenda vxoris cius.-Atq; vtbreuibus expedià; quid me vfusin cis Leuitici 1 8.praceptis fpedare coegerit: fic capite.Inuenictisin eis legibus gradus quof jin quibus difpenfationem omnino nullamfieri vidémus:contrà, inuenietisin quibus videmus. Primus eft: Quz caro tua funt, perpetnó nó tanges,vt funtfilius; ac exliberis tuis neCarn? fui potes:frateritem,ac foror.Carnem aüttuam, hocloci no) 14^- non ficaccipies; vtiffoloco accipitur: Eteruntduo in
gere.
carnem vnàm.Vxorcm enimhic non carnem tuam appellat;fed eos qui vel tecüin eodem vtero nati fant,vel ex quibus tu proximé natus es, vel qui extenati funt. Matrém ergo, fororem, filiam;ac ex natis tuis nepotes nunqua connubio iunges: quia caro tuafunt. Secüdus gradus eftin his queeorü funtqui caro tua füpt,eas nó reuelabis:vt íuntjnurus, Hiouerca: eft enim vXor patris tui, qui Caro tua cft: quáuis nouerca caro tuanó fit, fed ned; ifto loco patris caro vocatur. Eft ergo huius gradüuslex, Vxorem eius qui caro tua eit; non reteges: Sed difpenfatur inifto fecundo gtadu:videlicet, chm frater moritur

EPISTOLARVM LIBER L. 147 moritur exi; id cft; orbus, licct(uperftiti fratri pofteritatem excitare fratri mortuo;& vxore mortua,licet eius fororé in vxoré ducere.Sic enim habet exceptio,illa viuente:Verumtamen hec difpenfatio peftlegé promulgatam,tunc folummodo fada eft,quum vel frater, vcl vxormortua fuit. Tertius gradus efbin his quz vxores(unt eorum, qui non caro tua(unt, vcrum eorü qui carnis tua caro funt,vt patruus nO appellaturcaro tua, quoniá ad propagationé attinet, nihil de illo ad te vcnit:fed appellatur patris tui caro, eius aüt vxor,non eft carnis tux vxor,íed carnis patris tui eft vxor:vnde videtur propter publici honeftatem, interdi&tü tibi effe ab cius conta&u:videturd;iftudimpedimentum,vt vocat publice honcftatisiuftitia,quo iurifperiti funt vfi, nominchinc defluxiffe, Si nuncin fecundo gradu facta ct difpenfatto, tum tandem cüm frater aut vxor effent mortui: quanto agisin tertio,cümis efIetmortuus, cuius cauía per verecundiam non licebat co viuente ad vxorem cius intrare.Sed occurruntnobis duo inexplicabilia:vnum, quod lex de non tangenda vxore fratris hancinterpretationé legis non admittit:nam aliàs notum eft,quod viuente fratre vel patruo, non licebat cius vxoré attingere ppter adulteriü, patet enim quod lex huc tendat, vt mortuo fratre aut patruo, non liceat cius vxoremattingcere. Ad hoc dicimus,nobisomnino videri, hanc effe fententiam legis. Nam Leuitici 18. nihil excipitur, vnde& difpé(ationem legis appellauimus, hoc fequentis fratris connubium. Caufam igitur adeffe oportet, vbi difpenfatiofpoftulatur: fed multo magis charitaté,quz difpenfet:fic eti ante leg& Iacob forores duas habuit, qd fortaffe hocmodo, quódlex
k a nondum

148 Dpp.Io. OECOor. ET Hvr. ZvrwN. nondumlata effet,à quouis excufari potcft: fed nihilominus offendunt.factum prius, quod tamen Domino placuit: vnde& pro iudicato habetur,&lex quz póft fccuta eft. Nám hac ex diametro diffentiunt: duas habere forores vxores:& duasforores vxores finiul ne ha beto.Hic charitas omnia placat:diétat enim quod quàtacung;tandé ratione queq; facta funt,redte facta funt, có quod Dominus fieri przceperit. Eft ergo difpenfatio legis,cü frater fratris vxore fibiiungit.Alterü, quod ij gradus quos facimus, rem totam nó explicant: nam cx fratre neptis duci non potefl;&tamen caro mca nó cftfecundumiftos gradus. Refpondeo: Neptis carnis tuzid efl, fratris vel fororis caro cft: vnde& tü dicebarius de propagatione, de qua nihil ad nepotem veniebatà patruo,multo minus ab vxore patrui. Habuimus autemin gradibus,quod qua caro funt cotum; qui caro tua funtjinterdictz fant.Sedinhis praftat effe pium, quàm argutü: charitate potius feruere, quàm argutijs &contentionc, Redéautem videmini cenfüiffe, dum per charitatem nepoti patrui defun&i vxorem pronüciaftis non effe adimendam.Hae ficui placent, ampleGctur:fin minus;contemnat. Nos enim etiam ifta proferentes,arguti viderinolumus: fed firmum fupdamé: tum,quoódin charitate Dei fta; hoc pacto cotra contétiofos munimus actuemur.. Quartó requiritis noftrá
Dt laptif-(ententiam de ceremonijs duabus, baptifmo:& euchariftia:quas folas nobis Chriftus reliquit, Dicam.fed ingcnué de vtraque. Primum autem de baptifimo. Contulimus de baptifmo ffuabus vicibus cum quibufdam fratribus, feliciter quidem quod ad pugnam attinebat ac di(ceffionem: namanxie obteftabamur nos mutuo, vtomnia

EPISTOLARVM LIBER Ll. r49 vtomnia iuxta charitatis normam ageremus: verum quà probéidfa&ü fit, viderintij,qui fic tum przdicant, tuminftát,qd'infantes nó fint baptifmi aqua tingendi, vtbonapars Chriftianorü cótentionis nos&cotumacizinfimulent. Baptifmuminitiationem edfc, tàm corum quiiam crediderunt, quàm qui credituri funt, facilé patcetliteras facras pauló dexterius tra&anti. De ijs quiiam crediderunt,nulla porró eft controuerfia,quin baptifari poffint. Dealijs vero multo maxima. Sunt cnim,quiabominationem vocent atrociffimam, impietatem manifeftiffimam,facinus audaciffimum,& quicquidbilis atra faggerit:fi quis, Chriftianus etiam, infantem recens natum aqua tingat: ac dum ex Scripturis caquz fubijciemus,opponis,nihilo magis mouentur,quàm fi betam aut maluam oppofuifles. Quod autem baptifmus cis etiam datus fit, qui credituri erant, Ioannis r.clariffimé patet:cüm Ioannes baptifta rationemludzis redderet, qua nam autoritate baptifaret, ficinquit:Ego in aqua baptifo, medius aut&intervos ftetit, quem vos nefcitis: ipfe eft qui poftme venturus eft,&«. Ioannes ergoin cum, baptifabat,quem vulgó adhucignorabat. Neq; patethic elabendi rima, quod Ioanneshzc verba cis folummodo dixerit, qui ad fe miffi erant, Sacerdotibus& Lcuitis: quod fcilicetipfi Chriftü ignorarent:nà pauló póftaddit: Poft mc venit virquiante me factus eft,quia priormeerat,& ego ncfciebam eum: fed vt manifeftetur in Ifrael, propterea veni ego inaqua baptifans. Hic videmus palàm, Ioannemin eum víunrabluiffe homines, vt eum qui poft fe venturus erat;/nonin Mundum(namannosiam natus crat triginta:) fed in peccatorü hominü cognitionem, Kk'3 omni

154 DD.Io. OECcor. eT Hvr. Zvr1N. dum fcquor. Namhoc fupercilium Iudaicum non haz bebant, qui ex gentibüs ad Chriftum conuerfi crant, quales Corinthij certé fuerunt:vtab cis tam pertinaciter abhorrerent, qui infideles effent. Nam&in idolothytis cum illis víque ad offenfionem commedcbant. Quodauté illic pauló anté dictum eft, San&ificata eft ineredula vxor per maritum credulum: Iterum non viSandifica- detur huc effe trahendum vt fandtificatum intelligas
Ium, pro mundo purod; redditü,carnali munditia:(cd quod fzpe fatum eft, vtincredula.vxor fit per maritum credulum fidelis reddita.Nam póft etiam dicit: Quid fcis Ó vxor,an fis maritum.íeruatura? Porró feruare non potcít homo hominem. Loquitur ergo de conuerfione adfidem.Sed ctiamíi donemus hunc effe fen fum;aut(i fortaffe fit hic huiuslocifenfus, certéalia erit conditio cius, qui natus cít ex Chriftiano, infantis, quà cius, qui cxincredulo Sed alia coditio cius nó erit, fià fide refi. liat. Manebitergo in preftantiore conditione, fiin fide cducetur.Nüc aüt ab initio di&um eft, cos qui fidei adhuc cádidati effent; aqua tin&os cffe: qualesab Ioanne bapti(ati fuerüt& Apoftoli ipfi, ni(i negemus cos nunqui effe baptifatos.Licebitergo eos infantes,qui ad fidem educantur,non minus aqua tingere.
Nüc brcuibus cos nodos expediemus,quos adutría. parsobijcit. Primus eft; Nüquàlegimus'Apoftolos abluiffe infantes. Cü ergo& verbü&exempla defint,non. funt abluendi. Refpondeo: Verbum non decft,(ed vos verbumnon recipitissnempé,quod baptifímus circumcifio noftra cftilla exterior. Nam vtrunque circumcifio noftra cft:de circumci(ione aüt externa loquimur, quae nihil cf ni(i intus fimus circücifi Et contra, de circ ume
cione

EPISTOLARVM LIBER] 1:5; cifione interna quicquid loquimur, adhuc eftexterna circumcifio;que internam fignat,& externa interna auteceffit.Sic& de baptifímo loquendum eft:nam& Paulusfic deeoloquitur.Sed nec exempla defunt, vtin fuperioribus patuit de Ioanne, in venturum Chriftum tingente. Adde quod Paulus baptifauit Stephanz domum, 1. Cor. 1.& cuftodet carceris cum omni familiafua,A&or.1 6n quibus veri(imilius eftinfantes fuiffe, quàm defuiffe. Item verifimilius eft, quofdamin familia ctiam adultos fuiffe, qui idem non vfq; adeó abÍoluté velnoffent, vel haberent: fed doniinü omnes fcquuti funt.Secundó fic obijciunt: Apoftoli dum baptifarent, prius fidem eorum quos tingebant explorarüt. Re(pondeo:interim percontationem hanc etle factam, interim veró minus; Mendacium ergo inculcatis auribus fimplicium,;cum dicitis ab Apoftolisfemperfidem exa&tam effe. Quod autem perpetuó non exegerunt, Chrifti exemplo fa&um eft,quum aliquando eos quos curaturus erat de fide interrogauit, aliquando neglexit.Matthci 9.interrogauit czcos duos;qui petebant vt fe illuminaret,an crederent quod hoc poffet:cumq; refponderent fefe credere: dixit vtiuxta fidem eorum cis contingeret:& confeftim reftituta eft eislux;Ioannis autem cap.9.cacum à natiuitate illuminat, qui prorfus cumignorabat:nam poftea cüm effet obuius fattus;interrogauit eum, Tu ne credis in filium Dei? Refpondit: Quis cft Domine,vt credam in eum? Hic fignum fidem anteceffit.Simul& hocconfiderandum eft,quod Iefus corum fidem refpexit, qui de te&to paralyticum demittcbant,vt eum fanum redderet. Tertió hunc nodum obijciunt; Qui crediderit X baptifatus fuerit, faluus

Sinite
paraulos,
&c. quid.
152 DD.To. OECOL. ET HVE./ZVIN, ncmpéhoc,quod'qui Chrifti fa&i funt, noua creagura funt, c.Sedad propofitü redim». Quid qucfo clarius dici potuit, quàm quod circücifio Chrí(ti tum fitin no bis perfe&ta, cüm fimus imbaptifmo fepulti ci co, c. Chrifti ergo circücifio,verbi Dei autoritate;/nó Romani Pontificis;infantibus detur, ficut& circücifio Abrahz, luffitautem Chriftus, vt Apoftoli finerent paruiulosad fe venire, namtalium fitregnum coclorum:.& amplexus eft eos.Si ergo quis vetat,cosinnomine Pa: tris,& Fili,& Spiritus fandi baptifari, certé vetateos ad Chriftü venirc. Hi qui obftrepíüt, fic reclamát: Iuffit quidem ad fe adduci infantes Iefus, fed non legimus, quod baptifauerit cos:non ergo baptifandi funt. Quibus contrà ficoccurritur: Chriftus neminé bapti(auit: fic enim habes Ioan.4. Ipfe quidem Iefus non baptifabat.fed difcipuli baptifabantin nomineipfius. Seque. returergo,quód nemo effet baptifandus: quód quàm fit iniquum,nemo ignorat: interim talium eft regnum coelorum. Nunc cüm audiamus Petrum ficin domo Cornclij, pofteaquam viditeos fpiritum fan&um accepiffetpronunciare:Quis vetat hos aqua tingi,qui aqué atque nos fpiritum fanum acceperunt? Licebit nimirü& nobis fic dicere: Quandoquidé infantes Dei funt,quis vetat eos aquatingi? Hiciterum exiliunt,dicuntd; Chriftum dixiffe talium;non horü: vnde potius illic effeloquutü de ijs qui füntinfantium fimiles, quà de ipfisinfantibus. Nec videntobftare quod fequitur: Etamplexus eftcos,&imponens manus füperillos, benedicebat eos. Quos?credo iftos qui crantinfantiü fimiles.Sic femper habet contentio quod dicat, etiàafi ignoret quid dicat. Chriftus hic fimul& infantes tanquam
! :

EPISTOLARVM LIBER L 153 euam fuos amplexus eft, manibus attre&are dignatus eft,ac bene précatus,& ab cis ad nos tráfrjt: quo dnunquam non facit, à corporalibus& vifibilibus-ad fublimianos erigens. At vnum velim ifti mihi dicant: Quorfum fidestendat; citra quam negát cuiquam baptifmü dari debere. Dicenthaumddubié: huc, vt quandoquide fide certi fumus nos Dei filios effe,dum hic viuimus;ad exemplum Chrifti innocentiffimé vivamus vt cum ipfo regnemus tandem.Innocenter ergo viuere,& humiliter viuere, Chriftiané viuere eft? Eft. At Chriftus hanc Christiane fiue htüimilitatem fiueinnocentiam, ab infantibus do- Viuert. cet effe difcendam.Apparet ergo infantes hoc etiamnü effe, quod nos fieri ftudemus Si ergo nos Dei fumus, quiad menfüram infantium innocentiz haud leuiter peraenimus: manifeftum eft Chriftum non folüm pet fimilitudinem effe loquutum deijs, qui fantinfantium fimiles ,fed de ipfis infantibus. Nam inducit nosadillorum exemplum tanquam ad archetypum. Quod fi imago Dei cít, quanto magis archetypus Dei ef? Dum crgo infantes Dei funt,quis vetabiteos iuxtaPetri vetbum aqua ablui? Tradit& Paulus 1. Cor 7. liberos corum coniugum, quorum alter mo dó fidelis fit(an&aos cífe:& vfitatum eft Paulo, cos vocare fan&os, qui fide- Sancli. les funt. Si ergoliberi ex vno Chriftiano parente nati, inter(an&os:id eft fideles recenfetur, quis vetabiteos aquatingi,quiiam fandi(unt: acipfüumiam funt, quod nos ficri tüdemus? Quanquam funt qui putent, Chrj- Chriffiano ftianorum liberos hicea caua vocari fanétos à Paulo,"n be quod liceat cum eis habitare:id quod alioqui minus li- 7" fmtti cuiffet,fiimmundi fuiffentid eft,omnino ex incredulis Panis. nati; quorum ego fententia, vt bona venia dicam, nonK 5 dum
Fides citra
Faptifink.

Baptifmus Ioannis cv Chrifli idem.
*so DD.Io. OECOL. ET HvL, ZVIN.
omnibus manifc(taret: dicit enim fe ideo baptifarc, vt Chriftus Itra£li manifeítus fiat:quod Lucas in Adis 19. fic explicuitIoines baptilauit populum bapti(mo pocnitentiz, dicens de co qui venturus erat: baptifabat ergo in Chriftum, qui adhucventurus erat. Acne obfcurum cui videatur, quod adferimus, talis erat bapti(mus Ioannis,vt qui eius, verbo,quo fecurim radiciiam infli&am clamabat,ac fe vocé effe adferebat quz in defcrto venientis Chriftiadmoneret: ac eum qui poft fe ventutus erat,tantum effe pronunciabat,vt cius foleas no effet dignus tangere:(imuld; cum ipfum cffe agnum, qui pro omnium deli&is perlitaturus effet, promittebat: qui,inquam, eius verbo credebat, iam poenitentium fe focios fagebát quos ipfe tum aqua tingebat:vt cos vcluti facramento ifto adítridtos,venienti duci fuo ad(zriberet,& cos tandem beatosille redderet.loannestrgo fic baptifabat, vtaduenientem Chriftum mitterct. Baptiímus ergo, Chrifti cognitionemantecedebat. Nam interIoannis Chriftiq; baptifmum nullum prorfus diícrimen facimus. Nam quibufcunq; verbis vterque ficret, idcm tamen fymboluim aut facramentum erat. Quin hoc negligendum effe nonarbitror, quod quicunque ctiam ab Apoftolis baptifati funt poft ipfam Chrifti cognitionem,cos tamen, fi vita defuncti effent, ad Patrem non fuiffe profe&turos, antequam Chriftus moreretur ac refurgeret. Signum ego venientis faluatoris baptifinus fuit, Apoftolorum etiam, quem(aluatórem adeffe quidem ante oculos videbant: fed fi qui priufquam ipfe moreretur,vita excefliffent, etiam(excenties tinci fuiffent, faluatorcem Chriftum non expericbantur, tametfi falutarem firmiter crederent, donec
vidor

EPISTOLARYVM LIBER l r5! vi&or mortis refurgeret.Adde.quod fi Apoftoli izinde abinitio baptifati(unt, vromnes prafumunt, in venturum Chriftum baptifati funt, duplici caufa: vna, quod Dei vixtandemà mortuis refürgenté re&é cognofcerent:altera, quod refurrcdio nondum fada erat;cü aliquando baptifarentur:& tamen baptifimus refurre&ionis, eius adfimulatio eft: confepulti enim fumus cum Chrifto per bapti(mü,c?c. His omnibus hocfolummodo probare voluimus, quod baptifmus ctiam ijs datus fit,qui credituri aliquando erant:& in cum vfum baptifati funt, vt Chriftà poftea difcerent:id quod ifti extremam impietatem effe quiritantur. Sed nüc dicam, quibus Scripturz locis fretus, putéinfanteseffebaptifan-— mfantes dos. Oportetautéin difcutiendis opinionibus certum cr baptialiquem locum adduci, in quo id quod fentimus clare /2»d. adferatur. Sicigiturbreuibus accipite. Circumcifio fi- Circitifíe. gnum fuit.przcedentis fidei, Rom.4.adhuc tamen reddita eft infantibus oQiduanis, quorum fides multos poftannos fequebatur. Baptifmmus omnino fucceffitin locum circumcifionis:ergo bapti(mus perinde atq; circumcifio reddenda cft cis,qui poft credituri funt. Quiuis ca ratione vtinfirma eleméta prius auferas: hoc cft, loci,perfone,temporum, generis; circumftantias:hié emnianuda funt& aperta, preter mediam propofitionem: videlicet, quód baptifmus fit Chriftíanorü circü- Baptifmta cifio: eaapud Paulum Coloff. 2. tam aperte ponitur, vt Corta non poffit magis,vbi ficinguit.In quo etiam circumcifi"7? eof eftis, circumci(ione nó manu fada, dum exueritis cor-^^^ pus peccatricis carnisiin circumci(ione Chrifti,dum cü illo eftis confepulti in baptifmo. Quod ad huius loci fententia attinet, obfícurü nó cft, quid hic Paulus velit:
4 nempe
Apoftolorn baptifmw.
Pauli loCus.

156 pD.Io. OECor. ET HvE.ZvrN. uus erit: quiautem non crediderit, condemnabitur: fidem ergo pracedere oportet, alioqui nó minus fruftra baptifabitur quis quàm coruus. Refpódeo: Id verbi infantibus adaptari nequit: nam pauló anté przccffit, Przedicate Euangelium omni creaturz:iam fequitur: Qui crediderit, audito fcilicet Euangelio. Cámautem infantibus nec predicetur,nec audiant:manifeftum cft, eos hac fententia vel maximé non teneri: fed cos modó,qui predicari audiunt,deinde creduntautrefiliunt.
Quarto loco ficinftant: Longé viuidius critac cfficacius, dum quifq; palàm fidem confitebitur, priufqu& in aqua mergatur: réfpodeo.Potior eritratio difcendx fidei, dum puer baptifatus eft, quàm cü minus: vtenim funt lafciuia,& audacia huic generi cognata: poteft vtrüq; viti comodius fopiri in baptifato puero, quàm in nó baptifato.Nà fi adimpudenterlafciuienté,parentesimpudentius conniucant,erunt qui iure admoneàát tam parétes quàm liberos,vicini,fratres: dicantq;, Siccínetu filium educas ad offenfionem fratrum omniü? adblafphemiam Dei noftri? Audacia veró,(quum quifque dum argueretur infultare facilé poffet: Quis tandemego fum?ego Chriftianus ero fi placebit: quid tibi fnecum eft? opportunius profedo frangi poteftin baptifato, quàm in non baptifato. Eft ergo infantium baptifmus, quod olim circumcifio, facramentum: quo etiam num pucrieadítringimur ad legem Domini difcendam, vitamq; formandaym, quo fimuladftringütur parentes, vt nos ad cum modum fingant: quo non minus licet fignatum effe, quod ex Chriftianis natus fis parentibus, quodd; iuxta profeffion& iftam fis viti formaturus:quàm olim circücidilicebat,qui ex Abraham, fiuc

/.BPISTOLARVM LIBER L. rsz fiue fecundum carnem, fiue fecundum fpiritum erant. Quod autgnt ifti deeffc putant, vt quifq; fidem fuopte. marte coniteatur: id euenietin Euchari(tiz víu,filegi- Fucharitiméinftituatur:nà vt nihil aliud eft,quám celebris gra. /fie vfus. tiarü a&tio,corü, qui fe Chritti morte viuificatos& fentiüt& gaudent:acfimul fumma cft coniüdio& agglu tinatio corporis:hoc cftfideliü Chrifti:fiet vt dü fic vtemur, qui(q; fc intus probet;an re&té de Chrifto fentiat, anrec&é de cius membris:ac dum re&e fentit,iam pane iftum in communi gratiarü actione, veluti coniundionis glutinumac facramentunt, aut fymbolum edat;poculum; hauriat; à qua conftipulatione, à quo foedere, àquo corporc extrema fit malitia difcedere.Dreuiterin— hocinfantium bapti(mo,;non eft vt tantopere digladie- Baptifmi mur: quàm hocvnü, ne baptifino tribuamus; quod fo- vfus. lius gratie Dei eft: nempe,ne putemus animà aqua baptifmi ablui:id quod noftrum figmentum non cft, fed cocleftis fpiritus do&trina. Sic enim 1. Pet. 3 legimus, quod pari formanos baptifmus expict; quomodo diluuiumolim vniuerfum Mundüluftrauit: no quatenus corpus abluit; fed quatenus con(cientia rede fibi conftat;,cüm feip(am percotatur,quid de Dco fentiat. Qui ergo gratia; Dei fitomnium hominum falus;neque id quod hic de bona confcientiz interrogatione Petrus dicit, ad infantes trahi poffit; fed ij nihilominus de gra-. tiaDei certi funt: non eftinquam,vttantopere de exteriori figno pugnemus, cüm ciufmodi contentioncs nihil quàm noxiam offentionem pariant.Sed eft verfutus illeCacodaemon quinos miris modis ad amorem no- Cacodemo ftri, elorizd; cupiditatem allicit: dictatq; fummam effe"5 infidias. gloriam ,fiinuidus ftes: à cuiusartibusliberetnos miÍfericors.

—
*:8 pD.Io. OECcor. ETHVt.. ZvrN, fericors Deus.Et fi tingere infantes táti eft blafphemia, cficiatne tingamus: fin minus; det fpiritü' pacis in corda contentioforü hominum, vteas vires, quas ha&cnus in hanc contentionem infumpferüt, ad pacis tranEuchari- quillitatisq;ftudium conuertát.Poftremo loco de Eufüavfe.|. chariftie víu quefitum eft, deq; Caroloftadi] fententia.
quid nos deifto pane poculoq; iam aliquot annos fenfcrimus, paucis communicauimus:atq; hoc amicis folummodo ijs, quorum fides nobis perípe&a effet.Nüc longiffimam epi(tolam ad Matthzum Ruthlingenfem dedi de eare(namillic collatio indicta erat?) cius vobis ctiam hic fimul copiá tranfmitto, fed ealege,qua Ruthlingefibus acalijs fratribus ne fcilicet cuiquá comunicetis, qui non fit fincerus in fide: fed nec ci quidem,nifi tutum fit quod excudi non faciat. Cim eam epiftolam Myconius nofterlegiffet; admonuit, quendam magni nominis virum refellere hancfententià, qua putamus. Eft pro fignificat, velfymbolum Eft effe pofitum: mittitj;libellum:eum quumad quaternionem tertium legimus, inuenimus legem, quà& nos vfi fumus in diéta epiftola:nempe.fidem effe, que nobis germanum Scriptura fenfum àperiat. Sed interea vehementer miror, eum virum ex fidenon effe compulfum,vt confiteretur
EST. aliam cffe fignificantia huius vocis E57 oporterce:prafertim cüm Chriftus dicat: Caro non prodeft quicquam,, fpiritus eft qui viuificat:verba que cgoloquutus fum vobis, fpiritus& vitafunt. Nam nulla creatura pofthanc fententiam, Chrifti; confilium quicquá debuitfcrutari dc corpore Chrifti:cü& Paulus negetnos Chriftum vlt noffc fecundum carnem:&in Hebrzorum Epiftola adícueret, qum ad dextram Dei federe; d pok

EPISTOLARVM-LIBER 1l 159 pofthac expe&are, donec inimici fui ponantur fcabelli inftarfub pedibus cius. Que de cantionibus Germanicis ac p(almis fcribitis,fratribus omnibus placent. Que vero. de Miffa, non vndequaque probantur: nam hoc facramentum aliud non eft, quàm celebris gratulatio$44me»& confideratio. Cü igitur toti Ecclefie ipfam celebra- 77 inda rc placebit;celebretur; ac interim deturopcera,vt quod nifia. paulo inconfültius zdificatum eft maiore confilio meliored; foluatur.Admonueram aliquando, ne nimis effemus in quorundam magiftrorum verba iurati. Nos fperamus futuro pafchate rem fic perfici apud noftros poffc.Ponemus men(am, panem, ac vinum, dicemusq; hoc facraméto gratias agi, cóiungid; fibi mutuo Chriftianos, cc. vtíatis(uper; didum cft, vel hic, velin di&aEpittola. Sic autem germanam fententiam citra offen(ionem docebitis:Deum nemo vidit vnquam:patet ergo,in Euchariítianon debere adorari quod videtur: mox dictum locuni,Caro nó prodeft quicquam,maturé tractabitis:tertioloco eum;qui eft 1.Cor. 10. Confeftim ergo videbitis erroré(c in tenebras fuas proripere.Hzc multo cum laborc fic fcripfimus,yt maximéne-. ceffaria interea obmiferimus.Que fi parte aliqua offen dunt, vt di&um cft, admonete:& date operam,vt qua Dominus per vos dignaturinlucem dare, ad nos quoque perieniant. Nouarum rerum apud nos nihil eft, quod ignorcetis.Ipfienimiam nouiftis, quantis infidijs & minis petamur: excepto hoc vno: Collegit Senatus nofterextribus mendicantium monafterijs;Predicatorum, Auguftinenfium,& Minorum;omnes fratres,nihil tale opinatos; in vnum:acin Minoritarum monafterium contrufit: fucrüt enim pauci: remittuntur autem,
quiin

*
160 DD.Io. OEcor. ET HVYL.ZviN. quiin alijs Conuentibus,vt vocant;primó recepti funt, adcosipíos. Qui apud nos primó recepti funt; à Senatu vel artificijs difcendis locatur, fi iuuenes funt: velad extrema alentur/fi vetuli, qui nihil amplius difcere poffunt.Seruatur in omnibus charitas. Salutat vos Leo, Myconius, Megander, Henricus Vtingerus,quihanc copiamin vfum veftrum defcripfit.Epiftolam ealege feruate, ne excudatur: ac fi excudi vultis ,fignificate. SeruetEcclefiam fuá Chriitus. Tiguri; 16. die Decembris 1524.. Conftantes eftote: videbitis auxilium Domini fuper vos.
DE NON HABENDO PAVPERVM delecíu: Ioannis Oecolampady vtilifimma Episíola ,ad Bernhardum Adelmanmum ab Adelmansfelden, Canonicum Auguflenfem. «RATIA&paxChriftitecum;optime Bern&& hardc. Quod petis, vt de difpartiendarum jin pauperes cleemofynarum ratione exaGiüs fcribam: etiamfi poffem, non eft mihi nücprz occupationibus integrum: nec vacat confulere alios, quid in hocfenferint. Paucis. Mihi plurimum probatur, fi citra dele&um omnibus detur
| pauperibus: id enim dc hofpitalitate docet Epiftola ad
Egenosnon temer? otcurrere. Pfalm. 40.
Hebrzos;,exemplo Lot: alioqui non raró dignis pratcritis ,iufto Dci iudicio incidimus inindigniflimos. Eft enim& hoc mihi perfuafum, nullum obuenire nobis egenum, nifi fingulari Dei prouidentia. Proinde quod Prophetainquit:Beatus qui intelligitfuperegenum ac pauperem: de omnibus intelligo: nam fingulorü fcrutari

^ Ue BPISTOLARVM LIBER L. iét
tari vitam;non benefa&oris, necintelligentis mandatum Domini exiftimauerim: quandoquidem Dominus inquit:Omni petentite ttibuc. Et Pater nofter coeleftis, cuius perfe&ionem imitari debemus, fuper iuftos&iniuftos pluit. Lex quoq; przcipit, ne quifquam internos egcat. Adde&hoc quodapud Lucamlegimus,quum dicit: Noliteiudicare;&noniudicabimini: quod non(olàm deiudicio temeratio, fed& de perfonarum pauperum acceptione expofuerim: fuprà enim dixerat:Dandum,& nihil inde fperandü, cc. Eftote mifcricordes; ficut Patervefter, fubditd;: Date,€ dabitur vobis. Decetaütvt fuperioribus&inferioribus media rcfpondeant, vtpote eiufdem fententiz. Vidcitem di&ienergiam:nó enim folümà dele&u perfonarum,fed &àiudiciotemcerario;atq; adcó ab omni fufpicione,libera noftra vult peQora. Quidigitur? Benefentire de omnibus ,otmnium facta in partem interpretari optimam,nullum meo beneficio indignum cenfere debeo, quem Deusinnumeris quotidie dignatur donis profcqui. Quin&hocmultum terret, quod inquit: Eadem meníura qua mcetiemini, remetietur vobis. Quo fugia? vbime abícondam àfacie Domini,fi illein iudicium cum feruo fuo intrare voluerit? Quid auteth,(i nec ferui, nififorté infidelis nomine dignus fuero?$ed quis rcgum tam potens,aiunt,qui petenti omni daret? Chriftus;refpondeo.iuffit. Detigiturquis; fi facultates fuppetunt: fin minus, dare cupiat. Suppleant cordis affe&us, quod denegat przdiorum prouentus. Mentis penu diues effe poteft, litetnon refpondeant votis horrca.Non munera;fed cor:hoc eft,dantem ipfum fpe&at Dcus:necattendit quantum detur, fed ex quàmlibel rali
Lut£6.
Deut.t y.

1662 DD,Ilo.OEgcor.ET Hvr;Zvriw, rali pectore datum depromartur.Vnde;vt fcis,& regum munificentiam vicit pauperis viduae munus diobola1c. Iraq; vbi a&uerintopesino arbitror felicitatem congeítas diuitias:fed erogantem fine triftitia,&-cun&atione fingulis manum. Qui hocfacit,veré beatus:& nó folümin ifto, fed& futuro feculo diues, acvere filius
4alomonis. Aliffimi eft. Placet& Salomonis fuper hacre fentenlocu in Ec- tiam audire? In Ecclefiafte inquit: Mitte panem tuum elefíaste. fuperaquas tranfeütes: quia poft multatempora inueniesillü. Da partes feptem,necnon&o&o: quiaigno ras quid futurum m ali uper terram Qui obferuat ventiim non ferit:& qui confideratnubes ,nunquam metet. Quz funt tranfeuntes illa aqua? nifi viliffimi quig; qui itàhic pretereunt;vtnullaex cis ad nos reditura credamus cómoda.En fuperillos potiffimü funt mittendi panes;manent enim vere:& licet praeterire videanturin tempore tàmé quo maxinté neceflavij comparent,ac coramiudice nos excufant, ing; eterna recipiunttabernacula. Quid eft dare partes fepté«& octo? Ludatalius inallegoris; vt feptenarius huius vitz par» tem capiat, partemq; accipiat& refurredtionisoctonarius: mihi(implexhiftoriz filum magis arridét D cdifti feptem,&numerum quendam tibi; praícripfiftr;intra qué velrecipereinopes; vel pafcere famelicos, velaliter mifericordem te exhibergcettis miferis ftatuifti:n tenearefuperftitiofanumeri reli: gione:admitte:& octauum, admitte& nonum,&alios:& in fumma nemo d teindonatus, vel beneficio nó affe&us abeat.Si obferuaueris ventü;(cminabis nunqtia: fieri enim poteft(vt fumus multis vitjs obnoxii omnes)vt nó occurrat fan&ulus quifpii, X omninzuo carens, qualem tu velles 1tag;

FrrsTOEXAMRYVM LIBER L. 163 Itaq; ociofüs femper,& liberalis nunquá eris: Sátis effe debet, quod Chriftus iuftus eft, idclisd; ac innocens. Chrifto das;Ghtiftus remunerat, Chriftus remuneraturü íe promifit.Inhumana Plauti fentétia cft: Malé meretur, qui médico dat quod edat?hià& illud quod dat pe- C/eross
rit,&illività producitad miferià. Veré gentile agit Ful lius;quü inquic Largitio; qua fitexre familiari fontem benignitatis eXhaurit, ita benignitas benignitate tollitur.Inhumana eft&illafentétia:Malé meretur,qui pec catori dat quod edat: nam fomenta peccandi alendo füuppeditat. Qui fcimus hoc? Fortaflé carbones fuper caput cius cógeres,& tua benignitate hominé alioqui bis periturum lucrifacics:dumfe non videt defpici,& immeritum ad frugem melioris vitz prouocari. Quid rcfert, offendcritme vitz male exemplo; vcl nocendi ftudio? Quanto gratior offenfa, tàto nimirüliberalior condonatio. Nemo liberalior Chritto. Et quibus ille fe liberalius permifit, quàm peccatoribus maximis? atq;
adeó vtpropheticü illud in co impletum fit: Cümiini- Ef4ia 57.
quis reputatus eft. Ecno alia de caufa fuccenfuithypocritis, quàm quod hoc infe reprzhenderunt. Nos autem viles ne affes tati facimus, vt piaculü putemus,fiillosin virosiniuftos infumpferimus? profe&tó vereor, nc&nos cü Pharifzisiudicemur. Quid fiilli quos iudicamus,nobis(id quod(zpé vfu euenit) longóé meliores
fint? Patásne Abrahamum vcl Lotum, quum angelos Ge.1 2. cxciperentincognitos,de fide aut fan&imonia illorum'7
aliquid certi comperiffe? Haud crediderim: tam paucis tum notus erat Deus.Quin pulchravenatio,pifcatióue fucrit, eleemofynarum efca é profundo maris, pifces rationales capere;& paulatim illos ad verbü Dei,viteq; 1:2 fanQi

2. The[f.2.
Efa.9.
Pietas qua164 DD.Io. OECOL£T HVLE, ZvIN. fanctimoniam affücfacere. Aderit fortaffis hora, qua inzftimabili preda diues apud Deumcompareas. Hofpites Lotum àtemporali Sodomorum incendio eripuerunt, tu vero hofjites aduenas ab eternisgehenne ardoribus liberas. Sed'pluribus fortéjquàm exigat epiftoleratio. Quid ivitarades; quz Theffal onicenfibus Paulus fctibi?&Nónne delectum permittit: nónneàcófortio noftro alienos facitignauos?Nónncille ipfe viduas iuniores ab Ecclefijs accipi non vult? Rede quidemilleordinauit:fed hocillorum efto officium,qui& in alias ciuitatis peftes animaduertunt, quid; gladium iDeo traditum in metumimpiorumgeftant.Hoc cure fit Epifcopis quorum eft haberecatalogum pauperü, & prouidereillis de decimis, fideliumq; oblationibus. 'Sed pró dolor, quid hodie infidelius agitur? Hoc munus, quia negligentes videmus ociofos illos-Epifcopos,vel bonis faltem vitis ab Ecclefia commendari fratruni curapoftularet. Ceterum priuati'curiofitatem illam redé cauent omnes. Iuftiffima equidem apoftolicà fan&tio'eft,& ad noftre religionis prouentum mul. tum pertinens.Alioquifi foueremusignauos,voluntariamd;& turpem cohoneftaremus mendicitatem,non inem v verbo Deifincerius predicando prziudicent parafiti,& alienarum menfarum mancipia(qua Efaias caudas, ob caninam adulanriam vilitatemq; vocat:) nonquzlex Chrifti ditat, fed quz architriclino probantur,populo proferrét oracula: quos mutos&ignauos canes,certum eftinutiles reipub. Chriftianz, neq; illos vlla fe&arü totius orbis in fuam admitteret. Quid enimintollerabilius, quàm id quod facere folét, pietatem redigi in quzftum? Qujd tam indignum nobis, quàm

EPISTOLARVM LIBER IL. 165, quàm excutereiugii, quod Ade ac omnibus iniunQtü? Atnon petis à me,quódnam magiftratus officium, fed quid te facere deceat; vt coram Chrifto fecurioraftes, & expoftulationem illam nouiffimam non formides. Scire vis, quid vn&tio doceat? Porró etiam hoc, quid vné&io doceat docere, vnGionis fucrit. Quis enim nouithominum,quz funthominis nifi fpiritus hominis quieftin eo?Sic& caque funt Dei;nemo nouitnifi fpiritus Dci. Vcrüm iterum Scripturis adiutus, proferam quid mihi vidcatur. Alius excellentiore fenfu praeditus fit, certiorad; affgrat: non inuideo. Apoftolus quum mandaffet fuis, cauendos fucosillos, inordinaté fe gerentesac ociofos, noftram fententiam non infringit,
*fed confirmat magis: quoniam fubdit: Vos autem Fratres,ne defatigeminiin benefaciendo,&: Neque velut inimicum habeatis,fed admoncete vt fratrem. Tantum non geminam ille mifericordiam, fpiritualem& corporalem emendicat:& inquit, ne defatigemini: vt petÍcucremus in cogptaliberalitate. At nosnondum clargiriillis cpimus, Apud eundem recepta fententia cft, omnes nos vnius corporis membra effe. Hoc igitur quodin corpufculo noftro membris exhibetur,illud idéin Ecclefiz magno& eximio illo corpore minime negligendü. Membris autemillis primum remedia adhibemus;quz grauioti morbo funt obnoxia; no attendentes interim, quod ignobiliora funt, infirmioráue: fatisilis patrocinatur,quod cgentiora funt. Quin& congruit,vttobiliora parum beneaffe&ta,cedant nonnunquam obícurioribus multü male affedis Ne obÍícurior fit fermo;craffiori exemplo rem cómonttrabimus.Ncemo negat, genas honefliores digitis pedü.FinE 73 gcigiVnZliona dottrina. t.Cor.2.
t Theff. y.
! ,Cof.12.,

Gen.4.
2. Cor. 11.
166 pp.Io-O&£cor.rT Hvr.Zviw. ec igitur, faciemà quopiam ftercore turpatam, nudos ürem pedes füperie&tu carbonum ardentium amburi: nónne perfpicuum eft, neglecta interim faciei puritate omnes accelerare vrquamprimü à prunz incendio pedes vindicent? Non abfimiliter in Ecclefiz, atq; adeó totius nature humanae corporc, fi moleftijs aráuioribusangitur portio quzdà infima,ctiam vix plante digna agnominpatione: compellit charitatis lex; vtaliquandiu pofthabita nobiliorum membrorü cura(uc curramus parti alioqui cótemptz.Homicidij reus cro, fi accurram ad regem inlutum cadentem,& permittam agafonemin flumine fubmergi. Noniam diíputamus,vter digniorfit: fed cuius cuidentior periculófiotque cafus eft, noftrailleopeiüftius adiuuabitur, acope ra. Neceffe item habemus; vt noftrz ipfórü carnis obliuifcamur,&alienz falutis follicitifimus cuftodes. Malediétus Cain, qui dicerenon erubuit: Nunquid cuftos fratris mei ego fum? Nos Paulinam illam vocem pe&orenon fimulato depromamus: Quis infirmatur,& non infirmor ego? Hzc vox viuereinnobis Chriftum probàbit:fi omnes egrorum omnium affc&us& doloresin nobis, tanquam noftros experimur: fi& noftra inopiaalienam ftudemus fubleuareneceffitatem: non iam dico abundantia:illud enim nullius virtutis, glorieuc fuerit. Nam vtlargum flumen in vicinum deriuare pratum, quum alioqui non poflum exuberàans.coherceré;forté ab inuidentiz crimine liberabit;gloria liberalitatis nequaquam illuftrabit:ita ciim omne quod cx diuitijs tuo vfui fuperefoinutiliter tuum cft;& verius non tuum, ac relinquendum propediem velis nolis, quod nüctotarcis& vedtibus includitur, ingratiffugis exteris

EPISTOLARVM LIBER. 167 exteris fortaffe, quos à facie vidifti nunquam:& proindc hine tenuc liberalitatis nomen. At fraudare gchi- Ephef.aum laboràre manibus; vthabeas, quod neceffitatem patienti tribuas:hoc fan&dum laudatumq;iciunium eft, hzcíanéta eftelcemofyna, hzc virtutis nomen meretur,hocnomen exccellitregum munificentiam. Ingrediamur itaqin valetudiharium quoddam, in quo decumbunt centum(Scripturz verbo lo quar)anima,imó centam membra noftra:&(int nobis non nifi fcxaginta nummi,velimusd; benefacere omnibus,idd; res poftulct; docebit vn&io ctiam diftrahendam togam, etiam mutuum pecuniam accipiendam, vtnullinon bencficio noftro fruantur. Vn&io proba magiftra fuerit, modónoncontemnatur: àaperiet vifcera, aperiet manum, fuauibus ad immundorum ofcula nonnullos vinculis protrahct.. Quid opus multa do&rina? occultis cordi
Vncdlionie
tuo confilijsilla loquetur: En caro tua, en fratestuus, inbottatie.
liabcs materiam exercenda pietatis, nihil eft quod te excufare poterit: velles& tibi, fi forte fimili tenerere morbo, adeffe quempiam mifero confulentem. Quid adhué cun&aris? Dcónc difüidis, quod mifericordem tc dercli&urus fit, quiimmifericordi femper fuit mifericorá?Tuum fuerit iuuare,dicet vndtio.Ridicula auaro homini narrarem,hac comemorans:fed tibi loquar;facerdoti veré pio;& cui de his difputare gratü eft:& qui maiora facere foles,quàm precipere ego aufim. Vbi igi turinhortatur fpiritus, nequaquá ceffare fas fueric.lam metuit quis, ncimpoftorfitille fpiritus,& angelus fataObiedlio
nasin angelum lucis transfiguratus. Etenim, aiunt, cft prudentia
videre nonnullos, ob(equentes domefticis, proprijt duc talibus confilijs, vbi fua in egenos profuderunt, I^4 cocpiffe
feculi bu-.
tuté.

r68 DD.Io. OECOE. ET HvE; ZVv1N. coepiffe egere:&ipíos,&ipforü neceffarios, quum alios iuuare diu potuiffent; alijs mendicitate vili onerofiores factos effe. Quanto prudentius crat,reponere primum,quantü fatis tum fibi,tum natis:& ex eo quod: fupereft, dare cleemofynàm? erunt enim& titm tefte Dominoó,mundaomnia. Vndenon impiéprouerbium habet:Togam pallio propiorem; Chariratisd; efre;à feipfo incipere:quo fit, vt non folüm tibi ipfi fufficias,fed &alijs non fis moleftus.Non ignoro,quofdam inhunc modum ratiocinari:at mea fententia parum feliciter, quamuis fibi videatur maximé fapere: Nunquam enim vidi iuftum dercli&um; nec femen cius. quaerens pa-* Df4.36- yem:aitPfaltes.Sed& Salomon inquit: Alij diuidunt PIVV.11. propria.& ditiores fiuntzalij rapiuntaliena& femperin egettate funt. Vanus timor eft;& plané Chriftiano indignus.Cur non refpiciuntvelad Sareptanam ilm vi. düanmfcuiuslecythus olei non defecit? quód Prophet
in tanta famc& penuria, filiolod; feré enc&to pratulit.
P8617. Quomodo credent fibi xtérna;incffabiliaq; futuri feculi bona rcpofita,quitam folliciti de eraítino? Quisillum probum medicum dixerit; qui egros afpefnatur: &infolis pharmacis conficiendis occupatus, nonnifi
cum valentibus verfatur? Incerta damna cauemus,cerz
tanon procuramus,necamouemus.Egeftofiillinunc dolent,nunc algent:vos forfitàn nunquam egebitis.
Chat cütergo non prz(entibus malis occürritur? Atin catit
Luc.11.
»eleda.. fà eft; neglectacharitas.Editur, bibitur, in delitijs agims 6. tur, gazz colliguntur«lIofeph autem contriti nullus eft Hn411.[^:
refpc&us. Mitelli iti aliena, non noftra exiftimantur membra: minimé enim aliás itaiwdicatemus.Iam dum exEuangelio citatur, Quod fupereft; date eleemofynam:

EPISTOLARVM LIBER Ll 169 nàm: putésne Chriftum voluiffe; yt ffiperflua nobis conquirerenius ad füftentandos inopes? non hoc vult: fed facultates, inquit;veftras crogate pauperibus,& interiora quoc; veftra abinuidia rapiendid; auiditatede-—... fecabuntur. In Confpicuo'ett vnde fit Mundt immiferi- Inns Cordia: omnes in ocio'& focordia vivere volumus, id ma ví quod plané contra hominis conditionem eft;qui ad I335). s. i borénatus,vtin füdorevultus fuó pane Vefcatur, Om- c,;. nes, filios fos regulos éffé cupiunt. Quod vt efficiant, thefauri(atione,atq; mültis malis artibus opus habent. Hinc eft quod totcenfibus, torvfuris; tottributis grauata eftomnis terra:& non folüfn exulat mifericordia, fcd& vbique regnant rapacitas& crudelitas. Dicoro, qui funt omnium immifericordiffimi? nónne illi ipfi qui focordi(fimi,& ignauiffimi: qai in laboribus hominum effe nolunt;(od vel ob perfonatam fandtimoniam, velob tyranríicam potentiam, in ocio dij quidam haberi capiunt? Hóminis Ciné natura perquá paucis contenta cffét;Qujbus contingit victus& ami&us,& cafula, non háberitquod querantur: ficut& qui his non fatiantur;inexplebiles eruntfemper Quid igitur opus tantaprouidentie cura? Quid fibi vultfolicitudo?Vnde timor, nefamepéreundumfit? Et quid mali eft; etiam fi quis iufta caufa coeperitegere? Si Domino ita vifum fuerit, quis non Chriftianus&illam feret crucem? Sci- pbilip.4. mus egerc,inquit Apoftolus, fcimus&abüdare. Atqui prufentes illi; nec egere, nec abundare nouerüt. Chriftianusinopiamnon timecfed& inops Déum benedicit; inqüiens: Sitnomen Domini benedidum. Nudus Iob.t. exiui devtero matris mez, nudus& reuertarilluc. Dominus dedit;Dominus abfuilit.Nobiliores Chrifiano1*3 rum

Y7» DB.TIo. OECOr. ET Hyr, Zerw. rum diuiticfunt,quàm qucfortunz ludibrijs fint expo« pauper. fite; Eft& paupertas non minimus the(aurus: Recumtbejamti- bit& vIcerofus Lazarus infinu Abrahz; quouis impeLu-15-.— yatore clarior. Quis(apiens omni tempore ebrius effe eligérct?E&& opumabun dantia pernitioía,fi mentem
ebrictas obruat.Quid mali igitur, fi aliquátifperinediz
ferenda eít atrocitas, quaminnumerzíequentur zternorum gaudiorum retributionés? Timetur momentanea afflidio;&€non timetur sterna?Deniq; quibüsthepj,L5t. faurizatur? pucris? boecertum non cft. Dauidinquit: , Fhefaurizat,&ignoratcuicóngreget ca. Quis thefaurizandi przceprüm dedit? Exemplum quidem alicubi
2. Cor.1 2. affert Paulus;non filios parentibus, féd parentes filijs thefauros reponere debere Non hinc anía fumenda,
quafiid eurz effe debeat Chriftianis:nam:Apoftolus fuaminde fidem difcipulis cómerndat;declaransWe germantini agere parentem, qui nó fuar,fed ipinaliam
parabolis filjorü falutem fpe&et.Alioquifi ita pro thefatrisicolliilicitarum e endis argumentabimur; age probemus& vfuras;.& AMA bella,& theatra,& filios feculi huius, ac feruos nequa, &inhonefta alia, à quibus nonnunquaáaflumuntur paTriaobfer- rabolz.Prolixiorfit epiftola,&in arcum contrahere uud,| Ííermonemcogor.Primumitaq; fatagamus,vt nulla noAnmem- ftri corporis,humangcinquam naturcmembra quamlibriegeat. bet pavua, vtialiena,& quafi nihilad nós pertinétianeNum ma- gligantur,maximé fi egrotent. Deinde&in illis fpecte£5ege4t-. mus, quorumamiffio vel'dolorem acerbiorem, vcetdeNum D? honéftamentum turpius, vel-dcordinationem magis $4. qamnofam afferre poffiG;[ vt pro his fernandis ac inftaurandis maiore'folicitudine laboremüs.Poftremüm obfcruemus,imo primus ac precipuusfcopus fit,vt ca per quz

/BeISTOLARVM LIBER L- 173 que Dcigloriam ampliora fümgpturam increméta fpes cft; nullisnon praferamus. Priviaiobis commendet Charitas, pofteriora véró necettitas aCpietas: imó.omniaomncs ille cotnrhéndent óccafiomes.Etin his(ane nunquam réfragabitur vn&tio. At fires fecus habeant, etjámánus claudere decct: vtpote fiin mendicimonia luxüi acocio deditaincidamus:fi grauiora alia vrgeant pericula, quibus óccurrendum:fi ingratam Deo nos elécmofynam fa&utos exiftimemus.Fide enim femper Opus facrit,& cofcientia bona. Eft autem&mifericordianonnunquam Dco; non minus crudclitate; ingrata:qualis fcilicet eratilla Saulis, mandatü Domini przuaricátis:ficut& crudelitas eft mifericordieloco,apud Abrahamütm& Phinec$, diuino obtemperantes imperio.Indigniorefte]Jcemofyna,quàm que Deum deceat, quü ia lapidea templa peéunizinfiimuntur fi viuas(rationales dico) germanzque Dci domus obambulànt morbis famed íemimortuz:ad quas inftaurandas Patrés olim diuino fpiritu afflati, fi quid preciofz füpelle&ilis reconditiffimü in facrarijs effet, proferre,conflarce '& diftrahere, nonfolàm non trcpidabant, fcd& pium óptimeq: collocatumiüdieabant. Non damnamusinterim;néq; ineufamus cos, qui pie Deo templa quàm impie fibi palatia'extruere malucrüt. At fihodie confulendum cuipia foret, fateor, adhortarérvt quod quidà immodicis médacij$,& prodigiofa,facrilegaq; auaritia pro infenfatis bafilicis emendicát, id viuis tfibuaturlapidibus, é quib. cocleftis coftruitur Hieru(ale. Chriftia1o chriftiane,noó iudaixeeedificandü eft.Euerfo Hierofolymitano téplo,nó de alio quàm fpiritualiinftaurido cura nobis fit. Satis, fuperd; latis téplorü apud nos eft. Pro
Manus qua do clauden d&.
Intemplora flyuduram data,
Tepla qualia Chriffianis adificanda.
-*

172 DD.Jo. OEcoL. ET HvL.Zv1N. o e boit Pro neceffárijs autemreparandis ,füperfluorum reddi* P". 3 usíuffiiunt. Neg; prochodochijs amplis& fplendidis patrocinaturam rcor yndjonem; maxime, vt fzpé
fit, cum aliorum inopum iniugia ,Nofti officij fucrit,
prefentium magis quàm pofterorum: magis nunc do. lentium ,quàmolim maléhabiturorum curam gerere.
; Quàmindignum Chriftiano eft; coaceruareperauaritiam& immifericordiam pecunidim, quae aoultis.pauperibus cenfüs-emulgeat;'quibms pauciores. alattur
à paupereszQuáto liberalius fuerit, miícllis jidgenusc&* cenfus 1t fibus granatis, cenfus remittere, quánpto futuyisnemiter.(cio quibus(quid enim defutuxis fcinius?) cenfus cocmere? Hodichodie obambulant; quos itiuare poflumus:iuuemusillos.Hos neglexific; criminenon vacabitiftosautem prceteritos,forte quis recté excuíaucrit. Siduraucrintpofthac fecula; nomdeernt& viri benigni pauperibus, quos illis.Dci pauperum patris cxcitabit mifericordia, Sin víqueadconualuerit imhumanitas, vtpauperü nemo mifercatur: piofedoinea; xenodochijs,neq; orphanotrophijs, neq; vlfis alijs pauperü,
vcl priuatis vel publicis domibus,ihexplebilis digitum
^& potétiorü parcetauaritia: fed. quicqnid eft pauperi, rapiet& deuorabit:id quod nouiffimis temporibus cuenturü Scrptura predicit: pro dolorid quondianis
Cenfis t- cxemplisfieriditcimus.Alioquano e(tChzifuani,& ncnus.€?^- Ício an gentiliter boni yiri fit, exifudore;& fanguine rt,^^|? pauperuntpro fouendo ocio redditus qugrere,&alieChrifliani. n3 miferia ditefcerc. Quotidie confumationem feculi & aduentum iudicis expe&amus;& non pudet(malumjemere annuos redditus? Nefcimns qua horaventurus fit iudex ad iudicium,& innumeras feculorum Íomnia

EPISTOLARVM LIBERVJ. 175 fomniamus myriades.quibus perpetuos innumcrabiles partus modica procrect pecuniola? Panéquotidianum duntaxatà Patre petendum docuit Chrittus, de craftino folicitos nos effe nolens? quz portentofa illa temeritas, exvfüris,& opprefforum pauperum doribus immortales&ininfinita fecula duraturas venari pecunias,& ex tenui metallo perpettó fluentem diauitiarum fperare amnem? Verumiterum abinftituto prolapíüs füm.Docet quidem interdum fpiritus,&affli&is abfentibus«0Azj4a mittere: ficut€ Corinthios adhortatur Apoftolus:athoc nunquam cum vicinorü agitincommodis, Veftta,inquibtabundantia illorum fuppleatinopiam. Parum prouidus fuiffet Apoftolus, fi& pofteris reponendz erant diuitiz.Docetidem fpiritus& Sareptanz vidue exemplo, filios ac parentes non inutiliter alicubinegligi.In difpartiendis eleemofynis nihil tàm feducit,quàm carnis& fanguinis refpe&us:hocenim& Iudam proditorem fecit. Nihilitem tutius eft, quàm omnes pro fratribus ducere. Eggquid
àinquam?no folàm parentes, fed& nofmetipfos 1gnorare debemüs.Altera enim& prima pars Chriftianifmi eft,à philautiz malo alienari,&fefe ignorare,vt Chrifti perfe&tum ficregnum.Fruftra autem hic ingratitudinis timetur malum:nemini prziudicamus; qui generalis in omnes benignitatis füademus ftudium.Nemo libetius fübuenir parentibus, quàmqui propter Chriftum prodeffecupitomnibus. Neq; hoc fuerit, propter humanam traditionem tranfgredi legem diuina, id quod faciunt Phari(ei,vt fuis aliquid commodis accedat.Hic nihiltale fufpicandum:profluunt exipfiffimo charita. tis fonte lixleges:&nonfolümlegi de parentibus ob:
feruandis
Mattb, j,
Abfentibus mittede. eleemofyna. 2.Corin.£.
3. Reg. 17.
Dilectis proximi qualis effe debeat.

Matth.22.
Luca 9.
Gen. 12. musveri Abrahz filij, exeutndum& nobis eft de terra
Colo[f.3
Epbef.6.
374 p oglo. O£ COL. ET HVE. ZYTN.
fcruandis Riihil derogant, fed'ad mandatum pri imum, quod przcipit diligendum Deumtorto corde,proximé accedunt: ficut dicit Euapgelifta:"Mandatum fccun.
dumdíimile cft huic. Namv t fimile fit; oportet vtadipfj] perficiendum non iimpurior carnis affectus mentem follicitet; neque prophane cuiufdam neccffitudinis amicitiaanimum moucat fed illeipfe, qui& in faperiorilege diligi iubetur. Quin&alibi mandatum cft,
vtabnegemmemctipfum:; vndc in Deum, cuius folius honor eft, honorem& amorem illum rediré*conuenit. Tum patentes re&é veneramur, fi non no(tra abblandimur fcdu&rici&inipiz carni,(éd profitemurillos à Deo nobis datos obferuabiles. Equidem wt finoftra, dedomo patris; ded; cognatione noftra. Etfi« cut Paulus Ephefijs& Colotlenfibus przcipit feruis, vt dominis fuis iuxta carnem, tanquam Chrifto feruiant: nón adoculum tantüm,& vt hominibus placere cupicnies:(ed tanquam ferui Chrifti. Ita plane, vtlex dile&ionis proximi fimilis fitlegidile&ionis diuinz: opea
rapreciü eft, vt nonfolüm vtparentes, fed& vtdatosà communi patre Dco, 4memus: quod dicimus,non vt &guppow afleieremus,& plufquam pecuinam vitam approbemus: fed yt penitiffima cíjciatur Quawria,& dicere poffimus aliquando: Viuo ianinon ego, fcd viuitin me Chriftus: fequamurd;, quocunque ille duxerit:& quibufcunq;,& quoties,& quando voluerit, mifereamur:&tíam nonos delectum faciamus pauperum, quibus benefaciamus:(ed Chriftusipfe, qui fiagulatilege adhos colendos,&ad defpiciendà neminem nos óbftrinxit. Etenim& fuum cuiq; corpus non aliaratione curan

EPISTOLARVM LIBER Ll 175 curandum; quàm vt Chrifto féruire valeat. Neq; vnquá impar benefaciendi ftudium effe debet, nifi quando Deü masísglorificari pet cosquibüsbeneficintelligimus.Eapropter Apoftolus inquit: Operemur bontü er- 64-6. ga omnes,maxime aüt domefticos fidci. Non fimplici-» terinquit Domefticos,fed Domeftticos fidei. Neque e- Domcilici nim probaffet eos qui aligiiós expilant,&fuos ditant;f/4eneglectisq; pauperibus,luxurie materiam népotulis& neceffaríjs-relinquunt.Domefticos fidei dixit, volens illos alijs praeferri, quos Chriftiariz fidei prafert dignitasind;illosnos indulg&tiores, in quibus vberior Dei gloria rclucct.Caterum&hazc non minima Dei gloria cft,quum precepta eids fernamus:& perire nó finimus,; quosillenoftra füftentari ope, alid; requirit.Auro margaritisq; aliàs non item colitur. Amplius Dei refülget honor; vbi felicior.cft prouentus fan&orü fideliumq;: &illoruminquam, qui in fpiritu veritateq; Deum adorant. Aboleri meretur quantumcunq; eft, quo Chrifti gloria mintitur, Fouendum& exaltandum viliffimum quodis, quo Chrifti crefcitgloria. Vbiilli quid acccdere animaduertimus; debemus nobis ipüis noftris; deeffe, acalienisfuccurrere néceffitatibus. Debemus. vium multis,laieum facerdoti;abfentem praetenti preferrc: debemusgterüm& nos noftros ds alijs,& multos paucis,&(acerdotemlaico;& prefentem abfenti praponere.Hzc nunchabui,quz Chrifto propitio,refponderem.In omnibus, mi Bernharde, Chrifti gloria quz-. ramus.Fidclis ipfe eft,&nos etrare non finct,(aluaq; eruntomnia:Ame.Saluté meo nominefratri tuo Chunhardo,& Sigifmüdo Grimo Medico appreceris velim. Vale:Bafilez,Menfe lulio, Anno 1 525:
HVLDEKE

176 pD.Io.OEcorL.ET Hvr.Zviw.
HFEFLDRICHES ZFINGLIFS. BERCHTOLDO Hallero,cAterisa,in Chriftofzatribus,Berna Euangelium pradicantibus,S. lutem i» Domino.
ezxecs R 4TISSIMEM nobis feciffebencficium, ?yNwI^ O Fratres Chrifti milites, ne vos ipfos quiX. dem ambigere; quz veftra eft pietas, arbieed f tror: follicitudinem enim omniü EcclefiaANSSGS AA. vumfi quenqui, vos angercautumo: quarum vbi profe&um videatis, Euangclijs incrementü, fieri nó poteft, vrnoimpen(égaudcatis. Nam qui proximü diligit, i inhocDeus eft. Deusenim charitas eft:& qui manetin charitate,in Deo manet,&Deusin eo:vbi autem Deus eft; indenihil no diuinum prodire poteft:
fpiritus enim ille diuinus liberaliter emnib. bene vult, gratis omnibus impertit: fic& omnis quiinatus eftex fpiritu. Vnde manifeftü fit, longe aliteratq; calüniatores opprobrant, cos, qui miferas Chrifti oues hodie quzrunt&adíferunt, effe animatos:nempe;vtnon ex inuidia,vtifti ganniunt:fed ex charitate, fed ex Deo,qui in cis cft,rem gerant. Mai virtute pergite he retro refpicientes,fuleum obliquum ducatis:déue ea quz zdificaftis, ftipula fiant autfoenum aut lignum. Quz autem mififtis,commodiflime vulgabuntur: tametfi pralum noftrum paraphrafibus germatüicis eft occupatum. Bafilez enim excudi curabo. Quz autem tacendaerunt, diligentiffimé tacebuntur. Derccens autem clc&ti Pontificis elcQione, quid ftratueritis, non probé conftatan excudi velitis nécne: quamobreni, quid fieü vclitis.fignificate. Vtrum autem ei liceat, qui proptet fornicao OSEENLCNNENNA, MANEAT

*
EPISTOLARVM LIBER L 1:77 fothicationem vxorem dímifit,alam ducere: vt breuíter 4" qui ob quid fentíam aperiam: Per Chríftum licet aliam ducere: Reuter nihil ením aduerfatur vel obftat,quod dixit, dimitti pof- a"n
fe propter fornícatíonem folüm: etiamfi manifefté hoc puram. verbís dífertís non expreflerít.| Exprefsít autem Paulus lii poffit. .Cor.7.Propterfornicatíonem autem quias fuam vxoré habeat.&: Melius eft enim nubere quát ví.&: Vírgo finubit,non peccat:(gítur,fi vritur,nubat: aut fi connubíum excufat peccatumynubendum eft. Neq; me fallit,Paulüm.n fequentibus íta de dímifTa, vel dígreffa potius vxoreloquí:Hís autem qui matrímonío íundi funt, pracipíonon ego,fed Dominus: vxorem à víro non difcedere: quod(i difcefferít,manere ínnuptam,aut víro fuo reconciliari: nam clarum eft, Paulum de ea fpecie díuortíjnonloquídequa Chriftus Matth. s.& x 9. Marcí 1 o. Luc.r 6. Alioqui enim dixiffet de díuortío fecundüMo(en,& díuortíj e quítate: cüm fcilicet vxor fornícata fuerít. quam exceptionem nimírum Paulus non tacuííTet, fi de eodem genere díuortij fuiffet mentío, de quo agebat Chriftus cum ludzís. Sed quandoquídem hf, qui nuper ad Chríftum conuerfi erantpro veterí gentilicg more,au-^ deréntvxores quamuis leuem ob caufam repudíare, nec tam Apoftolus eos velletaufterítatelegís erauare,ne vi^ fo connubij rígore ab ípfa coelefti dífcíplina abhorrere, díxit: Hís autem quí matrímonio juncti funt, pracípío | nonego/fed Domínus,vxorem à viro non diífcedere. Sí | hicfornícatíoníscaufa verteretur, proculdubio addidiffet: Nifi accedat fornícatío:nífi nó voluiffet fideliter prae^ ceptum Domíni recitare. quod longifsíme ab Apoftolo | abeffeputamus, quí tam diligenter díuina feparat à fuís,. | hifce etíam notís: Díco ego)non Domínus.&: Pracipío m non

1728 DD.Io. OECOL. ETHVE.ZVIN. nonego,fed Dominus. Cumigíturfornícationis exce: ptionemobmifit Apoftolus,clarum eft,easmnoniíncontrouerfiam venifTe:fed, vt dixi, ex recepto avore; quafda Chrifto credentes ob leuem fimultatem tenta(Te marítos deferere,eas igitur vetat Paülus jà maritísdifcedere( fornícatíonís fcelere nimirum femper faluo)nam fi dífcedat, non lícereeís copulati alijs marítís. Quod fi Paulus in ge nere dixiíIet, no lícere vxorí marítuntdeferere(quod abfit, verüntamen aduerfatiorum inflar obijcimus:) potior tamen eft Chtíftus,quí dixit, propterfornícationem poffe dímítti. Sed non díuerfum fentíunt Chriftus& Paulus. Hicnon permíttítquamuts 8b cadfam ílle permíttít propter fornícationemt quí permíttit-ob fornícatíonem,non abeftab eo quí non permittit ob quamuís caufam:& quí non permittít quamuísob caufam, non obfiat eí quipermíttítobíngentem jnempe obfornicatíonem. Seddicetís: Adhucnonadíertum eft, licere aliam ducere, etim quí propter fornícationis flagitium dímifit. Refpondeo: Nec tu probaftínóo licere.quin fi recte Chrifti verbapohderes,cítíus exprimes, licere, quàm non lícere. hoc pacto: Qüícunq vxorem dímiferitnifi ob fornicatíionem,&€ alíam duxerít, moechatur:ígiturquí ob fornicationem dímiferít,& alíam duxerít, non moechatur. Vídehicfivís contentiofus effe, acranarum rítufophíftícari,areumentatíonem haneoptimevalere,fi exce. ptiuam particulam, 2(75 Z; expendas; X propofitionem de copulato extremo,dimíferitob fornicationem&(ecce E7)alíamduxerít: Pauli quoq; fententíam non negli gas ,quacuícglíbídíne tentato precipit vxorem ducere: qua ítem fentít,melíus effenuberequam vrí:& quapronuncíando dicit: Et virgo fi nubítdón petcat. INeq hic velís

EPISTOLARVM LIBER Ll. 179 velis nuptias defponfionem intelligere: non etíam cubi. Nuptiz. culatem congre(lum: ilIa enim cxlibatus reciíus dícereturquàm nuptíae. Adde quod Gracís ue» non modo reza. vxorem defpondere;verumetíam coíre fignificat. Neg idvelim ígnótetís:In bíblíothecanoftra vetuftus libellus e(ijnomíne Poenítentíalis infcríptus, ín quo ficfuifIe obferuatum apud veteres fcriptum eft: Vt fi vxor fuerít ín adulterío deprehenfa, maríto líccat ab ea dífIocíato poft annífpaciü alíam vxorem ducere: vxorí vero mínime,ní(i poenitens reperta fueritannis tribus: aut ad fummum, fired memíniquing. Videte quíd apud veteres feruatum fit. Longíorfui hac dere: verum locus iftehoc exígít:nam& iple eum anxie expendi aliquando, Caetera ex Erafmi Annotationibus petatís velim;puta, An non líceat deferere,fi vxor fuerit venefíca, homicida, infidíatrix,parricída,furprodítrix,S id genus alía. Ad fecundü fciteoportet, Chriftum frequenter ae elléloquutum, (xta formam tum prafentis flatus, puta,(uxtaftatü quí adhucínlege effet. Legem enim mordicus tenuerunt Iu- Lee! 4ddidai femper,etíam(i Chrifto credere ccepiffent: hínc bella^ Iuda. Paulo& Barnaba cum círcumcilione. Et, vt aperte díca uod fentío,verendum eft quodíuffa ceremoníarü pars, qua velhodíe Chriftianivtuntur,à udeís defluxerítpar- C9 tím àprifcís ills Iudaís fidelibus, veluti per manum tra- pes a dita: partím ad legís normá ab bypoctítis noftrís,veluti fo pofilimínío producta. Quid enim aliud vultaqua ifta, qua nos quotídíeluftramus:SC fumus,quo defunctis parentamus:quàm quod apud ludaeos afperfio aqua vituIz cínere ínfectze,& incenfa& dhymiamata? Quíd templorum dedícationes X ferízz, quàm tabernaculorum feÍta&(abbathorum ocio: Quid ambitio templorum, vei m. a ftium,

18» DD.Io. O£Cor. ET HYL/ZVIN. ftíum, àrará, quàm vthac puerili ftultítía craffos iftos Iudaos etíam fuperemus& Quuídordines autfectae monachorum aliud volunt, quàm Effei,Sadduczi,Pharifzei,& quarta philefophía,vtlofephusait? Pratereo praecipua (fta, cantus ín templís, oblationes( vt putant) decímas, ftipem ad aram collatam,& reliqua, qua non eft memotandí locus: quz omnía funt ad legís prefcríiptum comparata,adeó vt ludi facile fua, nodó admíttas; agnituti fint. Etquod Chriflus& Apoftoli haceratia fecerunt,vt rudí rufticocj populo non níhíl donarent:hocnos, qui iam víri effe debebamus,loco vere píetatís v(ürpauimus. Cümítaq Chriftus dicati Matth. s; Si ergo munus tuum offers ad altate, c. memíniffe oportet, quibus quoq) fit temporelocutus: ludaeis inquam,& eatempeftate;jqua lex vígebat,quum adhuchoflía ad propítiandum nume offerrentur. Volens(gitur Chriflus amorem erga proximum commendare,docuít ne Deum quídem fibí honorem fieri exíftimare, ní erga proximum gratià-geramuts. Hoftiam ením qua ípfe tum colebatur,tantífper omítten dam cenfuít, donec crm proxímo fit ín gratiam reditum. Ad«um modi Chriftus non raró tum loquutus eft, tum operatus. Feftos díes gentilitío moreobíeruauit,& reli. qualegalía. Docendivero modus ítapafsím ab íllo obferuatus eft,vt vbícung; cum ludas fit loquutus, aperte ad legís obíeruationem acceffetít:non hercle íllam adfe. rens;fed per eius occafionem veram iuftítíam docens: vt hocloco,& Matth.:;. Vae vobíisScriba& Pharí(zí,qui circumitís mare€ arídam,e7«. Nunquid Chrifto cura eranefactum profelytum bonum redderent iuxta legís obferuantiam? minime: fed quandoquidem Pharifxí id facerent non alía ratíone, quàm vtdilígenter viderentur emularí

EPISTOLARVM- LIBER L| 181: zmularilegem,fi multos aduentitios adtraxifTent: neglí gerent tamen interim neruos legis, iuflítiam, miferícordíam, fidem: obprobrauít eís malítíam, qua non allicíebant íncredulos ad legem,vt melíores per eam redderen tur fed vt viderentur ftrenui legís adfertores.Quafi dicecet: Vosomníaopera veftrafacítis,vt vídeamíni ab homi nibus. Nam& hocquod fuo temporeforfan fieri íufte, bonaq mente folíti eft,peruertitís: profelytos vobís con ciliatis,(ed non ín eum vfum,vt melíores redd atís:sverüm vtopus veftrum ab omnibus praedicetur: vtíta etíam ín fua, hoc eft,legis profefsíone, hypoctifim eorum accufet & malítíam: qua dum Chrifti audire nolebant, produntur nec fua fanc&té autrecta íntentíoneferuare, non quod fua probaret. Vtfi monachus míhi obprobret,quód mífiüs cate víuam: ego ídem ín hunc modum obprobrem, Tutear&íus caítimoníam promififti, verum vtferues palàm eft:ficeodem cap.de templo& auro eíus, de ara& hoftía: non aderit illic hoftías Chriftus, aut templorum magnificentiam: fed quod ne ín fuis quidem rem re&é
exerent. Símiliter facit Paulus, 1.Corínth.1 o:Hi quí ín acratío operantur, ec. ad ftatum feruatz legís loquens, ac primam fimilítudínís parté ponens: quafi díceret: Fi qui íuxtalegis ritum hoftías offerunt, ex hoftfs partícipant,id quod alíquando iuftum erat ac licitum: fic( ecce alíam fimilati partem) quí Euangelium przedícát, de Euangelío víuunt, d. Quod autem Berchtolde petís vtlocos quofdam ín Matth.exponam: non eft profectó nunc opportunítas przftandí,quod ipfe tam velím effe pracftitum quám tu: partím; quod fupra víresnoftras eft: partim,quodnegotíorum ftrepítus& Ecclefiarum cutz ita me vndíque quatíunt, vt nuper Henrícus Engelhardus m 3 Dec.
Legu uerfi.

192 DD.Io. OECOrL. ET HVE, ZVIN, Dec.doctot diceret, fefe vehementer admirari, quod nódum effem ad ínfaníam redactus. Nam vt exemplí caufa dícam,;plus decíes ab hac Epiftola fumauocatus.Sctíbüt ad nosSueui: exíeunt quotídie; quod ipfe prflare nequeo: tametfi pro vítili illis fatísfacío. Scribunt ex Heluetijs fermcomnes, quí propter Chrifium praemuntur. Hacvtomnía boni confulatiís fcripfi.Si vero quíddà ccurretjin quo tíbí vfuí effe potero,ne parcas: nam maíorí
Lotw 4- tranquillitati breui teftítuar; Locum íftum Matt. e.de eo pid Mat- quíinneruos coníectus,cogíturomnedebitum reddere: 1b.^ cauedepurgatorío intelligas: fed dehoc,quod Chriftus
noluít,vtfui fefe mutuís litib.attereret;perículofum etiim
efle.lítígare: Gepé ením comperti effe,eam qui feví&tore fperabat futurü apud iudicem, ví effe; acín neruos& víncula coníectum,donec, c. Omníaoro xquí boníq; confulatís,)necnoftrum hoc blandímentum oraculí loco ducatís: anfam enim cogitandi folam tradídi vobis, Veftrarum víríum erít,longé praftantíora aliquando ín vul gum dare. Reliqua omnía narrabít Fabianus nofter,cu. ius memoria Epifiolam fuperat.. Saluífint, Vadíuillftis,
Lupulus, Trempíus, Epifcopus Hocftetterhiz: omnes.
Ex lTiguto;4.Decemb.152 1..
v4D. FRIDOLINIM. LINDOVERVM. BREMgartenfium Conctonatorem, fuper publica de Graia: per Chriffum hallueimattone, E. xpoliulato Huldrichi Zuinalg. || R4 774& pax à Deo Patre,& Filio eías v| /| nigenito, Dominonoftro lefu Chrifto. Frater Ln in Domino dile&e fi modo Domínfes:tuquidem
7 2
P
—
1actenus& multa& grauía, fiue per imprudetíam; fiue

e ÉPISTOLARYM LIBER L 1:8; fitteperaudacíam,in puram Euangelij doctrinam, in Tigurinorum,X qui illic vecbum praedícamus,contumelia ettudifti ad qux nos hac potiífsímuüm conníuímus caufa,quod(peraremus tecum fententia(etmonem quoque mutaturum: ad qux tam abeftvralíoquítacuiflemts,vt íam olím confilium fueritper Dé ws te amíce conueniendi:& eam(i mínüs audí(fes,paulatim ínftandi, tum adhortando,tum arguédo,donec deferta Aegypto, contemptís carníum olís X peponibus, cccleftís verbí manna noa folüm tuu,(ed etíampopuli veftri palatum reftceres. Acpoflea quim anímus tibi coepít ín díem magís acmagís ferocire,mutcaueram confilíà: melíus eíIe ratus, (i tibifatíisfuperq;tua fponte infanienti deferuere potíus bilem finerem,quám(criptis meis extimularem:fic enim & imprudentia& furore agitari videbarís,vcnullee prorfus anticyrae quícquam tibi prodeffepoflent. Etficprotfus contícuí; iftud interim folacij habens,quod& ft Menades ínfolefcendo vínceres, haud multum tamen herbe(centi Chrifto nocere,& minus Antíchrifto: prodefTe poffes. Nuncvero, quafiparum fitín quibu(dam verbi locís diffenfilTe,& inhomínes genuinum exetcuifle,qui vníuerfam Chrifti relígionis fummam euertereconari, Chriftum ipfum blafphemarete nón putet: runpédum e(Te conftans hactenus(ilentium duxímus, nead contumelíam Dei conniu&tes;prodítionís reagamur:& quod olím populolfraélitico, nobís quoq; eueníat: quí dum conftanter gentes, quas(ufferat Domínus expellere ceffaret;íta íram Dei fuper feprouocauit,vt crebro hoftibus fuis fit fübíugatus, quibus imperare debebat: ne fic ínquam nobis eueníat,vt íítís,quod fcilicet falfitas& mendaciumveritatem fubijcíantstua ifta ín cocleftem doctrim 4 nam

e
184 pD.Io.OBcor.ET HYE:Zvix
nam& ín Chríítum Dei vitginisc$ filia contumelia; nulz
lo dífsimilatí pacto debet.Ea auté efl,vtad csu(am ipfara
defcendamus. Qui proximo Augufto apud Heluetiori
noftrorum thermas ad Ecclefiam;qua íllíc eft;fermonem
fecífti,palàm affeueraffi: príniim, Chriftum folummodo
pro eorum delíctis aflum, quí ante fefuerínt: deíndeperChríftum nobís no alia delicta coidonarí; quàm
qua baptífmo abluuntur: nam qux poftesodum perpetrauerimus,facramentís Bcelefis elui oportere
Quodadprimumattínet;breuioribus quidemmfed cla
tis tibí anteoculosexponam, qum foede híc fis halluciChrifius nó natus. Abrahamo promittitur Geni«fh(emínetuo bepro maiori nedícenturomnes tríbus tetra Quod(| Ecclef; aqua ex
Tt^ P*C- actibus vocata eft,& círeum plateas, per vícos, apud ex«atis palus tea ee fepta collecta,ín femine Abrahami, quod Chriftus eft,non eft benedícta: quomodo omncs tribus terre
ín eo eruntbenedictz? Etcontrá,(iomnes benedíctae
funtper Chriftum,curtu eum pofterís ipfius violeteraufers? Adhunc modum omnépofterítatem Abrahae percurre, X inueníes perpetua ferie cum verbis przdíci,tum
figuris adumbratíonibusds prefagíti, quód Chriftus fit
omnibus gentíbus falutarís futurus:& quódIfrael Domínü prodíturus,gentes veró eum fint amplexura: quid
Ifnails C- enim putas Ifmaélis& Efau tepul(am aliud figuraffe, d
Eas repsl veterum colonorum eiectionem,& quz gentíbus facta
f194. eftvinex nouamlocationem 7 Quid lacob ex Mefopo; ui tamia vxoribus duabus, fed formofiore aliquandíufterimia red;. Vi» pulcherrima pofterítate& numerofo pecore diues,do
fu. mum redíens,aliud vel potuíffet indícare quàm Chrifta,
quí oues tàm ex Gentibus quám ludzis ín vnam Ecclefiam coniunctas,iftuc vndeipfe venerat; reduxit?. quod
ipfum
] : ! ! ,

EPISTOLARVM LIBER L 185 ipfumlfaías pulcherrima fimilitudíne fterilis aliquoufgs foemínze,ac poftea(cecunditatí reddita, capite 4.expref fit: quarum admodum mult, fedomnes ad hüctypum fuerunt. ficinquiens: Lauda fterilis que non patís, decanta laudem& hínni,qua non pariebas: quoníam plutes filij defertae, quàm eius quae vírum habet. Quid fan&tífsimi Baptiftz verbum:Ecce agnus Dei,qui tollit peccata Mundi:num falfum,autvaní alícuíus parafití encomium fuit? AutIudaorum patres,qui ante Chriftum ví^ xerant, Mundus funt,& nos Mundus non firmus? Sivetó Chriftus noftra quoqj vulnera fanauít, qui factum eít, vtnobís eam falutem ínuídeas? Et quum quídam gentíles aliquando cuperentlefum conueníre, Ioan. 1 2. fenfit pra foribus effe, vt falutis verbum Gentibus quoq annuncíaretur: díxítq), Veniffehoram,vt filius hominís cla rus fiat; hoc efl,vt morte fuperata,falus ín eíus nomíne o» mnibus gentibus promítteretur. An& hoc fruftraneum eíle putas? Poftea veró quàm à mortuís refurrexít,& difcipulis pracepít: Iteínquíens,docete omnes gentes,baptízantes eos, c.& praedícate Euangelium omni creatut: Num& hocínanetibi videtur? Abfit. Ni.vust quorundam audaciía,hoc dictum velis, vt gentes no fint
entes ,aut humanum genus defietít creatura Dei effe. um ludzotum Deus tantum eft? nonne& Gentíum* Certe& Gentium eft: Roman.;5. Sed dehocfatís: nam ipfehicnon obftínate conftitifti, vt audío: fed rhetorum more,iníquum petíuifti, vt aequum(fi modo equum effet quod adferís) tolleres: hoceft, falutem per Chriftum patribus tantümpromififti, vt qui vere Chrifti funt, grati effent& contenti vel hocauferrent, quod Chriftus eís femel fuiflet falutarís: quo deinde fieret, vtfacramentoriü m s fignís,

E.
186 DDp.Io.OEcor.ET HvL, ZviN, Sacrainen. fionís, quz vulgus facerdotum non nííi magno vendi; tii 4n deh- co ducto murmureetíamfrigidoac(omnículofo,redem7 97 ptísgs preculís populus Chriftianus commi(la fua expíafus re contenderet. Quod íflze voces tuz prodiderunt: Bona res eft offerre, Offerte pro víuis& defunctis: Nolite eos audíre,quí docent Non offerendum efle:& confimi les, Acu planetem tetígífli: bíncTachrymae íftze vefira. Sedín viam redeo. Inhacopinionenon admodum pertínacíter confiítifli: non ígnatus quàm impium eflet, quam ludaícum X blafpbemum, eam adíerete. Sic ergo ab ea difcefsifti, vt tergiuerfatíonis effugium tibi relín queres:& ad fecundam fic gladíatorío animo properafíi, tanquam eam nó modo fecuribus,fed€ palmis& plantis defendere conftitueris:videlicet, per Chriftum nobis non alía delicta condonatí,quàm qua baptifmo abluantur:& quz poft admilerímus, expiari facramentis oportere. Quz opínio quàm fit impia,& Chrifiano homíne, nedü vetbi míniftro,ndígna,facile dicí non poteft.Quid enim eft Chriftum conculcarejfi hoc non eft? praefertim cüm tot tame manifeflos Scripturz locos habeas; quiChristus P urs videre lícec Chriftum pro omníbus omnium comenmib.om- mifsís 2z9A04e22:,: hoc e(Lredemptionem ac precium ef: Bi det Íe. Iterum ergo Precurforis verbü confidera: Ecce agnus -- De&Eccequitollit peccata Mundi, Vt quid dícít peccata Mundi,fi vnum origínalepeccatum tulit? an peccatum aliud non efl,quám orígínale?vtcum dicatpeccata,nihil aliud íntellicere debeamus, quàm otígínale, quod ícilicetomnía peccata fintoriginale peccatum tantü: Quorü vtrunque quam fit abfurdüm, omnibus eft manifeitum. Ioan.3.ficlegere poteras Non mifit Deus Filium fuum in Mundum,yt iudicet Mundum, fed vt falueturMüdus pet

EPISTOLARVM LIBER 187 pet ipfum. Qui credit ín eum,non iudicatur. EcceMundum falaari per Chriftum: non tantum orígínale,aut e tíam baptifmum pracedens peccatum fanarí.. Deinde quod fequitur: Qui credít ín eum, non iudicatur: te manuducere potuítín fidei cognítionem, quod fideín Deü per Chriftum omnía peccata delentur;íta vt ne iudícetur
üidem qui Chrifto fídunt. De qua te non eftbicad fu£icientíam dícendi locus,nelibtrü potíus vídeamur quàm expoftulationem fcrip(ille. Ibídem 1. cap. Lex per Mofen data eft,gratía& verítas per Tefum Chriftum facta eft: Quodfi per Chriftum non nift orígínale,& praecedentía baptífmum peccata delentur: quod nam diífcrimen erít Mofeos& Chrifti? prafertím quum iuxta veftramopi nionem circiicífio apud prífcos hoc potuerit, quod apud Circicifre. hos baptifmussquanquam illa ín venturo Chrifto, hícin Baptifmus. (am accepto. Aut quz nam elfet gratía;femel abluiffe ed, quem fcías mundum elfe nulla ratíone poffe? Gratia fíc Gratia pef per Chriftüfacta efl,vt perpetua fit, perpetuo duret, per- Christum. petuó expiet. Nam omne quod Pater Chrifto dederít,ad eum veníet:& quod ad eum venerít,non eijcíet foras: Ioan.s.Veruntamen ad luculenta veníamus. Chriftus fic pronuncíat,Ioan.: 4. Ego fum vía,veritas,& víta.QQuandoquídem ergo vía eft, pereum íngredi oportet ín vita.
Nam quíalía íngredíütur, fures funr€ latrones. Ibidem rurfum ínquíc: Nemo venitad Patrem nífi perme. INon ergo per facramenta,nó peralíud precium itur ad Patre, quàm per Chiíftum. Ipfe díxit,quí& veritas eft. Nulla iiier prorfus venitur ad Patrem vía, quàm Chrifto.Ttic:
:go ad Patrem vado, Etquícquíd petierítis ín nomíne meo,hocfacíam.Hocfeipfum facturum recipit Chriftus, quodin eíus nomíne petícrimus. Bí ergo iniquitates pe
fire

188 pp.Io. O£COL. ET Hvr. ZvIN. ftra(icutonus graue nos premunt, per Chriftum leuarí orabímus: K ipfefacíet,quod orabímus:non ením diíxit, Sacramétorum ví liberabímíni, necalía quacunq re, fed me: cüm ením petíerítís ínnomine meo,facíam. Cap. e. ficínquit: Amen;amen díco vobís,quzcung petíerítís à Patreín nomíne meo,dabiít vobís. HícPatrem daturum pollícetur,quod pauló ante ipfe promiíferat: indifcrímínatím fibí& Patrí,quod nobis díuinítüs dat,attríbuens. Deindefi nobís à Patre, quacung tandem oramus ín no míne Chrifti donantur, quurnon delí&orum veniam ín eíus nomine petemus? aut cur alía vía quàm per Chríftü eam quaremus:Luc.2 4.apertelegis, Chriftum Apoftolís€ qui cum eis erant;mentem fic ílluftraffe,vt Scripturas caperent: acmox ex ípfis oftendít, vtfe patí oportuetít,& refurgere tertíadíe;€ ín nomíneiípfius praedicari poenítentíam& remi(síonem peccatorum ín omnes gen tes.Habes hicSoleclaríus, poznítentíam& remifsíonem peccatorum oportere ín Chrifti nomíne praedícarí: nec eft vt hic deoríginali& baptíímum praecedentibus cauferís: nam in genere dixit, poenítentíam& remifsíonem peccatorum. Iccírcó fieri nequit, vt refipifcentíibus Chriftumfemel modó pofsís falutarem efTe dicere, fed pocnitentíam& remiísíonem peccatorum ín nullo alío valere confiteri cogerís,quám ín nomíne Chrift: oportuífle enim,ínquít;in eíus nomíne poenítentiam& remí(síonem peccatorum ín omnes gentes praedicari. Act. 4: perhibet Petrus, non aliud effe nomen fub Sole, in quo nos oporteatfaluos fieri, quàm nomen lefu. Quomodo ra tur tu audes adfeuerare,(acrametís abftergi vulnera noftra,que folius Chrifti fanguíne curantur?Sanguís ením teftametí eft, quí pro totíus multitudinis falute fufus efi. Mein qui

*»
EPISTOLARVM LIBER L. 189 quid longius rem íftam perícrutor? Cüm nouum Teftamentum ideo fancítum fit,vt eterní Filij Deí zeterno fanguíne,perpetuó accefsíonem habeamus ad Deufn,& no ludzorumrítucogamur vaccarum& caprorum ctuore pollui potíüs quàm luftrarí: fed quotíefcund; vulnus'accepimüs,ad Patrem clamemus,vt Filij fuí precio mederí: hoceft,ignofcere dignetur. Veritas eft,quíinfuo nomíne poftulareíufsit:impetrabímus ergo: nemo ením eft quí negare posit: ídem enim eft quí hancvíam oftendít,qd & Pater:vnde& feipfum quoq facturumfpondet,quod alioloco de Patrepromittítt- Iam quíd Apottolorum teflimonía produxerozquí totí ín hocíunt, vt Chriftum omnibus gentíbus,omniíbus aními morbis,omníbus con fcientia vulneribus comprobent eflefalutarem.- At, ín» quíes, omnia quz adductafunr, non equidem ínficior: Chríftus agnus eft, quí peccata Mundi tollít, fed femel cuíq tollit,- Quísvero hocvnquam dixit femel tollít. INam quod femel tantüm mortuus efl,no iftud contínuó fequítu-quódfemeltantüm reconcilíet: vt ením aeterni Dei Filius eft;ita precium fanguinis eíus ín perpetuti duratád omnium omnía exhauríenda peccata: non femel, (cdí(einper:nam ad hoc femper víuit, femper ad dextera Patrísfedet,vtfemper placet iufam Deí itam. Nec; hoc noftrum commentum eft. Habes 1.Ioan.z. Filíoli; haec Ícribo vobísne peccetís, Etfi quis peccauerít, aduocati habemus apud Patrem, lefum Chriftá iuftum,& ípfe eft propítíatío pro peccatís noftris: no folum autem pro nofiris,fed etíam pro totius;Mundi. Primim;quibus fcribit hicloinescznímírum fidelibus:ergo& fidelibus,qui íam bapti(ati hauddubíé erant, Chriftum propitiatione promittít.Secundo loco,cüm dícit,Etfi quis peccauerít:manifeftum
Noui Teffa menti fan

Chrisli oblatto.
190 DD.IÓ, OECOL, ETHVL.ZviN.
nifeftum e
ft; eum nó deorígínalimorboloquí:büc enim
nó peccamus ípfi,fed peccauit Adam. Poftremó iterum audts Chríftum hoftiam effe, que non fohim gentís alícuius, fed
/niuerfi orbís vniuerfa delicta expíet.Quod&
ipfeduleíf(sima Samarítze parabola docuít, quüm ípfum
eíus quoq; qd
T fupra duos denaríos expenfum effet,pradem facit. Porró quíd aliud agit Paulus pet totam ad He
fti explicet
latíonefan
ftolam,quám vtvím íngeníumqs mortís Chri. ? Vtícilicet Chriftusvna quídé morte vel obCtíftcatos: hoc eft, fideles, ín perpetuum confummauerít:eum veterum Ifofiijs opponens, quod íllas
crebro íter díuítem,ta
atas oportuiflet: ipfum vero tam fanctam,tam m deníq; ab(olutam effeoblatíonem;vt qui ea
fretí fint perpetuó perípfam ad Deum accedant Bt propterea fic ís
iquít cap.1 s. ChriftusIefus heri& hodíe;ipfe 1 jt
etíam ínfecpla. INonaliud proculdubío íntendés,quam
quod Chri lutarís eft,
ftus adufq; Mundi confummationem tám faquam erat cum ín crucemactatus fpírítü redderet: mox ením adiungit: Doctrinis varijs& peregrínís ne círcumferimínií: optimum ením efl,eratía flabilíri cor. Híncfalutem hominís pendere definiens,fi fola Deiratía per Chriftum nítatur: quam víam noua nouíteftj ínftructam Chriftus patefecit; Heb. 1 o. Sola ergo Dei gratía felicitati reftítuimur. Porró gratia Deí per Chriíftü fic
1
firmata eft, modo eníu pepercítc I
vtferme íam debíti rationemínduerit. Quo1nonomnía nobis donauit, qui Fíliofuo non locautem poftremum,quod maxímé contra
adíertíonem tuam pugnat, vídelícet, fola eratía Deí nos
iuftificari,n deres) Pau
onSacramentís(quz tulíbenter magno venlustàm Romanis quàm Galatís fcribens, clatifsimeadferít. INafi Sacramentis aboletí peccato potuit
Íent,

EPISTOTARVM LIBER| ror fent,qui factum effet vt Chriftus carnem induceret; non potius Sacramenta ínftítüeret,quíbus expiíaremuir? At dí ces, Sacraméta non proptía, fed pafsionis Chrifti virtute repurgarepeccata. Quut ígitur Ariftotelice oblítus es maxíinz?Propterquod vnum, quod tale& ípfuni ma- S gís. Si Sacrameta ideo purificant,quod Chrifti fanguine acrameta funt imbutarfanguínts igítureft,non Sacramentorti, crí- grape minumablatio. Quíereo Chrifti fanguine íntrepídé fi dunt, peccatorum remifsionem ímpetrat.Otrod fi Sacra- imt mentüaccedat,exteriorís potiushomínis informatío eft, quàm interíotís. Vtenim híc elementis nullís docetíaut fidelis reddi poteft: ficifte quícqua caperenequit, quód fenfü non experitur: Vtergoó toti: hoc eft; tàm interiori quàm exteríori homini Deus fatísfaceret(vtexempli cau fa dícamus) eum;quí íam credídtfTetaqua tíngtiufsit: nó vtanimum abluihac ratíonevoluerit(nam qui fierí poffet,vtíncorporea fub(tantía elemento corporeo abluetetur?) fed vtexteriorhomo vifibili figno ínitíaretur, quo eíustquoq reí, qua'apud interíorem vel fideilugnine,vel manífefto etatíz Dei verbo geritur,certíor fieret. Quod Auguftinus rede vídit,quum díxit,etíamquum verbum: 4/548 accedatad elementum;fide tamen omnía counficí. Sedle- ferteria de ue fit tàm Auguflini teflimoníum quam noftri, nífiver- sac bo Deiclaré ídem habeatur. 1:Pet. 3. fic fcriptum eft:Cu- 6/77 iusfíguram referens baptifmus;nos quódvenunc faluos redditjnon depofitío fordíum carnísfed con(ícíentíz bo» nz refponfioad Deü per refurréctionemlefu Chrifii. Videshic primum baptifimüm pro fide accípí: nam ea fola paptifmus nos faluos reddít. INecmírumhoc eft,aut ínufitatum A- profide. poftolis,vtfcilicet fientim pro fignato accipíant: Paulus enim cüm crebró íd facíat; apertifsime tamen ín Romanorum
CAtorH vez
711/5072€ 1
nU f&

192 DD.Io. OECOL. ET HVL,ZVviIN, norum Epiftola. Secundo, Quod& Petrus ípfe cótinuó adiunctis fequentibus verbís ídem manifeftum facit: Nó depofitío fordíum carnís, ínquíes: quibus aperte líquet, baptiímum nos nófaluos reddere,quátenus corporis füperficiem fordesq? abluít: fed quatenus confcientíanoÍlra fibíprobérefpondet& coftat,cum fefe excutít, quomodo ad Deum habeat: ac víte ín Chrifto certa eft;quoníam ípfe ex mortuis refürrexerít. Ci'uid multis opus eft? Caputhoc efto: Sola gratía Deínos faluos fierí: id aute, cüm eáfidímus. Ocíus ergo cum tua ifta ín gratiam De contumelíofa opíníonefacefle, qua facramentís adfeueraftí admiífa deleri;non alia ratione,oportere. Et quádoquídemhactenus palám fic docuifti, non citra ííniuriam Filij Deí:per eum teoro,vtrefipífcas, mentemab errore reuoces,X ín obfequíum Dei mácipes, íta vt nullius verbum apud te tantam valere finas,quantum Dei, Quod fi feceris, am nouus homo fies:& quód príus exhomínd fomnijs conftanteradíeruifti,damnabís: cadentaj de ocu lís tuís íÍqgamze, quibus ablatis verum propíus conftantíuscqs íntuebere: cuiusfaciem fi recte contemplatus erís, pudebit füperíorís audacíe,qua tam gloríose abfq; verbí Deiaudctorítate non modo iftum; fed& multosalíos etrores adfirmaftí. Reddetur& anímus tuus pauló humanior ac moderatíor, nemore quorundam quotídíe noua excítes íncendía: nunc hzretícos quí Dei verbo niítütur, nuncveró eofdem índícta caufatrucidandos, vociferás: quorum furorem& fremítum Domínus alíquando difsi pabit. Quin potius hoc age,vtfi quando audías quod à fentétía tua abhorreat: contíne paulifperíudicium,acínterím verbum Deí confule: neq; íd ínlacunis, fed in ípfo
fonte& fcaturigine;fimuld ora;vt q teliberaliter ad hauríendum

EPISTOLARVM LIBER. 1:953 riendum ínuítauít,donet,vt coeleftem aqua: hoc eft,(cien tíam puréhaurías. Hic mibi hauddubie alíter pronücíabís,quám quum carnem&(anguínem cofuluiftí: omnís ením cato foenum.Quuod fi contrá ín contumelíofo errote contumaciter perítiterís,gratíam Deí conculcando,& carnís& fanguínís audaces opíniones adíeuerando: etímus& nos ín te confutando conftantes: neq; folüm te, fed& alíos quofdà índoctos doctorculos, quíbus plus equo hactenus índul(imus,non alía,quám propterarrogantemíllorum ftultitiam,caufa. Teverófama tantum, tametfi vícína,notum, quum tanto faftu turgere negent, amícéprímum conueníre placuit: vtfi per Deí gratiant li ceatfratrem luctrífacíam: ín nullum alíum vfüm,quám vt Dei verbo pofthacfidelíterhareatihomínís laqueum remíttat,quo deinde veram Dei gloríam cotemplatus, miferíis mortalium confcíentijs non alía cataplafmata obliínet,quàm que ex cacleftís medíci apotheca fintdeprompta.Faxít Deus optímus maxímus, Amen.Boni Confule amícamhancExpoftulatíonemnoftram,feríus per occu pationes míífam atq ftatueramus; Vale. Ex Tiguto,xx. die Octobr.anno 1524. Huldrichus Zuínglíus ex anímo tuus,(itu Chrifti potius effe velís quàm homínis.
ORATIO. HABITA VERNACFLO fermone coram Senatu Bafilienfianno x 5 30. de reducenda Excommnunicatione "Apostelica loannis Oecolampadg. 2» ALLEMVs,Vítihoneftifsimi& PrudetifsiAg! mí,alterum ex dominis noflrís patronís, quos
$33 Deputatos vocafit, de nofira referraonem han bere:

194 DD.lo. OECOL. ET HYE. ZviN; bete: poflent enim copiose, facerent nimirum dilígentet.Sed quoniam nos ípfosnoflram caufam agentes, veftrahoneltas audíre cupit: prompte acalactíter, quid nobís ac fratríbus hac ín revtilevídeatut, non vt neceíTariü dogmaímperíosée preícribentes,fed vt iufTu&veftro liben ter obtemperantes,deliberandumveflrz prudentía proponemus:& amplexabímutrvtgrdtüm X gratífsimum, quícquíd díuíno verbo coforme, veftra ín ea re decreuetítautorítas.»Monftrabimus fgiturtría ordíne: Prímuium, quod Ecdlesíjs éenfura, SCcura quzdam, fiue per poenítentíz impofitionem ,fiueperexcommunicationis cauftícen necelTaríafit.Deinde quódexcommünicationem; olim à Chríffo íaftítutam,etíam hodíeobferuarediffcile non fit. Pofiremüm; quanamiratíoneillacum fructu& laude feruari pofsít. Prímüm,excommunicationís necefsitatem fic docemus. Palàm efi hac noftra tempeftate; ín populo fete vbítggentíum;píetati multum decrefcere,
timorem diuinum immínuít,nouas& peftiferas(ectas ít-'
repere,Sacramentacontemní: íta vt perículumfit; Ecclefiam Chrifti propediem hicínar&um redigi, finon omníno,vt ínvexterís regionibus quibufdam, defituram effe. Proinde confilio témpeftíuo opus: quodno defuturum efti Domínonoftro lefu Chrilto oDedíatur.Ts ením fcicc docuít,& diftinctepraefcripfitiqua ratíone Bcclefiafua feruetur; Cuius doctrína fi negligitur fam non illius;(edi nofira culpa imminutíor fít: exigetürquea nobís poena, num vníus duntaxatanimaz;pro qua Chríftus pafluseft, fed multarum míllium, quz noftra íncuría pereunt: erímüsdj tei neglectarpofterítatis, quz in precedentium feculotum ígnatfíam,quafi ín legem refpícere folet. Icaque quum ex prafcrípto: Chrifti fgexcommunicationís rígot,

LU»
ÉPISTOELARYM TIBER L 19; got;X ad mores emendandosab illo infiicutus: vtíaqg nO Excomma eft quare(ntermittarur,A euidés erít eíus neCelsítas, Au- niatmons diteigitur quíd de illa docemur. Initio non conrentüs e-?*«/. tat Chriftus, religionis dofttze autor, fapíentía& fcíenría diífcípulos fuos illuftrare,& prodígtioforum mítaculorü operatione admírabiles facere:fed dedítillís etia claues, acpotéftatemcumlígaudí tum foluendií,erciendt ex Ecclesíjs,& icerum gegipreadi.. Neq; hocfimpliciter: fed illorumfactaapt turum fepromifit SC approbat, periade ac(i ipfe ligetacfoluat: foluta enim per illos ín tertís;(oluta etiam efleín'ceelísteftatur. Similiter& ligata. Suatím etiam(lletdem Magifter nofter ímpíos ac peccatotes, fimulacíteram adhibitis teftibus monítos, Ecclefiamicp contemueuces, pro publicanis ac ethaícís hábendos. Charítatí quotp Ecclefiafffcie perquam Sacramen-:— Charitas*
torum vfir fideles omnes coglutinantür, tantum tribuit, Ecclefaffivtéxtraíllam non ficfalus:(ed certus;quafi ín diluuío ex- c4
tràarcam, interítus. Flaecíndubiítatà fintapud Chriftianos omnes, quí in hifce& excommunícadi(euevitaten,
& Ecclefix autorítatenm liquido vident. Magna profecto
illius eft dignítas,à qua tanto cü damno tecediur. Quan
ta etiim íncommioda fecum trahit, non habei pro fratre:
fed echnicothoc e(t;excommunicarizPorró iuftam X ne- Cur infiitu
ceffatíam e(Ie hanc aüfterítatem; facilius quis cogno(cet,^4 exc?mu nicattg.,
fí qam ob caufam ínftituta(it,animaduerterit. Eft aute hac. Inagto Ecclefiz varíafeges eft,trítici X zízaniotd. In fagena Euangcica comprehenduntur boní€ malí pifces. In contiíutum nupdaleingrediuntur bene GC mal&amíciin dofno magna feurí funt acfilij:& fier poteft, vtexferuis fiant filj:vtcofts fto modo tegere cogruit.Li- rij. lij, vtpoteSpiírítu(anctoadtlatí;(uopteingenio Ecclefia
] nz maxímí

196 DD.Io. OECOL. ET Hvr.. Zvi1N, serui. maximífaciunt:illícs vtomnamento fínt,curant.Seruiautem ac pueri adhuc, quáuís etíam ipfi fcíntillam Spiritus feruent,tímorís tamen calcare opus baben t,quo ab ígnauía deterreantur.Vbí enim nullüs tímor,ibi ignauía incre mentum fumit:vbi ígnauía inualuetít,actum effde virtu.
tíbus omnibus:vbí virtutum cótemptus,ferpit(icut cancer pernítiofa contagío: vbí cotagío locum inuenít,graffatur X populatur quícquíd apprehendit. Corrümpunt
ením bonos mores colloquía praudilitvt teri e(t apud Paulum Parum fetmeti magnam mallàm corrumpít.Et arguendi funtpeccantes coram omnibus,vt exterí tímo.rem habeat. Et quoníam excommuníeationís difciplina
fola eft, q huíus tímore acuit& conferuat,apparet quàm
Excommu prudenter ínflituta,& necefTaríó obferuanda. Eftautem nicatio effi cenfurze hoc genus vt efficacifsimum, etíam& ínnoceneaim. tfsimum,& ab omní tyrannídefemotuni maxime. Efftcenfur 8€ cacifsimum inquam: nam militibus ígnomínía, qua gla"^ díum& baltheum amíttunt, plagis grauior eft,& maximarum vírtutum ímítatríx: Ita apud non omníno perfriCz frontís Chriftíanos, magnum ad honeftatem calcar additexcommunicationís metus.Mulctam pecuníarum
& carceres pletíq; facile contemnunt,quí tamen hanc no
tam íntolerabilem putant. Scíuntením tam foedà excom munícatorum defectione, quàm gloríofa& honefta eft fanctorum focíetas. Et quis peísimus haberi velit? Quis apoftatadicí non erubefceret? Quís vt aridus palmes à
» generofa víte,quamPatercocleftís colít,exectus,& à corxcomm e;,
nicatio i. Por Chrifti auulfum membrum haberi non pertímefcenocentifi- ret? Innocentifsimum quoq ínquam,& níhil tyrannidís mii cenfu- pt feferrectum quódíntra hoslimites fe contínet Eccle regenu,. fia&(üfficiteiillorumconfortio non grauaríitum quód
jj,

EPISTOLARVM LIBER L- 197 ij,qui itafugeillanturac vítantur,fibijpfis defünt;fe ipfos vel fidei adultetio, vel vitae diífsimílis deformitateabftrahunt;& fpontéprecipítant;nullis admonítionibus reuocabíles.Quid quafo aliud faceret Ecclefia?nunquíd con níuendoalíenis peccatis fe coinquínare;X pariter praecípítare deberet? Sed quid hac amentia ín(aníuszNon finít e(Te leniorém proximí charitas, nec permíttít effe aufleríorem genuína mítítas. Crod fuum ígítureftfacit;& (llis, fiquidem vellent recipere pharmacum, parans falubre:& cauens ínterím,nealij contagfone polluantur; de quibus poftea fimiliter defpetare cogeretur. Quis tyrannídem díceret,incurabilibus illis relictís accutrere ad relíquías;faluas quidem ádhuc;(ed perículo vícínaszan no eflet ímmi(ericordía ac tyranniís,deploratés parcere, fal. uosperderez Quid ígiturínnocua Écclefize maufuetudi- F: Clefia asi ne manifeftius? Quamuís autem Ecclefia tam ínnocen fera. leniter, tamd integre fufta fit aclenís: veruntamen cccleftís fei. Pater míra dí(penfatione ob lenítatem illam, qua exclufione contentaeft, autorítatem eius nequaquácontemptibiliorem fieri permífit. INam ftatim in naícentís Eccle(iz exosdio, quum adhuc miraculis diuínítas Chrifti ocbi innotefceret,aufteriorís zeli Spiritus ín Apoftolís qon trà pernitiofos illos éxcitabat: in íllís oftendens, quàm metuenda effet, quz morum fuorum fuauítatem alioqui feruans tantum poffet. Profternebat Ananíam& Saphí| ram Petrus. Excaecabat Elymam magum Páulus. Idem ímpurum homíneniSathanzetradebat. Contempta: Ec| deífe poenam morbís& pefüilitate Corínthij luebant. Síc quàmuis Spírítu fuo filios gubernaret Chriftus, promi(cuam tamen confluentium turbam, tímorís etíam retínaculo ín officio feruabat, quí opportuno tempore etía 1 Oak: ipfi

Excommu étiCAt10Hi4 y/u.
198 DD.Io, OECOL. ET HVL. ZVIN. ipfi ex feruis fierent filij,€ cruce purgatímultum fructus afferrent. Buectaítag; tunc metuentepopulo ía fublime faítígium Ecclefía. Vbí autem ftupenda illa ceflauerunt miítacula, totusque orDís credere cozpít:ne ín pace& fienorum filentiofplendor eius obícuraretur, etíam(ummorum príncípum anímos ílli ínflexít, quí, ne illam innocíuam& agnínam ín ferendis rfalís patíentíam vbi; pra fe ferentem impíorum ímportunítas vltra modü con culcaret,eam fuo gladio protependam(ufceperunt:& vt maíor fauoraccederet,príuileerns,opíbus,patrocíhito, ho: fiium perfequutíonibus, ídqj accedente magno populi confenfu,deuotífsimos declararunt.Fungéetes ením munetefuo,etíam non ínuocatí, contemnentibus illam magnavífeoppofuerunt: X quantumobíeruanda fit, omni Mundo índicarunt. Contemptiísinta autem fuifTec efIet,nifi imoreveldíuíino yel humáno faxea quorunda pectora domitaellent,ac compefcantur. Quidígiturad emendandos mores excommunicatione, quae terret& autoritatem Ecclefia féruat, efficacius&«Quid etiam ad fanctificandos,adíuuandosq populos magís ídoneumz Hinc factum, quod omníum feculorum decurfu vícj in hupcdiem,vbíg línguarum, apud Grzcos& Darbaros, omnes fanctz Eccleliz ínuígilarüt,nehonmínum noxíorum confuetudinedefpiícabiles fa&ze contamínarentur: excommunícatíonemq,,mortem,eladíum ac fulmen appellarunt. Negiídfüb Apoftolís& Chiiflianisregibus folum obferiatum: poffent enim ex Mofe leges produci, quibustemplo ínterdíctum, qui€ caftris fe mouenidi, quique X à populi coüfortío prorfus abijciendi. Sed illalongíorem expofitíonem requírerent, quàm vtdei'lis auac dicendilocus fit. Ecce& xtumnofa ill, qua füb d immanit

PBPtSTOLARVM LIBERL| ro9 immani(simo Purca vel tributaríz funt,vel tote fetuiunt Eccleficjhane tamen difciplinam feruandam efle memotesfunr. Et quí ín Papiltica tyranníde, X ín Monachorü factionibus,& ín Catabaptiftarum latibulis, vel fpeciem Ecclefize fimulantlaruam fuz hypocrífess,reíecto excómunica:ionís freno cuftodírenon poffeintellisüt.Quan tum igítur fanctís Ecclesijs Chrifti commendatam effe oportet? làmfatsepínamurliquet, excommunícationem prudentifsíme à Chrifto inftitutam,&-lenítate feueram ,'& fcueritate lenem, vtilem ac neceffaríam efle Ecclesijs: nifiillas peftilentibus homínibus ínfames,& ómni autoritate deílitutas amemus,| Accedímus nunc adíd,quodfecundo loco dícturosnos promifimus, Ita- Excommw que mínímée dubitandum eft, hanc ínftítutionem etíam^"4ro enoftrís congtegationibus teniporibusgcongruam,pof-^^ nostre fibilem: X non admodum féruatu, fi voluntas afsíc, di-"Per?«o» ficilem.Quód propterargutulos quofdam affeueramus, sna quí nodum in fcirpo quarentes,vtaíunt,& optíma queque impedíendi ftudio,nugari audent: alía hodíefecula, alíos hodiefequírere mores: lenítate parum, aufterítate niínus profici: plebem frení impatíentem,(acerdotíum fuperftítíonum faftídío fa&um abomiínabile: plerofque non expectata excommunicatione fponte ab Ecclefia abfeeffuros. Quid áiumt bont illi viri? Nihilne adnos, quse à Chrífto tradíta? aut ad folam condemnationem pofita funt? autblafphemia caret, dícere, Chriftum praecepifle nobis"externa,ad quz implenda víres fufficere nolít&. Quis talía de terreno legislatore fufpícaretur Quanto mínus de zternz fapíentía hoc cogitandumleeíslatore? An nonfic& omnia alía,que Chriftus vel dixit, vel oftédítconteptifsíma forent? Quid adeo à noftra
n 4 religione

200 DD. Io. O£ COL. ET.HVr.ZVIN. relíoioneabftetreret vniuerfum homíntfm genus, quod ab omnibus refilítad quefruftra& fine fpe enítiturzAbit, vt pradentiz veftre tale quíddam ín mentem veníat, etíamfi vulgus habeat tam índíona Chrífio,& eíus Eccleíia. Eblaterantes audímus;pro dolor,tam abomíaandas voces, proptereaverbumChiifli non erít otíofum. Quiz ením ifti obferrarí volurt;omnib-feculis congrutr. Przuideratiógeclaríus quàm nos vídemusjquid nouif[imis feculis íftís euenturum, quàm effoeta fides, quàm rara charítas,quam effrenís lícentía futura: At níhilomínus Ecdefiam vfq; ad confümatíonem feculi duraturam teftátus ef;jtametíi nunccontradtíorem., Quantulacund: tamen futura,adeam tamen pertínebít verbum Dominí, & vocem paftorís andíet.Quín potfus,quía ín tam tnorbídatemporaíngídimus, nunc pluribus& magís opírs
Cenfina Fc e(t remedijs Eft autem cen(ara Baclefiaftíca,non tám po
dlefsaslic4- na Qudm remedimm. Gloríetur Apoftolorum etas;& Ec clefía adolefcentía glorietur mírdculís, eius valetudinaríafenecta nunc gratías agat de remedijs. Ft vt illis etiam ad«atetarcefpondeamus,nondum íta deplotati funt greges,quín íllisfubueniri poffefpes fit. Abfcedantínterím quotquot retínetí néqueüt: modo reliquis propter pereuntes non neglieantur. Semen ac fpégregís nobís non defuturum confidímus,quoódneefrenum abijciet: nec fa cetdotíum, per quod'Dominum fibiloqui nouit, afpernabítur, Nihil non tentandum;quamdíu paeritétíetempusnon prateríjt. Szepe& deplorati reuíxrunt: negleCa pereuntfana; diligenti veró cura reflorefcunt& languida: Atqui noneft obfcurum, vnde huíus difficultatis fufpício.ivalís aniptattim medicis hanc calamitatem debemus, quorum ínfcítía, incutia,& perfidía fatum m
multís

EPISTOLARVM LIBER L.; 2e1 multis pereuntibus ,vt omnis ars reputetur ínttilis;omnís vigilantia fufpecta. Declámauímus& nos non taró aduer(usgabufus excommuünícationis, X eos quí perdüt quos curaredebebàt:&(ecant ac vrung quibus vel fubamárapotíunculamederí poterant. Sed valeant ij.5í ido neain tempore afferantuFremedfía, poterunt etiamnum vítrilantía& folícitudineinftaurarí, quar focordía X ofcítatitía perierant. Id quo pacto fieri pofsit;arbítramur Senatotes erauifsimiauída expectatiorte audíturos vos: íam'olím fatís Serfuafos, Beclefic fuam cenfuram exinftituto Chri(ti(are deberi; poffécs commgodé reduci. Vt ígítur diffuta refatcigivaleant, audite. Omnia plana futura funtaobís;(idíuerfaab ilfis quos excomunicationeabu(os dixímus,via íngredíamur. Quod illi patum profecerutt;non eftarirum: aberraruntením à diuinarum Scripitrrarüm femiítaz noSateliora fperamus; ín eandem regrefsi.In wibustytránis illorum deprehenditur. Primum, quód fibifolís autoritatem vfurparunt, quam cum alíjs comiiunem babebant. Deínde feueri etant,vbí nullo.opus fupercilio,&cinnocentíbus molefti erant. Adhzc íntempeftiuim zelum exéltebantneglecro díuíni iuris or dinej& charitatis ratíone. Omnía ílla peftifera erant,Scà Chrí&ti regdla abludentía: quare nos plane contraríafeCamur. Principio;Paulus fcortatorem Sathánz traditurus, non eftaufus fibi folivindicare(uscondemnandi illum:fed fcíens Bcelefize;cuíus minifter erat, tradítas claues.: Congtegatís, ínquítvobis& fpirítu( meo, decreui tanquam prafens;vt is qui fic hoc patiauit, yna cumpoeftate-Doómíni noftri lefu'Chefti tradatur Satharie.Que "aulus agíit,non folusagít:fed agitínpoteftate Domini :efu,& agitíuftragantibus Corinthijs, quí eodem fpiritu
n s przdíti
Excommtt nicationis abufus trilex. bacle
nus.

202 DD.lo.OEC Or. ET-HYE.ZVIN. praediti etiam ípfi,ineefti hominis feeditatem execrabanz tur. Acnon ficpfeudo Epifcopí agebant:fed contempto fpiritus Ecclefie iudício,in vniusvelarchidiaconi,vel officíalis,quamuisgauarí,timoníaci, impuri,& flagitiofi arbitríüm,negotii omnecontjcíebant: quí pro fualibídíne nonnunquam ab Ecclefía expellebant eos, quí& Chzifii,€ Ecclefix propterínnocentíam vert multo charifsimíerant,-Hostamen nequaquam taxaremus, fi eodem quo fancia Eccleffa acti fpitítu,illamaaon contemnerent. Fíertenim poteft,vtvaus quifpiam, X folus, recte ac vtilítet Ecclefize nomine facinorofutz condemnet: fed ís quamuís corpore vnus& folus fit, eí tamen Ecclefja fpirítu feíuncta non eft: ficut Paulus Corinthijs fpiritu prafens,corporeabféns erat. INosauté nihil tale nobís'atrogamus. Quamuis ením, Viri clariístmi,tuxta veftram fuperíoris anni conftitutíonem, quicquíd, id eft-onetís ín nos& díaconos coníectum fit,vtpofbvnam antalteram fraternas admonitíones excommunícemus reos: tamen quía Ecclefia abhorrere vídetur, timens ne ptíflína tyran nísredeát, quat propediem íterumfui fpiritus calculo abiecto,plectateosquos pro borrf$ Chriftianis habeat: nolumus velfpecíem tyrannídís induere, X oblata poteftate vti: qualibenter Hw acing maíorí confenfu Bcclefix habito: nonformid3htes etiani pro Ecclefia petíclitatiti vfus poftativt perículó nog caret, potentesacimpue dentes à peccatis auocatí;abiisjquorum non eftrantaau torítas,qua'ab aufibus futs illosterreat. Sed efto maíor, & idonea fitnobiSautorítasjvt hodienon eíl alienustamen& nobis eftfaftusillepriftinus. Mintftri fumus Eccleftze in hriftomfniflros noselIe memínerímus: ín míniitrorumrordíne manere cogíitgtmus,non nofttà, e Ecleftze

BPISTOLARVM LIBER L 2o; clefix autoritatem quaerímus:etíam licítaac oblatam poteítate refignare,quam tyrannídi fotes aperiremalumus. Eantnunc malevolí,& traducantnos, quafi priftínam ty rannídem ambiamus;& pofilimínío reducere ftudeam?, Optaremus fané nos totos hoc onere letrati pofle, nifi mínifterío noftro coníundtius effet, quàm vt fepararí queat. Depaftorum enim manibus fubditorum anímz exquirentur. Non eft tàmouíum,quám paftorís,compa fcuasiudícare pecudes. Qui míniftrantbacramenta,follicitífintne alienis partícipet peccatis,&X indignis temet€ manus imponant.Prapóftero ordine,ottes à paftorib. noníudicandz paftorum vitam condemnant.Multa etía occurmint,quz a folis doGis paftorib.confutarí queunt. Itaq; hon videmus, quo modo faluo ordíne Ecclefiarum pofsímus has clitellas à noftrís humerís excutere. At ínterim cauendum, rie príortyrannís redeat? Hac enim de cáufa potifsimum Aaplítudini veftra fupplícatüt venimus. Videtur autem nobis patére vía,qua& verí facerdo tj, quod'eft mínifttorum dignítas,non offufcetur:& Eccléfía nulliustyrannidis ví pulfetur,acvexetur: nempe, ft facerdotes cum Ecclefia, ín lís quae Ecclefize funt, fimul iudicent,& excommunícent.Non quod proptereaab omníbus quí in Ecclefiafuntpetenda fuffragia: magna enim.exparte populus affectibus vehitur; iudicío deftitdítur;& quís non vídetquantà confufiont pareret;fi au díreoporteat fentetías omnii mulierum ac puerord, bona partís vuletq illis no raro mprudeétior eftz)Sed qd defigüeturjficut Apoftelorü temporib.fenfores quida, q olim zéerGUzsgu dicti; quorum fentctía, vtpote prudetiorüm,totíus quoq; Ecclefia mes efIe coftet-Tales enim ef Íc decet,.quosob bonutmteftímoniü nemo contemnere
queat.
Presbyter cenfores quales effe
debeant.

Quos exco unicAre
Iiceat.
204 DD.Io. OECOL, ET.HVL. Zy1N. queat. Cofultum itaq; nobis vídetur,vt quoties de rebus Ecclefiaftícis alíquid communiter decernendum ,ad(int parochis aliquotà fenatorío ordíne, quo cuncta: maíore cum autorítate gerantut:& addanturalíqnot ex plebe, ne illafecontemptam cotrqueraturj&é prater fententíam Ecclefiz pleraq; definiri referat; vride ottum eft mutmur Gracorum aduerfus Bebixos Acus. Si igiturad quatuor parochos vrbícosallegantur ex parochijs quatuor,(énatores quatuóf,X plebeij quatuor, honeftus ílle x11. Cenforum confeílus magna cum grauitate rebus pteíTIe poflet..Líceret etam plebeís ac Sedatotibus de rebüs Ecclefiafticis portio defignare,(i offíciord.frequen tía tei familíarí illorum pfedícatet. Parochísenim prouifum eft fat liberaliter. Sic tyrannídi occurcéeyne qufd praeter Ecclefiz fententíam geratuf*& dignitati Ecclefraftice fubuenirí,nefiffm vetó facerdorío,non comtmentitio il: lo Papífticas vncto,(ed miniftranti,& pópulí cutaaxfóllicít£ gerenti,ius,fuus honorínteríréntrationibus etíame alijs, quas nunc przeterimis, admoniti cenfemus., Hac quidem dehis dictàfint,penes quos poteftas Ecclefiaftica. Nunccontfiderandum,quos,quas'ob caufas efjcere licere putemus:ne iterum grauatam feconqueti potsit Ecdlefía: nihil ením adillosómmniíaocculta,quaad foli? Deí tribunal pertínerit manifefta fint pluribus ea, de quibus
illiiudieentinec pafsim S cemeré,qua füperciliofioribius
difplicét,cenfurà merentur. INÓn ením propter humanarum tradítiond ptzuarícatienc, quasPharibí éonfcíentíarü dilanfatores ínuexerunt,vel propter eapét que nulla Ecclefiz labes iturit, nullüüe gregi ídcommodü puenit,tudieta Beclefia(licaecüt: ferétenim libecer Chriftiani alter alteríus onera: íd qd' haud íta pride Potifica fauítía non

BPISTOLARVM LIBER L. 205 non curauit: quí quoties ínfe dictum effetverbum afperíus,tametíi iufle,quoties nouis dogmatum fuorum docirínis contradíctum, quoties debíta ob ínopíam creditotíbus nó díaumerata, quotíes vel mírímum quiddam ín ceremonijs fuísneglectum, fua feueritatís fulmina víbrabant,& ín coníugatos clerícos,bonac conícientíacíborum ac dierum delectum ludaícum neglígetes, magis quámírmfimoníacos& vfurarios ac adulteros debachabantür. Queres non parum dolebat oppref(sis plebibus, videntibus culíces líquatí,camelos deglubi. Atqui Chriíti inftitutio nonfic habet. Profligate, ínquít Paulus, iftt& qui malus eft exvobis ípfis: vwreo hoc eft,malítía fua mo leftum:quales fünt,vtenumerat(cortatores,auari ídololatrae,ebriofi;rapaces:& quí eiufmodi ebríofum non tolerat,ebríum Lot,vel Noah, vti ínfirmum nó excínderet: & nos quoq, quibus omnís tyránís difplicet ín Ecclefia, eos duntaxat éx illa profcriptos vellemus, quos vtputrída membra ferre onerofum eft, quos vt publicas peftes omnis honeftas auer(atur: quibus eiectís,corpus Chríftí vtí purulento vlcere alleuíatum fuautus habet:quos vel doctrinz peruerfitas, vel vítae impurítas príüs à regno Chrifti exclufos coarguit.INO enim nifi verbo Deí,quotquotvelligantur, vel foluuntur, foluílígaticg didicimus. lam verbum Deí nequaquam ctudelítatem docet, ficut neceffrenem lícentíam approbat. Quíshancígítur, non noftram;fed diuinam fententíam(mprobaret? quis impe díretzquís damnaretznífi lagítíiorum ac turpítudinii manífeítaríus patronus,& virtutü totíuscj honeftatís hoflís publícus: Adeó nobís nil petitur vel quarítur alíud, qua virtutum plantatío,& vítiórum extirpatio, quà quod díuinítus agereíu(si fumus,quam neira Dei ,ppter paucos
in

206 DD.Io. O£Cor.ET Hvr,ZviN. ín totam congregationem defzuíat. FItcobíecerit quif. piam: Án non in Republica beneínftitutajqualiís eft hacc veéltra;pacate X pí€ cfuilibus legibus abfgg excommunicatíone víuerepoterutit? Nonignoramus, Patres optímí,zquifsimas vobis effe leces;qua ad Reipublicae moderationem fufficíant: Sed Ecclefiaftíca hactenus ad.triburalvefirum mínus actírata fünt. Vndelícet Chiriftian» fit magiftratus vefter, fcpé tamen obfecularíum occupatíonumwaríetatem,cotingit caufas Ecclefiíafticasyel minus mratüre,vel parum exacte tractarí poffe, Multa ením
Magittra- fantquefecularís magi(tratus,cametfi Chriftianus,nunc
tui fectlari(ewerius. nanc mitius punít& quam Ecclefie honetias exicum Eecle: git. Multa etíampréterít& recte difsimulat,prefertim ín fia]tico qua MM CMR NIS GM. PE. or
3 nu c. gnis ciuitatibus,] erre poteft Ethnicos& Iudaos&
Hf excommunicatos,.éipublice tamen pacem non perturbantes;(eqj ia fuo ordíne continentes. At Ecclefia íllos in fui confortíumnohn admittít. Punit magifiitus feeularís tametíiChríftianus ,etiam eos quí vera poenímudíne du. cuntur, quibus tame Ecclefta miferícordíiamimpartitur. Adulter ciuifiter nvulcta tus, nihil peius propterea habet. Isautemmon declatata paenítentía,quomodofine ígnominía Ecelefiz; mox domírrícze coena pattíceps efle poterit,- Catabapuftaheri intínctus;etíamfi magiflratui fecularédemulcta refponderít, quomodo fineoffendículo fanctotum[pcietati fe hodieiuaget? Idem& dealijs dicetelícet.Quís enim à tam recenti foetore iEcclefianon offenderetur? nulla adhue concilíationeprzuia,vbícrimén'quidem ín propatulo,pcenitentía autem incerta: an nonperbocapudeexterosnomen Dei blaíphematuiz Fa temur quod optíma queq; fibí pollíceatur charíitas,mínime(ufpicax, At quid clamataliud facínorofi impudtia,
ic

EPISTOLARVM LIBER L 2c7 fepopulo fan&orum íungentis,quámnullum effe tríbunal ChriftízAlía igítur ad cibunal Veftrum,alíead tribunal Ecclefifactiones funt,mukumej difiuncta fora.Et fit
onrató,vtvnus& ídem prauaritator, ín eadem caufa, ín vtrocs foro;teus fiasac ple&í mereaturi'GCapud vos,vt pagsheneftatísqg publice íriterturbator,apud'Ecclefíam veró vrrtligionis ptophanator codemnetur. Vos bonos ac pacíficos cíues datis;Ecclefia píos€ inculpatos Chrifíanosproducit. Igitur nec? ob hanccanfam Ecclefia íurí(di&ctioncfua ftaudarí debet. Pergamus nücad id'quod reliqiim: nam deculpajpropter quà quís punítí debeat ín Ecclefia, nuncín genere fatis dictint. T eftacpoftremum;vtdemode;quo reí couenfendi(int,agamus: nam & ab alijs, X inhec multa pet tyrannídeni gefta funt.Saepéfineprantíaiadmonitione Ceuícam eff;&C nunquam au UR dehztefeus crimine condemnati funt/Sunt interím alhibitzeadmonitíones,fed mínages,abfq omni charítatísfüauítate,& emendationis ftudio. V ectígalis enim&€ argumentofa erat Officialibus, Notaujs,& Procutatoribus, frequens contumacíz íntentatío: vbí autem obedíiebatur, dolendum, quot artíbus ac technís pauperum peculiolís ínfidíatum, quanto fumptu ímpetratze fentegtize, quanta dífficultate confecta negocíaz Atqui Chriftus dícit: Sí peccauerít ín te frater tuus, corrípe eum íntgr ce& ipfum folum: fi te audierit, Iucratus es fratrem tuum: fin te non audierit, adhibe tecum adhuc vgum aut duo$ j vt ín ore duorum vel tríum teftium confiftat omneverbum: quód fi nomaudierít eos, díc Ecclefiae: quód fi Beclefíam non audierít, fit tibi velut echnícus-& püblicanus. Echzc quidem Chríitus, omnibus modis anfíce cum praoccupato ín
peccatís

208 pp.Io.OEcor. ET HVL. ZVIN. peccatís agere ínftruens. Eft enim correptío illanó amarulenta repreheníio,vel hypocríticum fupercilid:fed cum fpirítualiadmonítione inftauratío,vt Paulusalatís pre ctpit. Nam íd folí fpírituales praeftabüt, quí agunt omnía ad zdiíficationem. Quamuis atitíidem Paulus apud Cotínthíos bunc morem femelatq iterum prazmonendi no feruafTe vídeatur;fed cítraadmonitiones fcortatorem Sa. thanz tradídífIe: nequaquam tamen legem Chriftí praeuarícatus efIecenfetur. Eft igitur ín hífce díuerfitas quadam. Süntením quí tantaimpudentía peccant, vt null monítorem ferant: íta vt no ferat Ecclefia ratío, multum cum talibus íudícío contendere; Talis certé nullam poe
nítentíz fpem praefeferens; mox vt diuulgatum erit crimen eíus,excludi quídem ytílle Corínthíus poffet, etam abíq íftís admonítonibus,donec refipifcat.Atnosab omni, quamufs parua tyrannídis(pecieabliorrentes, maluímus regulam Chriífüquám Pauli exemplum fequí:& propterea etíam grauíter peccantes(licet à poenícentia fufcíipiendaabíoluere non debemus) non mox cum paganís GCextraneís connumcrarí, vel excómunícatos declarari vellemus, nífi illos aliter lucrifier pofle defpereExcommu mus.Arbitramur auteni bancratíonem,quarn nunc pronic4ndi 4 ponfmus,menti Chrifti& Ecclefie modís omnibus contio qu4l5 fotmem:nempevbiínftitud fuerint x1. cenforesín vrEcclefie ueniens.
? be.& pagatímtres: hoceft, parochus;fertíor ex iudíciH c,,
bus,& fenior€ plebe. Sí vnus vel plures iuxta Chrifti inftítitum fraternís admonítíonibus delínquentem à peccato auocatínt,X níhil poteríntillius contumaciam x1 1 cenforibus íntra maenía,vel tríbus cenforibus ín pago,ín quo habitant fudícare: tunc Cenfores quí ín pagis, 1& ipfi níhil perfuaferínt, ad x1 1. vrbícos Cenfores caufam
remít

EPISTOLARYM LIBER L. 209 temittant, quí vibici terum admoncát nomine Ecclefiz, obtemperantíqj poenítétíam, qua Eccle(izfatisficti cenfent, prefcribant.Quui fi à críminenecdefiftere,nec poenitenti aliquod fpecimen prebere voluerít, excommunícetur: K tamdiu à fidelium confortío alienus fit; donec veniam ab íllís x11 affequatur: quos ín danda venía nequaquam difficiles efTe velimus: licet etíammolimus abfque iudício certo credulos. Atfi nemo cxfratribus fraterna admonitione publice infamem dehortetur;vel Ecclefiz de illo conqueratur: duodecim illi Cenfores vbi conuenerínt,ínquírantprimum, quinam emendadifint, &(i quis frater(nam decaterís polfünt prout Ecclefiz vfus poftulatagere) grauís crímínis íafamia laboret, deligant Cenfores ex duodenarío numero fuo vn um,fide;eloquio,autorítate apud reum plurímum valentem: qui il lum prímó admoneat;vtfratrem decet:& fi quidem illi audiíerít, prod? tatíone deli&i prafcríptam poenitentiam nondetracarít; nequaquam publíce excommuniícetur, Quod íi adhucínerrorefuo perfi(tat, mittantur duo vel tres: etfi nihil etíam illi effecerínt, admoneatut ab omníbus x11. quí nomíne£gtíus Ecclefiz illum lucrífacete querant: quosfi conteliiiperit, certum eft ínillis xx 1 totam Ecclefiam contemptum iri. Quid ígitur relíquum, quàm vt tàm obftínatus,omnís manfuetudínis& gratia contemptot,ín nomíne Domíní excommunicatus promulgetut? Ab excommunícationefi veniam petíerít, ab ijfdem memoratis cenforjbus liberetur,congrua fufcepta peenítentía. INec eft quod reus conqueratur: nam quum palám fit peccatíi eius, quareín illo magís gloríarí quàm humíliariftudet? quarenon ad tempus abítíneret à ccena Dominica, aliudagleuiculum pocnítentía fpecímen pe o e

216 DD.Io. OECOL. ET HVE. ZvIN. fe ferret? quare non publice confunderetur,quí publice ^ perníciofus eft? Porro quibus díebus,quo loco cenfores conuenire deceat: qua panitentíz iniíungendzene tytannís itrepat:& quo modo agendum cum hís, quí poft publícam paenítentíam& excommunícatíonem reconciliati relabuntur:haud nuncopus fuerít noftro confilio, Chatítas ín Ecclefia; zelus gloríze Dei,& xdiífícatío proxíimí probé omníà docturíifunt: nos nuncdícendifinem facimus.Audiftis Senatores optími,quám fancta,quámue neceífaría quz petím?:que neglecta víx nobis Chitíane Ecdefíe nomen finent relíiquum,& certo íram Dei ín nos prouocabunt: fin diligenter fufcepta& impleta, míré profutura funt. Audíuiftísomnem tyrannidem ín Cenforíbus,ín culpís puniendis,ínq ipfo modo puniendi abfuturam.Quoniam autem X vos pura Ecclefia purx membra eftís, fatagetís, neres maxíme vtilis ín Ecclefia Chrifti negligatur. Veftto íam prídem nutu exulat à templis ídololauía, veftro(mperio fublata eft falforum prophetarum ímpudentiía,veftris aufpícijs reftituta eftlibertas Chriftíana, cecidítq; femijudaíca fuperftítio in cibis díebusq? obferuandís veftiagarudentia,& multa alía ECHLMM ida qir:— wii& hoclaudibus
veftris, vt(uam venuftatem& purítatem totam recuperet Ecclefia:fiatq; populus vefter peculíarís Deífideifincetítateac morum fanctímonía íntotam Mundo ad gloríam Dei celebris. Neq; admittatis,vt quorundam vaníloquís& ínfidíofis verfutig prazmium vobis maxíma reíapud Deum intetuertatut. Dixímus.
HVLDKRI

BPISTOLARVM LIBER L 2II
HFLDRICHVFS ZVFINGLIFS Ioanni Oecolampadio S. RATZIA M& pacemá Domíno. Expofuit IBN mihi Leo nofter fententiam tuam de verbís a Dauli.Bteaprorfusnoneftaliaquámnoste-| Ei E3 aemus.Dmudícare corpus Domini íntelligi- Dijudicare 7" mus,p díenitatefancíre dehumanitate,mor- corpus De» te,& refurre&ione Chrifti: hoc eft;fentíre de Chrifto, qd' m de illo(entiendum eft. Corpus aute Chríftiponiprofun-^ Cope &íone,quam ín humanítate gefsítnon eft alíenü ín Scrí- emm 2 pturís fanciis. NamiínHebr.Epíftola habetur, óc Gy Tg 1l e a mo T GuLoxag LE pro,Qui dum hacvita fungeretur aut ient: moteretur, Vbícatnem omníno pro humana functtone ponít, Síc X hic loci: Corpus Chrifti dijudicat, quí humanítatem quam adfumpfíit,& diuíinitatem qua pollet;itanouítvnum faluatorem& Chriftum elle, vt maíus ac precíofius Mundo nunquam fit datum, quàm híc redem' ptor. Porto deínde vídetur mihi Paulus femper,quo ab ídolothytís auellat, hucfpectare, vtneget Ecclefiam digneéaftimari, dum qui eius efTe víderi volebant;ín ídolothytís quoq acquiefcebant. Qui enim Chriftihumanam functionem non fatís digne eftimanr,facilé Ecclefiam eíus contemnunt. Quid ením omnes fiuelibris,fiue Epiftolísagimus,quám vt à quíbus deterrere volumus, perpetuó ínculcemus? Cura tenebat Paulum de contempto Chrifto( entíbi nunccorpus:) ídcírco vbíq ínculcat eíus amplificationem& cohoneftationem. Communio Cmunie fanguinis Chrifti Ecclefia nobis eft, fanguíne Chrifti fi- /znguimia dens,fanguínem Chtiflíbibens: fed Spirítu;nó ríctu,nifi Chris. facramentalíter. Nunc alienum non arbitror,fífanguínis. Q2 Chuftí

212 DD.Io.OECOor. ET Hvr. ZviN. Chrífti Ecclefiam vocemus: nam qua fanguínem Chri fti fpiritu haurít,quz fanguíne Chrifti expíatam fe credít, quz fanguíne Chrifti fidit. Quod fi alienior vídetur hac locutío,certé tamen Paulus fic ínquít: Vnus ením panis, & vnum corpus tota multitudo fumus. Qua«eozmosqd caufam reddit, curfocíetatem fanguínís Chrifti appellauetít, c. De Caroloftadio atbítror tenunc& ànobís,& ab íllo accepiffelíteras. Mihi magis vídetur,vt Argentoratí maneat, Sí N.N. communicabunt tibi confilium noftrum de rebus Gallícis,diligenterlege:funt enim multa, quz fatis cauent corruptionem, largitionemqj regis. Valc, beneage. Tiguri 1 z.die Marti] 1$5 o.
IOANNES OECOLAMPADIVS. Berehtaldo Hallero Eccleftata Bernenft, coo faochariffimo fratri. )RATIAEpaxáChiifto. Mí Berchtolde:: &e9I^ Chriftus nullà aliam díuortij caufam, quàm COR Y? adulterium docens,(ram doctrína Mofaíca V SA
«ata foli adulteri.
5) fublimiorem oftendit: quam non durí cordís. ^"* homines, fed plané carnei, recepturi eflent, paratí ad crucem magís quàm ad delícías fpectantes.Itaque fi repudium permíferimus aliam ob caufam, quàm eam qux à nofirolegíslatore prerfcrípta eft: ad duritiem.— cordis refpicíemus t vbi veré coníugalis affectus, coníux cóíugís morbos X onera fert,&(ua effe arbítratur: fidegg: in Deum accharítateproxímí, fiquidemloco cedere cogítur,indiuulfus tamen manet affectus fincerítate: continentíamq à Domíno, quem tentarenon vult, facile ímpetrat. Aliorum ípfedíCtanon moror. Nam fifeneltram díuortijs apetuimus, verendum, ne prifcis Iudaeis plem
plures

EPISTOLARVM LIBER L 21:5 plurés vxorés fortíturi fint. I!!3 contentiofiorhaec fume ptuofior,alialufca,alia fcetidi anhelitusi quid no ín erímen obíjcietur z Habes qua nuncmeafententía fit. At contagium,& ínfantuli periculum caufabere ín leprofis,i ungantur. Equidem Chriftianis meliora pollíceor, ficontínentíam nonobtínéant. Valc;Dalilez 2 2, Ianuaríj 1529.
BERCHTOLDO ET FRANCISCO fratribus Berne Euangeliurya pradécantibus, Huld.Z uinglits.
RATIAMG&pacemáDomino.AdBene33 rusad miffandum pro defündisinilitutos,ín? 2^ vraríum pauperum redigi zequifsimum efte. Pauperes enim Chriftus nobís nunquam defore dixit, ín quos beneficía noftra conferamus.Floc autem opportuüifsimum vídetur; ad declínandum tum diífsidium, tum* inuídíam. Sicaut lex ftatui porefl,vt quicquid íam manucaptum fit ín míffandí vfum,iftuc quo diximus referatur: quicquíd autem nondum manucaptum fit, retinerí pofsít abhhis, qui propediem amandaturí erat ín manum* facerdotum. Apud nos nuncfermé 1.5 o o. florení quottanníspaupetibus, ex facerdotíjs& anníuer(arijs cedüt. Secundo apparet míhí, cornam non fubito efle incípiendam: fed conitínué ínterím defideríum eius incendendü, uo pij magís ac magísvrgeat. Ibí nobis prebebítur ana& obfequeridí,& negandí: obfequendí, quum dícetís paratos efle ad celebrandum coenam:negandi;quum dí. *&tís nefas efleín vna eademqp Ecclefia duplicem(eruat Oo 3 vfum:
Miffarum
W^ dicti quaftiones duas fichabere.Nobís om- redditus in níno ea fententía probatur,quz putat reddi- P4uperum
fum redigenda.

*
2:14 DD.lO. OECOE. ET HVL. ZVIN. vfum: alterum Apoftolicum, alterum auté/Antichtiftía. nícum: fierienim poffet,vt fi MífTà prímum nO effet abolita, X nihilominus vos cum Ecclefia celebraretís coena, vt paucís ín angulum aliquem cóglobatís,permitteretur ínfacello aliquo Miffa.Ilam quemadmodum ín Boherhía educarentur díuetfz familíze. Sed fi Míffà ín(olidum exautoreturníhíl huiufmodi metuendum erít. Hoc confilium Domínus nobís olím reuelabat, cim apud nos ef fec Miffa abroganda. Etnifiad hunc modum ecíffemus, pars aduerfa obtínuiflet, vt in-receflu aliquo líceret eis míflare.Ouum autem publica effet aatoritateantiquata, iam nemínílícuít eiufmodi quícquam molíríi. V álete,x 1. díe Octobrís,anno 1527.
vc4POLOGIAE SACRIFICAII EFCH Aniliequam Pelarausfatlionis$.Dominici,Sépaiui Bafilienfium obiulit,Repulfio.per loamuem Oecolampadium.
zw T tibitam pacis ftudíofus,tamq abhorrens à S P contétíonibus eft anímus,Pelarge,vtín perSW oratíonetua narras: mirum profecto, quod CAO clamantíbus nobís perpetuo ad populiipa077. ratos€ expofitos nos;ad reddendam ratíonem fidei noftrx,obteftantibuse te;acaliosaduetfaríos, pet facra,(immaqp omnia, vt deScriptunis conferrenon dedignemini, fi forte fic controuerfiaruim finis aliquado fiat: tunullam concordíz occafionem obtulerisvnqua, imó multas ob facilitate víciníamq noftram obuíastantüm nof reieceíís,atqy adeó nun Gg periculum feceris, qui nam fimus, num pacís featores vel coniemptores.: Eft autem

** n EprsTOLARVM LIBER L:; 215; autem& Apalogía tua amatulentíot, quàm vt dete tale quiddampolliceatur: potuifletenim multa couitia, quae abíc caufain nos effutrjt,(ilentio preleríre, Vnde vereor, pacem nonadeó tibi cordícfle,nec tantopere à te defidetatam. Nihilomínus perfuafum efto,eius apud temagná elle reuerentiam: A genos qualefcung aníam tibi prebebímus,qua(fiquidem.ís es,quem tehaberívís) defiderío tuo coníulas,& veltandem qua charitatis funt, meditetis. Difces fortaísís melius de nobis fentíre, minusq fuccehíebís,( quanta fide ac religione ín Scrípturisambulemus;anínaduerterís. Oportebatfane,litíum noftrarum diremptricem,ac amícítí concilíatrícemelTe díuinà Scrí pturam: fedtibíquid acciderítígnoro,quoód Ecclefie autOrítatem maioris facías,minusq fufpectam cenfeas,, ratus hanc potiorem ad pacem víam oftenfura. Videamus ígitur principio, quonam illa tua Ecclefia ducat? Diíc fo- Ecclefia iu des: quam tu nobis Eccleliam prseftítuís, qua in reftdet^m. nec fallit, neq fallitur€ Aliàmne díces multitudinem, quàm ouium vocem paftorís audíientium,& fpiritu Chrí ftí directam, veram fciliceceius fponim 2 Illam certe, Oe nos nó reijcímus: quandoquidem níhíl approbat, quod fpófümímprobarecognof(cit. Porro vndeillam ab adultera dinofcemus? Fítenim non tató;vtífynagoga Dathanz pro Eccle(ía Chrifti fefe vendítet:& dum ea,qua per. (an&os Prophetas acA poftolos fpiritus Dei locutus eft, condemnat, íactitet feíe ín Spiritu(anco legitime coa-: ctam. Sepe concilia dífcrepant, E diuerfa decernunt. A- Conaliafe libí.definítum eft, Papam concilío fuperiorem: alibi fe- p? difcre-: cus decretum eft. refciifumc quod antea fancítum. Alibi P47t N imagínes€ delubris tolli,alibi conferuari iuflae funt. Alibícorpus Chii(ti negatum eft effentialiterin Euchiarífiía, 0.4 alibí

216 DD.Io. OECOL.ET HvE.ZVIN. alibiaffirmatum eft. Alibi Patres homoufion Filium Dei: téceperunt,alibí exploferunt. Alibi permíífa füntfacerdo tibus coníugía;alibi ínterdí ca: Alibi hzretíci rebaptifari vetiti;alibi usi fant. Eenonnunquam mínor conuentus magís píafanxít.Quomodo nunc confülemus confcíentjs? vtrí congregatiotnium credemus?Nunquíd numerofiotit' at conigregarat etíam Ahab contra vnum Heliam aliquantos? Haud ignoras,quíd totíes Propheta conqueruntur de$*N'33n^sp. An nontotum Concilium facerdotum& prophetarum condemnauít ChríftumzCer táneerunt,quz ín Concilijs definita funt;& nallo egent iudíce,vtan fidei confentanea fint;explorentur? Nonliícebit etíam illorum fpírítus examínare? An fortafsís perículo caretjtam díu harfitarevacíllabundas confcíentías, donec Coócilíj oraculo certiores reddatur? Putásne Chriftum fponfi fize tam ínfidum;vt Spíritufuo ínterím eam: deftituat;donec exomníbus Mundiípartíbus conueníctes Patres illufiretz l'ametfi nec íllís,fi Chrifti funt,& que veré Chrííli füntfectentur; deforeSpirítumfanctum dixerímus. Nec; ením liz ín pretudícium eorum;quíSpí-ritu Deí congtecatur,fcribimus:fed ín omnibus prudentiam requirimus. Quo eit indíceSpíritus probabímus? Alíone quàm facrarumSéctiptürarum? quz idcirco xorovoi€ regulares, vt hís proregula vtamur.. Quare ergo: non ducís nos primüm ad certam& compendíariam viam? An tu mínus fatis rliefinz in Gilead; mínusqj remediorumín díuínis volumíníbus,ad conuellendas adüerfariorumoffutías,& obturandahzretícorum ora?' Vbi: igitur oloríationoftra,fi ex hoc armamentarío arma non: fufficiunt? Quíd(gitur eft,quod Paulus tam fidenter fcri: bit T'ímotheo:Omnis doctrína díuínitus ínfpirata; me tilís;

EPISTOLARVM LIBER L-^217 dilisad doctrínam,ad redargutionem, ad correctíone;ad inftíitutíonem,quee eft ín iuftitfa, vt integerfithomo Dei adomneopus bonum apparatus. Cur Petrus lucernam vocat,loco obfcuro fulgétem, prophetícum fermonem? Cur lefaías vocatad legem& teftimonium, fi non díxerint iuxta verbum;hoc non erít eí diluculum,c«t Vacillántneapudtetam índubitatze fídeiScripturz* Dicis;te non íníiquá Scripturis: fed eas maxímí facere;& fateri col latione earum plerophoriían fieri: verüm hacratione nihil confultum effevelpublicz paci, vel anímarumfaluti, vtres maxíméagaturScripturís, quas alius alíó perinde atq; cereum nafum deflectit.. Meliora precamur facris, quámvtob quorundam licentíam procacifsímam ínutíles fiant:alioquí fruftra fcríptae forent: verü non patíunturvbíq eam tyrannídem,vt confertur(ureímagíni om nes pratereuntes ex equo fpectanti, vel carbafis pro flatu venti fe finuantíbus,vel cothurno vtrífq; pedibus ídoneo. Víndícát id adulteríj ftrenu€ ij, quibus Spírítus prophetío,& finceríter enarrandi Scripturas cocteditus eft. Ettuum fuerít,fi vím facímus Scripturis, vtnos hocagere Scrípturis coarguas: tuum fuerít,fi fancta Prophetarü monumenta díruimus;id per Analogíam fídei,&& índubí tatam gloria Patrís oftendere. Habet apud fideles characterem Scrípturz verítas;qui cancellarinequit:íd qd' vetí(simü effe experierís,vbi ín tereciderinttela,quae ín nos iaculatus es.Satius ígitur fuerit penitius fcrutaríScríptutas,quám indübiítatá eíus fidem labefactare:qua fi femel in fufpícione venerit;íactura vobís grauifsimà relinquet. Occurrunt etía in limínari Epiftola; tn àmoení quídà hzeretícarum technarü flofculi,quibus nonnundj obfolefcít Scriptura candor: attíngà& íllos, tecp iniuría nobis eas
O0 5 obrjcere:

Apocrypha
218 DD.Io;OgECcor.ETHvr.ZvtN. obícereoftendam. Errás igitur plane, quod nos cunículos X latebras,ín quas nós recipiam»;fi Scrípturís vrgeamur,inquírere fufpícaris.Alijshecobijcienda memento. Clari(simís ením teftimonijs res agítur, S aperto ín campo conflígimus;nec videbis terga noftra. Deinde nó pudet nos delectü habere ín Scripturis, K apocrypha à Canoaícís fecernere.Non eft recens id genus ftratagematis. Sufpícione nó caget,ad apocrypha,vbí de dogmatis agítutfe conuertere: ad quz fi confugeremus,recté infultatetís rat dum híícelibenter nítimur,quz nullus vel hzretícus Momusreijcere potuit: íure à fraudíbus& ínfidijs alíeni exiftimamur. Nomenclaturam Canonícorülibrorum,fpírituales vírí multís retro feculis, pofteritatí lupotum ríctibus exponenda conf(ulturí,tradíderunt. Sí non ftant pro nobís Híeronymus, Eufebíus,& quotquot ínterfacrum X prophanum tanquáverí facerdotes digno(cunt,peccatum noftrü fatebímur: fin à parte noftra confpicui(unt, curfactum tam(iniftré(nterpretatis? Quare eiíam rapíturín calumníam, quod Hebrxorum Gra corum(brorum vetítatem cofulimus,;num fententia nofirze accedant nec ne: quos citra periculum fufpícionis afpernati nonlícet: probarepotius debebas,infideliter&€ contra analogíam fidei,vfpíam íllos à nobis malé tractatos.Quíd ad nosalíorum perfidia?quamuís certum,fem per íinfelicíus Scrípturas tractaffe eos, qui bonas artes&C línguarü ftudía contempferüt:atq; adeo affirmare auíim, nullos, nififpiríitu Dei afflati, vel ínfígnite impudentes fint,abícqg ídiomatü notítía;illis non confultis, certi quippíam pronuncíaturos. Parcendü eratvel adoleícentü ingenis que calumnijsid genus fanctís ftudijs abfterren tut. Caeterum haecte mínus decent: affirmácenim quida, quod

EPISTOLARVM LIBER L^ 219 quod Graca Hebrzadj in hoc libro cítata alíus fuppedi-' tarít:tu vero parum Grecé,nihil autem Hebraícé calleas: atq íta alienis veftiare plumís: íd quod ego non magnifacío;etíamfi totam lucubratíunculam ab alíeno mutuatís. Deexemplari& varietatetypographorumq ofcitantía,nunquámne putas íufte pofle querí? non es vtíq; tam inexercitatus,quí id dicas.Quíd ergo nobís tanquam cti men íntentas,caufarí nos exemplaríumvaríetatem: cum nunquam probaturus fis, id nos prztexere, nifi exploratifsimum habeamus. Sed vídeo quem pungas clanculo hís aculeís: nímírum doctífsimum quendam, delínguís optíme merítum,& ín hocfüdantem;vt pura conftet exemplatía: aut fortaffe íd te docuit, maledícétifsímus Roffenfis quífpíam,quí talíaimpotenterin nos debachans eblatterat: cuí fidem neq; tu, neq; alíus habere debebatiís, nífi ta effe certiores facti effetís. Fortaísis autem& ab alío vanífsimo autore dídícifti, fupremt noftrum effugiü efle, O MNIA SEMEL fannis,fcommatis, X díctertjs diluere, ridete;exíbilare;carpere,véllicare;calumníarí,codemnare;atq anilíteragere.Bona verba quefumus:fecus ením teftanturnoftrí commentarij,noftrz apologize, noftre concíones,noflrag omnía: tametfi nonnunquam ab adueríarijs tàm flultaaffirmant,tam delira docentur, tam ínepta przdícantur, vt haud mírü fit, fi ex Heraclítís Democrítí,vel ex Democrítís Heraclíti efficeremur.Philautíam demum in arrogando nobís folis omni íudícíó,immerító& parum amice obijcís. Coram tanto Senatu, ímO coram orbe, non nifi verifsíma certí(simaque proferenda erant, Nullíus enim libertatínoftro iudício prze(crípfimus vnquam, neque tam pertinacíter alícuí affertioni adhacfimus,, quín à fententía noftra ceflurí eramus aq» ins

Ecclefia c0 temptus.,
220 DD.Io. OECOL. ETHVL., Zv1N. & fimus,fi certíora Scripturis diuinis nobís oftendantur. Interím no placet;hypoctítas agere,& alíud corde fentire,aliud ore confiteríinó enim vídemus,quo pacto íd coram Deo excufarevaleamus. Neg propterea fanctae Eccle(iz iudicium reiectum eft,etíamíi non cuiufvís coníutationis amplectamurfententía. Dum agimus,quod Ecclefíafolet,eam non contemnímus. Audítautem illa vo. cem Chrifti: à qua X nos,quantum Domínus dediít,pen demus. Contemneretur vero, fi velvnumpuellum eíus, díuino fpírítuloquentem;nonaudiremus: etíamfi illi totus orbís.reclamet. Verim nefruftra diu quíritemur, dá tu Ecclefiam pro te, nos veró pro nobísfacere contendimus:quín potíus ad ipfa argumenta tua pergamus,vt vídeatur, cuí verbum Dei futfragetur manífeltíus: X índe ad verítatem,&€ vt decet;pacem,petueníatur. Sequemur autem partitíonem tuam.Nam vt tu prímo loco teftímonía quaedam Scrípturz pro te adducis;íta nos ílla euanida,€ nihil conducibilía.ad ftabiliendum errorem tuum oftendemus. Deíndéjpaucula etíamnos de víu coenz apud Apoftolos,fubtexemus. Poftremüm noftra teftímo níaex arcanis]iterís, quae tu confutata putas, euíncemus adhucfolida,& à tuís aríetíbus ínconcufTa.
Refpon[ia ad araumenta Miffariorum.
Tprimumargumentumtuum,bafis& fundamentum elt: ruet profecto totum lucubratíonís tux zedificíü: quouís ením fomnio vaníuseft. Aut cur ea quz Scrípturis non ftabiliuntur,fed nudís verbis aguntur, dormientium phantafmatis non conferremus? Eft autem íllud argumentum, quod prímum ía aciem PronirGnedas ícens:

EPISTOLARVM LIBERL. 221 dicens: Hocfacíteín meam commemorationem: hoc ipíum facerenos voluít,quod tum ínter conandumíece-—— rat ipfe. Atímmolauerat íllecorpus X fanguinem fuum, Christi vpanís& vini peciebus contectum. Quo confectaneum"4 1477 e(l,nos omnes hocfacere,qui ad hanc facerdotij functio- eblano f nem ex homínibus delecti fumus. Addiís,hoc facile ani- ee maduerti poffe, ipfo loquendi vfu Hebrzorum, quibus facere eftímmolare. Refpondemus: Pofteríorem praemíflàr&i, nempe: Quod Chiíftus ín coena ímmolarit corpus fuum, neutiquam recipimus: Scríptura enim repu gnat, dicens: Vnícaoblatione perfectos effecit ín perpetuum;eos quí fanctifícantur. Vníca illa oblatio ín cruce, alteram ín coena excludít:-quam fi probare voles, caue, ne príncipium petas. Verbis fols non credimus. Illatío quoq anguftior& reftricíor eft, quàm prior praemifTa poftulat. Etením cum illafichabeat;Chriftus hocnosfacere voluit, quod ípfeinter coenandum fecit:íd quod ad omnem«congregationem fidelium pertinet, tu folorum míníftrorum, quos libenter patíor facerdotes dící, facis: íterumabfq; Scriptura. Et víde quàm deceat íd atrogantíae miníftrorum modeftíam. Equidem nefcio, cuí flagitío poftponam;audacem illam humane fragilitatis temetítatem, Miítum efti Lucifer ipfe, quem vocant, faftuofam illam vocem non horreat: fed vtaccefloría, eam ntic nonvtgeo. Iam quod Hebraorum ídioma hoc habere dicís,deceptus nímírum ab Eccío,autalio quopíam Hebraícaftro hoc afferís. Require diligenter, excute totum díuínum volumen:& profervel vnumlocum,in quo facere fine adie&ione,immolare fignifícet. Etením quaetu^. nobís teflimonía oggeriís, 3. Reg. s.& Iudic.;. vtfunt jen & innumera eíus faríne ,omnía cum additamento dícta fienificet.
lunt:
Facere

222 DD.lIo. OECOL. ET HvL. ZvIN. funt: vtfacereholocauftum, facere hircum pro peccato. Hicveró adíectío ílla defideratur proínde hic tu cuniculum quetis,te non recípientem.Generale verbum eft,qd ex adiectis figníficationem varíat: dícímus Ead cerefordes: pro ambulare,fordefcere.&& Heb. facere bellum. luxta tuam ratíocínatione colligere pofTemus nos, bellandum effe ín coena: nam& facere hoc fignificat:vel ambulandum,vel,vt ruftíice loquar,meíendum. Quod fi dixerís,alíam ratione effe hocloco: nempe, Chríítus antea ímmolarít: fed hoc eft, quod tíbí incumbet probandum. Poffenthacratíone nulla non ínferrí,& Chriftum feciffe,& facrificis licere. Quafiuimus, quidnam apud Hebr.nt$y preter generalem acceptionem ín Scripturís fignificet: nec ínuenímus aliam, quám quod nonnunquam,vteftapud Ra, Ifaac, expríimere& contundere& frangerefignificet: vt Ezech.2.5. Fractae funt mamma, pubertatíseorum:& iuxta Kimhi,Ezegh. 2 8 pro multiplícare: Fecifti tibí diuitias, vbínos legimus: Fecifli tibí fortítudínem, Et íta quidem apud Hebtzos res habet. Verüm tibi fatísfacere debuifet díui Paulí expofitio, ita enarrantís: Cuotíefcung enim comedetítís pane hunc, & de poculo biberítísmortem Domini annuncíatís,donecveníat, Quod Lucas dicit,Parentes puerum intuliffe íntemplum, vtfacerent pro eo iuxtalegís prefcríptum: tibi non füffragatur. Quid ením egerínt, perfpícuum eft ex hís, quz Euangelifta narrat: nímirum,quod ftatuerüt puerum Domíno,€ dederunt hoftíam, turtures fcilicet, vel columbas. Parentum erat fiftere puerum,& dare donum: non autem offerre,velimmolarepuerü. Abfit: fortaísís hínc prodit illud reprefentationis veftra fomníum, quod ín panís fpeciefiffatís Chriflum Domino, quí n m vultuí

ÉPISTOLARVM LIBER l 2:3 vultui París afsiftit,pro nobis interpellans.Sed vbi Chrifius iufsít corpus fuum Patri fifti ín coena, cim feipfum, vtinSacramento, fpítítaalem nobís cibum exhibuit?& panem difcípulis potrexiffe, non Patri obtuliffe legitur. Mloneo igitur Pelarge, nequid extraneum Scrípturisinuehas. Ccterüm vídebo,quiíbus rationibus Chriflum im molantem ín coena facturus fis. j
De Sacerdotio fecundum ordinem cAMelcpifédec.
Ic igitutargumentarís: Chriftus factus eft pontifex
fecundum ordínem Melchífedec:eoq; neceffe habuit
id offerre,fecundum ordínem Melchífedec,ín veritate, quod ílleobtulerat ín figura.Atqut Melchifedec Chríftum obtuleratín figura, quátenus panís& víní facriftcio factificium adumbrauerat corporís& fanguínis Chrí fli.Proindeoportuít magnum illum facerdotem Chrifti, veritatem corporís& fanguínís fui offerre,fecundum ordinem Melchifedec: ídeil ,füb fpeciebus panís& viní. Hiceft Syllogifmus tuus.Atquí expectabam ego,ex nouo ínftrümeto hifteríam,velex vetere promífsionem,ín medíum perteproferendam.Porró tu neutrum facís,fed P£74 nob figuram proponis. Sciuntomnes,quí vel medíocríter fa- prolant. cta deguftaruntnihil probari fíguris& alle orjs, vbi ve rítas non anteafuerít preftructa. Res fería e ,tenuibusd coniecturis non conficitur. Sanefi ficagerelicet, longe alíum Chriftum breuí índucturí effemus, ac alteri ex eo; quamuís pacifico facturi Mauiortem& Mercurium. Dixít Chriftus: Qui habetfacculum,tollat;fimiliter& perà: & quínó habet,vendat tunícam fuam,& emat gladium. Ecce Chriftus hic emere iubet gladios: licebit ergo
Epifco

224 DD. Io. OECOr. ET HVE.ZVIN. Epífcopis belligerari,tametfihoc dogma lex Chrifti nufquam doceat: fed audimus gladíum;& tale quíddam occutrit. Nuncftabíiliemus quod(magínati coepímus,lonoc firmíus quàm tu. Adelt promifsío, Ezech. 3 4. Et fufcitabo fuper ea paflorem vnum, quí pafcat ea feruum meum Dauíd: ipfe pafcít ea,& ipfe erít eis in paftorem. Item apud Lucam ínquit Gabriel: Dabit ílli Domínus Deus fedem Dauíd patrís fui. Iam felícíter cofectum eft, cum promífsione& exhibitione Dauidem effe typum Chrifti. Nuncpergamus ad ea quz gefsít Dauid,& inueniemus eum multa prelía tractaffe, XC effudiffefanguinem:índe collíigemus,Chríftum quoq; fanguínarium, X ita Martem quendam. Talis vtíq;,& non tam firma eft at gumentatío tua,fi ih pane& víno fundari voles facrificium corporís& fanguínis, eo quod Melchifedec panem & vinum protulerít,etíamfi obtulerít.Proba ígitur ín ela dijs duobus íuffas caedes,& confitma Chriftum ín fanguínario Dauíde przfiguratum,& neceffehabuiffe,vt i^ ta figuram expleret. Rídebis nos forfitan ita ratiocinantes. Itaq; fimilís tua ratío, neq; nos multum turbabit, vel anxíos reddet:tantum abeft, vtad díuertícula properemus ,quantumuís gloríofius omnem elabendí víam te preclufurum mínaris,quum fecurís nobís nulla opus eft fuga. Affümo autem obíecto pectore argumentum tui. Chriftus, ínquís, factus eft pontifex fecundum ordínem Mlelchifedec: id ex confeffo eft: procedís ac dicis, Necef(fehabuitid offerre, fecundá ordínem Melchifedecín verítate,quod ílle obtuleratín figura. In hoc fermoneprofpecat quippía, quo fubapparet, quomodo íntellectur? físpontificatum fecundum ordínem Melchifedec. Vnde mox ín pofleríote premiffa mentem aperís; ibciens:
tqui

EPISTOLARVM LIBER L 2:5 Atqui Melchifedec Chriftum obtulerat in figura, quatenus panis& vini facrificio, facrificium adumbrauerat corporis&(anguinis Chrifti. Hanc minorem vellem Pelarge probafles: fed non probabis,& propterea fomnium erit. Nos enim conítanter negamus,catenus gerere typum Chrifti Melchifedecem, quód panem vcl vinum obtulerit:fícdin eo potius, quod perpetuus &in zternum facerdos:& quod non legitur victimas cruentas obtuliffe,fed à ceremonijs liber, Aarone przftantior fuerit. Dignitasilla à Pfalte di&a eft: Tuesin zternum facerdos:& hoc eft efie fecundum ordincm Melchifedec. Hoc Paulus ex eo colligit, quod introducitur Melchi(edec,neq; initium dierum,neq; vite finem habens:Heb.7. Nequaquam autem perpetuus pontificatus có fpe&tat, vt perpetuo offerat: id quodin veftris dogmatis eft. Derogarct enim hoc primarij pontificis autoritati, cuius cff femel& vnica oblatione opus fui perficere, quod vel ex fumma dignitate eius cquidem effe debebat: certé Paulus hoc palám affirmat. Vbi igitur tam imbecilla,imó xgra premittuntur nihil foljdi vcl fani fübfumi poterit. Nec gloria Chrifti faluderit: maiora cnim nobis in Melchiledece promiffa funt. Quoniam nonlegimus vllas ceremonias diuini cultus Melchifedecis: vtiq; no eritopus, vt in vllis ceremonijs illas adimpleat imitatrix veritas. Vides quàm inutilis eftarmaturatua, Probandiü tibi reftatin oblatione panis,Melchifedecem prefigurare facrificiü veftrum,alioqui ruetratio tua:imó vt confpeGa eft, ruit. Hic tu colligis infantilia quedam argumenta& diuerticula, qua & nos ridemus, necapprobamus:& quia à nobis profc&a non(funt, nolumus illa ftabilire. qualia funt,
p* quod
Melchifedec quatenis Chriflé
typus,

226 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN. quod 353 ab Hebrzis interdum prafe&us dicitur: fed Melchifedec facerdos eft:id enim nec nes negamus: etiam nos quoq; non ficarguimus. Melchifedec panem obtulit, ergo Chriftà necefle erat purum pane offerre: & Aaron hircum obtulit, ergo& Chriítus fc in fpecie hirciin cruce offerre debuit: Abfit. Non enim noslater, quantum ex fimilitudinibus& figuris elicere licet. Cxterüm non imus inficias, fed libenter afferimus, quód Melchifedec panem& vinum protulerit, non obtulerit:idd; non Deo,fed Abrahz,&eius comitibus.Hoc enim quod nos afferimus, habet Scriptura: juod vero à te defenditur, prorfus ignorat. Quid igitur fugcremus mi Pelarge? Ipfe teftis es, ícriptumr efle, Protulit.Iofephus quoq;& Chryfottomus xenia exercitui Abrahz data fatentur,imó claritas contextus non finit aliter fentire. Tu autem magna licéntia addis, à Melchifedece panem datum in folatium delaffatis ex itinere,&in facrificium: confifus frigidiffimis quíbufdam conieQuris,quarum vna eft;Bonam facrificiorum partem in efüm ceffiffe ludzorum.Benc cft;Pelarge:ita enim ifthic legemus, fed vbi apud Melchifedecem, vtrunq; reperies? fomnium igitur eft coniectura tua. Et iam finó diceremus ,impoflibile idem effc(acrificium & cdulium: at non propterca probaucro; omne facrificium edi, neq; omne edulium facrificari. Iam periculofum eft,& damnofum; plus velle fapere, quàm ex Scripturis habemus. Secunda conie&ura: Sacerdotis praecipua fun&io eft; hoftias& facrificiaofferre, Hebr.5.& 8. Melchifedecigitur facerdos cüm eflet, obtulit vtiq; facrificiam aliquod. Porró non obtulit Mofaica lege priícriptas proinde propius eft vero panem hune sb. tuilie,

EPISTOLARVM LIBER L 227 culiffe,& vinum in facrificium. Vides ipfe nimirum,& hancratiunculam inualidam, dum dicis, propius cffe vero:& non audes dicerc, verius. Profe&tó contrarium verum eft, multo d; probabilius, quód imitatus fit Noe & Abclem,& Abraham, obtuleritqs quando offerendi fuit occafio,pecudem aliquando:tametfinec hoc citra Scripturam afferuerimus, có quódnon fine myfterio Motes boc praterire volueritficut etiam parentes eius cómemorare Spiritus fan&us noluit. Malumus quod ille de eo predicat,&nosannunciare: nempc quod(actificium laudis Deo perfolucrit. Tu vide, vt conftet tuaratio.Licebit/neitaargumentando à genere ad fpcciem, cum affirmatione defcendere? Pelargus eftauis, ergo Pelargus cft citta: Sacerdos offert hoftias, ergo offert panem:talis cft haec tua coniectura. Non multo firmior cft tertia, quod interic&ta paréthefis, Eratenim facerdos dei,fa&ti caufam reddat; quare vinum& pané obtulerit: alioquin quid ad facerdotij rationé magnopere attinebat, panem& vinum proferre in refcitionem,quod facere poterat nó facerdos.Sunt quz hic tibilicecopponerc,&tuipfe malé tibi confcius prodis. Principioquod mauis fequi incerta, quàm certa& pu» ra.Scicns enim ab Hebrzorum eio exemplaribus recedis,ctiam tunc cum Latfha exemplaria variac ipfe vides, vbi adtollendam contentionemifta confulere oportebat.Hoc erat finceri interpretis. Quo pa^ &o autem fufpicione caret, eam lectionem deligere, quz cum exemplaribus pugnat:&illam repudiare,que confona eft:vt dc analogia fideiinterim taceamus,qu vclapicem in myfterijs immutari vetat.Itaque non cft pau nthefis,neq; cau(x redditio, fed pergens oratio,& P2 noux

228 pp.Io. OEcor.ET HVLE. ZVIN. nouz dignitatis oftenfio.Habet enim fic textus:Et MelMhigés chifedec.rex Salem protulit panem& vinum,& erat fa. [47] up ex
dignitas.
cerdos Deialtiffimi,& benedixit eum,& dixit. Benedi&us Abraham, cc. Ponit enim geminam illius dignitatem, quibus fua operaadiungit. Regem enim& facerdotem fuiffe oftendit.Et quoniam rex eras munificentiam declarabat: quoniam autemfacerdos, gratiarum adioni&diuinz laudivacabat.Hzc plana& genuina effe, perfpícuum eft contendere nolenti. Vrget apud Hebraeos coniun&io s:id eft,vt legamus Et, vel Etiam: quod pro enim olim fortaffis le&um eft. Vrget prapofitio Z;apud Grecos,que nonnunquam pro porró accipitur,& fententiz coniunGiua eft: tu eam vis ancipitem effe,& interdum armoAoyixli: id]; dicis, cuiuis puero Grzcis initiato conftare. Dicoro;quis te grammaticus fic inftituit? lege Chryfoloram ,lege Theodorum, legealios quofq;:&oftende nobis plus quàm pueris, tu fcilicet Attice linguz vindex, tale quippiam in communiidiomate przcipi.Attulongé quefitam,& poé&ticam magis quàm obuiam interpretationem rapis. Vides iterum, qua fimplicitate tu& do&orcs tui adlinguas confugitis, quanto q; periculo(e vobis fimpliciorcs concredunt.Mifrcatur veftri Deus,& concedat;ne ex fimplicibus Spiritus fan&i hoftes efficiamini. Ecce & hoctibinon patrocinatur, quod&loannis 1 1.cap. affumis,dicens veterem interpretem vertiffc: Nondum venerat enim Iefus in caftellum. Iterum enim magis tibi arridet errorveterum, quàm nouorum interprcetum exa&iffima diligentia. Qui profedtó malé egiffent, coniunctionem Enim auferendo,& fubftituendo Autem,fi hic d effet caufalis. Vident vtiq; qui vol Suo. modo

EPISTOLARVM LIBER TL. 229 modo abfq; cau(a, caufalem quzras. Certitadinem fa&iso(tenfurus Euangelifta, annotandum ceníuit per copulatiuam Z|;vbi ca verba Chriftus locutus fit,& antequàm veniret ad viciniorem fepulchro locum. Non erat enim caufa vocationis, quód nondum veniffetin caftellum: fcd quód illam przfentem miraculo effe volebat. Hic cüm aliquáto clarius à nobis Mofe verba recitantur& diftinguuntur,(ubdis:Quis non vidctinuerfum ordinem? Mos eft Scripturz,vt caufam fa&o, non fa&um caufz fubijciat. Nihil minus fatemur, quàm hic inuerfüm ordinem, vtaudifti: nó admittere poffumus, Enim effe caufalem particulam, quam Hebrzi rariffimé fic enuntiant:fed altera Melchifedecis dignitas ponitur, quam&ipfam fuum fequituropus, Quz hic ordinis inuerfio,vbitam equa munerü diftributio? Quid magisrege dignum, quàm fame laborantem pafcere? Quiditem facerdoti magis cogruum ,quàmin diuinis laudibus verfari?Et hic tibi videtur inuerfus ordo? Porró vulgatum exemplii habe:é quo cognofcito;quid invcrtamus.Ioannes prafcétus xenodochij,pauperes pafcitpane;& cft doctor, acadmonetillos,& dicit: Grati cftote Deo, patienter ferentes crucem, à Deo vobis impofitam, cc. Quis hicnon videat, quód vtrique dignitati opus fuum refpondeat,& xenodochij pauperes pafcit,& do&toradmonct. Sed in tam manifeftarijs abeffe contentiones decebat. Vnicum tuum fundamentum eft; coniun&io Enim: quz nequein Graecis, neq; Hebrzis voluminibus reperta eft,ncq; eam phrafeos dignitas admittit. Nos autem&idiomatum proprietatefulti,&reipfa confirmati fümus: Interim tu nos ad reftim ada&os; inquis:& fubinde vatijs conuiP3 ti)s

230 DD, Io. OECOE. ET Hvr. Zvi1N. tijs oneras, que preterco. Nihilominus ita eft, vt obiecimus. Etiamfi maxime panem.& vinum obtuliffet Melchifedec, nondum tamé indc euicum eft, ca oblationetypum Melchiícde pratuliffe, vt etiam Chriftus ficofferre debuerit in panis fpecie corpus fuum. Vc,,, rumenimuer ordo ille aliterconttat.In hoc enim imin tatur Melchifedecem;quod zternus eft(acerdos.Vnde
Meet quà&fine patre& matre cíle, ctiam ad facerdotij dignitaChry, tem attinet, qua in Chrifto precipue fulget: quod tu
contra mentem Pauli negafti. Quin& bene precari,
Deum; collaudare, magis facerdotuüm quàmregam
eft. Etfi dixeris hoc effe omnium Chriftianorum, gratias habemus. Ita enim& omnes Chriftiani precum oblationes,& laudum offerunt(uffragia, Vnde non eft quod.aliud requiramus, in quo Melchifedecem, vtfacerdoté, Chriftus facerdos exprimat:quàm quod aternus facerdos cft,& à ceremonijsliber. Alia autetn funt, in quibus Aaron cius typus fuit; nempequod femcelià anno ingrceflus cftin fanda fan&orum,& Chriftus vni, caoblatione corporis fe Patri pro nobis obtulit. O blaAa Chri- ionem, igitur facerdotis Chriftiab Aaronis figura, difinpus. gnitatem vero à Melchifedec difcemus:zternus enim.
facerdos,iuxta ordinem Melchifcdcc,femeliuxta ordinem Aaron fefc obtulit, Apparetitaq; quid tlbiimpofuerit.nempe quodno anjmaduertis in qno Chriftum Melchifedec figurarit: quod Paulus fatis explanaffet tibi.fiquidem animaduertiffes: neque praterijfiet,fi alia eflet oblatio. Libenterautem tibi ridiculi& inepti erimts,quàm vtaliquid praterautoritatem ScripturzaíÍcramus. Sacrificium ruum nulla Scriptura predicate quafola erudiri volumus. Certo Hebrzi ,ad quos pauius

EPISTOLARVM LEBER L 251 lus fcribitjnon tam tudes erant; quin hec quelonge rudiorahodie male docentur, capere potuiffent. Profecerantíane nonnihil,& folidioris cibi capaces erant. Vnde&tcftatur Paulus,fe omiffüarum fermonem qui ridesinchoat.; Cauillum igitur eft, quod ais, hancob caufam intadum in ea epiftola iuxta Melchifedecis dignitatenr hoc facrificium. Tantum nunc de Melchifedece dixiffe fufficiat: quz nihiltibi patrocinantur,vtinde€olligas; Chriftum in coena fub pBinis fpecie corpus fuum immolaffe.
De ditlo Pauli, Quod omnis facerdos dona offerat.
Lia ratione oftendere niteris, Chriftumin Miffa
Dco patti afferri,ad expianda hominum peccata,
dicés iuxtaPaulum: Omnis pontifex ad offeréda . munera& hoftias coftituitur. At Chriftus in eternum, ctiá cim ad dextrà Patris refidet, Aerapgze feu facerdos eft;ac pontifex veri illius tabernaculi; nempe Ecclefiz. Proinde neceffe eft;& eum hoftiam aliquam haberé quam offerat. Hoc fyllogi(mo,; vis iugeillud(acrificium Chrifti in Ecelfffa dcliniari: tacito interim myfterio ipfo, ne imbecilles auditores non offendantur. Verüm vndehanctuam confequentiam& deliniationem probabis?Curfempertua verbanuda profers? Vniuerfalis ifta maior,à Paulo reftri&a eftad facerdotes Aaronicos&legales:id quodliquet ex eo quod fubdit:Dà fuper terrani offerunt donaria iuxta LE C E M:€ fuprà capite 5.idem afferens: Nemo fibtjpfi vfurpat honorem, fed qui vocatur ctiam à Deo, quemadmodum& Aaron.Nuncexpendc;an ad aliam oblationem, quàm ad cam quam Paulus ipfe ponit; Chrifti facrificium P 4 trahere

2312 pp lo Mcot ET HvL.ZvrN. trahere poffis. DIcis Paulum ipfum fic argumentari. Etiam:fed Chriftum legalibus iftis opponit vti przftan tiorem dignitate, poftea quid obtuleritapcriés. Et tantum nó ficratiocinatur:Chriftus facerdotü eft prz(tantiffimus, vnde& praftantius obtulit facrificium:idautem fadum eft vnica oblatione.Praftantior enims ett, quivnico opere& impetu negocium abíoluit, quàm quifubinde& multis conatibus. Tuveró in hunc modum colligis: SaBerdos aeternus eft, igitur& hoftiam habet, quam iugiter offerat. Quod fi quotidie facrificantem feceris, dignitati eius quam fupra pofuit;derogabis. Non enim vnica illa oblatione confummaatlet, quodtoties reiterandum eft, no fola commemoratione&gratiarum actione; fed vtfingitis, quadamreprafentàtione corporali: quam vocatis myfteriü tam füblime,vt czteriimbecilles aüditores capere non potucrint, quod vos przftátis minimeq; crafliingenij doétoxes:offenderenrurq; tanta fublimitateij; quos verbum crucis no offendit.Hac via omnes Scripture quiduis tibi probabüt: dices enim, fubintelligendum, tacitum; myfterium propterinfirmiores. O^ um latibulum, Ó przclaram vi&orii;quam argutiecillz vobis reportàt. Yuafiuncu- Eft'ne hocScripturam afferre? Quibus arictibus opus, laScipti- vthectua demoliamur?Conquereris,quód fatis nobis 74^4'7* fit corrueato nafo femcl omniaridere. Et quid tu facerid ni res; fi noftra ic probaremus?Diuites fcilicet dimittimur, dum probas perca, qua apoftoli tacuerunt. Et quis fpiritus illaarcana vobis reuelauit? Porró non video, quid te inuet hic vox Graca Aersegis TJ dba, quam vertis, miniftrüm fanctorum: hoc eft;facerdotem. Quis enim negat Chriftum effc facerdotem? quis negat

EPISTOLARYM LIBER L 2535.
negateum& miniftrum fandorü, qui funt verum Dci Chriitus
tabernaculum Explicare oportebat; quomodo nunc mine di::.' m. fandorH.
miniftret. Sané Apoftolusex propheta Hieremia Ícipfum,fednoniuxta mentem tuam declarat, qua nam facràin Ecclefia fua difpen(et Chriftus. Ab ipfo enim eft,
quod corda fidelium noualege fícribantur,& vbertate
gratiz fpiritus locupletentur. Vtinterim tranfeamus,
quomodo interpellando apud Patrem, fua dignitate
Ecclefiz omnia quibus opus habetimpetrat. Porró no
inuenis quod. quzris, vtinungere propterea poflis
Chrifto quotidianam illam facrificandi corpus fuum
fun&tion&,ita vtaliter renouctur acrefricetur menoria paffionis, quàmin mentibus noftris per gratiarum
a&cionem.Dignitas ac meritum Chrifti crucifixi,coram
oculis Patris nunquamita fencfcunt: neq; fanguis ille
nobilis& innoxius vnquam ita ccflat clamare pro nobis,& contra impios, vt corpus illud fandtiffimum hoc Corpo
modo per tales miniftros antc facié Patris omnia per- Chit p
petuó videntis redhibendum ac fiftendum fit. Velit
cas& hoc quod dicimus: Si Chriftus facerdos in zier- nar nibil
num, neceffe eft;vt iugiter offeratin Ecclefia. Quomo- opu.
doiugiter offert fecundum vos, regnante Antichrifto,
füb quo iuge hoc facrificium auferendum dicitis? Idonci.(cilicet, Danielis interpretes. Ettulibello tuo facic
hoc ver(uinfcribens commaculas: Impij aufferentiue
ge facrificium, populusautem fciens, Deum fuum obtinebit& faciet. Verum nos hac haud fruftra obijcimus.Quod cnimiuge cft, interruptionem dicrum non T2467.
recipit:id quod Gea voxteftatur. Iam cüm mi(- F»??«vefanrdicitisiuge(acrificium,Chriftumdj; iugiter oblatu- n
rum nullo igitur dic munere hoc fuo non fungetur.
P. Quod

234 DD.Io, OECOL.ET Hvrt.ZvIN. Quod fi dixetitis citraindignitatem Chrifti intermitti aliquot diebus:multo nos Chrifto dignius, fecundüm Scripturamloquemur, quód vnica oblatione in cruce id minifterij confummarit, cuius beneficijm memoriam nüc repetito quotidie facro coene Dominica ritu grati feruamus.Animaduertis nunc,quod nobis nihil prcterfomnianudad;verba obtrudas. De antitbefi menfa e calicis demoniorum,ad men[am e calicem Domini. Iré caufam tuam iuuari putas, exantithefi menÍz& calicis dzmoniorüm ad méfam& calicem Domini: nam fiin menfa demoniorü nó decrat facrificium, neq;in menfa Domini. Falleris autem;& teipfum malé accommodata fimilitudine actas: Non ignoras,omnes fimilitudines claudicátes, nullas d; per omnia refpondentes. Alioquin exhacantithefi ac collationeredté colligeremus. Cótaminabant menfe d&moniorum, contaminabit igitur& menfa Domini:vt conftet peromniaantithefis. Quid potius fpe&tandü, quaoríum ipfe Apoftolus mentemintenderit: nempé huc. Iudeis& gentibus fuz panegyres ac ceremonic crantiin quibus confortium fuü indicabant. Ita ltraelitz omnes;qui eduntvi&imas;focietatem acius quoddam iuxta idem altare teftantur. Ita ethniciin coguen«u apudidola, quibus facrificant; communioné fuam oftendunt.Ita& nos noftra panegyri,qui coenam, non immolationem dicit, focios effe declarat. Ad fimilitudinem pertinent communes epulz,communis gratiarumactio,& focietas,nà par vtrobiq; facrificium,quod illis cruentum, nobisincrüentum: hoc cft, ipfa gratiaruma€tio, Vides& hinc tibi nihil prafidij fupereffe,& ocriptu

EPISTOLARYM LIBER 23 Scripturam tibi nequaquam feruire. Certé fi Paulus pro menía Domini hocloco altare,& pro pane facrificium poaeret, herbam vtiq; porrigeremus: nunc aute nodum'in fcirpo promittis, dum quod diffimile pro fimili intro ducis..
«dn femper iungamtur:lex,facerdotumc» faevificium?:
Eceptiffimum apud tc eft; indiuulsé cohazrerelegem,facerdotium,& facrificium:vnde etiam in no lege effe neceffaiium eftfacrificium externü, quo nobis quotidie peccantibus Deü propitium facimus. Verumhzciterum abfq; authoritate Scripture fcribis, imo nec verba tua expendis. Nequeenimlege natura iunctum füit facrificium: quamuis tj qui(ub lege natura pie(acrificabüt;nolegis,(cd fpiritusimperio. Quod filegiiun&um fuiffet, ea etiamimperaffet hodie, neq; abolitailla effent::ceffauit& fub lege Mofaica 7 o. annis facrificium;captisin Babylone Iudeis,& iterum fub Antiocho plufquàm tribus annis. Nuncvero fub noua lege, quz lex fpiritus ac fidei, teftatur(atisfa&um pro peccatis noftris fanguine Chrifti(acerdotis, itamuncre fuo perfundit: quare in contumeliam vnici facrificij, externum illud reduceretur facerdotium; in factificijs fefc occupans? Siomnino& poft plenitudinem temporumrequiritis iuxta Scripturam facrificia, ecce pot oblatumin cruce Chriftum habetis facrificia laudum, habetis thymiamata fan&arum precurn, habetis oblationesorationum,& fru&us labiorum: connumerare, fi libet,&beneficentiam ac communionem inter facrificia. Denique quod ad noftros(acerdotes: hoc cf, cpifcopos& doc&toresattinct: admittimus lubétes, quod&

,236 DD.Io. OECOL. ETHVL.ZvriN, quod&illi fua do&rina Domino adducant& offerant hoftias,fed fan&as& rationales,ficut& Malachie didtü cxponendum cenfemus:De quo nunc dicendum. De dicio Malachie.:
Bi Malachias dicit: Ab ortu Solis vfque ad occafum,magnü nomé meumin gentibus,&in omni
locofacrificatur& offertur nomini meo oblatio munda: Reijcis non folüàm meam, fed& Tertulliani& Hicronymi interpretationé,&omnes alias modó cómentitium tuum facrificium fundes:íed mentem Prophetenon affequeris.Nihil me moratur,quod tu& alij fccus quàm nos exponatis:Certi fumus;nullas alias expofitiones quadrare, atque noftram:& noftra ex Scripturis deprompta efttua veró fineillis allata.Meremür autem& nos ,fi Scripturá Scriptura bene illuftrauerimus,maiorem fidem:quàm hi qui alioqui columnz videntur Ecclefiz, fi abfque facrarum literarum teftimonio opinionem füam dicant. Obijcis, obftare mihi verborum ferié, nec pateris vocem facrificij in varia frenificata diftrahi. Cüm igitur in fuperioribus verbis Malachiz accipiatur pro eo quod pro alijs Oofferebatur, res poftulat; vtin fubiedis quoq; verbis fimiliteraccipiatur. Gentes autem fuaconucr(ione Deo reconciliatz, qui poffünt effe propitiationis facrificia? Agc mihi Pelarge.videamusvtra expofitio;noftraan tua germanior fit. Nónne reijcit Malachias facerdotes Iudaicos, offerentes panem pollutum,& czca claudad; animalia:pro quibus introducitalios, oblationem mundam facrificaturos:Apoftolos videlicet, acillorü fucceffores.Probandá igitur tibierit, vbi corpus Chriftiin pane obtulerint. Equidem ex Epift. ad Rom. cap.r 5.probauimus, cos

EPISTOLARVM ,LIBER L. 23 n €os feciffe oblationem gentium. Tu veró in hoc expo- Gentili ob fitionem noftram reijcere vis,quia fuperius dicat,facri- un d A ficia pro alijs offerre. Bone Pelarge, ne fis tam inconfi- p" efe derans.Malachias hocneque dixit)nequefpe&tauitfed—' in hoctotus eít,vtnomen Dei glorificeturpane autem polluto, czcisqd;& claudis oftijs magis contaminetur.
Quod fi prophetiz fpiritum fpiritalibus oculis contueri valeres, nec effes tam addi&usinueterato tuo errori videres vtig;debobus Deononeffecureneq;far-—
raceum illum panem efurire: fed populü ipfum effe pa- P47*pre
nem,ut 1.Corint. 10. Vnus panis,& vnum corpus mul- populo,
ti fümus. Afferebant tunc indodi facerdotes panem:
hoc eft, populum pollutum, ceremontjs quidem deditum, fidei veró expertem, cecum ad diuina cognofcenda, ac claudicantem in via mandatorum Dci. Illis
ergo abicáis excitandi erant theodidadi, qui Dco obJationem mundam factificaturi erant:Apoftoli fcilicet,
mundü inquam& liberum à ceremonijs fide veró purificatum populum, fragrantiffimum coram Domino.
Abludere ne adhuc videntur pofteriora pofterioribus?
Sicexveteribus Theologis plerique dixerunt.facerdotes Deo offerre panem, qui eft corpus Chrifti myfticum.Et quos do&rina adduxerant, orando& gratias
agendo,cos in fynaxi Deo commendabant:id quod
Chriftianis omnibus licebat. Jam non eft quod
doleas inconftantiam meam;quodin difputatione Dadenfi hzc Malachiz verba:Et placebit deo facrificiü Iu- Malithis
da&lerufalem;ficut dics feculizinterpretatus fim,Sub- locus alins.
lato facerdotio Aaronico, rediturü facerdotium Mel- Sycerdonii
chifedec:& iam non admittam facrificium Euchari- puli
ftiz.Bono(is animo:res enim falua eft; tu veró non in- dec. tcllexifti

Denomine
denda ,vbi dere€onfiat.
238 DD.Io. OEC OL. ET HVL. ZVIN., tellexifti quid dixerim.Intelligebam per facerdotium Aaron.id quod facrificijs additum erat:per facerdotiü autem Melchifedec, quodà ceremonijs legisliberum. Et quid pugnant hzc cunr his quz antca di&a funt? Poenitebittandem Miffariostam infelicium patronorum,quinevnüquidem Scripture didum pro fuo facrificio ftabiliendo proferre poterunt.Nihil probatti cum verbo Facite. Fruíftra introduxifti Melchifedecem cum coniüc&tione Enim. Inutile tibi eft,quód omnis facerdos dona& hoftias afferat. Nihil te iuuat, antithefis menfz dezmoniorum& Chrifti. Euanida ratio efb;indiuulía effelegem;facerdotium,& facrificium.Malachias planéaliud quiddam vult,quàm tu fingis. Etin fumma, nihil preter(omnia comminifceris. De vfu cene Dominica,ab ipfis Apostalorum temporibus.
Y Isigitur ficfe habentibus, nihilq; de facris literis tc afferente, fruftra nobis Ecclefiz autoritatem& víum proponis, quz nihilapprobatum vult,quod
fponfi fui verbis minus cofentaneum eft, vel quod Spiritus f(anétus non docuit. Notiorillanobis cft, quàm vt
Ob tuos,vel quorumcunq; fophiftarum&tyrannorum
impetus, alienü quoddam dogma recipiamus. AgnoÍícimus vfum facrofanétz coenz à Chriftoin memoriam paflionis fuz,& foedus vere amicitiz inftitutum:ab
Apoftolis commendatum,&in toto orbe receptum,
quocunque tandem vocabulo, fiue facrifictj, fiuc fyna2 X€0S, fiue Miffz, quod recentius;appellarelibet. Nos "on conte- i
fané denominibus contendere nolumus,vbi de re cóftiterit. Le&i olim Prophetz,& interpretationem habucrunt, did preces,habita funt admonitiones, pauperes

BerSTOLARVM LTBER Ll 239 peres curati, gratiarü adiones di&z funt Chrifto communiter,& fra&us eftin memoriam paffionis panis,& calix gratiarum a&tionis diftributus eft. Hzc vbique recipitEcclefia,&non poteftnon approbare. Verum nihil minus receptum eftin fidelium cordibus,quàm impiumillud, de corpore Chritti fub panis fpecie quotidie immolando fomnium:imo toto cordedolentomniaclectamembra,diim cognofcunt capiti fuo Chrifto tantam iniüriam ficri. Fruftra autem nobis ante oculos ponisIgnatium, Irenzum, Tertullianum, Cyprianum, Athanafium,& longum illum catalogum Patrum:quorum loquendissaorem nouimus, tu autemà tropo corum abhorres. Ecenim Chryfoftomus& Auguftünus,
& alij fatisindicarunt, quomodo intelligi velint ac debeapt:tametfi multum impuritatis in dogmatis& cercmonijs ftatim poft Apoftolorum tempora paulatim irrepferit. Ncc mirum, cüm& Apoftolorum temporibus Antichrifti multi fuerint..Solebant autem illi Quidvetecommemorationem vnici facrifictj, facrificium appcl-"^ Sacrifilare. Sepenumeró teftatiffumus, nos non tàmànomi-^^ ine nc facrificij, quàmab errore, qui abufu nominisinuc-"t Gus eft; abhorrere. Securum olim erat,& abfque pcriculo, etiam nonnihil ludere in Scriptura,& figuras fuo propofito accommodare, quamdiu à canone fidei non recedebatur. Hodie autem exccrabile fuerit, facris teftimonijs,& his qua ab illis(impliciter dicta funtimpio errori pretextum quzrere. Fides catholica clamat:$E MEL IN CRFCE PRO ELECTORVM PECCATIS, 4. CHRISTO PATRI DEO$ATISFACTFM.Cótra quam finceriffimá& catholicam veritate erigit fefe blafphemiaita,que dominica coenam
non

240 DD.Io. OEcor. ET Hvr. Zv1N. non tàm commemoratiuum; quàm fatisfa&iuum fas crificium facit. Tante fcilicetimpietatis orthodoxi patrcs fuére patroni? Minimé.Sedij potius, qui minus oculati inrebus fidei difpiciendis, fuz fortaffis glorie, fuid; ventris commodo ftuduerüt. Neq; plura reíponderim ad do&ores,quorum pleriq; pro nobis magis faciunt, fi cum iudicio legantur. Efto pofteriores nonniDionyfiw hil dcfipuerint. Dionyfium moxadiungis Apoftolis,vt son Ar?p4 3ntiquitatem referat: fed fi non decepitlent falfi tituli, gi^ile&&Gi patroni, ad quos fcribit,& quoscommemorat, fentires vtique non fuiffe Ariopagitam illum: fed callidiffimum quempiam,qui artificiofg.scrborum fententiarumd; fuco, immodicam ceremoniarum farraginé excolere ftuduit,& monafticen, cuius ne mentio quidem,poft multa Apoftolorum luítra, Chryíoftomo teftc,pradicauit,& fuperftitione onerauit. Habettamen &ille,quztibi contradicunt. Verum valeantilli; ad vtiliora enim nos conuertimur. De dicl ione Xavseysrron. Pprehendis mordicussex A&is verbulum Aerseyérra», quod facis iure tuo nimirum Grzcé do&us.Quodfi maximé concedamus tibi,coendap-| pellatam, vt hodie folent Graci, Aerrspyéar, ficut noftri| quidem appellant officium: quid momenti impendetur, vtimmolationem tuam euincas? Sunt& angeli& prafides Aeregysi,& quid-inde euinces? Nunquid LuCas dicit 9vérmv aura», vt facrificium aftruas? Scd ignoraffemus gracitatem tuam, nifi Aerzz242» declinare nos doceres, citatahincinde cavocula.Sed E 4 4.5 MZ inquis,verfio fic habet.At ego affirmare non aufim,quód
fua fic volueritintelligerc. Sentittandem, quorfum fidelis

EPISTOLARVM- LIBER L. 241 dclisipfiusoperarapiatur. Quin potiusexpende, quid antca Lucas przmiferit: Erant, inquit Propheta ac do&oresin Antiochia:non dicit, facerdotes&immolantcs. Subijciens autem aerzeyérras avra: hoc eft, fungentibus illis fuo officio quid aliud dicit, quàm quod pracedentiarequirunt? nempe;quod populumad fidé cohortati fucrint, S; Scripturas interpretatixquod&ipfum maxime facrum ac pium opus eft, neg; inferius co quod fymbolis agitur. Dabimus interim, quód cü cztcris pané Dominicum fregerint& difpen(arint, mortis; Dominice bencficium annuntiarint, num tu propterea cos facrificantes dixeris?Ecce& hicnihil habes, quo vcl glorieris; vel fidas. Accedimus nuncad teftimonia, quz nos attulimus, qua minimé fabellis tuis
cedunt.
(Nostrorum arqumentarum corraboratio.de diclo Pauli, Quod Christus femel oblatus est.
Idcliffimé commendat nobis Diuus Paulus vnicá Dus oblationem,femcel factam& confummatam, ad exhaurienda peccata noftra: cuius crebra teftimonia hicrepeterc intempeftiuam:Q uid enim attinet bonam partem Epiftolz ad Hebrzos huc tranffcribere? Attu totam cius vim vno verbo eludere conaris, dicens:In hocitaq; femel eft error,omnisq; adeo ftultitia aduerfariorum, quod inter crucem& myfterium non difcernunt, atque in tantam proficiuntinfaniam, vt dieant per nos maQari filium Dei, quotiesin Sacraméto immoletur.Sicà te exibilamur: fed Paulo ficno fatísfit, dum dicis: Vnica quidem oblatio eft,(ed(pé offertur in myfterio,vel Sacraméto. INO ignoramus enim, quid q crroris

242. DD.Io, OECOL. ET HvE:ZVIN. crroris lateatin verbisillis:qui nifi fubetfet,conniueremusad ea. Arbitramur cnim& nos fcire,& fcimus
crucis e quidinter crucem& myticerium interfit. Etquoniam
myierj nouimmus;vobis audacter contradicimus.Dicis: Offeridifrrimen. ynus in myfterio. Verum oftéde;vnde recipis hoc glofema?vbi Scriptura facra ficloquitur? Dic hzc ignorátibus,&infanis elleboron porrise,vt íermonem tuum recte capiamus,&poíthac doccamus&.nos caftius. Explica quid dicas in myfterio offerri, oftende nobis rationem Sacramenti. Notz funt nobis fchola veftra. offerri in Offexriin mylfterio; nonrecipitis pro commemorare
7*7".&impliciter fub aliquo. facramentario fymbolo: quo modo fatis cafté veteres locuti(unt.. Amplius quiddá requiritis: nempe, quod ficutolim facerdotes altaribus madtatas pecudes inferebant, tanquam diuino afpe&ui prafentandas, vt externas maculas expient, quo contef(tentur ablutas efle internas: itanunc corporalisChrifti;jnon tamen ma&ati przfentia ante oculos diuinz maieftatis in altario; fub fpeciebus partis& vini contenta ftatuatur, quo peccatoribus veniaimpeiretur. Hzc nimirum eft arcana illa theologia tua, ad quam ftupidanoftra tarditas pertingere nequit. Etita v0s dicitis,offerriin myfterio, id quod multis nominibus cü Paulo pugnat. Gratias agimus& nos fub hi(ce fymbolis facris,pro benefictjs,quorumillamemoriam refricantinec reclamat Paulus.Sed corporaliter facere praíentem, item repraíentarePatrijadde iam veniam impetrare,& omnia:repugnat vtiq; dignitati Chrifti,& ipfiflimz noftre fidei, que corpore Chriftum nuncab(entem credit, add; dextram Patris.& olim pro peccatis noftris eum fatisfeciffc. Hxctanta, cüm permyfterij
vocem

—ÉE—
EPISTOLARVM L!BER T 243 vocefa obtrudi nonignoremus; haud iniuria offerri corpus Chiifti in myfterio, pro fufpecta voce habemus.Aufimd; fidenterloqui,velignorare te,quid fit inter crucem& myfterium: vel fentirenobifcum. Inuifibilis gratia eft;participem cffe meriti obedientia Chrifti. Vifibile fignum nobis eam gratiam annuntiat,& nobis ante fpirituales oculos ponit, admonens nos inuifibilis gratiz:neq; prater noftram gratiarumadionem nouá& aliquid opus Chrifti requirit. Fateris abundé(atis fuiffe oblationé Chrifti per mortem: ad omniü culpas expiandas: nunc autem addere audes,& Sacramentis aboleri peccata,& vis pratereanullam efle pugnantiam,Quó rapitur mens tua? An'nó pugnat, dinumeràtum zs debitum creditori,& dinumerandum adhuc aliquid eris debiti? NO aut€ pugnarct, fi quis gratiarumactionem,dinumcerationem vocaret,& gratitudinis fymbolum adhibendum cenferet. Sed quod addis,facitvt pugnátia fit. Certé pugnát,omne nó omne, €onfümmatumnon confummatum, vnicum& plura, fcmel duntaxat& ad hocaliquíd; condonata peccata non condonataabundé fa&um fatis minus fadum fa^ tis:autfihecnon pugnant,que tandem pugnát? Quod fi myfterium fineres effe myfterium,& nihil erroris explicares, quare voculam iftam egté ferrem Offerriin myfterio? Facitcredita crucis ampla virtus, vt fummam falutis noftra in ea collocemus, fubfidiaria alia auüxilianon requiramus,fide& diuites&iufti, add; facienda bonaopera prompti.Ita nos infatuauit ftultum^ verbum crucis:tua aüté fapientia nouit amplius quiddam, prater Iefüm crucifixum:& tante autoritatis eft; vtilli ciam abíq; Scripturis fidem haberi velit. Neque
q 2 enum

244 DD.Io, OECOL. ET Hvr.ZviN. enim probat id quod per myfterium intelligi vult. At dumnon probat,(aluum eftargumentum noftrum. Mystico facrificio non effe praprià tribuendam peccatorum remi[itonem. Vas,atq;adeó omnium vires contemnet etiam fe7 eondasasio, quz fic habet: Vbi eft remiffio pecca. torum,non opus eftliberatione pro peccato:Heb. ro: Morte Chritti fada eftt omnium peccatorum remiffio,quare igitur ca myftico facrificio tribuitur?Tantum abeft, neid argumenti diluas, vtpotiusin caftranoftra manifcfté conceflurus fis,dum dicis,non pugnare cum iftis, que pofuimus, fi dixerimus facrificium effelaudis & gratiarum adionis,quo omnia quz per Chriftumindepti íumus bona,Dco feramus accepta. Hzc fané noftra cft affertio: vide igitur quid admiferis. Hoc facittota Ecclefia virorum ac mulierum, tempore fynaxeos. Communiter enimgratias agimus Interim ruit error tuus:& vtinamin corde quoq; tuo ruat, modó fitvera gratiarum actio;Sed ex his quz defendis,difco quid tu gratiarum a&ionem putes,& quantum tibi conftes.Fatemurergo,Omniabona à Deo nobis per Chriftü dari;& meritum illius in cruce ab aterno Patri tam acceptum, vt propterillud, quicquid contingit nobis boni, praordinarit. Vnde peccatis noftris miferetur Deus, vnde& dedit nos illiin populum peculiarem, tanto fanguinis precio redemptos:& fic cfficimur principio participes tanti mcriti, membra corporis Chrifti, fan&orum fratres, ciues Hierufalem cécleftis ác heredes Chrifti, omniumd; bonorum eius. Quod quia credimus,;gratias agimus,gratamq; mentem teftamur.Qualis autem eftilla veftra gratiarum adio, qui nondum confiditis

EPISTOULARVM LIBER] 245 confiditis peccata veftra dimiffa,(ed peccatorum remiffionem,& cztera bona recepturos vos in perceptione Sacramétorum afferitis? quO fit, vt gloria operi noftro& clemento magis cedat,quàm ad Dcü redeat. O' frigidá gratiarumattionem.Sufpe&um tibi eft dicere: Morte Chrifti omnia peccata coódonata effe, vtnullaiam reopus fit delendis malé admiffis, quàm fide? Quid hocaliud fuerit dicere, quàmiuftificationis vim nó cffe exgratia, fed exoperibus?quare quid cótumeliofius,& àgratiarumadtione alienius?& tu aliafcribis, nimirum& fentis: fed fufficiat nunc obiter indicaffe. Nos credimus, refpexiffe Deum in fragrantiffimum holocauftum, obedientiffimiin cruce vnigeniti; Vos falutem noftram in quotidianoillo facrificio ponitis, neutiquam ob nouum aliquod opus Chrifti, qui opus fuumincruce confüummauit,(cd ob veftrum. Repetimus argumentum. Vbi cftremiffio peccatorum,ibi no eftopusliberatione pro peccato. Vbicunque eftfides in Chriftum crucifixum, ibieft peccatorum remiffio. Quod finegas,cuacuabis glorià crucis: imó Chriftum ipfum tollis. Chrifto auténegato, flegata erit& refurrcé&tio. Quidigiturrcliquum fpei?Fermétum eftincredulitatis;vim quidem effead abolenda peccatain paífione Chrifti, fed cam fruftra fperaueris tibi obuentu ramnifi perfidem& facramenta. Quafi fcilicet remiffio peccatorum:hoc cft;gratia,fit ex operibus. Hicnon adueríarij fumus Sacramentorum, nec deterremus ab illis recipiendis; necquenquá conteniptoren: probamus:fed quodDei ef; creaturenon tíibuimus,Eos qui Sacraméta percipiuntadulti, iam antca credere oportet/fibi dimifTà peccata omnia: vel ob incredulitatem q:3 iudicium
Ouod Det eil, no trtbuendum creatura.

Ad Hedionem oliin firipta.
246 DD.Io. OECor. ET Hvr. ZvIN. iudicium fibi manducant& bibunt, non dijudicantes corpus Domini. Quo circavanz funt pollicitationcs tuz;intolerandaquegloriatio:tuncimpetrari veniam, judo vt pro impetrata venia gratie aguntur.Impctratio cniminctuce, Chrifti fanguine: conícientie vero paxfide:attantorum bonorum cóteftatio coram proximo;Sacramentis paratafunt. Sacrificium igitur quo fatemuriamabolitum peccatum in conícientia, non eftipífum quod abolet: nequeenim illo opus cfticut necnix dealbatione eget. Alioquin confectaneum foret,remilhonem peccatorum non effe remiffionem:& Chriftusimpetrans veniam peccatoráü;no impetraflet. Oro autem,vt de his diligentiüs cogites: ne fis ex corü
numero, quinefciunt, de quibus annuntiant.
cMiljam effe imagimem[aevifiei nom tpfum Jacrificium.
Tabipfa inftitutione fua, fat prafidij cau(anoftra. :' habetInftituta eft enim coena Dominicain comemorationem& annuntiationem mortis.Chrifti, noninfacrificium.Si fidemnon meremur, cofuülantur inhoc Euangcliftae& Paulus. Quod fi figaum cft, iam non cft resipfa.Signum áüteffe,& non ipfam rem, Auguftinus& Chryfoftomus ipfi probant, qui plane nobifcum fentiunt. Quapropterquod olim ad Hcdioné meum, Theologum tunc pracipuz Maáguntinz ,nunc Argentoraté(isecclefi& cócionatorem, neverbis certarem,ífcripfiin hunc modum.Quid mali,fi cum maioribus noftris, tàmoccidentalibus quàm orientalibus, tanti facrificij recordationem vocemus immolationé: modo abfint alie pernicio(x Opiniones. Natus eftfcincl Chriftus,& tam&in Genethlijs egregij concionatorcs

BPISTOLARVM LIBER I 247 tores declamare folent: Nafciturhódie Chriftus. Hzc inquam innocenter fcripta,quid hic merentur vellicarijnifivndecunq; genuino exercendo materiam quz reres, Imitatus íumin hocPatrum(ententiam,quos in hocredarguerenon potes:&mce perftringis? Coniun-. &a tibi videntur facrificium-& imago facrificij. Quid hoc fuerit dicerc? Nüm corpus Chrifti per fe eft faerifi- C^?
cium?minimé: fed quatenus ma&tatum cft. Iam fi ima- pni pip ops pr;- 8. h^ quatenus ginem facrificij effe facrificium dices, fequetur&hic faarificiü
mori,& ma&ari Chriftum, quia.eft imago paflionis. Numquid adhuc infania: facrificantem dici filij Dei ma&tatorem? Addis ad hzc: Nemo dicit periclitari veterum factificiorum rationem, quamuis& ipíaeffent commemorationes beneficiorum.Non negamus: fcd commemora quorum erant figna, przfentium velabfentium,& videbis quomodo coniun&a fuerint. Przterea quomodo fuerintvmbra futurorum, ex Scripturis perfpicuü eft. Oftendcidipfum velexScripturis de Euchariftia. Potceftitem vnaquzque res affumi ad fignificandum id cuius fimilitudinem refert, vt res fitfimulac fignum: fed non contrà quoduis fignum in fe habet,vtfitiftucipfum quod fignat. Signaigiturtamdiu pro fignisrerütantum habenda funt,quamdiu non edocemur per Scripturas, fimulctiam efleres quas fignant. Hinc magna diuerfitas inter Sacramenta veteris&nouzlegis:illaenim crant iam conftituta facrificia,& acceflit eis vt figna futurorumeffent:non enim prius figna erant, quàm facrificia.At panis Dominicus affumptus eftin Sacramétum& non vt fitresipía quá fignat.Precauctenim Paulus, inquiens: Semel duntaxat Chriftum offerri.
q 4 ciffan

248 pD.Io, OECor. ET HvL. ZVIN. ; cMilfam effe promiffionem c» teftamenIum,recipiuon offerri. Oftremum attendentes. verba coenz, promiffioDsenictament Chrifti continentia, cam appellamus promiffionem& teftamentü.Et dum fide verba ampledimur, bona corundem recipere nos dicimus.Quod opinor multo exa&ius,& vt decet;dignius loquimur, quàfi nos offerre gloriemur. Etadhucnon video,cur tota aberré via,& ftültus tibi(im, quod Hedioni meo chariflimo fratri& maiori fcripfi.Nunc é tenebris ereptus;alius ad aras prodeo, nihilhabés quod retribuam,& inueniens calicem quem accipiam. Hzc funt ftultitie mez verba,& cgoarbitrabar te decuiffe gratulari, priftinamarrogantiam confitenti, quod aliquid operi meo, quod Deo offerebam,tribuendü cenfuerim,vt tunc fuperftitio erat. Sed flagellare mauis, tátum non verba Pfaltisreferétem: Quid retribuam Domino, pro omnibus quz retribuitmihi? Stultus cgo mihi blandior, quod nihil mihi arrogarc debeo, ficut Pharifeus.Negare non potes, quód Miffe tanqua operi noftro,plus quàm parfuerit,vulgo tributum fitzindeque fadtamnundinationem non vulgarem. Enimucró fipro pura gratiarumadioneillam habuiffemus, neutiquam venalis fa&a: neq; noftra euchariftia, iuftioris cuiufpiam gratiarumadioni pralata fuiffet. Neque hic quzritur, an aliquid quod Dei eft, Deo poffit offerri: fed hocvertiturin dubium, an hoc quod offertur, datum fit vt offeratur. Hoc adhuc probandum reftat: nos hic oftendimusita datum, vt recipiatur: non utaliter, quàm perpuràm gratiarumactionemofferatur. Quid aperimus fencítram fuperbix, applaudentes Penis obla

*
EPISTOLARVM LIBER L 249.
oblationis nomine? Palàm quidem eft, ctiá fpiritü prccandi& gratias agerídi; vtbona omnia, à Deo efle:at dumlatétior cordis adhucimpij,Deumq; minus agnoÍcentis pharifaifmusid negat, fit vtinterim nobis placeamus,&aliquid operi noftro Deum deberc arbitremur:dumq;videmur verbis gratias agere ,pe&ore inflari folemus, quafi bonailla anobis fint, bonas in hoc afferente(uppetias impia liberi arbitrij fiducia. uid eft, quod omnia Deifüntiat non omnes omnia Deo accepta ferimus: maximeij quialiquid(uis operibus, viribus, ac meritis arrogant. Superbi initium dum cmendamus, gratiarumactionem nó abijcimus, fcd ftabilimus.Quam qui ca qua decet pietate faciunt, etiamfife offerre dicant, tamen ipfam non tanti faciunt, vt fi vel maximé gratias egerint;aliquid fe egiffe glorientur: quin potius in omnibus fatentur fenihili feruos.. Vnum oro, finito Miffam cffe puram gratiarüadtionem,& pax fiet. Atcraffailla, quam afferitis, corporis& fanguinis coram Patre, ad impetranda qua alioqui facerdos Chriftus nonimpetraffet, nec fecundum ordinem Melchifedec,vt dicitis, fuo munere fungeretur, reprafentatio neutiquam pura gratiarumactio fuerit. Dc hoc filibet legere poteris que nos Scnatui fcripfimus:&reperies quàm non congruat, vt pro dantibus nos habeamus: multo minus pro fatisfacientibus pro aliorum peccatis ,id quod fit,(i Miffam(atisfadiuum facrificium dicamus. Nequithic recipi friuola excufatio corum;qui aiuntfe id fibinon tribuere;fed Chrifto, qui facerdos eft& facrificium. Nam hi facerdotium Chrifti magis extenuant, quem in hoc praftantiffimü cílc oportebat,quód vnicaoblatione effecerit per^^X*1Y^ qj fcQuíume,
bium.

25e bD.Jo.OEcor.ETHvr.ZviN. fc&iffimé, quicquid ad conciliandum Patrem attincbat: quid; ob dignitatem cius peripfum ele&isSpiritü fuum diftribueret. Nunc quantumuis clametur,corporis Chrifti oblatione pro peccatis quidem Mundi fadtü * fatis,rurfum tamen reclamatür, dum dicitur, Chriftum hon fore facerdotem fccundum ordinem Melchifedec; nifi quotidie pro falute viuorum& mortuorum offeratur:idq;nonnunquam tam arrogantibus verbis, vtimpoffibile fuerit, plebi dígnitatem& virtutem crucifixi innotefcere;/Tolerabilis fané,vt(epe diximus,fuiffet& effletnobis facrificij vel oblationis vox, fi myfterij nomen adifciatur,(anusq; fenfus non adulteretur. Caterüm cum tanta abominatione, idololatria,&blafE«lefphemia,nomenillud abhorrebit omnis Ecclefia, qua christi. Chrifti dicitur:& veréeft; cui vox& dignitas Spiritus fan&ti adeó curz eft,vt nihil minus quàm ram perniciofum dogma approbcet, quamuis Müdus hypocritis plenus,&fynagogis fatanz illud ftatuat& confirmet, ac fan&ü effe iubeat. Qui Chrifti eft.(atiüs exiftimabit habitareindomo Domini, quàm habitare in tabernaculis peccatorum:& mauult ferre cum Mofe& filijs Dei opprobrium crucis, quàm multorum calculo in Aegyptijs thronis refidere,& veritatis, quz in Chrifti agnitione, verailla Promiffionis terra fraudari. Paucahac tuis obiter refponía(unt Ambrofi. Quod fi dc his amplius& folidius edoceri cupis,coràm;filibet,conuenire me poteris. Sin mihivel fcribendo vel declamando oblatrare pergere malueris, oro; nc hocargutijs& cauillis)fed quàm puriffime ex Scripturis agas. Nüc Chriftinonfolüm vberioré,fed& vberrimà cognitionem,
& vtrig; noftrüm,& fidelibus omnibus precor.
DE

EPISTOLARYM LIBER Ll 251 DE PECCATO ORIGINALZI DEV. daratio Huldrichi Zuinglyad Vrbanum Rbegium.
22 RATIAM& pacem per Ieíum Chriftum A Dominü noftrum. Cüm admodum nupcr
3 Epiftolà ad nos dares non fatis longa, eti3 amfilógiffimaeffet, Vibane dodiffime: eó quód& tam erudita nouitáte exuberarct, & nihil obfcure demonttraret,; quàm nihilfis offenfus Epiftola noftra, quam ei coniugauimus,in qua cum
Dillicano de Euchariftia non inamicé puto agimus: non potui tamen interim, ctiamfinunquam non anxie cupiuerim, ad eare(pondere, qua filentio pratereunda nullatenus duco: tam improbe vrgent occupationcs,imó Erymniifti,qui diffidium vbiqueincendendo, dignas Diofcuris aliquando poenas dabunt. Nunc veró pauxillum(uccifiui temporis na&us, aut fi verum dicere non pudeat,furatus: pro virili,(j non fatis, ataliquid faltem facereannitar ad eam quzftionem, quam in Epiftola verfas. Necenimfolus infoliténos putas dc humanz generationis contagione tum fentire, tum fcribere:funtenim& alia magna nomina;qui idem exiftimant. Ipfe vidi certorum Epiftolastàm ad nos,quàm ad alios miffas., quorum alij fententiam noftram dilucidiüs expenam orant:alij amicis cauent, nein tuinam fe à nobis trahi patiantur. Nimis tamen prudenter vtrique, ne dicam süsiofe Quit»)uscnim hacquazftio tam perfpe&a eft, vtnobis declaratione opus effe putent, iftafua tàm luculenta protinus in medium ad^ ferre debebát: diflentimus enim nónihilab his, qui ha&enus videtur remiftamacu tetigifle, Quibus aüt rurfus:

252 DD.Io. OECOL. ET HvE. ZvVIN. fus tam periculofa videtur noftra fententia, vt amicis ab eavtcaucant monendum ducant, omnes ntoncre, autfaltem nosad expofitioné, quemadmodum priores, adducere. Efficiam ergo Chrifti ope, vt omnesliquidó videant, quz nos dehacrebreuiter quidem, fed claré diximus,non temeré,neque citra facrarumliterarum autoritatem dixerimus: é diuerfo autem niultis multain hac re di&a effe, qua parum firmitudinis in Scriptura veré facra habeant. Quid enim breuius aut
original? clarius dici potuit, quàm Originale peccatumnon effc pct!^ peccatum;fed morbum:& Chriftianorüimliberos promelius /^" pter morbumiftum nón addici eterno füpplicio?Coniid trà veró,quidimbecillius dici potuit,& à canonica Scri
pturà alienius, qudm Baptifmi lauacro hanc calamitatem leuari, penuria veró illius intentari;& nontantüm cffe morburft, fcd etiam reatum? Sicergo Vrbanemi, credito nos ideo concifé ac perfun&orié in libro de
Baptifmo& catabaptifmo iftud argumétum tra&tauiffe,quódalioquiliberin immenfum crefceret. Conftitueramus enim iam tunc,fi vfus poftularet, prolixius& exaddiüs omnia retra&are. Spes cnim cratpaucis iftis debellatumiri:funt enim hactempeftate ingenia vfque adeo felicia, vtfi leuem occafionem przbeas aut anfam;fubitó ad ipfum faftigium peruaferunt: fed funtinterim animi candidioris alij alijs. Negamus fzpenumeró nostapere, qua nolumus. Pudetignoransem fuiffe videri. Obliuifcimurnonnünquamtàm Dei, quàm noftri. Illum, impoffibile effe quicquá latere: Nos, omnia noffe.Tu veró veritatis myfta candidiffime;ad háüc modumnos,vtàdrem tandem veniamus, accipito. Conueniemus antc omnia de nominibus iftis, Peccatum& Morbus.

EPISTOLARVM LIBER L. 253 Morbus. Deinde morbum ipfum finiemus, conabimurds€i nomen propriuminucnire;ac oftendere quomodo-& quos damnet. Tertio loco oftendemus, ei no alio pharmaco fuccurti poffe, quàm fanguine Chrifti filijDei:tam abeft,vt Chriftum euacuemus. Ifthic quoque perueftigabimus,numaliqua re alia, quàm ifto fanguine,puta baptifmi lauacro,malum aueruncari poffit. Peccatum proprie accipi, neminem fugit arbitror, aut Peccatum. pro admiffo,fiue pernegligentiam,fiue perincogitantiam: quod Greci awedzilopa 2er 78 fide, Latini Theo- Tiaeézlelogi dcli&um à delinquendo vel negligendo; Hebrzi a ITRM. uUN vocant: qualia fere ifta funt; à quibus neminem perhibetimmunem effe diuus Ioannes:& Chriftus affiduis precibus expiare iubetac dicere: Dimitte nobis debita noftra: quotidiana enim cum fint, velut affidui ftimuli vrgent pium hominem,& ad fui deiedionem & culpe deprecationem. Aut pro co facinore, quod quis poft maturam deliberationem atque confilium fciens vidensd; commifit,incurritd;quod Grzci druepe Apengra, si», cO quód contra conícientiam, fi Origeni credimus fit: Latini autem fcelus vocant, crimen aut flagitium. Qua fpecielatrocinium, homicidiü, bellum, voluntaria quidemifta: proditio patriz ,inufitata libido, venale iudicium, oppreffio innocentium,&id genus portentamalorum continentur: qualia fuerunt peccataDauid;Ahab;Iude. Morbiautem vocabulo hic non Morbw. vtimur ad iuris confultorum normam, qui eum, tefte Gellio, à vitio hoc interuallo difcriminant, quod hic vitium. temporarius fitillud perpetuum:fed quatenus cum vitio coniun&us eft, coque perpetuo: ut cüm genti alicui translatitium eft balbutire,cxcütire;podagra laborare:

254 DD.Io.OEcor, ET Hvr. ZvrtN, rare: quod malum naturalem defe&um(olemus, Germanice ein natürficben práftcn appellare quo nemo vel peior, velfceleratior exiftimatur:non enim poffuntin crimen aut culpam rapi, quz natura adfunt.Sic ergo diOri;inal5 ximus Originalem contagionem. morbum effe, non «040? peccatum:quod peccatum cuim culpa coniunctum cft, n7"^" culpa veró ex commiffo veladmiffo cius nafcitur, qui 7^ 1^" facinus defignauit. Exemplum do: Seruum nafci, mifepetat v conditio eft, on culpa eius qui fic nafcitur, neq; crimen:qui enim nafcitur,nondum quicquam admifit aut commifit.Si ergo dicat quis, at maiores cius commiferunt, vt in feruitutem redigerentur tàmipfi,; quàm ex
fcfe prognati:Ergo crimen fuit,ex quo culpa,quam deinde feruitus ceu mul&ta fiue poena fecutà cft.Rcae fané:hocipfum volo: culpam Originalem non veré, fed metonymieé€ à primi parentis admiffo culpam vocari: effe autem nihil aliud quàm conditionem, miferam
quidem illam;at multoleuiorem quàm crimen meruerat. Sicut enim bello capti;trucidari impuné cüm potuiffent, pergratiam ac mifericordiam haclege feruati funt,vtíeruiant cum tota poftcritate: fic humani generis autor zrewoAcS eos: hoc cft, internecionem meritus,
Dei bonitate in exilium relegatus, mortid; addi&us
cft: quo non modó ab amoeeniffimo exularct horto;fed
etiam à iucundiffimo diuini vultus afpe&u,;angelorum quoquelztiffimo contubernio.Que deinde calamitas pofteritatem quoq; inuafit. Nequit énim autmortuus
viuum parere, autingenuum feruus. Adamigitur,cüm exquo mortuus effet ac exul, de fegenerare non potuit, qui vcl viuusin confpe&u Dci effet, velciuis aut haresrerum cocleftiü, à quibus penitüs ediderat Tum auli

EPISTOLARVM LIBER Ll| 555
Pauli teftimonio, quod dicimus, confirmabitur. Qui Rom:.eap.5.ficait: Regnauitmors ab Adam vfque ad Mofen,in cos quoque, qui non pcccaucrant, ad cum modum tranígreffionis qua Adam. His verbis manifcfté apparet, Adam quidem patraffe crimen, cui mortis tam lata mul&ainfligeretur, vt toti pofteritati adhareÍceret: fed cos qui exhoc natiuo vitio poftea moriebàtur,non eo modo peccaffe quo Adam. Morbus ergo ifte ac vitium primi parentis culpa infli&us infecit fobolem,non foboles feipfam. Cüm ergo peccatum appellatur in Scripturis, per denominationem hoc fieri conftarceiam fatis arbitror. Vnde cümtu quoq; dott. Vibane,Pauli teftimonium adducis, Rom.7.Jamnon cgo operorillud, fed inhabitans in me peccatum: atq; oftendis Paulum quoq; morbum iftum plus quàm fonticum peccatum appellauiffe: quzrisd; mox, curnon ipíe quoq; peccatum vocari patiar, quod Paulus, quod omncs ficvocaucrunt:meritó quidem tuncinterrogabas:at nunc;fpero, plané vides,nos nó de nomine contendere, fed rem ipfam voluiffe pauló clarius ac fignificantius producere. Permitte igitur tibiac omnibus, vtfi quibus fatisnon fit;hanc calamitaté peccatum vocauiffe,fcelus quoq; crimen ac flagitium appellent: verum haclege,vt morbum, vitium, aut coóditionem moriendi eis vocibus intelligant;, ac immodicam iftam adíeamandum propenfionem, dequa poftea. Neque obítat, quod diuusPaulus iterum Rom.3.ait: Omnes peccauerunt: eodem enim. modo peccandi verbum metonymicé ponitur:vt fit fenfus:omnes in hac mifera conditione funt,vt primi parentis culpa;gloria Dei defütuti fint. Hadenus arbitror inter nos cffe traníaQum,

pecati ori ginalis
fons.
De ligito féiendi boni crmalum edere quid.
256 DD.Io. OECor. ET Hvr. ZviN. &um, aut fi mauis pactum, vtipfe vitium hoc humanz generationis, peccatum vocari patiar. Tu vero co vocabulo, conditionem ac mulQam intelligas, vitiatzd; naturz calamitatem ac miferiam:non crimen aut culpameorum,qui peccandi moriendiq; conditione procreantur.Iam huc ventum eft, vt morbum ipfum finiamus;acexfinitione nomen imponamus: quod fecüdo loco di&urürecepimus Fontem ergo mali huius fiinueniemus, iam& finitionem&nomen, vno codemq; faltu attigimus.Fons ergo ab ouo, quod dicitur,ad hüc modum habet. Cüm rerum omnium conditor, hominem,quemregem animantibus cundis prefecerat;in paraditum, tanquam in Alcinoiregiam induceret, hac fibilege deuinxit: De omniligno horti-edes intrepide, veruntamen deligno fciendi bonum& malum non edes: quo enim die deipío cderis,intermorieris. Quam repentélegem fic prauaricatus eft. Aedificauerat tummusille artifex foeminam ex vna ftertentis Adami cofta,infelici nimiü aufpicio.Quid enim non audebit foemina fpe fallendi maritum atquelatendi, poftea quàm nata vidit eum tam altum dormiffe, vt conuclli latus non fentiret, coftamq; eximi? Huiusingenium na&us demon, per eam ftatuitadoriri virum. Et quamuis callidam crederet, audacemq; ad omnia, recens tamé gcnitam, vidit adhucartium rudiufculam, Vnde& verfutus orator,nominis ambiguitate miferá circumuenit. Cüm enim Deus vetuiffet, ne dcligno fciendi bonum acmalum ederent: hocfenfu,ne vnquam quicquam fcire ex fefe tentarentfed per cogitationes omnes, per deliberationes atque confiliaà(c vno penderent: alió detorfitnominis ration&,hüc fcilicet, vtarborindenomen

EPISTOLARVM LIBER].25$y men fciendi bonum atq; malum ínuenerít, quod quí ex ea edetít,(amboni malíg perítí(simus fiat. Deum quoq; perfidia ínfimulauit, quod dixiíTet, Edentibüs mortem prafentífsimam íimmínere. Confeftím ergo coepit ftulta Deum ín füfpicionem vocare, quafi parum candide vetuíflet,ex quo tantiim emolumeti nafceretur,quaficj imperio tímeret: lenocínabat ad hzc rara ligni fpecíes, cíebatappetítum fructus, trabebat boni malíg fciendí delidetíum: acfíimul contumax, keta, fpebusque'plena magnís,irruítín pomum:fimulai maritum perfuadet,vt experíatur quà fpes íftc exeant,faufta nimirum ómnía pol: licita.Quivbinontàm foemínze blandítifs,quám cupiditate,cüm malum bonumdqjfciendi,tum Deo parem fiendí,fuperatus, fatali pomo dentem admolítus eft,cófeftim oculos recepít: non eos quide quos fperauerat, fedjuibus malorum omníum türbam; que fe manebant,vníco afpectu íntuebatur,ac protinus concídít.Q uam ergo tan dem caufam tam ímpfudentis facti alíam.elfe putemus, quàm Zfnorem fuí? Admirabatur fe Adam, aftimabatej Adami phi non índíenü effe maíore, quàm quod tenebat, ín beluas /44tia. fcilicetimperío. Mentem perluftrabat,ínueniebatcqe plutium quàm qua hactenüs noffet,capacem. Imó tranfcen fis ac fupératís omnibus, iudícem quendam ímagínado fe faciebat,acdictatorem boní ac mali.His epiphonematís captae funt aures eíus: hís epíchirematis concuffa eft denonedendolex:his aríetíbus folo zquata eft arx ínnocentíz: euenítq terquaterq; mífero, quod Domínus praedíxerat: funditus ením perát,vltíma qusq meritus: atqj vt Hebrzi loquuntur,morte mortuus eft nifi quod Dómínus mediocre quid pro fua potíus bépígnítate, quàm íftíus meríto ínuenit, quo lapías res fulfit: de quo
t in

258 pp.Jo. O£COL. ET HVL. ZVIN. intertia parte dícetur. Habemusnunc prauaricatíonís fontem,duavsiar videlicet: hoc eft,fui ipfius amorem:ex hac manauít quícquíd vípíam eft malorum ínter mortales. Hacmortuusíam homo, filios degeneres procreauifféneutíquam cogítandus eft: non magís quàm quod ouemlupus;autcoruus cygnum pariíat.Sicenim Gren. 5. fctíptum eft: Ecgenuit Adam ad fimilitudinem fuam, fecundum imagíné fuam,cc. INonergo fuerunt liberí prímorum parentum praftantíore coditíone,quam ipfi.Síc neq; tota pofterítas.Adam autem peccati mancipium fa&us eft,legemditrinà cranfgrediendo:qui'enim facít pecNatur4 b? catim,feruus eft peccatí.Eadem ergo condítíione omnes
m" 17^" ex eonatífirmus.Vnde etíam fit,vt quícquíd cogítemus,
( T noftta caufa cogítemus, rebus noftrís confulamus: ac
rente vi. ptQgius per omnía fic íncedamus, vtomnía noftra eíte,
üa,— ROobisferuire;nios aut£ fuperomnía efle cupíamus, Hínc iterum Dominus Genef. 5.INon díoladiaborfpirítu meo cumhomineperpetuo,eft ením caro. Caro ergo Deí cop temnens,acfuíamans eft. Ae paulo poft: Et omrffs cogítatío con(iliorum cordís humani vang efl,€ mala per omnem vítam eius. Tterum eadem ínculcat Deus Genef. cap.s. Non exectaborvkrá terram propter homínem: mens ením, fiuecogitatío bumaní cordís mala eft ab ineunte ztateeíus."'endunt hxc omnía ad buíus vníus ptobatíonem; quód natura vítíata fit rn prímo parente: quz nihíl quàm fe amando in omnibus peccet nihil, fi edm[ibi ipfi relinquat Deus, ingenuum aut liberale cogítet,zcquéacfugitiua mancipia.E(t ergo ifta ad peccanPettattn dum,amore füi;propefio;peecatum Orígínale: quae qute
Orgintl: degypropenfio non eft proptié peccatum,fed fons quida
acíngenium. Exemplumdedimus de lupo adhuc ane
oz

EPISTOLARVM L!BER L. 259 lo:isperomaía lupus cít,quodàd iageníüpértínet, atq; is qui fecocíafüaomnía madiat: atcimen rapínam adhuc nu lam, quía persetatem non potuit, auettit. Venatores ergo haud plus illí parc, quàm ei écuíus faucibus przdam etípiunt: eó quod natura, tametíi tenerí, etíamnum eoufq eís perfpecta e(bvt ciim maturuerit,gentís fuc mo tes fitíndubicimitaturisIngeniumergo elt peccatü fiue vitium Originale: rapina vetó peccatum, quod ex íngenío dímanattíd íp(um peccatum actu eft; quod recendores Actualevocacquod& proprie peccatum eft. Quod omüium clariísíme Paulus itofn.7 paucifsimís explicat: Ego;ínqutens,carnalís fum(en tibécarnemex Genefi,ac lupiteneri íngenium:) venundatus fub peccatü(en feruí condítionem,naturam corruptam,ad peceandü propenfionem:€ quíd multa;vítium(iuemorbum:) Quod enímoperor,non probo(cognofcendí ením verbo impen sévtuntur Hebrzi pro verbo probaadí, vt Pfal. v... Nouit: ideft, probat Domínus víam iu(torum:& Pfal;5 s. Nouít Domínus díes ímmaculatorum*& INdm. 14. Et probabütterram quam vos fpreui(tis: vbí nos legimus, Etvíidebunt: fed perperam: eft enim vbics idem verbum 9») INonením quod volo íd facio,fed idfacío quod nolo.Cum ergo quodnolo,ídfacíio,adíentiorlegi quod iuftafit:atnonegoopetor illud(quod fcilicet nolo,fecundum ínternum homínem,)(ed ínhabítans ín me peccati. Scio ením quod non habítat ín me: hoc efl;jín carnemea, bonum, Peccatum autem fn nobís inhabítans,alíüd non e(t, quàm, vitium corrupt carnís, qua amore füí perpeti concupiícit aduerfus fpiritum. Spiritus enim Ieipublicz(tudet, caro prítiatz: non ením coa(ulít fibi Deus,fedià fe codiítís:cüm ípfenullíus egeat,eíus omnia,
ft 2 Sic
Peccatum Acluale.
Cognéfce, Probo.
Peccatt in nobis inba bitans,

C40.
Carmau opus.
AUT.
260 DpD.Io, OECOL, ET Hvr. ZV1N. Sícomnís cáro,quantumcung; fe bonam fimulet, quate: nus caro eft,ad feomníarefert: fi veroaliter liabere apud fc fentiat, iam gratiam Deo acceptumq referat. Manifefta funtenímopera«arnís:caro ergo alíud eft;aliud opus ipfius; Nonautem eftpeccatum caro,fed hoc quod caro perpetrat;peccatum eft... Caro ergo,ingeníum homínis, vítíum,fiuepeccatum oríginalepropenfio ífta(arit, quae concupifcit aduerfus fpiritum. Ifta vero.concupi(centía abfcqg caufa non eft. Cüm autem nemo quícquarm,nifi fua caufa concupifcat;relínquítur quod ifta propenfio ex qXavi: hoc eft, amore ful ipfius eft. Cum ením Catilína fua prodígít, liberalitatis titulum ambít. Cum rapítaliena,idem quzrít.. Vide qtàm diuerfaratíone vítíum hoc ad concupíícetías fuas penetret.At breuíter,amor fuí hec omníaínuenítatq; Concinnat:ípíe ergo morbus aut vítíum eft, ex quo tot mala velut ex equo Troíano prodeunt.. Poftiquám ítaqgj malorum fontem, ac morbi vítijüe nomeníndagauímus: proximum eft,vt quod ad íugum liufus fecundaepattís attínet, inquítamus:ánnemorbus ifte moitalesomnes díriszternasmortís addícat.Ad qua quaftionemtioc prmittendum arbítror: Salus aeternae vítze,& contrá,terngmortís zrumne,cum prorfus fitli-berz velelectionísvel abíedtionís diuini iudicij: videtur quotquot de hac quaftione vnquam difIeruerunt, paulo íncautíus definiuille: nünc quidem infantes omnes ,qui velcircumcifi,vel tincti baptifmi lauacro noneeffent: nüc vero adultós itídem omnes,dàmnádo: Quid ením aliud agít Paulusad Romanos nono víq; ad duodecimü caput,quám vt oftendat electís à Deo: no hocaut íftud o-perantíbus; felícítaté euenire: ipfum.enim Iacob dilexetit Eau vero iuxta Ptopheta fermonem odio babuerit, eum.

EPISTOLARVM LIBER L: zéx cüm adhuc ín penetralibus vteri materni fingerenturz Cum ergovita ziterna horum fitquí ad'eam ele&tffüntá Deo, cur nostemeré iudicamus de quíbufvís, cüm ele: cio Deí noslateat?num ením eius fuimus à có(ilíjs cüm eligeret, ne temeré(imprudens fcilícet ín indignum íncideret? Rurfus quodad eosattínet qui ad matüram ztatem adoleuetunt: cur eos imprudentes damnamus, quí externofíeno ínitíati non funt? Cum íter Paulus Rom. 2. eum,cuíus íntactum eft preputíam(hunc ením.aoBoskas: lioc eft;praputium appellat)füperaredícat atque przftare(fi modo ,quodlex motret, facíat?) ei quí íncífo preeputío gloríatur: oftendatenimlecís opus fcripta effe in cordefuo,cm id facit quodTex monet.Quís aütemín corhumanum quicquam fcribit Deo díenum, nifi is qui ipfum condiídit?quemadmodum teftatur Hieremfas 5 1. Cüm ergo vídemus praputíü facere,quod lex praecipit: carnonex fructu arborem cognoftimuszQuid non fentímus Deülegis opus ín cor eíusexarauiffe? Síergo impulfore Deo Dei opus facit, cur nos eü damname, quód tínctus aut recí(usnon fit? Przfertím cüm iteram A poftolus tribuateifdem confctentia accüfationem,vel abfo lutíonem ín díe iudicijmeq; vípiam féríiptum fit; qui non tíngíturdamnatus eft:&(ítud Gen. r7. Mascuíus praeputíumnon fuerít recífum, excíndetur áníma(fta de populo fuo.CGti Ifraélíticseideo dictum(it;vt fignum iud nemoptateríteG;non vt(quocunqg; tandem cafu accepti non effet) hominem perderet: neg vt filini aliquid po£fet: fed contíngébantillís omniíaín figura imponebatg Deus huíufmodií cerímonías, vt rerum fpíritalfam quo, Ld, A xpoousias, :
vis fómento admonerentur. Requírebat ille cordís cír-;;,,;.
cumcílionem,ideo przcípit hot membrum íncídi, quod
Ü.3 commo

262 DD.lo.O&CcOrL. ET HVE. ZVIN. commodiísimum affectuum fymbolum effet; ne vnquà nonmonerentutcírcumcilionis ínternze. Volebatlegem femperob oculos ín omnítum cófilio, tum actíone vereuxiieis fari: G ideo QvAnusie sa facere mandat. Fluíc ergo tantummodo gentí, que ex Abraham nafcebatur, aut cum cavictitabat,vnamq cum ipfafídem eandem confiteédo Ecclefiam conflabat;ínterdicebaturnefoederís fignit obmitterent: non quód míferícors Deus gratíam, fpiritum, aut electionem fic ífti figno alligaffet,vt nemíne ad fe traheret,quàm qui ífto figno infienís effet. Cümínqua(vt ínviam redeam) xternavíta nufquá fit haclege promíf Ía,vt nili quís círcumcifus fit aut tínctus, nullatenus fit eà índepturus:no eft cur temeré inferís adíudícemüus,qui fignis íftís initiati non funt. Fiec omnía ex Pauli Rom,Epi Ítolacap.z.colliguntur. Neq; Chriftus dixit: Quibaptízatus non fuerit,faluus non erit. Ifta in hunc vfum argumentati fumus,vt oftenderemus toto errare coelo, etíam fi fintnon modo magna;fed vetera quoquenomína,qui damnationi zternz folentadíudícare nunc Chríftíanorü ínfantes,cum non fiíntbaptifmo tínctitnuncveró eos om neís,quos gentiles vocamus. Qui ením fcímus, quíd fisenece fi- dei quifq in cordefuo Dei manucriptum teneat? Sene4*-—— cevirifandifsíimi fidem,quam Epíftola ad Lucilium 5 4. prodít,quis non admireturzcümait: Síccerté víuendum eft,tanquam ín confpectu víuamus:fic cogitandum,tanquam aliquis ín pectus íntímum profpicere pofsít, X poteft. Quid eniggprodeft ab homínealiquíd effefecretüc Nihíl Deo£s. i eft. Intereft animis noflrís, I cogitatíonibus mediis interuenít. Síc iínteruenit díco,non tanquam aliquando dí(cedat, Hec Seneca.Quís quarfo hàc
fidem ín corhomíníishuíus fcripfit? Neq; quifquam putet

EPISTOLARVM LIBER L.. 263 tet ifta in euacuatíonem Chrifti ceadere, vt quídam nos infimulant: amplíficant enim illius gloríam. Per Chriftá enidft accedere oportet, quícunqs ad Deum veniunt: de qua re pauló poft. Vndefocerum Motis nefufpicamur quidem alíavía,quàm quz dícit: Ego fum vía,verítas, C víta,ad Deum perueniíle: qua& Mofes, Sc omnes venefünt.Hocením,Quínon credíderítG;condemnabítur:nul latenus eft abfolute intelligendum: fed dehís, quí audíto Euangelío credetenolueruat. Vndeinfantes,X qui non audierunt Euangelium;haclegenon tenentur: fed adul. tí ifta; an lex Deífitcordíbus eorum in(cripta,nec ne:[ic ením íterum ftant autcadunt Domíno, per Chriftum Ie- Q«i»7 cr fum vüicamad falutem víam:Ifta quoq lege cen&tur,quí 4ieriz, canon audíeruntcum ínfantibus,Rom. 9. Vtpropofitum, daba ati)en; fiue conftitutum Dei, quod eft(ecundà electio. 14d» nem, firmum maneat.&: Míferebor eius cui miferícors^^genero.&: Noneft volentís ,neq; currentis, fed miferentís DR Deí. Chriftus enim ipfe ait; Sínonveniffem,& locutus eís non fufífem,peccatum non haberent. Non ergo imputeturignoratío hís,ad quos nemo venít, vtmyfteríum Chríftí predícet:Domínoftant X cadunt. Ide agít Paulus Rom.1o. Neq obftat,fed à nobis ftatifiud, Num nó O/icdiv. audierunt?[mO ín omnem terram exíuít fonus eorum. Nam iftud o»azizloyín ludzos torquet Apoftolus: per ípíum enim adímiteís refpodendí occafionem,quaignorantíam pretexere poflent: Nonaudiuímus,non nouimus. lam otbisvniuerfus, ínquíens refonat Euangelíti, & vos non audiuiftis? Dreuiterjínconcuffa eft electío, Sc S lexín hominum mentibus fcripta:(ic tamen vt qui electi sod funt,& quilegísopus faciunt ex lege in corfcripta, per folum Chríftumad Deum veníanr. Híceft enim filius,
t4 cui

] unes àaá
264: DD.Io. Og£COor. ET Hvr.ZvIN, cui paterfamiílíás nuptías apparauít,m ultítudinemq vocauít, Quod fi quis me roger, an dehíspronunciandum nonfit,dequibus oraculídiuíni verbah abemuscRfpodco: Maxime; At vbi habemushocverbum: Omnis ínfansimó mottalisomnís,quí círcumcífus olím,nuncautembaptiímíaqualotus non efl;inferísadiudícetur? Sed
. damnathacconditionenatum effe. Ad iftud ergo difIotnationi
abioxidj
221
uum
GURIATT
)0
"7 ugndum íam conuertímur( fuít ením huius tugí parsal" teta: yan ingenita contagío mortalesomnes diris eterne ,; mettis addicat." Ad hancquaftionem facillime refpondemus, prímüm ipfius Dominíiverbís; quibus ptadixit moriturum protínushomínem vt de vétíto fructu ediffet: Edít;ergo mortuus eft. Vt enim peccatí mancípium factus eff'tran(zrediendo,meliore conditione liberos ge nerare non potuit.. Ex peccatore;peccatores nati fumus omnes: fi peccatores,ergo inimici Deí:ftinimicijergo& damnati fumus. DeindeProphetatü quoq teftímonijs damnamur,€ quibus vro contcti erímus,Pfal.1 3. Deus de cado profpexft füperfilios hominum, vt videat num fitfüpiens,qui Det quarat.Omnes declínauerunt,finiul ínutiles facti fünt; c Poftremoó Paulus multís.tum locís tum verbís hanc quaftionem declarat, ín Romanorum Epiftola maxime. Sit vero Deis verax,omnís autem homo mendax. Omnes péccauerunt: íd eft; peccati mancípíaymottísce prímíparentis.culpafadifunt.Quemadmo dum perynum homínem peccatum ín Muridum íntroíuitj& per peccatum'mors:fic& in amnes homínesmors ,,petuenit,eo quodomhes peccauetunt: íd eft; ímpeccato natífunt:fiue,vt alio loco dícít(ub peccatum,generationís contamínatíone venundati funt.Peccauifle autem ac mortui ellepro d&inari Paulo accipi;ipfe ud caps. udicium:

EPISTOLARVM LIBER L 26s ludicium ením,inquíens,ex vno,peccato fcilícet,ad condemnatíonem: gratía vero ex multís peccatis, ad iuftificationem. Etpauló pofi: Vtíaíturex vníus peccato ín omnes lpmínes condénatío, fic etíam per vníus íuftíficationem ín omnes homínes vítz iuftíficatio venit. Quod ergo ad peccati vím attínet, damnatus eft ea primus homo,& quí ex eonatí funt.
Exhacrefponfione, qua concedímus peccato Oríief^ O/iedíonalí damnarí quicquid eo adfectamnafcítur,duplex orí- 1c. tur nobísobiectío.Vna: Curpaulóante dixerimus non temeré effe damnandos;quícírcumcifi aut cincti nó fint, cüm auttenerí fünt, aut operibus oftendit legem Deí in corde fuo fcríptam effe: at nunc ípfi,omnes ín vniuerfum fimul damnemus. Altera vero,cur dixerim? ínTib.deBa.ptífmo,Peccatum Oríginalenon damnare. Ad priorem| Refponfío fic refpodemus:Nos hactenus de ingenio atqj ví peccati 74 Prima Origínalis ficlocutos effe, vt quidnam effet, vnde effet,^ic. quzeqs potentía eíus,pro noftra paruítate adperíremus,q fcilicet probé cognofceremus iftud, dequo agítur.. De remedio veró,quo morbo ífli occurríturynondü dící coeptum eftNon ímmerító autem damnamus;quí nec mor bum,necremedíi penitus cognítos habentes, damnant qua ígnorant;; Damnat quídem peccatum Originale, quodad vim íngeniumqp eíus attínet:fed feruat ac fulcít prafentifsimum remedítiquod non fero nimis, fed tempeftiuéeft adhibitum. Origínalígorbo perdímur omnes,remedío veró quod contra ob inuenít Deus; íncolumitati reftituímur.. Carni permifsí, nibilquám carralía cogítamus Spiritu díuíno perfuft, ad cocleftía erígimtutr. Cüm denaturacarnisloquímur,amií(Ta perdítacg funtomnía;imO deplorata& defperata: cim deSpirttus
E s gratia.

266 pD.Io. OECOE. ETHVL. ZVIN, gratía X luce,íam leta certís(pebus florent omnia. Non elt ergo mirum, fi diximus, quodad peccati Orígínalís vím attínet,damnari ipfo omnes: Dato autem remedío quod omníareftítuít,errare cos;quí temere da ntom nes.Oftendemus enim remedíum hoc tàm abunde reftituifle omnía,quaàm late morbus graffatus fuiflet, fi cohibítus non effet. Deifto igitur nunc prímum audito nofttam fententíam;ímo verítatisvocem.
Sic dixerat Deusad homínem: Quocunq; die ederís, morte morieris. Síclocutus eft verus ille 2, cuíus íuffa omnía que funt, fíicpropenséimplent, vt perdífefe malínt,quàm non accíngi. Mortuus eftígítur homo: fequi ením oportuítquod illepradixerat.Pedetentím ergo índagemus, quomodo mortuus fit: nonfatalí fiue carnali morte,quod ímpíus alíquís,fed vehemens orator, forfan díceret aufpicacíus fuifle, quàm genus adeo calamítofum propagari.V íxít enim poftea annos plus noningen tos. Aeterna igitur mors fecuta eft, quod ad factü ipfum & culpamattinet: hoc eftjnon modo fatalem,fed terna quoq; mortem commeruítiquod tíimor& nuditatis pretextus docent. Cüm ením diceret Adam: Tímui;audita voce tua, quód nudus elTem: tímendo conícíentíà prodít,quz feípfam proditionis redarguebat, acníiorte qua fe dignam ipfaíudicabat,amore fui metuebat: adhuc tamenaudetnouum praetextum fingere,vt eum fallat fcilícet,quí hocfacturum fcíebat antequam conderet, X Nu dusfüm aít. Quíd veto iftud? Nudum creaucrat,nudum fpectet,díeete cogitaret:fed fünthzecomniadefperantís confcíentiz atgumenta,qua feíufte damnari confitebatur, metu, ac nequicquam quarfito perfugio. Habemus ergo prxuatícatorem acfugitiui, qui fuo ipfius iudicio
" damnatus
*

EPISTOLARVM LIBER 267 damnatus eft.Niífi enim apud fe fuífTet damnatus,fugam non cepiffet. Ibibonítas acmiferícordía códitorís, quod prouíderat remedíum, antequá íncíderet homo, profert. Merítus eratifte iufto Deí íudícío aeternam mortem peccádo: ftatuerat ílle íuftítíam fuam placare morte Fili fut, qui peccare non poteft: vt fimul iuftítíam;, fimul mífericordíam eius clarifsímée diífceremus: mifericordíam,cuüm propríum Filium pro collapfo dependeret homine:íuftitíam,cum tanto precío redimít: vilius ením iftam placari non potuííTe oftendit. Manfuetudinis ergo via,vtnobís exemplum níhíl temere, aut ex commotione agedi przeberet,fic íngredítur: Subítam mortem vertitin díutinam calamitatem: Paradifo, vbí 4z2&(2 omnía nafcebantur, in contumacem acímmorígeram humü relegat,vt quod vno momento fübeundum erat, longo labore hauríret. Hocenim ad dífciplinam attínebat.A eternam auté mortem,cum non ínueníret quo redimeret(quae'enim in vífibili Mundo;erant ínferíora bomíne: quz ín ínuifibilí,ínferíora eranteo precío,quod requirebat facrofancta iuftitía?) proprio Filio eam redemit. Id aute tempeftiue, quod quídam olím Propheta(an enim Chriftíanus poeta Prophetanon eft?) Propheta, ínquam;cecínít: Ipfelignum tunc notauít,damnalígní vt folueret. Mox,vt fumma fapíentía vídithominem lígno naufragaturit, lígno quoq; obíecto, cuí níteretut, ftatuit ín líttus redücere: promittítcs ex foemína nafcíturum,qui publici hoftis caput con terat: huíus ením ínfidijs ímprudentes períerant. Quod parü fideliter promififlet Deus, fi eius víctoriz fructi nihil ad Adamum redíturum fuiffet. Quid'enim quàm dolorem augere víro potuíffet, fcire venturi e(Te liberatore, fefeaitnon fruiturum:Intellexít ergo Adam,femen hoc
non

*
269 pD.Io. OECoL. ET HVE. ZVIN, non pofterítati tantum, fed fibi quoq; falutare futurum attamen temporís articulum, quoventurum etat; ígnorabat. Quod vtrunq hísteftimonijs probatur Genef. 4: Cüm Heua Caín genuiílet, dedít eíhoc nomínís,ficfata: Poffedihominemfiuevirum cum Deo, fiue per Dei. In quíbus verbís tanquam ín fpeculo videntur foemíne vota. Poffedí,ínquit:hoc eftínueni, nacta fum,aut acquifiui:ídením valent Hebraíca:nacta fum inquam vírum, iftum fcilicet, qué Deus fub nomínefentínís promíferat: cum Deo,fiueper Dei: hoc eft, Deibonitate.En tíbi fententíam,quamhabebant depromiístone Deí. Enfimul momentiígnorantíam: putabátíam tumadefe, quí poft annorumrtantum currículum víx tandem venit; Eodem libro cap.s.videmusín Lamech votaeadem.Cüm ením natus eífet ei INoé;aít: Fic praftabítnobís requíem operum aclaborum manuum noftrarum. Identídé aíbítrat* eum eíIe,qui promíílus erat: eó quód& decimus effetj& mílleíam anníá condito Mundo praterijffent. Híc píus homo bís; attamen ínnocue, falíus eft: non ením aderat tempus,neqíserat quí promíttebatur, fed eius tantummodo typus,vtDetrus teftatur. Hísomnibushocvnum agímus, vtoftédamus promifsionem primís mortalibus factam,abeis obferuatam fuifle, etiamfi breuibus verbís hocexpeditum fit:& eam fpem autfiducía, quam ín femenhochabebant,eos no effe fruftratam. De quaretertío loco dícemüs paulo clarius. Hic eatenus horüm guftuntprebuimus;quatenus excufatidum fuitjquod alijs
à. füdícando cim interdicamus', ípfi pronunciemus. Non enimnegamus, damnationern fecuturam fuiffe omníum, quí€x tám contamiínato fonte prodijílent, nífi.Deibonítas maleoccurríffet. Id autemswb:ía&um eft, 2 fic
*

EPISTOLEARVM LIBER L. 269 (íc aimírum decidenda erit quaftío,vt quantum peccatü potui(letín damnatíonem;confiteamur: ac quantum ei víríum ademptum fit remedio ifto; quod Deus praebuit, ítidemagnofcamus. Ad alteram obiectíonem ficrefpon demus: Nos nunquam abfolute dixilIe, peccatum Orígi nale nonpofledamnare.. Sicenimínlibro deBaptífmo teftatus fum,me folummodo de Chríftianorum natísloquí,quodiíítos culpa Orígínalís damnare non pofsít: qd' liberipfeduobus locis palàm teftatur. Vndenon parum admirabar tragíca ifta: Videtis, quo Z,/7N G LIF$ eat ín quaftione peccatí Originalis?&: Quid ís,nifi Chriftü euacuat:[d autem non alía caufa adíecimus,quám quod de Chiiftíanorum natís certí fumus, eos peccato Orígínalí non damnarí:de aliorum non ítidem: quamuís, vt ingenuefatear; nobís probabilior videturfentetia quam docuímus,nó temeré pronuncíandumefle de gentilium quoq natís,& eis quí opuslegís faciunt exlege íntus dí. gito Dei fcripta. Hanc ergo conclufionem, Chriftíanorü natos Orígínalí no.damnarí morbo;ad hunc modü confirmamus. Eorum quí ex Chríftíanís generantur parentibus, zequa eft condítio cum hís, quí ex Abraham prognatí funt: fed íftos.non perdebat Originalis morbus: Ergo necillosnoftros díco,perdet morbus ífte.. Primam propofitíionemfíic probamus:Q)uorum eade efLEccle(ia,horum eadem eft conditio: non aliterxquám quí eíufdem funt Reípublica, fortuna quoq? eadem eft. Vnaautem atq; eadem eft Ecclefía, qua ex gentibus Iudxísq) compingitür.Vnaigitureademej codítio eft.FIorum teftímonía pafsim inScripturis,atqueadeó vbertím inuenies, vt díutíusin eis exponendísimmorandum no lit. Chiiftus ipfeteftatut, fe lapidem arigulateni effejqui
vttUng;
Originale peccatit am damnare pofi.
Chriflianorum libe: ros Originali morbo nj dánati..

27o DD.Io. O£COÓL. ET HVr. ZVIN. vtrunq parietem coníungat, Matt.»:. Tteram dícít:Vnü paftorem efIe& vnum ouile. Iterum: eandem víneà, patem cultoribus merced definit,etíamfi bona pars eor ferius venillenc. Iterum aí:Venientab Oriente& Occidente, recambent cum Deo Abtabam, Ifaac,& Iacob. Ergo nosiftís coniunctí famus,nonipfi nobis.Iterum dí cit: Pacé domui Zachei veniíIe, eo quód fit filius Abraha. Paulus ín Romanorum Epiftola,cap.:::perhibet íftos ídeo exectos,vt nos ínfereremur. Ad Galatas eap. 3. Quí ex fide fünt;inquíthi funcfilg Abrahae. Ibídem:Igitur quí ex fide funt, benedicentur cum fidel( Abraham. Petrusídem docet 1.cap.*. Sí ergo vna'eft fides Abrahe & noftra: perinde ením illefidebat Deo;perfemen quod eí promíffum erat, atq; nos: quàm quod nune praefticus eíl, cuí ifti promifTo tantum fidebant. Vnde clarum fít, quod vna eftambórum Ecclefía.Erítergo Ecclefia huíus eadem quoq fors€ conditío. Secundamàutem propoAlrab« fi-(tionem, videlicet quod Orígínale peccatum ron addílis Ortgi- erit eterne damnatíoní eos, quí fecundum promífsione
nali pevca pk y 2n EP
to nj 44, ati€rautex Abraham,fic firmamus. Iacob erat dilectus à Deo antequám nafcereturjnon ergo potuíteum Oriíginale peccatum damnare. Síc Hiíeremías,ficloannes, alij. Si dícas hocníhílad hanc rem facere; fed ad electionem pertínere;ac predeftínationem: ,ecte fané: ergo ex eleGione eftbeatítudo& gratía: fimiliterabíectio, non ex fignorumfiueSacramentorum ínitíatione. Sed'feftínemus ad apertíota.- Genef 1 7. capsfic alloquítur Deus Abtraham:Statuam pactum meum ínter me te; X ínter(emen'tuum poftte, in generatíones eorum federe Íempiterno,vt ftm D'eus tius,& femínis tuí poft ce.Sí ergo femínís Abraha Deum fe pollicetur futurum; íam femen
nar.

EPISTOLARVM LIBER. L- 71: men damnatínó potuít propter culpam Origínalem:loquítur autem defemine;quod eí fecundum promifsíone nafcebatut. Nam quorü Deus eíl,inter hos& ipfum con ftat amícítía: fi conftat amícitía, nullaínteruenít propter naícendí condítíonem damnatío. Quícquíd aute defemíne fecüdum promíísionem dícítur, ídem de nobís,quí Chriftíanís parentibus natí fumus,intelligendü eft.INos ením fecundum Ifaac promifsionífs filfjfumus., ad Galat. cap.4« Iam ex figni ínitiationepatet, infantes Hebraeo: rum non fuífTe damnatos propter peccatum Oríoínalez Signum enim círcamcifionis, fignum faedetís fuit: fic enimhabetur((tic; Genefis 17."Hoc eft pactum meum, quod obferuabitís ínter me& vos; X. femen tutim poft te. Círcumcídetur ex vobís omne mafculinum, K círcumcídetís carnem praputij veftri, vt fit ín fignunt foederís; quod eftínterme& vos. Infansodto dierum círcumcídetut ín vobís. Omnís mas ín generationibus vefirís, tàm vernaculus quàm emptiítíus; círcücidetur, ev. Hacverba pauló vberíus pofuí, quód multa ín eís contíneantur vtilía,non tantum ad prefens argumentum, fed'ad preentem quoq tempeftatem: quae omnía breuibus oflendam. Prímo videmus hic pactum fiue teftamentum appellari,fymbolumgeftamenti,circumcifíione. Curergo tantopere dígladíamur de poculo coena gratíarumactíonis, quod fit teftamentum: cim Chriíftus.nó alíaratiónevocauerítteftamentum, quam hic cítcumcifioteftamentum appellatur? Metonymícós fcilicet:tranffertur enim fignati nomen ad fignum: fic panis.cotpus, vínim fanguis per denominationem appellantur, quod fymbola fint harum rerum. Eft autem Hebreís ante alios mos, creberrímis vtí ttopís: eftenimingua eorum vt
j angulo,
circicifto, p«dum fiueteitamentum.
Hebreortü lingua tvops referta.

272 DD.Io. OECOL. ET HvL.ZVIN. angufta,ítatroporum denfitate augufta: velut enim cogit linguz parlimonía ad troporum vim conuertí. Quid operam damus línguís,cum denuo hüc reuertímur; vndepontificios deturbauímus? l(títtopos non admiíttebant,cüm tu díceres tropum effe, Quí manducatmeà car nem:&, Caro mea vete eft cibus:fed ficímportunabàatur: Verbafunt clara,funt fimplicía, funt Sacrametitís Ecclefie conformía. Si nancípíi adeum modum deliís verbís: Hic paníseft corpus meum, vocíferemus zTroptt nolumus, verba funtíimplicia, plana ,facrofancta, dílucida: nonnefimiles horum reddímur? Imó curtantís vítíibus obftítímus,neíftaloge claríora, Caro mea veré eft cíbus (habet enim notam Verc) ad literam exígerent:cüm nos iftoloco, Hoc eft corpus meum,idem agamus;quod ípfi pontificij? Sed dehocalíás. INeq; enim híclocus eft vberíus,quàm antea fecimus, dei(lo metonymíarü Hebraicarum genere dícendí.Secundo vídemusídemfíigntü,vo catífighum foedetis, quod íam íam pactum appellatum erat. T'ertío eftfignum eíus foedetís, quod erat ínter Deü & Abraham. Ergo infantes quoq erantín fcedere: dabacurenim eís fíend, vt effetindícío, eos perinde elle ín foedereatq; Abrahamum.Igítur& noftri non minus funt ín foedere;quàm ífti: nos eng fumus promifsionis filij, vt ex Galatís paulo atte diximus. Quarto circumcíduntur etíam vetnaculi atq; emptiítij: vnde familía quoq videmus'admnumerarípatrono fiue domino: quod vehementer Catabaptiftas male lrabet. Sednon fpectant liberam electionem Deí,& falutem putant cum pontificis alligatam eífefymibolís. Paulus fic habet Galat.4. Superna vero Híerufalem libera eft, qua eft mater omníü noftroiim, Hzc materalia non eft,quám Chrifli liberatio. Síc ením

EPISTOLARVM LIBER. 27
enim paulà poft aír:[n ea libertate,quanos Chriftas Iiberauít,ftate. Siergo à peccato Oríginaliliberí non teddímur,nafcendo à Chriftianis paretbus: deteríor eft con
dítio eorum, quí poft aduentum Chrifti ín Chrifto funt,
quàm priorum: quod non tàmíftultum eft,quàm ímpíi. Nonloquítur ením Paulus delibertate carnalífed legís:
Quod(iálegeliberati fumus, non poterít nos damnare Criginalépeccatum: iftud enim vilegís tranfare(Le dam naret.Item Rom. 3. alludíc ad Pap Íententía adeo aperté Paulus,vt aliud agens,nempe dé clectione ludorum
& Gentium: clari(simé tamen vídeatur in hae noftra fetitentía fuifIe,cüm aít: Sí prímítiaefanctz,ergo& totacon
Íperfio. Etfi radix(ancis,zzque& rami fancti funt. INeqg Tofantium hic ínfantium à peccato O riginali inimunítatem ad pa- 4^ originz rentum fanctítatemaliígo,fed ad eligentis Dei: quo mpo-/ ecato do neq apud veteres, puerípropter maíLe fiue confper-"itas donis etae n propríà; immunes fueruntab eo, attamen teftamenti confortes:fed'ex bonítate elígentís& vo
cantís Dei. Idem agitIRom. 5. Sed manifdftitsime omnium,cümpoft multa qu& ad hanc fententíam facíunt, fic tandem ínquit: Sícutenim perínobedíentíamvniushg- 9/7». mínís tota multitudo peccatores conftítutí fumus,(ic e-"titudo, tíamperobedíentíam vníus iuftitota multitudo iuftifi-"^t. mus conftituti. Vbíenim abundauit peccati fuperaban-—^ dauit gratía: véquemadmodü regnauit peccatü ín morte fic& gratía per iuflíitiam reenetad vitam aeternam per Iefum Chriftum. Hicquzeto,an peccati Orígínale ex Adam profe&tü fit,necnezSi non,cut damnatur Pelagíusz Sed merító damnatur ex hoc teftimonío, alijsc?, de quib. fuprà díctum efifi etíam,ergo quícquíd mali Adam peccando dedíthocpergtatiam Chrifti curatum eft. s Factus

*
274 DD.Io, OE COE. ET Hvr.ZvrN.
Facius ením erat prior Adam ín anímam viua, fecundus autem ín Spiritum víuificantem.B teuitet,(icut Adami peccatum generatíoné fic cotrupit,vtnihil nifi vítíat
nafcatur: fic iuftítía Chrift ipfam reftítuít,vt corruptio
nó noceat, nili vbi adoleuímus contra Legem faciendo,
denuo noftra culpa pereamus perfidi. Nam quí Chrifto
fidunt,non damnantur, etíamíí contralegem venerunt:
. quanto míniis damnantur quí ín Chrifto(unt, nec quicquamadmiferunt? Ogiginale& Aduale peccatum perindeoportet per Chriltum curatit efTe confiteríjatq; con»
, fitemurab Adam cfTedatum,V erba feípfis adeófünt ma (P nifefta,vt multam tractationem tefugiant. Atqs htcnon negem? íminerità querit;an vero Chriftus genus vniuerfim reftí P4— teericanfidelium Beclefíam tantum? Quamuís ergo ad rh» pancquafttonem paucis refpondere potuiffemus,Chriftum proríus(anando tantum profuiffe, quatum nocuít Adam peccando: Porró Adam infecit vniuerfam cófper fionem peccato Orígínali;ergo Chriftüs vniuerfam refti tuit: Noluimdis tamen fententíam iftam proferre, cüm quod nonnulla vídenturobítareftumquod no vídeam; analíquí eamtenuerínt: fed hoc modo díxi; Chríftíanorumliberos damnare n6 poffe peccatum Orígitale, bac excaufa, quod etíi peccatam fecundum Legem quídem «damnaret,fed propterremedium per Chriftum exhíibitit damnarenon poteft:hos przfertím, qui ín eo teftameto
fant;qued cum Abraham pepigit: nam de hís alia quoq
firma& clarateflimonía habemus: de'alis, quí funt.extrà Ecclefiam natíjnot habemus aliud quàm prafens teftimonium,quod ego fcíam,& fimiliahoé quinto Rom.
capite;quo probart poísíteos, quí extra Ecclefia nafeuntur, mundos effe ab Oríginalicontamínatíone. Quod(i
i quis
MP" A? fiaetes
tant itin.

usado a, C cR ak B MN RR
VEPISTOLARYM L!BER L^27; quis deliisquoqgdícer probabilius cile, vt gentilium lc beti pei Chriftum fc ruenturqdam vr damnétüriam cette mínüs euacuabit Cbriftum,quám hi,;qa intra Ecclefia natos damnant,fi cítralauacrum baptifinímoríantur& plus autoritatis ac fuadamentí habebit ín Scripturis, quàm hí quí hoc negant.: INam ís nibiT aliud adfereret, quàm geniulíum quoq liberos,dum teneri funt, propter vitíum Orígínalenon damnarí: id autem beneficío Chri fti: adultisautemníhil gratíz reliquum efTejeo quod no fiderent Chrifto.Sí vero operibus oftenderent Legem ín cordibus füís ellcfcríptam neq falleret hypocrífis: íam fatísaudítum eft, eos ínter círcumcifos compurandos effe. Vbienimopetà fiunc Deo digna, ifthic dudum fuitín Deumreligio: Pcobant hocletro,cuius pectusfic coeleftis(apientíatmbuerar,vt etíà Mofi, quicorim cum Deo loquebatur, condedís legibus effet auxilio:& Cornelius Centurío, cuius Deus eleemofíynas orationesq refpexítantequam Euangeliumei efferexpofitum. Diceret igituraliquís, per Chriftum naturam eíIereftitutam, íam ea(equerenturque diximus.Sí vero Ecclefiam fuam tantiim; íam fequeretur non tàm late patere falatem per Chriítum;quám late eraffatur morbus ex Adam; Nemo ením efLarbitror, qui neget gentili liberos perindenaÍci cum propeníionead peccandum;atque noflros. Ve-.. runtamenvtcunque res habeat de gentilium liberis:pof(etenim quís; necfortoíleiníuría, iftos Pauli.fermones, Vbí abundauit peccatum, fupetrabundauit gratía,&: Quemadmodum regnauit peccatum ín morte,fic& gra tía regnatad vitam xternam per lefum Chriftum:& fimíles,fynecdochicas dictos elfe contendere,nequedealíjs quani fidelibus,cotumqueliberís cfle intelligendos:
$: 2(deo

276 DD,Io. O&COoL. ET HVL/ZVIN. ideo nos quogliberatione ab Orígínali peccato íftís tam tum tribuímus,alijs Dei tudicio relictis. Efto enim audaceshomunculi quofdam eternae mortíadiudícemus, de quíbus verbum Deí apertum nion habemus, nunquíd ídeo veré damnati funt? Occurrit& í(tud: Sí Gentilis oftendít operibus legis legem ín cordefuo efTefcriptam, & Paulus eumvere pracfert círcumcí(o: Ergo(am euacuatur fides, X recídítres omnís ad opera. Ad hoc fic reÍpondemus: Paulum prafuüpponere; quód qui opuslégís facít;ex fide facíattin hoc enim argumento fudat,qd' mult íactabantfidem Abrahz; ifto,quod cítcumcifi effenthos probat fidem non habete, fi fidei opera non facíant: quomodo lacobus quoq; intelligendus eft. Conttà vero,incircumcifum,(i ex fide fcilicet(quís ením probaret,qua ex hypocrifi fiunt?) id opus facíatquodlex iu bet,íam palàm oftendat, tímorem Deí íncordeipfius effe(criptum. Requíritergo fidem anteomnía. Eam auté perhibet non volentís nec currentis, fed miferantís Dei
Sienaquid: elle... INon ergo eft(ignis alligata religio, pietas,sCstGaa, faciant 4d(anctítas: quanquá à lignis abeffe non decet eos,quí iam
pietatem.
docti funtivtexperimentum dent reliquís,cuí nomé dedetínt ,'ac Eccleli vnitati accenfeantut.. Sed neq iftud praetereundum eftfiuenoftros, fiue gentilium liberos,fi modo víncetet fententía,quód natura efTetín vniuerfum per Chriftum;quod ad hanc maculam pertínet, reftítuta: quamdía legíscapaces non funt,ín ftatu effe inriocentíe: quod nos incunctanter de noftris afleruímus, fultíautotítate Pauli ad Romanos 4.Vbiením non eftlex; ibí nec pracuarícatío; Suntaute tenerí,ínexpertí,legumeq rudes, non mínus finelegequam Paulus:ergono tranfgredíun tur,períndecs nec damnantuc. Perhibetautem Fadlds
d€

QEPISTOLARVM LIBER L: 27» eáliquando fineLegevíxille, om.7.id autem denulla «etatis fpfius patte; quam infantia puetítíave intellíeendum eft: péccatumergo tum ei mortuumdfuerit. At vbi Lex vixerit am(e mortuum e(le teftatur. Eodemmodo nos,quàm díu fumus per atatem rudes Legís,non pecca mus ípfi:vbívero lux Legis adfulfic, fà reí reddimur. Ac fifides ad(it,nonceffamus eníti quod lexíubet:ác fimul ín omníopete fuccumbentes, clamamus: Iemítte nobís
E 3 4
debítanotra: fiducíaq certa D'omíno adharemus, qui
perFilíumfuum omnia condonat. INupncad poftremam
partem accedemus, ín quaifiid íugum fufcepimus probandum;quod.vitium O'ígínale folo fanguine Chrifti tollitur:& quodlauacro baptifini tolli nequit, Priorem/
partem ficpraftamtus. Contigerüt príícísomnia in figu.' ta/maáxime tamen omnium fuítVaríus ffreoblationis pe ,^
cüínz rítus,myfterium& figura vníuerfalis oblatíonis;q
perfe&ione fua veteres omnes fifteret, quod proe alijs luculénter praedícat Daniel,cap.9. x 2-Atín íftísinter pri mà requitebátur integritas ac mundítia/Cümergo Deus manifefte negetfehís hoftijs delectarí;pafsím apud Prophetas,conftatbeluínam munditia non aliud fignificat fe quàmoblationem,quz confcíentías eflet mundatura, mundi(símam effe oportere. At que creatura tam munda eí;vtoblatio fierí proímmundís pofsít cora fummo bono?aut qua nonfuiffetvel hoc ípío immunda facta,(i fe(eobtuliffecín facríficíum pro peccatoribus? Oportuit ením voluntatíamac líberam oblationem effejquód vota libera olim portendebant:& Paulus Heb.:1 o.dócet Vo luntaríé quoc; peccauerat Adà. Cum ergocreatura nulla potuerítcitraarrogantiambocfumere,fitmanifeftum, nulla tepotuíífecoaciliari díuinamiuftitiam, quàm Dei $ i Filio,
peccati(a,
DEEZTUTEATA
JI iol

Hà;no à f0lo Det Filio
Hat.
Baptifmo
nulli tolli.
2:78 DD.lo.OEcor.ET HVE. ZvIN. Filio,perquem condítus erat homo: vytper eum reftitueretur, per quem creatus etat. IMedíco ante omnía neceffaría eft morbi cognitío, íd quod nemonegat. Cum ergo animus homínís egrotaret, nemo ei potuit medelam preftarequàm qui morbum examufsím cognofceret.Id autem nemo potuit quàm ís,qui Deus cft: ipfe ením folus nouit corfiliorumhomínum. 5.Reg.s.. Non potuit ergo faluti humana mens reftítui alio, fiue Medico, fiue pharmaco,quàm Deo.'
Cum díuus Baptifta ínquíebat: Ecce agnus, qui tollít peccatum Mundi: plane oftendít,nihil omníü eife quod polsit Mundum expíare,nifi buncagnum folum: hüc ením tendit. Poftremó teftatur veritas ip(a; quonía ipfum opottueríit morí.Cüm ergo ipfum morí oportuitjno pocuitalius alía quacunq; rehuíc malo mederi. Sic aute aít Matth. s. Filius hominís vadít(icut fcriptum eft de illo. Ibidem:;Sicopotrtet fieri. Luce z 4. INÓnneifta oportuit Chriftum pati,& fic íntrare ín gloríam fuam 2. Marci s. Oportet Filium homínis pati. Ioan.;.. Exaltari Oportet Filium homínís,vtomnis qui fidit ipfo,no pereat,fed habeat vítam eternam. Conftítuít igiturdíuina prouidetía Filio fuo Mundum fibi reconciliare. Nefas ergo efto, vel inquitere,an alia ratíone, alíóveautore negotíum perficí potuerít.. Ex his facilé probatur, quod baptífmi lauacro nullum prorfus peccatum tollitur.Agnus enim.Chriftus tollit peccatum Mundí. Et Ioan.1. cap.a. ficíntonat: Iple eltpropitíatio pro peccatís noftrís:nó pro noftrís autem tantum fed etíam pro totíus Mundi. Ibidem cap.1. Sanguíslefu Chrífti Fili etus emundat nosab omni pec cato.Quí ab omni dixit, nibil obmifit. Sanguís ergo müdat.etía ab Oríginali peccato,no lauacrü bap mius ?

EPISTOLARVM LIBER L X279 fi diuina teftímoníanon haberemus,íam teftarentur Spí títus;Aqua,& Sanguis:de quibus 1,Ioan.:ficloquitur: Quteft qui víncicMuadam,nifi quí credít quod Iefus eft Filius Dei? Hic eft,quivenit per Aquam& Sanguínt Iefus Chrife:no in Aquafolim;fed in Aqua& Sanguíne: Spitítus quoq teftatur, na Spirítus veritas eft. Tres funt enim quí teftimonium dant, Spíritus, Aqua,& Sanguís: & hítres vnum vel(ithul funt.Aqua igitur hoc eft,cocle- 4404. flíis doctrína, quam Spirítus in cordibus noftrís vegetat, vtfanguini Chrifti fídamus, fatís docet externa íiítaconfcíentiam nó pofle mundare: alioquí fuperuacanea effet mots Chiti fi rebus corporeis inforporea fubftátía animx puríficari poffer.Cuiusfententíz teftimonium apud Paulumhabemus Heb. 9.Quuc res parabola fuítifto tem pore, quod tum erat, quo dona& facríficía offerebantur: que non poffünt conícientíam perficere eíus,qui fpfa facít: tantum ením ín cíbís& potibusacvarijs ablutíonibus; catníscp iufticis vfty ad tempus correctíonís pofita fuerant. Quibus vetbis Apoftoli liquído vídemus, externa íftanihil polleread perficiendam confcíentía. Hoc tame fimul annotandum eft, Baptifmum nonnunquam PBaptifms accipi pro fanguineautpafsione Chrifti: Id autem íter& ,? /anguiper metónymíam, cümfcilícetnomen figni ad(ígnatum 7^ e paf transfertur: eftením metonymía nomínum tráslatío. yc fione Chri cum Petrus 1.cap.5. docet, nos perBaptiímum eodem ph modo fetuati, quó feruabantür olím ín arca: non hercle intelligitlauacrum bapti(mí,fed Chriftum ípfum,aut fan guínem eíus, ac mortem: hís enim redempti fumus: quemadmodum Apoftolus ípfe€ veftigío exponít. Videmus hic obíter, íterum fignum accípi pro eo, cuíus eft fignum.Qtrám ftutus ergo víderetur,quí propterverba
$: 4 conten

lf LEcGgHa..
PER
28o pD.Io, O£cOr. ET Hv. ZvrN,
contenderet,nos aqua baptifimali à peccátis abluicSic et 20;,qua' ad Ephefios cap:s.de lauacroaque;quod verbo fit; dícta funt:& Rom;e.nonfüntad literam exícenda, (ed figuratarumlocutíonum vís per fidem; caeleftiumq; rerum fcíentíam expendenda nóbis eft. lam& hoc excii dere patínon debemus,quód Baptifmus Ecclefiz Chiri/' fti figaum eft,no alíterquàm exercítus aliquis fignatur:
' non quód fignum hoc coniuneatticdefic,(ed quí eiiam coniunctus eft, publicam tefIeram accípit:ficut nemo ín exercitum fcribitur, eó quód fignum induít(alioquin& hoftes& proditores, qui nónunquam(ioa per infidias varíantde exercitu effeat:) fed ís, quí ín exercítum íam fcriptus eft;fi&no publico dígnüs ducitur; quo ominibus manifeftus fiat;nomen deditle ducí'ei;füb quo mílítatürá promifit.Huiusfententíenobileargumenrum habemus ín Actis Apottolícis,cap.2.Omnesattem quí credebát, eiantfimul,Schabebant omnia communíat& poffefsíohesacresvendebant,& diuidebant eaómnibus; provt quifq opus babebat,«. Arquiadhuncmodum fimul erantíamantea fermonem receperant ac baptizati erant. Interíflos irdubiratum'eft liberos quoq ipforum fuiffe: alioquitenim*feris fiiflént primitiz íftz fidelium immaníores. Qusrres duplexnobís argumentum praebet: vnum;quoditnfantes ifti non mínüsfuntín Ecclefiam cen fi;quàm patentes ipfórum:fecundum;quod' que bapti zatifuntetai parentes ide qua realiás plura.Tam& íftud efficax teftimonium eftbaptifmo nihil fieri;quàm confignationem eíus,quí Eccleffe cónumetraturquod r.Cotírithi 1 o.fcribir Panlus:Patres noftríontnes(ubnubem füerunt;& omaes permiaretranfierunt;& omnes in Mo Íen: baptizati funt intübe€(nmart;& omnes unde : cam

EPISTOLARYM LIBER 28: efcam fpititualem ederunt, Gc omnes idem peculum fpítitale biberunt,c«. Conftat autem quod non eo rítu baptifmí,quo nos vtimur, ínitíatifunt. Cum ergo díciteos iube& mari baptizatos,(am fit manifeftum, Baptífmü nonplus poffe ad íuftificationem noftram, quàm apud iftos mareac nebula.Hís autemhumectabantur,quí Aeeypto exíerant,acín Synagoga populi Dei erant:fic quí cx feruítute diaboli per Chríftum exíerüt, baptifmílauacto perfunduntur; Probat enínvdiuus Augultinus,fiena diuerfa fuifle illís.atqs nobís,fed eandem fidem. Sígnaigi 5/274 ut nihil quàm externe res funt, quibus níhil ín confcientía efficitur: fides autem fola eft qua beamur: ea vero-fi- Fidedes,qux Dei promifsís veraciter ac firmítet haret.. Symbola ígiturfuntexterna ífta rerum(pírítualí&,& ipfa mínímefuntfpiritualía;jnecquícqua(pírituale in nobis perficiunt: fed fant eorum;qui fpírituales funt,velutí teflere. Statüeram onmía:dilígentius componere;quám permi(erit tempus rfeftinareenim cotgit nundínarum propínquitas& proctaftínatio,qua occupationes ínnumere vníuer(a noftravfcq inbreuemaliquem artículum contrudunt: quo deínde fubito praítanda funt, quae promiferís. PerEpilogum ergo breuibus omníum fummam ex-| pilogus pedíam.: Hacnoftra eft de Originalí peccato: fententía: c fumma Vitium e(ie acmorbum; qui ceu mulcta prímís parenti- de Ortgina busínfli&useft: quorum propagatío fic vítíata eft tran 7 P^ grefsione;vt quícquíd índenafcatur,ad peccandum pro- fententia. pendeat: ac nífi diuina clementiamaturé deremedio efficaci prouídílTet; períjffent quotquot ex hocfonte nati fuerunt; Dei ergo bonítas per Filij(uí mortem huíc cladí occurrít, vt tametfi reliquiae peccatí Oríginalis, puta e Queries, ingenium tenaciter adharelcat: non tamen
$6 nocete

2892 DD.TIo, OECOE: E T HY E, ZVIN, nocere pofsíthís,qui funt ín Chrífto Iefuthaud enim alic ter poteft damnare peccatum Orígínale,quám Lex:quae vltrà damnarenon poteft, etíamfinunquam nonpeccemus: níhilenim danatíonís fupereft hís,quí funt ín Chrifto lefu: Rom.s. Contamínatur quídem generatío nofirapropenfioneadpeccandum at nón nocet contamínatío: venenum ením ademptum efteí per Chriftum. In Chtifto autem funt non modó parentes,quos mífericordía díuínain fídeilucem ac eratíam(ndüxit: fed eorum quoq liberi non mínüs, quàm quíex Abraham fecundá promífsionem nati funt. Eadem enim eft fides, ac idem teftamentum fiuefoedus, quantum ad ínteríoremhomínem attínet. Perínde enim prífciilli mifericordía Dei nítebátur per promíffüm Chriftum atq; nos per exhibiti.
Huc facit Is ergo tuo fanguínefic, quicquid danare potuit, expíauit, vtníhil fuperfit quod tyrannidem fuam ín nos exetcerepofsít: noncaro;nó lex,nó díabolus'prínceps Mundi huíus fic quoq; apud Patrem morte fua omnía(mpetrauít,vt quícquíd(n nomíneeíus petamus,detur. Vnde creatura nulla fic colí, aut ín hoc precío haberi deber, quafi quíd pofsit,fiue ad conftientiarum nóftrárit emundationem,tiueanímz falutem.Atc; hec omnía fic fentío; vtfi quis nos manifefli erroris Scriptura vere face teftimontis arguerit,non modO ab erroreauellí, fed eí qui auellit,oratíam habere ftatuerim.. Hxc funt, VrbanedoQiifsime,qua apud nos de peccato Oríginali aliquandiu reputauímus. Vidimus& veteres aliquádo ín hac re,fed quàm obfcurafintatq; ínuoluta, nedícam humana potíus,quàm coaelefti doctrína fulta, ipfe quoqy arbítror dices,vbíad eos denuo redierís:nobis ením ad eos redeundí ocium nonfuít,atq; hocexannísaliquot. Quo enim quao
uc LLL io mt d

EPISTOLARVM LIBER L 85 quaío Scrípturz teftímonío nítítur, Daprífmo tollí peccatum Orígínale, aut gratiam eo conferrí; nifi baptifmi figno Chriítum,quí eo fignatur, intellígas* ín(llo enim (untnobís omníaferuata.Quanto duríus definitur, Chrí ftíanorumliberos, fi tín&í nonfint,zeternz damnatíoni alligari? atquehoccítra omnem Scripturam: que ením büctorquentur,quàm quafo abhorrent ab eorüífta fententíat INosergo ínhocoro fimus, vt pietatem Chriftíanam& anxie& pure depraedícemus:no fimus ante tempusanxij: quo modo MifTa aboleatur, autimagínes exautorentur:fed ín bocfudemus, yt pectora Mundo dedita, creatori fuo reftítuantur:íam cecídit Milffa, ftatuze fua puto fponte aufugient:ifruftrà ením exterminabimus tàm haec quàm alía; nifi publica píetas releget. Quod vbífactum erítíam nequícquam tentabunt réftituere om nes Mundi principes: nihilenmim praeda afportabunt;ni(i macería occurrat aliqua,quemadmodum Balaam,que pedem acitus abftergat.[Non ením mentítur,qui dixit,la pídemíftumautoffendentem cofracturum,;aut ín quem cecíderítcommiínututrum. Nobis fictutis,Dei prafidío, viuendum eft ac íntrepidís: vt(1 fractus íllabatur Orbis, ímpauídos feríant ruinae. Quotvides gentilium,morte (quam omnes dunt omnia funt fecunda,fugimus: contraría dum funt,vocamus:) gloríofos ac honoratos effe factos? beneením vfi funt re,iuxta vulgí opiníbónem,om níum acerbi(sima. Et nos tam fidi tama noflrí amantes Imperatorís,vtfeantenos periculo obiecerit,milítes cun GairemurtPrafertím cüm noftre fpes nonfpectentínane lucrum comparandi nomínís, fed poffefsionem aeternae hzredítatís,non herclevulgarís: nifi tenuia funt,q Deus Filío(uo vnigenito dedit: eius ením coheredes fumus.
| Pugne

2384 pnp.Io; OgCOL. ET Hvt.. Zvr1N. Pugnemus ergo ex aquo acríter X pradenter: caufam enim íuftifsimam tuemur, ín qua non dubítamus quícquam fubeíle fraudis. Iactent in nos de aduerfaríorum exercitu milítares iftascontumeliías;proditores,fures, im belles. INihilifta cutemus caufz confifi. Fücpro dolor audacíe ventum efb,/vt cuíus ípfi maxime fumus reí,alíos accufemus: bellavídelicet»vzvopz preuenientes, quód ínnos metíto fa&ari poflet vt adueríarius occupeturín procurando vulnere,nec ei momentum vllum teferíendi detur. Sed acuta iftalicetfint, non tamen magís penetrát quàm atiftz: quíbus níhileftacutíus, at fimul nihil ínefficacius. Tu omnía charífsíime ín Domíno fraterzquibo nic; confule.Oremus Dominum pronobís mutuo,vtopus fuum, quod ccpít, perficíat:& corda noftra(ic firmet;vt eius gloriae nufquam defimus, Vale,ac faluos iu» beRanam& Agrícolam:quibus tam abeft;vt male cupíam; vtanxíjsvotís à Domino petam ,vtfidum eorum in Euangelio mínifteríum& faciat& fulcíat, T'ígutí 1 5. dieAuguílijanno1526.-. 4 7s e
ORATIO OECOLAMPADII, DE Ex. «poffulatione Chrifls cum Petro, pedum ablutiouem recu[aute, babita adiClerum cdagaftenfem. x SVANOFA Mmultafint,domíni,Patresqg a3 Y obferaandifsimi,que inbacdecentifsíma co 15A ronaveftra dici&poffent& debeat.(Quem 7») enimnon iauaret audire,vel de charítate no ficta, vel dehumilitate; vel demutuís obfequijs,qua nobís íam Euagelíca lectione, anniuerfaríóqg bocfpectaculo infiauantur,imO ante oculos pponütur) 3t

TUN
EPISTOLARVM LIBERI 28; atverbaínter Chriftum& Petrü vltró cítroqj habita,tantam przefe ferunt genetofitatem,tantís turgentmyfteríjs, tantum pollícentur commodi, tantum oflentant fapíentíz,vtiurefibitotam depofcáat orationem. Neg; ením foliusPetri perfonam agít Petrus, fed omníü quí aut cum Petri perpietate(cientíà noniungunt,aut ín(uís víribus fpem col. fone.
locant. Neq; Pettumfolüm Chriftusarguit,fed ín Petro omnes diáís fuís mínus obaudíétes, roboríqs carnís fuae ianitétes percellit. Et quotufquifq peromnia paret Chrí fto,& non obluctatur interdum cum Petro? Et quotufquiífcp ita fe totum abijcíttotusq; Chrifto cedít, X non alíqua exparte cum Petro, nullofibí opus Chrifti lauacro autumet? Pauci equidem, forte víx vnus& alter: Proínde de retam vtilineceffariagj di&uro, fauetequarfo auríbus,imO audíte cordibus:vtqy recte meas agam partes, & ftipate me precibus: Maxímí quí etíam apud gentíles, praeclaras grauesqp fententías breuibus verbis olim complexi funt... Cümautem& Petrus& Chriftus parcé àadmodumloquantur, fermones eorumnon verborii nu mero;fed pódere,adeod reipfa expédere oportet. Quocírca ad declarados eos duas orationes ínftituemus,quarum altera: nempepríort, verba Pettí: altera pofteríori,
Petriververba Chrífti explicare conabímur. Petrus(gitur vbí an- /z44 chri tefe magiftrum procíduum curuarí videt, anímo aduer- feum.
,/ 4. 2 A", títcg fecum,quisnam* quantus: qualís? noua ínopínacg re attonítus;quid fufpicandumzquid loquendum: haud fatís gnarus:animi fententíam verbís,vtvidetur, mínus
prudentibus quàm modeftís,reautem ipfamínus mode'
ítís quàm(mprudentibus magiftri à cepto repellere tentabat,dícens: Domínetumíhilauas pédes?& dein,Non lauabis mihi pedes in ternum. Quibus verbis dicebat:
Quid

Pu
(86 DP.Io.OECOL.ETHYVL.ZVUIN. Quídhocportentíeft? Domine. Ego relícis fagena;nauícula,amícis, X omnibus, tuo magillerío nomen dedi, vttefequerer;tíbí parecem;tibi míniltratem, nullumq; ín te przetermftterem officium. Nam quod cateros;neqcataaneq: fanguis; neq fi quidaliud fapíentix opinionem prata, docere potuit: id miht Spíritus París, cerce tuus reuelauit:locutuscg eft in pectore meo, effe ceFilid Dei viui, quet fibi ab eterno cozternum zternus Pater genuít, cuíq; omnem fubíiantíam fuam communícauít,íta vtníhil(it Patrisquodnon ítem Fil;& cüm omníafincFilig,niíhüo tamen mínus abundans(it Pater,omnípotens Pater,omnipotées& tu. INouít Pateromnía,& àte nihileftoccultum. Aerernusílle, nec tibitemporum currículis Hluxerunt anní: miferícordiarum ille Pater,& mifericordía tux innumera funt. Iüftus ille,(ed te(udicem omnibus pracfecít: ab eo rerum omníum fcaturígo ebullijt creando;fed in te príncipio: Operatur Pater etianum,fed te cooperario. Paterfons eftluminum,at ín tuo lumine videmuslumen. Pater vitz beate Pelagus eft ínexhauftum,habes& tuverbavíta aecerng Tantus quíde es apud Patrem,imó per omnía zequalís illi es. Quantus quátus ergo habedus apud nosr Patriarcha; Prophetce noftrí,vt videtent diem tuum, eauifi funt: magnam eda felícitatis partem aflecutos fe credebant fi aut pofteríora tua, autalía tenuía diuinitatis líníamenta videre íllís dabatur.Quod ft nunclíceret eísalpicerenobifcum que vídemus, audírequs audimus, quam fe beatosputarentz euàm ledemíttecentz quam genícularentur?quám exultarent? Nonforet erauecentenarío Abrabamo tráfeun-, tem te índucere,& hofpitís lauarepedes.: INon puderet Dauidem anite te cum lyra& cithara prafultantem myiticum

Déc ÉL. ido IR
NEC SY
EPISTOLARYVM LIBER Í 287 ftícum agerehiftrionent, quantumvís fuperba Micol ítrídeat. Vidimus ipfi ín monte Itabytío, cum fefe nobís maieftas tua fulgidius aperiret, quod tíbí teftímonium, quem honorem, quàm veneratíonem pracípui illi Prophetatum,Patríarchatumq; vertices exhiberent. Et quís cgotaut que domus Patrís meí,vt meliorvidear míhi Pa tríarchis& Prophetis? Abfità me, nehocPharífcorum adulterer fermento,vtaut dete mínus quàm fis,fentiam: aut minis quàm par fit, ín tefim offíciofus:(mo ruflíciffimus fimul acíngratifsimus babear,fiadmifero, quod ante difcíipulum Magifter,ante tenebras Sol, antehominem Deus procumbas. Terret me Patrís coeleftís reuerentía,nehacte afficíam contumelía. Ferrent Patríarchae & Propbete,quíbus tantum tuí defyderítmm. erret denícy confcientía totbencficiorum,qux à reaccepimus.In dífcipulos fegregati, atcanís admifsi, Jutorítate decorati fumus. Fugiuntad imperium noftruntmorbi. Fugiunt & dzmones:nonaudent nos accn(are Pharífei,non audentnobís fexquareloannis dífcipuli. Sileo vberrimam íllam doctrínze tuc dulcedinem, duleífsimamaq, vbertatem. l'ranfeo miraculorum tuorum incomparabilem po teftatem, preteteoínnumera.. Tam quíd reliquum fpei? fitam cufticifaerímus. Indíeni profecto,quí duodecím illas fedes occupemus tecum futuri& reces& iudices Orbís terrarum. Mínus fortafsís hacc aliorum mentibus infidentquiíd ante mefimpliciter magis quámarrógan ter permiferunt. Eo autem quiferam? quomodo di fimulabo*? Plus accepi; plis debeo, INamiquontum iltud hohoríis? quod focrum cutaftí, quodfupra Petram conÍofín?"hi m o 1:3 Y32 04:
iCistonss mecrunaaduirum te Ecciceiiaim 1 tüs€s, mt"/ e UU.
hiaue ttadid" la IDA eoe Dro uu e EX Ali a zi
MATS Cho ME eris ciaues regnt CQuorumn ridias cocum Y13 0771 ie peru

88 pnp.Io. OECor. ET HvL.ZVIN. aperuit,& pluit: claufit,& ficcitatem induxit. Moyfes flu mína ex petra elícuít..Atnouum& excellentius coclum hoceft, quod ego tuís aperíam. INoua& feracíor tellus eft, qua vberrimis€ perennib.mihí manabít aquís. Nul la item inferorum poteftas aduerfus me preualítura eft. Et quid multa? Horreo, horreo totus mecum,diíísidésq; fecum més pugnat,imo feípfam refugit,neq vllís vel exemplorum,vel rationum prafidijs nititur:quíbustametfivellet maximé,diífsimulate pofsít confcíentíam. Seruiunt tíbi angelí,coelí coelorumeg vírtutes te tremunt, Angelorum príncípes te veneratur, pedum tuorum veftígía reges adorabüt, In nomíne tuo genu omneflectetur, l'e adorabitomnís terra, Confitebuntur te omnes populi: Ioannes etíam,nimírum fi vertícem tuum tangereformidarít. Et egoquíszad loannem popularís,ad reges píícator,ad angelos puluís: vtímmüdos hofce pedores,ne dícam pedes,abluí(inà? Scío,& fatfcio,cuí me rectius adíungam: Centuríoní, quippe confcíus, quàm índiígnus [im, cuíus tecta fubeas:íam& publicani& meretríces nos. multó precedunt. Magdalena ílla attulit pro aqua lachrymas, prolínteo capillos, pro fcabello caput, lauít, vnxit,refrígerauít. Quid nos taliitegimus? Quín focordes ídipfum mínifterijvellicabamus,períndeatq; pauperum cura dilígentíornobís quàm Chrifti habenda eflet. Iure cim füperciliofo Simone reprehendímur, ímo magís quamille, quí domo femelte excepit,€x male audijt ob intermifTum officium. At quí nos dedítítj tui,& vernaculí,& domeftíci,€ amici vocati, quid tali egimus: Pró pudor. Mulierum lachrymas;poznítentiam, píetate, modeftíam,liberalítatem, ceterasq; vírtutes amplectí dexuidefcímus?' Atluxum,delícias,ígnauiam,(uperbíam, «

EPISTOLARVM LIBER T 289 & faftum;nullaq; non vitia, imitari gaudemus? Abigail cruorum Dauid pedesvt abluere poffet, orabat. Nos vcro Dauid filio, veré pacifico;vere dile&to, vero rcgi Hicrufalem, é cuius pedum digitis fta&c&bal!Cimum ftillant, quid officiorum impendimus? Sequimurbeatosillos pedes, quoquó tendunt: curnon&lauamus? cur non& dulcia infigimus ofcula? Ego vt fcmcl dicam, quicquid id eft myfterij, quicq juid latentis caufze, coanimo confirmatus fum,ne vlla rationeadi diufticitatis adducar, vt difcipulus à magiftro,& peccatorá filio Dci lauer. Tale quiddam verba Petri fonant: quibus condifcipulorum animos non parum concufhiffct;nifizelum& pietatem, iudicio fcientiad; carentem, Chtiftus fapientiffimus minaciq; repreffiflet eloquio. Aitenim: Nifitelauero non habebismecum partem in regno. Quis hec pro maieftate fua fatis mcditabitur? Quis dignum his didjs typum afferet? Verümnos vel balbutientes, de ijs aliquid loquemur: finzamus itaque in hunc modumPetro refpondentem Chriftü. Sieiusquiinme operatur Patris maicftatem re&chonorares,tuumüe fpe&tares commodum, Petre, non recalcitrares, nihil detre&aresmodo. Nam quz Patcragit, quia Patris funt opera, bonafintnecefic eft. Que d i &fecus agit,iterum cüm Patris fint, bona fintnec cit.Etcgo dumtelauo, feruilicet opus facere videor, Patristamen munere fangor, nullius criminis erorcus: fin illotum te relinquam., Patris imperium cxecutn rus,netum quidem teftafigulum reprehendere ris. At te multó magis anino aduertere e oportebat, quid tibi conducibile;quid te accipere conueniat.Non tam officij tui rationem habes, quàm putas. Alius cft t cui
Chrifli«d
Petri verba.

Periinaad.
2900 DD.Io. OECOL. ET HVL, ZvIN: cui maior tui cura. Speras teingreffurum regni mei i januas ,atnihil coinquinatum iliuc ingreditur. Necvos tam mundi,quin baptifmo pedes v citri indigeant. Porro qui abluat preter me nón eftalius Quod fiattentet etiam alius, multo foediores poft lauacrum abibitis, quàm accefturi eftis:non Iordanis flumina,non pifcine aquz,nonzneum mare,non Helifzus,non deniq; Mofesipfe emüdabit:fed fons qui patet domui lacob jPeccatoriq;& menftruata. Plané fperas regnum, quin& puncipatus te manet: quid oblu&aris igitur? Numte mundum putas? verum velob id vnü immundior, pro culq; regno arceri dignus,quod mundum te putas.Ve&es obdet velfolà pertinacia: qua labe nihil dinihofius. Quo nemo citra fidem, modeftiamd; ingreditur, tüne pertinaciairrumpes?tüne viribus proprijs exultás irzues?fiquidemlauantem refugis Nonne firemgranden tibi iniunxifTem, paregdum erat? Quid, fi quod brcuifuturum,totum Mundum fanguine copiofo lauabo,folüsne obfiftes? Ante diem occupas cathedram cum difcipulum àagis,cerrabisne cum magiftro humilitatis de humilitate? Siticulofa harena fontémneirrigabis?pixatrafolémne illuftrabis? Refipifce, tefipifce, dumlicer.Hanilitatem tuam obedientia,non rebellio commendet.Nemo à melongius abeft fuperbis;jnemo proximfhis incedit humilibus. Magnum humilitatis inlicium in preceptore,ad vfque pedum aàblutionemícfc demittere: Magnum füperbiz argumentum in difcipulo, przceptoti probato non peromhia obedire. Diícipulorum eft difcere, non docere. Heustu, vbiolim difcipulorum tuorum lotürus es pedes; baptifmo falutàrium przceptionum,quem pro abluendis affe Em p:dibu

EPISTOLARVM LIBER] 29: pedibus Spiritus fanc&us fuppeditabit: quàm boni cófules, fringrati pedes retrahét,imo pedibus protrudet? fi pacem& difcipligam abominentur, fi in fynagogis ca:dentfi e fynagogis eijcient, fi extremis affligent fupplicijs? Nunquid puluerem de pedibus excuties, in iudiciumillis?* Nónne indignos regno meo pronunciabis, quod alieni illi te feruum meum non audicrint? Nónne totum orbem olim cónuocabis, vttecum hos accufent,quodlabores tuos peffum dederint? Contrà, nonne ingens tibi fuborietur gaudium, fiillorum expugnatis mentibus in fanguine peccatoris occifi& couerfilauabis manus? Nec mirum;fiquidem angeli quoque congtatulabuntur,& ego miro defiderio hoc paÍcha manducare defideraui. Atqui tu, difcipulus meus, impuné credis, filanacro obfiftas: nihílne fuccenfiturü me cogitas,íitanto me fru(treris gaudio? Videin quod te barathrum conijcias: vide quàm grauiter impingas: vide quantum rebellione, vt tu putas, religione tua proficias? Iam non refert, exempla preceflerint an minus.Nouares agitur, exempla ne quzrantur. Ambiendum frugi di(cipulis.finc ex emplis parere:quamuisnec hic exempla defint. Et(i nullum aliud nónne ego Patri peromnia obedio? noua incedendum via, ducem ne quaras, dux ipfe alijs efto. Caufa etiam in promptu cft: illotis coclum nó patet, immupdos regnum Dei nó capit.Accende nunclucernam animi,fcrutare diligentius intima petoris,&:tum vel dicto obaudi vel relu&tare. Attamen moleftus tibi effe nolim, vt renitentem cogam. Voluntarios hilarosd; animos bencficijs profequor. Quos manfuetudo mea,quos humilitas mea, quos dulces amoris funiculi non trahunt, putásne Pa[2 ter

292 DD.IO. OECOL. ET HVI. ZVIN, tertrahet? Et, vtego quoq; finiá, fi tibi tam grata pertinacia tua,nihil vcl mihi tecum;veltibi cum regno meo:. Vtrum mauis ampledtere: vel logus. mecum:regna vcl illotus regnofimul careas& confortio:. Hzcad Chri(ti verbavtcunque declamata fint; At quis tum Petro animus;quis rubor; qua alacritas, quis feruor, quis timor, neiDomino fcparetur: fubita docet mutatio: Qui dudum pedeslauari detrectabat protendit manus, offert caput,totusq; lauari cupit; obfecrat; pofcit. Verim hac prolixiorem fermonemzrequirerent:at nos tempufculi anguftia; receptui canere iubet. Supereft igitur, vt& nos totis ad Chriftit pe&oribus clamemus;, pedesanimorum noftrorumlauet:vtimmaculati ambulantes in uia Domini,confummato tandenrminifterij noftri curfucum Chrifto regnemus in xternum;Amen.
SCOPI IN LOB.PER IOANNEM M OECOLAMPADJIV M.
Deum regere Mundum,regimine,quod difimile bumane;. Deum varius tn hoc feculo iudicare fed futuro. Deum occultare fapientiam[uamyvt timeatur. Nequaquam cedere aduerfargsymale fentientibus... Taxare illoruo immiféricordiam. Nàn licere nobis iudicare, Quod in parabolis agit,Cap.z 7.! Quod infirmiperfomampra decora affamit vt eliciat:. Sepe loquitur iuxta fententiam aduerfariorum. $COQOPFS 4DVFEAR$4A. RIO-RV M. Deum bfc ob peccata e uirtutes Auditcare e vetribuere.. Gondemnare beatum Iob, illi nou mifereri.. Gloriari..

EPISTOLARVM LIBER IL
-Glertari.
Obturare aures, mentem eius malle capere. Quod decorum non intelljeunt. Glortantur 4patribus ej reuelationibus.
Hortantur adpanitentiam tanquam impium.
Obsciunt,quod neget prouidentiam diuinam.
Lrs5R:
PRIMI
FrNis
253
DD..JOANNIS OECOLAN:
PADII
ET HVLDRICHI
ZVINa
GLII EPISTOLARVM LIBER SECVNDVi&: veri& falfi Baptifmi Epiftolas,& Catabaptiftarum errores varios comple&ens,
BALDASARFVS PACIMONTANVS
lampadio S.
Paslor inVualdtz.buot loanni OecoRATIAM& pacem in Chrifto Iefu feruatore noftro.Nihil me offendif(ti,
A" OECOLAMPADI Frater in Chrifto chariffime: imó immodicé pro| fuiftinobis Demegorijs tuis, pro qui bus tibiagimus gratià nunquam intermorituram.Sed hoc ynum optaui
femper, vt rà fpiritus, aque,& fanguinis teftimonio fcripfiffes auguftius. Quod veró tibi non difplicentlibellià Carolofftadio fuper Euchariftia editi, in primis
placet,& omnium maxime; tametfinon fit fuo ftylo aft
3
fecutus
t.Jobati.s.

494 DD.To, OECOL. ET HVL, ZVAN. fecutus quod voluerit; Id tamen.res ett; quod fcripfit. Hanc fententiam iampridem ex te libens eaulfifiem: fciebam etenim; autforte diuinabam,téànobis nihil diffidere- Verüm tum femper refpondebas mihi fub
quodam velamine;&' quidem non incircumfycda namita poftalabat Rempouis opportunitas.Sed nunc
cíthora, qua palàm& fupertedta praedicamus, que antchac muffitàbamus in penetralibus Deus Opt. Max. fitbenedi&us, qui hoc libertatis fpiritu nos, atq; pariter auditores noftros donauit. Timuiffem profeétó mà gnamturbelam,tragoediamq;ea dercin populo hücüfque termiferé fedu&to,excitatam: fed Chriftas impcrauit ventis.Scripfimus de Euchariftia viginti tonclufiones, item aliquot regulas de parandamen(aDomini: quas d&ibinonillibens mififfem, verum iam non funt in meis manibus. Scribas igitur interim vel eribus verbis ad me, quibus initijs aut ceremonijs, fine quibus fierinequit, hec coena fit inftauranda. Hoc die, quiin albo dodorumfünt Tiguri; conueniuntde baptifmate paruulorum, Scriptura locos collatuti; Vbi Z7 7NGLIFS$ cum füo Econc per diapafon diffident à nobis. Palàm quippe docuimus iuxta Chriffffiattitutionem.parualos haudquaquam efte baptizandos.Enimuero quís inftituit baptifgnum? Nimirum: Chriftus. Vbi? Matthai vltimo: Quibus verbis? Euntes docete omnes gentes,baptzantes cos imnonmine Patris&Filij& Spiritusfan&i. Re&té quidem;Curergo bapti(amus paruulos? Daptifmus;aiunt, fignum nudum eft.
quid tantopere digladiamur profigno? Signum certé cft,&(yumbolum pregnantibus acauguttiil imis verbis
à Chrifto inftitutum:(cilicet;jin nomine Patris& Filij, & SpiOCCoPL

» £f
COEPISTOLARVM LIBER IL. 295 & Spiritus fanQi.Quj nunc fignum extenuat,autcoabutitur; verbis Chrifliad fignum;inftituris iniurram in^ fercquamuisfignificatum illius figni fymboliq; obítriGio, quaquisteobttringit Dco in mortem víque fidei cauta;fub fpe refurteQtionis ad vitam futuram, diligcntiüs expendendafit,quànr(ignum Sed hzc fignificantiancquit conuenire paruulis; ideo baptifmus paruulotum eft hederaabíq; vino. Obligatio Dco firin baptifmate, quod hodie teftaturfymbolum Apoftolicii, veré Apoftolicam maieítatem pra feferens,&renuntiatio que fatanc fit& omnibus pompis,vfq;in aquam: id eftinmortem. Obligatioin coena Dominifit proximo;quaobftringo me pro coponere corpus& fanguinem, ficuti Chriftus fecit mihi.Etfic habemusleges& prophetas.Vnde arbitrorimoó fcio,niaquam recte cofultumiri Chriftianifimo, nifiin fud natiuam ac germanam puritatem rcuocentur baptifmus& Dominica coena. Sedquid bubo lufcinie? Chariffime in Chrifto Erater,tenes planéfententià mcam:fierro,fratris eft reuocare afinuni errantem. Nihil enim malo fub fole, quàm.recantare, palinodiam canere, X omnia facere, imo nihil prorfus recufare: vbi aliterà te X tui fimilibus, quiyerbo Deiinftru&i veniunt fuerim edoctus.IlJuftretnos Deus Spiritu fuo,vtid fiatocyus-Alioqui in hac fententia perfeuerabo,;adiutus diuino fauore.Nam 4d ficfentiendum me vrgetinftirutio Chrifti, verbum; fides, veritas, iudicium; conícientia. Adiuro igitur te, Chriftiane Frater, vt ducas aut reducas ouem errante, 2c proreductore indies magis atquemagis balantem; rcdde nobisrationgm tuz fidei, propter Deum;acfan&imoniam pacis Chiittianz. Veniatverbum Domini, t 4 veniat:

296 DD.Io, OEcor. ETHVL. ZvIN. veniat:& fübmittemus illi fexcenta(fi nobis effent)colla. Succurre nobis itaquePie Fraterverbo Domini, ac palàm teftare veritatem:nihil prorfus me offendes;etiá fiadueríus me vtrifq; buccis;id quodres cft, edixeris. Homo fumylabi poffüm,quod humanum cft:refurgere veró ex toto corde defiderans. Vnum adhuc füpercft, inquo opera tua;rogo;ne defis:fcribasd; mihi, an promiffio Matthzi 1 9. Sinite paruulos venire ad. me, quonian, c.peculiariter fpe&tet ad infantes.Querendi anfam przítitit mihi verbum Chrifti, inquientis: Talium cft enim regnum calorum:non;7Z LOREM. Valc. Loco baptitimatis ego curo conuenire Ecclefiam inducens infantulum, ac lingua vernacula interpretor Euangelium: Oblati funt parauli, Matth.1 9.Subinde impofito nominc orat tota Ecclefia flexisgenibus pro paruulo, illum commendans in manus Chrifti, vt huic fit propitius,& oret pro eo.Si vero funt parentes adhucinfirmi;qui volunt omnibus neruis baptizari prolem: hàác baptizo,in opereinfirmius fum cuminfirmiufculis ad tempus,dum erudiantur melius: fed in Verbo non cedo illisin minimo apiculo.Itérum vale.1 52 5. IOANNES OECOLAMP ADIVS Baldafaro Pastori inVualdtz.-: buot S.
RATIAM&pacéàDomino.DileGe fiaw//A ter, de baptifmo paruulorum quid fentià, —smu colligere ex prafentibus potes. Originale
![$4 peccatü etiam in pueris eft; quo nondü dimiffo pergratià Spiritus fan&i,que ex filijs irg facitfilios Dei, regnum coclomam illis claufum eft. Scimus aütfidclium nonnullos pueros etiamin vtero matris

EPISTOLARVM LIBER IL 297 matris fan&tificatos, etiain minifteriü Dei:& quos ab vtero eligit, etià fui fpiritus templa Deus facitnonnüquam. Confidimus autem in mifcricordiffimo, quod fidelium Ecclefie paruulorum falutem petenti,preces nonaueríctur:& ex his qui erátfilíjirz, vafa faciat mifericordic.Quód fi minus;iam multo deterius haberet pueri Chriftianorum,quàm corü qui olim fub circumcifione: quosnemo die o&auo circücifos codemnat. Porrófi pueri fan&ificátur ad fideles fidelium parentü preces,quid prohibet baptizare illos,&fan&o lauacri fymbolo noftrz congregationi afcribere? vt pro fratribushabeamus, quos Chriftus,vtfiducianoftra habet, iam confcripfitin coelis? Caterü parentum fidem prodeffe pueris eti; Exod.zo.habemus.Quod fi fides prodeft, vbi non'abfünt peccata priuata: cur inutilis effet confeffio, quos parentes perfidem non dubitant efe ex fidelium numero: curnon&Ecclefizatteftarentur füam de pueris fidem?Iam dices:Sed videmus plerofq; nondum Spiritu regencratos. Id mihi perfuadetur nódum:fiquidem fides parentum fita non fuerit: tametfi puerorum fides nulla ac mortua videtur; fatis eft quod fides corum viuatDeo. An'no& nobis dormientibus, fides noftra mortuanon eft? licet operibus modó careat:viuit énim Dco. Quód fi adulti parentibus inobedientes fuerint;& abhorruerintà religione verd: lex occiditales precipit, eritq; fanguis eorum fuperillos, Leüit.21.Nos auté videntesillosindignéagere vitam, ncgatamé(z Dominice participatione arcemus,Scriptürz lapidibus profligentes. Vbi conclufiones tuas legero: fortaffe de hispluribus. Sed nefcio an Typographi excufüri eas fint.Legem enim acceperunt à Sct j natü,nc

298 DD.Io. OECOL. ET HVt ZvTN. patu,ne quid cenforibus inconfultis edant.'Ceníores auteminiquiores forfitan crüt. Deritucoene Domini De(C! ey,quomodoinftituendum iudicem, re&iüs racuéro, D097* Quitdm parumin Ecclefia mea promouco.. Dicamta"b 7 wen quid optem. Poftconfeffionem& enàagelizationem,precesq;& hymnos:hoc cft; di&o tryfagio, ordinari velim filentium aliquitum: vtfecum quid; meditatétur paffione Dominicam ardenter. Deindcaperte »&cumintelle&ulegi verba coene Doóminicc;huic ritui fcruientia:quibusedtisiiterum magno filentiocadem ruminari cü gratiaramactione.. Poftea orare Dorminicamorationem,& caabfolutavocariad coenam com.municaturos: interminando per diaconum, vt femctipfum homo probetacdijudicet. Etfi quisadmonitus fecundo&tertió iuxta dominicum prateptum denütiaretur Ecclefizillum tam diu repelli; donec fpecimé refipifcentiz certum pra fe ferens reconcilictur..Deindefactacommunione, cum pauperum& charitatis commendatione,conuentum in pacefolui.Hacnune tumultuario, Vale,
1uendo.
JOANNES OECOLAMPADIVS Huldricho Zuinglio.. S.
|IRATIAM&pacemàDomino: Frater di&N Iecte, heri Baldaíar Vualdtshudanus. de :^r baptifmo paruulorum mentem fuam mihi 5 FS$| aperuit, quam&tibi vt fratri communicá*-« damexiftimo.Arguit, Quis inftituit baptifmum? Chriftus. Vbi? Matthzi yltimo. Quibus verbis? Euntes docete omnes gentes, baptizantes eosin nominc Patris& Eilij& 5piritus fandi. Rede quidé. Cur crgo

EPISTOLARVM LIBER IL' 299 ergo baptizamus paruulos?Baptifmus fignum nudum eft:quid tantopere digladiamur pro figno? Signü certe eft,& fymbolum preguantibus& auguftiffimis verbis à Chrifto intitutum:fcilicetin nomine Patris& Filij& Spiritusfancti.Quiautem(ignum extenuat,& co abutitur, verbis Chrifti ad fignum inftitutis iniuriam infert. Quamuis fignificatum illius figni, fymbolis q;obftridio, qua quis fe obftringat Deo in mortem víque fidei caufa,füb fpe refurredionis ad vitam futuram; diligentius.expendenda fit, quàm fignum: fed hac fignificantia nequit conuenire paruulis: ideo baptifmus paruulorum e(thzdera abfque vino: Obligatio fit in baptifimate; quod hodie teftatur fymbolum Apottolicum,&renunciatio qua fatanv fit,& omnibus pompis.vfq;in aqu&id eftimortem. Obligatio in coena Dominifit proximo, quaobftringo me ponere p eo cor« pus& fanguinem, ficuti Chriftus fecitmihi. Etfichabemus Legem& Prophetas.Vnde arbitror nunquam efferedté confultumin Chriftianifmo, nitiin füam natiuàm puritate reuocetur baptifmus& coena Dominica.Hzc ille.Illi(ic refpondédum opinor, vttü monuifti perliteras.Noh effe preccptum,vt(crüpuloséinquiramus de fide: fedvtaccuraté adultos doceamus, moncamus,ac cohortemur.Atverba Chrifti funt, quz arguantillum nonreligiosé forma illam prefcripfifle, vt alijs verbis non liceatvti: modo ne quis facrofandtae Trinitatisfidemnon explodat. Nam& Apoftoliin nomine Chrifti(impliciter baptifarüt: nifi forté,quod no videtur; aliter baptifarint,& Lucas hoc pofuerit ad difcrimen bapti(miloànnis. Neque vero hoc dixerim, quód forma verborü difpliceat; aut quód aliam introdu&am

50e DD.Io. OECoL. ET HVE.ZVIN. ductam velim:fed hoc vnum arguerim,ne quam füperftitionem in verbis collocemus. Sufficit enim coram Deo,;nos effenouam creaturam: coram Ecclefia vero, nos effe certo&(an&o fymbolo in albü fidelium confcriptos.Neq; Chriftus iniuriá fibi exiftimabit: quádoquidé per tempus infantiz ac pucritiz in poteftate parentum funt,&(anguis illorü requiritur dé parentibus. Igitur cümilli fideles fuerint,& fideiuflerint;cur exiftimareturiniuria Deo fieri?Porró vbi adoleuerint pueri, & contumaces fucrint parentibus; maledicentesillis, quare me circumcidifti, aut fimilibus,lex iubetoccidi: Leuit.2 1.Nos€oslapidibus Scripturz profligamus,& habentes coenz Dominice fymbolum, dignofcemus, num ratam velint promiffionem. Proinde non miror, veteres tàm-grauem poenitentiam iniunxiffe parentibus,quorum incuria pueti perirent. Significantiam fatius opinoraffequi,quàá de ea poffe differere.Pueris autem fpiritum Dei affecutis,vt plane mihi perfuadeo, fignificantia non deeftimundi enim funt,&in filios Dei acregni ex filijs ire translati. Nam parentes benedicüturin mille millia, fifidcles fuerint. Etcredo, Abrahz fidem omni innocuz pofteritati fuz vfq; ad Chriftum profuiffe. Denique foemellis inlege abfque figno profuitparentum fidcs. Valein Domino. IOANNES OECOLAMPADIFSPALdafaro Pacimentana,pastoriin V ualdtz.huot S. ze RATIAM&pacemàChrifto, Chariffime bo72569 frater. Quid fentiáin caufa paruulorü baK Ü ptifandorü;cü fcripfi ignorans quz te ma. $4 44 nerentarguméta tametfi fufpicari poteri, quátiapud te mmométi dominica verba gb. difficilé
, j

EPISTOLARVM LIBER IL sot: difficilérefpondetur: Refpondemus tamen, vtiterum tuis fcriptis erudiamur, Chriftum non tàm fpectaffe vt füperftitiosé verba fua prafcripta(éruarentur,quàmwt fidei aiuzixerr Q» eflet confeffio. Nam& Apoftoli baptifaueruntin nomine Chrifti; Et inverbis quz Euchariftiz ferniuntjnonnihil variant Euangeliftz. Quod nó dixerim,quod formáverborum velim immutari:fed ne religiofiusabijs penderemus. Extrapericulum erunt, quofcunque fpiritus illuftrarit& aflarit; etiamfi nó baptizentur; Quz autem;& quàdo tandem vera illuftratio Spiritus futura,ftequcin adultis cognoícemus;etià qualiacunque fignaper eos fiant. In multis enim& Apottolifalfi fünt,quos retrocedere non ab(que.dolore viderunt.Igitur quantunffld confeffionem attinet; Ecclefialibenter agnofcet confeffionem partum& cóatrum; quorum& fides pueros fandtificat, etia tenebitillorumobligatio pro pueris: quàdoquidem adhuc pars parentum cenfentur,& in parétum poteftate funt: quorum ctiá fuerit;illos in gloriá Dei educare.Iam fi fideijuffionem irritauerint pueri, digni fint qui excommunicentur, tamdiu quoad refipi(cant. Caterüm:Argentinenfes,quátum exillorum literis intelligo, ànoftra parte ftant. Circumfertur Halberftadiani libellus, quidehacretra&tatfedà mevifüs non eft.Nulli adhuc adcurruntloci in Scripturis, qui cogantad afferedum baptifmumillorum,quátunr mea videt paruitas. Attamennon video; quid proipor Etdurum fueritjillis negàti falutis fübfidia. Loctisapud Marcum; Talium eftregnum coelorum: mea fententia paruulorum innocentiamà nobisexigit: interim tamen vidco, illos inter fandificatos haberi,&acceptos Domino.. Erant autem.

302 DD.Io, OECOL. ET HV. ZvtN; autemíj nimirum ex innocua poftcritate Abrahz, fidci priuilegio comméedati. Placet(upramodum ritus, quem feruas in Ecclefia: vtinam arrideret omnibus. Aiunt Lutherum de baptifmo paruulorum& Sacramento cuchariítiz fcriphile; Cupimus videre. Epiftolam fané eius ad Argentinenfes non víqueadeó probamus. Vale, Bafilez.
QFAESTIONES DE$ACRAME N. to baptifmni, 4 doilo quodam, Huldricho Zuinglio propofita,
T R7 M Baptifmus Ecclefiz Chrifti fitexj| terna tantüm ceréiinonia:aut an habcat mySi(terium fuum, perfnde vt coena, vt EuangzcEh lium Chrifti,&quale firillud myfterium? 2.| Vtrum Sacramentum baptiími(quod Patres Sacramentum yiuificationis nuncuparunt) citra poenitentiam& renafcentiam(loannis tertio) verum Sacramétum effe poffit?«
Stgnum[ine ffenato, fymbolum gratie abfq, aratia, imago Jine veritate Chriffo,vide quid fit.
Vtrum ifthic veré baptifetur,vbi baptifandus fe probare,adeod;confcientiam fuam fcrutari nequit:1. Pet. 3. vbiinquam nomen Patris, Filij,& Spiritus fandi, in. quod baptifatur,non agnofcitnonhonogat, neq; profitetur. ^ X Anverusfitbapti(mus fn quo Chriftus noninduitur: Gal. 5. Siinduitur perbaptifmü ab infantibus carnis;qui fit(quzfo) vt effectus non fcquatur, vtin nullo íc exerat aliquando?
ve
Sine

EPISTOLARVM LIBER IL. 5e;
Siue iuuamento Chriffo,e fine bauflu fpiritus: 1. Corp
z. pon eft Chrifiianus baptifmus,autore Hieronymo ad Gabe
Verüm fi Chriftiano baptifato induitur Chriftus, quemadmodum Paulus aperte pronunciat, vtiq;non innudaceremonia erit nofter baptifmus.
Caucatigitür, ne opuslegis faciat ex baptifmo: vt rcuera facit, qui dicit externam tantüm ceremoniam baptifmum effe.
Nibil intus errat, quibaptifmum Chrifliauum fcindit, quim) flerium auffirt: quàm qui externa lotioni fanctitatein tribuit, quod fit in Papifmo.
Quid fibiillud velitin AGis,cap.2 z. Exurge&baptizàre,&ablue peccatatuainuocató nomine"Domini.
Cum Paulus dicit, Rom. 6. Qui baptizati lumus in Chriftum: an/non velit, dftod qui baptizati funt, iam Chriftum mortuum,cum fepultum effe,refurrexiffe,& ante baptifmum fciuerint;& quod in h«c baptizentur, nouerint.Expendatur textus.
Baptifmtusnon tuitiatio, fed prefefii jo eft, pr. edicatio beneficiorum Chrifli,accepteg, benediétionis per Chriffum.
Quomodo autem paruuli carnis Chrifto commorantur, quomodo cum Chri(to perbaptifmum confepeliantur,&ln Chrifto refurgant: Ego vt Nicodcmusinterim libenter fcire velim,& num liceat cogitationes cordis potius quàm apcertifs. Scripturam feguiin tam magno myfterio.
Vbi manet alolitio corporis peccati? Paruulis? Sequitur £um. virginibus non oleum habentibus.
Hic quit piam mihi dicet: Hxc omnia de baptifmo Spiritus intelligi oportere. Quaro ego vicifhim: Num
6,
7»
o9

IP
304 DD.Io, OECOL, ETHVL. ZvIN. Num alius in Ecclefia Chrifti baptifmus eft; quàm baptifmus Spiritus&gratiz? Numaliud myfterium noui Teftamenti, quàm mylterium Spiritus effe poffit? 2. Corinth.;. Numaliud deniqueEuangclion fit,quàm Chrifti& gratie Dci Euangelium: A&.20.quod eftin virtute,in Spiritu fando,& certitudine multa. 1. Thef. 1. An'nonexterna fymbola fecundarium locum occupant, vtcommoncfaciant eius quod Spiritus intus in cordibus fuorum vere opcraturbeneficiorumq; Chrifti publicam confeflionem requirant?
uMylleria in Sacrametis fymbola praceduut: Jnternus baptifgnus prior eit extérgo.. Vide qua requirat baptifmatis Chrifliratio: Atlar. y Mattb, 3.1(Cor.x 2 Galat. 3. y.Pet.5.
Iamcircumípice, quid fitlauacrum aque in verbis vitt, quo Ecclefie Chrifti membra per Chriftum fan&ificamtur; mundantur, rénouantur: Ephef. 5; quibus contingat,& cum quibus pertratctandum.
Hilar.ad Const. Regeneratiper fidem, ad frdem docemur: quajfivegeneratta vlla ffne fide fit.Chrifum post baprzyfmmum di iesus, quaft baptifmmus aliquádo pofttt effefine fide Chriffz.
An aliquidlauari poffit;Santequàm fit aut generetur: hoceft; anhomo poffitaut debeatbaptizari, antequi ex feminc immortali regenerctur,ac prioris vite poenitudinem prafeferat, fibique de ds per Chriftum credat?
1. Corinth. 4.ait Paulus:In ChriftoTéfu per Euangelium vos genui. Hic vide,annon generatio$piritus,& Euangclija uiditiollotionem.id eft;baptifmüiufto ordine przcedat, quompdo alioqui eritfymbolum vcritatís baptifmus exterior?.cüm nihilintus habeat quod rcprafentet;& eius commoncfaciat.
Annon

EPISTOLARVM LfBER IL. 5o;
An'non paruulus natus& lotus illico cibari debeat: 1 3» hoccít.ad menfam Dominiadmittendus fit(quemadmodum Cyprianus dc Bohem. cenfet) Si enim pucrumrecens natum lauceris tantüm,& non ctiam cibes, tumreuera fame&inegdia tabeícet. Porró fi coena paruulis non conuenit,neq; baptifmus conuenire potel(t,
OOtanonberftebt fich im Jueich CbaiftiCos ift/ inp C prie fienfichen Sircben) Die Sinber sutvefchben/ vnno fiefollan erftbernacb ourcbo Cvangelium gcboxen toeroen. 0" prudentiam difpenfatorum.
Igitur quemadmodum nihil profuit audiffe fermonem,qui non eftcü fide coniun&us, Hebr.4. fic multó minus proderit recepiffe baptiímum, fine Spiritu fan&o& fide. Cur igiturin vanum nomen Dei&fanàe Trinitatis affumimus? Curin tam magno myfterio fic coram Decoludimus? Curinquam Dominum prouocamus?Num fortiores illo fumus?
Sine Spiritu&& fide omnia circa Sacramenta, ficia, vana, (peccata funt:Rom.x 4.Probet feipfum bomo.
SECFNDA CLASSIS, de fils Dei.'
Quzritur, quibus fint Sacramentainftituta: an'non 1 5. tantüm filijs Dei?difcipulis Chrifti? Chriftianis, fidelibus? Prohis certe qui forisfünt, quinondum à Patrc tradi,nondum corde circumcifi,qui ad Chriftum nondumvenerunt, nequeinftituta, neque eis Sacramenta funt: Id quod exdefinitione& vocabulo Sacramenti omnibus fitmanifeftum.
Iam quzro,qui fecundum Scripturam veri dicantur filf Dei?*qui Chriftiani? j:Non'ne fj foliqui funtregenerati-Ioan.:. Quinon ex fanguine. Non'ne filij promifu fionis
F.
6.
»

306 DD.lo. O£cor. ET HVE. ZVIN, fionistantàm, nonquifilij carnis; Rom.g. Nonne qui funt exhde& femine benedidionis? Galat, 3. Ex carne Chritti&offibus cius:Ephef.5.
Partiliin Chriffo, Mattb. v v. v 8. Pueri caleffis regni ex Deo nafcuntur: non natiuitate Bari, fédresenerattone funt Chriffzani.
17. Ergo bàpti(mus externus tantum illoram eft Sacramentum, qui credunt:non prima,carnalisinquannfed fecundz fpiritualis natiuitatis eft Symbolum: nonlcgale aut coa&um, fed fpiriruale&liberum(refpectu baptifandi)eft Sacramentum.
Neque vlla promifGo efl, quad pueri carnis ad Ecclefiam Chriflspertistant.
Totus locus de pueris examinandus eft per Euangcliftas:fic enim videbitur, quod quemadmodum duplices funt pàtres,ita& duplices filij feu pucri.Et maniteftumfiet;ad eos, quiin Chrifto credunt,regnum Dei tantum pertinere.
Natus ex Chriflianis parentibus, plant coram Deonibil babet priutlegi) ab eo,qui ex gentibus nafcttur: filg ira mati»—|
vitate fumus omnes.|
TERTIA CLASSIS,; DE COLLA. Hone circumceifiamis e baptti/mi Chriffiani.
Argumentum primarium pedobaptiftarum, Paruuli in fynagogis lude orumolim Legis conftituto funt citcumcifi,inquiunt: ergo paruuli hodie in Ecclefia Chrifti funt baptifandi. Namiftainterfe cognationem habent,vnum füppletvicem&locum alterius.
Vbi initium eft cvelamen, quid aliud quàm nouus Indatfgnus ei[Bcunflus Mofes effe pazefl? Erao falfa eft ifla collaTio: Chreffo enim inciptendum, Corinth...
Hic

EÉPISTOLARVM.LIBER. IL. 307 Hic tandemquero:Quo autore,quo Spiritu, quibus promiffionibus aut Scripturisloco Iudaicz circumcifionis(quz in Chrifto completa eft& abrogata)baptifmus Chriftianus fit obferuadus?aut quibus rationibus vnum alterius locum fupplere ,autfi mauis, circumcifioné(ub typo baptifimi etiamnum durare probabune? Sentiunt idem effe baptifmum Chrifliamorum., quod eff eircumciflo Indaoru.Sed[ne mutata eff aarcumcifro plus quam completa:[ic à Indarfimo potius, quàm à Chriffa. Ecclefiam Chrifli auguraremumr."
An'/nó hoc fit per Mofen nó per folü Chriftüin fan&uarium Dei ingredi velle?à Mofe, no à Spiritu fando in afper(ione fanguinis Chrifti Chriftianifmü aufpicari?An'non fitex Legis imitatione, non ex fidein femen Abraha(qui eft Chriftus) gentium benedidionem ftatücrc? Summa: Annon fit/IJudaifmum& feruituté Legis contra libertatem Spiritus poftliminio reducere?
Exodi quadragefimoquarta: No intret incircitcifüs corde.
An/non beatus Petrus huius collationis errorem manifefté coarguit,cüm baptifmum Chriftianum non circumcifionrlegali, fed diluuio Noha confert? 1. Pet, 3.EtcurPaulus volens myfteria noftra Patrum myfterijs conferre,nó producit circumcifionem pro baptifmiantitypo: fed baptifmum Mofis,& tranfitum maris rubri? 1. Corinth. 10;
Difcrimen:Cireumeifra veritatem im Chriflo veuelandam ffaniftcatione preuenit, Baptifenus reuelatam cr impletam teflatur ac vememorat appreben[am. Circumcifto ChrifH beneficia purgata fide corda fienificat C fraurat, qua efl obturati cordi apertio: Bapttfmus pradicat ,confitetur, crucifigitur commerituriuuouaturd,refureems.
uU An'non
I 8.
d
9

2l.
5 »A
A26.
t
368 nD.Io. OEcor. ET HvE. ZVIN.
An'non difcriminata inter/fe fint circumcifionis& baptifmi myfteria? An'non diuerforü Teftamentorum fymbola?
Cur non obferuant, quz Paulus copiosé de baptifmo Chzriftiano docet Rom.6.1.Cor. 12. Gal.3. Col. 2. inter circumcifionem& baptifmum Chrifti qua dicat, & quomodo tam accuraté difcernat, circumcifionem bapti(mo preponat,non conferat.(i funtidem?
Cur deniq;nó velitnos pueros fenfibus effe? 1. Cor. I 4.fi conditioillorü tam bona fit cora Deo,fi illorü cft regnü coelorü, vt aliqui interpretátur, Chriftus dixerit?
Siin Chrifto neq; circücifio quicqua valet, nec praputium,fed fides quz per dile&ionéoperatur,& noua Ccrcatura:An'non fequitur,baptifmumillum circumcifionalem,quo paruuli tinguntur; perinde nihil valere? an'nonà fide&noua creatura potius, quàm à circumcifionis typo iacienda funt Chriftianifmi fundamenta?
Qua dicit circumeifonem ad exemplum baptifmatts alere inter gentes, c ad congregandam Ecclefiam ,1$ Paulo mauifeflerefrflit,Gal.s.v.Corinth..
Siloco circumcifionis cffet nobis externus baptifmus, fitam parum,(vt quidam putant) difcriminis cft inter populum noui& vcteris Teftaméti; inter Legem & Euangcliü:aut,fi visinter Mofen& Chriftum:An'nó confequetur,yt quemadmodum olim circumcifio cófcientiam obftrinxerit, ita nunc quoq; baptifmus circumcifionalis idem faciet? Aut dicat mihi diucrfitatem quifpiam Pzdobaptiftarum, qui contra Paulum circücifionemad exemplum bapti(matis,quo Ecclcfia inter gentes congregctur,valere dicit.
An'non qui circumciditur,& quiloco circumcifionis baptif

OBPISTOLARVM LIBER IL: 309 nis baptifinum habet;debitor cft vniuerfz legis facienda?Gal.5.Gen.1 7.Mafculus cuius preputij caro circüci(anon fuerit, delendus,c?e. Iam vide,an'nonilla maledi&tio baptifmum circumcifionalem iufté fequatur. Id quod Papittz hodie obferuant, qui externo baptifmo gratiam& vim faluificam tribuunt, à
Et tantum in prafentiari,circa collationem Indaica etresteifionis e baptigu Chrfliant: Nam tincliane illà parualorum dr arcumcifonemdemeffead eflyotrag, nibil effeyapud soc itterim nullum eft dubium, danec quaflanibus ifhis meis fatisfíat.
Si dicatquifpiam, bapti(mum Chrittianum: id eft, quo Ecclefia Chrifti donata eft; baptifmo Io&nis zquiualerciis nihil minustotococlo aberrabit..^
Baptifmus loannis npenitent, Chrifli, ip remiftionepeccatorum.Hic non loquor deexterna mer[ione fola, fed de to4a negotio aut Sacrameto.Non enim in externapy Q fideles vefpicinnt fed in myfleriayot Paulus exterma nihil, im fé nibil effe dicit. Sed qu&ram interim: M
Annihil fit difcriminis myfterij baptifmi Chrifti, à myfterio baptifmi Ioannis.Si nihil, fruftrà baptifmus à Chrifto eritinftitutus: fruftrà Paulus cos, qui bapti£ rate Ioannis erant tin&ti,cenfuit bapti(andos, AG. 19. fruftrà Petrusinnuit abrogatum, AG. ro. fi nihil aliud fitbaptifma Chrifti;,quàm eratIoannis.Sin veró ditcrimen eft myfteriorum(vtcerté e(t non minimum) videantilli,qua ratione baptifmum Ecclefix Chrifti baprifimo Ioannis affimilare audeant:& numliceat, poft datum Spiritum fanum Ioannem quaerere cum fuo baptifmo,relidto interim baptifmo Chrifti.
Locus AG. x 3 digni expendaturyubi Paulus dicit: Huit,
u-..3 Inquit,
27.

A
j1o DD,To;O£cor.trT HvE."ZVvIN. t quit,Dauidise femine Deut prouiera? adduxit Ifrael feruatorem Iefum, ctim anti pradicafft loannes antefaciem uutroltus eius baptifmumpanitentia!f7 4i.
28... Qusro praterea; quomodo loannes in Ecclefiam Chiilti homines receperit;chm tamen Ecclefia Chrifti tum nondum fucrit edificata? Nondum cnim Spiritus fandus(vnicus Ecclefiae Chrifti&dificator) erat Ioa.7.
29.- Xtrumille(quiíquis fit)qui dicitfe tantüin baptifma Ioannis(non Chrifli)habere, con(cientiaredtaafferere poítit,(c Euangelium Chritti, coenam Chrifti habere? adeoque fe difpeníatorem myftéziorum Dei effe affcuerarc audeat?
QUAKRTM CLASSIS, DE MINI Jflerzo noui e$: vetericT. ef lamenti,e col latione Ecclefia gentium.
30. Vtrumminifterium noui Teftaméti,(it minifteriunt liter vel Spiritus?Si Spiritus, vtiqucà Spirituincipiat oportet(Gal.5..Spirituwincepiftis)& nonab externis. Nemo enim venit ad Chri(tum, nifi Patertraxerit eum: Ioannis fexto.*
31... Paulus minifter(an&ti Spiritus 1. Corinth. 4. ita ait: Sicnosexiftimethomo c.Iam tu mihi refpode, num non fideli miniftro Chrifti cum primis neceffarium fit, vt citta prefcriprum Doomininihilagat, vt certófciat quidagat,& cum quibus agat;prafertim in magnis illis myfterijs,quz Sacramenta vocamus: vtnimirum teftimonio confcientiz(uz(ciat, quód foli Deo, cuiuslegatione fungitur, non autem hominibus ad placitum agat?
Ex prophetia Spirittes C fabflantia fidei, nom ex humani "nU rts Inueuo T: effamenta docendum cy agendum eff. Exemplo

ANC ot ye tS ESSE wan S e"
CFPISTOLARVM LIBER JL^ 3nx Exemplo eft Panlus Rom.s.Ie nibil audebat loqui eorum,qua monoperabatur in eo Chriftus..
Quzro dcinde, vbinam Chriftus dominus& ma: 3 2gifterhofteriufferit,vt in domo cius Ecclefia(nó enim hicdeMofis fynagoga loquor) poftreuclatam Euaneclijgratiam, poft manifeftatum illud magnum myftcrium,cuipiam infenfato myfteria fua difpenfentur:Imó cum aliquo agatur,cum quo loqui non pofhis,& qui tc quid agasnonintelligat.: 1
cMaxintm eft difirimen inter domum Mofis C domum Chrifliv ide Heb.5.
Sed quis/nam cftfidelis difpenfatorac prudens,qué; 1. conftituit Dominus, c. Vtinam iftam regulam Pzdobaptiftz expenderent,quantum fatis effet.;
An'non infidelis& imprudens eft di(penfator, qui 3 cibum vült dare non efurienti, neq; manducare volenti?qui myftcrium Domini ante tempus proftituit, ne dicam prgphanat? qui dat quod ipfe.fignaritaut confcripferit; non quod Dominus curz ipfius tradiderit? Taccoillum, quem non Dominus,fed qui feipfum ditpen(atorem fecit, qui nefcit preterea quidagat,neque vllam facti(ui coram Deo certam rationem habet.
An'nohnáin incertum currat,& aerem feriat, qui 3 5. paruulos baptifat:ytinterim de periculo taceá.An'non citea omne imperium Domini agat, qui infantes Adaminregnum Spiritus& fidci(ignare cotendit, cüm tales nihilifthuc intelligant, confeffionemquc falutis nullam habeant:Rom. 1.
Hot verà efl[uper bavenam adificare, c faper nibiloniti, jn iniuriam vetdlutudinis Euangelg Chrifcz.
Quid fit/homines tecipere in Ecclefiam& regnum 36.
u coclorum.
^

j12 DD.To. OECOL./ET HVI. ZVIN. coelorum: An noftri fitofficij opus? Annos regni Dei
demini,&no potius ferui inutiles fiimus?Num non illi
foli copctit;cuius eft feminatio;zdificatio.agricultüra: Nota,Ecclefiamexterna Qv interna nulla ipao oihil effe:ne
quis btc effugium quarat. Celefli vocatione uocamur in Eccleffam,Hebraorum tertio:son bumauts conatibus. Et Chri, fins paffov,aues in opum ouile congregat.
37: An'nonregnum Dei hoc modo cumobferuatione venietfi pueri per baptifmum inillud recipi poffent, autingrederentur.
33.. Quisfitinnouo Teftamento ordo& proceffus vcniendiin Ecclefiam Chrifli:& quid fibi velit Chriftus, cüm dicit, Omnes quotquotante me, c?v.
Oportet accedentem credere. Sine fideympoffbile eff,&c. Hebr. 11.
39- A'nnoniscurrat preter Chriftü,vtveniatante Chriftum;,qui infantibus cafnis; priufquàm formeturin eis Chriftusmyfteria diuina impertit: quid; bipti(mo circumcifionali gentes in femine Abrahz benedicendos, in Ecclefiam confcriberc prefumit, iuftumd; ordinem minifterij apottolici(de quo Rom. ro.)peruettit.
lium ordinem con[flituumt Padobaptizateres, quam decreuit e gentibuspermifit Deus:eb aliter agunt, quam conf'mmatar omnium promiftonum Chriflus voluit.
490.^ AnEcclefia gentium ab elementis j an à gratiaDei potiusincipiat:an ab externis, autab vnitatc Spiritus, vnius capitis, vnius fponíz, vnius fidei cenferi debeat?
pea Chriflus via, non tinclio externa..
41."Anno potiusin minifterio impletz circumcifionis fumat Chriftianifmusinitium, adeó vt circumcifionis myfteriüm in his qui Chrifti baptifino tingendi funt, iufté praecedat. Annon

Nau Le Sud 232i LE RAT Y
T z CREPISTOLARVM LIBER IL. 315 An'non promiffiones fa&z funt preputiato Abra- 4? he:Gen.r 5.An/non pa&um Dci cumgentibusin femine Abrahz benedicendis, precefhit circumcifionem& legem? Quomodoigitur exemplo circumcifionis paruuli erunt baptizandi;aut in Ecclefiam recipiendi? Ecclefja Dei aute cireumceiftonem. An'non igiturpa&to Dei cum gentibus iniurij funt, 43*. .'"imó priuilegijs per Chriftum enumeratis gentes fpoliant;€asq; in occultam feruitutem redigere fatagunt, qui paruulos per circumcifionis fymbolum Chiifto adducint? Hocreuera eff populum gentium in feruitutem, e fib elementa Mundi redigere, cantra Paulum Col.2. Gal. 4. ER Intdaifrnuim vestituere, ei fíguris im eqno veritatis primas tribuere,contra Chriflum glarificatum.
Curita fa&um fit, vt parentes in docendis& corri- 44. piendis liberis(Ephefiorumfexto) noninferius mini» fteriüáhabeant,quàm qui minifterio alios docendi fungantur publicitus?:
Cüm Paulus commifetit, vt in Ecclefia fingula dec&- 45.
| ter&cumordinefiant,fimuld; ad edificationem:qua| ritur, quis baptifmo paruuloruni coram Deo vnquam | fitedificatus?autetiam hodiein Domino edificetur? | Efl enim carne aloriari non in cruce ChrifH. . Item,cur pulus Ephef.4scüm dicit: Vnus Deus, vna 46. | fides, vnumbaptifma: preponit Dominum, deinde fidem,tertió baptifma, pofteaDeum Patrem.Curquafo | ifthicloco baptifmi nó pofuitcircumcifionem,fiidem funt?cü nihil minus ad fideles Patres veteris Teftamenti,quàm ad nos refpigiant.
Dominus fides baptifma.Vade'vnitas, c Ecdefte Chrifli
j uem u$ dificatio:

314 DD.To. OECOTr. ET HYrT.ZVIN. «dificatto:qua Del,non bominum ediffcatin eff.
Abraham pater credentium: id eft, Chriftianorum factus eft przputio«Quid igitur ad gentes fideles parpreputo^ra is
uulorum circumcifio:Et Rom.1 5. oblatio gentium fit acceptabilis& fan&ificata per Spiritum fanum, non penexterna Et AQ- 25 Deo placuit, vtin nomine fuo fumeretpopulum ex gentibus ,non ex circumcifionario baptifmo. Four ut
Ordo mini. Expendamus igitur, num circa myfteria Dei quifpiá fterj 4p?- cittaiudicium verfari poffit; finon fucrit Chrifti diícidg pulus;& prius fidelis fa&us. Solis enim illis datum eft Predica';,, 10ffe myfteria regni:Matth.x 5.At8, Si credis, licet nididzs mirum vt baptizeris Et AG. 16. Vtperos meum aiüdiBapiifjuu, Tent gentes verbum Euangelij, crederentq;: ait Petrus. Item,multi Corinth. credebant& baptizabantur. Vide rcliqua. Expende praterea certiffimam Spiritus fan&i do&rinamin Petro, AQ.2; Pocnitentiam agite;& baptizetur vnufquifgs veftrimin nomine lefu Chrifti ,in remiffionem peccatorum,&accipietis donum Spiritus fancti. Sed cur Chrifti preceptum non cuftoditur, qui dicit: Euntes uarrs Town: id eft, difcipulos colligite aut facite. An nó diuerfa funt Chri(to a9yr Cen& dibexen, An'non difcipulatus femper przcefterit in Apoftolico minifterio? Quid autcm fitillud Pauli: Non mifit me baptifare, e?v. 1. Corinth. f-iam ncmo corde percipit. Sed etiamalio oraculo Chri(ti Baptizatores ifti reuincuntut, Luc. vlt. Ecprzdicariin nomine ciuspoenitentiam,&in omnesgentes.I(ta dum docent, non autem cuftodiunt, fed opere deftruunt;à baptifimo nimirum patuulerum Chriftianifmü aufpicantes: quid aliud faciüt; quàm quód fe preuaricatorcs manifcfté oftendüt?
4 dit COE dA M OLPC E A RI m dd.

»*
S, ita Y
E»tsTOLARVM LIBER Ik 315 Q: iz de Catechifmo Chriftiano,& quomodo baprifnius in primitiua Ecclefia pracefferit, ded; fentétijs Patrum cótra baptifinum paruulorun, adeoq;vniucrfo difcrimine,origine,&ratione populi veteris X noui '"Teftamenti eflent dicenda;omitto. 'AEC(unt,& pratéreainnumera 4liaqueme mo| ucnt, vt(ícu charitatem pretexant alij,(eu libertatem) ego plané fentiam, Pzdobaptiftarum detea andamabominationem efle,& deftructionem Ecclee Chu mytterij baptifmi, fimulqs memoriz profefRe Chrifti extinctioné:imó Chyifti& veritatis, qua in Chrifto cft,expulfionem: contrà, vetuftatis& Mofis reftitutionem,Euangelij& Legis, vmbrarum& corporis confufionem,promifforum Dci eneruationem;gratiz&initij populi Dei obfcurationem, maledi&ionis ín qua nafcuntur pueti multiplicationem, catechifmi Chriftiani relegationem, inftituti Chrifti(Matth.2 8.) encraationem ordinis Dei in Sacramentis peruerfionem:fraternz correctionis, excomunicationis, adco d; omnis vere zdificationis in Chrifto extindionem;rebaptifationis promotionem(zqué nunc,vtantea témpore Auguttini,)Spiritus fandi ex officio detrufionem. In fumma, baptifmum paruulorum cenfeo initium Papifticz, omniumq; errorum acignorantie fundamentum in Ecclefia Dei effe: atque adeó omnis pietatis, fimulq; minifterij Apoftolici deftrucionem.Id quod falua conícientia meaaliter fentire non poffum, donecSeripturis meliora fuero cdoctus. HVLDRE.

j16 np.To.O£cor.rT Hy ZNIN. HFLDRICHI ZVINGLIL. AD PRAE' cedentes Queftiones refpon fias d. | Fei.& pacem à Domino; Optimo ] iure tibilicuit, miLeonarde,& tuas& puz S blicasres ad me perfcribere:& nonfolüm * nunc, fed etiam perpetuo id tibi liceat: vnà EJ enim& eandem rem cüm curemus ,proderitnimirum vnis ciídemq;; aut altem fimilibus cofilijs vti,atq; eisab vno fpiritu di&atis.Quantumuis enimad ifta contentiofa, in quibüs gloriam quzri non veritaté fentio, malelibenaer refpondeam,cüm quod contentiofis,& quod dicitur, rixáà quzrentibus nemo fatis poteft facere: tum quod ad N. paralegifmos dudü fuit refpotum,fi modoóillevoluiffet recipere, aut noftra legerc. Morem tamen geram. Quid enim par faftidium pas rere queat,atq; a&tü agere? praefertim cüm aduerfus ill fitagendum;qui fuam, non Chrifti gloriam quaerit. Sic autem agam. Primüm ponam axiomata pauca, quc non tantüm huius quaflionis, fed omnium feré quz in totareligionc oriuntur, nodos omnes, velut Tenedia bipennis, incident. Deinde, ctiamfi paucisrefpondcere potero, quibus ille inftat:quiatamen Scripruraniti fibi vndique videtur,ad fingula placitaillius,quo Scripturá ab eius viliberemus,oftendceretentabimus, rem Chriftianam atq; adeo Scripturamipfam non rete perfpc&am effe homini:Atq; vtinam vel Chriftiani;dololatre pi&orisfententiam feruemus: Surorne fupra crepida. Pulchrares eft, religiofe loqui:'& pulchrior, religiofum effc. Cüm autem loqui-rcligiofé; faftus potius fit quàm pietas, fi religiofus nonis; iam qui vere pius eft, facile videt; vbínam hallucinentur glori mancipia.
Quis"

EPISTOLARVM LIBER IL;:7 Quis enim pius non videt,quídnam requiratad veram iuititiam, quid fit vera iuftitia,& quid vere iuftificet? Cümigitur hochominum genus adeo in rebus externis aberret, vtignorare videatur Dci eléctionem, prouidentiam gratiam,&indulgentiam(quid enim aliud dicere cogor, cühominis audacem orationem video, qua dicitinfantium baptifmum pietatis effe venenum, religionis confufionem, diuinorum oraculorum contenebrationem.) lam cos fontes oftendere tentemus, ctiam per axiomata, vt promifimus, vt aliqua faltem in parte ignorantiam fuam agnofcant.Nam aliás fi noftrü de Prouidentialibrumlegilfent;,dudum(credo)inpor-.. tu nauigarent.Sed ad promiffa axiomata venio. Axionata,
Qui prouidentiam numinis agnoícunt, eadem opce- 1* ra clectionemaágnofcantoportet. Nam nifi prouidentiaconftitueret de fumma cuiufqsrei, non effet prouidentianuminis:quia non profpiceretomnibus.
Ele&io nihilaliud eft, quàm zterna prafensq; fuper 2. his qui eterna beatitudine vfuri funt, conftitutio. Rcpudiatio,contrario modo.
Iacob ele&us eft,antequam in vtero matris concipe- 3. rctu::(ic omnes filij Dei ele&i funt, ante Mundi confti- Epbef.3. tutíonem:fed in Chrifto(unt elé&i: hoc eft, fic ele&ti vt m Chriftumaccedant ad Deum: nemo enim venit ad latremnifi perillum.|.:
Electio ieitureft quz faluum facit;fed per Chriftum, 4. hoceft, Deusliberé coftituens omnia, quos vult beat; fed per Chciftumthoc eft.per feipfüm,per bonitatem& gratiam fuà. Chriftus enim bonitatis pignus eft,& peccatorum noftrorü coram diuina iuftitia precium, quà facrofan&am effe opo:tet.Bcat autem Deusab eterna confüitutionc. Porró

318 pp.Jo,.Og£cor. ET HYL.ZvtwN,
Porró cüm fidci tribuitur beatitudinis lucrum,qüod éa:fide impetretur autobtineatur: iam manifeftum eft, fignum& pofteriori tribui, quod prioris ac fontis eft. nemo enim credit, nifi qui prius ad zaternam vitam deftinatus eft& ordinatus, AG. 1 5.
Quotaurem funtelectiqui fidem nondum habent? imó ne vitam quidem.Sed quid dico vitam?ne effentià quidem. An enim Deipara virgo,&latro,non fuerunt cle&tiante Mundi conftitutioné?quamuis ille feró tandem fidem na&us fit?
Iudas.& Cain zqué funtante conditum Müdum repudiati ad perpetuas erumnas,atq; fuperiores eledi.
Latro vcró quod ad humanum iudicium attinet,cuínam Ecclefie,Deian diaboliaccenfebatur?fic& Iudas? Nónneille perditorum, hic vero cle&orum? cum apud Deum ille cle&us eflet,& de Ecclefia primitiuorü: hic
veró de Ecclefia damnatorum.
9.' Ergoin Ecclefiam vifibilem, quz X ipfa Chritti Ecclefia vocatur,quantumuis non fitifta que finc macula cft, cenfentur hi quog;qui apud Dcum repudiati funt, dummodo noftro iudicio fatisfaciunt:€ contrà,alieni ab Ecclefia noftraiudicantur, quitamé de Ecclefia primitiuorü funt.Teftes funt vniuerfz gentes, vt ne diam homines; quz ad predicationem Apoftolorü credidgss runt.Ec enim antequam crederent, cüm Apoftoli non
fiz accenfebanturinon certé Ecclefiz Chriftiinam plurimuns certaminis habebat Ecclcfia,num gentibus annunciádus effet Chriftus:tam abeftvt de forte Ecclefiz crederentur effc.At cz gentes que crediderunt,an'non ante Müdi crcauonem,imo antequam natz effent;fue!
]
dum effentemiffi extra pomcria Iudez/, cufnam Ecclerunt
j

EPfsTOLARVM LIBER IL 51:5 runt elc&i Dei? Füerumt ergo humano iudicio repudia ti,& Ecclefigexortes:fed apud Deum electi; vt de iftius Ecclefieforte,que non habet rugaaut maculam:quantumuisfidemnon haberent ded tandem cüm adeffet tempusà Dco coftitutüm fam fidei beneficium à Dco adepti,feiebant fe effc Dci cle&tos: quod quidem prius erant/fed ignorauerant.
Fides énim eft fubfttialis ifta& viua virtus adflati ani mi,qua certé acincocuffé fidit inuifibili Dco;Hebr.i1.
Conftat igitur,clectioné effe;& immutabilé etia effe: nàáfirmaeft cleQto.Ro.r 1.ubi tame fides nó adcft.Que ergo(malü)ratio, dànarequorü iudiciü ad nos attinere nó poteft?cüm beati fieri;ab'eledione pendeat:& nos tam abeft vt eligere poffimus(Non enim vos tucelegiftis,inquit Veritas:ut etiajgnoremus qui nam fint ele&i,ctiam ex eis quós videmus nomen dediffe Chrifto.
Conftat& hoc, quod iftud verbüm Chrifti. Qui non crediderit,condemnabitur:&, Qui nó credit; iamiudicatus:hoc cft;/damnatus cft: de his tantummodo debet intelligi, qui falutarem prssicadonem audierunt, fcd non crediderunt:
Conftat deindc iftud quot auod uthocipfum;Qui Predicato Enangcelio non crediderit,.damnatus eft:non cft fecundum tempus quodq; intelligendum, fed ad diem àDeo cóftitutum.Hoc modome accipe. Hicfermo,Qui non credidcerit,e*«cnon eit yipafied sedeo(que vtintctfedifferantà Fabio petendum eft) hoceft;non eft perpetua fentéhtia(quo modo, Véritas odium parit.&: Regnumin fediuifüm, defolabitur:) fed vfus, fiue vaticinium. Quo modo. Qui percutit gladio, gladio peribit:&, Qui patriam fabindemutat, nonmallI.
12^

Maga uA
320 DD.Jo. OECOL. ET HVL.Z VIN. gis rem faciet, quàm lapis perpetuo volutus mufcum. Víuueniunt enim ifta plerung;: vnde& prafagiuntur, tanquáàinvniuerfum vere fentétiz. Sic ergo hac chria, fiue fententia vera eft: Qui ad adnuntiatum Euangelium vfque in finem perftiterit in incredulitate, damnabitur. Etnonfic: Quocunque tempore quis nobis dcprxhenditur non credere,co tempore poffumus de co pronunciare, quOd damnatus fit. Probatio: Alij prima, alij tertia, alij nona, alij vndecima hora in vincam funt vocati. Latro, exemplum tandem fa&us credidit:& filiusille qui fé primüm negabat iturum in vineam,& opus fa&urum:atq; é diuerfo filius qui promittebat fc
Dies pro iturum,& non iuit, nec opus fecit. Thomas qui nó creiudi.| debat, donecvideret&fentiret.Et omnino cundi qui tàm ex Iudzis quàm gentibus feró crediderunt.Stat ergo hecíententia ad diem& iudicium Domini, non
ad humanum diem:hoc eft,iudicium. 14. QuodautemEcclefia. quz humano dici:hoc cfthumano iudicio ac fenfui eft ubie&a,& reprobos& ele&os contincat:fupralatronem&Iudam, irrefragabilia habet teftimonia. Non omnis qui dicit mihi Domine Domine,intrabit in regmum coelorum. Qui dicunt autem Domine;hi nimirum qui nomen dant Domino:at ifti recipiunturin Ecclefiam: adhuc tamen nonintroibuntinregnum Dei:ergoin Ecclefia(ifta fcilicet,quam nos videmus)funt, qui repulfam patietur. Cüm omnes exomnibus gentibus populi fintad regis filij conuiuiü vocati;&liberaliter accepti: efttamen quinon fplenEcclefia ex deret vefte nuptijs digna eie&tus.Quo penicillo melius
peg, j.. POtüit vifibilis Ecclefia pingi?Decem virgines,quarum
pu. pars media ftultz erant,media prudentes,feré pares faciunt

EPISTOLARVM LIBER If. 22T ciunt repudiatos ele&tis: cüniin proximo tcítimonio vnus modoindignus habitus fit.Sedin vno,omnes qui rcpudiati funt.Infelixlolium vetat paterfamiliàs cuclli, fed creícere mitti iubet vfq; ad meflem.
Quibus omninó cóftat; Ecclefiam femelin Scriptu. 1:5. raponi pro folisele&tis: vt cümdicitur, nec macula ha. Ecclef du, berejnec rugam.Iterum vetó pro omnibus,quitiomen //* dederunt Domino; qui noftro iudicio intra Ecclefiam cenfentur: vt cm dicitur. Vocate quotquotinucnitis, bonos& malos. Vt fic fit Ecclefia fenfibilis& fpiritualis, T ye
Attendantigitur Catabaptifte,quod ha&enus igno- 16. tàuiffe conuincuntur:Hebrzos hoc familiarius habere| Hebreori quàm alias linguas;vt virtute fynecdoches cis quz fpe- frneidas cie diftantatin generc conueniunt;pro fe mutuo vtan-^^ tut; vti: fed virtutegencris.Id exemplis patet. Quoties diciturin Prophetis, przfentes non colere Dominum, quemadmodum Patres coluerint? Et contrà, quoties obprobaturillisquód femper fucrint contumaces,& defciuerintad deos alienos, ipfi'& Patres? Verüm quomodoilla non funt inconftàntia? Patres obíeruauiffe Dominum, filiosautem degenerare:&, Patres olim prodidiffe Dominü, zqué ac tuncfilij facerét? nü enim dcfierunt/efie contraria; obferuare& prodere? Genus eftergo;Patres:genus eft, filij. Nunc Patres mihi diuide equé& filiosiin morigeros& contumaces: tales cnim olim fuerunt, quemadmodum etiamnum homincs. Cüm ergo laudantur Patrés, jam genus poteftate fy-. Gemipre necdoches ponitur pro parte fiue fpecie: pro fjs fci-«cec licet;qui Dei amantes fuerunt, ác morigeri. Contrà, tentia. cüm accu(antur proditionis;aqué Pattes; genus poe nuntur

17.
&.
322 DD.Io. O£COL. ET HvE.Z vi. nuntur pro parte fiue fpecie: putà pro perduellibusae impijs SicIoannes affatur concionem: ó viperarü profapia: cüm tamen omnis ludza& Hicrofolyma exirent ad illum, faterentür peccata fua, vt baptizarentur. Quos ergo notàuitvipcrarimnominc?Eos modó qui tales erant(quo modo perpetuo faciunt prophetz, dum totam alloquunturEcclefiam) Pharifzos& facerdotes, qui ad infidiandum ac deferendum aducnicbirt. De Chrifto tradit Lucas, cüm enarrauiffetlfaiz locum infynagoga Nazare, quód omnes probauerint accómendaucrint illum:hoceft enim£422752:»». Marcus de cadem re dicit, offenfos: hoc eft; contamcliofos fuiffc in.cum. Ac ne quid caufari poffint aducrfarij; Lucas ipfe pauló poft dicit: Replebantur autem omnes ira, quiinfynagoga etant.An hzcnon funtcontraria, Omnes commendabant illum,&omnes quiin fynagoga crant, iralcebantur ei? praefertim cüm addatür vtrobiqs Omnes.Excufantur ergo hzc&fimilia nonaliaratione, quàm fynecdoches beneficio, qua dicunt. Omncs probabant illumin fynagoga,&tame cos folum intelHgunt, qui fan&o iudicio& incorrupto pollerent:& contrà, Omnes irati erant ei, cüm tantum contumaces ac malignos intelligunt.
Sic& in Ecclefiz díuerfitate fit, fpiritualis Ecclefix munerafenfibili quoque tribuuntur, fed di&ta ratione, cümin Ecclefia eledti fintac reprobi(vt Gregorij vcrbis vtar)iam toti Ecclefie tribuitur,quod mcliorisin ea partis tantum eft.Confirmatio: Vos eftis, qui permanfiftis mecum in tentationibus meis. Hic dum fuperius tempus fpe&as ,Iudas non permanferat cum Chrifto in aduerfitatibus: femperenim perfidus crat, vrfi corporc

ÉPISTOLARVM LIBER JL. 325 porenon recederet, animo tamen nunquam erat przfens;fed ad marfüpium fpedtabat:fi veró fequens, iam omnes rclinquebant illum. uo ergo fpedat? Huc: Cüm de omnibusloquitur, cumq;nullum tempus definitadhuctamcen dum fermonem ad viuum expendis, fideles modo, non perfidos: deinde finalem perfeuerantiam,& non vniucríalem intelligit.Interim enim con&abant, interim veró nutabant, imo aufugiebant. Librum componam ,fi tibi Frater voluero cuncta eius generis cxcmpla proponere. Vos eftis fal tetrz: Quale,quefo,Iudas fal era? Nos credimus,quodtu es Chriftus:Quid credebat IudaszAngeli feparabunt malos de medio iuftorum: An vero interele&tos erunt, qui damnentur: Minimé, fed cletorumnomen Petrus quoque totis Ecclefijs tribuit. 1. Per. 1 EleQtis conciuibus, qui paflim per Pontum, Galatiam,(2c.& 2.cap. Vos genus clc&um eftis. Separabüt ergo angeli malos, qui adhuc in Ecclefia funt:fed quód reprobi fint, id noftrum iudicium latet, quz Ecclefia ele&ta aut cletorü appellatur, fed hac qua diximus rationc, quod generi tribuitur, quod fpeciei fiuc partis eft: aut quod alteri fpeciei vittute generis fiue comprehenfionis(hoc eft enim fynec- Synecdeche.
doche,autorc Tullio.)tribuitur,quod alterius cft. uibusomnino conftat(namiudicio pollenti, pauca fufficiunt) Primüm; Nullius alterius cledionem aut repudiationem, perípectam effe humano iudicio.Injuria igitur pellunt exEcclefiz confortio Catabaptiftz infantes Chriftianorum, quorum eft promiffio: vtinfrà patebit. Secundo: con(tat non protinus effe damnatos ,qui fidem non habent: nam àliàs Abraham, lac, Mofes, fidei exemplaria, dum pueri erant, à— damnati
18.

P
324 DD.Io, OECorL. ET HYE. ZvIN. damnati füiffent:& fidem, nad rurfus ele&i fai. Et fic penderet cledio Dci à noftra fide& incredulitate. Ex quo patet, fidem, fru&tum ac pignus prafens ele&tioniseffe, vtiam qui fidem habet, fciat fe clectum cffe, quod prius ignorabat, cüm àd fidei plerophorianondum veniffet: quamuis non minus apud Deum elc&us fitante fidem, quàm poft datam fidem. Quamfideilucem ac certitudinem, Apoftolus arrhabonem fpiritus appellat, Tertio contlat, fi nemo baptizati debeat, quàm qui fidem habeat, aut quem malefa&torum poeniteat, iam neminem baptizari poffc. Acqué enim perfidus Simon, Ananias, AlexanderzaAb;,& proditor Iudas baptizati fünt'atque Petrus, Paulus, reliqui, imo Chriftus ipfe: Quártó conftat, Ecclefia iftam,quz Chrifti Eccléfiaeft& vocatur,quzd; appellatur clecta,comple&i reprobosnon tantüm infantes led etiam adul. tos&cledos, zqué pucros&viros. Comple&i quoq; incredulos, quorum pars credentes aliquando crunt, pars veró nunquam habebunt fidem.
19. Solent&hocHebrzi,fymbolis,fignis,& Sacramentis nominadare earum rerum, quarum Sacramenta, figna,aut fymbola(unt. Sic idola vocant deos: fic circüciionem;teftamentum:ficagn um,tranfitum.Id autem virtute metonymiz, quà non tantümres inuenta aut inftitutz ab autoribus, fed'exempla quoq; ab archetypo.&imagoàre viua,nomen accipiunt.
20. Etruríusfolentipfis Sacramétis& fymbolis vrgere, adid quod fymbolis fignificatur, hoc modo: Circücicifüs es,legem ferua. Quod ramen alia rarionc fermonis efferunt, qua vocibus quidem ad circumciionem fiue Sacramentum fpedtantfentétia vcro ad rem cuius
CIL

EPISTOLARVM LIBER I] 5:75 efttSacramentum;fic:Circumcidite preputiü cordis vcftri. Ablutieftisymaneteigitur noui ac mundi/fic conditur: Qui baptizati eftis, Chriftuminduiftis. Coenà Domini cclebrauiftis, crgo in focietatém coiuiftis, fic: Calixquoin gratiarumadione vtimur, quidille aliud cft, quàm noftra coniundio& focietas?
His nuncvelutin fronte pofitis, hofté aggrediemur, contumacem magis quàm fortem, minacem magis quám conftantem, nihil inftructum adhoc genus pu. gna: fpicula enim dudü fracta€& conculcatain nos torquet, quz ifthicloci collegit, vbi iam pridé Catabaptiftx(uperatiac fufifunt. Quid enim audax homo aliud adfert, quàm cui iam plus decies refponfum eft? Adde quod multas veneno infedtas iaculatur fagittas:hoc cftimpia dogmata ferit:& qua ad publica Ecclefie pac&faciunt, perhibet pacis effetoxicü.Sediamtempus Adpri;a pugna adeft,vbi virtute,non verbis res eft gerenda. V c- c4 proritate enim velutinfefta cufpide petemus hominem,ac /ematare primo primz claffis problemata obiecto mucrone ex-Ponder. cipiemus.
Hoc perinde eft;ac fi quis quatat: Veftis an veftis eft, r. an folummodo pannus ,aut tecla. Án enim cerimonia eft, quz nihil fignificat? Porrómiyfterium baptifmi cft, Chriftum fanguine fuo Ecclefiam abluiffe:& de ifta Ecclefia, fiue fpirituali, fiue fenfibili, membrum effe qui baptizatur.
Baptifmus Sacramentum eft; Ecclefix iudicio;etiam 2düludas, Simó magus,&omnes perfidi baptizantur: Baptizato perniciofum,fed Ecclefiz iudicio falutare.
Non minus eft,intra Ecclefiam nato Sacramentum 3. baptiímus, etiam cüm ignorat Deum, quàm Ifaac fuc X 3 rit

326 DD.lo. O£CoL. ET HVL. ZvIN. rit circumcifio Sacramentum puero. Quz Petrus de confciétiz teftimonio fcribit, de Ecclefix parte fcribit, quziam intelligit,qua fpiritualiter dicuntur.Sunt auté in Ecclefia,quz noftro iudicio patet,nó tantüm ifti,fed ctiam increduli quidam.
Chriftum omnes induunt,qui baptizantur,apud Ecclefiz iudicium:apud Deum non omnes,etiam qui fuo orefidem confitentur. At cffe&tum quem dedit Deiparavirgo,cümin cunis iaceret: cüm tamé effet omnipotentis. Dei Patris fponfa electa, vxor fan&i Spiritus,& vnigeniti filij Dei mater? Sunt igitur elei filij Dei, qui tamen nihil operantur: nam fi Filium effe Deiab opere: pendet, iam ad operareditum eft,& gratuita per Chriftum eledtio euacuata eft.
Nudus bapti(mus eft, cüm vos Catabaptifte perhibetis, neminem cffe baptizandum nifi qui fidem habcat:fic enim nemo baptizabitur à vobis: de nullius enim fide nobis conftat. Sed Ecclefiavera, quod ad fe attinet,& quatum fibi datum eft, Chrifto induit Sacramento& fignificatione, omnia membra fua:Sacramétum dat VO N A£ M Ecclefia: fed rem fignificat. Solus enim Chriftus baptizat Spiritu fan&o&igni,quemIoannes poft fe venturam dicebat, cüm tamen ipfciam baptizaret.Eítergo baptifmus externa ceremonia,qua tamen rem fignificat,non preftat.Et nemo dicit;baptifraum tantum effe ceremoniam, qua nihil fignificet: fic enim non eflet cerimonia. Sed magnum cft difcrimen intcrfignificare,& praftare.
Ablae peccata tua; inuocato nomine Domini, cüm dicit Ananias, hoc dicit: Baptizare, vt tefteris te crede re quàdremiffio peccatorum folius gratia Dei cf, quá propio

EPISTOLARVM LIBER IL, 357 proprio Filio fito coémit, acnobis donauit.Baptizare, cüm Chriftum agnofcis, quem priüs perfequebaris. Nam fi peccatorum remiffio alicuius eft, quàm gratiz, iam temeré funt externa iuftificationes Legis abolita. Scd càm Paulu$ credidit cüm baptizarctur,non tamen fequitur, neque omnes qui baptizantur credere, neq; neminem efle baptizandum nifiqui credat.Ignorant ftultihomines,à parte ad totum fefe arguere, cüm dicunt:Paulus credidit, ergo nemo eft baptizandus nifi qui credit. Cüm fimulvideantàloanne,ab Apoftolis, imóà Chrifto ipfo Apoftolorum&Prophetarü autore multos effe baptizatos, quifidem adeo nonhaberent, vtfüprà quàm paruuli etiam perfidi eflent. Hoc ergo fciantin Ecclefia,quz nobis vocatur Ecclefia,contineri cle&os;incredulos,& perfidos.In Ecclefianoftra erát infantes& increduli Ifaac,& Deipara virgo.Erant& Efau&ludasinfantes&increduli, imo reprobi. Erant in Ecclefia omnes perfidi, qui à Chrifto deficiebant.In Ecclefia fpirituali, quz foli Deo patet, funt omnes clc&i tantàm. Sed nos non nostantüm in Ecclefiam recipimus:nam fic neminem reciperemus, vt iam fatis patet, cum ele&io nos lateat.Plures ergo cópleditur Ecclefia,quz nobis eft Ecclefia, quàm imprafentia credetes& cle&os:omnesícilicet, quibus nos decernimus Ecclefix ius ac ciuitatem effe.
Quz Paulus Rom.6.fan&é differit,de ifto funt genere,vbiàfymbolis& fignificatione ad rem vrgetur, qux Íymbolis portenditur. Deinde adiítos in Ecclefia pertinent, qui iam intelligunt. At non fequitur, omnes qui in Ecclefia baptizantur, oportere tunc fcire ifta, quz illa pars nouit; qus eftad intelligendü iam apta&
X 4 accom

3138 Dp. To, OECOL. ET HVE.ZVIN, accommoda. Qus omniafacilé expediüturperinftrumentum fynecdoches.
Chriíto commoritur& cófcpelitur Ecclefia Chrifti. Idautem cüm non fitomniumin Ecclefia, adhuc tamé detota,&ad totam Ecclefiam dicitur.Ét capiunt verbü hoc,quibus datum eft.
Quis fit facramentalis& fpiritualis baptifmus, hic tertius Cato nondum nouit. Audiat ergo loannem,qui abexordio baptifmi Baptifte nomen habet. Equidem aquabaptizo ,fedaderit propediem autorfiue maior meus,qui yos baptizabit Spiritu fan&to,& eiusigneinflammabit.Fatemür& nos, in baptifmo publicam confeffhonem requiri: fed non quam baptizatus ipfe, fi per etatem non poteftfaciat. Faeitenim os parentum:& fi illorum quoq;os mendax effet,facitos Ecclefia, qua fuo iudicio votos recipit:& quosreceperit, cis teflerá fuam credit.
Locus Ephefiorumquinto,totus nofter eft.Primüm quod de toto loquimncim dicit: Quemadmodü Chri ftusamauit Ecclefiam. Porró quam amat? eam nimirum ,quaelecda cit. Dcinde cüm dicit: Mundauit eam balneo aque cum verbo: aperté loquitur fymbolicé: nonenim alia re,quàm(anguine fao nos ábluit:fed huius vere ablutionis Sacramentum eft baptifmus: vtitur ergo baptitmi hs ipro reipfa.Simultamen,cüm de'ablutione Ecclefizloquitur externa;quz facramentalis baptiímus eft; fermonem toti Ecclefiz accommodat,qui de ele&dtis tantummodo&fidelibus fiucimprefentiarum fiac in poíterum, fi viuumrequiris ,intcelligi poteft: hoc eft, de fpirituali tantüm Ecclefia; cüm dicit: ux rugam non habetautinaculam,: Ataae

:
EPISTOLARVM LIBER IL. 329
Ifaac circumiciditur,regeneratus& non regeneratus ex femine fpiritali. Apud Deum nó tantü regeneratus cratfed ele&us etiam, vt Dei filius effet priufquàmin vtéro conciperctur. Apud fe veró tam abeft vt regencratus effet, quomodo ifti loquuntur, vt ncfciret quid naíci effetjnedum renafci. Adhuc tamen recipit regenerationis Sacramétum circumcifionem. Quid enim cordis przputium refcindere aliud eft,quámxregencrariSicdeomnibus San&is cftintelligendum.
Praecedit annuntiatio, ifthic vbi nulla ett Ecclefia, nulla confeffio.At vbi iam eft Ecclefia, fatis.cft annuntiationem habere Ecclefiam,etiamfinon omnia membrafintaptaad audiendum annuntiationem,vtiam fatis patet.Án enim primordialis Ecclefiz pars.membrano erant credentium infantes?Si erant,cur tumultuanturifti? Sino erant,ergo erant miferiores circumcifis infantibus,quiintra Ecclefiam c&fi funt:znam aliàs nonrecepiffent Ecclefiz Sacramentum circumcifionem. Videtur hicautor probare Bohemorum errore, quo infantes baptizatos euchariftiz coena accipiunt: non expendétes quod fcriptum eft: Probet fefe homo: id quodin baptifmo nó requiritur. Et baptifmus veritatis cít fymbolum, non eius quz in baptizato imprzfentiarum adferatur: fed eius quód Chriftus veré fanguinc fuo abluitEcclefiam, cuius reifidem ele&ti modo fuo tempore habent. Verüm quid attinet ficloqui? quomodo alioqui erit(ymbolum veritatis baptifmus externus,cum fraude circumuenimus veritatem?Symbolum veritatis effe;nihil eft aliud, quà fignificare rem veram: hocefb eam rem. quz vere faa fi& fymbolü
Ícmper verum fignificat,(ed no praftat,vt res fignificaX^$ tain
II12. CF
13.
Bobeinorit error.
Symbolum veritatis effe quid.

16. cofeffionem faciunt,aut qui promiffioné habent. Sed
35o DD.Io. O£Cor.£T HvE.ZvIN; taineoiamadfitqui Symbolum accipit.Nam alids nemo poffet indigne adire coeni Domini. Recipiunt ergo&baptifmum& euchariítiam multi indigne, cü tamen Sacramentum eam rem veram,que vere gefta eft, fignificat.
Quàm elegans fimile efthoc: Non prodeftaudiffe fermonem fine fide,ergo nó prodeft bapti(mum acccpiffe fine Spiritu fan&to.Sic fcriptum eft: Qui nó crediderit praedicato Euangelio, damnatür. Sed nufpiam fcriptum eft,qui baptizatur;& nó credit, damnatus cft. Circumcifus eft enim Ifaac,& non credebat: fic baptizantur cledtiinfantes,& non credunt. Sed& Ioannes, vt didum eft; baptizabatin cum qui poftfe venturus crat.Ele&io eft; qua falui reddimur.
cofD SECFNDAM CLASSE M.
Qui in Ecclefia funt,non funt foris: fünt ergo Sacramenta inftituta Ecclefie:neq; ijs tantü,qui iam circumcifo corde fun, fed ijs qui funtin Ecclefia:qui fi non omnes habent fidem,qua electionem(uà fciant,(unt tamenquifciunt.Sic ergo de tota Ecclefia dicitur, quod. partis eft.Sicomnes Ecclefiz cófignantur,qui Ecclefie.|
in ea Ecclefia funt, que noftro patetiudicio. Breuiter: hicautor dum de filijs promiffionislo quitur,cius dicti meminiffe debet.Qui enim promiffioné habent,in EcFlj Dé clefia Deifunt. Et hi vocantur filij Dei: quantumuis
multi fint,qui vocati quidé funt,)nec tamen clecti.Quó totaifta parabola Chrifti de vocatis ad nuptias ptinct.
Sic bapti(mus eftregenerationis Symbolum, quód Chriftusnos regenerauerit: quod d; nos vitam nouam renati viuamus fiin Ecclefia Chrifti íumus. Sed non quod

EPISTOLARVM LIBER IL 5:' quod qui baptizati funt,obid renati fint:aut quód non debeat baptizari,nifi qui renatus fit prafenti fide, quéadmodum fatis eft dictum.
ofD TERTIAM CLASSE M.
Hinc probamus baptifmum circumcifionifucceffif- 18:—
fc, vnde Patres onines probauerunt. Circumcifionis B4Ptifmk Sacramento vniucrfiinitiabátur,qui de Ecclefia popu- iid li Dei effent.[Nunc càm ne aduer(arij quidem negent, ri baptifmumintiationem effe Ecclefie Deiziam puto fa-^" tis probauimus, baptifmum circumcifioni fucceffiffe: nifi negent, circumcifionem effe abolitam. Si ergo eft abolita,& baptifmus ftatin eoloco in Ecclefia, vbi olim erat circumcifio: iam eft manifcftü, circumcifioni fucceffiffe.Habemus& Scripturam, de qua dicetur, ci adlocum ex Coloffenfibus ventum erit:& exemplum, cüm Chriftus ipfe, qui circumcifus fuerat, baptizatus eft, fed circumcifionem nufpiam docuiteffe accipiendam.Accepit ergo vtriufq; populi Sacramentum,quia Ecclefie exvtroque congregate caput eft.
Per Mofenin vitam ingrediuntur, qui operü fiducia 19.
! freti)beatitudinem fibt deberi putant:nó ij qui, dicunt Per Mofen | baptifimü fucceffiffe circumcifioni.Vide mi frater, quá i» vit in longé petitis vtatur mifer homo argumentis. Mofes£4 non minus eftfidei exemplum, quàm Abraham. Non cftautem circumcifio Mofis,fed Abrahae. Atfupra hac omnia, videtur mihi hichomo talem fiduciam habere inSacramenta, quód beatum reddant. Nam nifi hoc fentit;quid cft quod dicitper Mofeningredi? Quafi qui dicunt baptifmum fuccedere circumcifioni, negentfidemin femen Abrahz effe oftium per quodintroitur. Càm& elc&os à Mundi cottitutione dicamus cü Pau.
lo;in

: np.Io. OECor. ET HVL. ZVIN, loin Chrifto ele&os effe.Quàm incpté argutaturinfelix malz caufz patronus?
.29- JQuodPetrus diluuio,& Paulusnubi baptifmü cóp"i m parat, pro ferapit imperitus allegoriarum expofitor. nubi co. Nam fi baptifmus nó debet circumcifioni conferri, idparatus, C)tCO quodPetrus diluuio cóparauitam Paulus quoque errauit,nubi comparando. Difcat igiturille, quifAllegorie. quis efb;allegorias itas libere fieri: nihil enim funt allecorie,quáàmtecte comparationes.Nouas ergo allegorias volueruntadducere Apoftoli;& non Sacramenta Sacramentis conferre.Nam diluuium non erat Ecclcfiafticum Sacramentum,neq; nubes.At circumcifio& baptifmus Sacramenta funt. Non ergo funtin ifto atgumento Apoftoli,de Sacramétorum fucceflionc,fed
Sacramentis res prifcas comparant. Ted: Myfteria(nifi ille nó capiat, quid proprie myfterium baptifTni fignificet) omnino eadem funtin circumcifione& bae» rdi: Ptifimo: vrrunqy enim Sacramentum fignificat,populü fioms. idz, aut Ecclefia Dei effe, qui circumcifi dut baptizati funt. Vtrunq; hoerequirit,vtinitiati corda circumcidant,&
loti ac mundi noua creatura fint. Quorum myfteriorü^
prius iftud cis etiam conuenit,qui per ctatem aut tem^ pusà Deo cóftitutum pofterius nondum habent. Nobifcum fentit Auguftinus, quiinlIoanné Tra&. 4 5.Sacraméta veteris ac nouz Legis omnino eadem facit. Eadem eft Ecclefia,& vna: quia vna eftfides tàm eorü qui circumcifi;quàm quiloti funt baptifmo.Nam aliàs qui effemus filij Abrahz;fi Abraham non haberet eandemquamnos fidem? Teftamenta quoq; non(unt diuería, quantum ad przcipua fidei ac religionis pertinet:fcd quantum ad Chriftum,& ea que Chriftum portendebant,
! ! : !

EPISTOLARVM LIBER IL tendebant;ac pedagogiinftarinducebant, hocmodo diuerfa funt. Chriftus illispmiffus eft;)nobis aütiam datus ac prz(titus; Significabantilliusmortéacfanguiné olim pecuinicruores& hoftic,ceteradsmyfteria:q omniapoftquàm corpus adfuit;[vvcelutvmbra euanuerunt.
Nuncad locum Pauli Col. 2..ventum eft, quo pla- 22niffimé videtur, credentes femper hocfentiffe, vtba- locu Pauptiímo fuccefferit cireumcifio, càm baptizatos tam a-^ C/^f 2perté perhibet circumcifos.Verüm vthiclocus nonnihillucis, quàm non omnes videmus;habet:fic non eft temere tranfmittendus: fic hábetfenífus Pauli. Eftis enim co initiati(ficenim hocloco zezXpspcho vertendü cft:quia Hebraei vtunturimplendiyerbo,pro confecrádi&initiandi verbo: necobftat, quod prius'Chriftus appellatus eft aezua: eft enim metaftafis valdé elegans) qui eft caput(En quàm bcllé ad(ümmum facerdotium fpc&tat) omnis primatus ac poteftatis. In quo & circumcifi eftis,circumcifione&xetoomvire, cüm cOtpus fcelerum Carnalium depofüiftis, per circumcifionem Chrifti: cüm fepulti eftis cumillo in baptifmo, cá quo& furrexiftis perfidem, in virtutem& efficaciam Deiquiillum ex mortuis excitauit. Hic, nenimislongus fim,&ip(é moneo vthunclocum expendanti& vi. debuntPaulumin hoc effe,vt oftendatijs quiexgentibus crediderant; vero Deo initiatos effe. Cüm autem, vt nontantü in: AGtis, fed pcr omnes ferme epiftolas Pauli eft videre;ab exórdio pradicati pergentes Euangclij, femper effentqui circumcifionem obtruderent fratribus:iam emzAiréeeu peromnia: hoc ett, diuerfum agit,ac docet ciccumcifos effe: hoc cft,vice circücifionis baptizatos cfle, quo minus circumcifioné defiderent.

23.
334. DD.Io. O£c ot. ET HVE. ZVIN. fiderent.Etad huius rei teftimonium appellatfidem ilJorum;qua fidant diuina virtute,& non cerimontjs, C. uodautem Catabaptittz ad hzc di&uri funt: Vides autem, vrpeccatorum depofitio, fepultura,& refurre&io requírantur?Sicrefpondendü cffe cenfemus: Hac claffe hocagi, vt circumcifionis loco non fit baptifmus:eum errorem primüm videmus iam confutatum effe.Deinde quzrimus; quibáínamaut praedicent aut fcribant Apoftoli?Dicentnimirum, credentibus. Imó inquam Ecclefijs,non tantüm credentibus: id quodin titulis Epiftolarum non paucis eftvidere,quaritumuis Sanctos,ele&os ,fratresd; appellent:nam fi folüm credentibus fcriberent, quis quzfo cui redderet epiftola? Sermo igiturcüm ad totam fit Ecclefiam, recipit cum iamenstantüm:cüm autemjin Ecclefia intincreduli, erfidid;:adhuc tamen fit ad illos fermo, cüfitad Ecclefiam vifibilem: furit enim adhuc mébra cius Ecclefiz.Cóftatergo, quód in axiomatibus noftris diximus; hecin generc ad Ecclefiam di&a, qua noftris fenfibus patet:quamuis fj tantüm veré fidant, qui eledi filij Dci fint,etiam(inon omnes protemporc. Conftat deinde, quod Apoftoli à Sacramentis epichiremata defumüt, quibus ad ea quz Sacramentis E nieeanrur velut calcaribus agant: non quafi Sacramentum nemini dandum fitjnifi qui iam impleueritid quod Sacrameutum fignificat: namhoc modo tam abeft, vt cuiquam dari poffit, vtverear neminem effe à quo non eflent auferenda Sacraméta:adcó nemo habet;aut eftillud quod Sacramentis fignificatur. Puecrinon debemus effe fenfibus:hoc cftftulti,& rerum mundanarü amantes. Scd contrá;pucri debemus : cffe:

EPISTOLARVM LIBER]L effe: quain re? malitia. Vtarrogans Catabaptifta fibi
placet paralogifmis?$i puerorü conditio tam bona cft,
inquit, vt quidam perhibent, v. cur vctatnos pucros effefenfibus? Quafi veret nos pueros effe innocentia: id veró tam aperté, vt dicat, nolite pueriliafentire: id enim cft pueros effe fenfibus. Sedille omiffa fenfus vocc,pueros tantum affumir quafi dixcrit;nolite pueri effe.Poftremo ipfe videat, quàm fplendidafit conditio puérorunt, cüm Chriftus neget quenquam in vitam ingreffurunt, nifi fueritficutinfans. En quàmimpium pe&us;pietatis fimulatione quam impietatem foueat. Chriftifermonem& comparationem contemnit, quo
Chriftum,;fed pro more Catabaptiftarum,explo dit. &Etnos damus neq; circumcifionem, neq; baptiímü aliquid effe, quo modo ifte ex Pauli fententia arguit. Sed quomodonihil, autaliquid funt? fiad(alutis efficaciam fiue caufam fpe&es, nó reddit faluum,;neq; circumcifio,neq; baptitmus: fola cnimnuminis gratia& liberalitas beat. Siveroóad myfterium quod Sacram&ta fignificant ,iam dicimus adeó neceflària effe, vt qui ca contempferit, antcà caput religionis non tencat, " quodeft fidere vno Deo.. Qui enim fidunt Dco; eius Sacramétis gaudent:tam abeft vtabfjciant. Sunt enim fignaSan&z vnionis& commercij, cüm Dei&hominum,tàmhominuminteríe. Eftautem fententia Pauli explicanda ficut prius: Si quis circumcifionem fibi adeffe gloriatur, at id quod fpirituale per verba fignificatür,puta fidéno habeat,hic fruftrá(efe iadtet. Sed quis non videthoc eis, dici, quiin Ecclefiafe effeiadantcü tamen nihil Deodignum operentur: non eis quiintra Ecclefiam cenfentur,& operandi at fentiendi vfum nullum
zx

2547
M" 26.
erinen.
27.
56 DpD.Io. OECOL, ET Hvr.ZVvIN. nullum habent;vtiterum Paulus à Sacramentis ipfis fidei& confeffionis, ad operaipfavrgeat.^
Qui baptizatus cít;nó minus cítobnoxius omnibus Legibus foederis, quàm qui circumci(us eft. Nifi quod externa, quz tantü in figura contigerunt,cum Circumcifionc funt abolita. Imó anguítius alligati fumus ad Legem;quàm prius. Nunc eninineciraícilicet, neque vxorem proximi concupiícere ad ftuprum. Et Chrifrus non venit ad abrogandum Legem, fed ad perficiendü atq;implendum. Hoc praftant Papiftz Cetabaptiftis, quod illi femper dixerunt Legem, Decalogi non effe abolitam:lfti vero nunc abhorrentà Lege propter circumcifioném,tenéri homines: nüc veróLegemi itainculeant, vtnonnunquam dicát fefe harcere;an circungcidendipotius fimus,an baptizandi. Nos vero quádoquidem Lex fpiritualis eft,& hic antagoniíta nos totos in Spititü transformari exigit, fic Legem dicimus efle abolitatn; vt damnare nequeat: nihil enim damnationis fupereftijs, qui funtin Chrifto Icfu. Non enim fumus(íub Legc,fed füb gratia: hoc eft; non metu Legis facimus quod Lexmonet, fed animi fidelis acr eligioli
Legi. di- propenfione. At fimul difcernendum eft inter Leges.
Sunténim quzíicad externa pertinent, vt prorenáta mitti aut feruari poffint à fidelibus. Suntdceinde perpetue&immutabiles, eo quód nihilquàm fpirituales: Diliges dominum Dcumtuum, c. Et proximum tuü ficutteipfum:tales füntvt aboleri nequeát:ex his enim Lex& Prophetz pendent.Quomodo igitur poffentfine Legis, Prophetarum;ac Euangelij ipfius abrogatione auferri?!Sed de hac re aliás fatisdiximüs. DBaptifmusIoanttis nó minus eft baptifmus Chrifti quam

à
EPISTOLARVM LIBER IL 357 quàm baptifmus Pauli. Confirmatio.Prima,quia Ioannesnonminus baptizabat in ChrittuamIefum, quàm Paulus: A&. 19. Habemus eius rei teftimonium à Paulo, quific loquitur: Baptizauit plané Ioannes baptifmum ponitentie populo,intendensin cum qui poft fc venturus crat,vt crederent:hoc eft;in Chriftum Iefum, Secunda, Quia Ioannes non magis baptizauitin nomen]Ioannis, quàm Paulusin nomen Pauli; Qui& dicit:Numin nomen Pauli baptizati eftis?^: Tertia, Quia cüm baptifmus Ioannis przcipue illius doQtrinà fignificet,& do&tinaillius nihil aliud cft quàmipfum Euangclium(vt patetloan.3. Qui creditin Filium,Babet vitàm zternam:Qui vero non credit; 2v) Con(tat, quod ad do&rinam pertinet, eundem effe Ioannis cü Chrifti baptifmo. Quarta, Quod Chriftus in Ioannisthoc eft, in fuo bapti(mate, fed à Ioanne dato, baptizatus eft. Nam fi Ioannis baptiímus fuit,)non Chrifti;iam hzc fe» quenturabfurda: Tria effe Tetamenta,Mofis.Ioannis, Chrifti: etenim baptifmus non minus celebre& auguítum Sacramentum, quàm circumcifio. Ecclefiam Ioannis effc abolitam, fi cius baptifmus cft abolitus. Baptifmum Ioannis, qui euanuerit Confecratum effe Trinitatis przfentia,quod de Chrifti bapti(imo aliàs no IcBitur.Et quodintoleràbile, impium,& contumceliofumcít, Chriftum cum veteribus circumcifum, cum Ecclefia Ioannis baptizatum,;quz antiquata fit:& nobifcum non effe baptizatum. Siiniquus iudexille non pronuntiauiffet ante caufz cognitionem,& caufam cogno(ícendi animus illi fuiffet: potuiffethecomnia difcere ex his, que vcl nos foli de hac re fcripfigaus; nonignari quid velveteres, velrecentes Theologi de y hacre

9 DD,Ilo. OECOL. ET Hvr. ZvtN. hacre tradant.Sed multi docent quod nefciunt. Qua veró ex Scriptura credit fe Aducrfarius contra nos adduxiffe,in vniuerfum ànobis ftant: AQ. 1: 9. hiftoria dudum à nobis eft expofita,& noftra expofitio firmata,vt nemo non vidcat cxipfius Pauli verbis,Ioannis baptifmum Chrifti effe. Sed qui fe in baptifmo Ioannis dicebant effe baptizatos, crrabant: non enim re&e dodi crant rem Chriftianam, quod teftantur,cüm baptizantur: hoc eft, planius docentur, Ioannem in Chriftum duxiffe: protinus Chriftárecipiunt: quod Spiritu fan&o fiebat, quem ha&enus ignoraucrant. Nemo enim poteft dicere, Dominus efus, nifiin Spiritu fanQo.Sed dc hoc fatis. Petinm veró audiamus a ipu d Cornelium differétem.Palàm nobis nimirum expofita eft res, qua pertotam Iudeam gefta eft,qua in Galilea initium coepit, iam inde ab exordio baptifi mi quod pradicauit Ioannes. Hxc mi Frater nafuto homini talia videntur, quzinfinucnr Joannis baptifmü abrogatü. SedignoMezà 0i Ba rauitimpcritus homo,Latinos quoq; à Grecis mutua7e 5 talocutione dicerc,Poft principia: hoc cft,cum primis, ier cum promachis virtute uszd,
2s. Mitaturincircumí pectus homo, quomodo Ioannes
in Ecclefiam Chriftire eCpenir homines: non cogitans,
quomodo receperint À.poftoli Sedobítaculum| porfit,
quo fciure oftendat admirari. CümsSpiritus fandus,
inquit,nondü effecIoan. 7. Ergo nec Apóftoli fuiffent
in Ecclefiam Chrifti recepti. Neque intelliginuJoannem
non dicere Spiritum fanum non fuiffe tum, fic enim
creatura effetfed non eratjinquit.fic fcilicet magnifice
datus,vtin die Penteco(tes; nam Chriftus nondum ftfurrtxcrat,& afcenderat. Poft i(ta enim conftitutum
fuità
ELM T TLITTTTIDETNTTMLLTTIDEQMIQLLLLILZILDIGAGZISIRégÓ]tfdcSfrrrrc'ffLr]nZLLLO'[TQRQLZCLL]?C(QRUCLCLREETIdQLn(UIKQ Ae VU LLL AS

BPISTOLARVM LIBER IL 339 fuità Dco,Spiritum ducem ac curatorem mittere.
Arguté quarit, Anillequi dixit fein Ioannis bapti. 29*
mate baptizatü, vel alius aliquis,poffitiactare fe Euangclium Chrifti habere. Cui refpodemus:Si de his quzrit,quihoc Ephefi adhuc ignorabant, quod fummarei erat,puta Chriftum: iam dicimus neq; Chriftum,neq; Eaisclium,imó neebaptifmum Ioannis(vt donemus ctiam nomen Daptiími Ioannis)tenere. Ioannes enim in Chriftum ducebat.Si vero de quoq;,qui baptifímum Ioannis haberet perfe&te: hoc eft, qui recepiffet Chriftum,ad quem ille mittebat& adducebat:iam dicimus, Quz porró efthec interrogatio, an qui, Chriftum haberent, Euangelium haberent? aut quid iam eft dubio dignuminre? Quamuis hocinterim omncs fateri cogimur, videri exIoannis difcipulis paucos fuiffe, qui Chriftum reccpcrint:nó culpa Ioannis,fed quód Chrifrm&lIoannemà vitz fanQimonia& duritia zftimarent.Id quod gnauis obuium eft, dum AndreamToannis difcipulum vident monitum à magiftro tranfire ad Chriftum:&Ioannem ad Chriftum mittere difcipulos, adinterrogandum,Tu quis'nam es? coiD 9FVARTAM CLASSES. Habet nouum Teftamentum non minus Literam,
quàm$piritü. Litera enim in Scripturisinterim Lege, interim externa fignificat. Habet ergo Legem;habet& externa Sacraméta,fcilicet Euangelium quoq;.Sed nó habet fiduciamliterz: hoc cft, nonfiditfadis aut externis,fed fola mifericordiaDei.Incipimus ergo Spiritünon minus quàm olim, cünrChrifto fidimius. Incipiunt& liberi noftti Spiritu, cá exfoedere quod Deus nobifcüinijt; ad cam Ecclefiá fefociant,que Spiritu vey A gctatur
30. Liter.

31.
34» DD.Io. OECOr. ET Hvr. Zv1N. getatur& viuit. Sed(ynecdochen imperiti homines non vident.Quid enim operum fiducia, quà Paulus in Galatis coarguit, aliud quàm fignum eftnon probeintelle&i Euangelij? fignum non plené recepti Chrifti? fignumignoratz gratiz? Qui enim gratia per Chriftum fidunt, nequeuntopcribus fidere. Quomodo autem dicit Paulus,Spiritu ríos effczcüm conftet,impoffibilc effe eos qui illuftrati funt, quid; coelcfte donum deguftarunt,& participes fan&i Spiritus facti(unt: qui fuaue verbum Dei deguftarunt,&virtutem venture vitz,firelabantur,denuó renouari:Hebr.6. Quam nos fententiam fic veram aliàs oftendimus,vt quicunq; veram fidem Dei munere na&i funt, non poffint ab illa excidere.Qui enim veram fidem habent, perSpiritum habent: Spiritusautem illenon eft proditoraut defcrtor Spiritus, fedfidei ac certitudinis: hoc eft enim, Spiritus veritatis: quo modo cü Chriftus ipfe Hebraico more vocat,pro Spiritus verus, certus, firmus, fidelis wà8- Apparetitaq; multosin Ecclefia Galatie fuitfe, quiredté Chriftum tenerent, multos quinondü ad fidei.cognitionisq; certam, plenamq; menífuram veniffent:adhuc tamen dicit Spiritu cocpiffe;cüm plané non omnes accepiffent quos affatur. Non ergo poffunt ex hoc loco cuincere, vt iam ad faftidium monuimus, quodin Ecclefia omnes ad quos fit ífermo,acceperint libertatis Spiritum: aut quód nemo in eam fit recipiendus,nifi qui priüs Spiritum habeat. Variant enim diuini quoque fermones,cum ea quz ad folos ele&tos pertinent, dum propri£ visloqui, adtotam Ecclefiam loquunturjin.quafunt reprobi cum eleàis. Rea fané de fideli miniftro differuiffet: hi nim ficlesà

|
dat
EPISTOLARYM LIBER: IL. 341: delesà Chrifto'& Apoftolo iure vocantur,qui Domino fidéferuant, nó fibi:hoc enim eft perfidia: nifi pottmodum perfidus homo fuaadmifcuiffet;ac dixiffet: Vt certó fciat quid agat,& cum quibus agat. Quibusimpiushomo vultinnuere, quod mini&erno debeat baptizáre, nifciatadeffe fidem:deinde necbaptizari qu&quam debere,nifiimprafentiarum credat... Id quod in adultis& extraEcclefiam natis obferuandumefie nemo ncgat, imó nos iftud magis folidé docemus. Sed redeoad infcij hominis fcientiam, de qua tradit magno fupercilio,miniftrum non debere baptizare nimirum,niíciat fidemhabere cum,qui baptifmum ambit. Ergo perfidi fueruntIoannes;Petrus, Paulus, Apoftoli omnes. Quis enim i(torum non queritur fratrum perfidiam? Adde quod nominatim Simon magus, Iudas, Zaphyra, Alexander yax«»s baptizati funt ab Apoftolis.cüm tamen perfidi effent,
QuzritScripturz proditor& Catabaptifticus tranf. fuga, vbi'nam Chriftus docuerit,vt cum aliquo agatur, quo cumloqui non poflis,quid; quod agas non intelligat.Audiat ergo auris adultera.Chriftus amplexus eft
paruulos, qui ad fe veniebant: bene precatus eftfuper
illos,& ad fe venire prohibentesincrepat. Et hi quidé vulgati affe&u videntur temere àfidelibus, incredulifqueallati ad eum, vtaliquid falutis corporalis auferrent-An hocnosexemplüà nó docct, quod& Chriftianorum liberi fint Chrifto in vInas Ecclefiz offerendi? An'nonipfein templumoblatus cftan'non circumcifi infantes.óxv/usoo, Àn'non in purificatione cü matribus allati? Et quid multis eft opus:an' non perpctaó Ecclefiz fili codemnumcero;loco, exiftimationeq; fuerunt
3"$ quo
o

UJ v.
34.
34? DD. To. O£Ccor. ET.HvE. ZvrN. quo parentes? Hicauteiu nofter, dum hec omnia fc ignorare audadter, dicit: quz tamenignorare non poteft:quid aliud quàm Scripturam more Catabaptiítarumíefe prodidifle prodit? quiillam, dum libet, recipiuat:&ruríus abijciubt;dum libet,
Sunt fideles difpen(atores in Ecclefia, qui fcit&ac commode cibum apponuntreliquum;autem minifteriumrerum externarumin diaconos reijciunt. Paulus enim pauculos quofdà baptizauit:nó enim miflus erat ad baptizandum,;ícd ad cibandum. Sunt& fideles diaconi,quibené miniftrant,& gradum,honoremq; fuum in Ecclefia habent, dum filios Ecclefia Dceibaptizant. Nam quodifti zzjZ Gaz heo? per calumniam vocant, id Ecclefiz baptifmus ett,& Chriftus ipfe, Propheta Ioannes, Apottoli omnes, neycrbo quidem vnquam diuiteruntinfantium ab adultorum baptifmo, Quod irrefragabile argummentü eft,ea vniformitate primitiu& Ecclefiam vfam effe in fociandis Ecclefia infantibus, qua Patres vfi fucrant. Non pauca enim funt ctiam inferioris note, qucíecü Apoftoli in Ecclefiam traxerüt. Quanto magis videmus,Hebraicam genté cerimonijs plus fatis gaudentem, nunquà boni confulturi fuifle, filiberis fuis Ecclefiz focictas fuiffet negata.Prafertim cü vidcamus de circumcifione tàm acriter certauifle, quàm fediimin Ecclefiam traducere contendebant.
Non cft infidelis difpenfator,qui cibu proponit cti non cfurienti.: alioqui& Chriftus ipfe infidelis fuiffet, cü volentibus&inuitis przdicauit. Neqsnos pradicamusinfantibus: fed cü tempus adeftin Ecclefia; euius membrafünt, docemus: Etnon agimus quod ncefciamus:fcd quiverax eft; docuit nos.lllidocent;quod ex
Deo

EsprsTOLARVM LIBER" IT^ 54 Deoon didicerunt. Ia£ntes fcilicet Chriftianorüm non effc Ecclefizmémbra,quod veréeftimpium.
Nemo baptiz in regnünm Chiti intrudit:(ed Ecclefiz filios inducimusinregnum Chrifti, quod'Chri(tiregnum, quaque Chrifti Ecclefianon conttat ex folis eledts; fed exvniüerfis vocatis,qui ad nuptias veniunt, qunantumuis no: lato clauo omnes fint induti. Etrepul(acum euenict, cum fponfus conuiuas recBenofcet: no cüm pertinax Catabaptifta expüngit, vel accerifet,pro fua libidine.
NosinEcclefiam recipimus, nó autores aut domiri,(cd miniftri in Ecclefiam dominireceptos,data tefícra vifibiliter tecipimus, qui autex promiffione, aut Spiritus illuftratione veré antca funt accepti: haud aliterquáàm cüm Pontifex veftalem, quz prius vt veftalis fieret, clecta erat, his verbisfü(ciperet: Ego te Amata capio. Quam quafo Amatam vocabat? quz, quod ad rclisionem pertinebat, propter quaamata vocabatur, nondum erat amata, quianondü veftalis. Vocatur ergoin ipfa initiatione, quod poft initiationem futura cratyHic veró cüm promiffio firin manibus, curillam nobis conantüreripere Pedomaftyges, quauis tigridc crudeliores? Sacramento igiturrecipimus, qui reipfa dudum fuerunt recepti.
Regnum Dei nonidcirco venitcum obferuatione, dum infantes baptizantur: nos enim ,ele&tioni diuinz bonitatis rcfcrendam fcimus bcatitudinem.V eftro errore veniretregnumDeicum obferuatione:nam fi nemo baptizandus eft, nifi qui fidem per Spiritum fanQum habet:&vos deinde quenque cofitentem haptizabitis,quafi ex confeffione certi fitis de illius fide, cá
Y 4 tamen
LN
atiafantescarnis,neq;infantes Adam.
^ V^ .
6.
2

8 39.
j44 DD.lo. O£COE. ET HVIL, ZviN,
tamen multi perfidiose nomen dediffe deprzhendanturiiam fieretfecüdumvos,vt quicunq; baptizaretur, certó fcitetis efle elctü Dei, quodtamenreipíano eft.
Hic cft ordo adducerndi& veniendi ad. Ecclefiam Chrifti:Ite,docete omnesgentes: cumque doái erünt (&ynecdoches hic beneficio vtamini volo) hi fcilicet, qui do&rinz capaces crunt, baptizateillos in nomen Patris, v. atq; hoc modo amplificate mihi populum & Ecclefiam meam(hic tàfft ele&tam quàm fenfibilem intelligitc)qua antca exfolis Iudzis conftabat;ex gentibus vniuerfis:vt fic dilatataeifdem Legibus,libertatibusac donis gaudeat, quáab exordio vfaeft Ecclefia mea.Ijnuncmalé feriate homo(fi modó non füntimmanes beluz;qui non iam velut Herodesin corpufcula; fedin animulas infantium fzuiunt)& Chriftianorum liberos Ecclefia pelle: càm ab ortu& occafu fimus recubituri cum De6 Abraham, I(aac;& Iacob: cü fit vnus paftor;& vna caula. Quotquotyeneruntante moe;fures fünt;czc.Non intelligit rudis magifter, ze$su3 pofitum, effe pro o7£42: hoc eft; pro me:hocfenfu,
LocisIoan- Omnes qui venerunt pro me, quifefe pro faluagorinib.10.explicatur.
bus Chrittis autliberatoribus vendiderunt, furesfunt &latrones.Quicquid enim omnes totius orbis gentes deificarunt: hocett; pro diuina virtute inaugurarunt, friuolum fuit.
39.6 Hiinfantes,quibus fa&ta eft promiffio, quiqueintra
40.
Ecclefiam nati fünt, curvocaturab eoinfantes carnis? AÀnenimnon fumus iuxtalfaac fil?Ordinem,vt antea di&um efbfic feruamus,vt vbi nulla eft Ecclefia; nulla funtmembra Chrifti: non fic facere tentemus, vt baptizando moliamurEcclefià Chrifto,(ed docédo, dein
baptizanUEM MM M MM C MM MM C M E Ó MMMMmspMMEMNMEE

EPISTOLARVM LIBER Il. 345 e baptizando. Atcredentium(quos iterum noftro iudi-^ cio:hoceft, Ecclefie fic vocamus) liberos, non minus Ecclefiz accenfemus, quàm ipfos credentes& fideles:. Eiautem Ecclefie;quz nobis cft& appellatur Ecclefia. Idaüttandem;cüm ad Ecclefiam parentes acceffcrunt.
An'nonpotius, inquit rcligiofus homo, d minifterio 41* impleta circumcifionis fumat Chriftianifmus initium, Cc. Hic voluit dicereà myfterio potius, quàntminifterio;Sed de apicibus nihil caufabimtur. Mens amentis hominis eft:an/non requiratur circücifio cordisin 6o qui baptizandus eft? Quidautem hoc ett aliud, quàm cuiiam fzpé refpofum eft, an baptizari poffit, qui nondum crédit? Sicrecoquit cramben, alijs verborum pigmentis,non iam 4j x,«eie a2 mda,
Foedus cüm Abrahamo pa&um, an'non fitante cir- 42. cumcifionemiinitü,quzrit malé cautus orator: Annuimus enim:fed ille non cogitauit,quodifto telo t abeft vt vulnusjadmittamus,vt ctiam noftris firmatisin fe rctorqueamus. Abraham credidit antequàm acciperet circücifionem, Ifaac veró accepit cüm nO crederet: fed idco accepitquód Abrahz filius effet, qui fidem antc circumci&onem habuit. An hicnon liquefcitnofter ordo,fed non nofter,fed veritatis;magis quàm vt opus fit oftendere?
Cüm ficinquit: Annonigitur pado Dei cumgenfi- 43bus iniutij funt; c. Equidemingenuéfateor, quód fi alium fenfum tencatquàmiítum, quafi cam gentibus non fit tale foedus percuffuns,vt liberi eorum ad Ecclefiam cenferi debeant, quomodo Hebrzorum: quód non intelligam hominem. Sed fi hoc intendit, iam diuina promiffa;Prophetarum fidem; Apoftolorum ve-,
1-15 ritatem

4.
45.
346 pp;To. OEcor. ET Hvt. Zviw,
ritatem non modo eleuat fed tollit. An enim nó Chriz
Ite, docete omnes gentes. Tte ad viarum capita; c?v. An nonProphetarumnullus eft, qui non polliccatur
Pgtrushoc multis teftimonijs& argumentis 3gitcorá Ecclefia? Sed leue eft Catabaptittis,more Hebrzeorum in Ecclefia effe: idcirco quod fuaiuftitia idurs, nó clc&ione& gratia Dei:de quare mox vberiüs:
Pauló ftaltius deinde quarit,quomodo factumfit,vt parentes liberos doceant, nón minus quàm magiftri aut przceptores publici? Ad.quod plané nihil aliad poffum dicere, quàm, Quo nunc fe proripit ille? Quid enim huius vultinfanum caput? An ignorat; quod qui circüci(i effent olim; Lege iuberentur feprennali]üftro audire verba Lesis acfaedéris?qiiomodo Dcut.3 1.liabetur.: Quxritur magiftraliterinquitpretor,quis baptifnto paruulorü coram Deo vnquam fit edificatus?aut etiam hodie edificaturiPrimüm hochabeat. Nifiipfe teneretür baptifmi,quo Ecclefie vnitus eft; lorisiiamdudü Catabaptiftarü herefiarcha effec.Non enim audiam hacin 16, Ó Frater, cü negas cum qui hzc fcripfit effe Catabapilítam. Eito cnim nó fit rctin&us: crede milii; nihil vetatillà quàm pudor.Quicunq; enim eó modo quoille, baptifmü paruulorü elenant,& de externis tamimmanitertumultuitur,negant fefe baptizatos effe,ctia cum fciunt»proximü ergo eft,vtrebaptizentur.SecundO cü dicit: Quis/nam cft baptifmo paruulorü corá Deo zdificatus? Ego neceffe habeo vt quaerá, quid fe fperethac intcrro

EPISTOLARVM LIBER'IL. 347
interrogatione profe&urü?An enim vel adultus coram
Deo zdificatur, cüàm baptizatur? Cüm enim baptizare noliceatíecundum te, nifi cum qui idemhabeat:iam fide beatus eftantequàm tingatur; apud Dedüm: nemo enim credit, nifi qui ad eternam vitam deftinatus eft. Aedificatur igitur: hoc cft, iunguntur Ecclefie iftiquae. noftro fenfui patet,qui baptizantur.Si ergo nunc quzrit,quid profitinfana;Ecclefiz connumeratü effe; dica, Multo plurimü.Semel quod ad parentes attinet;cogütur iftiliberos fuosad magifterium Ecclefie educare,vt antea ex Deut. 3 1.di&ü cft: vtfic inter omnes Chriftianosidem educádi,docendiqimos feruetur.Quis enim non videt, vt hoc feculo Catabaptiftz multos feducüt? quod ni(i magifterium Ecclefie obftaret; multiliberos fuosnon offerrent publico Ecclefie magifterio:& fic tot diffidia orirentur, quot effent contumaces fcioli. Iterum, quod ad ipfosinfantes pertinet, fumma res eft & honos, effe de Ecclefia Dei. Primó, propter educationem vniformem, de qua iam eft didtü. Secüdo,propterfocietatis vtilitatem&hone(tate. Cüm enim Dominus fuo nomine genté Itraéliticà dignaretur, vtappellarenturpopulus Domini,exercitus Dominicoctus vcl Ecclefia Domini: multi tamen inea gente fuerunt ltocnomine indigni adhuc tamen praftabat Dominus quicquid promifider, nihil cau(atus magna etiam partis malitiam. Aeque Chriftiang Ecclefiz connumerari prima dignitas éft, cüm propter difciplinam fiue educationem,vt illa vniformis omnibus contingat: tü propterfummum honorem qua enim imagines zquarce poffunt hanc nobilitatem, effe populum Dei, Ecclefiam Deí, exercitum Dei,& eíic Chrift membrum?
Id
Ecclefia me brum. effe, fummus ho ns.

&6348 pD.Io; OEcor. ETHVvr. ZViN, Ens autéfuntnoftro iudicio omnes, qui Eccle(iz accenfentur.Haberemus fexcéta:(ed quoufq; tandem excrefceretur compendium,quod promifimus? 'Circumcifionis non commeminit Paulus Ephef.4. quia obliterata erat. Càm autem: baptifmus nondum natus effet: neqs illius métio, fed circumcifionis eft habita Inftar Grylli interrogat,& cótendit DANAI. homo:quem iammiffum facimus. AE C nobis,mi Frater,extorfifti, longe alijs occuH: ato:fed morem gererevolul, ne crederes tc nullumapud nos pondus habere.Proinde diligenter vigilà,ne ifthue luporum& Curionum genus gregem tuum vaftet.TIttud quicquid eft, non excudes vllaratione:quod tamen primo limine permiferam;Sed fi putas excufum aliquid fratribus profuturum, ego citra omné iniuriant, calumniam; e eius contra quem agitur'ulgabo. Szpé cnim interexcudendum, in huiu(modi elen&icis verbulum aut fententialenitur aut mutatur.quauisliteratorcs ifti,fi nobis effentpro fua dignitate non noftramodeftiatra&andi, longé acerbiüs accipi mererentur.Vale;& vigila mifrater-. IOANNES OECOLAMPADIYS SEB 4Jffiano Lepufr culo fita diletfo in Chrislo S, Ls ALVEinChrifto. Quzris, mi Scbaftiané, Cs numalienafide quis faluctuf: quandoquidem fcriptum eft:Iuftus fide fua viuet.Querisautem propterinfantulos. Verum cias, 23 J quod didum Habakuk;& pleraq alianon propter id fcripta funt: fed proptereos, quiverbum Dei audire poffunt,& auditum credere,& creditum confiteri. Illis autem fatis fucrit, propitium Deum

d
EPISTOLARVM LIBER IL 349 Deum efc fortitosin fanguinem Filij(qui& pro pucrorü reconciliatione paflus eft)refpicientes,& eledtos in Ecclefiam Dei,tum apud Deum,fuain Chrifto mifericordia:tum apud nos Sacramentorum exhibitione, quz non temere illis conferimus, quos Chriftus amplexari voluit. Eanoftra fides, noftrzd; preces pucllo
catenus profüunt: adultis quoq» vt Stephani oratio Paulo profuit.Diuinaordinatione clementer conflitutum eft, neinutilia fint(tudia noftra, que ex fide ma. nant: fic tamen, vtij non fementur,nifiSpiritu fancto afflati,& ipfi mifericordiafidant.Quin& de pueris non dubitarim, quód fe illis Chriftus manifeftet;& perfead Pditem inducat. Per illud enim oftium& ipti ad Patrem venient, quiad ciuitatem Hierufalem pertinent. Habes paucis aperté, quid ego fentiam. Iam quod fcribis,te expectare Dominum in patientia, multum probo,vide né refpicias. Bonum enim eft veré humiliari,& fic difcereiuftificationes.Vale,Bafilez 16.O&ob. BERCHTOLDO ET FRANCISCO Berna Chrisli Euangelium adnunciantibus,Huldrichus Zuinalius$; RATIAM&pacem à Domino.Agimus ]) gratias altiffimo, fuperomniü tumincreà mento tum aduerfitate, quz nobis abillo inferubtur: vtnon modó fpem firmet, fed patientia quoq; probet. Videbitis iam primüm quid fit veré pugnare, quum non àfronte(olüm adoriturhoftis,fed à tergo quoque:imó àlatere, imó à noftro contubernio.Faciatvos Dominus breui fuperiores infignibus huiufmodi hypocritis.Plus enim fudauimus in hoc certamine, quàm in vllo alio. Paucis itaq;

35o DD. Io. OECOL.'ET HVL, ZVIN. itaq; ad omniaillorü refpondebo.Vos interim memores eftoteiam Corü que nouiffime ad Balthafaré, Catabaptiftarü'nunc aut fümmá, autcerté arrogantiffimü, tàm- corum quz de przdicandi officio prodidimus, quàm quzad Lutherü nuperin exegefi. Aduertite itaquead numeros: refpondebo enim fecundü illorü ordinem. Quum primo dicütcos folos cffe baptifandos, qui& do&i& a&u fideles fint, c.Tubcte vt huius Legis quà de fuo adferüt, teftimonia Scripturz dent: nut quam enim perhuiufmodi intérdi&um ftatutum eft de bàptifmo. Nolite quenquam baptifare, ni do&us fit& credat. Hic vrgete; nechoftem hincrelinquite, donec fateatur nufquam tale exclufiuum przceptum cffepofitum.Cüm aüt dicet, omnis plantatio quamnon plantauit Pater meus coleftis,eradicabitur, v. Refpondete, Baptifmum effe plantatum à Deo. Cüm autem dicunt, fed baptifmum paruulorum non cffc plantatum à Deo:Refpondete; Neq; apud Apoftolos diftindtum effe baptifmum in baptifnit adultorum& paruulorü. Quodfi apud Apoftolos fuiffet difcrimen, aut controuerfia vlla debaptizandis-infantibus fidelium, Lucam non fuiffe taciturum.Si veró Apoftoliinfantes non baptizauiffent Hebrzorum ,iam omnino fuiffe orituram Ccontentionem;cüm aliás de circumcifione tam acriter digladiarentur.Perinde enim contendiffentHebrziinfantes fuos,qui jam circücifi erant, baptizare: atq; contendebant,adulros,qui ex gentibus credidiffent,circacidere.Imó magis. Si enim fideles erant, iam fummopere oportebat eosfitire falutaris myfterij atq; Teftamenti nouum fignum: Catabaptiftas ergo effe, qui noduminfcyrpo quarant,& de baptifmo aliterfentíant, quám

EPISTOLARVM' LIBER IL.. 551 quàm fení(erint Apoftoli. Tàntum enim valetlocus ab autoritatenezatiue, quo ipfi nituntur,& dicunt, Apoftolinonleguntür baptizauiffe:cüm refpondetis,Apoftolinunquam negarüt Hebrzoruminfantibus baptifmum. Apoftoli nunqua fecerüt difcrimen inter baptifmum infantium& parentum corum. Deindc ànobis ftat,quod AQ 2. fcriptum e(t:Fideles autemomnces erát fimul.Eccc in Ecclefia cenfentur fidelium quoq; liberi:
non enim expofuerunt aut deferuerunt eos. Si ergo
fuerütin Ecclefia manifeftum cft, quod baptizati funt. Quod& Origenes teftatür in Epiítola ad Romanos, qui fuit vicinus hifce tempóribus, perhibés, quod mos baptizandorum infantium, v(que ad fua temporá permanfcritin Ecclefijs Ab Apoftolis traditus.Nam(i non fuiflent baptizatiinde fuiffet,quod de Ecclefia nó cenferentur cffe. Cüm autem circumcifi effent, nó potuiffentnon cffe dc EcclefiaIudeorum:connumerati ergo fuiffent Iudeis Chriftianorum pueri: quo quid abíurdius,imo fceleratius digi porc; Hifceigitur argumentis& teftimonijs.liquet, baptitmum infantium nunquam fuiffe alienumiab Ecclefia, ctiam Apoftolorum temporc.Fiérienimnon potuiffet, vtfi circumcifis negarctur baptifmus, quin aliqua diffenfio fuiffet orta, €c.Hocitidé docete: Quodab afcenfione Chrifti o&o, anni fluxerunt, priufquàm Matthzus Euangclium fcriberct.Marcus.firedté memini,duodetcimo: deinde Lucz 16.Ioannes'aüt 20.tandem fcripfi it. Intraiftos quz-. fo annos,quc'nam erat autética Scriptura,ad quam recurreretur.Nónne vetus, Legis& Prophetarum? uomodo igitur miniftrabant Apol oliverbo? quomodo fürmabant qua doccbàti quas fcripturas indagabát?ad. quas

"e
y2 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN. quas confilia fuamoderabantur? Ad cas nimirum Scripturas,ad quas Chriftus ipfe:ibatad Legem& Prophetas.Hacautem tam abeft,vt circumci(ioné negent paruulis,quz tum ciufdem fidei fymbolum erat,cuius nüc e(t baptifmus:vtetiam dari precipiant.Contra Scripturam ergo feciffent ,fi infantibus negauiffent baptitmü. Deinde videtis inifto primo ipforum articulo, quod -ftolidi Catabaptiftz nondum vident, Rom.6. Paulum non ícribere Legem,(ifthinc enim adferunt hzcverba) quo modo debeamus vti baptifmo: fed exipfo vfu decerpere virtutem& epichiremata id eft; conatus; quibus allegoricé docéatnobisnouis effe viuendum.Qui enim abluti(ant etiam corporali lauacro5 nó protinus abijciunt feipfosin coenunr& paludes: quanto magis qui baptiímo merfi atq; emerfi Chrifti tum morti, tum refurre&ioni fimiles funt fadi, non debent ad ca fadta redire; in quibus olim crant mortui. Confiderate locum attentiüs,& videbitis me verü dicere. Sed de hoc ad Lutherum. Nihil ergo proríus habent, quo primam iftam audaciam aut íftultitiam probent. Cum ergo vCnctitis ad Teftamenti virtiitem, pro dignitate tradate cam.zifthicenim verfíatur cardo rci.Dicent autem Catabaptiftz, effe ideni Tcftamentum cum Abraham,fi fide habuerimus ficut Abraham, vt in Galatis habetur:(fic cnim cornicantur ifti.) Refpondete:Hoc de adultis quidem verum effe, ficut& in veteri Teftamento, ifti adulti modó erát intra Tcftamentum& Ecclefiam Dei, qui fidem habebant: fed fimul verum effe, ih veteri Teftanento infantes perinde fuiffe, atque parentes:accipiebátenim fignü: quodfifruftra accepiffent,iam fcfelliffct Deusipíos fi ignuminaneiuffiffet dari. Nuaun : cus
€—

—- AR
EPISTOLARYVM LIBER If. Deusvetax eft, omnís autem homo mendax. Mentítur homo,fi dicat rem effe negatam, fed fígnum tantum datum. Atnon mentitur Deus,quí rem, cuíus fignum dat, precipue dat.Francífcum arbitror eflememoremhuíus, quod cum íllo contulí, quidnam debeamus deCanonícaSctípturafentíre. Quomodo fcilícettotumhoc quod nouum Teftamentum vocamus,autorítaté habetac fun damentum ín veteri. Sic enim& Chtiftus ipfe monet: Scrutamíni Scrípturas,& íftae funt quz teftimoníüi perhí bent deme. Ad fecundum articulum eorum de excommunícatione recte fentíuntaliquandíu,vfq; dum dícunt, excommunícatíonem antecedere debere communíoné&. Exconnyg Communío ením: hoc eft, coetus fidelium, eratías agit nicatio an anteaquàm quííquam excommuniícetur.Sed fi poft gra- Precedere tíarumactíonem enormealíquid defienauerít, poftmo.(?unio dumarceturá communíone:hoc eft, Ecclefía.Sed inhoc^ 4er. peccant omnes Catabaptiítz,, quod nímís propenfi funt ad excommunícandü ob quamvís leuem caufam,& ob cauías etíam quz magifiratuí relínquenda funt, Apofto lorum tempore vnum legímus excommunícatum, quí nouercam immínuerat. Iíti foeneratorem,;& eum quí annuos reddítus debonís autprzdijsaccipíteexcommunicate cupiunt:(huc ením fpectat omnís eorü mens) qua caufx magiftratui funtrelínquendz.-"Tertius artículus ferrí poteli,i nollenthypocrifim inducere quàm dudum apud Pontificem Romanum damnabamus: ea eft;fivoluntvíderi effe ab(quepeccato: fic ením iubebat Pontifex Rom.accedere, cum níhil fitipfo confceleratíus. De iftis haec pauca. In quarto magnum venenumlatet.Cüm ením ín fiimmaíftud docent,quód exuere debeamus veterem homiz nem,

354 DD.Io. O£COL. ETHVL.ZVIN. nem,& nouum índuere, abhorrere díabolo, adbarere Domíno:huctandem deícendunt, vt conciones honefias fugíllét: fed ín boc,vt probentlicerefibi abefTe à coctu Eccleftarum,feditíofifsimi homines:& non cogantur infaatesfuos Ecclefiz offerre: matrímonía coram eade, vtícandalum tollatur, confiteri... Conuíuía caxant;cim Chriftus conuíua fuerítin paupertínis nuptijs:ín quibus cum vínum deecllet; omníum corda liberalitate fua exbílarauíc.Proedem efTejaut promífforem(nefcio enim quíd per Sürafcbafft intelligant) ipfenon vídeo, quomodo fit contra Domínum: fi mea fides fratrídata,fratrí poteft prodelffe. Quod fi huc, vt videtur, trahunt, quod fidelís homonon debeat accipere praides aut fideiulfores,itera produnt(editiofos anímos. Volunt fibi citra fideiufsicnem credí,quo liberius fallantac fraudent. En feditione: reícinderentur ením omnía debíta hoc modo facilé:nihil ením pudet Catabaptíítas dare fidem,& frangere, Conueníre lícet& conuiuarí: fed modus níiferuetur, ín detetíus conuenimus.Videte 1. Corinth.1 1.& patebít, caenam Dominicam epulas efle:«quz ín fefto gratíatumaCitonís propter amícitíze.glutinum celebrabantur, quae vbííin deterius vergeret,recilla eft... D'earmís poftea ve'ti gíet;cümde impetío agetur.Quínto rea fentiütdePafloré auc Epifcopo:fed videnturomnía verba traberead (uos Epifcopos,quos herelifuz praficiunc. Quodauté hzcfecta harefis(ithine patet, quod ínitium fumplit citra Ecclefiarum itidicium ,£mo hodíenon docentin Ecclesijs palàm;ficut Chriftus dícít: Ego palám locut? fum Mundo,cc.fed ínlatibulis,velut galline excludunt oua: neq; hocfacíunt, nifi ín lis Ecclesi]s qua íam Baangelià teceperuat: nunquam veníuntad impias Ecclefias: fune
enim

EPISTOEARVM LIBER].« 555 enim íftí,quí captiuas ducüt mulierculas,cv. Quid mul. tatvéntres funt,& praftigiatores. Sextó erranttoto caelo;neq; folum errancíed feditionífuae(quàmvtpriaim poterunt,mouebunt víam flernunt.FHabetis apud Paulum Rom.: 3. degladío,c
X apud eunde Ephef. 6.& 1. Tí
moth.«.& multís alijs locís,quíbus probabítis Chriftia- C/ri iani noliceregeftare magifiratasnon modo officíum,fed eti- magi/fratu am dígnítatem.Item ad Philemonem.Chríftus autem iu"4!^f. bet Carfarí dare que funt Caefarís, SC que Dei Deo. Cz. Car.
far eíromnis poteftas fecularís,qua vbi iubet( nó debet aütem fuberenifivbíiviolatur iuftitía, vtínMofaicís Legibus continetur) gladium arripere, ac ferro rem gerere, parendi eft.' Cum ergo Chirífürs pepercít adulterzeperfonam.G decorum fuum feruauít: vnde eladíus potíus probatur, quàm confutetuc: perfonam enim Propheta tulít,quí capitalia(udícía iudici relegat, TNon erat vnius bomiínís,neq príuatí;fed Ecclefie aliquemlapidare.A, fe ergo reijcítcaufam ad iudice. Decebat& hoc,vtq príore aduentu venerat adliberandü humilis; nibildefignaret quod eífetalíenum à mííerícordía. Vnde& dícebar,feno venííTe vt iadicareciIMlundum; fed vc Mundus per ipfum feraaretur.Vos autemmon fic/fcilícet regnabitis,ad folos; Apoftolos€ Euangeliítas pertíner.Sunt enim multa ín factis Líterís,que non pertínent ad omnem Ecclefia. Ite, tzedícate;non pertiaet níf1 ad eos,qui icandum przdiícate;non pertinet nífi ad eos,qui ad przedícand mittuntur: tametfi Catabaptiftz fefe vbigsfaciant predícatores.Faciamvos Pilcatores homínü,ad eofdem pettinet,nó ad omnem populum Chriftíanum. INolítefaccu. lumferre, autperam,itídem. Sic& iflelocus. Septimo noníntellieuntChriftum vetare blafphemiam;ngn turaie] r b]
nfic&c.
"mia vetat
mentum,cum íurandí verbum fitamphibolum, ad quo. ,,5,5.
m$ tídíanam

356 DD. To. OECOL. ET HVL. ZVIN., tídíanam íuratíionem& iufiurandum. Blafphemíam om níno debemus fugere, X íutamentaiíta,quz proptía libi dínefacímus: vbi quís feíurat hocaut aliud fa&urü fua autorítate, aut ad omnem confirmationem nomen Dei adící(cit. Haec omníafuüb blafphemía contínentur,quam tamen Chríítus(utationem vocat: quemadmodü& nos facimus ín Germaníca lingua.Sed iufiurandum non effe praftandum docere: íd eít, neruum atq; vím omnís magiftratustollere,obedientiamfoluere;ac feditíoni omnía obijcere. Quodautem líceat iufiurandü ín vfumPproximí, publice pacís prxftare: legíte de iuramento quod Íibí mutuo dederunt Abrabam X Abímelech: Gen. 1. Et de muliere, quz víto adulteri; fufpecta erat,& alijs ín locis, c2. Hic pro dignitate tractate nebulones íftos,qui abrogatíone iurifiurandí omnem tranquillitatem turbare pergunt:€ docere eos,tum furandum efTe ciim magíftratus iubet.Cüm autem dícunt,Nemínem fcírean pof[it feruare quod íurat,nec ne: refpodete;hoc pertíneread temeraría iuramenta& tyranníca ííta, quibus pefsimi ho mínes iurant imprudentes quícquíd libet,cüm tamen ní hil pofsint,necpilum quidem album nigrum facere. Sed(ecüdum hoc iurare nos debere,(iue publíca pax& ius magifiratus hoc exigat;(iue teftàdíi necefsítassquemadmodum ex legepafsím patet. Sed hic fimul habebítís occafionem admonendií magiftratus,ne temere iuíiuran dum exigantín hís, X ad hec,ad quefübdití non debent alligarí:puto ad foedera pefsimorum homínum artibus concínnata,non pacís,fed bellorum feminaria. Ad ordínationem fuam:Dícitejhoc ín publica fierí debereEccleÍia,ngn ín angulís& confpíraculis. Ipfi enim omnía trabuntad ganeas illas;in quibusip(i conueniunt, X palàm non

EPISTOLARVM LIBER I]L 557
nonapparet.Alía quz ferri poffunt, etam ín Ecclefía noftranon mínüs quam íníllorum conuentículis docetur:
éur ergo non ífthíc conueriiüt?Quintoloco Legum fuarum,coníungunt duas FRSS ínvnum, vtalteram altera
falfo colore clent: puta(ítam de communitate, ea quae
eft defub(idío pauperi. Communitaté non poflumus, Decomma
nec debemus exigere:dícebat enim Petrus ad Anahíam:"/4te c
Nonne manens tibi manebatzcc.quibus verbís vult in-/P/idie
tendere: Cur(imulauiftí te omnía in medít tuliffe, cüm? mu
níhil effetopus:ín tua ením erat poteftate, nemo coge- 4^
bafín commune profundere.Sed lex de fuppediítatione horum quiegentnon debet à nobis negligí. Vt cim defitcommunitas ínter Chriftíanos,ficutí& Apoftolorum 4:24 catempore nonfeoitur nifi Hierofolymis fuifle: non defit(4^ptisie
tamenlaborantibus inopia fratribus ec. Virilíter& con Pc ten-.
ftanter agíte,fic tamen,vtmedíum pulchre feruetís. Ifto- dunt, vt vi
rum éním omnía huc tendüt, vt íuftítiae menfüram iftam BOLA
fummam doceant: quod&"omnes facere debemus:fed? pr
fimul perhypocrifis vim ipfi viderí cupiunt illi ipfi, quí 7,
tam íufti fint atq; tam innocens Ecclefia: cum fint odío,;
ínuidía,ira,arrogantía,fedítíone,cupidítate,vanítate,om
nibus i etiam carní maxime addicti funt, longe dete-:
tíores. Sunt tame ínterím fimplíces quídam,qui iftorum
nebulonum fimulatione feducütur.V tinam res al(quando huc deueniret, vt cocilium indíceret Berna fuper hac
te,ad fuam vrbem:vtq5 Argentoratü,Bafileam,quoquo
vetfum nunciaretur Catabaptiftís, dareturq? publíca eó
veníendi fídes,c?». Fíat voluntas Domini. Veníret enim
Conftantia, Scaphufia, Sanctogallum, ímó VlIma,Líndoíum,& omnes hínc índevibes. Tíguri,z s.
Aprilís,1 527:
w
, BERCH

558 pD.TIo.OEc OL.ETHVL.ZvIN.
AERCHTOLDO. ECCLESIAS TAE Beruenfi,feleito pyHeriorum Dei difpenfatori, Juno in. Christo fratri, Ioannes Oecolampadius.
RATIAM& pacemà Domíno.Vbíq vi1| gilantía magna opus eft; Frater. Nondiü res $ compofitz funtcum Papiftis,€ negotium facere íncípiüt Anabaptífiz: quorum noua doctrína Catholicz Ecclefie hactenus fuit incogníta ,notamq; non medíocrem ínureret proferpes. Porro ptafumptío eft,non reuelatio.. TeftanturOrígenes, Cypríanus,&€ Auguftiínus,moré baptízandi paru. losab Apoftolis profluxi(Ie. Commédat pueros fanctímonía,ne temere à noftro excludarrurconfortío. Aftiulatur nobis& circücifio,bapti(mo noftro refpondens. Nea eftiuftum vt denegeturfymbolum fanctimoniz, Qs Pater caeleftis Spiritu OMM ER id quodillínon euntínficías, quantumvis ín aqua diftríibuenda tenaces fint. Vrgent íü hoc, quod Dominus fidem& predicationembaptiímo coiunxerít: vnde nolunttíngí eos quícatechumeni nonfuerínt.. Et fortaffe non abfurdé,fi pueri non eíTentíurís patrij, diuína ordínatíone,atqs adeo pars parentum:& íta benedíctíonis maledictionísqe partícípes,fícut& ín vetere Lege. No'ne€ Mofeolim, Deu.; 1. Lege prxlegit his quifeferuaturostpfam afiringere debebant?& afttíngebantur tum pueri cum patríbus:nam & inpopulum Deíaccenfebantur,quamuts verba Legis noníntelligerentjnec Mofen audirent. Certum aute accepto fignaculo, fuiffe eos Legifubiectos. Quid igitur parentes aon mínus fideles, prol íuam Deo vetat offerrez

EPISTOLARVM LIBER IL. 359 te? Catera Zuingliüs vbertim. Nunc me€ Ecclefiam noltra,veítriscomendo precibus. Venerabili o patronomeo D,Prapofíto data opportunitatefaltite meo nomíne dicíto.Vale,& animas multas Chrifto lucrifacete ftude;vt facis.. Bafilez,s. Auguftí,anno 1525.
DILEGGXIS IN CHRISTO ERA tribus N. Huldrichus Zuingliu.
»RATIAM&pact à Domíno. Breuíbus
quadam vel díluam,vel declarabo, Fratres
chatífsimi: qux vos eo dilígentius cum Rel
*4| lícano expendatís,quo nosmagís cogimur
* ab occupationibus paucís rem agere. Fidem requiri in baptífmo.
Hicmanifeftum eftfidem intelligi oportere, quam Ec defía habet: non quam habet quí baptizatur: etíamfi requíramus à baptízando adulto, an habeat eam fidem quam Ecclefia habet. Ratío. Nam fi nemínem líceat baptizare, nifi eum decuíus fidenobís cóftet: am nemine audebímusín perpetuum baptizare: nulli enim mortalíum cóftatfides alterius:(d enim folíus Dei efivtín Regum Hiftoría continetur: Tu folus noftí corda homind, cc. Fitergo manifeítü, quod cüm dícimus fidem requí1
tí ín baptifmo,fidemabíoluté capí, nempe pto ípfa reli- Fides pro gione Chriftiana: videlicet quod(s quí baptizandus eft, P/4. relrteligíonem Chriíftianà fateatur,& eí velit ínferi externo 4 figno. Quodauté oporteat queng ipfum fateri, id nufpíam efl per exceptionem ín Scriptura cautum, hoc modo:Qui ipfeno poftulat inter Chriftíanos inferine baptí (ator. Quin potíus dum exepla confideramus, vídelícet quoties fides fit expre(sc pofiulata:íam vídebíimus mul- 4 to
gione Chri
JHiana.

36o DD.Io. OECOL. ET Hvr., ZvIN, to(pius Ecclefiz infertos efle perparentum confefsíoz nem,quàm per propríam. Ifaac ením, lacob, Ioannes,& Chriíttts ipfe, per parentum confefsioné, externo modo funt ínfertí Ecclefte,& omnes quotquot die octauo funt
, Exttrh circumcifi, Externam aüt infertíonem voco baptifmum,
inertio? quo modo homo datbaptíímum nam quí hunc accípíJide aliort. vt Cepfenturinter Chriftianos. Fietítamen poteít,vt etíam adultus(quo modo de Catabaptiftís liquído patet). fidem& confiteatur, X poftmodü baptízetur: attamen fit filius diaboli. INO ergo recipitur quí(quam baptifmo ad íftam Ecclefia, qua eft fineruga& macula: fed ad exEcclcfia du ternamíftam;quam nos videmus. Inuifibilís eft aute EcP**^^ efiaverécredentiü, vtíam patuít:quíafolus Deusinouít corda: vifibilis eft autem ea ad quam nos tecípímus. Coftatígítur vífibilem quoq effe noftram receptionem, ad Eccleliam,puta quod eos recípímus vífibiliter ad con fortium& fodalítatem noftram, quí vifibiliter aut fenfibiliter íudícantur digni efTenoftro confortío: puta,fi ipfi fatenturfídem,X fignum exigunt: autfi parentesexigüt & fatentur. Necobítat,quod Catabaptíltze perhibet nemínem debere baptízarí,nifi qui ipfefateatur:& id probant Philippi fermone, quí ad Eunuchü dicit: Si credis, licet.Quícunq; enim adultus baptízarí cupít,neceffe habet vtípfe fateatur. Iure ením quí petít, caufam cur petat ipfe quoq; addit. Infans autem cüm ipfenon pofsitpetere,neq;fatert potefi. Quemadmodum ením peralium pe tít,íta& peralium fatetur. Nam quodad fidei certítudinem attinet,nec de íllo certí fim? quiádpfefatetur. ludas, Símon Magus, Alexander xaA««;,& íd genus falforum fratrum confefsi fünt,fed fidem nonhabuerüt erat ením ludashoftísacdiabolus. Cut igitur baptízati fuerunt?
cum
MM MEME ME MM RR

EPISTOLARVM LIBER Il.. 361
cüm non conftaret de illorum fide. Satis ergo fuit Apoftolís externa confefsio: íudícíum ením ínterní hominís, cümfolius Dei fit,no poteft à nobís alía ratione compre hendí,quám externa confefsíone,vel fructuti experímen to. Hacautem cum perhypoctiíim fierí,& idcirco nos fallere pofsínt,conftat quod incerti fumus deadultorum baptifmo.Sed deínfantium, qui ex Chriftianis natí funt, & Ecclefiae ad baptizandum oblati,certí;certí. Id autem duplícínomíne;,vno quod peccare X difsimulare nó pof funt. Peccareíntelligehic;pro contra Legem facereznam quod orígínalem morbum tenent, non ípfi peccauerüt. Non poffunt ergo infantes Ecclefiam fallere, quo modo adultus. Altero veró,quod per promifsionis vim,Chtíftíanorumliberi non minus funt de Ecclefia Dei, quàm filij Abrahae, quí fecundum carnem natí funt. Ex.1 o. recumbent cum Deo Abrahz(aac,& Iacob: Matth.s. Quodautem ínfantes peralíos offeruntur,hoc male habet Catabaptíftas:(edídeo quod non confiderant, cüm quod paralítícum alíquando cümofferrent Chrifto qui^ dam;ípfead efferentium fidem refpexít: tum quod non
vident, fidemabfoluté hic accipí pro ipfateligíone,non FiZes pre
pro cuiufqy fide priuata. Si legillent Auguftini Epiftola ad Bonifacium,(am melius de hac re& cognofcerent, pronuncíarent.Legite charifsími Fratres,(nam cítra atro cantíam ad noftra remitto)eum díuinz electíonís,vocationís,& íuftíficatíonís ordínem, quem ex Paulí verbís íà elencho Catabaptiftarum tractauímus, íam vídebitís nos perpetuó nobís effe fimiles,& ad hocnatos vt demus glotíam Deo, vt veritatem à quoqy perínde acluce accipiamus: modó vera fint quee monct, modo non ille ficfeducus fit male, vt ín medio errore palpitans velit
c S nos
religione,

3:62 DD.Io. OECOL. ET HVE.ZVIN, nos fecum perdere. Hinc videtís, neq; Pontificibus nos ad fenfum, neq; Catabaptiflísinfaniendi copiam fuppedítauíffe. Ouamvís interím commonitos vos velim, locutíones quafdam nos admifille, quod Apoftoli& Prifcí autores eodem modo locuti fint: quamvis alium íntellectum habuerínt,quám verba ípfafonent. Sacramen tum Altarís epe vocant veteres ,ídeo quod& Paulus aít: Aram habemus, dequa non licetedere ijs, quí, c. Cztera lodocus ipfe exponet. INec follíciti itis de homínís ingenio: fidelítertacet, quz ex fide illi funt credita.
Valete:€ fancté,prudenter,acfortíteragite,ad quod vo catíeftís: Tíguri,o.díe Decemb.:$ 2 9.
IOANNES OECOLAMPADIFS Berchtoldo e& Francifco Eccleftaiits Bernenfium, futs chariffimis fratribus$.
mIRATIA M& pacem à Chtiífto. Dilecti fra
tres, valdeme& fratres exhilararunt, quae nunciaftis, Giratíze Deo,quí& ín pofterum Sd Ecclefiam veftrà fpiritualibus bonís locupletiorem faciat." Catabaptiftís vt nunc refpondeam,non vacat. Lutherus enim mihi& Zuínglio negocium facít,fcrípto libro& vírulento;& inepto: cui tefpondebímus. A Catabaptiftis quxro,vbinam ínftituerítbaptifmum Chriftus? Refpondent Matth, vltimo, vtcum fuo Balthafare,praemíttendam predícationem& fidem ex eoloco conuíncant, quamvís nec ílle locus vrgeat. Errantautem: nam loan.4.difcipuli Chrifti baptiZatüt externo baptifmo Chríftiznam interno folus Chríflus baptizat. Queratur deínde,quefit ratio Pp E

EPISTOLARVM LI!BERIL 365 ad quid ínftítutus* Illi longas finitiones afferent, fed eas Scripturis non approbabunt. INam externus ílle,fymbolum eft eorum,quí numero fidelium adleguntur& afcríbuntur: etíam(i íll( veré nondum credant,fpes tamen eft, & verifimile,olim credíturos. Itacp ratío baptifmi nó excludet eos,quí actu nó credüt: nam& dífcípuli quídam tuncnon credebacin Chríflum,(mo nefcíebant quid effetSpiritus(anctus. Iam depuetís Chríflianorum bona Ípes eft, Chrifti doctrina audituros:X funtilli ín cura parentum;quí pofluntillos pro fuo fure, cui volütfectae affcribere.Cerce fi PaterFilium fuü detludets,vt círcumcidaturoctauo díe,lícet pgccet facit ludum;& fi ísínIudaifmo perftíterít,vere ludus erít. Sic& Chríftíanus erit puer baptizatus, fi viendo ínnocenterChriftífanum declararít. Autdícem?,Iudais plus íuris effeínfuos liberos,quám nobísín noftros.Illi fuosfignaculo fibí adiungunt,nobís hacre externa vtí nonlícebít& Pendebímus igíturab ElementiszEchzc erítlibertas Chriftianorum? An/non purí& fancti funtpuerí? 1. Cor.7. an/non illos amplexatus eft Chriftuszánnon& pro illis mortuus efi? Quare(gítur perfignaculum ínter fratres non agnofcímus:Sed aíunt: Deeft exemplum Apoftolorü,deeft preceptum tíngendí pueros,nihíl addendum ad verba Chrí fti. Atquicogírareillos decebatsrem externam effe, quae charitatis Lege difpenfabilís eft;ad edíficationem proximi.Fátemurnon elTe Legem baptizandi pueros,(ed etia noneít Lex quzearcearpueros; neq, vllam indícare poffunt. Igíturnos Legé non ponímus,quo die,vel quo anno puer(ittíngendus. Vndeetíam Legemno patiemur, vtprohibeanturíntra aliquos annos baptizari. Proinde ípli Legem dangiuxta illud Colo(L2. INetetigeris, c.
Ocripturae

64 np.Io.OECor. ET HvVr. ZvrN. dd ir addunt, libertatem Chriftíanam adímunt:& quod pefsimum, charítatemffupra modum offendunt, Quz fcribo,Fratres,vera effefeío, SC Scripturis confona: ípfifacile reftabimini, Nuncplutibus agere nonlicet: otatepro meDominum,vt potentifsimorum aduerfaríorum noftrorum ora virtus Chrifti claudat. Valete: Bafilez, 2 8. Aprilis.
HVLDRICHFS ZFINGLIVS fratribus N.dileclis s. RATIA M& pacemá Domino. INO pof. funt ea que Romfhus Pontifex baptifmo addidit,ipfimyviítiare.Plerac; ením funt píae orationes:X Chriftus ipfe bene precatus eft puetís,vt apud Marcti habemus. Quae auté ftulta funt, adeo non poflünt vítiare baptí(mum, vt neq totam religionem Chriftianá vitíarunt cerémoníalía, no edére(anguínem,non edere fuffocatum. Nam etfi prorfus díaboltcahaberentur ín baptí(mo Pontificís, tamen non poflentverba Domíníca, Baptizo teín nomen Pattis& Filij& Spiritus fancti,vitiare: fic vt non effet verus baptifmus: nifi velimus dícere, Díabolit aut Pont.Rom. eíle fortiore Domino. Summa, vobís bene precarilicet pro paruulis. Vbi cuilibet Ecclefia fum relinquimus orandí modum. Attamen íd bonínon debetís ín Catabaptíflis negligere: poteftís enim illis cocedere, quod fi qd inbapti(mo Pont.fit pietati contraríü,id plane fit abolen dum: etíáfi pleraq; feratis ad tépus. Sícetía,quod te díu fatis pepercílTeaíunt ínfirmítati,íam exeundü effe de medío malorü: luculentam tíbi occafionem prebentacríus infladi atq; vrgendi veftros, quo pauló liberius incedant ín
MM MM MEME MEM DE E EE E

EPISTOLARVM LIBER Il. 36; invia Domini. Sí Domínusnobís erítpropítíus, proderunt prouectuí reí Chriftiang apud vosque atq; apud nos profuerunt. Nuncuilientm abundantíus hauferüt pleríq: Chriftum, quàm cum Catabaptiftze omnía morderent accarperent. Nihílomínus neq tibineq Francifco etíamnum cedendum erít, etiamfi iterum excídat vefiíá fide. Suntenim quínon excídant; etiamfi Ecclefia magnatum excíderet.Síc de anníuerfartjs cenfeo, ínftandumefle,vt obmíttí prímo quoq; tempore pofsínt.De aliquo qui pofsítvobíslinguarü erudítione prodeffe, follicítus ero: fimodo tempore monueritís. Thunum poffumus legare,vbi vfus poftulabít, egregii Euageliftam: fed mallemus Cunhardum, qui iftíceft, à vobis fubínde & admoneri& docerí, quo& recie doceretalios,& fibi Chriftog recte víueret. Valete: falui fint fratres omnes. Hic legatus candídus eft totus. Tíguri, 2 2. die Maij, 1527. Leonardum fouebimus ad Menfis fpacium.
HYLDRICHF$: ZVINGLIVS. Chunrado Somto$.
muy RAZIAM& pacemá Domíno.Non poE ESA tuí vigilantifs. Somí committere, vt cum ; SG| poffem,literas ad te non deftínarem.Prafer72) tim cüm exlíterís Andrez communis amici
" íntellexerím, quíd à Catabaptiftís(ímpuríf(imo homínum genere) patíarís: quos nunc pauliífper dedolauí: puduít enim omnem eorum audaciam prodere. Dolet míhi fideles ab hís effe feductos: fed bono anímo efto, redibunt, fi recte tractentur: nam apud nos multí cum eos audíífent, ínter ínítía nonnihil patíebantur: nam& plurimos ín acerbíísimum odium nofirí traxerant

AY
366 pD.Io/OgCOL. ETHVE. Z VIN.
xerant mendacijs; quirítattoníbus, X qux anteomnets eís eft propitía, hypocríli, INosautem cum veriítatísfcuto tectí, omnesipforum ictus conftanter aut excipereimus,aut eluderemus:tandem apparnít,vbram eos calceus vrgeret. Errones funt: m alierculas;ímo vítos quoquecírcumveniunt, vt quícquíd abftrufifsime repofuerínt, depromant. Fiíncillisnihil deeft, quí nufquam díu efTe poffunt: nufquam ením tutíifunt.« Vberríimus ergo hícqusftus eft,erandiloquentía victum parare. Sufpenduntur fimplices cori fermone,haud aliter quàm Phaeaces ad vafri Vlyfsis natrationem ofcítatunt.. Hic iftí coelum dígíto attíngunt;albíscs feruntur quadrígís. Vígilabís,vt olesdonechypocrifis protrahatur; Gulielmus. fle dequo ad Andream fcrípfifti imptrus nebulo eft. Vitíconz pago cuídani nomen eft, vbí aliquandiu Verbi mínifterío praefuit: nihíl'obfcure promifit, qui ifthíc deeunt agricolis, fe effecturum quo ab annuís redditibus & decímíslíberi fiant. Stultushomo eft, fed audax,€ quiToquacitatís plurimum habeat, fapíentíae mínímum. Effictent,vtaliquandiu rem Chríftíianam remorentur: at nihíl íolidí ad matürítatem perducang| Perdítí ením& nequifsimi quíqs ad iftos defcifcunt,& vbí negotium vídent non fuccedere, deficíuntà fecta,€ deínde vníuerfum Chrifti negotíum contendunt fabulam efle. Quíd multa?nihil eft iftís vnquam feeleratius vifum. Id cum nos maxime Mundo prodamus,ín nos prímam aciem educunt,& grauíüsnos traducunt quàm demone, cm furenthil pofsintín nos dicere. Perhibent nos docere,vt magiítratus animaduertat in fontes: fed ínterím retícent, quod ípfialiquando palàm ex Deut.;. docuerunt Iapidandos effe falfos Prophetas: ac deíndefalíos volebat intellí

EPISTOLARVM LIBER]L 367 intellígere;omneís quínon fentírent quod ipfi deblatterabant.Sciunt pauci,quam fpecíem nunc habeat FIelue. tiorum cíuitas: nam prater T'ígurum& Bernam,relíqui omnes fermé pagí ab Oligarchís tenentur: quí dum.apud nosidein aguntquod alíbí; am quo& Euangelica & publica libertas nobis maneant, monemus tam atrocia Bagitía tollenda efle.. Pro Catabaptiíftís pfe quotíes coram Senatu cum ipfis actum eílanxie orauí: X precíbus noftrís factum eft, vc Senatus tam cunctanter cüm eísegerít. Sednihilaliud poteit eis dolere, quàm quod prouíncía excedeteíufsi funt hareliarchae fiue coryphei: acdum retínguntalíos, ipfi quocp retínguntur: quod ípíorum dolíraudes;ac mendacía impeuarunr, INam Se natu noftroíta nullus eftclementior, vt crebérrímze fiat inter nos dillenfiones,quod fceleratos quofdam cunctàátíüs plectunt: tam abeft, vt quid temere prafumpferit. Obijciunt íftineminem occidendum efle. Quod petinde eft;ac fi dícerenc, Nulli obíftandum eft vitío. Prophetaslegamus,& vídebímus quomodo cum iudicibus egerinc. INos quibus ín periculis fíimus,dum hucincumbimus,vt malorum lícentía prematur:iftí norunt,quí cír cum nos veríantur.INec eft,vt Heluetíorum ciuitate Sueuice comparetís: apud nos enim omnía fuerunt corru ptífsíma: apud vosautem multe funtvrbes,€ quorum numero tua eft, quee adhuc prífcosSabínos referanct.Hic certéacríoreopus fuit medela, Quod dum Catabaptfte aut ignorant;aut difsivaulant, noftra vaductione feduGionem fuam adíuuant. Magnum veró momentü,dum patris confulens ad omnem tuftitíam vrgeo, acínnocem tíam;ad ftultam fectam fifam defendendum; Num Catabaptilmus íam recie fultus eft;fi me probauerínt Hann
bale

Rom.3, Ioan. 4
4,68 pD.Io. OECOL. ET HvL.ZVtN. bale deteriore, Dionyfio vero crudeliorém? Hoc genus homínum ímpugnamus fedulo, quod no modo píetaté perfequitur,fed publicos quoc mores corrumpít,atcy licentíam plufquam Crotonícá aut Milefíam índucít: ímO perpetuo impugnabimus, nulla íftorum homíniü habíta ratíone: quí vt ventrem fagínet;autes titíllant fimplicíu, atcy ad publicam íuftítíam attentorü: deíndefallant.V ale:& vtfoles,vigíla. Tiguri, r, Septembr.
IOANNES OECOILAMPADIVFS Ioanni Grelo in Kylchberg, fraIri fuo S. ARATLIA& pax Chtífti tecum, Accepilibellum Catabaptiftarum cum Epíftola tua,
a mí Frater,habeoq gratíam pro tua dilígenAN tía. Mittetar Zuínglio poftaliquot díes,vGOES, bipermeledusfuerít: nunclegerenon vacabat,multoq; mínus tefpondere. Vix integrum eft,paucos verfus ad quaftiones tuas confignare. Quaeris primóO,an baptífmus aqua, füb poena damnationis à Chrifto praceptus fit. Refpondeo:Fídenos iuftíficarí coram Deo,vbi credíderimus, vnicum praeceptum relíqui erít, népelex charitatís:quae tanta eft,vtabíq, illa& fides ínutilisfitacficta,& omnia opera, quantamvís fanctimonie fpeciem pra feferant,neteruncíum quidem valent.Charítasigitur dictat, vt exteris fymbolis, quibus eiufdem fidei ac religionis focíetate Domínus coadünare voluít,
Baptifmus fidemacchatitaté noflram teftemur.Quo nomine&baquo nomi- ptífmus praeceptus eft.Ouií ígíturbaptizari nolunt Chtí nepceptus. fianisetia adiungi nolüt:& ptoinde charitate,fideg deH H- IS)-""- 9-— ftituti;qua falutem fperatétzalioquin elemétis no eft tam addicta

EPISTOLARYVM LIBER IL 369 addicta falus noftra. Conftet confeffio fidei fincéracoram hominibus,& patebit paradifiianua. Deinde quzris,an perfecta fidesin baptizandisrequiraturRefpon-—4"?erfedeo: Ad falutem quidemadultorü veram fidem tequi- 44 fides re rique àSpiritufan&to:à quo qui azantur,ij foli filij Dei pene funt.Ad bapti(miautem veritatem, fatis fuerit nórefra- 7 PH gari,& approbare fein numerum& catalogum con-. fcribi fidelium, vel coffícriptum effe:neq; enim perfe&afidesillorum erat; qui loánis quarto à difeipulis baptizabantür, neq;ita coniüQta(unt, Sacramenta percipere,&figuificantiam Sacramentorum in fc babere,vt alterum fincaltero non reperiaturytiliter.Fidem habes batlatro,bàpti(mum non habebat: bapti(mum habént pucri,& fidémi co modo quo nos habemus non haben£ Inutilisigitureritbaptifimüs ille puerorü, dicent, quia falfé fignificat puerumfidelem, Refpondco:Duo— Zaptifmi effe officia bapti(mi. Vnum, quod facitallegiin nume- dw officia. rofidelium,&hocfemper vere agit baptifmus in pueris: habendi enim füntpro fratribus, donec adulti vcl negatione fidei, vel peruerfa vita fe falfos fratres declarentatfi vitam poenitendo emendarint,iterüm pro veris fratribus cenfentur. Alterum, quod fignet veré fide lem;hoc nobis incertum etiàm in adultis: fufficit tamen, quód fit verifimile ac probabile, baptizandum crediturum.In pueris fané fidelium magna fpes eft, Po- Ceremonie firémüm qusris, num ceremonis adiedtz prater ver- quitenus bum;circa coenam& baptifmum fint fermentum. V ege Jermentà. inquamfermentum fantjfiquidemin eas fiduciaponitur, velfi cum confeientiarunr anxietate obferuantür. Ferméautem tales hodie funt,& propterea vix tuto illis vti poffümus.In abrogandis illis ceremonijs, quiA bus

dk
;,7o DD.Io., OECOE. ET Hvr. ZviN. bus confcientiz illaqueantur, non eft fcandalüm diligentibusLegcDcei,neq; indignatio pijs magiftratibus. Ieiturí ipoftul etvfus,Ecclefie miniftrum, virum praftarc oportet, primü verbo repugnantem aduerfarijs, deinde& opere quid fa&o opus fitoftendenté.Indignatio Dei magis quàm Principum cauenda eft, Spiritus Chrifti te dirizat& vngàt, quemora pro me. Vale Dafilea; 1 5. Martij; 1527.
IO4NNES OECOLAMPADIFS
Huldriche Zuingliofuo S.
S ALFE inChrifto,miHuldriche.Aliaslitee DM)! ras N. afferethuic; qui ex Catab aptifino toXS YN
us, vt fpero, ref ipuit: quauis edam dlijsinf wv i 5.$ N d,
ftru&o commendatitijs,meam eveezix Lo adMa See i iügere voluit. Dignüs cnim videtur ex plurimis vnus, quem cómmnnibuis patrocinijsiuuemus, vtin patriam ci rediréliceat, vbi quiete; inlabore manuum fuarum ,ad zdificationem plurimorum viuere poffit. Satisiamluit; quod deliquit. Bene vale. 17.Ianuar.1 5390. IOANNES OECOLAMPADIFS IOachimo V Adiano,Senatori ciuitatis$4ndogállenfis$. zx ALUTEMin Chrifto: Optime 7 4D14RS 3 N£,tametfi paucis Catabaptiftis vera refi97 pifcétia data eft, adeo grauis& Igrtalis mor-. | bus,& egre medicábilis füror, miferos miAND feré perdit: Vnus tamé hic Nicolaus fingulari beneficio Dei exinfetis,vtita dicant direc regreffus, reuixit. Cuiiure omnis fraternitas non folüm gratulaturfedin gra tulationis iudicium patrocinaturfi in prifunum

EPISTOLARVM, LIBER IL.571 finum ftatum fuum reduci queat:in quo plus fua poenitentia prodeffe poterit, quàm pridem fua infipientia incomodauit. Adcritigiturillihumanitastua,&in bac rc nos per Chriftum proillo intércedentes,aliquid impeuafie declaret. NO enim ego folus, fed czteri fratres, quotquotillum audiunt& explorát, conuerfioné eius recipiendam, vti ixeuoy&iuftam cenfent. Quod fi fefellerit, nefcio an vlli alrjfides habenda fit. Saluos opto veftros verbi Dei cócionatores,& quicquid illic eft fratrum, Vale r7.Ianuar.1 530:|
IN. CATABAPTISTARVM. STROs
PHAS HVLDRICHI ZVINGLII Elenchus, ad omnes Enangcli
miniftros.$
» PRAEFATIO,
Qus n 47T1AM(pacem Domino: Vetus ditiu . j eft, Fratres charifni, malorum vberem efe Malorum adl prouentii:quod adeà verum esl yvt nibil equa. Yer pro" nt| Posteaquam enim quorunda[Iudjs vel tazilequ) Ium licet per nosiva fiue inertia, p Cecitate, zam modum eis ponere[He nefciunt ,ut C perire tpfi c perdevealtos malint, quàm ab inilituto reuocart. cuius vei exempl eum olim, qua adhuc inter bomines verfaretur Chriffus,tum bac noifra tempestate, cian verbi fai lucernam redaccendit, nostro nimirum bono edidit. Tuncwmm proditorem tanto -fempore uon mado pertulit, verum etiam adpertà aut debar"tatur, Aut Lerret:ille veró à precepta malitia ,quo minus) magisivit e parente traderet, nó prius deslitit, quàm laquea [piritit flüteret.Nune autem citin Catabaptiltarum audaciam e) v(que proaredi patitur ,vt[pem capiant omnia confundendi: qui tam indocli funt ,vt vel boe namine fefe indian2 de

372 DD.Io. O£Ecor. ET HvE-ZVIN. do pretium augeaut« tam imprudentes CEPI Lmien Chrislus "Apostelus ferpentium initar prudentes effe velit, vt confuffanem, quam vhice captant ,imprudentia beneficio fe putent citius farte fortunarcperturas quàm arte inuemturos vlla. Id inaufhicatum genus hominum intra p«ucos annos tale cepitiucrementumyvt iam vrbesqua[dam tenéat fallicitas.Nequere alia yquam imperita ipia, audacia. Pla enini eyudiLio ac difciplina bypoerifzos minisleria vt nibil eget( fibi enim (per eruditionem consiat, ei algs ipfa pietatis tpadfeclata difciplina commendabilis est: uta cum hoc bolinum genus id maxim? ienoret quod fe vnicà[Giregloriatur.id autem fimuleti quo longis abeft quàm Plutonis atrium à Iouts regia: fit manifestum ,non alia re quàm impia indactad, audacia praditos bancordiri telam. Quotiesenim cuuq, manifestis Scrz[227727 locis buc adieuntur ,ut dicendum effet, Cedo: protinus fpóritumatfant, ct Scripturammegat:qua[f uerb ca Teflis fpznitus Scriptura fenfum, queo folo infbirante firipta est, ueJfétatsaut fibi tpfi fit alicubi catrarius.Si verb mores atq, inta tutadpforu qe ure eo inodesià cen[Qas imo fe fupplex precers, vt uil temere: iam uihil eff comnitiora apud Enangely boffesquod in te non vegeraut;nihil dirara apud furias quod im tenondatiztent, Qua omnta quid obfeera aliud funt, quam amperita audacie aut impievoufidentia[fana? Iftorum ergo uon iam bamins(quid enim bomines adpellare innet,quipra ter fpeciem nibil-habent bumanumz) fed immanium praitigiatorum citi tamdiues ftura quotidieproueniat, vt bono aam femimi ,quod Pater calethis familia pridem admodum in agrum fuum dr opauit, caucdum fit:id qiefo agamusvigileenus,ne dormientes bostis obruatJfobrio iudicemus, ne lupum ouilla telum vecipiamus laboremus ,ue quod pefizmumnaJattur ,noilra ncaligentia imputetur Sunt emim proh dolor,
9/77.
sp, EESTI c

9? EPISTOLARYM EIBER IL^75
Jeent ex nabis gam esa dum panet, qui ad amnem ventum uc nauitatem 20n aliter voouchtur et flapeut ,quam indotía Feb cnn plebssqua quanto quidf, eft jenotins tanto celevü«empledii- diüfa.. zur. Intüumut CatabaptitheDeus, OCEIIas verbu; HX Jpzrtttus, fanlitas, caro, mendacium, Unpietas cupido, demon, Tnferi,
e id genus non tantiim magntfica, fed plaub(fi bypacrifis Catabapupaulo longius abe[fez) magma c amplifica Fitam quoque fi MAT E cenfeas primi obtutu, innocens adparet diuina, pupulars:
$m ultramundana: aueusiior eniin bumanaputatur js etzam ,qui defeipfismon uiberalirer fentimnt x At inveceffum
vbi peuetraueris, lem inuenies inem, gitelem pudor fit zneorare tantam. Neo, enim fatis eft illis, Etauaelio in quasiu
abuti, Gulsenam fottari menlas ,ventrisd, cap[a tamurps fée dolumsex dolo fatui artificro PiABCÍDAYÉ; ni matroaaYumarg, virginum ad quamtuel maritos velparentes diuertunt fidem uou falm teptent ,fedpejfundent. Sed neque bis
contenti manum quan, apudiüincloeallum atroci parricidto eruentatam,[ic Venuumt[celgifem brontuciare aut agnofte-« re,otuullo necocio videas um eorum cum notiurnittum[olrtargs conerefabts expetiandum ejfe, quod Roma nliquando Matronar matrome male feriata areculum quendam natto,in[nbrey- vrpitudivanets conuenticulis defienarunt.« Atqgeiita omuiaetiamfi e CORIEA pavtim tam fcelesta fat ac bana vira sndigna partim tau ob- dà Roma. feenaeo impura ypartimoeyo tam immania e$ crudelia ,vt
banc etatem, etiamt pulla fV alia calasmibas, ad posteros iaJamempoftnt vemittere: Attamen quamtacuum ftnt,lenta taamen, propterea quod intra bominis contumeliam continenur. pra bifant,que jn pietatem eum Chrisli huh morum"- RE
blicorumperpetraut, Chrifium ipfum ucgaut vnica fni obla. Catabaptttione[antlos fuos im perpetusm copfammauiffe. Quod quid iu mm eff alitd, quam Detfilidp ed dexteram Patr: Jedentetm celo qa. 8
P detrabere?
T
epo
B

"
374 DD.Io, OEcoxz, ET Hvr. ZvtNe detrabere? qu&ubi veguo CXHETUA IA quo queja baptizabhLITE An BOR DAS OUI TOS a enti feriptura tu boc eflut diJeamus Christum nosiram effe perltationea ch redemptianent Aut quibusex libri Catabapti[ai fiti dotirinam bauvittitf Gimergofumma noui Teflamentiperaeaant, cir nom videnms eos Gatabapti[mo nonin eloriags Det, aut con[cientiarit bono: ftd adpratextu feduiong, turbarum ato, tumnltustiin qua folazmeubaut,vti? Stiltb enim baptifenum Chrisli jacfat,qui Ghristi negat AN eq, enim eid, quod Indeorum smore dicantAScimts aut quofdam ex eis 1a boé effe)Chrifll magnum alique fuiffeprapheta,aut Dei bhomine,at non Deifilis. Gum quod uen, propheta neg, Dei bamo effe potest qui mendatium miferis nortalibium ,quoplus[atis abundant, adfert. Christus aut duxit fe Des effe felium, ci» ob sd zmartuma o5]: mom potest ergo mentitus effe, cum fe Deüfilium dixit, fi verusprophetacit, fL hamo Dei est. Ti um quodin name Iefu baptizarut Apostali,citim tame ooepnn9 Q Filys c Spirituns fancli baptizandi for. im preserit parem ergo lefu effe apautetyimà ide quad PateP] Filius, ch Spiritus fanétus est. IN e4, emis Ioamues quamtuuis agnus, e? prophetas cf bomo Deiannvmen[num baptizauit.Bremiter ergoycum Chrisium ipfum baudob[cure neadt Dei effe filu matura ,per malitiam de illius bapti[ma ttnel'tuantur, nd per zelum. Mores autem fic contaminant, quocum, in vitio etia aure Qoa deprebendanttrfunt entnin coru tàm incütaminata Eccleffasfiupra, adulteria, purricidia periuria, furta, doli»nali, cy quicquid ferm vibram efl malorké crebriora, quàm apud. eos quos ipfis éarne ep domoneper contumelia vocant.F era dicaynon men tlormibil bora eshauüduopofamfires postulet, abundocomeprobare. At ia quocung,tandem deprehendantur inquam,no [A TAHUHE QCCHTFUH y quam, Nun peccati, neque enim amplites
á
———————————————nÁ—
Lislas cn Bo f REN RCM PD P DEED aS NU

"TAI LECONEISIMB ONCE C Aag uo REENIN
— e LL LLL LLL V unn
M
2OTEPISTOLARYM LELBER IL. 375 pliusin carne fum, fed im firita: avntmortum fom y caro mibi. Qua fnavefhonfone quid fe effe nom produnt? Quamado enim qui fpiritu Dei aeuntur ,acfrlg Dei faut matranalam verecidiam ad adulterium iliciuat? Qua fronte fimplici virguncule fluprum offeyunt? Qua eft becoro in Deum contusaelia? Que deinde anfa us,quadam d'tdum ex earnis ingenia, fefe omni fi pudor folus nom nbititiffer, jnpeduffent vitia? An? non boumtcida cum nepote ei adultero im promptu habebit, enmarguitur boc verbum.Spirttualis tam(um,quod bic adssiffum eff, meum non e[l, carnts efl. Quaobfecra nobis verecundiafiet reliqua? quis pudor? Nen, enim«80 animo ficreJpondent,quo vulgo qui Christia fidimus folepeussConfitemur enimingenue, Peccani eratum corricam, dpi Deiper Chrislum confugi, ab ea nullatenus execidam. Chriflo enim non deferunt ,pudorem omnem exuerunt, ci quid€ corriget i5,qui fe lapfeum e[fé pernegat? OfBblus,o audaciam; Vnpudentiam? Quis de E, picuri fibola porcus; fi onquamphilofaphatus ex Aut quid à cenum inter equum C iniquum, Janttum c confteleratum ,im bominem er beluam intererit? Pudorem ex bumants adume,nónne obfeenitttem omnem tn medium theatrum admifisti? Legem eliminasii? moves corrupisttit Cada tepibilpudet,adulterg.fcortatioms:magisbeluaesquam lupus, quam leena,quàm equis, quas qtiddan pudet. Aduev[as hoc bominum aenus irremiffa nobis eff habenda flatio, ad ducenda omnes tum copia tum machine; o Fratres. Eüj, magis, quo ip[i magys bypacrift eraffamtur atque perfidia: tlla enim, Empu[am, Proteumy Cameleonta ,Taramdum,e quicquid uunquam eonslat faperant. Tia vero Pontifictos quoe fuppetzas lgturas autumant, mque obfeurz, Eos enim qui bodie ab Euanaelio flant ,langé acerbius prafeindunt,quàm qui Püntifice:quofatis probantin quem eos xA 4 vfum

,' ;76 nD.Io. OECOR. ET HVE. VN, vm Jeruent ,quos tam ASIE obferuant Omnis IUD ap^ paratus nofter aliundepeti necpotefo, nec debet, quàm ex avmametargsuoui dj ueteun Testamenti Tu lumini PAttr,Lepebrasifias lumina ,vt errorem aguofcant fuum. Et quod aliquaudafacturus es hunc errarem ex Ecelefta tua elimina turusfcilicets ocyts praita Tua vero quifquia es ,qui vel Dei [nni vel Euangelg feli eius nomine aloriari atq, miniierio, ptn[!a quac vnde[rpt qua afferimus. Et ubi affeéiupofita berbam veritatiprabuerts, Vale-1gura, pridie Calendas Augusti, M. D. XXVI.|
IN"CATABAPTISTARVM: STRO-z
PHAS, RELEN GHVS HYED.
$ RiICIHLI ZVINGLII
tà. Secundo,(üperftitionis ipforü fundaméta fubruam. Poftremó de foederciungam,deqs co quod firma manet electio Dei,&fupra baptifmum cftatq; circumcifionem, imó fupra fidem atq; przdicationem: Auctarium deindeadijcià ,in quo : errores quofdam recens ab eis exquifitos.cum Deo icucllam.Omnia veróleui manu.In duabus primis partibus; priore fempcrloco ipforum yerba ponam, fidcliterex Germanicain Latinam linguam tradu&a. Pofteziorcadnectam tcfponfionem.Sic ; ergo ordiuntur.
CA1 4

ERISTOLARVM LIBER. IL 577 e Ca Id BaPIlSIAP. —Vndamentum Zuinglij, quód infantes baptizandi int, vnum efLfamilia Stephanz.Sic enim ait: Verifimilius eft, Apoftolos fidcliü liberos baptizauiffe, quàm minus:;Cum Paulus dicat r. Corinth. 1.Baptizauiautem&Stephanz domum. Secundó&in AQ. 16. Cüm autem Lydia baptizata effet,& domus eius. Tertió,& pauló poft: Ecbaptizatus cft ipfe& domus cius continuó. In quibus familis etiam verifimilius eft, infantes fuiffe quàm fecus. Hactenus ifti. Priufquam]egitimam refponfionem proferam, huius te admonitü volo le&or: Elenchumftropharum ideo effe appella- C7 Flentumlaboremiftum, quodhoc hominum genus arti-(ws. Strobus adeo tum pollet, tum agit; vtnihilipfe viderim a- pharü. hus quéauclubricum,;aut verfi pelle. Quód tamen mirum HAE noneft;adde enimfanditatis praftigio, cuius concin.^ nandiTunt peritifimi, fingendi diflereh did; promptiz tudinem,iamnon fimplices mo dó, verum etiam elect in difcrimé adducuntur:Diuina fic fuos probante prouidentia. Hunc enimipfi libellum confutationis noftrorum, multo iam témpore per fratrum füorum manus demandaruntqui vbiq; gloriatifunt:Zuinglij fundamenta fic fe pofle reuellere, vtcorum nihil fiat reliquuüm.Ego porro circumfpicere per omnia, captareq» fi qua ficretobuius,deprehédere nufquá potui: donec OÉECOLAMP ADIF$, virvtperomniaintegerrimus ita vigilantiffimus quoque, eum alicundé naQus ,..,, c. mitterct.Hec ergo prima ftropha fit; Quod fuaifta fcri- tabapticla pta,que per conícientiam cauterio aduftam,nó1gnO-;;5 fhrorantlucem proferre ncquire,clàm permanus coniura- pha. torü(quivtignorátialufciofi funt,fic adfedtu amplian$ da fecta

AK
Catabaptife exerdium.
Pri
m& Catabapti[LaVH OUi€&0ni quo
i
lo veJM
78 pnD.Io. tco ET Hvr. ZWIN.
d fed caeci) tranfmittunt, in aliorum manus peruenirc non finunt.Sed qui malé agit;jnon venit in lucem, nearguanturoperaeius, Autquomodo fua Ecclefix iudicio fubmitterent, qui de Ecclefia feceffiónem fecerunt?Nam,nehocignores;prjffimele&or.fectamfua ficorfi funt. Càm duces corum fanatici plane hominesiam conftituiffent, quamin Euangelio habemus libertatem i carnis libertatem trahere: nos qui verbi fumus apud Tigurum adminiftri, primum conuenerüt blande quidem, fed conftanter adeó, vt quantum ex ipfo vultu& adtione videri poterat, appareretinaufpicatum quidin animo fouere:cóueniebantinquá: hoc modo:Non fugere nos, quàm fint nunquam défuturi, qui Euangelio obftent, exhisetiam qui Chrifti nomineglorientur. Non ergo vnquam eflefperandum, fic coalituros inynü effe oninium animos, vt Chriftianis liceatviuere. In Adis enim Apoftolicis eos qui credidiffent;ab àlijs feceffionem feciffe:ac deinde fa&tü effe, vt quicrederent, ad cos, quiiamnoua Ecclefia erant, concederet, Perinde ergo nobis effe faciendü. Orare, vtadhunc aliquem proniulgaremus modi, qui Chriftum fequi vellernt;à nobis ftarent.Polliceri quoq;; copias noftras perfidorum exercitum multó fuperaturas. IamEcclefiam piorum fuis, ijsq; pijs, Senatum fuülc&uram efte votis.Palàm enim effe, quàmmultifint,& inSenàatu&in hac promifícua Ecclefia impij. Ad quz inhuncmodum refpondebamus: Verum quidem effe; PET fiituros,qurimpié viuerent; etiamfi Chriftü confiterentur, omnemq;infrocentiam adéoq; pictaté fpam defpe&tui haberent. Attamen cüm fe Chriftianos effe& dicerent X contenderent;fadtisautem tales effent,

JBbIsTOLARYM- LIBE ER: H. 179 c(ent,quales Ecclefia quoq; ferre poffctà nobis ftare. Qui enim contranos non efb noftereft: qàemadmodum Chriftus ipfe docuit, iniftis rerum primordis, qualiatum noftra erant. Prace piffe cundem quoq;, vt & zizania crecícere cum ttitico pateremur, víg; in diem meflis:fpem autem non audacem haberc;in diem plureseffe ad bonammentem redituros, quitunc abhorrerét. Quod fi minus fieretpijffimis tamé(emper viuereliceretinter impijffimos. Seceflionemin eo rerum ftatu quid turba daturam vereri. Apoftolorumautem cxemplumhucnon competere: à quibus enimipfirecedebant, Chriftumnon confitebantur: nunc auté nos, ftri confiterentur. Maximam efíam eorum partem effo futuram,qui nobifcum nollentin vllam fecefflioné cofentire, etiamfi Chriftum ar&ius ample&erétur quàm nos ipfi. Verbi continua actionc.iftud(olum promulgaturos, quod omnes noffe oporteret, nifi(aluti fuae velintipfi deeffe. Haud ambigere futurum, vtfidclium numerus citra turbam amplioratq; ampliorirremiffa verbi adminiftratione fieret, non corporis in multas partes difcerptione. Scnatum.ctiamfiillis maxime varius effe videretur, atnobis non itidem: có quod& fi humanumab eis nilul alienum crederemus, ingenue tamé verbo non modó nonobftaret,fed zquéfaueret atq;Iofaphatille, quiSacerdotes& Leuitas cumipía Lege cohortibus vallauit, quo magis libere peromné Iudzam verbum predicarent: magnoperé tamen obferuandum effc.Eífe decemyirgines que fponfum preftolentur: fed quinq; ex eis tántüm gnauas& prudentcs,alteras quinq; fegnes&ftolidas. Hzc& his(fimilia. cum inftantibgs tcíponderemus, iftiq;viderétiftànon
fucceflu

Bapttjm: infantium oppucnaA tio c de38e pp.Io. O£cOL. ET HVE.ZVIN., (ucceffurum, alià adoriuntur. Baptifmum infantium
niris profcindunt modis.füummamabhominátionem, ex cacodzmone, Pontificeque Romano effc. Occurrimus propere e& huic incurfioni ,amicampollicemur collationem:Condicitur ad quenque diem Martis per fingulas hebdomades conueniendum effc. Prima có: gielfione pugna fuitacris, veruntamen citra cótumeliam,nobis maxim£ ipforü conuitia equanimiter confülentibus.Deus tcftis efto; atq; hi qui tànmrab iftis, quá ànobis vocati aderant.Secundaactrior: Quidam enim ex eis cum Scripturis nihil poffent, apertis cotumelijs rem tentant. Poft multam cóflidationem cüm í c infe riores viderét,& nos eos amicé dehortàremur, fic difccffum eft, vt pleriq; ex eis promitterent fe din moturos, etiamfi non pollicerenturceffuros effe fententia Intra triduum;autad fummüm quatriduum nuntiatur, cos quihuius fe&z Coryphaifüerunt, quindecim fratres tinxiffc. Ibi primü fentifcere coepimus, cuius caufa& nouam Ecclefiam colligere infütuerint,&infantiumbaptifmii tantoperé oppugnauerint. Monemniis ergo Ecclefiam,fatumiftuc defendi non pofle, vt bono TESORO, nedum bono Spiritu coeptum fit: His potiffimt üm caufis. Tentauiffe ipfos E cclefiz diuifionem acpartition£, quod] perinde ad hypocrifim PERO atq;moi nachorum fupei r(titioné.Secundó,;cii Ecclefij fuum arbitrium de do&rinaiudicáda illiibatum fit feruandum;orfi int Catabaptifmum citraomnem collationem:nihil enim peromnem de infantium baptifmo pugnam de Catabaptifmo propofuifle. Tertio, videri hunc Catal iotifimum feditioforum Hominum effe velutitefleram. Protinus vt hec refci(cunt;ntagnis» 1minil D

EPISTOLARVM LIBER IL 38r minibusin vrbem aduolant; pofitazona.falice aut rcfte cin&i,in foro atq; triuijs,vtipfi ia&abant, propheta- C4t4/4ri flari. propheticus furor.
tes.Deantiquo dracone, quem me volebàt: deq; cius capitibus,quibus reliquos verbi fyjmmyftas,omnia implcbant. Iuftitiam atqueinnocentiam omnibus commendabantab cis peregré nimirum profciuri. Communia fe haberciam omnia,& gloriabantur,& alijs ni idém fecerint,vltima comminabantur.Per plateas, Ve Ve portentose,Ve Tiguro clamabant. Quidam Ionam imitati, Xdhuc quadragintadierum inducias vrbi dabant.Quid multa?ftultior cro iftis ipfis, fiomnem eorü audaciam, vel folo nomine vocare voluero. Nos auté quià fana Chrifti doctrina ftabamus Dei munere firmiter, cütotafermé vrbs quiddam quamuis alius alio confilio pateretur, in hoc eramus, vt Spiritus probationem recte doceremus. Proficiebatur hac vianonnihilLquamuis fcfein omnia formarent,quo minus deprehenderentur. Vbi malum aliquantulü remififfet, vt pleriq; viderentur abfq; affe&tu in caufa iudicaturi, cógreffus indicuntur. At quoties fiue publicé;fiue priuatin congrederemur. femper vi&rix abibat veritas, qua à nobis ftat. Promittunt ergo fe fangüine probaturos, quód Scripturisnó poffent.Id tanta tum audacia, tum ia&antiafecerunt, vt fibi ipfis oneri fuiffe nihil dubite. Profequuntur Catabaptifmum fuü inuito Senatu populo d;:fertis publicisli&oribusq; nonnunquam reie&is,)nonnunquam vero contumclia affedis. Indicitur tandem congreffio,qua quifque ad fatietatem feorfim audirctur, cumque pervrbem fiuc ad pratorium 6 carcere ducerentur, fiue ad carcerem redirent, alius dira €omminatur vibi;alius commiferatur. Hicneruos in

tabaptisl tadem d ereta.
82 DD.Io. O£CcoOL. ET Hvr.ZviN, tendebat hypoctifis, fed nequicquam: vt enim ad mifericordiam fle&erentanilia quedà pe&ora, vincebat tamen publicé tradata Weritas:omnibus enim toto triduo licebattoti pugna intereffe.Poftremo cüàm neque ifta congreffionevi&a cederet impudentia, datur denuó pugrandi copia. Certatur coram Ecclefia in templo totüiterum triduum,tanta ipforum ia&ura,vt pauci effent,qui non viderent certandi gratia pugnare miferos,no veriinueniendi.Ea pugna fic accife funtillorü opes, vtab eo multo tranquillius habere coeperimus, refertim in vrbe:peragrum enim no&uz vagantur,&
Penaif CA omnia pro viriliinfeftant. Decreuit autem clariffimus
^ Senatus; pofteamcollationem,quaz nimirum decima e fuit poft alias,fiue publicas, fiue prinatas, aquis mergere, qui merferit baptifmo eum qui prias emerferat. Hecforfan pauló faftidiofius tibi obtrado,optime Le&or:íed traxitme nullus plane zítus aut aff»&us,(ed fidelis pro Ecclefijs vigilantiaacfollicitudo. Multicnim ex fratribus funt, quicüm nondum compertum haberent,quale nam effethochominum genus, immanius fieri exiftimabant quicquid cum illisageretur. Nunc veró cüm& ipforum caulas vaftare coeperunt, quotidianis tum literis;tum clamoribus nos cópellant;plufquàm vera effe confitentes,que pridem audierant:quo vigilantiores reddantur, qui malumiftud nondum experti funt. Ipfum enim orbé fimilem hypocrifeos fpcciem arbitror nunquam vidiffe. Vtenim fcientiafine charitateinflat,ita cuni hypocrificoiunda& audacior cítquám ille de plebe putet,&callidior quàm nafutus
Monacbo-€tiam deprzhendere poffit. Craffa fuit Monachorum rum bypo- hypocrifis, vt qui de diuinis;G quando frigidiffime dit(crerent.

EPISTOLARVM LIBER IL 585 fererent.Hi porró ficagunt,yt quem fibi obnoxium ef(e vidcant;inon perfuadcantaut moneant,fed concitét atq; rapiant. Protintis ergo mifelli nefcio quz fupra vires fuasmoliuntur.Magittratum diris oppugnant modis;Euangelij miniftros deuouent. Vndiq; Pfeudomicrifis eraffa. fi cà Ca
t
abapt.Coeratum,
tis Alexandri fimiles; qui Epicureos& Chriftianos no- 4Jexander lebat fuisintereffe prar(tigfjs.Vt enim quiin Magiftratu pfeudo-. fünt, multa fapientia rerumque vfu pollent: fic qui E- manti.
uángelij minifterio digne przfüntfana doGrinaficinftru&tos effe oportet, vt contradicentium contumaciam teuincere poffint. Nuncergo mihi aftutiam vide hominum.Vtrofq; miniftros€& Ecclefiz,& Reipublicz in primis profcindunt: vt fi vnquam pro officio contrà mutiant;protinus dicere poffintjideo fibi effe infeftos, quód eorum vitia contre&auerint. Iam quifq; de plebeaiditor quicque prius fufpicatur& de Magiftratu & de Ecclefiarum miniftris, quàm de verfipellibus iftis praftigiatoribus. Procedunt furiofo impetu concitati adiftorum-magifterium; ignari quó ruant, aut qucm tandem finem inuenturi fint. Crefcitaudácia&impudétia, vt qui heri fimplex auditor adftiterat, hodie magiftratumin faciem contumcliatur. Cumq; videturincrementum corum quo tendat,&obfiftitur, protinus € medio faceffuntautores, aemiferam plebeculà catnificibus laniandam relinquunt. Acinvniuerfum ta]em fpeciem przbent, qualem Ate: quocunque diuertcrint,zzvme&2;74, omniaturbant, inq; peffimum ftatü commutant. Coepitvrbs aliqua pauló fanius de coelefti do&rina fentire;illo properantac turbant: nec enim cas Dominoinitiant,quz verbum nonrecipiunt:vnde quis non yidet, à quo magiftro mittantur Apoftoli?
Proinde

384 DD.Io. OECOE. ET HVE,ZVIN, Proinde animos crigite,optimi Fratres.Romani Pontificis hypocrifis inlucem eft producta, nunc res cü ipía cft hypocrifi nobis gerenda. Eodrincunctantiüs id facite, quo magis videtis iftos cacodz monis Apoftolos, cüm falutem nefcio quà polliceantur, níhil quàm turbasrerümd; omnium tàm diuinarum quámhumanarum confufionem ac perniciem quarere. Hactenus de illorum fe&ione,& Ecclefie proditionc.Exieruntà nobis:nó enim noftri fuerunt. Vt enim etiam hoc 4ddam: EftEcclefia Zollicon&, vbi Catabaptifmumifti infauftiffimis auibus aufpicati funt,& finó magna(Tigurinz enim pars eft,ad quintum ab vrbelapidem) etiamnum admirabili conftantia,iam enim fermé fuperarüt apud fe natos Catabaptiftas. Verbum fimpliciterac placidé fempcr füntamplexi: quàmitti precipue occalionem fpe&arunt, fperantes co citius hypocrifi(uz fore obnoxios, quo maiorc fimplicitate&alacritate pollerét, Nunctredeoadillorum ftrophas;acfic. ati RESPONDEO. Vm(ic dicitissFundamétorum Zuinglij, quódinfantes baptizandi fint, vnum cft, familia Stephana:Infigné malitiam proditis. Vbienim obfecro pzofundamento vnquam pofui hoc, quod hieadferitis?Nónne peculiarem librum ad Balthafarem, perfidá apoftatam, fcripfi: in quo breuiter oftendi quibus nitar fundamentis ad infantium baptiími defenfionem? In colibro nónne ficlegiftis? DE INFANTIVM BAPTISMO. -Hriftianorum liberi nihilo minus Dei filij funt, quá parentes,zqué atq;in veteri Teftaméto. Dei ergo filij cá fint, qs vetabit quo min? baptizetur? Circumci| ] [ |

EPISTOLARVM LIBER IL 58;
Circumci(io prifcis(quod ad rationem Sacramentaléattinet)id fuit, quod nobis baptifmus.Vtergo illa
infantib? data cft, fic& baptifmus debetinfantib? dari.
Atfortaísé non lcgiftis:In fuperftitione enim veftra, Catabahzcprima adiuratio eft, ncis qué iam duplo vultis de-Peam tcerioré reddere quàm fuerat, in Ecclefiam eam coéat, ge" queinfantium bapti(mi defenfores habeat Epifcopos. Vnde nihil ambigo,& àlibris noftris iam dudum interdixiffe.Hacautem via huc ventum eft;vt Stephanz domus, Lydiz, carcerisque cuftodis mentionem faceremus.Moncbamus multa, ne adeó imperité argumentaremini: Nonlegimus Apoftolos baptizauitle infantes credentium,ergo non funt baptizandi. Primü propterabíurditatem, quódiam nobis quoque ficliceret colligere: Apoftoli nufquam leguntur baptizati effe, ergo non funt baptizati. Ad quód cüm ficrefpondercetis: Verifimillimü effe baptizatos dudum fuiffe, quàm aliosipfi baptizarent. Hicnos fic dicebamus: Verum nimis effe,quód Chriftus adumbrauit, quofdam fcilicct videre feftucam in oculo fratris,& ad trabemin fuo hallucinarioculo. Cum enim aliquando dixiffemus, verifimilius efle, ab Apoftolis infantes credentium baptizatos, quàmfecus: quos cachinnos xj x)ar pae non excitauit in nos perfidus apoftata Balthafar? Iíti funt columnz, inquiens,&nullam aliamScripturam adferunt, quàmfutilem conie&uram? claram requirimus Scripturam. En verfipelles homines.In eadé cau(aper conieduram ipfi refpondent,&alios cüm conic&uras pro folis conic&uris vendunt, exibilant: imó apud fuos mentiuntur, nos conic&uris pro fundamento vti. Deinde merito oftédimus exempla quibus b liquido

386 pb;.Io. Ogzcor. Fr HVE.ZvIN. liquido viderctur, verifimilius Apoftolos baptizauiffe infantes quàm fecus,familias Stephane, Lydiz,& Cuftodis cárceris: qua ipfi exempla nunquam reuellere poteritis, vt cuidentiffimé demonftrabimus. Pergitis poftea,& ad exempla noftra fic refpondetis: Cud14B54rPIIlSTAE.
Efpondemus primó: Zuinglius inlibello fio fic
ait: Apoftolorüfactü nihil poteft pare, quodnó
eft yerü.Secundoó:Daverü cffejnó potcft ergo,vel fuoipfius iudicio obfcurt teftimonium, quod dc(a&o Pauli 1.Cor.1.dcd; Lydia protulit,quicquam probare.
ARESPQOAS IO.
Gnofcoipfe verbamoea neque patiat vt violenta
h erlücapionexciltaalió detorque&tur, quàm quà
dida funt.In hunc ergo fenfum diximus.Apoftolorum factum nihil' probare poffe. Vbiq; legimus cos baptizauitfe:abillo ergo fatto non poffumus probare; cosnon cfle baptizatos, de quibus Scripturanonloquitur quód baptizati fintab eis. Nam alioqui fequeretur; neqsdiuam Virginemmatrem baptizatam effe, cümScriptura nihil dicat de eius baptiómo. Volumus «ergo dicere;Facto infe&ü probarino poffe. Non cnim fequitur: Chriftülegimus Hierofolymis, Capernaum, Nazareth fuiffe: ergo non faitin Hebron,quianonleQu«quara gimus cum in Hebron fuiffe. Et Chriftum legimusin tione; quo- Nazareth docuiffe, ereo.non docuit Beililehem, quià que it^ non legimus cum i(thic docuiffe:. Rurfus Apoftoloferuari pof- eu fadis quis non videtfac&ta noftra commodiffime SUE defendi? modó codeminre ijfdemque cx caufis faciabi fentzp-. IBS Petrus cenfuit nihil externarum rcrumimponenfia. dum effe iugulo dif fcipulorüm. lacobus autem dedit quzdam

I
EPISTOLARVM. LIBER IL. 387 quzdam po(le imponi, fed hoc propter eos qui cxIudais crediderant maxithé faciebat:(equiturergo re&te, fiobtineri poffit, ceremonias omnes quamlongillimé ablegandas:fin minus per publicam pacem hoc licet, cás propterinfirmos modo tolerari poffe, quz nó fint cumimpietate coniun&z. Vt enim Apoftoli quedam cuia admitterent,puta fuffocati fanguinisq; abftinentiam,nulla tamen ratione permiferünt cicumcidicredentcs. Quienimcircumciditur, debitorfit vniuerf Legis:nonficqui fanguinem non edicautíuffocatum. Non ícquitur:Apoftolinonleguntur(uillam ediffe; er. go non ederunt. Noftraigitur: argumentatio inhoc cft: Non poffe probari, credentium infantes non effc baptizatos ab Apoftolis, có quód non legaturinfinitacnim füntfacta.tàm à Chrifto, quàm ab Apoftolis, quz literis mandata non funt. lurifperiti hocyocant
qux(tionem deiure,no de fa&o. Iure licere poteft ali- Queflio iuquid, quodtamen nunquam in fa&um exit. Iurc lice."" e fati.
bat Paulo, alimentum corporis ex co agro demctere, in quemipfe Spiritus femen diffipabat. Dixerat enim Chriftus:Mercede(ua dignos effe operarios.Nüc vero cüm non vfus efthaclicentia:hoc eftiure: iam non fe-quitur, Paulus non agcepit alimoniam pro przdicandi'officio,ergo nullilicetaccipere. Vbi, vt ne loc prztercam, iterum audacia veftra merito cenferi debet. Cim enim apud fimplicem popellum vociferatis contra Euangelij miniftros, nonlicere ipfis de Euangelio viucre: Paulus enim manibus alimentum fibi&alijs
parauerit, per calumniam vt reliquaomnia agitis. Ipfe Argumenenim,ipfe inquam Paulus;ius effe docetaccipiendi ali-;ug, 3faznentumjjs,qui verbo viciffim alunt. Quod autem ipfe&o. 44 iw,
D- 3 nonífc

;,88 pp.Io. OEC or. ET Hvr.. ZviN, non fecerit quod licebat, prefens rerum ftatus monebatipfag; Pauli(cui& imprj& Pfeudapoftoli immincbanU Sonditio: Lei I. Corinth. nonum caput,& lifcetis quantam yli confumat in hac queftione iuris & facti Paulus. Videbitisatit non modo ftulté, fed ctia impis cellis: hoc emm, ergo iurc fatum eft. Ac contrà: hoc no cft fatum, ergo vtfiatius non eft. Non ergo aliud volumus hoc verbo, Apoftolorum fadtum nihil poteft probare, quàm quod Apoftoli non baptizaucrintinfantes( vtinterim demus non baptizauiffe) nonidcó fequi, vtinfantesnon fint baptizandi, nequc adadfirmatiuam fequi negatiuam: Apoftoli baptizarunt adultos& credentes; ergo infantesnon funt baptizandi. Nunquam enim licet neq; in diuinis, neq;in prophanis à fa&o ad ius argumentari: fed tunc folumFadumpr? modolicet factum pro Legeadducere,cüm factum iuLege addu- vc factum cffe probatum eft. Vt cüm Ti guri pérDeiboyid nitatem externa omnia licuit citra publice pacis con':füfionem abolere, iurefa&um cüm(it, iam licet Vituduri& Lithopoli omnia perinde abolere; fimodóiudex charitas zqué permittat. Hicrofolymis interdidtü 4cítà fuffocato&fanguine» propterteneros quofdam.
Iam Bernz& Bafilez aliquoufqyferri quz dam,que nó
funtimprffima, poflunt, fed fi charitatis ius hoc moneat.Impia vt Miffa; idola, falfa do&rina,non debent.
Fadaigitur Apoftolorum ha&enus nobis Lex erunt&
ius.fiiure fada erunt. Infecta véró atq; nefanda& illis
&nobis eruntifta folummodoó, quz ius vetat ne fiant,
etiamfi ipfiidem nunquam fecerunt. Nam fiiure quid
licet;iam vbi id feceris, recte fecifti, ctiáfinullus Apoftolorumfecit. Deiure igitur&fa&to verbanoftra debent

EPISTOLARYM'"ELIBER Il 385 bentintelligi: Puta';non debere infantibus negari bapriffmum, quod cipreffo nufquam. legantur. Apoftoli infantes baptizauiffe: tum quódfieri potett, vtbaptizaüerint(id quod'aperte demonftrabimus)literis autem comfendatum non fitquód feccrint: tuni quód nullius fa&a idri praiudicant; multó- minus infecta.
Vade fi planis verbis alicubi de$poneli effet fcriptum, Apoftoli non baptizaruntinfantes:non tamen fequerctur,nó effe baptizandos: fedinquirendü effet, anfa&um folummodo obmiferint,an phasnon fit bapüzari.Quod ad Bü inodum probamus.Ioan 4. fic lia betis: Quanquam Icfusipfe non bàptizaret. En vobis exemplum fadi, fiue infecti» Chriftus non baptizauit, ergofecuridum vos non eritbaptizandum?Id enim re&éfequitür, fi àfadto adius eft argümentandum. NNeC Argamen€ftcur dicatis; ibidem autem habetur, Apoftolos ba- tum 4 faptizauiffe. Subitó enim inferremus:- Ergo fj Apoltoli dead iw. iure baptzarunt, etiamfi Chriftus non baptizauetit: nos quoque iure baptizabimus infantes ,ctiamfi Apoftoli non baptizauerint"nulla enim eftratio diuerfitatistimó cau(anoftra potioreft, cümnos Chriftum; beamus,quinon baptizaucrit,& tamen báptizand fitvos Apoftolos tantum,ctiam ciim foJummodo donamus non baptizauiffe, duódnon baptizaucrintinfantes, at nihilominus baptizandifunt. Cümfecondum Chriftum non baptizantem baptifmusfit: indubié fecundum Apoftólos, rion baptizàntcs paeros infantes, ctiám baptifmus puerorum infantium erit ni Lege áliqua vetituni fiGquo minus liceat infantes tingere. Quódautem fecüdo locorefpondetisad exempla fadtaque noftra, que adduximusi inhuncmadum. B 5 DaveL.

9o DD.Jo.OECOEZ. ET Hvrt, ZviN. Dà verum cffc( quod(cilicet Apo ftolorüm fadis, nifi liqueatiuce facta effeinihil poffit probari:) non póteft ergo velfuo ipfius iudicio, obfcurütcftimoniü quod
de fa&to Pauli protulit quicquam probarc. Rede colli: gitis;imó antiftrephon pülchré in nos retorquetis, Si enim fa&is nonlicet pbare ius.fedtueri'oporset quod. iure fa&umfit: Ergo quod Paulusin familijsStephane, Lydiz,& Cuttodis puerosinfantesbaptizaücrit, non poteftinfantium baptiínmum probare. Nos enimnon ifthuc agimus, vthis exemplis velimus firmare tanquá fündamento baptifmüinfantiumifed oftendere,qüód temere atq; mendaciter dicitis Apoftelos nunquain baptizauitfe:'nüllam enim huius rethabetis teftimonium.-Tum deinde vt yerifimilius effe probemusbaptizauiffe, quàmfecus.Fundameptum auteni idiecimus,quod'dictum eft:Pueros credentium perinde effe .&intra Ecclefiam,&inter filiosDei;atq; parentes. DX€ASTABAPTIST AE. 3Ertió.Paulus ante iftud Zuinglij fundamentum fic h- loquitur: Quide Cloz fàmilia funt, mihi. nuntia7'mnbquod diffidia fiue cótentiones intervos fint, FA Vthicinfantes Paulo nihilvcl nuntiarunt, vclnuntiare potuerunt(nullius enim rei gnari effe poffunt: jlta infantes Stephanz familiz siutlin nonfünt, fi modoin eafamilia infantes fuerunt, quemadmodum ciZuinglius obtruditreclamante Scriptura: teftimonio.
' DO VRESPONSTIO.
Vis nonvidct Ecclefiam nunquam tales habuiffe
yet sane cu enimficaudent colligere: Ex
familia Cloe nemo infansnuntiare potuit tPa ulo,
ergoin familia Stepharfe nemo infans baptizatus eh » qui
ER

EPISTOLARVM^LIBER JE| 391 quid porró aliud agunt, quàm piaftigiumobtenderce ij$,qui colligendi ignorantes funt? Quisvnquamtam. impetite nialignus,aut tam malignéinperitus füit, vt fic colligeret? Eiertergo nó potcftvt vllare alia nitátur, quàmhomináü ftultitia. Quali ipfe ficcolligerem; NulJusinfansnuntiauit Chrifto de turre que cotrüerat, aut dehis quorü fanguinem Pilatus mifcuit facrificijs, ergo Chüftus nullü infantem amplexus eft saut de quadam familia fcribitur, quod-quadam nuftiauerit;ergo qui nuntiatenon poteft,de familia quoq; efle ron poteft:quafi veró familiz inferat nuntiario, aut aliud fa&urliQue obfeero hzcinfania eft? , CÁT AB APTIST AE, Varto.Omniateftimonía;que familiarü mentioCo: faciunt, infantes excludunt.Id quod reipfa patet. y od RESPONSIO.
* Rgo dum Chriftus puereffet,jnon erat de domo& Familie ne
* familiaDauid.Cur cgo familia nutricij ej? Iofeph, mine. con—-táta diligentia confcribitur? NumdomuiZachzi rineri etia cüm pax eflet data,infantes fi quiin ca fcrunt exortes infantes.
gratiz fucruntExodi primo perhibet Mofes, Domini filijs I(ràel cdificaffe domus:hoceft,familianrac poftetitatem dediffó,cüm obftetrices pretexerent, Hebreas foe minas éxpediendi partus peritiam habere. Ergo infantesiftinó fucrütinfantes, aut foeminz adultos iam acvirospariebant: infantes enim fecundum vos non funt de familia. Exodi 12. Non erat.domus, in qua non cíletmortuus. Ergo nullus infans erat mortuus. Verum quidagoteftimonijs,quafi ftultiffime di&ta,veritatis teftimonijs opus fitreucllcre? Atiftud elegans
* e B 4 eft

192; DD.lo.OECOr. ET Hvr.Zviw. ci5quod adijciunt; Id quod re ipfap patet:quafi vero afinusvllus adlyram fic ofcitauerit V vnqui, vtci crederet, qui diceretnomine familie aut domus pücros nó eoüneri.: CAT ABAPTISTAE.
Vintó.Propter cogitationem; opinioné&, autfenESL hominis;némo debetaut baptizare, aut "uliud quid agere: fed propter difertà Scriptmram autfa&e, quem: adraodü multateftimonia diutnarü Jiteratum comprobant:& quemadmoda Zuingliusi ipfe contr Vicarium,&'alios hoftes Dei fxpenumeró exciamauit;nec quicqui$ admittere volüit quodhunnnodudicio coft: aret; aut Pattum vfu. Nuác autenmW£acete pergit, quod veritatishoftes ha&tehus fecerunt. uL E RESPONSTO 71 Goin ea perpetiró fententia fim quam ipfi de me pradicatis: neqsdiuerfum viquam fenfi ,.autfen"tiam, dum fpiritus hós regit artus; Quodauté id rhihiimputatis; quód veritatis hoftes fecerint had&tenüs:exéo Sj piritu dicitis,qui fhitmendax ab initio;&i in veritate nó com(titit: Quid enim aliud femper egimus, i Scripturzteflimonijs eiifta, tim omnia quz traeremusfitimarc?non autotitate:ctiamfi medioctis;aliqua taménobis contingit: nó clamore; nó hypocrifi. Id qd'nottralcgétes agnofcét,. proceffü difputationis. i^ OCUODWuTuqr wpPTI$TAE e Aulus docet;anathema effe, quicquid non inEàiBre ates férmonibus Apoltolorum contincatu Ub E$ Pu STO. ,9Biobfecro Paulas. hoc docet? arbitror adid vo: / bisiftareferri, quod ad Gal 1-Tcripfit: Sed enim fi autNos;aut Angelus&coclo cuágélizet vobis ali" tcrquám
NT.

EPISTOLARVM LIBER Il. 393 quàmnos cuangelizauimus, anathema fit, Verba veftra hic pauló diligentiüs excutiam: fimul enifrpatebit cum ignoraniiamalitia veftra. Iznorahtia, quod putatis cum Paulus hzcfcriberet;Euangeliftarum comimétarios;& Apoftolorum Epiftolas iam in manibus Apoftolorum atq;autoritate fuiffe. Quafi vero Paulus Epi(tolis fuis(huius enim librorum noui Teftamenti pars non minima eft) iamtum tribuerir, vt quiequid in eis contineretur;(acrofan&am effet. Non quód ipfe velim non effe facrofan&a quz illius fant, fed quod nolim Apoftolisimputariimmoderatam arrogantiam. Quotiesenim eunq; ad Scripturam relegant, fiue Chriftus; fiue ipfi, Scripturamintelligantnon(uas Epiftolas aut Euarngcliftarum commentarios,quiautnondum crant pus id fcripti, aut fübinctidefudabant, pró temporum ratio- m ne:fed Legisaut Prophetarü.Neceftvt clabi velitis,vos,,,, nonloqui de fcripto Euangelio, fcriptis d; Apottolorü fcrmonibus:dicitis enim,quicquid nó contineatur: en. vobis Continendi verbum quod ad monimenta ncquitnó pertinere. Hic malitia veftra atqsineonftantic digitus porrigitur.In hoe aliquando fuiftis, vt totü vetusinftrumentum negaretis:imó fimul atq; apud Vangiones Denckij&Hetzeri cum Cutijs nefcio quibus nihikobfeureé plenam perlitationenr per Chriftum negant;quodnihilaliud eft quàm nouum Teftamentum conculcare: apud nos Groningz totum vetus Teíta- Teflamenmentam negant, quod ipfe his oculis vidi: fcripferunt tii tam Yes enimad Senatumnof(tratem: Vetus Teftamentunran-*'2027» tiquarum, itritad;effe teftimonia, qui ex co proferan- nonum s turatq;adeó nihil poffe, Hic inquam fpiritum veftrum Pria
E] Ww voro
requiro, fi veracem effe conteaditis»ergo fimul nobis B" adimit
Scriptura

394 DD.Io. OEcCOE: ET HvtZZviw. adimit€ veteris& noui Teftamentifcripturam:equé enimapud Groningam vetus Teftamétum atq; apud Vahgionas nouum conculcatis;fi minus veracem cffe contenditis, quz ergo malumaudacia, diuinum fimulare Ipiritü tanta pertinaciaatq; proteruia? Sed fruftrà iftud fecundum vobis niembrum offero:inunquáenim dicetis, mendacem effe fpiritum veftrum. Arguemus ergoipfum pervirtutem eius, quiid genus fpirituum quo vos abundatis compefcuit, vtampliüs non auderet dicere:Tu es filius Dei,perinde enim átq; vos,mendaciter atq; nó exffide dicebant: Tucsfilius Dei. Quoties enim cunq; Chriftum confitemini, de vobis Coryphaisloquor, peius confiteminiquàm dzmones.Iftis cnim dolor exprimebat: vim enim cius expcricbanrtur atque virtutem ,ut Deifilium citta Hypocrifimconfitexentur. Vosautem fi quando confitemini, fimulaté facitis: nàmutprimüm fperatis copias veltrasfic au&as effe, tcitra difcrimen poffitis contumelia in eum digere, fubito& regnü cius& bonitatéprotcinditis. Quid enim aliud dicit, qui Chriftupinegat vnica fui oblationepro totius Mundi peccatis perlitauiffe, quàm Chriftus eft mendax, Chriftus non eft Deus, Chriftusno cit animarum noftrarum falus?De quo fuperiüs fatis arbiCitabapti tyoy di&tum eft. Sed tempus cft, vt(piritüm veftrumarflarum[Pi- eamus, Palàm docctis, felicitatem nulli poffe contin[41471 Argus
tur.
gere, nifi periuftitizopeta.Ideo euacuandus cit vobis Chriftus,quem Paterinhoc mifit, vt pro defperatis hoftia fieret. Hachoftiavos minime opus habctis, fiditis cnim iuftitiz veftrz. Num autem yere fiditis? minime: nequeenim diuinz folüm litera docent, omnem homineni effe mendacem, atq; omnia per Legem effe(ub
di pecearum

EPISTOLARVM LIEBER IL| 595 peccatum inclufa:yerum etiam humana fapientiurh virorum ratio huc peruenit; vt nihil quàm fui gratia& cogitate,& facere hominé videret. Ciceronis tcftimoniümin comentario nóftroinhunc vfuni adduximus, quod hic longius effet poriere. Illndaüt quod Apollihisoraculo tribuunt, Nofce teipfum: fatis fidei nobis No/fre teifaciet, hominemintus&in cute nequá ac malum effe. fun.
Non enim didum cftjvt hominemad fefe conuertat;vt fe contempletut ad fruendum:fed vtin fefe defcendat, àtdsexpegdat tum fe, tum füa:iam tant luem indubie offenfüurum,vtnon temere vel de feipfo magnifice fentiatquem ficiacere videt: vel de alio maléfentiat, quo fc nihilo videteffe meliorem. Cüm ergo ne humanam
quidem rationé fugiat,fi modo ingenue fateri voluerit
in penitiffima fefe abitrudens ncbulo;hominéin vniuerfam effe malum: qua fronte audetis humanz innoHumana
centi fidendum effead(erere? An forte di&uri eftis, mnocmrie nullo modo fidendum effe? O mnes ergo veftra fenten- nibil fidetia vltima damnationi adiudicabimur: fi enim inno cétianoftrà comparari felicitatéoportet,&caomnibus cft negata,iam felicitas quoque nobis pérfjt. Curergo
vosinnocenti3(imulatis? Cur multi veftrümid Chrifti
fibifumüt& gloriantur: Quis cxvobis;dicentes,arguet me de peccato? Iam ergo confiteriarbitror, vt fiue annuatis homini contingereinnocentià poffe;& exinnocentia(quam Apoftolus iuftitiam vocat) felicitatem fiue negetis;hypocrifis veftrain lucem producatur.Nant fi perhibetis felicitate, noftra opera cóparari poflc;iam. obftat ratio.communisd;fenfus:quid enim vobis cü fa ctis literis? quas fic à» eesto ets epa habctis, vt vbi vbi libétabijciatis.Si negatis obtineri poffe;cur ergo fimu* latis,
r
dun.

4
396 DD.Io. OECOL. ET HVL7ZVrN. latis, quod nulli mortalium videtis pote contingere, vosiam ambabus manibus tenere? Legité iterumatq; iterüm hüc Elenchuntoro,& vosipfos agno(cetis, nifi eftis demone obftinatiores. Quid ergo? Apud Vangionas Chriftum negatis, cümad operum fiduciam reducitis, có quód qui ifthic religionis ftudiofi recens fadt funt;hypocrifeos artibus parüm exerciti fünt;atq;ideo praftiggs veftris obnoxij: dum efim fordes véftras fpe&antatq;fimul magnifica deinnocetia Verba, iam(ordesautumantyosinduiffe, quo magis Deügnductitis: adeod; véluthominésDetample&tuntus, vDertim qux habentfuppeditant:que enim tam conftans arca foret, vttantz fan&itati fefe non dederet? Quod tanitenax marfupium, quod ad tam vehementem fpiritum non. hiaret? Ventres. Apud Groningam vetus Inftrumentü negatis: circum enim regioneni plurimos cffe videtis, qui fimulata fanctimonia nihil mouentur: audaciam, qua fpiritum ia&tatis, vbi Scriptura no fufficit; deteftantur.Cim ergo Catabaptifmü, exquo veluti fonte fpetatis omne cófilium veftrum deriuari poffe, nulla Scriptura videtis prob sr inning autem baptifmu mvycteri Inftrumento dcfendi poffe: iam vetus Inftrumentum abijcitis. Pars ergo nouum cimi eleuatis; pars Vetus;nihil reliquum facitis, quàm peffimos atqueincopftahtiffimos homines vos effe proditis, imo 75x. Düm enim quz ad baptifmum pertinent, ex commentarijsqua de Chrifto fcripta funt, depromitis, Chriftum autem ipfum euacuatis, iam nulli notum non eft;quodomnia ex contentione facitis, quantamcunque fiue fanditatem fiue fimplicitatem per hypócrifim fimuletis. Ácrurfus: Cümvetus Inftrumentum
; rcijcitis

EPISTOLARVM LIBER IL 397 reijcitis hác potiffimüm cauía, quod quz de infantium baptifmo ex eo adferuntur, füftincre non potcftis: euidenteroftenditis, quod Deum qui&veteris& noui Teftaméti Deus eft, pro nihilo reputatis. Ne quzÍo tibividear, optime Lector, infolentior, videbis omnia effe apud iftos deteriora; quàm ftylus nofter profequi poffit Quod autem iftud. vzwor foueant: fed quid dico vzvAo, càm nihil obícuré& vetus Teftamentum& Chriftum ipfum negent? verba eorum quz hic tra&amus paulo diligentius expende. Paulus, inquiunt,docet anathema effe, quicquid non in Euaneclioatq; fermonibus Apoftolorum contineatur. Vides vt aperte vetus Inftrumentum faftidiunt? Vides, quód qui maximé Scriptura niti videri volunt, nó modó Scripturam, vt hic Paulo faciunt; deprauant; verum ctiam cam ipíam Scripturam diffimulant, quam Chriftusin teftimonium vocauit,& Apoftoli nihil docuerunt,quod non ex ipía vel haufiffent, vel probarent? Bellum atque do&um fcilicet verbum, quicquid non in Euangelio atque fermonibus Apoftolorum contineturanathema fit. Prophetarum atq;adcó Poctarum oraculanon habenturad verbum in Euangelicis com-. mentarijs atq; Apoftolicis, ergo anathema funt.Sicloqui debent, qui c magiftros omnium facit; Quis obfecro ficloquitur? Nónne omnes qui deifto axiomate loquuntur, fic dicunt: Quod citra facrarum literarum veteris ac noui Teftamenti teftimonium adíeritur,anathema eíto?Sed nuncincrepationi modum imperabo:
fatis enim pellucere tibi pijffimeLe&or puto, VA. C 41 4Catabapti
flarà. inepta argumentatio.

flas nec
dere; Aposlolis.
398 np.Io. O£cor. eT Hvr.Zviw, EO CATABAPTISTAE. eg Oannes iuftam caufam reddit cap. 17. peros ficloquentis Chrifti: Non pro cis,puta Apoftolis, tancum rogo:fed pro eis quoq; qui perverbum corum credituri funcin me; Apoftoli fermoné fuum à Chrifto habebant,Chriftus autem à Patre acceperat.
:: ARESPONSIQ.
y Aectu verba Eedor, mox przcedentibuscorum iunge, vtvideas quàm exercitos fenfus habeant in adducéda Scriptura,& quàm egregie quadrét,
qua fic cornicátur apud imperiti multitudinem. Quid
iftaautoritate Chrifti volüt? Num prebare quod Chrifto credendum fit, có quód qua dixerit& docuerit, cx
Catabapti Patris pectore hauferitdifcipuli autem e fuo? Cur ergo
non credunt Chrifto,quiproximeante hec verba fic faChrift? tus eft: Eco pro eis fandtifico meipfum,vt fint& ipfi //'(an&ificatiin veritate: hoc eft, veré atq; fideliter(andtificati fint? Quibus ille verbis aliud proríus non vult, quàm Paulus,cüm dicit Heb.10. Vnica oblatjene confümmauitin fempiternü(an&ificatos. Cur non credüt. dicenti Non enimmifit Deus Filium(uum in Mun di, vtiudicet Mundum,féd vt(aluetur Mundus per ipfum. Quicrec tin cum,noniudicatur,czc.Etnemo venit ad Patrem, nifi per me? Cur ergo non credunt Apoftolis cius?Petro fic dicenti:Ipfi vos(uperedificamini lapides viui in domos fpirituales,in facerdotiü fan&tum ,offcrétes fpirituales hoftias, acceptas Deo perIefum Chriftum.Paulo:Peripfum habemusaceeffum ad Deum,Et ipfe cft redemptio noftra: imóin quo verfatur omnis Pauli do&trina; quam vtoftendat;perfolum Chriftü& peccata aboleri,&fíalutem donari? Cur rion credunt
Ioanni?

| I
EPISTOLARVM LIBER IL 399 Toann?? Filioli;inquienti,hzc fcripfi vobis, ne peccctis. Quodfi quis peccat inter vos,aduocatum habemus apud Patrem Iefum Chriftàiuftà. Et ille eft propitiatio, nonpro noftris tantüm,fed pro totius Mundi peccatis, Nonergoinhoc faüt,vt probentfidé Chrifti atq; Apoftolorum verbis effe habendam, cümipfi eis nulla habcant:fi enim haberet; operumiuftitià non adfererent. G AT ABMEPTAISI AE,
vExto. Eoiurc quo Zuinglius infantes familiz: obtrüdit,cgo expellam: fed Scriptura,quod Zuinglius
abíqg;. Scriptur'afacit:infantes enimnon poffünti ine terfamilias baptizatas computari.
RESPONSIO.
Rimünrquzro, quo me putctis iure infantes famils obtrudere. Nullóne? Non ergo vidiftis ex hominibus homines nafciparentes liberos alere atq;
Liberos de
familia pa retum effe
tucri. Vides, vtangcli ifti cacodmonis nuntijomnem 57/5, q» humanum fenfum exuerüt. Apud inferos fcit princeps. 5, corum,damonem non cx demone naíci ideo iam ile jure.
lius mancipia fadi, arbitrantur apud homines exoletü €(fec,vthonio generct homin£: atq; quod genuit,tollat. Audite ergo quid; quomodoq; dicamus, Verifimilius cte Apoftolos baptizauiffe infantes, quàm fecus.In facris.enim literis habemus totas familias ab eis effe tin&as:in quib.veri(imilius fit infantes fuifle, quàm. fecus, Vobis ergo nó vidct veri effe fimiliüs? caufa depromite,ac docete quomodo veri(fimilius fit;nó fuifle infates in eis domib. quarütres adduximus.Sed Scriptura;inqoexpellà.Quis es obíecro,qui expe Hes?Expella;ait: oTM tmagne apud vosautoritatis cfle virü,qui fe polliceturexpulturü:nihil tam adfert, neq; flagtü.neqs ferulam.

4oo DD.Io.OEcor. ET HvL. ZviN. rulam eis intentat. Vtcunq; enim pollicetur, nihil przftat, vnde autoritati füz exigere arbitror, vt credatur, aU,€ fcilicet.Infantes;inquit, inter familias baptizatas cenferi non poffunt.En tibi Scripturam:Magitterille nofter dixit, cenferi non poffe, quis ei audebit contradicere?Zuinglius ait,(ine Scripturaobtrudit familie liberos.Quid ergo,fi te furiofe onager(Nolo enim hominis nomen,quem iam inter vmbras arbitrorin Phlegetonte baptizari,producere:cüm quod cumlatuislu&ari ludicrum videtur, tum quod certus non fum, etiamficertis conie&uris adducar; quísnam fit autor tam do&e confutationis:)Scripturis oneré, quibus docearis in baptizatisfamilijs infantes acceferi?In actis Apoftolicis fecundo: capite fic habemus: Omnes autem credentes fimul, aut ceodeminloco erant,& habebant omnia communia. Hicrequiro, an'ne credétes liberos fecum habuerint, nécne:fi etiam: quomodo ergo non faerunt in familia corum?(i minus:curergo nufquam leguntur fuiffe folliciti quod non liceretliberos fecum habere ei qui credidiffet? adcon immanis fpiritus fuit, qui cos inftinguebat, vtliberos abdicandos effe didtaret? At nó vultis, quód nó habuerint atq; aluerint apud fe,fed quód non fint Chriftianz familie accenfi? Quazro ergo, qui vobis nomine familie veniant. Dicetis hauddubié:Ii quiiam ficadolceuerunt, vt norint quid lex fit, quid peccatum. poenitere enim oporteat cum, qui baptizati velit: poenitere autem infantes cüm non poffint, non poffe nomine familiz comprehendi, Deo gratia, quod tam pulchré funem ex arena didiciftis texere, mendacium ex mendacio torquere. Pofteaquam enim obduzuiftis neminem effe baptizandum, quàm

*
EbPISTOLARVM LIBER IL. 4o: quàm quem paenitere fa&orum poflit: iure infertisinfantes non debere baptizari:at hic Lege opus erat,qua vctaret.íed nó habetis Legem,;vos ergo lex eftis; atque vbileonina deficit; vulpinam. adfuitis. Quid'ni? quis enintex fratribus veftris expendit,quá probé autimprobé colligatis.Nosautem; qui nihil adferere didicimus, quód nonabundé firmum effet ac fultum diuinis teftimonijs: fcimus Ifaac etiamnum ínfantem fic effe de familia Abrahz,vt&ancillam;& de canatum, parentem ipfum pellere compelleret. An vobis idem videtur? Paulus enim cum Mofcait: Non erithzres filiusancilIe,cum filio meo Ifaac. Heres fuit: indubiz ergo de familia fuit:nam& de familia funt, qui heredes non funt, vtferui&liberti. Nolo hic dicere; quod&iurifperitis filiusfamiliás diciturquem vos hic Saepe e fed huc!4eil abdi tendo.Exodi duodecimo ficlegimus nos; qui vetus at- eatis. quenouum inftrumentum adimus; tanquam duo candelabra,quo minus hallucinemur,cüminterim vos veftro fpiritu viditatis, perinde atque margarice fuo fu&u;cum fuperné cis hihililliquitur autirroratur.Sicinquam legimus.Si quis peregrinorum in veftram voluerittranfire coloniam,& facerePhafe Domini: circüncidetur prius omne mafculinum eius,&tuncritc cclebrabit.Cur dicitur hic;Omne maículinnm cius?an hocquoq; ad adultos tantüm pertinet? quomodo ergo przceptum eft, vt dieoctauo circumciderctur omnis mas? At non funt tamen infantes de familia. Mihi contrà videntur effejipfi enim hereditatem adeunt. Vcftrüm autem eft Scripturis probare, quod qui pro ritu atque religione parentum Ecclefie Dei fignum recipiunt; de familia parenyum fuorum non finta quod quia
C zqué

452; DD.Io/OECOor.ETHVvrJ^Zvrw, eque poteftis atq; Ithmum: perfoderc;, aliud tef imonium adduco.In A&is 2 1. fic fcribit Lucás: Etpoft dies aliqnot proficifcóbamur, deducentibus nos omnibus cum vxoribus acliberis; c?v. An& hicliberiadulti modofüntz& fiadultinonfunrdefamilia non funt: Quid ergo miraculi eft ,aut quz propeníio jfi patresfaniliás cum vxoribus& iuuenibus aut. adolefcentibus Apoftolum deduxerunt?fed hzc fuit prgpenfio, quod patres cum vxoribus infantes fecumi& ferrent& trahcerent: quémadmodum in tanto ftudio fieri folet: Iam vüque non trabebant fecum alios.fed fuos liberos. De eorum ergo crant familia. Non eft, curte;bone Le&or, femper admóneam, quoties ftropham aut dolum aliquem arguerio. Quid enim difficultatis erit, hanc effe maligam deprehendere, quod credentium. infantes nonaccenferentur paterna familia? ftultitia eninr cffe nequit;cüm&illiipfi Denkiorü, Hetzerorumaut Cutiorum(mirabile auitium) familijs ab ipfis vnguiculis aceentfint, y 0009":" peut CM Tut BLATT IDST.AE. CY EPrtimó.Dainfantes in his familijs füiffey non taSs Cfüffragatür veritas, vt infantesifti baptizati fint: fequiturautem cum cótumclia veritatis&(apientiz diuina. i LAN s em) AESPONSIO. /7w Vis fatis miretur homínis fiduciam.Donat vt fue(rsen: in familijs iftis, atnon eflc baptizatos. Cüm tamen primo loco(ic fonent verba: Daptizaui autem& Stephanz domum.Secumndo fic:Cüm aüt baptizata effet& domus citis. Tertio fic:Et baptizatus cftipfe& omnis domus cius: Quomodo in genere potuit
aulam cdd

EPISTOEARVM LIRER IL.403 potuit primo loco dieere Stephane domum/fe baptizauiffe;,quam nó baptizauit/fi püeri in ea fuerunt qaos nóadmifi? Aequédcfecindoloco dicendum eft. Sed vitimo loco quunmrperhibetxomnem domum effe baprizatam;quidcaufz eft curmon videanr, hocinter initia credentibus fuiffein more, quod. Abrahanio& pofteritati eius, qui omne feruorum fuorum genus citcuncidit, tàm bello captos, quàm vernaculos; quàm emptitios;nedumdiberos, ficut pauló antéexloco de Exodo citatopatet.V bi Haiduricoblkina ue A cidi debere omnem familiz marem;& nulla vfpiam.fit credendi, aut aghofcendi Dei, qua tamen prztipua omniüctira debet eflementio.Sequitür dutem,;inquit, cum contumcelia veritatis;& fapientiz Dei. Clin neutram agnofcant, vtranq; perhibent contumelia adfici. Quz enim fuit contumelia fiuc Dei vetitatis(iuc fapientiz quod Hebrzorufm infantes circuncifi(unt,& fidelibus familijs connumerati;Sed hzc(untmaghificaíftorum verba. Hec eft eorum tám preciofa merx, ampulig(e(quipedalia verba.Ad huiutmodi xcrbá, quibuStmagnis nominibus maledicüt, imperitum vulgus$ aures arrigitatq; applaudit. Fre
CHuT 4BAPAJ GST AE,"DP ap
Ctauó: quód Apoftolus pueros nec intellexerit,
nec baptizauerit, teftatur vltimum caput liuius Epiftolz. Zuinglius autemhoc perfidiofe reticet,
có quód cótfavitreumi fundamentum fuum facit.Paulus depingitdoGis cam familiamjifthic cüm fic ait:Noftis domum Stephanz, quod primitiz funtin Achaia, &in minifterium fan&torum feipfos ordinaucrüt,vtfiti5 cis fubditi, atq; omni cooperáti atq; laboráti.HniufC 2 modi

bi
4e4.DD.Io;OEcor.ET Hvrt. ZviN. modi familiam non agnofcit prdobaptifmus, neque padobaptifta, fed miflam faciüt, eft enim contrai píos.
OLAUN RESPONSIO.
T alijs locis multis;fic etiamifto facile deprehendimus autorem friuole confutationis huius:quá*. uis maximo argumento eft lingua Heluctica.qua fic eft(cripta,vtexternum aut peregrinum verbum nullum habeat.Attamerivt diximus,cüm homo iam indubiéapudinferos tantum aftuer, quantum hic Catabaptio perlutus alfit, miffum facere duximus eius nomen.Quzergohzceftimpudentia, ó vmbra, cüm adferis nos hec Pauli verba noluiffe agnofcere?Nónne primis congteffionibus duabüs hic verba funt ab Het» zero produtta?Nónne ad hunc módum rceípondimus, fynecdochicum effe(ermonenm, quales prima Corinthior.decimo funt: Patres noftri omnes fub nube fucrunt: fuerunt enim& infantes füb nübe:at fingularis corum nullafit mentio. Omnes marc tranfierunt: At infantes tranfirenon potuerunt. Tranfibant ergo qui non tranfibant, fed baiulabanturab his qui trap(ibant. Sicin familia Stephanz fuerunt, qui prmielieren: cxomni Achaia:füerütfimul qui de Ecclefia effent, qui actu per ztatemnondum crederent, neque minifterio fan&orum fefe manciparent. Omnes in Mofe baptizatifunttomnia de patribus loquitur: hoe eft; dc maioribus& abauis:quos tamen fic accipimus, vt quitum pueriinfantes effent, nüc Paulo patresappellentur. Ex his enim fuit populus Tíraéliticus. Non ergo foliadulti tunc in Mofe baptizati(unt,(ed infantes quoque: Qui etimin maris rubri tranfitu infantes erant, fi baptizati nofuntonorecie dixit Apoftolus; omnes efle in Mofen baptizatos:

i
EPISTOLARVM.LIBER IL. 405 baptiZatos:fucrütenimipfi quoq; vtiom diximus, poftcrorü patres.Quo vos hic vertetis2ne obiterhoctrateam; Infantes tum baptizati feriburttur ab Apoftolo. Sed dicetis figàüram effc. Ree fané: figura ergo fuit, quodficut tuncinfantes de familia patris tàm terreni quàm coeleftis erát,& Sacramttis éorü fignabantur:fic & nurtc quóq; qui Chriftianórüliberi funt; Dei quoq; filij éàm fint,filiorum Dei'Sacraméto vtüntur. Non inuenietis rimamyllam qua poflitis clabi, Fa&is enim'atqe exemplis ftulteadinegatiuam argumentamini.Imó ànon fa&is,& non exemplis: quid enim aliud agitis; quàm. Apof(teli non]eguntur baptizaüiffe infantes, er- Catabapti go baptizandi non funt*An'non omne robar veftrum ri fumin hoc vno cdrdine vcrfatur? Nos autem nó itidem,fed"m argu fa&tis,(i modo exemplis tandum eflet átq;iudicandu, Meum de nitipoffemus hoc niodo« Hebrzorum infantes bapti. m izàti íuntomncs fubnube,&ijn mari;perinde atque no-" s pueftri. Paulus eniminhoctotus cítpredi&oloco,vtpro-' bcreos non minus noftris efle Sacramentis initiatos, | quàmqnofipfos. Sequiturergo primi; quod tempeftate Pauli nios Apoftolorum fuit infantes baptizádi.Sccundoó,quódfi quis inficietur, iam Pauli fententiam vitiat. Quid enimaliudifthic, quàm paria facit? nos non cíIt(uperiorcs illis; illos aütem non inferiores nobis. Tiibüitergo eiscademSacraméta, qua nos habemus: nobis autem ifta qua ipfi habnerunt, vt Cólof.2. Non poflent autem priíci ifti omnes.effe baptizati perinde atque.no s,finosnonomnes baptizaremur cum famiE.His ergo omnibus baptizatis, nobisd; paribus fais; fitmanifeftum; quod ficuti ipforüm infantes ornnes in inari baptizati funt in Mofen, fic credentium 3 quoq;

Ld
»
&";$ 456 DD.Io. OECOL. ET HvL.ZviN. quoq; omnes,tempore Apoftoli baptizaréturin Chriftum. Nuncin viam redeo,.ac dico, fyRecdochicé de filijsItraél didum effe, omnes maretranfrerunt: cüm famen ad verbumiip(e tranfitus fjs modo conueniat, quí perztatemautvaletudin£ ire poterant:& Omnes candem efcam fpiritalem comediffe:cim4j modó ederin£, qui fpirituales erant;nibilo tamen fequius dé omnibus dici quód ederint: fic& hoc loco. Si Paulus ipfe hanc vocem, Omnes, addidiffet etid acq; dixiflct: Omres de Stephanz familia dediderüt feipfosminilfterio fandtorumyadhuc tamenipfafynecdochesvi& infantes fimat in familiafuiffe intelfizérentur;& Domitio fefe dediSynecdo- diffe,1j quiiam eredidiffent. Hoc enim denatura cftfysbe$ vis. necdoches,vt eiim oninc aliquod corpus;qiod partes multas habet, casq; aliquain re fimiles, aliqua diffimi les; ftintetim de vniuerfo corpore quid pradicatur ,de parte tamen intelligatur: interim yerÓ de parte corporis predicatur, de toto tanien corpore intelligatur: Exemplis difcite quod dico: Exibat adeum' omnis Iudea.Videtis hicomnem Iudxamproijstantümponi| qui exibant. Atq? duplicem cffe fynecdocham; Vnam, qua Continens pro cótento accipitur Iuda regio pror incolis: Altera, qua dicitur, omnes habiratores exijfte, cüm bona folumnmio do pars 4d eüi exierit. Centrá veró,Ifai tertio:Pro eo quod dleuatz füntflizZion.Ibi filie,pars Zionfuntzattamempro omni pF Iu Mud principibus ponuntur, qui impie criftascontraDominüm erigebant. Exodi 16.Murmurauitomnis Ecclefia contra Mofen. At quomodo pueri murmurartünt? qui quod gererctur, ignorabant? quod fihon murmüra- 4 runtjnon murmurauit omnis Ecclcfià: ipfi enim infantes de
€x

Ép:STOLARVM. LIBER IL. 467
tes dé Ecclefia crant. Videtis quales nam literatores fi- Cuelanii ,: Jfaràt logotis Atene laboratis:& quo maxime fiditis, focdiffi-/, mé ignoratis ,Litere enim foli haretis,& quod ad ex- naci. pediendumliteraminter prima pertinet, ignoratis. Dicite obfecro; quibus di&um fit; Non fumas in vanum nomen Domini Dei tui in ostufi:& Ne fureris,& fimilia.Nónne vctetibus, qui populus atq; Ecclefia Dei erant? At pueris infantibus ifta dici nó poflunc no erunt crgo pucri dcEcclefia X populo Der Abfit:crant enim iufintesm cmbra populi Det, imopartes populorum, Genef2 5. Coftatergo;quod qu&cunq; ad corpus aliquiodaurvhiucrfitatrem dicütur,atqsin cà vniuerfitatc pars eft. cui non competit quod dicitur: nihil minus cft deifto corpore,ctiamfi quadam ad fe nihil a Atq; rur(us, fi aliqnid parti hnius corporis aut vfTuerfitátis dicitur,quod ramcenad camrpartem minime pertinct: fic ad totum corpus pertinet, vt castantüm partes tangat€ admoneat, qux ei quod dicitur, poffunt effc obnoiij, vt in di&is exemplis iam nullonegocio patet. Non furerisjnfantibus nào dicitur fedijs qui huic malo pollünc effe obioxij, Rurfus quz Iíaias filiabus Zion comnminatur, ad omnes pertinetqui violentia&faftu füohomines dcprimebant. Sictum, etiamfi non tam rinüultis, rcfpondebamusad'eümJoct, quem Hetzerus exPauló adducébat, quo infantes€ familia Stephanz cxcluderet;quàm tam cnampliffimatnfi amplifica quz de ca facit Paulus verba digne cxpendamus fuiffe apparet. Manentergo adhuc infantes in credenti fami lijs.atq; baptizantur;ac dum de eis familijs mentio fit cumd; ad cas fiue fcribitur, finc fermo fit, ad cam parte peruenit ac pertinct,qua horum capax eft quz dicütur C4 aut

498. pp.Io.OECOL. ET HVL.ZVIN. aut memorantur.Infinitapotuiffemus éxempla producere; cüm nullo fermé tropo Hebrzi vtantur impenfiis: athis putamus guftum effc datum, quo dcinde reliquafacilé omnia expediàs. Hzreditas mca Ifracl, quibushoc dicitur? nonne omni potteritati Ifraeliticz? at pucti hocnon capiunt: tonergo fequitur, non cflc de hzreditate aut peculiari populo:(éd cm pars fit; quz «uod dicitur minus intelligit, nihilofequiusadtotum corpuspertinet.Sic cüm Chriftus dicit:Ite; docete om. ncs gentes, baptizantes eos, ec docebant"Apoftoli omnes quótquotad doctrinam crántaccommodi,& baptizabant quotquot ad baptifmi Sacramentum erát idonei. Rr. Mur En,.: Q^ CATABAPTIST AE.
T On9.Paulusvirvéraxvult hoc primo capite oft.
dere;fe paucos'Corinthibaptizauiffe:Zuinglius—| , Autem&luiteftesPanlum.mendacij arguunt,& dicunt, cum plurimos'bap tizauiffes cim dicür cüminfantesindomo Stephanebaptizauiffe:'—.. :"t uv RESPON$I05 T
: Oz dicimus infamilijs hauddubi? infantes fuif(c, ideo fequiturfcilicer, ergo Paulümmendace faciunt;qui fe paucos adferit bap tizauiffe:quafi fi infantes quoq;baptizati fint, iam intra paucotü numerum contineri vltra nequeánt, qui baptizati füntab eo. Qujdquafofaciashnictanvffupido hominumgeferi?—| qualem putas effeEcclefiani, quafic diffe:.* T.H* I
rentinon dico credited au- A e| ICmprabet? sv^|
addbddddmlE:
CAT 4E

EPISTOLARVM LIBER'IL| 4o9 CATABAPTIST AE. Ecimoó.Quód/ficres habcat, teftatur hictextus vpfücloquitdr: Né quis dicat, quód in nomine mco báptizatus fit, atq;inde tumeatpropter mc. | Sicrgoibfantes loqui potuerunt,& factiofi effe,(ficut | Zuinglijifti compellunt)iure baptizati funt. pu | RESPONSIO. pod. | Idequám potentes fyllogifmi: Ne quis dicat, ait: pueti infantes nó poffunt dicere,nec fa&iofi'effe, ergo non fünr baptizati: quafi veró fa&iofinon effent;nifi q dicerétfe Apolli effe;Cephe,& Pauli.Deindequafi per Synecdocham nó dudü didicerimus,.id de quaq; parte intelligendü effe;Quod ei eft accommodáü. CATABAPTIST.E. Ndecinfó. Quod Paulus Corinthiacos infantes baptizanerit,no eft verum.& E$P0 N. Bonaverbaqugío? CA47.48- Quamobrem Quiafolümodó credefites baptizauit,aut per alios baptizari curauit. RESPO N. lam tandem cgregie colligitis:optimé enim fequitur, Credétes tantü baptizati funt, ergo infantesnó potuerunt baptizari:fi modó iftam exclufiuam, éredentes tantüm baptizati funt ab Apoftolis, ihuiolabilem cuftodicritis. C 4 7 48. Quemadmodum ex A&.18.& 19.in confufionem& clenchum fedu&ionispedobaptiftarum firmabimus. R E$ P ON. Parturiunt montes. C 47 44 7. Etfichabeturin AG. 18.Cüim Paulus Corinthi effet, Crifpus Synagoga ma| giftercredidit Domino cum tota domo fua:& plurimi Corinthiorum, qui fimul aufcultabant.(Interpretor enim fümmafide ad verbum, nihil deprauans, quomodocunque jíti lingua ctiam Germanica fiue palpi$ tent;

are DD.lo. OECOEL. ET Hvr.Zvtw. tentfiuc balbutiant.) Cred Icbant& baptizabantur. Infantesnon potuerunt aufcultarc, nonpotuerunt crgo credere:multó minus, baptizari. Nà atreridétegfidclcs baptizabàtür. Et. hictota domus fidelis eft fa&a,e qua infantes excludütur: atq;fic exclufi funt, vtnalli ifthic fuerintautfi füerfiG;nó funtin eam. cóputati, acperinde neq; baptizati:&ideles autemfamiliz baptizatefunt. RESPONSIO. Á
Nfantes aufcultare non potuerunt:(cd-no fequitur, Ip nonfüntbaptizati: nufquam enimlegimus interdictum, vt cr cdentium irifantes, nifi&aufcultauiffent& credidiffent,non baptizarentur. Nos interdi&um, quod yetet,requirimus. Sed pulchre adijcitis:Et hictota domus cft fidelis fa&a. Cedo. Pergitis, E quà infantes excluduntur, Idipfam oro htgris facris probctis. Audio dici, Infantes exeluduntur;at excludi mufquam audio diuino oraculo. Tota hic vobis periclitatur difputatio. Certamé cratinter Apoffllilos, Ecquid Euangelium gentibus. quoq; effet» redicaüdum, tiec nc? quod quidem certamé partim ex falfa colic&iohe, partim vero ex verifimili oriebatur. Fallacia colfc&ionis hzcerat: Nobis eft promiflus Chriftus, erg g gen&Gumnon eft... Quisenimtam expers fenfus eft, V£non experiatur fequinulla ratione poffe: Nobis Iudzis cit promiffus Mofclia, ergo gentiüno eft: fieri Lenin poteft, vt& gentibus fit Promiffus: id quod facra literas infinitis modis teftantur; fic& prafcntiloco. Tcftantur Apoftolorum fctipta cos qui audiffent& credidi(fent baptizatos efie: fcdiam; non fequitur; infantes cr gonon fant baptizati ab cis; fimul cnim veré poffunt cffc; Apoftoli baptizarunt credentes, Apoftoli ba:(*^ ptizaruüt

A EPISTOLARVM LIBER IL a4r& prizaruntinfantes: ficutfimul verz fünt.. Hebraicircumciderunt adultos,circumciderüt& infantes. Adultus enim, inió decrepitus Abraham,;& circücifionis fibfpfi vulnus inflixit& infantibus Itmaeli atq; Ifaac.Hal lucitramipi ezgo ó Catabaptiftz;cinrindefinitam propofitionemexclufiuam facitis.Exclufiua eft vtraq;:Nemo debet baptizari,nifi qui prius credidit:&, Infantes non debent baptizari:fed ex iftis, Apoftoli baptizarunt crederites,& Apoftolino leguntur baptizauiffeinfantesinon pofluntfequi;non enim equipollent: Apoftoli baptizarunt credentes,&énemo debetbaptizari, nif qui priüs credidit.Neq; ifta: Apoftoli non lcguntur baptizauiffeinfantes;ergo non funt abis baptizati, aut non debent ànobis baptizari. Fieti enim poteftvt fimul credentes baptizauerint&infantes,atq; vt aut bapizaucrint infantes, illud autem literis mandatum no fitadtilon baptizauerint nihilo tamen minus perEcclefiarum miniftros fiue baptizati fint, fiueius baptizandi fit. Miffi enim erát ad predicandum ànte omnia, nonad baptizandum. Si Sophifticamhic nobisimputctis,vt eft caluniniandi audacia, fcitote quod iftud veftrüm logicum eftimo paralogifmus: Apoftoli nonlc- cutabapti guntur baptizauiffeinfantes;ergo nó baptizarunt;aut farum pabafttizarinó debent. Vnde&nos cogimur tela in vos ralogtymss, vcltra regererc. Verifimile autem,quo adducebantut Apoftoli, vt putarent gentibus non effe przdicandum Euangelium,;hóc fuit. In priore miffioneinterdi&ühocn odo fueratIn viam genii ne abieritis: quo eis verbo licebat effe contentiofiffimis: Chriftü ipfum in hoc effe,vtfe folis Hebrazis feruet: qualefi vos haberctis verbum, dij boni qua nos dudum procaciaob" rüiffctis?

AT2 p D.1o. OECOL.ET HVL, ZWIN. ruiffetis? Áduertite igitur hzc duo mandata: Euntes docete omnes gentes, baptizantes cós in nomen Patris, Et, Itein Orb£ vniuerfum,& predicate,ce.ditpenfatióné atq; abrogationé huius interdi&ti, In viam gentium ne abieritis., eíle. Dudum enim& docuefant & baptizauerant.Qui ergo ha&cuus intraludzz fepta cocluficrant, eisiam aperittotius Otbis prouinciam; Quo obiter non ignorctis, iftoslocos nunc tandem velut Antithefim opponi ei, In viam gentium néàbicritis:atq; aboleri. Nondum ergo exclufiuam, quod nemo baptizádus veniat quá qui crediderit, probauittis. CATABAPTISTAE.|., Erindehabetur decimofexto capite: Crede in DominumIefum,& faluus eris,& domus tuà. Atq;vt domus eius cü co falua fieret,fequitur vltra: Et diccbanteis verbum Domini, atq; omnibus quiin domo erát:vltra fequitur: Et baptizatus eftipfe& enanes qui eius erant, extemplo. Verbum Dominiaudierat, ideo baptizabatur,& omnes quiin domo eius erant, etiam audierant,&idcó baptizabantur.Vbi iterum infantes excluduntur:nequeunt enim audire& credere, quemadmodum vltraféquitur; Etexultabat cum tota domo,quod Deo credidiffet. RESPONSIO. T hic diffimilem quzdam,non óptima fide in liaguam Helueticá translata effe, breuiter aio? Vna Synecdoches bipenni totus hic nodüs poteft fecari.Nam fiinfantes inea familia fuerunt, iam quz de fide atq; do&rina dicuntur, ijs. dabimus, qui&capere & credere potuerunt:quz veró de bapti(mo, tjs quide. familia fidelis heri erant:(ed per etate autimbecillitate neqi

EPISTÓLARVM LIBER IL. 415 neqjaudiebant,neque credebant: Cim enim Deus fic intonat: Áudi Ifrael, Dominus Deustuus,Deus vnus cítomnibus qui de Ifrael erant, loquitur: quód aüt infaites noaudiünt,neq; intelligunt, non eliminat eos; quo minusfint dc Eccletia populi Dei: aut quo minus cü omnib?,q&audiebàt€ credebát, circüciderentur. E GATABAPTLIST AE.
Vodecimó.Philippus toti ciuitati Samarie prediJcauit, vbrhauddubie infantes fuerunt. Lucas tamen verbis infüperabilibus fic ait:Et baptizabantut viriatq;foemina: Viri atque foeminz inquit Lucas. Quódfifciolus aliquis diceret; quemadmodum nuper feeit quidam Vvittenbergenfis Sophifta, foeminarum nomine puelle quoq; comprahenduntur:virorü vero, mares:figmétumhóc erit. Ante enim hac verba fic habetur:Philippus przdicabat ipfi credebant. Ipfiinquá viri atque foeminz credebant& baptizabantur. Hic ctiam cadit Synecdocha, Zuinglij alterum fundamentum.Quz Synecdocha comprahenfiuus fermo eft, vt vbi Scriptura deredentibus baptizatis loquitur, etià infantesinter cos compra hendantur: quam ille ex deprauatis Scripturelocis, quihoc nunquam poterunt, probare nititur. RESPONSIO. ; Vid Vvittenbergenfis ifte tecum, Ovmbra, cüin i;) humanis effes,egcerit obmitto. Attamen hoc cettum eft;neq; liunclocü excludereinfan tes,ctiam fi nullam de eis mentionem faciat. NeQ; enim excludit quenquam,qui mentionem eius verbo non facit:aliud cftenimexcludere;aliud omittere,obmitti poteft, qui tamen nulla ratione excluditur; exclufus nunquamin * ràtionem

A&i4 DD.Io. OECOL, ET Hvr. ZwtN. rationem venire poteft. Cüm ergo obmiffifimulcum ijs quorum diferta efthabita méuo,perSyneedocham comprzhendantur, vt fatiscft oftenfunr adhuc expe&amus quando tandem exclufionem iftam; qua dicitisinfantes excludi, probetis; nosenim percompra8jy1tc6?- henfione(hoc eft enim Synecdocha, nifi quod Latina
voxhon cíttàm propria atq; Greca) includi probauiinus. Quod autem promittis, oftenfuros effe quomodo Synecdocham exdeprauatis Scriptura locis adícrucrimzterum eftis pollicédo ditiffimi,preftando pau perrimi.&üm enim pergitis ad reucllendum Synecdocham,iam eam fortifliméadfcritis. CATABAPTISITAE. Tin Ais 2.Omnes autem qui crediderant fimul crant,&habebant omnia communia. Hicinquit Zuinglius: Si foli credétes fimul fuifiét, quo quefo relegaffenrinfantes? fi abieciffent;à fe iam bellé.credentes fuifIent, qui cotra Domini przceptum pucros extruderent. Numeráturergo&liberi credentium intcrcredentes, atque cum cis baptizlimtur. Ad quz(ic rcfpondemus:;Zuinglius re&éloquiturcü dicit: quod noncflent credentes futuri; filiberos à fc propuliffent. Qui enim fieri potuiffet, vt hi qui omnia habebant cómunia, liberosquoque non habuiflent communes, nceq;in commune cducauiflent, iuxta przceptum Domini? Infantes ergo not coninumerantur abtreputanturintet credentes: fed huic. connumcrantur, quod credentes habebant ómnia communia. j RESPONSIO. Ides eoptime Le∨quó fc vertat médacium.PoV iius connumcrantliberos credentiuin corum iu» mentis

EPISTOLARVM' LIBER|]L.
montisarque farcinis, qudm parc ntibus ipfis: ne t Libert Mid cetcogantur eos per frnecdocham fub nomine cre- tabaptit d dentium comprehendere.? Noluntenim cosin his ver. p mm bis comprehendi: Omnes qui crediderantfimul crant. m o Sedin his;Eteranteis omniicommunia, Apudipfos ergoliberinon vltra funt chara pignora,non funt caro
hoftra&(anguis. Quid enim aliud fibivolunt,cüm negant eos comprazhendi fub credentibus, fed fub re
quàm omnes communem fecerant? Quz obfecro Tygris tàm immanis eft? Hucfcilicet infanix peruenire debent;qui fenfum non modo pietatis; fed humanum quóque omnem exuerunt. Hic te pium pectus teftor,
ncijs qua didturi(ümus-offendaris:: hucenimiuredebentponi:non quód adfectui tantum dcferamus; fed
quód quz ifti clam defignant fic, non debentab omnibus ignorari: vt quz Alexander zzx45; in dinum Paulum admiferat, quo faciliusà tanta lue nosipfos cuftolftanius. Ero in defcribendis corumfacinoribus
iber& breuis. Vxoresifti fic communes habent, vt
aliena matrimonia inuadant, fua deferant. Liberos
autem fic, vt cos deferant, atquealijs alendos relin- À quant.Bellihomines: dumlibido fuadet, communem Catabapti faciuntfratris vxorem; imo filiam virginenz, Cümve- isi roipía natura vis requirit, vtliberos. vel'cum fudore mm foucant: iam alijs conimunes faciunt. Figellz cui- e liberit, dàm nomen eft apud nos;ad primum ab vrbel apidem: gc. Iseorum do&rinam contumaciffimé tuebatur, commeatum autem pro domo contraxerat, quo hyemem trantmitteret:&quotiesedendum effet; iam inertes mulí Gieaderantmagnifice de Deo prophetantes: fic enim blateraméta fua vocare dignáturprophetiam: Tenentux

416 nD.]o. OECOL, ET HVL. ZVIN, nentur paterfamiliàs vxor atque liberi hoc pra'ítigio, donecannona abfumerctur." Arbitratus ergo homo, quodminimé contingebat, prefentibus comefis illorü opera& auxilio alia compataturum: monetnuncceffe 4 Operi inftandum, quo paretur vidus: furdo fabulam narrat,cüm enim aut ftamen tendere(textor enim erat) autíübtegmen conuoluere cogeretur, illorumque opemaliquain parte expectaretiifti laudare Deum, eius prouidentiam vehere, omniaque de illo tanquam darapm xg) eíoove polliceri, manum operi nullo admoliri. Interim ex coniuge difciradulterium quoquc oblatum ei effc, pictatis pretextu. Iam domo pellit fcelcratos hofpites, atque oculos tecipitvidetque ventres effe,quos pauló ante angelos crediderat: atque ad Ecclefiam Chriftiredit. En tibivt publica velint effe omcatabipii nia Perditi homines mediocrium bona communia fls quomo, VOlunt effe, fua veró fi qua habent nullatenus: fi nulla do faciant habent,fic communia faciunt omnia:laboremffetiun, emnia ci- tur alijs, ipfine nihil faciant, ocium colunt, deindein muni..— commune edunt. Vxores quoque;ne Platonis rempu, blicamvitient;, communes faciunt: non fuas, fed alioExempli vow; Quodalio fa&o patebit: Fuit ex Coryphzis pracipuusin vico ab vrbe ad quintum]apidem, cümnon contemnenda pecunia. Ad cum properabat vxor, vt liberis abiens aliquid relinqueret: épumice aquá poftulabat. Manct interim vxor no&urnis fors fperans blandicijs aliquid emun&uram: cumdq;iam hora effet, Ie&um mariti petit: cui fpiritualis homo occurrens: Nónne dixi tibi, quód non aliam ob rem veneris quàm: libidinéà fé repudiatac mox puellam Catabaptiftá ad feaduocat. Quód cü vxor malé ominás arguit, diris eà dcuouet.

EPISTOLARVM LIBER IL- 4:7 deuouet..Caro esínquítjídeo carnalía cogítas& fufpicarís: maledícta erís ín eternum: Cum aut nullis ei pot fet fufpícío maledictis eximi,tandem ad nos venit;ac nac rat quz marítus, libidínisalioquín ímpatientífsímus, eí impofíuerít credenda: dematrimonijs fpirítualibus,putà: cumfufpícione carerenon poíIet; quod cum eadem puella vícibus alíquot Sanctogallum perréxerat,ioluscj cum fela nontantüm nemora& zftíuas vmbras traníieratfed noctu ín eodem cubili cubuerat: am tandem aperít myíteríum,connubíaíntereos eflefpíritualia, Chuíbus'tamen vxor parum dabatfideí. Sícille vxorem alijs reliquiflet communem,neníhilín comune referret(nunquam ením pofthaceamiattigit) ni(i meliore fide quam ipfe connubium cuftodiuiflec: ac puellam communem vfurpat,imó communem facít.Iam aliud quoq; exemplü narro. Fuerunt& alíbt, quí hzc fpíritualía matrímonía confimilem ad modum fic contraherét, vt ab argentarijs coémptiís annulís,puellares matronalesque Spíritus fibí deuíncírent: quales ín(chola Valentini fuerunt, quemad modum Irenzus lib.1. teftatur.Sanctogallí publíce anímaduerfum eft ín puellas duas,que donec ad Catabaptiftas deícífcerent, ínculpatae pudicítíz fuerant: fed fimulatq; corpusín catabaptifmum demerferüt naufragium paíla eft vírgínitas.Defíponderi ením fe ípirítualibus matítís acceptis annulís culerüt:noctegi tandem vna vnodj ínlecto zonam vírginalemficfoluerunt duo Catabaptiftz,vtfponda diu gemensjoneris tandem impatiens,bumí fuderít vno crepítunuptías duas. Ibí quí cafum audieruntfancte íurantSpirítus iftos z|om»haud alium edidíffe, quàm fi corporaquatuor de fublimi íi terram decídillent. Nehictemercabeas quao Lector,ní príüs conD fidetes,
Exempli aliud.

418 Dp.To.O&£cor.ET Hvr.ZvrN. Didi. dere hypociífeos vím fuperare libídinis et iamimpettr. potrifis. Cy bíminus ORE TROU AMER cafti fuerunt,quod ipíe non credo:ídeo tamen faerunt, vthancfibí gloríam apud mottalesteponerent. Fueruntenim hz puella antea quoq ftupri appellata: fed nequícquam. Potentíor ergo carne eth ypoctifis." Spiritus ením prztextu ac íi mulatione,deceptae vint. arcem prodídetót. Quid aütem hínc índeadmiífla commemorem adulteríafiquae etfi multa, paucitamen(untpra hís quz arte celata funt, Catab, ipti quo mínusc epr vyheénderentur. Inimane autem partici flari parri diam, quod germanus ín germanum frarrem admifit in cidiu m. Sanctog: allenfitim agro,quís commodé potetít memotare:"Quz« enim erítverborum vís,qua tantam pofsít atrocítatem digne exponere? Aut quís tam hebes,vtnon vídeat,Deum ora iníum bonoíd exemplum edidiffe quo magis à pericíofa fecta deterreat?"Aduocat frater fratié, nihil tale cogitantem;ín patrís,matris,fororum familie totíus confcífüm, iübetvt ín medío genua deponat. Patet fanatícus homo, ratus alíquíd préftieti fratrem edíturum. In eadem nimírum parentes quoq; fuere fententia: quotídie enim apud íítos; períndeatq ín Aftíca;noui igd nafcitur. Vtautem ífte ín genua fef e demififfet, corripit latro enfem,quem ín hocattulerat, atqj per fratris fugula protinus adigít, caputeg detondet: quod parentum pedibus aduolutum pectora exanímat, E relíquo corporis trunco magna cruorís vís emanat. Concídüt,atqp amentía emoriuntur quotquot adfunt. Parrícida ipfe? Voluntas Dei,inquit;impleta eft: abit ín vrbem furiofo fimilis, . Gonfulem fic adfaturAnnunciotibí diem Domiíni.Id ením tum omnes agebant, vt dícerent díem Dommi ad cim A&enfidnis D) ominicz díem adfore,qut ante bíenníuta
Dies Domi

EPISTOLARVM LIBER Ll. 4:9 nium proterijt.Nonpolffüm hicpvene/Co parricidalem (ectam: factum enim ipfum atrocíus eft, quàm vt hilarítatem vllam admíttat. Chrfliíanum adíerant cum alijs multís, tum ífta poti(símum ex caufa magiftratum gerere non pofle,quod Chiiítíanus nemínem pofsít occídere. Atq fimul omnes negante íd facinus iudícare polle. Paurícidium ergo apud ipfos no accerfítur, homicidium accetfitur. Sediam tandem ad rem redeo: INon fine caufa noluatcredentium liberos,qui cum Ecclefia verfaban tur,inter credeates compraehendi fed inter res qu illis erant communes: tantí enim factunt homínem, quanti beluam:ímó belua arctiusamplectitur cognatà belua, quàm hic parrícida germanum fratrem. Quid iam mírü eil virginum atq; matronarum vfüram non aliter fibi fumere,quám iumentorum X fubiugalium? INephas non eít apud iftos,parricidalí manu fratrem trücídare: quanto mínus accu(ationem adultenj ac ftupri audient? Horum fefe iungunt Ecclefizequí retínguuntur:que fcortatíonem X adulterium,(i ipfiadmíttangnegat efle peccatum,[n íftam ením mihi facíem aliquando díxit V mbra, cum fefe íactaretímmunes efle à peccato: protinus eníim ab Ecclefia fua excluderent, qui E. APR& ego eumobijcerem,qui Vefenij admi(erat adulterium:ficinuam dixit, Etíamíimoechatus eft,no peccauítquíenim ín Ecclefia noftra(unt;peccare non poffunt. Non eft er2o ,ínquam ego adulterium peccatum apud vos: INon eít,ínquit, adulteríum apud.nos, mítto dícere peccatum. 44ulterii (it, fiue mínus:(ed non eftadulteríum quod vos putatís.4pu4d Cata efle: Cümením vnü eundemq Spítitum habeamus,ni.^aptitar hil poteftapudnos fieri quod peccatum fit: vt enim vnü(Peccata habemusfpítitum,ita€X vnum corpus fumus.Q uanunc D'z(enten

20 DD.Io. OECOL: ET HVI.ZVIN, fententíam nihil obfcure predícant.. Huíc ítemretíncti fele iungunt Ecclefiz, quanon nouitparrícidii(udicare. Sed clarifsimus Senatus Sanctogallenfiüvrbís,Chrifii gloríam vníce admírantis,parrícidam capite plexít ad preces parentum& cognatorum: fubíndeq? dato à Domínofignoadeó prudentermalum hocprefsit, vt nullibi fínt pauciores Catabaptiftz: vbitamen tantus eorü ínter inítía numerusfuerit. Fuit ením tota ífta familía retíncta,& ipfa domus Catabaptiftarum receptaculum,in qua parrícidalem manum frater fratrís fanguíne contamínauít. Vnde nó íimmeríto quís díceret eam,cüm propterfamília, tum propter Catabaptíftas ipfos diuíno íudícío funeftam effe factam. CATABAPTISTAE. | Líoquicogeretur Zuínglíus cocedere propter fequentem textum;quod ínfantes etiàbona fua vendídiffent atq; diftríbuiffent: quod ímpofsibile eft, neq ad eospertinet, cum res credentium parentü effent. Aeque ex textu féqueretur, quód ínfantes quí ínter credentes cenferent;&Cob id baptizati fuíffent,caenà quocg Domíni celebrare coactí effent, propterea quod baptizatí ent Similitedillortuifte: eos cum relíquís creden tíbus orare,fic ením tum ante;tum poft hcverba habetur: Perdurabantatitin doctrína Apoftolorum,& communíonefractionís panís,& oratíone.- Quis perdurabat? Omnesquí credentes erantfactí. Sí ergo infantes: ínter credentes funt numetati,aut credentes facti, panem quoq; fregerunt: id quod ratione verítatís nulla fierí poteft, perindeatcs non baptízati funt." INam fi baptizati fünt, etíam panem fregerunt, quod Zuínglius ipfe non: admíttet, Nunc míhi vide,vt Synecdocha conftet. AR E

EPISTOLARVM LIBER IL. 421 RESPONSIO. Vrmíhí vitio vertitís argumetandi perítíam,quam ipfe mihi nunquam fumpfi? Sed dolo ab hís tríbuiturquí eam vím verítatís, cuí nítímur, fuftinere no poflunt: cum tota ííta pericope níhil fit;quám vitíofa argumetatio. Cum ením fynecdocham oppugnatis,fimul prodítísvos iplos,nondum vídere quidnam fit fynecdocha. Nondum ením intellígitis, ibinon effe fynecdocham, vbi verba fecundum fimplícem genuinum fenfum accipiuntur: vbi enimhoc fítiibí no eft tropus.Tro- Tropic pícus ením fermo ís efi,quínon ingerít nobís e fenfum, /erme.
quem verba prímo adípectu promittunt. Synecdocha tropus efi:ergo vbíSynecdocha cftjibí aliuslTatet fenfus; quam prímo appareat. Cum etgo fic collígitis: Sí infantes ínter credentes numeratí funt,ergo fregerunt panem, orarunt,res diuendíderunt, atq; opus habentibus diftribuerunt,c;«. adlíteram ipíam omnía exígitís. Quid erg0* vulüsneSynecdocham de ífto loco profligarez Cur ergo no dícitis, locus ífteSynecdocham non recipít,atqs hocípfum teftimonijs€ argumetis cofirmatiszId quod fieti nequit: fatis enim fuperqy fuperius probauímus, ínfantes elfe de parentum familia:& quod nó tantur ímpié,fed etíam immaniter facítís, cim infantes credétium mauultis fub fatcínarum rerumqj nomíae comprahendere,quàm credentíum. Sí autem ín hoc eftís,vt Synecdochicum fermonem íftum confiteamini quidem efle: fed hoc requírere Synecdochá,vt quícquíd dealiquo toto corporedícatur;id verum fíat deomnibuspartibus(vt nulli dubíü eft, vos fentire, quí veftta tam doctapropíus infpícít) íam toto erratís coclo. INonením eftSynecdocha, vbí,vt diximus, id quod pradícatur de fingulís,ve3 rum

Synecdothe quan4:2 DD.lo. OECOL. ET Hvt., ZvIN. rum fit partibus:tunc ením tropus non eft: fed tum eft Synecdocha,cüm vel corporís alícuius pats pro toto cot pore accípítur,vel totum corpus pro parte. Exemplis id oftendímus manifeftifsímis: attamen vt vobis adfatím omnia fuppedítemus,fic habete. Exodi 2 5 críptum eft: Terínanno adparebít omne mafculínum tuum coram Domíno Deo tuo.Vídetis mihihoc Omne? Dicite igit, num& infantes ín cunís ex tota Palatina ter ín anno Hierofolymam baiularetur?(i etíam: ergo infantes quoque,fecundum argumentatione veftram,(eprem diebus azymos edebant,agros femínabant, X prímitias omniü fructuum offerebant.[d autem cüm nullatenus fecerínt, fequetur,mafculos non comprehendíli non adferebantur,íam non erit verum quod omne mafículínü ter ín anno adparuerít cori Domíno.. Eftergo Synecdoche,Omhnemafculinum:€ quamvís príma fronte fpecíé praebeat,quód omnis mas íubeatur adeffe ad tres panegyres: hítamenfolitenentur Lege, quí vel eo adultí erant, vt doctrínam capere, aut prímitías offerre, autarborum frondes circumferrepoffent, pro feftorum varíetate atq rituum ratione: quemadmodum ením Deut.; 1.fcríptü eft, decomparendo ad Legis lectionemin celebritate tabernaculorit, apparet eos aduenifTe pueros,quí fam intel ligere quod legeretur incipiebant. Sícut autem Luce z. de Chrifto,qui iam duodecimannorum erat, X in Pzefa fefto conuiua fuerat,apparer eos comparuitfe,qui& íter ip(ifacere,aut quod ageretur cognofcereporüerunt. Ad feftum Pentecoftes apparet eos modo afcendifTe,qui pri mítías offerrent: quod patrumfamilíds proprie erar, aut eorum quí ipforum nomíne mittebantur. Hic igítur eft Synecdocha. Rurfus Exodi; 4. Omnemafculinü qued

EPISTOLARVM LIBER IL. 4255 viluam adperítmeum erit:tolerare Synecdocham nulla tationepoteft. Sic enim ad omne primogenitum pertinet,vt nullum relinquatur ín Legeexlex. Videtis nunc arbítror,quám incondita& indocta fit argumentatio ve fira,cüm non negatís Synecdocham ín prafentiloco:Hi qui crediderant,limul erant: attamen fimul contendítis, omnía oportere veré predícarí dequaque parte, que fub ito corpore,dequo Synecdocha fumitur, cotínetur: no attendentes, qua compofitionecoíerit íipfavox:nempe à cui, ab&& denen, quafi tu dicas, quum totum cot pus accípio, aliquíd feorfim íntelligo ex eorum numero quz fimul in eodem corpore comptahenduntur. Aut quum alíquíd detoto corporeaccipio,totum corpus íntelligo. Vnde Latína vox comprahenfio,grecaníce non deíntegro refpondet. Deinde quumfic contedítis: Sí ero infantes ínter credentes funt numerati, aut credentes E anch quoq fregerunt: íd quodnulla veritatis ratione fieri poteft, perindeatq; non funtbaptízati: nam fi baptizati(unt,eríam panem fregerunt, Ze. Adeo miferé colligítis,vt indubitatum fiatomnibus quí veftra cum iu díciglegunt,omnes vos effeímpoftores. Cum enim quí Cong éftís,non ficíndo&i cflis,vt non vídeatís pef[ime fic collígi, fed cá nihilominus vítiofos fylogifmos tudibus proponítís:(am faluarí quo mínus impoftores fitís, neperípfum quidem faluatorem poteftis. Quid enim híc cogit fequi,vt qui baptizati fintpanem quoque frangantzÀn'nonfueruntapud veteres círcumcilt ínfan(es,quítamé agnum perínde nonlaníabant,vtneg azimos edebant? Án quod terínanno frequetes non ade((ent,eó magis non erat depopulo Dei: Difcitefgitur,& ínfantes inter credentes effe cenfos atqj baptizatos: ex 4 ctedenSynecdoche vnde dicla
Compr&benfio.

424 DD.Io. O£COE. ET HVL. Zv1N, 484('t- credentibus eos actu credidiffe, orauíTe,, res díuenditas
dere, 0or4-. Ace edet ini i ri m a díftribuífIeppanem Domínícum fregílfe, quí íam huc ztatís autcaptus venerant, vt ad ifta elfentídonei, atqy ad feruandum obnoxij: ficut ex fuperioríbus de Exodo ac Deuteronomio depromptis exemplíslíquet: Iubetur omnís mas adeffe ad paneeyrím, iubetur foeminae ac puerí'adeffe adlectionem Lecis: atvteunque litera habeat, per Synecdocham íntellicitur quodque genus pro fua ratíoneatque captu: quíd enim vagientibus cum lectíone Legíszaut quíd ephaebís etíam cum prímítíarum oblatíone,ní pater íufsífTetz
Cogít metandem,bone Lector ipfa res,velim nolim. Catabaptiflarum tam vana verba intermíttere, atque in compendíum contrahere.Sícergo pofthacagam: Omnem nodum diíIoluam,& quícquíd ab.eis díctum eft, quod.roboris alíquíd habere putant; ea fíde adducam qua hactenus ad verbum ín Latínam linguam traduxí. Id autem hac maxímé ex caufa,quod qua ifti cótra Synecdochícos fenfus attulerunt maxíma parte confutata fünt.Quz vero de T'eftamentoargutantur,tune à nobís & tractabuntur& reuellentur, quum ad Teftamentum peruenerimus..
Quz igíturcontraSynecdocham huiuslocí;:.Corínthíorum 19. Patres noftri omnes(ub nube fuerunt,omnesmaretranfierunt, omnesín Mofen baptízatí funt, omnes-eandem efcam fpiríitualem ederunt: qua ínquam contra iítas Synecdochas latrant,vfqueadeó ftolída funt atqueímpura, vt nonfinemagnoperécuranda:aíunt enim ícírefe quod ederínt;bíberintmaretranfierínt;cacauerint, vrínulamque reddíderínt: at nobis'effe probandum clara Scriptura, quod infantes baptizati fint: sine poft

|
"1
EPISTOLARVM LIBER TIL 42; poft multa ficnobis ínfultant:Víde ergo quomodo nüc Z uínglius cum Synecdocha fua confiftat,quam fua callidítate atque fophiftíca fínxit,ne veritatem agno(cendo, perfecutíonem crucís Chrifti patíatur.. Quid hís faciashomínibus? INosvtSynecdocham probé exponeremus,hzcattulímus exempla: qua tam abeft vt reuellerepofsínt,vteísetíam vti quí vglet,merító debeat;non tantum pro exemplo Synecdoches, fed pro exemplo quoque quod tempore Apoftolorum ínfantes credentium tinci fint, quemadmodum fuperíus attigimus. Iftí autem amarulentía, cum actímonía verbi Deí níhil poffunt, rem aderedíuntur. Callidítatem atquefophiÍtícam obprobrant, quas fíc abomínor, vt omnía mea fcrípta me ab hac fufpicione melius liberare pofsínt, quàm vlla ín hoc ipfum parata oratío. Veritatem autem & agnofco€ colo. INeque míhí quícquam etat patíendum, fi fententíam veftram fecutus eflem: nifi vos eftís mendaci(ísimí, qui fxpíüs quàm dicere pofsim promífiftís, foelícifsime omnia ceffura, fi partes veftras fequar. Sed ad clamores& calumnias fugiendum vobiís fuít, cüm receperatis vos Synecdocham eueríuros, íd autem videretís efle impofsibiles Suntergo Synecdocha, per. petuóque manebunt: Patres omnes baptízati funt: Patres omnes eandem nobífcum efcam fpirítualem ederüt: vtfuperius fatis eft oftenfum, atque ín fequentibus íterum tractabítur. Hactenus ad confutatíonís veftra pat»
tem priimamtefpódimus, adalías proceffu difputationís idem faciemus: nunc ad fecundam partem accedimus. D. 5; S E.

15. Aoypeami óies.
B&B 4:6 pD.Ilo.Oz cor, ET Hvt, ZvIN.
SECVNDA PaARs.
| S T^ pars fubruet fundamenta veftra fuperftitionts,que,vt omnía,nunquam ín pu«L^ blicum dedíítis: fed nemo ferme omniü veS ftrüm eft,quí tam bene condítarum Legum 7! veftraruga exemplar defcríptum no habeat. Quíd oto caufz eft, cur non vulgetís qua tam díuína tamq falutaría funt? Sed lucem tíment malé concilíata, doctorum piorumq homínum íudícít verentur: íd candem ín caufa eft, curfuperftítionis veftra conftitutíones prematís. Nos ergo eas ad verbum,atqy ex fide, ín Latinam línguam traductas Mundo propinamus:atq; vt ín (üperioribus,veftra proponam,deín refellam.
TITFVLVS CATABAPTISTARVM CONJSTI. TVTIONIS AVI$ECIAE,
Articuli quos traclatimus, d» in quibus confenfimus, bi funt: Bapti[mus; Abstentio, Pratlio panis, Deuitatioabomimalilium pastorum in Ecelefta, Gladius, Iufiurandum.:
— D hunc Artículum dícímus quod Apoftolus ad
47 Coloffenfes 2. Sí mortuí eftís cum Chrifto elemen
tís Mundi, quí fitvt decreta fiue dogmata confiituatís tanquam ín Mundo fitísz Sed(cío quíd dicturi fitís: Hec non effe humanas conítítutiones,fed díuína oracula. Ad qua nos: Cur ergo dicítis,vos ífta cractauiIe atq; confenfifle? Sí diuína funt, cur Artículos adpellatís velirz coníurationíszcur lhiumanum ftercus veftrum orí Domínict verbi oblinitís? Sí mínus,cur noua decreta ím ponítis ceruícibus fratrum vefirorum: Vultís igítur doüinari ín orte Domíni,& furtim in captiuitate abducere,
;
: ' i '

EPISTOLARVM LIBER IL 477 relaqueumd ínijcere fratrum libertati. Nam quocung vertamininihil habetis opus nouís artículís: nihil habet opus diuina prouidentia ífto veftro confenfu, qua nihil aliud eft quàm confpiratío. Sed fic omnía difponit cocleftis fapíentía, Quotiefcunq: nomen fecte obprobrauímus,eó quód ab Ecclesijs Chriftura confitétibus X amplectentibus defciuiffetís,protínus refpodebatis,vos fectam nüllam fouere: nunc ípfi producitís bellum hunc foetum veftrum.Quomodo hereticus non eft,quí in certos attículos confpirauít? quod vos cofenfum honeftíorevocabulo adpellaui(tis. Sed nunc ad fundamenta attículorum veftrorü reuellenda conuertímut:; vt qua vos díuina e(Te ía&atis, Mundus vídeat eíIe fanatica ,ftolída, audacía,impía. Nihil níimís dícam. CATABAPTIST AE.
Rímo difcite debaptífmo.Baptifmus debet dari om Paus quí docti funt poenítentíam atq; mutationem "v víta,atq ín veritatecredunt, quod peccata fua per Chríftum fintabolíta,& omnium quíambularevolunt in Refurrectione lefu Chrifti: quíqy cum ipfo fepelirí voluntin mortem; vtcum eo pofsint refurgere. Omnibus ítàqs qui baptifmum ad hunc modum po(tulant,€ nos perfeipfostequírunt, dabimus. Hoc pacto excludéhtut omnes infantium bapti(mi; Ponuficis Romani fumma abominatio. Huíus articuli habemus teftimonium atq toburScripture, habemus etíam Apoftolorum morem, quz nos fimpliciterac fimul firmiter feruabimus. Cert enim facti fumus j
RESPONSIO, Hx. optíme Lector,quot modís preflígiatores A Zilu fimplici iudicio Ámponant.Primó:quis ignorat
baputA

428 DD.Io. OzcoL. ET Hvr. Zv1N; bapti(mum dari debere omnibus ín Chrifto, cum poenitentibus, tum peccatorum remifsionem ínueníri confitentíbus? Certamen de hoc nullum eft: fed deíllo, num folis iftis darí pofsit,€ eorum infantibus liberis mínime: Secundo: celant iuftítiam operum, X remifsíonem peccatorum pet Chríftum hic confitentur, cum alíás ma nifefié negent. Quienimoperíbus fidunt, Chriftum euacuant. Síením exoperíbus Legís iuftítía, íam fruflrà Chriftus eftmortuus. Tertio: INeq; tamenfic celant,vt nullofignofententíam fuam prodant. Cum ením dícüt, omníum remítti peccata, quí in refurrectíone Chrifti am bulare,quíq; cum eo fepelíri ín mortem volunt, íam Líberum atbítríum,K proxime i(tud operum íuftitíam erígunt: fi enim noftra eftvel ele&íonis, vel poteítatís ambulare in refurrectione Chríftí,aut cum eo ín mortem fcpelítíam liberum eft cuíq;& Chriftíanum effe,& optimum: falfocs Chriftus díxifIet: INemo poteft veníread me,nífi Pater,quí mifit me,traxerícillum. Deprachenditur hic deniq; fumma eorum malítía. Cum ením negant iufiurandum Magifttatui exigenti, caufam adducunt íftam: quíanon pofsíithomo iuxtaverbum Chriftíne pílum quídem capitis fui tíngere, vt vel níteat albore, aut fordéatnigredine. Fic autem qui volunt, ínquíunt, fecundum eum ambulare,ac deinde quí femetípfos requirunt, pofteaquám fcilicet promiferüt fe ambulaturosfecundum Chrifti refurrectíoné. Poterítergo quí fic promítterambulare íuxta condíctum sécne* fi etíam: Cur ergo non íurabítfeiftud autaliud facturum,cüm pofsít? fin mínus,lamzequé non debetísexigere,vt dícatíe íuxta Chriftum ambulaturum,ne mendax fiat, atque iutare vetatís quo mínus fiat períutus, Quarto: Vbi Scrípturarun

EPISTOLARVM LIBER I. 429 tam legiftís,quód nulli fit baptifimus dandus;nifi q ipfemethanc confefsionem faciatatqp requirat? Ex vobís ígí tur fpfis loquímíni:nàm citcücifío multo fepífsime datà cft eís, qui neq; confiteri, neg; poftulare poterant: fed totum vetus Inftrumentum reíjcítis: id quod ín fuperíotí confutationenihil obfcure prodítís, quí locus à nobís | tractari debuerat,fed excídit: commodumvergo huc fuc| currit. Vbificaítís: Neg; opus eft, vtbaptifmum ín vete| rí Teftamento quaram. rH verbo,quid:vetus T'eftamentum non contemniítís? cüm tamen Chríftus& fe&€ docttínam füam eíus(udícío fübmiferít. Apoftolívéroó alíaScriptura vfi non fint, imó nevti quidem potuerínt, cum poft príncipia predícationís eorum nulla dum efTet Scriptura,quám ex eo petíta. Híc ígíturerrórvefter, quo analogíam Sacramentorum fion confideratís( quod tamen Apoftolus Paulus fic 1. Corinthiorum io.& Coloffenf.;.facít,vteíus exemplum negligere meríto nulli debeamus:) errorínquam facit,vt foederís fignum abfcg omníScriptura negetís vllí effe dandum, quám quí de veftra fententia conteffus fitjatq; poftulauerit.An autem | iflucno eft dogmataautcoftitutiones decernere? Quíntà dicitis: Huius articuli habemus Scrípturz teftímoniü ac robur.Quuís métíturt(vt Germanico fcommate vtar.) a9« tent? Producite ifta veftra Scripturz teftímonía,& certamen ctítomnefüblatum. Sexto: Vbi habetis hunc Apoftolorum morem,quód nemín£ voluerínt baptízare,quám quí confefsíonemhancveftram& fecerít X fubinde ba| ptífmumpetierít? Septimo: Quz nosfimpliciterjinquíunt,ac fimul firmíterferuabímus: certi ením facti fumus. | Curpromíttüt fe facturos, quod ín poteftate fua no eft? | Quod fi adbaptifmum teferunt, fefcilícet iuxta buncrítum
1

450 DD.Io, OECOL, ET Hvr. ZvIN. tum baptízaturos: iterum dleyiasiZua: id efl, decreta faciunt.Quod ipfi quoq; agnofcunt,cim addunt: Certí e-7 ním facti fumus.. Si ením huíus conflitutionís fuz poffentroburex Scripturis habere,índubié adduceréc cüm autem nequeunt,iamad reuelatíonem SC Spíritus confir| matíonem recurrunt: Certí facti fumus inquientes, evzig Qu. Obiter hicquog no praetereundum eít,quod errorí| eorum de Refurrectione id maxímé occafioné praebuit,| quodnon vídent Paulü ín Rom.6.cap.ab externo figno| epíchírema decerpere, quo ad(mítatione Chrifti adhortetur vehementius.Sed vbícung baptifmi nomen ínueníunt,etíamfi ífthic debaptífmo Sacramentalí non agit, renitente verítate ad aliquod incommodum detorquet. 4 CATABAPTLISTAE.
» Ecundo.Quod adabftenfionem fiue excommunica tíonem attínet,(ic confenfimus.Excommuníca:í debentomnes, qui pofteaqua fefe Domíno dediíderüt,
vteum in praceptís fuís lequantur,quíq ín vnum Chrífli corpus baptizati funt,& fratres aut forores appellantur,dumlabunturaut caduntín peccatü,atq; imprudentes praecípitati funt. Debentergohuiu(modi admoneri, bís in occulto,tertío publíce pro Ecclefia debent corrigí, íuxta przcceptum Domíní. Hocautem fieri debet iuxta ordipatíone,aut imperíum díuiniSpiritus, ante fractionem panis.: vtomnes vnanimiter& ín eadem charitate vnuni pane frangere atq; ederepofsimus,& de vno calice bibere. RESPONSIO.
«7 Ideborfiad hanc Legé tacueto;eam approbaui(Te:
N Ti vero quzdam attígero:carpendi auiditateaegtotare.Cum auté omnia finttam ruftíca,vt nihil plané

BPISTOLARVM LIBER IL^ 451 ne quam tríduanum Theologum redoleant: patíar&ipíe hoc loco ignorantíam fimplicítatem adpellari,& paucula ad que conniuendum non eft paucis adnotabimus.
In hocerrantígitur,quod dicunt: Tertio debent publí cé proconcíonecorrigi. Nam tertió debent admonerí ab Beclefia,)nondum cotrigi; Tum deíndefi monitorem Ecclefiam non audierínt;pelli coctu debent. Secundo lo cocumtid fieri debere tradat: antefractíonem panís, íterum errant. Nifi denuntíatíonem,quz apud veteres fíebat,íntelligas:quz níhíl aliud quàm excomuniícatis, qui^ dudum abiedctí erant, ínterdícebat, nefimul panem frangerent:non quod tum piftium excómunícarentur, nífi occafio fic coégiffet: fed. quod excommunicatis aditus ad Ecclefize conuiuia negaretur.CQuuód(deo dicimus, quod Catabaptiftz ín hacfuntfententía, vt coenam negent fe peracturos,nifi quí acturi funt príüs confiteantur aut teftentur,fe excómunícationé aut relegationé laturos effe:
juod ipfenonarbítror ex Apoftolorü more fierí,quí co nam Domínicelebrauiffevidétur citra hutufmodi ínterdicta. At vbí quis íngens flagitium defignauiffetfam re»]
legabatur,Indec vfuvenilfTe arbítror,vt fic excómunicatis autrelecatísarite communíont publíce interdíceret
àcouíuío Domíníco. INam qufd quídam ín more olim
& nunchabentvtfic prelesantINon accedat homicida, Excommu fcenerator,adulter, ebriofus;c^c. non ex inftituto Chrifti nications
arbíttor fieri tfi enim adulter aut ebiio(us, aut alij vítio"4^? obnoxíus Ecclefia contamínatmoneti debet íuxta praefcriptum Chrift;& teftibus(fi inficietur) coram Ecclefia conuinci,atq fictandem cótumax vítari,aut ab Ecclefía telegaritíi vero famafolummodo círcumvolat,qua n6nunquam

432 DD.lo,. OECOL. ET HvEL.Z VIN. nunquam médax eft,aut ís qui ín fufpictone eft, iure ter- 3 giuerfarí poteft, vt quí palàm honefté fe gerat: excoómu-* nícari temere non debet, nifi cüm compertum eft íd cuíus caufa excommunicatur.Hxc autem à meipío non di* co;fed Domínilefu vetbafibí mutuo comparans;& expendens,inhancfententíam eo. Cum enímPetro dícat, feptüagíes fepties efle condonandü:& alío loco íubeat, zizanía inere vfq; ín diem mefsis: plane oftendit,quedà eílead quz fraterna charítas conniuere poísit. Cum autemcontrà,poft contemptam Ecclefie monítíoné protínus relegare praecípit:eanimírum intelligit, quae& manífeíta funt, SC Ecclefiam cotamínarepoflunt: funt ením ín vtranq; partem,proh dolor,quidà nímís propi V ní, quínihil putantadhucad íftam peruenifIe menfuram,vt releggti debeat, ex eoníimírum quodeodem aut parí faltem morbolaborant: Alteri ,quí(i adfectus aliquís fuadeat,protínus exclamant, Curnon excomunícaturiftez Moderamen ígíturhacinrefumma cum dilígétía,quod & precíbus à Domíno impetrari debet, obferuandü eft. Verüm quíd eft, cur nobís Catabaptiítze quícqua de excommunícatíone dícant: cüm nondum delíberauerínt, patrícidium, quod inagro Sanctogalli perpetrauít Catabaptífta ín Catabaptiltam,frater ín fratrem íudicandü, aut quomodo iudicandum fit? CATABAPTLSTAF.
Ertíó; In fractione panís ficconfenfímus, atq; vnanímíter(tatuimus: Vr;qui vnum pane frangere volunt, ín commemorationem fracti corporis Chrifti: & devno poculo bíbere,in commemoratione effufi faneuínís,prius ín vnum coíerínt,puta in vnü corpus Chriíti: hoc eft;ín Ecclefiam Deí,in qua Chriftus caput eft.Id autem

EPISTOLARVM LIBER Il 455 | autem fignanter perbaptífmum. Nam vtdiuus Poulus docet;non poffumus fimule(le participes menfe Dominí,& meníx daemonum: neq; poflumus fimul effe partí' cípescalicíis Domíni& calicis daemonum: hocelt, om. nes quíicommunionem habent cum mortuís operíbus tenebrarum, nullam habétcommuníonem cum hís qui ad Deum ex hoc Mundo vocatí funt.Omnes quí in ma. lo defidentnullam partem habét cum bono: fic ergo fequi opottet, vtquinon habeant vocationem Dei fui ín vnam fidem, ín vnum bapti(mum, ín vnum fpiritum, ín vnum corpus cum omnibus filijs Dei, hí non pofluntin vnum panem coire. Vt proculdubíó fieri oportet, fi modó panem íuxta preceptum Chrifti frangere quís velít. RESPONSIO. Vcfcilicet omnis tendit fuperftitio, vt rudís plebs, qua ad omnem nouítatem fefe erígit, ín Catabaptíímum& Cacoecclefíam abducatur. INemínem admittítis coenz Domiínicz,nibapti(mo príus ín vnum corpus Chriítí coierít. Erco bapti(mo veluti glutíno quííq; buíc corpori coniungitur? Curígíturtantopere dí gladíamíni,ne quís baptizeturni prius credíderít& con fiteatur fuoipfius etíamore? Videtevtvobis conftetís. Sed non vultis hicde baptifmo loqui Ecclefie fed debaptí(mo haerefeos: hoceft, fectze veftra: qui vt eft extra Ecclefiam natus Pfeudo fiue Catabaptifimus, quida A- Pfeudoba nabaptíímum malunt,merító vocatur.Cum ergo Reba:?i/m. ptifgnum aut Contrabaptífium nolítís agnofcere,cüm— C4t4b4tamen contra perpetuum Ecclefize Chrifti more,& con. /!/s. tra díuínà Legem, retínctíone veftra Chriftum íterü cru- Male ifigatís(vtením femel eft mortuus&(epulo, 8 à mor.^e cirigatís(vtením eit mortuus puit, te excitatus: itafemel tantüm baptízari amat, quí ChriE fium

434 DD.Io. OECor. ET Hvr. ZviN:; ftum amat) non audetís ínquam retínctíonem veftrant Catabaptífmurm appellare, fed baptí(mü vocatís, quod tebaptífmus eft. Et cümverba veftrahanc fpeciem habeant, quafi nolítís quenquam ad cenam Domíní admíttere, nífiqui baptizatus fit: iftud vultis, quód nemo ín Cacoecclefíaveftra debeat fe cene Domini fperarepars: tícipem fore,níretínctus fit. Id ínquam vultis. Víde mí ftrophas(mpoftorum 0 Lector: fimplícíter de baptiímo loquuntur, quí de fimplici bapti(mo nolunt íntelligi;fed deduplíci:íd quod huíus Legis confirmatio teffatur,cü ficaddunt: Nam vt díuus Paulus docet, non poffumus fimul effepattícipes menfe Domini& menfa daemon, Quaníihílaliud volunr,quàm dzmoni effe initiatos,quí pueri funtbaptízatí, quem errorem hic belle celant, ne nouam quaftíonem,quam no poffunt,expedire cogantur: Puta, anbaptíímus vnus ín qué pueri meri(üumus, non füfficiat. Huncenim bapti(mum cum ex Romano Pontíficejac petinde ex demone efle, aliquando procla mar&t;á nobís vícti fant. At nihilominus ín Ecclefia fua longum círcumferunt catalogü;in quo ex decretís Pontifici]js docent,ínfantíum baptiKmum imperio Pontificá e(le coeptum: nequífsímihomínes, cüm dudum ex nobís didicerínt Origenis teipe(tate, qui paululum fupra centum& quínquaginta aps poft Afcenfionem Chri fli viguit, baptífmum in frequenti y(u fuifle: atqp poftea tempeftate Auguftini qui poft quadiingétos annosfloruít:namvterqs teftatur baptifrmum ínfantíum, ex more Apoftolorum ad fuadimanaíle tempora. Quibus témporíbus Papa nomen,& in Ecclefias(iue Monarchiía,fíue Tyrannis non fuit." Reuíncebamus autem ne quid tibí defitnoflra fententie Lector, opinionem eorü, qua dicunt

&
EPISTOLARYM EIBER ll. 435
| dicuntbaptifmum Pontíficis non effe baptifmum Chrifti,(ed daemonis, hoc modo: Si bapti(mus folius Pontificis efet;nihil morarí,quo mínus dícantbaptífmü Pon*. tíficís effeaut non ex Chrífto,aut ex demone; INunc au- Criffi ba tem baptífmum Chrifli non efle Pontiíficis baptifmumy; P'/knon etíamíi Potifexcacodemon ipfe effet,ac baptilmo Chri- efje oapti[s fti vteretur: riam ciim daemon Prophete vteretur tefti- 7/77 Pun monío; cum Chriftum tentaret, íam Prophete verbum par non factum effe da monis verbum: atcp íterum,cim daemontes clamarent; Tu es Chriftus Filius Dei viuí:(am falutarís confe(sio nihilemínus eratfalurarís,etíamfi demon ip(a v(us'erat: fic cm Pontifex baptízaret ín nomen non fuum, fed Pacrís&Filij& Spiritus fancti, baptífmum vitíarenullo pacto potuit, quà mínus eflec Ecclefiae Chrifti baptifmus. Secundo: Chriftum ipfum dixiffe,Quí non eft contranos,nobifcum eft. Pontifex ergo cim velhocboníhaberet,vtnon in alíud nomen baprizaret,quàm ín quod ípfi baptizaremus, hacin re nobí(cum ellet: perindeatqueis quí demonem vírtutenomiínís Chrifti, Chriftum tamen nihil fequens autcolens, depellebac.Poftremo,nobjle exemplum tum ín ifta caufa, tum ín alijs quz ad externorum dííputationem pertinent, nobísreliquiffe Apoftolos ín matrímonío. Vt ením coíuifTent matrímonía apud geates, antequam A. Matrimopoftolíi falutarem ad eas attuliflent Euangelij doctrina,"/ genria fic ea ííntactarelíquiffent: Id quod vel vníus Pauli 1.Co- 4b Aposlotínth.7. teftimonio pateret: qui fideli coníudt praecipe. ls nnm ret,vt cum infideli, fí modo gratum eifaceret, habítaret ik Quid hoc aliud fuít, quàm matrimoni Leges, quas ges queque habebat,imo ea matrimonía, qua ín ídololatria
coierantconfirmare? Aeque igitur nobis quoque eum E. 2 bapti

€t;/ Q dmatt.
Caremouia..
Orationes in baptif?80;
*
&16 DD.Io. OECOL. ET HYL.ZvIN; baptifmum non efle repudíandum, quí non modo non eflet Pontificis íngenío vel autorítateinuentus, fed Chri ftí ipfius€ Apoftolorum autoritateatq: more:neque enim Pontífices ín alíum,quàm ín Patrem& Filia& Spiritum fanctum baptízauerínt.In quo autem putaret matrimoníaapud ídololatras coíui(le? At Apoftoli ea petmíttebant íntegra atcp intacta, quíbufcunc; tandem Legibus aut Díjs coíuiffent. Quanto magis nobís íntactus erit baptíímus;qui in nome íd datus eft, ía quod nos damus;etíamfi Pontifex Romanus dedetit*' Iam obijcíebant,odíosénímis,falem;butyrum,faliuam lutum,& íd genus, imo ípfas quoq oratíones quz füper ínfantibus fiunt: quod neq; Toannesjneq; Apoftoli legerentur otationibus baptifmo praíuifTe. Ad quae fic refpondimus, prímüm ad czremonías: Chriftum ínterím caecos quofdam vifui reftítuiffe,mediantíbus cactuautluto, interím| folo verbo; R efpice: necs tamé eosmipnus vídiflequíta-| cu velluto medíanteaciem recepíffent, quàm qui folo verbo. At nihil morari nosexterna ífta,fi Ecclefia iubeat te(cíndi:factumaq; eft;vt protinus iuberet: non ígnoran tibusinobís;qui Verbo prafümus,íamínterexordia Ecclefíz horum fuí(Te vfum,tametfi eísnoin tantum tríbueretur atq; hís noftrís temporíbus, vnde& cítranegocíit recíidímus. Ad otatíones quas ítidé refcíndere conabantut;fíc refpondimus:Ipfiim Dominülefumbeneprecatü elle(uper infantibus ad fe comportatis, quz ergo(malà) infanía, nólle vt fuperínfantibus beneprecemur? Vicimus hac parténos,altera Catabaptiftze.FIxc ínquam omnía& norunt, X celant apud Cacoecclefiam, imo con íuratíonem fuam. Atq; vtredeam vnde digreflus fum: Cumbhis ratíonibus atq Scrípture fundamentis fcíant nor

EPISTOLARVM LIBER]. 437 nonefíTe Pontificisbáptifmum, fed Chrifti, quo nosbaptízatí fumus,& eum nihilominus contemnant: fitmaniífeftum,;id eos nullo iure aut ratíonefacere, fed víolentía& furore,quo rebaptifinum füum baptífmum adpellate( fino veré,at verifimiliter) pofsínt, atq; rudíii corda adretín&íoné pertraherg. Poftremo,ne ínverbiseorum deprehendi pofsít quo tendant, htríus baptifmi fui atq; feparationís tandem expofitíonem adferunt: Hoc eft, inquiunt: Omnes quí communionem habent cum mortüís opetríbus tenebrarum; nullam habent communíonem cumhis quíad Deit exhoe Mundo vocati funt. Confiderabís htc Lectoromniía dilígenter, X(cio inueníes,quibus ftrophísacfutelísad coniuratione fuam ím perítos Homines allicíant. INOÓnne vídes cos hac expofitíone víderi velle, quafi nihil aliud íntendant; qudm qui impudenti(símé peccentno debeant ad coenam Domíní conueníre? Gum autem hoc clarífsime vídeas,noónne idem proxímée pracedentt Lege relegatíonís autexcom munícatíonis agir Quorfum ergo attinet, duabus conflitutionibus vnam eandemqj caufam tractare? Collígís ergo íam nullonegocío,eos hac conftítutione velle, vtcung verborum feríem concínnauerínt: Quod quí caenam Domínícum eis velítadíre,in Catabaptifmo quoq; fuo retínct? fit:& quod eos, qui ínfantes baptizati funt, dé menfa dzimonum efTe putant? Eft ergo hic expofitíonis ipforum fenfas, quod qui ad prodítíonis& coníuratíonís fuae coceflerint Ecclefiam,exeis fint; quí4 Deo ex Mundo vocatifint.Quí veró nolintEcclefia Chrifti proderecum eís, ex eís fint qui cum mortuís operibus communícent.Nam ipforum verba& quotídíana opptobría hocteftatur.Cüm ením aut nuptías, autpublícas epulas
33 ínter

438. DD. Io.OECOL. ET Hv£, ZvIN. inter nos celebrati vident, protínus exclamàt, Gentiles, deg Mundo effe,nó de Ecdefia. Et neq; fatísfa&ionem iftam, quód Chriftus€ Apoftoli ad nuptias comparuerint; neg iftà,quod filij Ifrael hilaríter tribus perannü vicibus couíuati fint: quodqj ipfa Domíní coena perpetuo amícü conuíuíum manfiílet, ni Corintbij fuiffent abufi: cecipiuntnec vllam alíà. Vides iamex vna parte, quàm iníqui iudices fint,qui protinus vt ea vídetapud nos ficrí,àquíbus ne Chríítus ipfeabhorruit, traducunt, deuouent,ac damnant. Ex altera vero, quàm candide facíant cüm defeípfis tam magnifice fentiunt,vt feíftos efle glo rienturquíi deMundo fintad Deum vocati. Quafi vero ftuprajadultería,parríciditi,inuídía,odiit, arrogántia,hypoctífis, ín quibus ipfi mortales omneis antecellát, mun dananon int. Nonloquímurde immoderatis nuptíar& & conuíuíorüimpenfis,delicijs,ac petulantia: fed laetitia tolerabilem tam abeft vt damnemus,vt quí. eam pijs auferat,non dubítem cumdetrímento teddíturüm.In fumma ígiturhac iftud voluntLege,vt coenafuam ne adeat, nifi qui retinctus eft, nifi quí deMundo ad Deum vocatus eft:hoc eft,quí de Catabaptiflatum Ecclefia& herefi eft.CQuicquídagunt& dicunt,coníuratío eft(íuxta Prophetz verbum[faiz$.)€ fimulatío pefsima.Quacenim pat eftíníquitas ei, qua fe homo propter ínnocetíam fua alijs prefert:& qui feptuagies feptíes íonofcere debet,ad nullum frattís cafum conníuet: etíamíi ís qui ficfe gerit, verc fitinnocentífsimus: Sed quid ago: Exnoftris non füerunt,ídeo à nobísabierunt, CATABAPTISTAE. Vattó. Sic coftituímus de defectíone;feparatione; aut deuitationequa fieri debet ab ífto malo quod Qíabolus

EPTSTOLARVM LIBER IL— 459 diabolus plitauít, íta vt cum&s níhil commerctj habeamus;neq; cum eís cocurramus in communícatione abomínatíonum ipfarum.Hocefl,quandoquíde omnes quí ín obedientíam fidei nondum concefferunt, quiq; nondum Domíno nomen dederunt, quód voluntatem eius facete velínt, vehementer abominabiles funt cora Deo: nihil ab eís fierípoteftjquod'nonfitabomínabile. Nunc aute ín Mundo planealíud nihil eftjneq; ín vníuerfa crea tuta, quàm bonum& malum, fideles& infideles, tenebre& laxymondaní& quíextra Mundum íam funr,tem plum Doiníni& Idola, Chriftus& Belíal:& nullum ex his párrem peteft cum altero habere. Notum quoq, nobis eft preceptit Domíní, ín quo fubet,vt feparati fímus à malís: tunceníim velit Deus noftereffe, nos aute& ftlij;& filiae eius furcuri fimus. Iterum przcipit, vt e Babylone terrenac Aegypto exeamus, ne malorum atq; paenarum fiamus partícípes, qux Domínus ín-eos adduCurius elt. Ex quíbus omnibus dífcere debemus, quod quícquíd non eft cum Deo noftro& Chriffo coadunatum,nihil aliudfit quàm abomínatío,quam deuítare de. bemus. Hicínteilicíimus omnía Papiltica,& Secundopapíftícaopera&€ idololatria conuetíones, ad Ecclefias profectiones, domus conuífuíorum, cíuitates& foedera infidelítatís,& alia multahis fimilia quz à Müdo ín precio habentut; ciim tamen ex díametro contra praeceptü Chrifti& pugaent& fiant; fecündum mefuram íníuftitízz,qua ín Mundo eft. Ab hísomnibus debemus eíTe alieni& feparatí: funtenimrmerz abomínationes; que nos Chrííto exofos reddüt qui nos liberauit de f^ruiítite catnís, X reddíditidoneos feruítio Dei, per Spirit Dei qvem dedit nobis. Vígorehuius conftitutionís decídét
E^ 4 à nobís
Ciuitatem bodie Citi legium yo cant.

&ecundopapista.
44o0;DD.Io.Ogcor. ET HvrE.ZvitN, à nobís díabolicaarma víolentíz;vt funt gladij; atma,& huiufmodi, SCómnis vfus eotum fiue pro hoftibus, fiue proamícis,in virtute huíus verbi Chríft& Vos non debetís refiftere malo. KRESPORXSIO.
Vidfibitam íncondita oratione velínt, quz adeó
& difcerpta& confarcínata eft, vt(anum atcp íntegrum ín ea níhil(it,non facile díuinares;ní príus ín operis título díxiffent, fe tractauíffe(uper deuitatione abomínabilium paftorum ín Ecclefia. Príma ígíturifta, vtníhilfitín Mundo quám bonum& malum, CZ R7 STVs& Belíal, acrelíqua iuga; quae diuíníhomínes ín hoccoaceruarunt, vt nufquam non:effent magnificetiffimi, ac velutí rationem reddant cur ín Eccle(ias nofiras nonconueníit. Ato; ne putes liunc eos horrorem habete dePontíficijs paftoribus; innosadhunc modum debacchantur: cum Pontificíjs enim eonueníunt, neque à congre(Iu ipforum abhorrent.Quí ab Euágelioftamus, hic petímur: Caufa eft;quodfoli Catabaptífinum&4editionem,rerumc omníummíxtíonem& prodímus,& pro virili cauemus. Appellamurergodà Pontificijs harretící;à Catabaptíftisautem Secüdepapiftz,vt qui baprifmum ínfantíum.& quadam alia nefcío que;que ifti nollent,feruemusín Ecclefía. Sícad Dominí gloríanrexercemur;vt victoríam ei reportemus eo claríoré, quód plu ribus petimur.Prodam ítaqg breuibusfraudem,quam ín hís huíusconftítutionísverbís celant.CYue de(eparatíone ex Scriptura proferunt, nó(üntad. hunc fenfum,quo ipfi torquent dica: nam alioquínonmodo:-é Mundo, quemadmodum Paulusloquítur fed etíam de Ecclefía. exire cogeremur:nihil ením eft ín reb? humanís tam fan&uns

EPISTOLARVM LIBER IL| 441
&üm& ínculpatum,quod nulla ín parte deficiat: Sepa- 54 rarí ergo debemus, príimümiípfid nobísíplis, dequo& f£// 1!
Chtiíftus loquítur: Quiodítinquíens,animam fuam ín hoc Mundoj;ín vitam aeternam cuftodít eam. Haecfeparatiofit,cüóm quotídieordímur emendationis ftudíüi, ac pro virilifrattes& exemplo& oratione ad ídem hortamut: fed(ecundum hancconfideratíone non quaerimus feparariab hís,quinobí(cum ínfirma habent omnía.Ies quoq ipfa monebit,fi modo vere pij atque cultores Dei fumus,quoufq quidq fit ferendum: ímó pietatem fola; in'hoccafuabolendíaut recedendí, ficaudire debemus,
vt Lexalía poni necpofsít,necdebeht. Secundo feparaa
Separari
murab hís,quí íamnon infirmi funt,(ed malígní: quod«^«lj,
ipfum quoq fiue charítas,, fiue pietas docebít.. Nam& Chríftus ip(e, contumacem acímpudentem fcelerofum tunc tandem vítarí(abet,cum eó peruícacíae peruenetít, vt Ecclefiam quoq; non teuereatur: fed fcío quó tendat hoc fupercilium deuitatíonís, Vt prímüm aliquem ad fa Gíont fuam pertraxerunt, ante omnía vetant nie ad men femfaltem;fi omne tempus autlongíus obtínerínon po teft;ad nullam concionem conueniat, vbi ís doceat, qui (ectze faz aduerfetur.Quod preceptum ínter inítía valde (ufpe&um eftijs, quinondum funtín vníuerfum demen tatí,multi ením qüí ad bonam mentem redíerüt, hoc teftantut: contínuo ením refpíciuntad illud Apoftoli:Om níaprobate.Vtergo per Anthypophoram,itam cogítatíonemftolídís homínibus amputent, tantum díligetía abfumunt;ín ínculcanda fepatatione. Conuentíones ergodamnant,vtcümín vrbíum curijs honeftifsime con^ ueniítut: femperením ínuení&itur quíhomíni audaciam arguánt: atq; mítü eft eos hic obmiífifle, quod alias poft
E. prima
nepemalignis.

442 DD.Io.Og£Cor. ET Hwr.ZvrtN. príma femper obiectabant:[n curis fepe homicidia efTe facta quafi eadem non(píus ín foro& agro accíderínt: ínagrum ígitur€ forum conueníendum non e(fet? Ad Ecclefias(tem profectiones damnant: íd aute ea verborum forma,quali votíuas íftas profectiones,quales olím inftítuebamus ad ídolum, quod Lauretí eft, Aquiís,Oetinge,atqs alijs locís,intelligant, cim tamen flatutascerCiuentio- tís diebus ad Ecclefias profectiones dámnent.H:e dolét nes 4 Cat eís malunt ením íftas, vbi autmulti ínfyluam aliquam baptitls conueniíuntjnocte potíüsquám die: vt ciim deíndeper '«*P'* den(astenebyas puellís€ matronís paulo formofiorib. gue. eít domum palpítartdü,fpitítualíaconnubía cónfimmant carnalí copula:aut vbí duo vel cies ín hominis paulo babítioríszedes conueníunt,edunt,garríunt, captiuas mu líerculas abducunt;ac deíndereliqua;qu& tuvíx cogitareaudes,faciüt. Hacvenatíone multo maiorem praedam ínueníünt,quàm fi ín Bcclefiarum concioníbus audiret ipfortm audítores, qua contra do&trínam eorum funt. Quís enim ftultas cum puellas tum fagmínas& vírosagrícolas ac fimplices ab huiufmodi lupís tuebitur, qud nunquam aperte graflentur, neq; Apoftolorü more primum ad(ynagogas veníat,& docttíne(ucfontes exScri ptura aperíant: fed vbi per menfes alíquot apud maleferíatumalíquem delítuerunt,& familiam vníuerfam non tantít etrore,fed fcortatíone quoc cotaminarüt, íam tan demalíqua parte adparéticumqy ad doctrine fuc ratione poftulátur,ipfi auolátatqrímplumes pullosmíluio relín quunt. Ideo abhorrét à Chrifti tum verbo tum ínftítuto, quí€ dixít:In oecultolocutus fumnihil:& ptecepít, Vc qua ín aurem audirent;pratdícarent(upet recta. Híc míhi Verpos vide, INacií ergo-exvillis aliquot homírum, in

EPISTOLARVM LIBER IL: 443 iíntecta quoq afcendunt,& cornícanturfe nunc ímplere,quod Chriftus díxit: Praedicate de tectís,c«. Cum víatorautlictor delonginquo profpícitur, demilla cauda faciunt quod vulpeculam apologínatrant. lam ciuítates quoq; damnant, cum non vídeant Paulum hac vna Íe exceptione violentíaferuauifIe. Num obfcurum vltra efi, quod ínhocvno funtvt omnía miíceant,omnée tumamicitíam tum coníunctionem foluantz Quís quo| mínus cíuís[is vnquam vetuit; Foedera ínfidelitatis;pro Federa in foederibus infidelium, Hebraico fchemate dixerüt docui fidelitate homínes. Foederibus ergo renuncíandum erít,uifi nolimus íniftorum baptí(mo naufragium facere. Vides quo tendant? Addunt ením,meras elle abominationes,quae nos Chrifto.exofosreddüt,quí noslíberauít deferuítute— d carnís, cre. Quse eft hiec feruitus dequahicloquuntur?| Lihertare Nimirum ífta, vbi paretur Ecclefiae Chríftíanze,vbí con(^'^ 4 n uenitut cum honefltate tàm in publicos quàm príuacarü ptem" (odalitatum cactus, ordínís ac tranquillítatís caufa: vbi"^'^ foedera qua& íure facta funt;& fine iniuria foluí no pof funt;atqp fimilia ferantur. Hárüm ínquam atq debitorum omníum liberatíonem,pij hac ín re interpres, Chrifto acceptam nunc quídem ferunt obfcuriis: fed palàm predicabunt,vt prímüm tantam erunt nacti Ecclefíam, cuíus vitibus fíderefepoffe putabunt. Vndenoux nobis l'ragecdíz denuó funtexpectanda.-Arma quaedo-— Arma cir mi gentes quedam vt Germanícae atque Heluetica ex. demnzrur more geftanr, non magnoperedamnamus: fed homicí- 4 Catabadia deteftamur: ea vero non femperferro, íednonnun- pria. quam fparro aut faxo perfícíuntur. Quo ergo íubetís montes ac fyluas efferri? ex hís enim tela petütur. Acino vugpalla quida ínterijt,alius pilo caprino ín lacte poto.
Ipfe

444 DD.Io. OECOL. ET HVL.ZvtN. Ipfevidi quíapud Doggoíos meos vno vníus apís aculeo moreretur: elímínandz ergo vue;capre;apeszSed SX hocício quà pertíneat.Vís omnis prefertim magiftratus eis ínfefta efl,neq; hoc cotenti funt quod Apoftol? przcipít:Vísnon timere poteftatem? quod phas atq; íus eft facito. Verbum Chrifti, Nolíte malo refiítere,fic non eft magiftratuí dictum: vt necíftud, Vos autem non debetís domínarí: quod ad folos pertínet Apoftolos.& Epifcopos,atqfpriuatum quenqg;:nam poteftas à D'eo eft. Rerumomníum confufionem quí querunt, prímum eft metuerelegitimam poteftatem. Vnde&'iftínobis perpe tuó de ponendís armís nefcío quàm fríuóla ogganníüt: rion quod ipfe magnopere vel probem vel adcufem hitíc fert geflandi morem,quamvís anímtim ad cxdem propeníum fupraomnes mortales fic damnem,vt nüllícundemaíoreprematodío. Docemus& nos ponénda efle arma;fed hunc gladíum docemus erígendum efTe, quo feriuntut, quí iníuríam fecerunt, redimuntur quí pafsi funt, collaudantur qui niegocía recte gelferunt. CATABAPTISU AE.
Vintó. Depaftoribus Ecclefia Dei ficftatuimus:
Vit paftorfit de gregevnus alíquís,iuxta Paulí ordínatíonem peromnía,quí bonum habeatteftímo niumabhís qui extra fíidemfünt. Huius officium efto, legeremonere,docere,diífcetejhortarí, córrigere fiue excomntünícateín Ecclefia,&-omnibus fratribus& fororíbusbené przefTe, tàmínoratione qtràm fractíone panís. Etínrebusomnibuscorporís Chrifti vígílare,quo & fulcíatur& augeatur, vt nomen Dei per tios colatur & laudetur, blafphemís autem os obftruatur. Iftí vero alimentum, fi quíd huíus ei deerít, de Ecclefia fuppeditarí

EPISTOLARVM LIBER IL: 445 tati debet, qux ipfum elegit. Quíenim Euangelio feruit,de Euangelio viuere debet,quemadmodum Domínusordínauít. Sí vero paftorquíd accufatíone dignum admíferít aut correctíone,íam contra eum non debet aci nifi duobus teflibusauttribus. Cüm peccant publicé,debent arguí vt reliquí metum habeant.Sí autem pa» ftorautpul(us aut Domíno per crucem adductus erít, debet€ veftígio alíus fuccenturíarí,ne populus aut grex Dei difpergatur, fed perexhortationem feruetur,confolatíonemqj accípíat.
RESPONSIO.
Idimus füpetíorí conftitutione,quàm perplexe&€ hV/ confuse, quàm difficulter& obfcure de feparatíone abomínatíonum egerínt,eó quod caufam habe
rent param equam. Hicautem habemus quàm dilucídí fint,vbí defua Bcclefia( quàm mírum eft quafronte audeant Ecclefíam vocare) dec fuís paftoríbus agunt. Iftliíc ynum hoc agebaturvt proditíonem fuam íure fierí oftenderet, cim propter mores homínum, tum propter Epifcopos. Vbi varié díftríngebantur,& quod dícítur, Lupum auríbustenebant.. Sí ením fídelium mores fupra modum calumníabantur, maledícentiz ac mordacítatís dífcrímen incurrebant: fi mediocriter de eís fentíebant, perículum erátnenon fatís concítarentur ad defectionem ij quos íam ad eam índuxerant.. Líberé ergo loquí quumnon auderent, cum proptermetum& cautíonem,tum propter íniquitatem cau& malítíam,obfcuré ac fufpícíose loqui ftatuerüt, vtnemo aperto Marte adoríens, facilé compraehenderet lubricum ac verfipellem aduerfaríum. V tcung; enim dicturus eras, Quur lecefsionem paratís à fidelium Ecclesíjszin promptu ha berent

Epifcopo ab Ecclefia fua alimen
A46 DbD.Io.Og£cor,ETHVvL.ZVvIN.
tüdeberi. gant. Vbínunc(unt íflze voces? Ipfi comedunt de menberent quod refponderent,nihil aliud quàm feparatíonem ápefsimís docuifle, íd autem non line Lege. Cüm autem conttá obijceres,te níhil morari feparatíoné confceleratorum, fed ípfos víderídeeorum feparatíoneloquí,quotiü vita peromnía tolerabiliseffet: Hoc tefponderent, quód defendere nullo iure cüm poflent, tragíce premuniendo exagegerarunt,Vlundus, extramundanií, malum,bontü,Deus,dxmon,Chriftus,Belíal,e?c. Cuibus tu mox ad fic ratíocínandum índuceretís: Verum eft quod aíunt: omnía enim qua vídentur, aut diuina funtaut mundana: ac deínde protinus fi quíd mundanum ín tebffenderes,te ipfum damnares; etíamíi quicquam cum rebus mundanis haberes comerci]:&(icon cítus ad proditores deficeres, mínime coníiderás; quod cüm ad ipfosconcefsiffes humanam ínuenturum mifetíam( períndeatqueapudiítos, quí ciues faciunt quod Lex iubet, ín curíam coeunt, ín nuptijs acepulis publícis adfunt: quí arma ferunt, reliquaquefacíunr, qua íftí tanquam pefsima profcindunt:(mó maiorem, cum ipfi flagitijs abomínabilibus,vt eorum proprío vocabulo vtarjadobruti(int: nulli füum reddunt, vxores confputcànt, parrícídium non íudicant, Magiftratum tollunt, obedientíam elímínant. Quíd poftea obfecro tutum etít ín rebus humanís? Sedad propofitum redeo: Cum, inquam;ad defectionem fuperiori Artículo cohortarentur, de índuftría reddebant omnía obfcure, his potífsimüm qtas adfignaüímus caufis." Nuncautemvtplani funt atque dilucídi quum de(uz loquuntur Eccleítz pa ftorezHzreticz igicur Ecclefiz paftorí baclege alimentum concedüt, quód Chriftíanz Ecdefiz Epiícopo ne.
fa

EPISTOLARVM LIBER IL. 447 falezabel,Ipfi deuorant domos víduarti: quum eo temporenullus ex nobís haberet fupra feptuagínta aureos, omnesq dícerem?, multo fatíus efTe vt exhis bonís quae prius apud Ecclefias erant fiue ex decimis fiue redditibus colligerétur,víuerémus,quám vt ifta nefeío quíbus relínquentes denuo grauaremus Ecclefías noua víctus emendicatíone.Sed gratie Deo,pulchré nímís hic Cory phai fefe aperiunt. lam victum deítínant Epifcopo Ecclefize fuz: vnde quafo accípíent? INÓnne plus fatis degrauatos clamatis(& hoc fors íure facitis) innumeris cótríbutionibus,vectígalibus,datíonibus,atq alijs exa&íonibus? Sedhocíuaueefl,quod ín deftinatíone alímentí addunt, Sí quíd huíus paftorí deerit: quafi vero omnes ifti Coryphaí non fíntperditifsimi errones, qui aut aníma cim deberent pedibus redemerunt: aut adeo ígnaufac defides, vt manibus alímentum parare noluetint. Quíd ergo putas illis deefTe? Partem alímentiz qui tam inertes ac pigrífunt,vt cümalimentum omnefuppe ditauífti, vix hancoperam ferrepoflunt vt viuant:melancholici homínes: bilis ením eft, non fpírítus, quo fe vendítant.An(oenoramus ex bili nafcí ac mala commíxtione,vtfrenet'ci mortem fibiconfcifcant? Etmelancho licosiftos,quífuaipforum ímpatíentía laborant, non agnofcimus:fed fpítítum mentientibus credimus? Scío omníanon fpontefua ferrí, fed Dei prouidentia gubernari atq» difponisfed fimulvídeo, eius prouidentía ad probatione noftram, quo fcilicetadpareatan vere fideles fimus nécnejbec monftra ímmíttí,tanquamlíquídos in fontes apros. Quod deíndeconfarcínarüt hancfuam conftítattonem ex multis ínScríptuta locís, ín vnü.centonem,non arbitror ad admonendá effe neceíTaríum.
CATAÀCatabapti
fs melancholici.

4498 DnD.Io. OECoL. ET HVL. ZVIN. CATABAPTISTAE. Exto. Confenfimus aut conftítuimus de gladio in huncmodum. Gladius eft Dei ordínatío, extra perfectionem Chrífti, quo malus punítur& occíditur: bonus auté defenditur. In Lege ordínatur gladíus contra malos;ad vindíctam& morte. Etad hunc vfum conftitutus eft Mundí Magiftratus. Sed ín perfectione Chri fti, vtimur excommuünicatíone tantüm, ad commoncfaGionem& exclufiíonem eíus quí peccauít ,ad interítum carnís,folummodo ad commonefactíonem& commen datíonem neamplíüs peccet. Fic quzríturà multís,qui non agnofcunt Chrifti erga nos voluntatem: An Chtiftíanus pofsítaut debeat eladío vtí cotra malum ad defenfionem boni,aut ex charítate. Reuelata eft ergo nobís vnanimíter refponfio ífta: Chriftus docetnos,vt àfe ipfo diífcam?: ipfe enim mítís fit& humili corde,& fimus requíem ínuentuti animabus noftrís. Dixítergo Chriftus mulíeri ín adulterío deprehenfae,non quodlapidaretur íuxta Legem:qui tamen díxerat, Quemadmodum mandauit mihí Pater ficloquor:fed loquebatur cum ea ex miferícordía& indulgentia,& admonítionene vltrà peccet:& ait: Vadenolí amplius peccare.Iftud nobís zequé obferuandum eft iuxta tegulam excomunícationis. Rx S$PONSZIO. JOtumushune artículum propter prolixitate eius IN Íimulínterpretari,fed ín partes díuídere, atque eas quàm fierí poteft, breuífsime reuellere. Cum ergo fic dícunt: Gladíus eft Dei ordínatío, extra perfectione Chrifti cc. Cupio fcire, quo perfectionem Chrifti refetant: an ad caput,an ad corpus.Hoc eít;an velínt dícere, Chriftus ípfe tam perfectus eft,vt gladio: hoc ef Magi ratu
————— HR

EPISTOLARVM LIBER IL. 449 ftratu níhil opus habeat, qui fe autemendet aut puníat: an, quód Chriftiani nihil egeant gladio aut Magiíftratu. Si prímum;adfentior Dominum domínantíum,&-R e.
emregum tam abefle vt Magiftratu egeat, vt ne Magieb quídem fintquíbusofficíum non fit ab eo fuperné datum. Sífecundum;quod fcilicet Chriftíani nihil opus habeant Magiftratu: neruís omníbusrenitor.. Do enim íftud vt facile fit eís dícere, Chriftianus qveré Chrí ftíanus eft, Magiftratu no habetopus:ex fideením níhil obmíttíteorum quz factaoportet, neq; quícquá admíttít quod fierí nepbas eft: fed quae nolira eft calamítas, nódum ínvenímus ínterhomínes tam abfolutam perfeGíonem,necfperanda eftvnquàáfore,vtomnes quí Chrí ftum confítétur;fint ex omní parte beati; quamdíu íftud corporís domícilít círeumferimus.Eft ergo ín hunc fen- Sicut perfe fum vere dictum, Giladíus eft Dei ordínatio,extra perfe-&u orator Cíonem Chrifti: hoceft;vbicung; membra Chriftí gon»?dum res perueníuntad menfüram perfectionis capítís fui, i(thic Pertus ef opuseft gladío. Sedipforumfenfusaltud vult, nempe quod haretíca retín&orum Ecclefia gladio níhil egeat, vtquz fit íntra perfectionem Chrifti: fumunt ením(ibi ftolídíihomines quod olím monachí, vídelícet fe effe ín ftatu perfectionis:etíamfi non eífde verbís vtantur: cüm ením fefe de Mundo feparant,clamantes:Exiteab eis,ad fuz farínze fratres: quíd aliud quám fefecuftodíunt,ne à nobís alí(qualabeafpergantur? Poftea cüm dicüt:Sed ín perfectione Chüftivtimur excomunicatione tanti, ec. Vídes vt Chrifti perfectione íntra Ecclefiam fuá fe tenece iactat, cüm dícüt, Vtímurz Voluntergofediítiofifsimi homínes tollere eladíü,quo liberius poísíntomnía con| fundere.No eftením quod dicas,tantum Efimpiorim | vt
|

4Se.DD.IO. OECoL. ET Hv. ZvIN. vtnonfitmetuendur tolli pofTe eladíum per pradicatíonem eorum.Ipfi enim ad impíos non veniüt: fed cim videnteorum quí Euangelíum receperunt tantü etíamnui efle numerum, vt fi hocfacerepergeret, quod hifaciunt quí Pontificem deféndüt, fuperiores futuros omníum fpetant:vt fi íftos ad factione fuam pertrahant,om nem Magiíítratum atq; omne debítum abolítü írí. INota eft vox quam ís Catabaptifta reddídít cüm ad Chriftum cedijfTet: Sí nos tanto fupetíores vobis fuiffemus, quáto vos nobis fuiftis, vídíffetis an habuiffemus gladios& iufturandum,necne.Et cü nos vellent omní metulibetateac pollícerent omnía ex fentétía euentura, quà quefo fpe&auerunt quàm ad multitudine, quam vbi nacti effent,íam in portunauigarent? Hos ergo quí Buangeliü iam receperuntcírcumveníire,vt gladíum ponat, cupíüt. Apud iítos enim valet autorítas verbí: alijs, puta tyránís ac ímpijs Pontificibus, fi fexceties Chrífli verbum íntones,hihil mouentur.Volunt ergo in perfe&ione Chrifti: hoc eft;ín Cacoecclefia fua gladíü tolli, quo liberius fcor tentur,matronas confpurcet, blandiloquío mulíerculas feducant,omne ftatum turbent,imo yrbes& contuberníahumana díruant: ficením poterítlatronü parua manus eorum bona,qui ín communeferrenolunt,ví vt publícafaciant compellere. Vnde quanto magis negát gladíum ínter Chriftíanos ferri poffe, tanto magís coferuatí debet velob iftos ipfos,quí tot ínfidijs publicam pace tentant. Cüm ergo ad Chriftum nos ducunt, quí fe nobis exemplum propofuerít& manfuetudinis& humilitatís,recte fecifle viderí volüt: imo recte noflto quoq ia dicío fecilTent,fi fides apud títos efTet. INà fi eflet,pergecent ipfietíamfi nemo fequeretur, mítes effe atq; humili corde:

EPISTOLARYM LIBER IL. 451 corde: nuncautea.cüm níhil fit es amaríus atq; pracfraCtíus, palám fit mítitatem non alíter doceri ab eís, quàm temperantia audíuímus aliquádo ab auídi(simo helluonedoctam elle. Is cüm quid edulij ínferretur cuíus ipfe elfet cupientifsímus,cóuiuas monebátneraptím aut ím modice hauríreatfed cíuiliter contre&arétdíutíné com manducarent,acvoluptatélonga comínutíone caperet, quo fibi líceret vberius íngurgítare Síc eum ftis nihil fit truculentíts(quie ením ztas talem maledícentíam vndj vidít? alios ad Chrifti relegant,vt manfuetudine diífcat) ipfi longifsíméab eius exemplo recedát. Adducat deínde Chrifttexemplum quod ín adulterá edidit, quód fcili cet nontradideríteam vrlapídatetur, fed mifetícordiam impederítac dixetít, Vade X nolíamplíus peccare. Delícate quidem omnía ifta(cribit, quo facilius deprahendas,Spírítus iftos etíamnum adulterís effe propitíos.V.e rum quíd ígnauí ac molles homtunculí, nó lecí(tis Chriftum pro díuerfitateoccafíonü alía atq; alía edidifTe exepla?Quotíeslegiflís crudelifsimaz ífthtc eroo difcite diuínam iuffítíam víndíctamd agnofcere. Quoties cótrà mitiísimaz ifthicaenofcíte miferícordiam. Tum deinde hoc difcíte, quod cuíus aduétus ille prtor níhíl acerbum habuít,apud eundem quoq effe fummam íiuftítía. Cüm aütiíto príoreaduentu non veníffet ad íüdícandum aut damnandum, fed ad faluandum': íam decorum huiufce
mifsíonís feruauit.Nifimihí oftédatís, quod(ibi aliquan do ín hoc aduentu íudicis autoritatem fumpferit, nund mouebitís ifto exemplo,vt Chríftiano viro nó liceat e(le Magiftratuí. Illud at non poreftís.Cüm ením vellentea aliquando regé facere, fugit. Veruntamé cim ad dextera Patrís perfunctalegatione confediffet,videte annon cru
D. a deles

4s2 pp.Io.OsCor. ET Hvi. ZVIN, deles homícidas male perdiderit,& víneafua alijsTocauerít agricolis. INO eft míiti quod nobis totfectz quotidíe naícütur,fed mírü eft no multo plures nafcí, pofteadg tam prudentes Scrípturarum ínterpretes habemus, quí nondum difcríminatinter Chrifti omnípotentia, prouíidentíam atq; diuínítate, qua omnía perpetuo gubernat:
& intereamlegationem qua hic functus eft. Cüm ením hocvíident quodpro ftatu functionís huíus fecit, íam&
ín Leges eius ímpíngunt.Híc enímno eft(udicis officio functustnó enim ídeo venerat. Nemo ergo iudex efto?
minime:hoc.n.eft& díuinü GChumanü íus confundere. CATABAPTISTAE. EcundOo,quxrítur degladío: An fcílícet Chriftíanus prontciare, aut fententià dicere pofsít ín caufis fecularíbus,íntervim& vím,interlitem& líté, ín quibus infideles difsident.Vbíiflà reponfione damus:Chríftus noluit decídereinterfratres qui dehereditatecontendebancfedà fe reíecit:perinde igitur nobis faciendum eft. RESPONSIO.
Chriflus 4- Am fatis patére arbitror, cur Chriftus hác caufam à fe cit I4deX: Y vejecerit. INon enim in bocvenerat, vtregnum ín hoc A ntlt-^ Ntundo fibí compararet: fed vt,quí Dominusomnià
! erat, fefe omnibus fübíjceret. Quod nos dícimus ípfa verbaSaluatorís teflantur: inquit ením: Quís me confti tuít iudicem ac diuiforem intervos?En vt iudicis officíü á fe depellit.Cbriftus ením&cfr Dominus eratomnium, attamenín diífpefatione humanitatis nunquam fe gefsit pro rege.Cum ergo negat fe effe iudicé,negathanc caufam adfe pertinere: atinterím oblata etíaoccafíone,non differít de non reddendo íus füum cuíq;: id quod ferme aunquam obmíttit,(i qua praebetur anía de rebus cH
ajs

EPISTOLARVM LIBER IL| 455 fatijs difTecendi, femper à crafsis ad fpirítalía tranfit. At híchuíus níhílfacíens palàm docet, alíquem effeíudíce ad quemifti caufam fuam poflent referre: fe non efle ci, ergofenon pronuncíaturum: vt hic iudicís officium po tíüs vídeamus confirmari, quám aboleri, etía inter píos. Quodapud Paulum admonemur,vt íníuríam potius fe ramus quàm cum fratrelítigemus: nonhucfacítquod non liceat Chríftíanum eíTeiudícem,fed nefimus lítíum auídí: quemadmodum& Chriftus perículo deterret à li tibus, fepenumeró víuvenifle claminfinuans, vt qui fe fperaret victorem à tríbunalí redíturum,ín neruum con iectus fit, donec dependeret vníuerfum debítum. Hoc autem fupramodum Chriftíanum eft, cüm fic loquuntur. Interlítes ín quibus ínfideles difsídent:per infideles omnes eos intelligentes, quí non fuhtde fua hzretica Ecclefia. Negant iudicis officio fungi poffe Chriftíanum vírum ín rebus externís, quod tame díuiína res eft, fi modó recté fungatur: cum ípfi interni homínis iudícíum fibi vendícent: omnes ením infideles vocant, quí & Deum veramatq; vnum Chriftum Iefum exintegro cordecolunt,fifolum non fequanturípforum errantem gregem:atquehocpalàm: fzp£ enim numero(am duo aliqui ex eís bonosac píos homínes prateríerunt,atque alter ex eís de índuftría altero paulifper abire permiflo, cum noftrís aliquíd fabulae mífcuít.'lum ís quí preierat reuerfus clamauít, Quid facís apud íncredulos frater? Exíab eís. Mites fcilícethomínes,qui quotíes datur,íniuríam alíquam concínnant.V trí vero tibi vídetur,o LeCor, efle aut mítiores authumilíores? line,q níhil quàm vim atq ínturíam cogitant: an 1j, quí audaciam omnem fuauítate fuperant?
E; CATAInfideles Catabapti fli qui dscantur.
Exite ab ei.

.* 454 DP.Jo. OECOL. ET HvE.ZvrtN. i CATAARAPTISTAE.
Ertío. Quaritur de gladio: An Chríftíanus officíG aut Magiftratus efTe debeat, cüm ad eum defignat. Ad quod fic refpondetur.. Chríflus rex futurus etatfed fucit, X non refpexit ad ordinationem Patrís fuí: fic€ nosfacere debemus, eum fequi fcilicet,&z non. ambulabimusin tenebrís. INam ipfe quoq dícít: Quí me fequi vultabneget feipfum,& tollat cricem fuam,& fequaturme. Interdícit etíam à poteftate gladij,€ fic denuncíat. Reges gentíum domínantur, vosautem non fic. Vltra dícit Paulus: Qtos Deus prenouithos quoq; predeftínauít, vt fint conformes ímagínís Filgfuí; Sed & Petrus dicit eum effe paífum,non domínatü: nobísq;
exemplum relíquiffe,vteius veftigia lequamur..
RESPONSIO.
^w Vod Chriftus,ni fugiffer,rex futurus erat,füperíüs difcuffum eft. Non ením venerat vt coleretur aut míniftrareturmore tyránorum fed vt minifiraret: non vttotttm Mundum pro pelle fua redimenda daret, ficut vos Catabaptifiz fratres omnes vbí periculum ám mínet prodentes,facítís:(ed vt animam fuam daret pro vníuerfa multitudíne.Ad hocinquam venerat: neq vnquam vetuít, quo mínus vir Chriftianus& imperio dígnus rex etíam fiat. Quod aít: Qui mefequi vulrabnegetíemetipfum,& tollat crucé fuam,& fequatur me: fic no eft ín huncfenfum ab eodíctum, af nemo pofsít effe officium,propterea quod ipfe nó fuerít: vt reges etía multí feípfos cotempferínc acDomínà fecutífintferuaVos autei C8 ín fine regia autorítate.CYuod fi Saul fecífTet;)non redi fic, Apo- dídiffet Crelboe motes cafu fuo illufttes.R eoes gentíum [oli dicti, dománatur eís,vos ait non fic: eodé modo no eftad ínterdicen

I
| !
I
EPISTOLARVM LIBERIL.. 455 terdícendum à Magi(tratu dictum. Confideranda ením nobís eft occafio, per quam fit ín hanc fententía ductus. Contenderant de primatu Apoftoli: Apoftolís ergo diGum eíle agaofcamus. Vtenim ipfe venerat non ad renandum,fed ad cedimendum: fic& difcípulos míttít. Sícut Pater,ínquíens,memifit,eodem vos modo mítto: adprazdicandum Kcilícet)non ad imperandum.V íces er2o Chrifti cüm gellerínt Apoftoli, debuerunt à regnando ad exemplar archetypífuí,Chrífti cohibere adfectus. Hiísergo imperatur,ne ímperent:(mo príuáto cuíg;, ne (cfe efterat. Id ipforum Apoftolorü teftimonijscomprobabímus.Pettus iubet,vtfecuí pareant domínís fuís: no tanüim bonís& humanís,vcrumetíam peruerfis.En vo bís,vtbonís& humanís peruerfos opponat. Eos ergo intellígitbonos,qui fideles erant: peruerfos autem,non duros& ímmítes,(cd à fidealienos.: Erant ergo fideles Domíni. Cornelium item Cerituríoné baptízauit idem Pettus. Dyaafta Candaces Aethíopum à Philippo baptízatus eft.Quod fifuxta veftram fententíam Chriftíanus Magiftratum gererenon poteft, X poenírentía cum fidei confefsionerequírunturaantequa quis baptízetur: inique fecerunt Petrus& Philippus,quod eos baptízaruntantequa fefe abdícarent Magiftratuatq officio:aut ín gentili Magiftratu coftítutus, baptizari etiam poteft, acíntra Ecclefíam recípi. Apud Paulum habemus Queftorem Chriftíanum,X fideles dominos. Ephesijs ením fcribens,ferui aít quifídelesbabent domínos. Et ad Coloflenfium potentes fcribít,vt domíni cüm(int, feruís ta menqua fit equum praftent, Sergium Paulum pratereo. lamneqj Petrus, neq; Paulus cüm ad Mlaagiítratus atq; Dominos fribunt;à domínando dehortantur.. At F4 cum

456 DD.]o. OECO£L, ET HVL.ZVIN. cum ad Epifcopos fcribunt, quotíes quafo obmittunt, neín forte: hoc eft,hereditate Domíní regnum ambíát: ne fratres circumveníant;nelaqueum ínijcíant,ne víolétí fínt,atqy fimilia? Patet ergo,iftud Chriftiverbum:Vos autem non fíc,etíam Apoftolos ipfos non alíó, quàm ín fetortam effe ííntellexifIe.Quod de conformitate imaginís Filij Deí ex Paulo cítant,equeregibusatq: mendicís eít accommodum: imo conformíores redduntur ímaeíni Filij Deí,cüm ín fummitatepofití;ad(ma fefe demit cunt, ficut Dei Filius fecit: quam nos quí humi repímus.Petrus,inquiüt;tradit ed efTe pafIum,no domínatü. Idfecítad quod miífus erat,vtíam fexceties díctum eft. CAHATABAPHT.AISTAE. Oftrenio. Difcíitur quod Chriftíianum non licet Ma ^ giftratum efTe,ex his que fequuntur: Magiftratus of fícium eft fecundum carnem, Chríftíanus autem eft fecundum fpiritum. Domus íllorumataq; habitatío cotoralís efínhoc Mundo,Chriftíanorum autem omnit ín caelo eft: Cíuitas illorum ín hoc Mundo eft, Chriftíanorum ín caclo.A rmá illorum carnalia funt& cótra carnem:€hríftíanorum fpirítualía,contra munítiones diíaboli. Mundani Magíftratus armanturazereac ferro: Chriftiani vero armís Dei induti funt, verítate;(uftitía, pace, fide, falute; ac verbo Deí. In fumma: Quemadmodum caput noftrum erga nos animatum eft;fic per omnía debent membra corporís pereum anímata eíTe, ne difsidium incorpore fitvllum quo perdípofsit. Omneením regnum contra fedíuifim perít. Cum ergo Chríftus talis eft,vt deco fcribitur: neceffarió debét membra quoq talia e(Íe, vt corpus maneatcum íntegrum, tum vnum, ad fui conferuationem& a díficatíionem. K& E

EPISTOLARVM LIBER IL. 457 RESPONSIO. ' Stapidi(eductores: quibus ením verbis iuftius ipfos alloquarzMagiftratus officium eft fecundum carmem;ínquíunt: díceret faltem, poteftas illorum verfatut cítca carnalía aut externa; Flzeccíne enim fecundum carnem funtqua Exod.:$.fcríbuntutz?Prouide tíbíex omni plebe víros fapientes,& tímentes Deum, ín quibus fitverítas, X qui oderíntauarítíam. Oportet erco iudicem fupra omnes recte animatum elTe& coftan- 1dexquas tem,vt ín gratiam níhil,nibil ex odío pronuncíet: nihil /*«fe 4emetu,per víolentíam nihil. d autem quís melius preftabít,quám quí eft pijfsimus? Quod autem ín eos anímad
ueitít, qui fecundum carnís impetum faciunt quícquíd
lubet:íam ifto non eft mínus fpíititualis,quám qui fibijpis maxime yídentur. Vfuvenit vt pater ín filium anímadueitere cogat,quodSaulo,Bruto,Manlío,alijs con tígít; qua ígiturreputabimus iudicem ín hoc Artículo maxímé opus habere: Conftàtía nímírum. At caro eam non fuppeditat, fed aut gloríaz cupídítas atq; contentio (& iam non eft conftantía, fed peruicacía, qualís eft veftra líuída cótumacía:) autiuftítiae amor,qui à folo Deo eíTe poteft. Magis ergo fpíritualis eft huiufmodi iudex, quàm omnes molliculí iftí quí nobís nefcío quà mulíebrem maníuetudínem predicant,prefertim cum tantum fitiater mortales malorü. Plus quoq; prodeft huiufmodííudexad gloríam Deí,pacemq; publícam amplíanda, quàm tota Catabaptiftarum hatefis,etíamfi ín mille my
beat.
ríades excrefceret. Iudicem ergo vel Magifiratum cum. Magisfraptímís oportet efTe Chríftíianum ac dínínum hominem.£t act» Vnde€ Deusipfe dignat eosfuo nomine Elohím ad- dicum dtpellare. quod Deo quám fimillímos efIe oporteat, iufti-^ L;3 tía,
enitas.

438 pp.Io. Og cor. ET HvE. Zv1N. tíz,eequitatis,conftantízq antiftítes. Domus eorum,tu dicíum fcilicet ates habitatío(ínquiunt) corpotalís eft ín . bocMundo:Chriftíanorü ín ccelo eft... Qraafi ifta nobís de calo detonent. Vbí quafo eflis cümifta dícitís€ ín Mundo arbítror. Ergo€ vos eftísinhoc Mundo.Si ergoChríftianus no poteft effe Magiftratus,ideo qiiod ha bítatí6 eius e(tín hoc Mundo:íamvos no eftís ChriftiaChrisli? pj in Mundo enim eftis. Quomodo aüt Chriítíanorum rii babit4- habitatio eftín coelo dum hic degunt contemplatíone, mr dum hínc mígrant peffefsioneautfruitione nímirum.lu :' dexergo cum nunquá non verfatur ín Dei coótemplatío-—| ne,cum omni mométo X depopulí fubdíti falute,& de
*
iurecuíq reddendo cogítet:crebríüs in caelo verfat con templatione,quàm omnes Catabaptiftz:quií(i Deum ti
merent, nunquam tam ftulta€ audacía ínírent confilía. Afcendetq tandem Dei timens iudex poft hanc vítam,
ad eum cuius nomen acvices hic geísit: cüm feduciores
iftí omnes ínprofundum erunt merfi;in fuo CacobaptifAd Iudices mo, Hic interím 0 Iudices atq; Magiftratus offící) veftri & Magi- eftotememores,aliunde ením horror veftrí nó nafcitur, frais 4- quàm quodsdeó rarí funtínter vos, quí fus fuum cuícy postrophe. ved dant: prafertím hactempeftate qua vi& crudelitate omníarcdundant: fed iftud ínftituti huíus non eft nunc profequí. Adhuncmodü refpondemus ad ííta magniftca. Ciuitas illorum ín hoc Mundo eft, Chriftíanoruim ín caclo.INam& Catabaptíftz nullam adbuc habent hic cí uitatem,nullam Ecclefia ín qua verfari pofsínt atqj vígilarequemadmodum Epifcopum decet atq paftore: fed hiporum ínftar,quí ínfyluis infidíantur, rapiunt& fugiuntincenduntac deferunt. Arma íllorum carnalía(unt, ínguíunt,& contra carnem: Chritíanorüi fpíritualía,con
tta
«

EPISTOLARVM LIBERIL A4$5 tra munítíones díabolí. Hiciftís moníitorenobis non effetopus:vídemus ením plané ipíts non effe bella contra carnem,cum eí peromnía obfequantur. Mundani ergo Magiftratus,ínquiuntarmanturere atqy ferro: Cataba-. Catabapti ptiftz hbypocrífi€ maledícentia;mendacijs,iníiuría, disi far? arma dío,perfidia,pernície,& verbo díabolí: vtperomníafuas illis dotes obprobrem;pro hís quas fibi tríbuunt.Debemus per omnía Chrífto adfimularí: quís hocnegatz fed num quid obftat quopíus iudex minus pofsít p Dei bonitate X gratíà Chrifto fimilis fieri, qaam Catabaptita? Imo vtdíximus magis potefl, quanto illi(imilíor fít ín alto exíftendo& humilía cogitando,quü Catabaptifta pro fua proteruía fumma pracfumat. Neq diuiditur regnumChrifti,cum Chriftianus Magiftratum gerít:fed inftauraturatq; tungitur.Quod vel vno exemplo& totíes ín facrís líterisiterato, vbiferuorum cohortes legun turdomínorum fidem efTe amplexa,& haenoftra tempeftated tam mufltís vrbíbus edito, patet:Quae vt primü Euangelij gufium ceperunt,populo fibí à Domino credito no alíter quàm fidelis lehofaphat Legem olim cum Sacerdotibus atq Leuítís, cohortibus aliquot munitam peromne regnumfuum exponíftubebat eius copíam fe cerunt: publicis mandatís€ Euagelio& Miniftris eius oftíum aperictes: Lupís autem& Pfeudoapoftolis,fiue de Potificis aula,fiue Catabaptíftatum cubilibus& antris prodiyflent;viàm pracludentes.Qtro facto,Deo elo ría,mirabile íncrementum Euágeltj protinus eft vifum. Sed, vt diximus,inter Chrifiianos ha:cperuerfa dogmata;denon gerendo Magiftratu,& non preftando iureiurandoymufsítat: vtfi fieri poísit, etroresfuosimpune ac intrepidédifTemínare liceat,

Iu elu
rando Catabaptisla
Tum «uli.
Artit2
34
4»
ijo DOSIO:XOECOL.ET HVE.Z VIN, CATABAPTIST AE.
Eptímo. Confenfimus aut coftítuimus de íureiuran
do ínhunc modum. lIufiurandum cófírmatio eftínter eos,qui lítigant autpromíttunt. Etín Lege praeceptum eft;vtfiat pernomen Dei folius, vere, non falla- citer. Chriftus autem quí Legis perfectionem docet,vetatomnem íutationem fuís, ne vel recte vel falso iurent,
neq, per coelum,neq; perterram, neq; perHíefofolyma, neq; pet nofipfos. Ethocifta excaufa quà fubdit: Quía non poteftís,nquíens,pilum album aut nígrum facere. Attendíte: ideo omnís íuratio prohibita eft, quía níhil eorum przítare poffumus qua íurando promíttímus, cümmínímum quod nobís adeftmutare no poffumus. Suntautem quídam,quí fimplicibus preceptís Deínon credunt, fed dícunt: Cüm Deusipfi Abrahae iurauerít per feipfum, quí Deus erat, cüm fcilicet ei promítteret quodbene eí vellet, SX Deus eíus eífe,dummodo praecepta eíus feruaret: curnon ipfe quoq íurarem,cüm quíd cui promifero? Refpondemus: Audí quíd Scríptura dicat.Cüm Deus vellethaeredíbus fupra modum preftare promiffum, vt confilium fuum non vacillaret, iufiurandum interpofuítvtfpem habeamus. Sententíam huíus Scripturafic accipe. Deus poteftatem habetfacitdi ius, quod tibí prohibetípfi enim omnia funtpofsibilía.De* praftitítiufiurandum Abrahe;inquítScriptura,vtoften deret quod confilium eius nó vacillatrhoc eft, quod pote(tatí faze nemo poteft refiftrere:(deo neceffe fuit vt iufiutandum feruaret..Nos aut&non poflumus,vt füperíüs ex Chtifij verbo oftenfum eft;íufiurandum feruare, aut quod íurauímus preftare: ídeo non debemus íurare.Tterum funtqui dicat: Innouo Teftamento no cílevetiti, ne
|

EPISTOLARVM LIBER JL. 46: ne per Deum íuremus,fed ín veterí:Hic autem vetitum, ne per caelum terrà aut Híerofolyma iuretur.. Ad quod reípoódemüs. Audi Scripturam: Quí iurat pertemplum aut caelum, perfolíum Deiííurat, peras eum quí ín eo fedet: Vídesvtiurarepercoelum prohíbítum eft, quía folium Dei eft: quanto grauíus eft per Deum ípfum íurare? O' ftulti& cecí,vtrum maíus eft folium,aut quí ín eo fedet? Adhüc tamen funtqui dícere audent: Sí nephas efLiurare, etíam cüm Domínicum nomen ad verítatem afcifcítur: peccauerunt Petrus& Paulus Apoftoli, ípfí enim iurarunt.Quibus fic reípondemus: Petrus& Paulus id modó teftantur, quod à Deo ípfi Abrahae per íufiurandum promiílum erat: ipfi autem níhil promíttunt, quemadmodum exempla dilucide continet. T'eftariautem& íuraredíftant." Cum enímíuratur,promíttuntur res futurz.Seni Abrahe Chriftus promiflus eft, que nos longo pófttemporeaccepimus. Cum aüt teftatur quis, íam teftatur füper reprzfenti, num vera bonad fit, nécne. Quemadmodum Símeon ad Maríam de Chrifto dicebat atq teftabatur: Ecce hic ponitur ín ruínà& ín refurrectionem multorum in Ifraél€ ín fignum cui contradícítur. Ad hunc modüdocuit nos Chríftus;cüm díceret: Sermo veflerfit etíam etíiam,non non:quod ením fuperhecaddítur,à malo eft.Sic monet Chriftus:Sermo velter debetefle, NO non: ne fic velim? eü accípere;quafi admíferitiuratione.Chriftus fimpliciter eftetía X no. Et omnes qui eü fimpliciter querütinuenient eum: Amen.
RESPONSIO. 'Actenus de iureiurando qua coftituiflís, differuiftis. Volumus ergo pro numerorü fignis, ne veftra
(emper cogamur repetere, cefponfionem cuícp adfignare

A462 bD,Io.OECcor.ET HvI.ZvIwN. . fignate etrorí. Quís quefo hanc definitionem íurifiuran dí vobís índícauít?Vfum quidem nonníhil attíoíftís:(ed quod eífentiale ín Sacramento eft,aut ignoratis, aut per malítíam tacetís: folum ením dícítís, quo iureiurando vtamur: fed quídfitjaut quomodo fiat,tacetís: nam fi íd candíde traderetís,non magnum horrorem adferret homíníbus(ufiurandum: fed non faceret ad confilium veftrum, quo€ Magiflratum ipfum,& eumneruum quo confi(tit;pergítis diffoluere.Tufiurandum auté tolle,iam omnem ordinem folui(ti, Vocabít'Conful Senatore,nó parebít.Díces Lictori praecipiatvteum víncíat:quomodo parebít Lictor? Vídet Conful Catabaptiftam ín boc elle,vtplebem ad perduellionemtrahat: curarevolet;ne quíd malí Iefpublíca patíatur;íntecdícitne ín occulto doceat(palam ením docentem reuícerunt quí ab Euangelío fynceríus íntellecto ftant:) Híciterum vetat, quó mínus doceat fiue publice fiuepríuatim.Catabaptiftam omne imperíum contemnentem prehendi iubet,no paret Líctorquís prehendet? Coful ipfe? AtCatabaptifta robuftíoreft. Vídes, optímeLector,vtomnis ordo nobísperit,cum iufiurandum erepti erít. Quod fi diuinze litere bocvellent,nihil morarer:ís ením cuíus prouíden tía cuncta gubernantur, domuilfraél nunquam defuturus eft: fed non vulthanc confufiíonem. Da ením,íuxta Catabaptíftarum confiliam ín aliqua ciuitate íufiurandum acfubínde Magíftratum tollí,& de eorum fentétía ger omnía:drjboní quz confufio rerumq; omníü mixtíoznemo ením zque deftítutus eft omni cofilio;fi quid inciderit, quàm hochominürgenus: clamoribus medetí rebus omnibus voluat ei Medíco,aut potáisfimulacro Medicí;qui vníco phatmaco morbís omnibus occurrebat,

EPISTOLARVM' LIBER IL. 465— bat,fimillimi. Sed vtad rem accedamus. Eftiufiutandg,|.1ufira5Deiconteftatío;ad aliquid decídendum aut praftandd, 4" 2^ Hcdefinitio non eft noftra, fed huíus per quem iuramus, Exodienim z 2. fic praecipit: Sí quís dederítproximo fuo afinum;autbouem, autpecudem, aut quamvis belüam ad cuftodíédum,& ea morítur,aut perditur,aut à predonibus nemíne vídente rapitur: iam íufiurádum Domíníierítíaterambos íftos,quod ís ad quem depoftta eftbelua,nó miferit manum fuam ín rem proxímft fur. Et iufiurandü íftüd accipiet Domínus beluz, neq ís ad quem depofitaerat, quícquam reftituet.Hic vídetis iuffurandum,Deí efTe conteftatíonem:dícítením,Iufiurandum Dominíaut Dei. Eft ením n3. Hacautemcontcítatío nihil aliud eft, quàm fufjpfiusad vltima fupplicia diuínz víndictz, fi fallat deuotío. Cüm ením aduocat teftem,cuius folíus fe cultorem confitetur, quíqy falli minimé pofsít,etiafi homopofsít: per eíus, cuius& cul. tor íit vníce,quicg folus nouít corda noftra;amifsionem, teftatur fefe non fallere,neq falfura effe. Haec ergo Exodí autorítas,ad deciforíam parte attínet(urifiurandi. Ha bemus& in Genefi 2 1. vetba Abímelech ad Abraham ad hunc modum: lura ergoper Deum nenoceas míhí, & pofterís meis flirpig; mex,& reliqua: Ac poftea dícit Abraham: lurabo.€ pauló poft: Ibí iturauít vterqg, Cc:
lic terum habemus conteftatione Dei ad aliquíd przefiandum. lutatenim Abraham,fe non nocíturum effe, quod€ praftítít. Hlocínquam eftiufiurandum, fi defiías.Catabaptiftefohim decifionem vocant,& Deí con eftationem obmittunt: he fimplíces fic apud fe reputaent. Qui fi vtnonfit Deus ínteftem aduocandus vbí proximi alus periclitatur? Diuína'ergo res eft iufiurandum:

464 pb,Io.OECOL. ET HVE.ZVIN. Tufiurand dams facra enim ancora eft,ad quam confugitur quii hu diuinAT6- nana(aptentía vItràá progredi non poteft:quís ením nouit quid fítinbomíne, nififolus Deus? Huncergo prodit,qui falso per illum peíerat: creditur ením per fíde& religionem quam ín Deum habet vel díxiffe vel feruaturus effe, ille vero per íllumfollit.- In vfum ergo proximi iufiurandum à Domino preceptum eft. Cum autc omnis Lex& Prophetz dehís duobus przeceptís pendeàt: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo,& ín tota aníma tua,& ex omní mete tua,& diliges proximü tuym ficut teipfiim:& ipfum iufiurandü Deí,quem vnicé diligas& obferues,conteftatío eft,ínc? proximi commodum datut: quís audebit praeter omne Scrípturze autorítatem iufiuridum de populo Dei tollere? lureiurando Deus offendi nó poteft: vocatur ením teftis, vt fi no bís mínímeé credatur, atídeo credaf, quód propter qua,,«ung remnon fimus illum prodíturi:Laudabüturením Turtiiál? omnes quiiurantín eo. Proximus quoq no offenditur: "T Dm n eius enim vfum daturíufiurandum, vtaut cognofcat nz offendi, VCC8 effe quod priis ígnorabat,aut cere? fit fibíà pximo vel nó írtogatit ítí quod deprecat, aut fieri quod optat. 'Tamabeft igitutyt píus o pofsitinfiurand dare,vt im
píus futurusfit q neget dá res poftulathoc teftedigna. Omniís autem errotis occafío hínc ferpit, quod Chrifti fententíam Matth;;. non vident: imo ípfarerum vo^ cabula ígnorát.Ea ením vox Germaníca,cuí putát Gre$9. camzncxe», Latinam autem furare,€ rhwerei, efTe fimilem:alíam fignificationem habet atq; ipfi confiderent. Quim enim Germenícé dicimus, fchymeert: hoc eft; bic jutat: incertum efLan iufiuridum rogetur,an deferet: ita patet figníficatio illius verbí,vtad vtrüc fit gacippun atínus

^ EPISTOLARYVM LIBE R IL 46; Latinus iurandi verboin bonam partem femper vtitur:hoc eftpro Sacramétorrogandi.Sed deicrandi verbo vtuntur pro eaiuratione, quz vel vero vel falfó fit, extra Sacraméti rogationé,quod Germanicé noua vocc poffemus gutfehiperen vocare:ad quà fignificationem gsféweer:
ctymon Grzci verbi probé quadrat, gmoexev, Habent itaq; Latini tres voces;iurare, deierare,& peicrare:prima fignificat Sacramento rogare: fecunda temeré ad quamuis rem fiue veró fiue fal(Q adiurare: tertia falfo iurare. Vultergo Chriftus Matth. quinto, non vetare quó min?iuremus, fed ne vnquá dcieremus.Hoc dum iltinonvidét;aut videre nolunt(fzpé enim eis expofuimus) volentes ac videntes labuntur. Quod autem hic fit verborum Chrifti fenfüs, volumus verbaipía expédere. Inquitergo: Auditis quia di&um(it prifcis,ne emopxirecid eft, deicres:ybi noftra interpretatio habet: Non periurabis, no adeó peffimé. Peicrandi enim verbum vtnunquamin bonam partem accipitur, fic non Perimmium femperaccipitur pro iufiurandum violare, tran(gredi,^ e ó autfimulaté praftare: fed nonnunquam pro deierarc, /4//? dee
cüm deierare in malam partem accipitur: accipitur cnim nonnunquam in bonan'quoq; deietare, vt aliquádo obferuauimus.Cüm ergo fic habét verba Chrifti,Non periurabis, di&um effe prifcis: nufquam inuenies apud Hebrzos hocperiurij interdidum, fed neq; apud Grzcos.At fic inuenis Exodi 20. Non fumes nomen Domini Dei tui temeré:vbi nofter interpres dixit, in vanum'Sccundo inuenis Lcuitici 1. Non iurabitis innomine meo ad mendacium: vbi Grzcus ficeftinterpretatus, osx ópeiód e ra ováuevti uz vr. du: id.cftnon iurabitis nomine mco adiniquum autfal(im. Vbi LaG tinus
Iurawe.
Deierarc.
emeexém.,
Peierare,
4"
Deterare.
:

466 DD.lo.O£cor.ET HvYr. ZNVIN. tinüs fic eff interpretatus: Nonperiurabis in nomine meo. Vides vthicD.Hieronymus eleganter eft periurandi verbo vfus, pro falfo deierandi,non pro iufiurádum non violandi. Fuitergo priícis interdidtum, nctemerénomen Dei adfumerent: hoc eft, quemadmodü Lcuitici dito loco exponitur,ne ad mendacium deicrarent. Nata eftenim eis ex hocintelle&u hzc opinio; quód finomen Dei adfumeretur ad verum, nihilofhcéretjetiam in familiari ac quotidiano fermone: fedad remleuem,vanam,falfam, fidtam, autementitam, non. liceretadiurare vel deierare. Hancitaque opinionem hícreuellit Chriftus: puta, quód nequead verum; ncquc falfumin familiari fermone deicrare debeant: fed fic omnia veré tum loqui, tumagcere,vt(i quis dicat vd: hoc eft,etii, iam proxime? ficfit de co perfuafus, vtfciat verum effe quod alius dixit:fi dicat, Non, contrà(ciat noneíle, Atque de iurcinrando hic proríus nullafit mentio. Sic enim habet: Audiftisquia di&um eft prifcis,Non pcierabis.Vbi hoc di&um eft? Ibi fcilicet, vbi non agitur de periurio, fed de deicrando fiue deiurio. Ibi permittcbatur, vt ad rem veram. nomen Dci tui' deierando adfumeres. Sequitur: Sedreddes Domi-| noiuramentatua. Quorfum hocattinct? Si deiureiu-| randoloquiturnunc,vbi ergo priorlocus, Non periurabis, habetur inhunc fenfum, Non falles iufiurandum? Confitergo; vt decis deicrationibusloquatur,| quibus fefe quifque temere recipit aliquid fadurum: quafi dicatper parenthe(im. Suntenim Domino reddendaquaz iuraueris;re&e(cilicerautiure: vthocpa-| &o à deierando vel adiurando deterreat, quafi pericu-| lumfit Dominum imputaturupi; ctiamfi temere reci-|

ÉPISTOLARYM LIBER.IL. 467 pias.Sequitur:Ego autem dico vobis,Neiuretis omnino.Ecce de quaiurationcloquitur. Deea nimirii qua prifcis eratper Legem permiffa,cum liceret ad renryeramatq; dignam deicrare pernomé Dei, quod fcilicet neq;adrem verá X quantumuis magnà debeamus nofua:hoc eft priuata autoritate, adiurare, deicrare,aut polliceri. Vbiiterü nulla fit iurifiurandi qd' publica autoritate rogamur métio. Quà fententii q fequütur firmiorem faciüt,cü ait: Neq; percoelü,nam thronus Dci cftneq; per terrá,eftenim fcabellum pedum eius: neq; per Hierofolyma,ciuitas enim fummi regis eft:fed neq; percaputtuumiurabis: nam no potes vnicü pilum albumaurnigrum redderc. Per ho cxemplafit manifeftam,quod nullamiutifiuridimentioné hic facit Chriftus. Quis enim Hebraotü vnquam per coelum, terra, Hicrofolyma, aut caputfuü iurauit? Contrà veró quis non dcierat per ifta? Alius pollicetur munus per cruce Dei;alius per coclum& terram deierat. Hzc ergo vctat Chriftus. Adidé facit ipfc totius fermonis colophon. Sitautem fermo vefter talis, vtfi dicatis Etiam, Etiam fit:i dicatis Non eft, non fit. Ecce vobis fermon&: non ergo locutus eft de iureiurando: nihil enim attulitaut dcforo aut tribunali aut. Magiftratü, fed de fermone quotidiano, quointer nos familiaritervtimür,| Videborforían alicui nimis languide fententiam hanctueri; fcd is vbi totiesatqsnos qua Exodi 20.&Leuitici 19.fcribuntur, expendet, cü apud Hebrzos,tum apud Grzcos&Latinos,nobifcum fcio fentiet. Vide nunc, cim.Catabaptifte geminum huiuslocifenfum:no expendetint(ed perperamintelletum fui erroris fundamentum fecerintan dicifatisinilospoflt.|...
E"O2"Neqs

A468 pp.Io. Ozcor, ET Hvt, Zvi1N. * Neq; caiufta cau(a eft; cur non debeamusiurciurando rogari, quód nihil poffimus, nc pilü quidé mutare: fi enim iftalegitimaeffet caufa;iam ne ipfum Etiam vere poterimus proximo rcíponderc.Dixi multis qui me interrogabant, an effem in Catab aptiftas exercitum c duc&urus? Etiam:at cum nullo mométo fecurus fim ab co,qui zquo pede omnium fores pulíat, num redé dixi Etiam? Rede dixi: atincertus eram quód viucrem, nedü quód fcribere: nemo propterea médacij arguet. Dicit frater fratri,fe craftino adfore,etiam eft. Non venit,febre occupatus:nonarguitur mendacij, neque ci quicquáimputatur: neceffitas enim Deus excuíat. Sic ctiam cü ad rogatiorfem à Magi(tratu vocatus, iüreiurando refpondet:non ficrefpondct, vt Dci fümmi po» teftasnoiure quoq; poffit excipere. Cümautem iurarct Abraham ipfirAbimelech, non'nc iurabat fe aliquid praftiturum? Cur ergo fecit,cüm Catabaptifte negent cum quicquam poffe? imó contendant, Chriftumid voluifle?fub Lege(inquiunt)licebatiufiurandum przftare. At Abraham ante quadringentos triginta annos hocSacramento refpondit,&non fuit fub Lege, fed fub fide. Apoítolus enim Patrem noftrü eum facit propterfidem.Patet ergo; Chriftum contrainfaniam iftam agere,qua plerique adeo friuolé iurant proprio motu & lua autoritate,vel qued; pollicentes, vel quz fugere nequeuntabiuràtes:tum deniq;ad quauis nó iam coe li terrzq;nomina,fed Dei quoq; viui aduocát, nó fine . contumelia Dei,& fua pernicie. Cüm exemplumüiftud,
quodDeusipfi Abrahz iurauit; infirmare moliuntur
quicquáte ipfosinfirmant.Quotics enim in fupcrioribus dixerunt, qua Chriítum fcciffe vidcamus, E: re fauros

BPISTOLARYVM LIBER ll. 4696
&utoseffe? Sediungunt hic, Dco effe poffibile, vtid
preftat quod promittatnobisnon tàntündem.An'non idemfentiendum eft de Chrifto? Dicaniigitür, Chriftus potuit diligere initicós f0s,ego non poffünm,ergo non debco diligere. Vides,optime Ledtorquod& fimultanouent àc tentent, nüllatamen in renon deprehédi, quod crrorü(uorü fundamenta exaliquainfigni atitarrogantia, aut malitia, antíaltéignóratione produxerint.:. Quomodo hic deprehédicur Ex fuaforijs enimelt, quia nó potcftis pilüim vnicum mutare:& illi eó trahunt, quafi Chriftus hoc verbo volueritSacrameriruga iurifiurandi tollere. Colligunt perlocum àminore:Si perfolium iurare non licet, quanto minus per Deiripfumquiinfoliofedet? Sed noninepte colligüt;fi de periurio aut deiurio loquütur: fi enim Deus vetat quo minus dcieremus per foliumíuum,;eo quód fuum fit, quantó minus debemus per ipfum dcierarc? fed fide Sacramento loquantur,iam non re&é colligitur, Si perfolium Dei.non eft Sacramentum przftandum;ergo pet Deumipíuninon eft przftandum. Per omnem cnim creaturam non redditur iufiurandum lcgitiméatque vtoportet/fed per Deum. lufiurandum fpecies religionis eft: qui énim Sacramentum praefat, ad fümniam religionis fefe religatinreligione fummü cítadoratio:ficutéergo inepte colligitur, Solium nó eft adorandum, ergo Deus non eft adorandus itanihilo nünusineptum cít,Perfoliumnon fitiufiurandum, er-—
.
go neq; pereum qui folium infidetfieri debet.Cum de 6.
Petri& Pauli teftimonijsloquütur, nefciuntquidgan-| Te2s4i
.. a 1* É»»vha niant.Nondum enim didiceruftt; teftandi verbum He-? EA apud Hebr&os.
brzis in elegantiffimo effe vfu, nempe prointrepidé &con" :] »

àvo pD.Io. OECOL. ET.HYL;ZVi1N. & conítanterpredicandi verbo. Onodawtem teftimonium dicere liceat, r^Fimoth.5.patet-Aduerfus presbyterum Acenanonem ne accipias, nif-fub.düobusaut
n
tribus teftibus. Hic quaro primü, au de Chriftianis tcMUS cies Apoftolus;an ififidelibus? SideinfidcP. ergo periclisabier omnimomcCto Epifcopus, X cum eo Ecclefia:quantó'enim quifqs ct(anaifümus&
oc&tiffimus;rantcó infeftius imminét perhdi'videbirand Paulüs male cotüluiffe tuni Ecclefic;tum Epifcópo,cüteítandt copi: af incredulis:fecic. Si adtlo« juittr
deteftibus'qui intra Eccletianifunt ergo licét Chriftiano tcítimoniü dicere. Quero igitüt fecundg;an qui teftimoniü diceret,iuratos intélligat.an iniuratos? S1iniuratos$ etd periclitabitur Epi fcopus:funt eni. mülti falfi fratres, fuut multi qui quantó ditigétius 3duigilat Epikop, 1; tito infenfius ad cius depofitioné penetràt. Etinfumma,fic eftin rebushumanis;vt paucis credere iniuratis poffis:quod apud Rom.€atoni foli vfüvenif(e aiunt, vt(Cilicetiniurato crederetur: Into non eft verifimile,vtintra Ecclefianrteftesvnquainiuratraccepti fint:nam pro caprudetia& Spiritu quo tum pollebat, facile viderüt, vt fi iniurati cofuetffent diecre cotra Epifcopum, quotidie vane accüfatiohes ac motus contra Epifcopum excitarentur: Id(i teftimonium panlo diligentius expendiffetis, Ó Mérforesnontantü corpori, fed animarü quoq; non docuifletis;iufiurandü no effe praftandum, Sed quid boni de vobis fpero? cü omnia quazadíeritis;ivolentes& videntés cóntra Scriptura adfcratis?Cüim iuratus inquiunt; promirtütur rcs füturz. Quz ergo res future Promirtuntur, cümis ad quém dépofitus erat afinus proximi ,'iuraretíc manum non admouifie
———Ó—
————————————— sÓ

EPESTOLARVM LIBER LL. 471 adiouiffe ad tem proximi? Videte quàm do&é atque prudeater digeratisnanias veftras. Prius cràciufiarandum, decifio tantüm interlidgantes: nunc eft promitfio fantüm., Quid hoc aliud cft;quàm vtquieq; in buccaminciderit eblatterare?. Cám autemqui teftatur inquiuntteftatur(üper te przíchriy num vera& bona fit: quemadmodum Simeon tcftabarür: Ecce pofitus cít hicín fninamv&in refurrcdtioriem mültorum in Ifracl, cc. Quid(i Apoftoli teftati funt de répraterita, puta, de Chrifto cuicifixo peroómnem Orbem'Et critis mibi tcítes, hon modo perltidzam& Samariam, fed víque advltimuim tetre: teltabantur ergo Apoftoli fuperre praterita; Deinde& de futura teftaturhis Simeon, cü dicit; Chriffum fignunrfuturum cui contradicetür Ipfe quoqué füturum nuc vobis teftor, quod zx à Aay: hoc efbindubitatum eft: ceftor vobis, fiue moni. torenráccipiatis; fiue minus, futurum, vt Faro qui nunc pervos feducuntur;oculos receperint, non alitcrinvosconcitabuntur, quàm in lupum paftores, aut infabidum canem. An'non&ego quoquenunc teftatus(üm? Curnon conftituiftis interhas Eeges veftras aliquid de veftra(uaui conteftatione?.Hanctu ne Le&orignores, fichabe. Abbacella hoc vtuntiürpraf(ti£io:Deiicit fealiquisalig uo Catabaptifta;perinde atq; cpilepticus'effetfpiritunrquàm diutiffime potefi retinetgac fe in extafi effe fimulat. Horrédani preberc fpcciemaiunt,qui viderunt. Tandc m cuigilanti fimilis;teftariiücipitfuperhis, quein exta(i videriraut didicerit. Videcuntonines, cü primis'Zuinglium errare in Cata. prontitiant. Viderütiudicij diem adfore ante bienniü.
; G 4 Vidcrumt
Catabaptis
vie i UN flarextas baptifmo: quá(ententiam alius mitiüs, alius atrocius Ji.

472 pD.lo. OECOE.. ET Hvr.Zvrw. Viderunt Catabaptifmum iuftam fan&tamq; rem effe, &id genus nugarum fuarum, Neceftcür hoc przitigium patesà fimplicibus eorum fingi,ipfi Antefignani autores(unt: quod hocexemplo dices..San&togalli puella Catabaptittisfuit,duodecim annotumaüt pauló(uprà, patris( vt aiunt)-re&té animatifilia: quem ad conuehediim annonamfefeaccingétem(e(ténim frumétator/filia monet,vt iftum diem domife retineri patiatur,vifurum cffe miràda: atq; pauló pófrad cum qué dixinius modum concidit:cuniq; euigilafféetjitidem fanatica ifta fua garriebat. Videsvtiftafciuit quando cafura effect. Curautem non cecidit,protinus vtParrem vidit proficifci? nondum doGa crat omnia, qua fibi reftituta redderet,.aut quibus ad hanc rem opus etat;imperatafuerant:Hisimmanibus przftigijs paffim etiamnumapud Abbacellanos ytuntur. Etconteftationem vocant, quz&ipíà eft de rebus tumprateritis tunrfuturis: ne vaniifti vetularum feductores dicere poflint: Cüm auté quis teftatur;teftatur fuperre prefenti. Aha, quàm dulciter X fuauiter omnia digerunt? Dij Dez; .omnes;fuperi,inferi, ac mediaftimi cis fint propitij. Re&eé monent Chriftü docuiffe, vtfermo nófterfit Etiam ctiam; Non non:quod tamenipfüm nobis non viden-. tur dilucidé intelligere; aut fiintelligunt, non facere. Cüm enim multis locis fzpé Etiam dixerintonunquam tamen fuiteriam. Cümrelegantur Coryphaiifti,.contra quos potiffimüm fcribimus,& Sacramento rogantür,noluntre(pondere: fed perfidem quamin Deum habeant, recipiuntfe nunquam redituros: ac mox vbi redierint;Pater(inquiunt)perfüam voluntatem me reduxit.Ego mendacij patrem adprobé eflc fcio; AF cos acit

&
EPISTOLARVM LIBER IL. 37; facit reduces. Ipfi anten coeféftem fe intelligere fimulait. Sedhoc memoratu dignum eft: càm Georgius illc, quem omnes alterum Paulum vocant, dc domo Iacob,virgis apüd noscederctur vfq; ad portam inferna, &adreípóndendum Sacramento leuandumq; manus àfezno Senatus adpellaretur,primo renuit, quod prius etíam fzpé fecerat atque obtinuerat: imó fe femper fic gefferat. quafiprius mori vellet quàm iufiuradum prz. ftare. Iubefergo feruus Senatus actutum manus leuet, acSacramento rógatus refpondeat:atvos Li&ores;inquit,éumin neruum reducite:leuat;virgis nunc perfuafus;in coelum manus:ac preeuntem Sacramento Magiftratum fequitur Georgius de domo Iacob.Hicvobisoritür, ó Catabaptiftz, quzítio:in Legem inciderit Paulus iftevefter necne. Lex vetat quo minus iurctis, itteiurauit,Legem ergo trà(greffus eft. Hic ergo nodus ne&itur. Vultisfepararià Mundo; àmendacio, ab his quinon ambulantiuxra refurre&tionem Chrifti, fedin mortuis operibus. Qui ergo fa&um eft, vt Apoftatam itum non excommunicaucritis? Non cft ergo ctiam apudvos Etiàaneq; Non Non;fed contrà, Non eftapud vosEtiam,& Etiam Non.Neq; Chriftumineq; conftitutiones veftras fequimini. e
Hac de iureiurándo di&a fintquodiifti non alia cau- 9. faconanturex humanis rebus tollere. quàm feditionis actümulti.Libertatem enim carnis,quamneque Chriftus neque Apoftoli przdicauerunt, rudibus pollicentes, his artibus rebaptizandi, feparandi,& iufiurandum negandi vtuntur. Cüm interim non confide m— rent,quod Paulus Hebrzorum fexto dicit, luramen-| ,;1,,. tum eflc tum confirmationem tum finem omnis con- 7, Gs troueríiz,
Georgius de domo Iacob.

47, Db:lo. OECOE. ET Hvr. Zvrw, trouerfiz: quo verbo adparet, diainum Apoftolum nonlocutum effe de ijs qui non funrintra Ecclefiam, quodiuramentum apud eos omnia autconfirnietaut decidat: fed dehis quinon funt extra Ecclcfiam: apud iftos ergo perhibeiuramento& firmari& decidi omnia. Neq; etiam,vt monuimus confiderant,qhod fuperius de teftibus contra Epifcopum tceftantibus dictum cít:fed neq; iftud, quodneq; Chriftus neque Apoftoli iftud verbunt: Quiodin ore düorumaut trum tettium ftetaut cadat ómne verbum,nunquam doocuerinrantiquatum effe; ut Matthai-r s?&Hebr.1o. facile videtur. Ex quibus difcére potuiffent, iufiurandum nungnam cífe abolitum. Etfi aliud verbumnon hàberent, quàm, Reddite quz Cafari debetis; Caefar;& que Deo,Deo. Quiéquid crgo tum Czfari debebant;reddere tubentur.Debebantautem& iufiurandóm:iubet crgo Chriftusiipfum quoq; reddi. Sed antequam hine abtamus; montri debent tyrinihuius Müdit, qui vtChrifti nomine falfó gloriantur; fic omniaad Enahgelij eius cócuL cationé faciüt;ne ex hac noftrdiuriflurandi defenfione putét fibi crudelitatis fue munimentü petendi datà occafion&, propterea quodha&ehus nihil di&ü fit de atrocitàte abffus iurifiuradi Tpfe,vt noftre Centetie(umtufturandii nnam breuiter expcediam,lufiurandü non arbitror exigi
quando exi debere, aut citra cofcienti moleftià exigi poffe, quant gendum. tum,eüauthumana obteftatio omnis ceflat; aut proximi falus grauiter periclitatur. Atq; fuper hac omnia,cü in nullare'quáiüraturi fumts nomen Dei blafphematur.Qui noflram fententia ck przdictis facile difenties. Hadtenus igiturputamus; nor pelfime confutatas cfle Catabaptiftaram nugas.Nuncadaliapergemns. TERTIA

EPISTOLARYM LIBER IL. 475 TERTIA PARS.
eos N HAC parte duorcecepi me acturum: de
sal foedere(iue: Teftamento& de clediene,
VIAE quódfirma mancat. Vbicertis quog; ci tee fümonijs rum. argumétis docebimüs;Apo^^ ftolis moreni fuille credentiü infantes baptizandi; Defoedere igiturad hüc modum differimus. De federe
Et fi fumus opifex immanc illud Mundi domiciliumin Hu cn bos
hoe excitaucrat, vt hominé cultoréexciperet: attamen mne:
prinfquá vila vllamin parté colonia deducerctur ,imo
antequam nati eflentfüturi coloni; deficit vnica totius
fpés, paterhumaàni generis, àconditore fuo. Atmelior 4d4mi lDcus;quàm ytin proditor& iuxta comiff magnitudiné 7/4.
atimadüerteret:ac(imuliuftior,quàm vt tam audaxfacinus relinqueretinultü qué funditüs-abolere ac perderejüre potuit; miferi&calamitofum reddidit. Paradifo igitur pulfuüm, patré ficrinon vctat:fed generis ac ofteritatismo petinde ingenue atq; fuiffet, fifidé non
prodidiffet.Sic ergo fadü efb vt qualis effecprogenies,
inomnes tame terrzangulos cultor propagaretur: vcrurttamenvtcuhq; fobolefcerentatque multiplicarentur,ind; gentes varias diuiderentur homines, diuina
pfouidentia:vnatamen peculiaritcrfignatur quz inter
omncespopulusperinde facro fanda effet, atque apud
omnes vencrabile erat facerdotiü. Eam gentemin hoc
elegit diuina prouidétia, vt quandoquidem eratmundum filij fuiimorte expiatura; corpusquo mori poffet
exipfa fumeret. Quam X ingeficibus beneficijs omni
tcmpore profequüta éft:imo ficcoluitatque petomne difcrime(eruauit vt veliftà fola obferuagonce difeere li

Aint.
Habel.
Seth.
Noah.
476 DD.Io. OECOL. ET HVL.ZVIN. reliccat, Deumrem fupra modumadmirandá per cam fa&urum fuiffe. Vt enimcunque ad paucitatem redigereturfubitórepullulabat: vtcunque adfligebatur, íemperreftituebatur. CredebatAdamnnato fibi filio.; eum effe natum, quem nón adeo pridem Deus dixerat diaboli capat comminuturum: vnde& mater: Poffedi, inquit; hominem ip(um per Deum:hoceft, Eumiam indepta&na&ta(um hominem, quem Deus promifit Cumq;alternafceretur, eunrHzbel: hoc eft fuperuacaneum adpellauit:non'ex faftidio,fed gratulatione, quod abunde redderet Deus que promitteret: quafi diceret, plus preftat munificus ille Deus quàm proiiferit. Sed breui; quefeplu(quam felicem liberis putabatiorba redditursinfurgitenimis,qui vt primogenitus crat,itain eum omnes fpesfuaslocabant parentes,ac fratrem nihil tale opinantem aut mgritum opprimit. Concidunthiciterum omnia,& ad vnum redeunt: Hzbeloccifuserat,Cain particida confcientig trepidatio» ne nihil obfcuré oftendebat ,exfíenafciturum non effe qui parentü cafum farcire poffet. Succurrit& huic malo bonitate fua Deus, atq; aliü illis filium ponic tanqui fürculum, de quo pofteritasfforeret: vnde€ nomen ei imponitur$cth:id eft, pofitus vcl datus(viciffim enim vtuntur Hebrei dandi& ponendi verbo)quafi tu dicas, àDeo datus. Ab co dcin pofteritas deriuaturin Noam, qui prz omnibusqui tum viuebant,iuftus eratacinnocens. Cumd; humanumgenus cupiditate ac violentia ferretur,& audacia nihil feciffet reliquüm: diluuio; quum NoamàDeo nifffum non audirent,omnes mergit.Ipfeautem Noaltfolus cum füisin arca enatat. Renouaturcum illo foedus; à quo deinde humani genus poítlimi

BPtsTOLARVM LIBER IL.. 477 poftiiminio nafcitur, atq;in omnes Orbis partes ad co lendum terram diducitur.Interea tamen non cít immemor confilt fui Deus,ac miffis omnibus non mo do gentibus acpopulis, fed optimis quibufcunque,Abra. 4^ hamample&itur:cumd; de omnibus in hoc eligit,vt de cius pofteritate nafceretur, quinon modo Iudaicum, fed vniuerfum genus humanum faluaret. Cum illo foedus, quod cum Adam pepigerat, renouat,& clarius reddicquanto enim propius accederet tempus aduentus filij fui, tanto apertius cum illis loquebatur. Promittit ergo ci primüm bonitatem fuam, quód fit Deus cius futürüs: atq; ab eo viciffim requitit;vt apis Jor hoc cf5re&e(cíegerendo coram eo ambulet. Deinde promittit;fe ei femen iftud benedi&um daturum, quod& fcrpentisantiqui caput contunderet,& dtpreffiab eo hominis caput ad infallibilem- falutis fpem erigeret. Promittit pofteritatem quoque innumerabilem, que einontantüm fecundum carnem, fed(ccundum fpiritum quoque nafcitura effet. Poftremó promittit Palaftinam,& huius foederis fignum circumcifionem mandat. Crefcebat itaque vir peregrinus ac nomada ad cum modum, vt facilé viderent qui hominis notitiam haberent, Deum effe cum eo. Omnia quzcunque promiferat, przftitit Deus:cumqs pofteritas eius ad monftrofam multitudinemin Acgypto excreuiflet, iam non vti prius vnam folummodo gentem fecreuit,aut vnum folummodo hominem; quo cum foedus feruaret initium: fed,& fi Iudas filius Ifracl defignaretur, ex quo naífciturus effet Saluator, reliqua ta. men gentes quz de Abraham erant, non funt foedere pulfiautamicitia, quam cum oinnium patre Abraham
inicrat.
Abraham.
Foederis«& Abraham: à 5 Deo idli cüs ditiones,
Iudas Yffae i.

A78 pnP.Io. OECOL.ET HvE- ZvrN, inierat. Quemadmodum neq; cum bis, qui poftmodü Dauid. de luda. crant, nec tamen de domo Dauid, qui&ipfe peculiariter in patrem venientis Chrifti defignabátur, quicquam mutauit: fed erantin foedere omnes qui de Abraham progignebanturHicinquam, vt ad me rederfadliticu am,eft populus ifte fiue Hebraicus fiuelfraeliticus, qué popu. Dominus exomnibus gentibus&populis fibi in pcculiarem populum defignauit, vt fupra omnes populos no aliter emineret,quàm facerdotum collegia cüm apudiftam gentem tum apud reliquas omnes antecellebant.quod verbis fuis ipfe teftatur, Exodi decimonon51ip no: Nuncergo fi audiendo audieritis vocem méam, X foedus meum cuftodieritis, eritis mihi Ae«diei:
hoc eft, proprius, peculiaris autquafitus populus ex omnibus pópulis, etiamfi meaeft vniucría tellus:Et
eritis mihi regnum exfacerdorbus;& géns fana: Habent&hic Catabaptifta vniuerfi crroris fuimedelam
& emplaftrum.fi faltem impoui patientür: Si audiendo audieritis vocem meam,& focdus meum cuftodieritis,
ait. En vobis, Deum fynccdochicé nobifcumloquentem. Càm enim omn populum adlo quatut, Si audietitis& cuftodicritis,c. que ad cos tantüm referri poffunt,qui& audiunt& cuftodiendi ftudium habere poffuntinfantes tamen non magis excludit,eó quód nondumaudiunt,neq; quid cuftodiendum fit fciunt,quàm
"eos qui autíomno aut méte capti funt.Qui enim vnius corporis funt,pro vno reputantur.Infantes autem cüm fint de corpore populi Dei;jnó ideo excluduntur, quod nondum audiunt&intélligunt. Quód aüt fint membra vnius ciufdemd;corporis populi Dei, hinc patet; quod fignum focderis circumcifio eis data cft: quod fiio orc Dcus
—————
—— A Q:— Í— o!—s—

EPISTOLARVM LIBER IL. 479 Deus& foedus& fignum fcederis adpellauit; có quód quiin foedere effet, hoc figno fignaretur. Paulus prima CoribDth.r2.Invno fpiritu nos omnesin vnum corpus baptizati fuimus;ait. Quin&ipfi Catabaptifta perhibetis, quiad menfam Domini accedere velit, necefle habeat, vt prius per bapti(mum in vnum Chrifti corpus coaluetit. Hzc nonideo dicimus, vt nunc vel poftea docere velimus, aut circumcifione aut baptifmo Chrifto inferi:fed vt qui baptizantur,aut circumciduntur, in corpore Ecclefiz Dei fint oftendam: quamuis orationis allocofim nihil morer, In vnum corpus baptizati fumus,pro,Qui vnius corporis fumus,vno baptifmo tingimur: natura enim prius cftde corpore efle, quàm fignum corporis ferre. Vnde& Paulus:In vno fpiritu, inquit,omnesin ynum corpus baptizati fumus. Prior cít fpiritus gratia, quain Ecclefiz confortium allegimur, quàm confortij fignum:n€mo enim fignatür, nifi qui priüs in exercitum aut militiam fcriptus e. Huc ergo tendimus, fi qui vno baptifmo baptizati funt,invnum corpus coieruntiindubie qui vna circumcifione foederis figno fignati(unt, in vnum quoq; corpus colliquati funt; Hebrzorum infantes funtcircumcifione foederis fymbolo fignati;ergo fueruntinfoedere.Cüm ergoin foedere fint,& Deus cumifto corpore loquitur quod fccum eftin foedere, velimus nolimus cogimur Synecdocháa effe fateri, Si audieritis& cu(todicritis; per qua infantes nó excluduntur, etiamfi ad eos quzdi nó pertineant. Aliud exemplü do, fi quo modo veritatis poffintfaciemintueri.Docet Plutarchus,nimirumiin libro Cur Deus tardé puniat:ynam gentem,vnam ciuitatem, autynum populü, perinde atq; vnü homine effc, Nihil
crgo

48e nD.Io, OECor, ET HvL. ZviN. ergo referre, fi non ple&antur gentes, vrbes, populi protinus.€üm peccant: neminem enim numinis manü effugere poffe: fic ergo fieri, vt populus aliquis poft multos angos,cüm eorum nemo in humanis cft qui peccauerát; pledatur. Id autem perinde effe ac(i illijpfi punirentur qui peccauerát, eó quod vnum corpus aut vnushomo(it gens, vrbs, populus. Sic& hocloco vobiícum reputate,tàm Hebrazorum quàm Chriftianorumliberos ciufdem corporis effe cum parentibus. Et cüm dicitur: Audilíraél,&infantes nequeunt audire, nolite dicere quód nó fint de corpore populi Dei:nam quodhodie minus poflunt,aliquando facient,audient, &intelligent:xnecideo minus computanturà Deoipfío interfilios regni,qui modo ad hoc deftinati funt, fidü maioribus eorum loquitur, ipfi non íntelligunt.. Dc quareinfequentibus,cümad eleQionem ventum crit. Sequitur: Eritis mihi populus peculiaris, proprius aut quazfitus,z&«a(9-. Latinus interpres dixit, In peculium critis mihi.Petrus populum acquifitum, vel acquifitionisHebraico fchematc dixit. Hic cft ergo populus Dei fingularis, quem in humeris fuis portauit, quem fupra omne periculum elcuauit,nomaliter quàm aquila extra omne periculum volat. Quibus metaphoris hoc volunt diuini vates, hunc populum femper fuiffe prz omnibus terre populis Domino adamatum,feruatum, atque cultum, non aliter quàm vel parensliberos fuos inhumeros lcuetac baiulet, aur gallina pullos fub alis foucat.Scd hocnoó fic eft accipiendum, quafi Hebrzoruminfantes non fint de corpore populi Dei,cüm eiufdem corporis fignum non iniuffu cius qui foederis autor cí;ferant

EPISTOLARVM LIBER IL^48: Ex omnibus populis. Hoc verbo Deus ele&ionem occulte infinuat, Non enim alligauit Deus electionem fuamaut voluntatis fuclibertatenyad vllum exteraum fiue fignum fiue opus.Inomni cnim gentc, qui Deum timet, atq; quod iuftum eftoperatur, acceptis aut gratus eftei: AG. 10. Vndequod Iradliticam ex omnibtrs populis elegit,no ettinhocfadum, quód nemo nifi de ifto effet populo,(alaus futurus effet:femper enimlibera eft eledio Dei, fed quod propter glorià Filij fui ,iftü pre omnibus admirabilemreddere voluit,& pcculiariusampledti. Nam mea eft vniuerfa tellus, fiue; etiam fi mea fit vniuerfa tellus;itidemad huius populi puuilegium atque fplendorem pertinet:& electionem adferit. Quamuis enim omnes populi vniuerfz terre Domini finc/Ifraéliticum tamen ex omnibus elcgitvt effet pars;hareditas acfors Domini.I(aiz 19. Benedictus populus meus Aegypti,& opus manuum mearum Affyrius, hereditas autem mea I(rael. Et eritis mihi regnum facerdotale:vel vt nos interpretati fumus, Eritis mihi regnum ex facerdotibus.Hebrzus enim habet, Regnum facéerdotum:íed ad declinandam ambiguitatem,rede eruitur íeníüs eaforma quam nos fequimur. Quemadmodum enim nefcio an Pyrrhi, àn alterius tyrannilegati, Senatum Romanum ex regibus effe dixcrunt, propter& grauitatem&maieftatem Senatorum: ác&vniuerfum regnum populi Ifraélitici ex(acerdotibus;velfacerdotam regnum dicitur, cüm propter ceremoniarum ordinem, tum propter Legisac Prophetarum przrftantiam:tüm deniq; propteramicitiam ac foedus,quod Dominus cum hac fià gentc habuit. Antecelluit igitur populus Ifraéliticus omnes terrx popuH los,
Tfraélitictt populi cur fibi Deus ex omnibus elegerit.

48: pp.Io.OECcorL.ET HvE.ZvrIN, los, fiucinhis quz ad Dcum pertinent, fiue quz ad generisnobilsatem. Ex vno enim vt ómnes nati funt,ita excis natus cft, qui vnusac folus rex&imperator gene tium omnium eftfactus. Qua qux maior nobilitas, aut quz pargratia inuenitur? Fuitergo non poftremz glotix;fi quis de gétei(tanatüs effet;.cüm& Deus eam prz omnibus colerctfnam feciffet, ac foedus cum ea haberet. Quz omnia&fi peromnem Scripturá(int celeberrima€ nufquam no tradata, Paulus tamen fupra omnes breuibus,fed claris exponit, Rom.9. Opto ipfe, inquiens,anathema cffe à Chrifto pro fratribus meis, qui fecüdum carnem cognati mei funt, puta Itraélitazquorum cft cooptatio in filios, gloria, teftamenta, lcgislatio,cultus,promiffiones:quorum(unt Patres,& ex quibus£ft Chriftus, quod ad carnem attinet, qui eftfuper omnia Dcus bcnedi&us in fecula. Ecce vt l(raelitasin filios Dei perhibet cooptatos, cum tamen ex eis Domino plurimi difplicuerint. Eorum dicit gloriam cffe: quz cnim parmaieftas, quàm Dei populum effe, filios Dei effe,& Saluatorem omniü ex eis natum effe?T cftamenta quoq; coram fünt. Quicquid enim teftatus eft cumhominumgenere Dominus, per hanc gentem fa&um eft. Quorum eftlegislatio. Non enim contentus fuit fünmmus ac optimus, teítamentum autfoedus cum cisiniuiffe nifi populum fuü diuinis ac iuftis Legibus muniuiffet. Horum quoque cultus fuit: oftendit enim cis Deus quibus potiffimümrebus coleretur: Iuftitiá, zquitare, innocentia: fed neq; credendus eftbeluinarum hoftiarum cultus ci difplicuiffe, quem ipfe monftrauit:& fiad nullam aliam rem quàm ad difciplinam fiue cautionem& fignificationem. Diíciplinam huius
cultus

BeISTOLARVM LIBER Il, 485 cultus apud cos effevoluit; qiio non dceffe:t eis ritus, quoq;minus ad idolorum cultum deficerét, fi nullum ipfi habuiflent. Significare autem voluithoftijs pecuinis, hofliamaliquando venturam effe, quz animos expiaret. Corporeis enim vi&timis affuefacere voluitad perfe&ionis animorumq; hoftiam: vt cüm viderent beluinasad carnis:hoc eft,externà mundationem prz ceptas effe: di(cerent aliquando adfore, quz animos quoq; mundaret: fcireenim omnes potucrunt, Deum primam animarum noftrarum curam gerere, corporü poftremam. Horum ergo cultus fuit, fiue is qui adumbrabatverum, fiue verus ipfe:ex cis enim natus eft, per quemonmnes veriadoratores& cultoresad Deum acccdunt. Promiffiones quoque hisfolis fa&tz funt.Nihil enim SibyllinamororCarmina; fiue enim apud cas nata(intfiue eis obtrufa. Hzctamen gens,qua populus Deieratinhoc erat, vt quicquid boni donare humano generi vellet, per hanc veluti facerdotem aut daret aut promitteret. Pracipua igitur eft; cuius promifliones funt: etiamfi queda per Sibyllas, vatidicas exgentibus foehinas, quo libertatem voluntatis füz ac ele&ionis agnofceremus autoritatem,przdixit.Sed& Patres ho| rum funt. Viri Dco plenifcilicet, quorum alij vniucrío | fermé mortalium genere beftialem vitam viuenté(vbi enimnon colitur Deus; quod difcrimen cftinter hominem& beluam?) ac furiofos adfe&us ícquente, foli Deumtimuerunt, cius Verbo crediderüt, ac fe ad cius voluntatem compofuerunt:alij quz vel bona viderunt per Spiritus fan&ti inftin&um víuuentura, obedientibusac Deum timentibus, vel mala rebellibus, impijs & contumacibus;intrepidé nuntiarunt. Hi inquam Pa.
H3 tres,

Patriarchae,Propheta.
484 DD. lo. Ozc OL.ETHvr.ZviN. tres, quos Patriarchas&Piophcetas appellamus; qui: bus fa&dzfünt promiflhones, ex Ifraélitis Dei populo fucrunt.In fumma(quid enim inretam aperta pluribus vteremurteftimonis?)id volumus: Ifraéliticum populum,Dei populum effe,quo cum foedus inijt, quem peculiàriter fuum fecit; cui& foederis fui fignum dedità minimo vfq; ad fummum, eo quod& f(upremi&imi in foedere cius ,de populo eius, de Ecclefia eius eflent: quodd; dum vniuertum populum iftum alloquitur aliquid precipiendo aut vetando.nonideo infantes excluduntur, quod corum quz dicuntur aut mandantur nihil intelligant, fed fynecdochicis fermonibus vtatur: quibustam abeftvt ca pars ad quam pro témpore vel atate horum qua fiunt,nihil peruenit; excludatur,vt etian includatuy noz aliter quam cüniquis cum vno homine agit, iam cum omni familia eius ac pofteris actum eft. Vnde.& crebro vniuerfum populum tanquam vnum hominem adfatur, Audi Ifrael:&, Domui Iacob dicito;ezc.Idem ergo foedusquod olim cum populo Itraélitico, in nouiffimis temporibus nobi(cum pepigit, vtvnus effemus cum eispopülus,vna Ecclefia, &vynum foedus quoq; haberemus. Non dubito hic futuros qui nequiter vociferentur, Ecceifte vult nos Iudz0$ facere: cüm femper fit de duobus populis di&um,;de duabus Ecclefijs.deq; duobus Tcftamentis:vt eft Genef2 5.& Gal.g. Ad quz fic refpondemus. Quotieícunq; de duobus populis in Scripturahabetur, diftin&tisautdiuerfis, iam alterum ex his neceffarió non effe de populo Dei: fiue enim càm olim Iudai populus Dei effent,& qui gentes eramus; eflemus nonpopulus: fiue cum nunc gentes populus Dci fumus,& Iudei

i rd
*" UBPISTOLARYM LIBER IL— 485 Iudei excifi fant: adhue tamen vnus tantüm eft populus Dei;nort duo. Citm Genef 5. dicitur; Duo populi ex ventre tuo diuidentur:non fic debet intelligi; quafi vterq; effet populus Dei fimul vnod: tempore faturds. Sed Iacob dilexerat, Efau veró odio habuit, priufquam in vtero confliGarentur.Semper ergo vnus idem; populus eftis, qui Deum vnum verumác folum colit, ex quibufcunq;tandem prognatus fit parentibus:ac rürfus diuerfi funt, qui diuerfum cultum fequütur, etiamfi cos idemdq; nixus effuderit. Cüm itaq; olim dicebaturde duobus populis,vnus eratIudaicus, alter gentilium.IudaicusDei fummi cultor erat; Géntilis autem impius. Nücquum Gentilium Ecclefiam dicimus, iam caipfa eft, que olimTudaorum erat,& Gentilium fiue impiorum populus Iudzi.Nos enim in illorum locum, pofteaquam excifi funt, inferti fumus, non in alium aliquem ifti proximum.Duo veró Teftamenta dicuntur, non quód duo diverfa Teftaméta fint: nà fic oporteret
nontantüm duos diueríos effe populos, fed duorum diuerforum populorum duos quoque Déos. Quod dum non viderent quidam apud veteres, diuerfos docebant effe Deos, alterum veteris, alterum oui Teftamentiziftum crüdelem;hüc ciuilem& humanü. Loquitur ergo Paulus deduobus Teftamétis quidem, fed alterum xomiensmos Teftamentum vocat, cüm eos vult intelligi, qui&fi in vnoifto«terno foedere ac Teftamento fuiffent, propter externa tamen qua mordicus retinebant; lucem atque adeó Chriftum ipfim prodebant. Horumergo viam Teftamentü vocat Paulus,non quod Teftamentum veré effet, fed per ethologiam;àut mimefim iftorum qui fic vocabant. Hoc enim TeftaH. 3 mentum
Teslamen tum,

486 np.Io. Oscort. ET Hvr.ZviNS mentum eft Vt fummus illefit Deus nofter,nos autem populus eiüs.Iamante aduentumrChrifti multe fuerüt vmbrz, qua ipfe quidem non crant Teftamentum, fed ldcis exipfo Teftamento oriturehypotypofes.Qui cte £o vimbras, vt craffum eft hominum ingenium, tenacius amplexa funt quàm par effet; lucem maluerunt amittere quàm vnibras: eifariofo non perinde diflimiles, quigrauiter querebatur quód amicilaborauiffent vt fibireftitueretur. Ad horü ergo moreni dicit Paulus, duo effé Teftamenta: vnum in feruitutem gen$,alterum inlibertatem.Sic enim quorundam erat Opinio, vtfa&tis ac ceremonijs putarét falutem comparari poffe. Alijtamen videbant vna mifericordia ad Deum accedi,per eum qui venturus erat. HocautemT eftamentum crat,illud appendix Teftamenti, ad cum deumbrádum qui venicbat:fic ergo adpendicem Teftamenti, Teftamentum vocat Paulus.Idem enim Te(tamentum & foedus: hoc eft, cadem Dei mifericordia Mundo per Filium eius promiffa,faluum facit Adam, Noam, Abra. ham, Mofen, Dauid: quod& Petrum, Paulum, Ananiam,Gamaliclem,& Stephanum faluos fecit. Sed nüc adteftimonia Scripture accedamus, quibus omnialiquefcent. Matthai 8 ait Chriftus: Dico autem vobis quod multi ab Oriente& Occidente venient,& recumbent cam Abraham,lfaac,& Iacobinregrio coelorüm.His verbis aperiturnobis, quibufnamiungamur: eis videlicet, quorum fünt Promiffiones, Teftamentü, Foedus;Patres; Prophete omnia, ficut& noftra p Chriftum fant omnia. Confitigitür vnaexiftis ac nobis Ecclefia.Hue tenditluculentiffima patrisfamiliàs parabolà, qui ad vinee fuz cultum operas conduxit, quorum alij

$5 CBPISTOLARVM LIBER IL 487 alij mature, alij tempeftiue, alij poft lapfum ferme iam diem venerunt. Vbi vnam videmus cfle vineam, vnum patremfamiliàs,& quod admiratione cooperaries quoque adfecit, vnam«equamq; mercedem omnium. Quz quid aliud nobis quàm vnü patremfamiliàs coelcftem, vnam vineam Ecclefià, vnam mercedem Chriftum:hoc eft;falutem peripfum fignificant: Sed ne cui Obrepat: Veteres nó per Chriftum, fed Legis obferuationem ad Deum accefliffe: quod quidam ideo fenti- Chiu re videntur; quód duo Teftamenta fint, vnum quodin nm fcrüitutem generet, alterum veró quod per Chriftum ,,,,5/; in libertate fpiritus fit. Vetus ergo putant ad falutem: requirere Legis obfernationem, nó Chriftum. Non videntes, quod etiam feruata lex non faluum faciebat: fa
enim per Lege iuititia, iam gratis; hoc eft, fruftrà Chriftus effetmortuus:feruarettmca quidem fententia lex:
eft enim fpiritualis: hoc eft, falui quidé redderemur, fi
Veteres etí 4m per
"Legem deintegro atq; pro volüntate diuinaimplere-, mus:(edhocimpoffibile eftomni carni.Difcimus ergo 4demfHeper Legem folummodó damnationem noftram; per£emferuaeam enim concludimurin peccaffi,& tenemurad poc- //J't» vo nam.Vnde iam facile colligitur, Eos quoq; quifub Le- DE pans gefuerunt,nullonegocio vidiffe, vna(alute per Chri du. ftum&fe,& Mundum vriucrfum faluari. Quod Chriftus ipfe nihilobícuré docet, cüloan.8.fic Legis hypocritasadfatur: Abrahà pater vefter exultauit vt videret die meü, Vidit& gaui(us eft. Nihiligitur tantopere dcfiderabat Abrahá,quàm aduentü cius, quem vt promif fus erat,itanon dubitabat(uo magno bono adfuturü. HaG&enus tameninon venerat. Cum ergo tempusimpletü effet;& Chriftus in Mundo adeffet,; iam exultabat
H:. 4 Abraham.

488 pD,Io. OEcoOL. ET HvE.ZvIN?
Abraham. Saluatorem igitur vnum cundemdq; nobifcü hábentes, vnus nobifcum atquenos cumillis populus funt vna Ecclefia: etiamfi priíciifti dudü ante nos in vinea vencrint.Jam.&hoc patet;quid fitfinus Abraha,;de quo multi anxié querunt. Nihilenimaliud effe poteft, quàm ea fodalitas fideliü primitiuorü, que vbicunque tandé fernareturit aduentü Chriftijperinde atq; Abrahi,cüm per fidé cffentiuftificati,cupiebant diem faluatoris Chrifti videre. Qui nuncnobis finus;fi quando lubethacvtivoce,coclefteeft confortium cam filio Dei &omnibu$ qui cumillo fünt. Paulus fic eft in hacfententia; vtybicunq; quzftio de difcrimine Iudeorum& Gentium; qui fcilicet fidem habuerunt, incidat, anxie comprobet vnum populum;,vnamd; ex vtrifq; Ecclefia effe fa&tam: Rom. r 1. Ele&ionem huius reifundamentum facit.Olim Iudzos fuiffe pereledionem populum DeinuncGentes:neq; tamen ita, vtexTudzis vltra ne, mofitintra ele&orum confortium,cüm&ipfe fit Ifraé Synecdo£ba, ctrcit&ifto pro cir
uin ctfis.
lita,&tamen in falutaris Euangelij predicationem miffus fit minifter: fed aliquoufq; fübftituros; donecgentiummultitudo ingfediatur. Quod& Chriftus voluit, cüm dixit; Dominü vinee locaturü cam effe alijs agricolis:Sed eandem vineam:non funt ergo diueríz aut duz Ecclefiz;non duo populi: duo quidem funt nomine,íednitfiidem in vno Spiritu fa&i(int populus, non furit populus Dei. In Epiftola ad Ephefios fecundo fic ait: Ideo memineritis, quod vos qui aliquando iuxta carnem Gentes eratis,& preputiunt dicebaminiáàcircumcifione,quz&ipfa circumci(aerat manibus:quod inquá eratis co téporcabfq; Chrifto,&à ciuitate Ifraélisalieni: peregrini quoq;à Teftamento promitlionis
pem

—À—
JUCEPISTOLARVM LIBER IL 489 fpemnullam habentes, imózAhoc eftanuminces in Müundo:nuncautem im Chrifto Iefu eftis ,'qui aliquandolonginqui fuiftis, nunc propinqui efüsin fanguine Chrifti. Ipfe enimeft pax noftra; qui ambos vnum fecit,foluto qui medius erat pariete fepti: inimicitiam in carie fua tollens, euacuatione Legis mandatorum cü decretis, vt duos fibi conderet in vnum nouum hominé: faétaq; pace, ambos per cruce recóciliaret Deo in vno corpore. Abolitain feipfoinimicitia. Veniens cnim przdicauit vobis pacem quilongéaberatis,& his quoq; qui propéerant. Namperipfum ambo habemus adituin ad Patrem inyno Spiritu. Non ergo eftis vItra hofpites& aduencfed ciues fandtorum& domeftici Dei, edificati fuperfundamentum Apoftolorum& Prophetarum, Chrifto Iefu tummo angulari lapide exiftente,d»«. Quibus verbis Paulus per omnia id docet, quod imprafentiarum volumus: Vnü videlicet populum ex ambobus:effe factum, per vnum Chriftum Iefum: qui& eos qui prius propéaderant,&nos quilongiflfiméabcramus in vnum conglutinauit. Tu, bone Le∨ Pauli verba diligenter expende,&inuenies adfatim quod hic adferimus: non eft enim eur tam fané&ta& aperta pluribus tractemus. Item Hebr. 1 2. Accefliítis ad montem Zion& ad ciuitatem Dei viuentis,nempe ad coeleftem Hierofolymam,& concio-, nifiue Panegyti multorum millium angelorum& ad Ecclefiam. primo: genitorum qui in. coelis deícripti.. funt,&ad Deumiudicemfíiue dominum omnium,c«. Quibus item verbis Paulü$&docet; nos ad populum Dei per Chriftum adglutinatos effe. Fuerunt autem emnes Apoftoliin hacfentétia, vt Teftamétumvnum
H 5 fit; vnus

vangelio.
49o DD.Jo; OECOE. ET HVE. ZVIN, fit;$nusDeipopulus per omnia: hoc cft, à maximo vfque ad minimà intra populum Dei ceníeantur; quedque vnafit Ecclefia Dei ex omnibus populis, pervnü Spiritumi invnum compada.Petrus enim A&. 2. Certiffime ,inquit, fciatergo omnis domus Ifrael, quia& Dominum eum& Chriftum fecit Deus, hunclcíum quem vos crucifixiftis. Vt hicIudzis Icfum dicit'Chriftum: hoceft, Mofchiah faluatorem cffe fadum? Ergo &lIudzorum faluseft. Et paulo poft: Veftraenim eft promiffio&filiorum vé(trorü,atque omnium qui longéfunt, quos Dominus Deus nofter aduocabit. Hic perhibet promiffioné non tant eorü effe,qui tum audirent, fed filiorum quoq; fuorü qui vel nati vel nafcituri eflentfcilicet. Etinde 3.capite: Vosjinquitidem Petrns,eftis filij Prophetarum& Teftamenti, quod difpofuit Dcus ad Patres veftros, dicens ad Abraham: Et infemine tuo benedicentur omnes familie terra. Hic ChriftamIudazorum facit, per eum ergo folum perindéatq;nos faluifiunt.ludzis enim primü venit,deindegentibus quoqs:Rom.1.Pofthec AG. 10. In vcritatc;ait, comperi quód nó eft perfonarü acceptor Deus, Cc. Vtíupcriüs quoq; attigimus.Hiegentium quoque Chriftum effe probatPetrus. Habemus ergo vnü eundemq;faluatorem. Et deinde AG. 1 1... Cüm Petris ex. pofuiffet vt eires omnis apiid Cornelium erar gcfta,fic
habetur.His auditis tacuerunt& glorificauerüntDeü;
Penüuctia dicentes:Ergo& gentibus poenitentiam(accipituraüt pro ipfa E- hic poenitentia perSynecdocham pro ipío Euangelio,
quemadmodi alibi ofte ns)dedit Deus ad vitat. Videmusigiturgétibus hictraditü,quod prius ludzorüm dixit cf[cacfiliorü füorum.tem 1.Pct.z. Vos auté genus
PIT NISI ISTUR SIPSSRSENMUNEE NETS: Ceucewrm— nitide inlata

EPISTOLARVM LIBER IL 491 genus ele&um, regale Saeerdotium, gens fancta; populus in poffeffion&,vt virtutes adnütictis eius, qvos e tenebris vocauitin admirabile umen füü. Quialiquádo eratis non populus,nuncaut& populus Dei:&non mifericordià affecuti,nücaüt mifericordiàa affecuti. His Petriverbis videmus, Chriftianorü populü nücid effe genus electi, quodaliquando Hebrei erant quemadmodíü deExodo 19.fuperius adduximus. Ele itidé rcgale Sacerdotit;quód nunc ex omnibus gentibus,que Dei quoq:füunt(eftenim eius vniuer(a tellus)Dominus inhonoreae precio habernó aliter quàm olim Iudeorum gentenr, Sacerdotij numero vniucríarü gentium habuit. Genté fanétam;ex quanon excludunturinfantcs:pertinct enim ad gentis nomen pofteritas, perinde atq; parentes. Populüm Chrifti fanguine&quefitum & partum; Qui populus erataliquando non populus: alluditenimad id quod Ofez 1.cap. eft. Nuncautem populus Dci cft.Ergo ij fumus qui olim fuerunt Abraham& fimiles ci. Hec omnia,vt vela in hac difputationis parte colligam, huc faciunt vt fciamus vnum atque Testumemidem effe Teftamentum, quod Deus cum mortalium!^ n» génerchabuit à condito Mundo vfque ad cius diffo-^' idt Dei lutioné.Neq; enim eft Deus ecc Qar«id eft, recens AR poni" fa&us,aut precaris fapientiz, vtque tempore(arciat ma quód primó(it inconfültits coeptum. Hominem qui jj; ligni fua culpa perijt; periturum fciebat:& medelam Iefu:id;,,5; notaefb(aluatoris compofüerat, priufquam ifte fibi vulnus yir, damna infligeret. Non ergo inijt cum hoc mifero hominü ge- igni vt folnere vnquam foedus aliud Deus,quàm quodiam con- weret. cinnauerat antequam homo effetformatus. Semper igiturviguit vnüm atq;idem Teflam&tum. Vnus enim
atquc

492 DD.TO. OECOE., ET HVLE. ZVIN, atqucidem incommutabihs Deus femper eft,vnus ac folus faluator eft Iefus Chriftus, Dei nó adoptione;fed : naturafilius Deus zternus ac benedi&us in fecula. NO potuit ergo vnquam aliudeffe Teftamentum, quàm quod perlefum Chriftü falutem preftabat. Per eum cnim folüitur ad Patrem:vndenec Abrahá per aliá, qua qui promiffus erat; ad Deum venit. Vna via,vna veritas,vna vita,vnus mediator Dci& hominum Chriftus. Perhuncergo folum accediturad Deum. Vnum ergo acfolum Teftamétum eft. Neq;enim foedys cum Dco alio tendit; quàm vt pacem aternam atq;letitiam habeamus.Attamen priufquá ad conclufionem penetremus,volumus ei queftioni refpondere, quz forfan nó perindécuriofa eftatq; adparet: Huic videlicet: Quid Q* nuum SEBO difcriminis eft inter vetusàc nouü Teftamentü? Teflamen- Plurimum enimrefpondemus,atq; minimum.Minimü tum quod- fi principaliaifta quead Deum&nos pertinet, fpe&tes. sn difci Plurimum,fi ea que ad nostantüm, Summainhaácre "en. fant: Deus, Deus noftereft, nos populus eius fumus. In his duobus minimum atq; adeo nihil eft difcriminis. Eadé enim fummahodic eft qua olim erat: ficut enim Abrahilefum benedi&tü femen ample&tebatur, atq; p ipfüm faltus cft fa&us:fic& hodie per eum falui reddimur. Quodautéad humanam infirmitate tantii, multa contigeruntillis in figura, vt&iftos erudirent& nobis effentteftimonio. Hzecergofunt quz vetus Teftamentum videnturà notio diftinguerequumre ipfa vel quodad fümma pertinctnihil differát.Primü:Chriftus nunc eft datüs,qu& olim non fine magno tedio preftolabantür:teftis eft Simcon.Secundum:Qui ttim infide moxicbantür;,coclosnó confcendebant fed fini Abraha.Nun«c
Inter vettis

$3
KEPISTOLARYM. LIBER. TL 495 lias: Nuncqui Chrifto fidit, in indicium nonvenit;fed tran(ijt à mortein vitam.Tertium: Vmbrzablate(unt, vtin Hebreis habetur. Quartum: Lux clarius Jucet, quod ad intelledum illuminandum pertinct: cercmoniz cnim vtper fcnihil redderent obfcurius, quia tamenex cis plurimüm accedebat Sacerdotibus;nó tam fienuifuerantad inculcandum religione ac innocentiam, atq; fuiffentfi ceremontjs non coégiffet auaritia parcere. Quintum:Teftamentum iam omnibus gentibuspradicarum atq; expofitum eft,quo priüs vnatantüm gens frucbatur.Sextum: Prius nunquam fuit viui viuendi excmplar mortalibus datum, quod nunc per Chriftum cft propofitum. PotuifTet enim fanguis Chriftiinhocentium fanguini& cedi mixtus, pro nottris perlitare deli&is:(cd fic exemplari caruiffemus; Nunc conclufioné ponimus. Cüm ergo vnus fitatq;immutabilis Deus,& vnum folummodo Teftamentum: nos autem qui Chrifto fidimus in codem Teftamento fimus: fequitur, quod Deus perinde eft Deus nofter ficut füitAbrahz Deus:& quod nos perindé fumus populus cius,ficutlfraéliticus populus eius fuit. Obijciüt hic Catabaptiftz; quod Galat. 5. fcriptum eft Paulo: Cognoícite ergo quod qui exfide funt; hi funt filij Abrahz:& fimiles ex Scripturalocos, quos faftidiofiüs eíIethucomnes ponere.Sedfi vel difputationé Pauli, quàifthic profequitur, vel Synecdoches vim red perpenderent, nihilhorum obijcerét. Certamé eft Paulo, Legis opetibus falutem paremus,an gratia contingat, Atq;ipfe inhoceft, quód gratia contingat perfidem, noti ex fadis. Quzipfi omnia perSy necdocham dicütur, quemadmodü& omnia per omne Scriptura 1 ua adhoc

494 DD. ydo jOseoÜ du Ber VE adhocargümentum pertinent."Abraham ex fide iu(tificatus cfecce(ynecdochicus fermo eft. Nam nifi effet. fequeretürquód Hebraorü infantesnon fuiffent de popülo Dei: quod falfum effe often(um eft: nori cnim credebát, ac proptereafecundü Catabapti(tasno erant filij Abrahae. Credebantergo qui àd hoc dettinaticrantà Deo, cü atas fuppeterc t;&erantde popülo Dci: Cretcebant& proficiebant qui cirenmcifi erant; donecintelligerét'& crederét X interim erát de populo Dei. Nonergo tantü'credentes de Ecclefia& populo Dei funt, fed horam quoq;liberi. Quodauté Catabaptiftz admittunt, carnales quidemfilios AbrahzintrapopulumDei fuilTe cenfos, fed notttos carnalesfiliosnon cenferi,iniquitaté fummam prodüt. Quomodo enim idem eft te(tamentü& foedus,fi noftri non zqué atq, i(ti de Ecclefia& porulo Dei funt? An durior cítnobis Chriftus quàm Hebrzis? Abfit. Reliqua que obijciunt, autin fequentibus diluehtur; aut nullius momenti funt: quale eft quod dicunt. Oportetigitur marcstantüti baptizari,& oGauo tintüm dic.Sublata funtenim hzc clementa,vt neqüead genus.neq;tcmpus, neqsad vllam circumftantiam fimus alligati: hac Lege, nequicquam contra pietatemin his faciamus. Fuerantenim apud veteres foeminenon minus in tcftamento quàm mares, etiamfi non circumciderentur. Rc linquitut ergo poft hecomnia ,quodficut Hebreoruminfantes, có quodin foedere populi Deicum parentibus effentfignum federis merucruntita& Chriftianotum infantes,có quódintra Chrifti Ecclefiam& populü cenfentur;bapti(mo foederis figno nullatenus deftitui debent.Etquodargumenta Catabaptiftarum, quz

EPISTOLARVM LIBER IL 49; quz cx ignorantia figurarumatq; troporum valida putant; nihilcontra nos pugnant:fatis enim probauimus, fy'necdochicis fermonib? omnia plena effe in diuinis literis. Neq; nos noftraignorátia cogemus Spiritü fan&um,(üü loquédi moré ponere. Perpetuólocutus eft ad omné Ecclefiam quedà, que magne parti no coueniebant: atea pars proptereano eijciebatur de Ecclefia;de populo,de foedere Dei.Et, qd'Sacramenta,quátumad externam fpeciemattinet,nó fuerunt eadé: itidem nó pugnat cü veritateznam quantü ad fignationt, prorfuserant eade. Vt enim circumcifio focderis fignaculum eft;fic& bapti(mus:vt Pafah fuit comemoratio tranfitus, ita&'Euchariftia eft gratiaruma&tio mortis Chrifti. Vnde& D.Paulus 1.Cor. 5$.& ro.€ Col. 2. illis Bapti(mü& Euchari(tiam, fiuc fpiritualem Chrifti máducationem, nobis autem Pa(ah& circumcifionem tribuit,vtvndique omnia pariafiant. Ha&enus de vno codem; Teftamento;Ecclefiappopulod; Dei:
DES R,DAGTIIONE, ILECTIONEM nunc, nifi promiffà pra4 ftare nolimus;tra&are cogimur:non quidé quantum ipfa exigit(id enim fupra vires;& M extra inftitutum noftrum cft:) fed clc&tio7 nem docebimus effe firmam: hoc eftliberam ac minime alligatam;&fupra bapti(mum.effeac circumcifionem, imó(upra fidem atque przdicationem. Idautembreuibus. Plerique dum Pauli Epiftolamad Romanos legimus, pauló indiligentiüs ponderamus; quid cau(zfit.curin mentionem cledionis aut illam fequentis predeftinationem ingrediatur.. Vicerat;fide contingere(alutem: fidem autem non effe
humana

A96 DD.Io, OECOL, ET HVE:Z VIN. humanarum virium, fed diuini Spiritus. Quiergo fidem haberent, fimul haberent diuinum Spiritum. Qui hunc haberent, filij Dei cílent, neq; iuxta catnem ambularent, fed quicquid agerent,;eis auxilio effet ad bonum.Iam fuboricebatur quzftio, Cur ergo accufantur autdamnantur quinon credunt? Eam ergo, cümvelit nolitjincidit, digné tradat, inhuncfermeéordinemac Eleclions»1odum:; Fide feruamur, non ex operibus: Fidesnon 4 Paulo eft humanarum virium, fedDei. Is ergo cam dateis, tr444t4 quos vocauit:eos autem yocauit;quos ad falutem defumma. in auit: cos autem ad hanc deftinati,quos elegit: elegitautem quos voluit: liberum enim eftei hoc atq; integrum,perinde atq;figulo vafa diuerfa ex eadem maffa educere. Hoc breuiter argumentum& fumma eft eIc&ionis à Paulo tra&ata. Aitergo Rom. 8. Scimus quod diligentibus Deum omnia cooperantur inbonum,Iam ne tu dicàs:Qui er, go diligant Deum; aut quibusbono fiuntomnia? An iium du te occupatione przuenit,acrefpondet:His; qui fecunI" dum propofitum ex vocatis fünt:Hic caue propofitum humanumintelligas;fed Dei: vtfit fenfus, Quiex Dei Vecatum propofito fandi funt,vocatum enim effe, ifthic pro veefc.*- re fan&tüeffe aceipitur: vt cüm dicitur, Filius Altiffimi vocabitur:ibi Vocabitur Hebraico more pro vere erit, ponitur. Sed ad propofitum redco.Propofitum Paulo "dicitur deliberatio iftaliberrima, qua Deus ad eligendum accingitur,quemadmodum eap.9 yidemus, cüm Propofitii. ait: Vtiuxta cle&ionem Dei propofitum maneat. Eft igitur propofitum fupra ele&ionem:; hoc eft; natura prior. Fieri cnim aptid homines poteft, vt quid eligatur,fed habita ratione eius quód eligitur, puta fi adparet vti—M————————

EPISTOLARVM LIBER IL. 497 tet vtilehoneftumd; futurum cligitur. Hic propeficum fiue deliberatio non eftlibera; fcd ab co pendetquod cligitur. Volens ergo Paulus oftendere, Dei eledioné exlibero propofito: enaíci,non abipíis quos eledturus cft:liberum propofitum dicit in caufa effe, cur eis qui Deumdiliguntomnia bono cedant: nihil hic adícribi hominis merito;,addit enim: Quia quos pronuntiauit, etiam definiuit; vt coformes fiant imaginis Filij fui,czc. Pronuntiauit diximus ex zesyso, qua vox perindé Vàlet atq; tu fic dicas, prede creuit;aut precepit. Eftergo hic Apoftoli fenfus:Dixi eis bono omnia futura,qui ex Dei propofito exv ocatorü numero fint:quod fic volo accipi: Deusliberéapud fe conftituit, pronuntiat, ac precipit(hocenim verbo exponit proponendi verbü) quos velit,ctiam anteaquam nati int. Quosautem fic przcipit, predefinit quoq;:hoc eft, deftinat vt ünt conformes imaginisEilij fui. Quaíi dicat: Nemo coformari Chrifto poteftnifi qui ad hoc deftinatus cft. Profequitur Paulus: Quos autem deftinauit, hos& vocauit, En nobis antequam vocemur deftinationem, aut przdcfinitionem. Quosautem vocauit, hos& iuftificauit. An'non fide iuftificamur? Etiam: fed fide vocatio przcedit. Monetenim Chriftus quoq; neminem ad fe venire,nifi quem Pater traxerit. Trahere& vocare hoclococandem vim habent. Quos autem iuftificauit, hos & glorificauit: qui enim crediderunt, eterno cum o in quem crediderunt(ummo honore adficiuntur. ergo nodus eft: Quomodo fides beat, aut deir iuftificat? Videmus enim primum effe Dei deliberationem,fiue propofitum,fiue eledionem:fecüdum veró, deftinationem aut definitionem:tertium vocationem,
I quartum
ety.
Pr«cipit.
Trabere cr vocarejide.

iur,
^
498 pD.Io. O£COL. ET HvE.ZviN. quartumiuftificationem. Quum ergo Dci hzcomnia fint,& fides quartum vixtandemlocum obtineàt, qui fit vt fide falutem parari dicamus, quum vbicunque fides fit, ifthic& iuftificatio fitimó dudum ficfitapud Deum conítituta ac przcepra falus cuiufq;, vt impoffibile(it quenquam fic ele&um damnari? Sedleui Synecdoches i&u quicquid infolubile videtur, diflilit. Accipitur enim fides pro Dei electione;finitione, vocatione:quz omnia fidé antecedunt, fcdin codem ordine.Si enim dicas;Dei electio beat,Dei deftinatio aut definitio beat; Dei vocatio beat: femper reé&té dices. Quamobrem?quia eiufdem ordinis funtatq; concenus,atq;fic connexa, vr vnumine alio: accipias quidé, fed.alia propterea nonexcludas, praefertim cüm fidem accipis quz&inferior& pofterior cft electione, deíti, natione, vocatione. Cüm ergo vocationem proximé iuftificatio quz fides eft f fequatur,iam nullo labore videmus fideifalutem tribui:có quód qui fidem habent, Fidei cw avo cati,ele&ti.ac praecepti(unt.Cur autem fidei pra alijs Ius tribta-(lus tribuitur? aut curca Paulus potiffimum extota
catena ifta vfus cit: Refpondemus: Quod ea nobis cft notiffima: quifq; enim.cófcientiaminterrogatac ícrutaturjiuxta Petri verbum:ca fi redté refpondet: hoc ett, fi espace hocefbindubitata perfuafionerc&te fentit de Deo, iam certiffimum fignum habct aterna fatis: fidé enim qui habet,vocatus eft: qui vocatus cft,
E: eftinatus cft:qui deftinatüis eft,ele&us eft: qui electus eft;preceptus efttmanctautem Deieledio firma. Qui ergo fidem habent, iuftificatifunt. Lzccft enimiuftitia;pictas,religio;cultusque fummi Dei. Vnde& nihil €os damnationis manet: non enim cx iftis funt qui dicunt:

EPISTOLARVM LIBER JL^ 499 curit:Peccemus igitur quó magis gloria Deiclarcícat: fed exijs qui quoties perinfirmitac&lapfi funt; ad Dominum redeuntorantes: Remitte nobis debita noftra. Neq;exiftis,quicüm peccauerunt, tantum abeft vtad bonam mentem redeant, vt etiam in impietate concidant& dicant:Non eft Deus:fedexijs quibus nó adeó dolet quód omnem créaturam offenderint, atq; qu od folum Deum, cor fuum&animam ac mente fuam:& dicunt: Tibi(oli peccaui& malum coram te feci. Hzc inquam eft fidei iuftificatio ,his bono funt omnia, impíjs veró cotrà. Bono fuit Dauidadulterium cum par- Pjs omnia in bonunt.
ricidiojiuftus enim erat per fidem: fadti enimipfum& poehituit,& à fpenon excidit. Malo fuit ei qui non crat ficütrcliqui hominum, quia fidem non habebat:vocatüs'ergo nó erat,neq; deftinatus aut electus. Hacarbitror ficut promifimus breuia effe,(ed clara& firma. At in qué víum?In hunc, vt Catabaptiftis refpondeamus: ficilllim contra nos argutantur in eo libello quo fe putantnoftra confütauiflie: Quomodo infantes Hcbreorum(ünt de populo, dc filijs:aut Ecclefia Dei?Ele&os credimus quidé effe de populo Dei, qualis fuitlacob:fedabdicatos autrepudiatos minime. Cüm enim vt eft Rom.o:in vtero parétis effent,neq; mali quidaut bonioperati,dixit Deus: Iacob dilexi, Eíau veró odio habui. Quomodo potuit ergo Efau:effe dc populo Dei;?Falfumergo eft quod Zuinglius adíerit;Hebreorü infantes effe de populo&Ecclefia Dei.At q nuncarbitror eo cómodius refpódemus, quod de ele&ione deftinationed; pauculaifta przmifimus,in hüc vero modum: Certü eftapud Deü neminé effe de populo fuo, dcd; filijs cius;nifi qué elegerit: rurfusq; hoc certü cft, 1-2 omnei
[1^
[1^
«c
[14
"^
€
[14
«c
[44

$o» DB.Io. OECor. ET Hvr. ZvIN. omnemeius effe quem elegit. Sed fic labitur vobis Ó Catabaptiftz, omne fundamentum veftrü: Non enim foli credétes(ficuti vos credentes actu vultis intelligere)filij Dei funt;fed ij qui eleti funt.fili] Dei(ant anteaquam credit: quemadmodumipfi quoq; lacob exemOpp^fitio. plo:probatis.Quid ergo ifti verbo faciemus: Quinton crediderit;icondemnabitur?Infantes enim nó credunt, ergo condemnabuntur? Rurfus ele&ieligebantur antequamin vtero conciperentur: mox igitur vt funt,filij Dei(unt, etiamfi moriantur antequam credant, autad fidem vocentur."Videte ergo vobiscatená iftam& ordineni. Fidesin ifto ordine, prater glorificationé vltima eft:quz ergo fuprà eam fünt, non minus certa funt quà ipfa fides. Vt enim verü eft, Credit,ergo falüus fit: ita quoq; nó minus verü eft. Vocat? eft,ergo faluus fit. Nonloquimur auté hic de ea vocatione qua Chriftus Msl'i Yo- dicit: Multi(antvocati, pauciveró electi. Ifthic enim (^/^ P499 vocationem externa, qua multi verbo predicaniliivoMei. canturintelligit.In prefentiaseró interná vocationem intelligimus,quam Chriftus tra&ionem vocat. Acqué verü eft, Deftinatus eft, ergo faluus fit: Ele&tus eft.ergo faluus fit, Num non videtis,quod qucunq; in hac catena funt,ac fupra fidem funt,quod equefalus ad ea fc., quituratq;adfidé? Non enim minus verü eft, Qui eleei enimfi- Gs facritfaluüs erit:quàm, Qui crediderit(aluus erit. i Ri Cotrà veró,à fuperioribus ad fidem arguendo nó poffheranda- funt paria fieri, nifi fidem aliter accipiamus, quàm pro tuin, arcu.€à TC atq; certitudine animi que inuifibilia ifta fpe&at, metum ni de qua pauló póft. Neq; enim fequitur: Elc&us eft,er4dparen- go credit. Ele&us enim erat làcob, cá nondum crede"us— ret.Sedneq; hocfequitur: Non credit,ergo ele&us aS cft.
Solutio.
«

EPISTQgLARYM LIBER IL. sec: eft. Ele&ienim femper funtelecti, etiam anteaquam credunt. Cüm ergo dicitur, Qui non crediderit, condemnabitur:neceffe eft aut fide ifthicaccipi pro catena iam di&ta,vt fit fenfus, Qui nó eft ele&us,no(aluabitur, Qcautpro eo quod eftintra populü fidelium cffe: aut, quodnoftrz fentétie maxime probatur, fynecdochicé ijs folummodó di&ü fit, quiiamad cam venére m&furam, vt capere verbum poflint, Qui non crediderit, condemnabitur.. Eftenimfides non omnium eorum qui ele&i funt, vtiam deinfantibus electis patuit: fed electionis, deftin ationis,ac vocationis fru&us temporc(uo redditus.Sicutergo iftud verbü, Qui crediderit, faluus erit,non excludit eos qui cle&i(unt,&antequá^ ad fidei maturitatem veniant eó cócedunt, quo cledti funt,quo magis damnentur:Itaiftud verbum, Qui non crediderit,damnatur, nonincludit eos qui elei funt, & ad fidci tempeftiuitatem non perueniunt, quo minus faluentur.Colligitur ergo his verbis, Qui crediderit& qui non crediderit, neque iftos teneri qui per ctatem aifdire nequeunt,neq; iftos ad quosEuangcltj m&tio nullaperuenit. Deinde id quoque colligitur verba ifta, Qui crediderit, Z«.&, Qujnon crediderit, c. non antecedentem habere fenfum, quafi fides neceflarió pracedatomnia, puta elcdionem, deftinationem,& vocationem:nam fi fioiam non eíIet primai(La deliberatio fiue propofitum,fiuc preceptio Dei&Q' estas libe- Idefl, à lara:(ed tunctandem fequeretur electio,cüm fides com- re. mendabilem reddidiffet hominem,vecligeretur. Neque poffent eliginifi qui iam credidiffent,cuius tamen: contrarium iam patuit, Sed confequentem habent hacverbaíenfum, puta iftum; Qui crediderit, bunc
" I: 3 fcitote
d

dita.
gnofc
x
*
$o2 DD.Io. OECOr. ET H9. ZVIN.
fcitotea Patre ele&um, deftinatum,& vocatum effe. Creditigitur, quiaad eternam(falutem electusac dcfinatus eft: Qui nó crediderit, hunc feitote repudiatü effeà libera Dei eledione. Atque hic aperitur nobis
Claus. 4- plane clauium vis;quatenus Apoftolis fanttraditc. Cü postols tra quis dicite credere;iam Apoftolus fic pollicetür:Si ex
corde credis, indubitatü tibi fit quód ad(aluté xterná vocatus,dceftinatus,atq; ele&us fis.Hic ergo nofter abfolutus eft;&iuftificatus, de quo füprà diximus.
Cüm veró Apoftolus videtnihilfidei adeffe; ijs qui verbum aüdiuntcertus fit repudiatos'effe. lubentur ergo puluerem de pedibus excutere: hoc eft;properé ab cisrecedere: non tanquam nunc primünrmereantür vitari/fed quod Apoftoli nunc primü ab ipfaincre: dulitate certiorts fiuntabiedionis eorü:& contràvbi fidem effe vidéc;ele&tionis. Sic crgo funthac verba di&à; quomodo iíta, A^ fru&ibus cotum cognofccetis cos: non poteft arborbona malos fructus; hcq;mala bonos facere:Qui credideritjndubié faluus crit: eftenim fides electionis frudus, nefcilicet Ó Apoftoli nullumhabeatis fignü profe&us. Qui yeróümnon erediderit;dummodoó ad eam maturitatem peruenerit, vt do&rinam veftram poffit capere,clé&us nó eftarbor mala efne fcilicetignoreris apud quos fruftrà infümatis Operam. Exhis omnibus duo necceffaria colligimus.
Eleionem Vnum,quod qui àd cam matüritatem perueniunt;que ex fide attt jam fructum elc&tionis ferre debet Fidem, fi fcrüt, cetdd" 2. 1. perfi€ tamus de eorum falute: fi non ferunt, contra certi
" fumus de eorü repudiatione. Ecce vt fide; i(torum folummodo electorü. aut repudiatorum fiue falutéfiue naufragium deprchendimus, quiiam co adoleuerunt,
tfidem

EPISTOLARVM /LIBER Jl. 5o; vtfidem cledionis fructum de eis expectemus, vnde infantes exhisnatos.quiin foedere populoq; Dei(unt, ad fidci. normam Lydiumd; lapidem exigere non:debemus. Alterum vero quod cfíupradidis colligimus, hoccft,Cum foli ifti qui audierunt,ac deindc vel crediderürvelin perfidia manferunt, noftro fintiudicio obnoxij:fequitur,nos vehementer errare iniudicandis cü Gentilium tum Chriftianerü liberis infantibus. Gen: rique dztilium,quia nulla eos Lex damnat: non enim incidunt?arinfaniniftam,Qui non crediderit,cc.deindé cü eledio Bei!es!4 /iofitlibera,impiü cft fi cosabilla excludamus quosiftis Tum quam fignis.fide& perfidia,deprehendere non poffirmus in- HnQUTRH tra cam fint nec ne.Chriftianorum aüt, quód non modó temeré nos ingerimus in cle&ione Dei,fedne verbo quidem cius credimus, quo nobis eorum eledioneni manifeftat. Cüm enim nos Abrahae foederi inferit, iamhocverbum nihilminus nos ccrtos reddit ele&ionis corü, quam olim Hebraeorü.Verbü enim iftud, quodin foedere teftaméto ac populo Deifunt eledtionis cotünos ccttos facit,.donec Dominus quid de aliquo aliud nuntiet.V bi&iíta obic&tio excutitur: Quo- O/iedlis modo ergo de Efau certi eramus quód effet cle&us,cü CatabaDominus dicat: Efauodio habui? Sequimur enim in ptislari, oinibus Legem, quódíi quid Dominus extra ordinemagat, iam perhocnon abrogatur Lex: priuilegia cnim nó faciunt Legé comunem.Quamuis mca quide fcntentia,omnes qui in Te(tantéto funtinfantes,indu-. bié perteftamenti Leges de cleáis fint. Cumq; dicitur, Quo ergo ponis Efaninfantem?In teftamentü.At reie-' &tus eft. Refpondeo;duplici ratione. Vna,quod omne iudicium noftrum quod dc alijs habemus, incertü cft,
: I 4 quantum

$94 DD.Io. OECOL. ET HYL. ZVIN, quantum ad nos: quantum autemad Deum&Legem cius,cettiffimum. Exemplum. Cum Apottolo dicirur, Credo inle(um Chriftà filium Dei:iam Apoftolus putatcum quific dicit de"cleáis effe, propterverbi Dei certitudinem.Atnonnunquam fallunt;qui ficore confitentur: quemadmodum Simon magus fecit,& falfi
fratres qui clàm fubintroierant ad prodendum Euangelijlibertaté. At Deus ipfe non fallitur, neq; Lexipía fallitnam& Deus cor fcratatur& renes: hoc cft, intima:& Lex, fiomnia fint qua& re&ta, itidem no fallit,
fcd'eft eterna. Fit ergo vt nos femper fecundum Legé
Lex émper judicemus;quemadmodü eftdi&um: neq; Lege proyniuetjal5 ter vgum aliquem,aut multos etiam, minus cffe vni: "H^ Werfalem. Alteraratio talis eft,quam fortaffe non omInfante; n€$ reCcipiunt,atapud meindubitata cft. Quotquot ex Chrifliano hisinfantibus moriuntur; qui intra populum Dei funt, vá defun- omnes cle&i funt.. Caufam huius mex(ententiz iftam 8i, omes habeo, quia perfidiam quumin eo non deprehendo; UU.^ pihilhabco curipfum damnem: fed contra quum indubitatum promiffionis verbum habeam; Venicnt& recumbent cum Deo Abraham,Ifaac& lacob, impius
cro fi de contubernio Dei populi eijciam. Quid ergo
Efau?fi infans fuiffet mortuus;an tuo iudicio itidéeflet
inter ele&os receptus?Etiam. Non manet igitur firma cle&io? Manet. Manet& abicctio firma.Sced andi:fi Efau fuiffe tinfans mortuus,indubié fuiffet ex elc&is. Ni fitunceffetmortuus,fignü fuiffet ele&ionis:non enim
ab eterno repudiaffet eum Dominus: at càm vixit& decleais no fuit; ideó vixit, vtperfidiz fru&u videremus cumá Domino abic&ü. Errornofteromnis hinc prouenit;quod cümá confequente omnia vix tnsent lica

EPISTOLARVM LIBER IL 5o; difcamus, iam in prouidétiam quoq; irrumpimus. Difponitilla omnia, vtno modo Eíau:fed ne bulbus quidemin pelago,non corcorus in horto,no culexin aere citraipfam aut vivataut moriatur. Quale autem vas fit E(au;autin quem víum culex tàmacrem tubam habeatvixtandem per ea, qu&ab cis iunt difcimüs. Cüm ergoàferali tandem E(au mente,difcimus virum à Deo repudiatum elle, iam fruftrà dicemus: Vtinam infans, mortuus effet: mori enim nó potuit, quem diuina prouidentia in hoc creauit; vt viueret, atqs impie viueret. Videsigitur ó homo, vtnobis omnis fermé Scriptur ignoratio abignoratione prouidétiz venit. Sed ad me redeo. Manifeftz funtergo exfuüperioribus omnibus colle&iones iftz amba:quodifta duo; Qui crediderit, Cc.&: Qui/non crediderit, non funt Lydius lapis ad queminfantium falutem exploremus:& quod impie, non modo Chriftianorum; fed gentilium quoqucinfahtes damnamus.Hi enimfoli(untnoftro iudicio obnoxij, de quibus habemus yerbum, fccundum quod iudicare poffimus. Satis quoque fadum arbitror ijs qui dicunt:Si percledionem ad Deum itur; ergo euacuatus eft Chri(tus? Hec enim eftele&io;vt quos Dominus ad eternam falutem deftinauerit ante Mundi conftitutionem, zequé ante. Mundi conftitutionem przceperit per Filium fuum faluos facere; ficut Ephef. 1.Paülusadmonet. Colligitur fecundo loco aliud par neceflàriorüm. Vnum quod incauté docent, qui dicunt baptifmum infantium tolerari per charitatem poffe: nifi charitate intelligant omnia fieri inter Chriftianos, non imperio aut coactione Legis:quemadmodum Paulus; Neniini(ait) quicquam debeatis, nifi
Ó 3 vt
Prouiden tia diuina omia difponit.
Eleclio.

ve6 DD.To.OECOorL. ET HvL. ZvrN. Charit4é vtjnuicem diligatis.Si vero charitatem pro venia aut pt? indul- indulgentia accipiunt,vt cüm Paulus pet charitatem gentia aut capillitium totondit,&. fc voti damnatum fimulauit: UU Jhocenimperindulgentiam, quainfirmis parcebat, fecit. Iam perniciofé errare arbitror, qui dicuntpercharitatem debere infantes baptizari..Quid enimhac fen.
tentia aliud volunt, quàm nunc quidem per publicam pacemintermittere nenlicere, quod aliquando inpcrmittendumfit cüm liccat?]lli ergo fic noftram fententiam accipiant, poft confideratam charitatis-.diftinceremonie Cionem quam prami(imus:Ceremonias nobis à ChriAcbriilo fto.paucas; nempe duas, autad fütmum tres efferclirdi?./— Gas:Baptiánmum, Euchariftiatm,& manuum impofitioqut nem.Prima in genere ad omnes qui de Chrifti Ecclefia funt.pertinet. Sceunda ad eos modo, quifc de fidei certitudine poffünt interrogare:inquit enim ApoftoJus:Probetautemfeipfümhomo.Tertiaad paucos,putà ad iftos, qui verbi minifterio praficiuntur. Ha autem ceremoniz quum manifeftàs Leges habeant, improprie dicuntur ex charitate fieri quum expricepto
fiant: ctiamfi tibi per pictatem gratiffimum fit, quicquid Deus precepit. Cümitaque dicitur.Euntes docetcomnes gentes: baptizantés eosin nomen Patris,&
Filij,& Spiritus fancti: Legis formam haberperindeé atque Circumcidaturex vobis omnemafculinum'; Non
poteft ergo indulgentie adícribi quodlex iubet; fed
hocex indulgentia fit, cum qüuibu(dám infirmis cum Euchariftie celebratione parcituràut fi mos baptrizan: diinfantes poftliminio reduceretür; ac deinde quibufdaminfirmis parcerctur,ne cogerentur proritu acmos4
rc baptizantium baptizare infahtes; hoc inquam ex charitate

*
EPISTOLARVM LIBER Il 5o7 chaütatefieret. Euchariftia igitur non celebratur hoc modo ex charitate, fed intermittitur ex charitate à muültis:fic effet de baptifmo. Hicvos monco,chariffimi fratres, vt noftrám fententiam etiam atq; ettam expendatis: videntur enim quidam huius verbi aftutia yeftr (implicitati velle os oblinere. Alterum neceffarium, ex fecundo: pari eft. Quod fiue fententiam noftram de cledione, deflinatione, vocàátione; acfide, recipiant Catabaptifta; aut alij; que profe&tó mea non eft, fed Apoftoli Pauli: imórciipfius; à Dei prouidentiamnon tepidé expendas:flue inquam recipiantfiue minus: adhuctamen infantibüs perinde non eft propter Dei cle&ionemaut repudiationemncegandus bàptifmus, atq; néc E(aü aut cuiquam repudiato cireunicifio negata eft; Vnde Catabapuiftarum argumétatiog vniueríum, atbitrorjiam euerfa e(t:& demonftratur od electio fupra baptifimum eft; circumcifionem, fidem, atq; pradicationem. Kt
Qrop APOSTOLI BAPTL z4nerint infantes.
N füperioribus diximus de eo, quod dum Suipuma
a^) Y Chriftus ipfe& Apoftoli ad Scripturam 7 ih d
d ^75 erant Euangeliftarum commentari)] COn- f;, fcripti,aut Apoftolorum Epiftola comportatz. Quod non ideo dicimus, quafi canonice noui Teftamenti Scripturz quicquá-derogatum iri velimus; cüm& veteris Teftamenti libri fint non vno tempore fcriptionec taméideo poftcriorü autoritas cft minor; fcd ut oftendam,

$08 pp.To. OEc or. FT Hvr.ZviN, dam,Literatores Catabaptiftas in hoc errarequód putant Apoftolos baptifmum omnino ad eam literam direxiffe que nondum fcripta erat, imó quod inhis poftea fcriptis ex Hebraice lingue fchemati(ímo, verbo cft obmiffum, fed vi fermonis comprehenfum, id obmittendum effe iubeat ,cüminterim res ipfa aliud moneat,& illi ipfi qut nouum Tceftamentum fcripfcrunt, teftenturfe omnià quz Chriftus ipfe egeritaut docucrit,)non potuiffe exequi. Sufcepi ergo rem arduam probaturum,vt Catabaptiftz putant:fed facilem,(i vefitari aurem przbcamus. Argumetis ergo primó vtemur;deinde teftimongs.Argumenta veronullicunde quàm ex ipfa Scripturapetemus,hoe modo.
Nemo ncfcitquàm acre fueritinter credentes certamen decir cifionc, dequo A&orum decimoquinto haber circuncidi conteridentibus oportere €os, qui iam Chrifto initiati erant: alijs obftantibus. Cumq;negociumad multum veniflet diffidium,lega-tos Antiochenos, Apoftolos; atque totam Ecclefiam diuino Spirituinftin&am; decreuiffe, vt circumcifio,& rcliqua omnia ex Legeexterna, prater pauca quz infirmis donabant, abrogata effent. Hic ergo Catabaptiftas percontor, Num credant difcipulos minus fuiífe follicitos:de bapti(mo rité adminiftrando, qüàm circumcifione?Si dicant nihil fuiffe follicitos ,iati'aliud fuadet pictas, qux pro liberis: follicita eft eque ac pro feipía. Cüm igituf pats folliciti effent, nc obmitteretur circumcifió.pars ne baptifÍmum confunderent: adparet éos nihil minus fuiffe anxios proliberis quàm pro feipfis, praefertim cüm interinitia infantes corum hauddubié circumcifi effent. 1dcoq; fieri nequit; vt fi
Apoftoli

EPISTOLARVM LIBER II.' 5o9 Apoftoli voluiffent infantes baptizare, non fuiffet aliquid turbz oriturum.At dc hocnihil habetur:nulla fuit igitur turba. Iuxta credentium ergo fententiam baptizati funtinfantes, atque ca de caufa huius nulla diferta habetur mentio.Si autem admittant; parentes fuiffe follicitos de infantium füorum baptifmo: ergo viccerunt;ac baptizarunt; vicit enim baptimus quoque, ac manfit, antiquata'circuncifione.Nam fi certamenaut confideratio incidit, nec tamen vicit eorum fententia quibaptizandos censebant iam firmata fuiffet circuncifio,& infirmatus báptifmus:atq; hocargamétum ad conie&uras& figna pertinet, veruntamen ex Scriptura defumpta. Secüdum aütinfaperabile eft;excollatione Scripturarü collc&à. Abrogata eftcircücifio Ecclefiz, in fpiritu. congregata, decreto. Fuerunt infantes cum parentibus intra Ecclefiam: fi ergo iuxta Catabaptiftarum fententià infantesifti aut paruuli non fucrunt baptizati,attamé circumcifi. Iam fequitur Ecclefiz decreto, Chri(tianorü infantes,de Ecclefia effe eiectosz& circücifioniadiudicatos. Qui enim circüciditur, debitor fit vniuerf Legis feruandz. Nec cftcur hic caufenur, temporis habendam efferationem. Apud Antiochiam enim ortum eft certamen de circumcidendis credentibus,nónHierofolymis;vbiaut circücifionem conftat viguiffe aut bapti(mum.
Tertium iterum ad conie&uras pertinet. Vt fcilicet iH confideretur; ex qua gente fuerint credentium primi- Credentiu tiz. Exea cnim füerunt, quz externis adeó hareret, vt P'!mIize Apoftoli crederent etiam poft refurrectionem Chrift corporaliterregnaturum.Nó cftigitur verifimileequód infantes fuos reliquefintnon baptizatos.Alia tibirclin
quo

$10 DD.Io. OECOL. ET HYL. ZviN quo Le&or: poffunt enim multa ex his andaricm: ntis educi. i Quarti. ef quod fupétius attigimus.Videlicet,quod Paulus primo Corinthiorü decimo nosatq; Hebrzos pares fait: Omnes,inquit, baptizati funt; omnes ederunt candem eícam fpiritualem, Cumd; infantes eorü omnes in mati baptizati fint& nebula,iam parianon fierent; fi noftriinfantés non b: iptizarentur, vt didtum eft. Quod autem Catabaptiftz hticogsaniunt: Si ederunt candem cícam fpiritualem B»fti i igitur infantes Euchariftiam quoq; celebrabunt:'Pondus non habent: nam perSynecdochá cuiq; parti quod fuit eft,tribuitur. Cümautem in Euchariftix celebrationeinterdi&tü habeamus, Probetautem feipfum homo atq; pueris ifta cxploratio nó competat, baptifmus aüt perinde ac circümcifio cópetat:firmanifeftü,Paulo quoq; in vfu fuitfeinfantiü baptifmü,non ctiam infantium Euchariftià Hicquoq;id diffoluitur quodex Col.2. cap. obijciunt: Infantes no poffe circumcidi circumci(jione no manu fada, neq; deponere pofle corpus peceati:nó ergo baptifmum veniffe inlocü circumcifiortis;cü circumeifio externa& corporalis fucrit; hzcaütinterna& fpiritualis(it. Difcimus enim hic quod Paulus quoque externa noftra Hebrzis tribuit, cüinterna folummodoó habuctint,&externanóo in eadé/fedin aliafpecic.E(cam fpiritualem nemo negatillos ediffe, quemadmodü& nos: perfolü enim qui venturus erat falui fadi funt; ficut& nos:atpanem&vinüin coenanon circumtulerunt.íed alijs externis vfifunthorü loco, Manna,&aqua de pctra.Vides vthic peranalogiam externa paria facit? cüm fint alia atq;aliafed interna ctant cadé.Sic& baptifmü illis

S
EPISTOLARYVM LIBER IL. 513 illis tribuit internum, quod zequé atq; nos per Chriftà ablutifint: exrernüiterum peranalogiam€ mari&nebula exprimit: Nobis veró circumcifione internam,có quódin codem cumillis foedere fimus, codemdq; fpiritu rena(ícamur ac circücidamur: fynecdochice videlicct loquens, pro cuiufque atatis ratione. Externam aütnullam inuenitaliam quàm baptiümum: nam quid alioqui caufz effet, cur baptifii& circumcifionis per analogiam collationem faceret? quum citra fenfum allegoricü potuiffet loqui de fpiritu renafcente:nifi hic codem modo voluiffct; tàm interna quàm externa paria facere;atq; 1.Corint.10.fecerac Sequitur ergo, Pau lumin hac fuiffe fententia, vt circumcifio noftra fit baptifimus: quod nunquam fenfurus crat, nifi fuo tempore vidiffet infantes Chriftianorum zqué baptizari, atq; olim circuncidi viderat. Quintum efb non tres tantüm dc quibus fuprà, fed multas familias ab Apoftolis effe bapti(mo tin&as:in quibus verifimilius eft infantes fuiffequàm(fecus. Atq; hocad vcrifimile pertinet;de quo fatis fuperius eft dictum.
Nunc ad teftimonia ventum e(t, Concinnabisigitur hocoptime Le&or, quicquid de vno eodemq; Teftamento, populo,& faluatore dicun: eft. Atque fimul hoc conf(iderabis ifto loco, quod cum Apoftolorum tempore nemo alia Scriptura vteretur quàm Vetere, imo Chriftus ipfealianon fit vfus,quicquid huius controuerfiz de bapti(mo fuiffet natum, autoritate veteris Scripture compofitü iturum fuiffe At ca cüm aliud ne fuaderet quidem,quàm baptifmü foederis fignum,perindeinfantibus effe dandum atq;circumcifionem:non fuitlc igitur hzfitationem vllam Apoftolis; quominus
infantiuns
Baptifmus noslra cireumcifio.

2
s12 DD.Io. OEcor. Er Hvr.Zviw. ínfantium baptifmum adprobarent. Origenes in Épiftolam ad Rom. lib. 5.(ic teftatur; Ecclefia ab Apofolis traditionem fufcepit, etiam paruulis bapri(mum dandi. Auguftinusidem perhibet inlib.de baptifmo paruulorum ad Marcellinum.Quos nonin hocadduco,vt cis autoritatem tribuam Scriptura, fed propter hifto. riz fidem. Origenes enim poft centum& quinquagin. taannosab Aícenfione Chrifti floruit: ne vetuftatem Bapt ifmi baptifmi infantium ignoremus,fimuld; poffimus adfeinfanti quj indubitatum efle quod Apoftoli citra omnem cóvetus. v oWefiam infantes baptizaucrint. Nihil igiturin vniuerfüm Catabaptiftas agere, quàm quod olim Pícudapoftoli,de quibus Paulus fic pronunciat: Iubent vos in hoctantummodo circuncidi, vtin carne veftra glorientur:ficift gloriantur de turbis& feditioía,imó hecatabaptif vetica Ecclefia. Veré enim adfero, noftra tempeftate »w*ve4 mulum dogma quantumuis inauditum, ita iure poffe berti.— horefim adpellari;atque hanc fe&am:(efe cnim fepararunt ab Ecclefijs credentium,denuoó baptizarunt;& peculiaria habent couenticula.$ed iam auctario manum
adperiemus.
POM MVCTMRIYM.
Vm eam paruitat£, quam Dominus tribuit, femperliberaliffim? erogemus, cogimur in auctario
imperare manui:non ex tenacitate,fed quo te iam dudum,optime Le&or, tátz prolixitatis pigct,.& quod nundinarum vrgentium importunitati cedere cogor. Stultaigitur,impia,& abfurda quz docent, ádfignatis paucis Scriptura locis,fcd talibus vt eis tota Catabaptitarum-caterna non poffit xefiftete ,.conuellemus d

EPISTOLARVM LIBER I] 51; eu) té 9e. Catabaptifte docent mortuos dormire& 1corpore& animis,vfq; in diem iudicij:propterca quod dmn der dormiendiverbo ignorant Hebreos pro moriendi ver- 7 T id bo vti.Deindenon confiderant,animam effe fpiritum, rd quitam abeft vt dormire poffit autintermori;vt om-?. nium fpirartiüm vita nonaliunde fit quànvà fpiritu, fiuecraftusac fenfibilisifte corpora vegetetac furregat, fiue coeleftis illein corpore peregrinetur: Coeleftisergo fpiritus(quem nos animam, Greci érsAerae» vo cat) 4974— tam vivax, conftans, robufta,tenax acvigilans fubftan-"e tia cft,vt denatura fua non poflitin perpetua tumoperatione tum perduratione non effe:de natura enim fua inceffans operatio aut motys-eft. Vnde tam abeft vt dormire poffit, quantum à luce aut Sole abeft, vt obícurumcorpus fit. Quocüq; Solem abigas.fplendet ac incendit,id quod Phaeton expertus eft;ficanima quocunq; detrudas,animat;mouct,acimpellit:adeó vt corpore dcuin&ta,dum ipfum(quee eius cftinertia) dormit, ipfa tamen non dormiàt:meminimus enim corum quzin fomno vidimus, Quanto magis corporc liberata dormire nequit: cüm fitfubftantiaad pefpetuá operationé,que defatigari no poteft,concinnata.Dormit ergo corpus, anima nufquà: fed cii corpore liberaturjiam corpus noté aterná dormit.Poftremó ignorat Catabaptiftz, refurredtioném mortuorü Hebrzis non femper accipi pro carnis ifta fuprema refurre&ione, quam olim videbimus:fed interim pro hac, interim veró pro conítantia autperduratione anima, qua corporefolutain vita conftatacdurat.non fomno aut morte depreffa:neq; enim poteft deprimi.Ichofue feptimo fic loquitur Dominus:Non poterunt filij I(rael fürgere
K coram

$14 DD.Io. O£cor. ET Hvr. Zvi1N. Surgeró coram hoftibusfuis. Et paul Open: Non poteris fürge«pid Hc- co Ante hoftestuos.Hicy crobique poniturfargerc pro be con(iftere; ac perdurare. Nam& Hieronymus ftarc e tranftulit. Matthai vi&efimofecund lo ficloquitur Chriftus: De Refurre&ione mortuorum non legiftis, quod di&um eftà Deo dicente vobis:Ego fum Deus Abrahá & DeusI(aac& DeusIacob2No ett Deus mortuorum,
fed viuentium.
Qaüarcefponfione nihil aliud docet, quàm vivos effe Abraham,Ifaac;&lIacob, etiamfi effent mortui: quos Saduczi aut proffas negabantrefurgere: hoc eft viuere; atfaltem Catabaptiftarü more adferebant dormire. Non-cnim quadrát refpofjo Chrifti ad refurrc&tionem carnis,fed adhoc quod Abraham I(aac&Iacobsetiamfi mortui effent, viaerent Hebr.1 r.ficloquitur Paulus; Alij vero diftenti autcrucifixi funt; nullam recipientes rcdemptionem, vt meliorem inuenirent fefuzicQionem.Ecée vt híc refreQtio pro vita animz, quam foluta corporc hábitura eft, accipitur ad hünc(entum: fic vitam itam qitz hancfequitutamplexi funt, vt przfentcm nollent,etiam cüm offerretur,recipere. Tam con ftans cnim eratfides, vtcerti effent, eam quz fequere. tur,meliorem effe. Vnde'& Chrifti verbum quod Ioannis 6. habetur Ego rcfüfcitabo eum in nouiflimo dic: non debetin alium fenfam detorqueri, quàm, Ego, dumis moritur qui me fidit, in vita feruabo; Vt velinfinuet,nunquam intermoritüros qui fc fidant: vel nunNouifintt quam noiucundiffimé perui&uros.Nouiffimus autem dies. diesifthicnomtàm eft vItimus ille omniumi rerum przfentis Mundi, quàm poftremus cuiufque, dum exhoc
Mundo demigrat Id quod Ioannis 5 facile depienenditur:

EPISTOLARVM LIBER IL. 515 ditur.In iudicium no venit,fed tranfijtà morte in vità. In 1. Corinth.1$5. de refurre&ionc loquens Apoftolus, hanc qu£ pro perduratione& confiftentia in vita capitur,tanquáa fupcriorem faci; de quain genere loquitur, donecadhunclocü veniat: Quomodo refurgunt mortuiaut quali corpore incedent?Ibi tandem quz aliquiádo vétura eft, carnis refürrectionis difputationéingreditur. Tu Le&or quo videas nos nihil temere adferere, di&um locum nunchis miffis,adi.Vides vt iftud, Exhominemots,& ex homine refurredio mortuorü:nam fi-. cutin Adam omnes moriuntur fic&in Chrifto omnes vitz reftitauntur: nonfolüm ad carnis refurredionem pertinet, fed adiftam vitá qua hanc protinus fequitur. Per Adam enim morimur, fed per Chriftü in vita feruamaur.Aitenim: Qui in me eredit,etiamfimoriatur,viuit. Deéindeiftud confidera quod fequitur.Nà alioqui quid facerent hi qui pro mortuis baptizantur, fi mortui non rcfurgunt: Curinquapro mortuis baptizantur? Vides Pro mor* vt fcfe pro mortuis tingédi mos fuitapud prifcos iftos,/ bapti non quód hunc morem vel Paulo vel nobis dicamus^^^ probari.Stulta quidéres fuit, quad; fideles exincredulitate fecuta eft. vfq; ad fidem: adhzrent enim quzdam quz fpecié pictatisimaximé in parentes acneceffarios, habent peruicaciter:fed cómodéabufus eft Apoftolus ftülto tingendi abufu, qui meo iudicio non fuit alius quàm cum luftraliaqua quidamhodie moniméta fuorum perluunt:cótra eos qui negabantanimas protinus ytà corporefoluiffent, viuerc, fed tim tàdem cü ad iu-' dicium excitarentur. Et fic cos capit: Siergo dormiunt Lects Pananimé:cur hümectatis& vos& demortuorü fepulchra^^x//c4 baptiímali aqua? Quid refe&tionis preftabitijs qui non tur.
2 viuunt,

$16 pD.Jo, OECor. ET HvL.ZvIN, viuuntfed autnihil funt; aut dormiunt? Id quoque hic obiter adnotes Le&or, argumentü hinc comode pro pref. baptifmo infantiü peti.Nam fi baptifmali aqua, fiuelun DI- ftrali putabant fe quiddam facere defunáis, quanto minus negabant eam liberis? quum hoc iuxta verbum Domini facerent, iffius documentüm nullum haberent? Tertió iftud confidcrà; quod iungit: Etnos cuius caufa in horam periclitamur? Quotidie morior;€?. huc enim& iftud pertinet, Vulténim Paulus;fi autnulla vita iftam fequitur, aut fomnus plufquam Epimenideus, ftultus effem quotidie diftrinien omne fubiens. Sed longe aliter habetres.Hanevitam zterna é veftigio fequitut: nam alioqui huiufmodi periculis me haudtemeréexponerem. Quarto, quodait: Edamus, * bonos col ec.Et Corrumpunt*fané&tos commercia praua: ctiloqui. amyhurc pertinet. Nihil enim equé mores corrumpit, , atque docere animos intermori;aut vt nune CatabaE ptiftz bJafphemant; dormire vfque ad poftremum dié, —QÓ ac deinde adferunt& dzmonem& omnes faluari,
fárum do- Quz igitur poena perfidos ac fceleratos manet? Quz
qma COrptionontam larg? fequeretur, fiifti folummodo
negarent«arnem reuiéturam. Quinto: ifta quoque
confideres;borom datos hoc eft,cuigilate re&é. Refipiunthzec verba Paulinam acrimoniam. Cüm enim ifti
fomno ignorantiz preffi putarent(quod lupus, qui
omnia credit animalia crudis vefci, eo quod ipte vefcitur)animas dormire, Euigilate ait. Cum autem propter
, acumen fibi do&uli viderentur, acideo minime détmirc: Rede, aít, cuigilate: putatis enim vos vigilare,&^ rem acu tetigiffe, cüm fomniculofé de fomno fomnietis.Pofthec;fequentia quoque expendeLeaor,& vbi
videris|
!

EPISTOLARVM LIBER IL.$517
videris in generc primüm loqui Apoftolum de aniniz poft Banc vitam vita,ac dcinde ad carnis refurre&ionem defcendere, hucredi: Etvidebis Catabaptiftasnontàm fomno, quàm nequitia depreffos, tradere quicquid inciderit: Catabaptifte& hoc docent, tà d&- 2. monem quàm impios omnes beari. Cur igiturnobis Denorem eternam damnationem comminantur,nifi mergamur? C pios Vide vtillorum dogma conftet: Dum morimur, dor- V dd miemus vfque ad vltimum diem:ifto deinde iudicio mao ab(olüemur. Sublati f(untigicurinferi? gehenna? ignis n OM" inextinguibilis?flamma qua zizaniain manipulos col dogma. ligata lambet? Sed do&i funt 95y5 id eft,in sternum Hebraicam vocemnon fignificare aternitatem interminabilem:quain re perinde faciunt atque in omni.
Vnum aliquid cüm didicerunt; iam quz aut ignorant autviderc nolunt,auerfanturacreijciunt. Habeantigiturfic Lueg 1. Et regnabitin domo Iacobin aeternum. I» eterni, Dicitesan hicin eternum aceipiatur pro aliquot fecu- YoxperpeliszAliud teftimonium Matth.2 5. Di(cedite à me male- fm Sota di&i in.ignem ztermum, qui paratus eft diabolo.& an- dod gclis cius.Dicitehic,quando finem fitignis ifte habitu- A rus.(i eternum femper feculare tempus eft; Quotquafo fécula crunt, cüm feculum hocfinitumerit?vt dicere pofhitis, aliquoufg; duraturum effe igné,ac deinde extinctum iri?$ed quid rogo?quafi vero aliud dicatis,
quàm quod vaniffimum eft. Tu itaq; Le&tor audi:In vltimo ifto iudicio, poft quod nullü aliud erit, poft quod
nullum feculum erit, fed: mera: aeternitas, di&urus eft Chriftus: Difcedite hincà mein ignem«ternum. Qué
ergo finemhabebit hoc, quod finem ínuenire nullum poteftzNam fi itthic eternum temporarium eflet,quod
K-53 fieri

4: diat: ta!
s DAE ur
L
ghon.
A18 DD. lo.'OEcOL.ET HVL. ZVIN,
fieri nu o pi Go poteft(tanc enim defijt omne tcmPh, jin btarorum f useffett Ep Sed ftultus CE int n s ommes pradican di ofc ünpatas;dealmis qurleegiti
Bcclefiis 1nautoratrft
n Cacoec clefia mittà tur, Atc hic
mex veris Apottoisfioi il
ui n:ergo nenio debet(ibi hoc( 1
temogat; Quomodo predicabunt f BU nitantur? AuC usPai
baptifts. Quaporró áutor itate^ Patrismendacy ae:diffidiorum.Catabaptiftz, vbivbi i lubet Scri- pturhm negant, X Spiritüm fiiumiaQdnt. Scimus an"tem, quod Spirituintérpretanda funt Script Irz,non eontentiofó ifto atq; temérario,quo Catabaptifte exagitantur:fed illo vérat5cterno.paeifico,ac fibi eonftante. Scimusitidem Chrittümidtoad S Scripturd proto, càffe(qui tanté fighis ac do&rina fatis experimehti dabat) numnam ex Deo loqueretur: quo minus cum:Catabapriite fum quifquam alius fibicredi poftulare auAntistre- dereticüm citra Scripture autoritatem loqueretur. V ndé veliementer mirum cf, qua frente audéantba ptifmum.infar tibim ad Septurtexizere; imo ad nó Sri: pturam; nihil enihi habentquó! fidàntin S: cripturisyfed folàm n negatiuam,fundamentü fuumrfaciunt, cim dicunt: iNonlcgiins Apoftc jlos baptizauifleinfantes;er£o nonfuntbaptizandi:cünromntem Sei ptüráymboneía datiSpiritus chidanrpeffirfi. I Prop! hetiam; inquiunt, nolitefpcrücregneq q;fpiri um extinguere. Acte fa- 5 ne. Sedquid fubditur? Omnia probate. Probabimusigi tur Spiritiumonctenim& diuuslIoanneSine catulis fpiá exitu

UDPISTOLARVM. LIBER]L 515 ritui credamus fed: probemus namnam ex.Deo tir. Vos negatis Chriftum effe natura Dci filium, propitiationemipro totius Mundi delidtis:fpiritus ergó vefter ex Deo non eftiuxtaloannis exploramentum;Spernemus crgo prophetiam veftramnon aliter, quàm cum fc Saul prophetantium choro inferuiffet. Spiritumautem ipft retinctione veftra extinguitis. Quomodo€enim non extingucrctur, qui toties mergitur? non enim eft ille fpiritus,quiin Mundi conditione fuperaquis ferebatur:fed qui cum porcis tantó vicinorum.damno fcfc pricipitauitipfe nimirtib enatàs,relidis in ftaeno Geüefarz, qui paupertinorum hyemem folari debucrant.Inténditead Allegoriam.
PERORATIO.
Qn dubito pijffime Le&of' teiam dudü id Pauli
in nobis defiderare: Ferte vos mutuo in dilectione;ftudétes feruare vnitatem Spiritus in vinculo pacis. Quod vt ti defideres, nosqui àyero bapti(mo ftamus,inculpanon fumus.Nihilenimnobis equé dolet,ac iftorum audacia. Cüm'enim,ytifthic profequitut Apoftolus, Vnum corpus fimus, X vna anin a fiue fpiritus, có quodin vnam eandemq; fpemyoecati fumus: lii monitorem Apoftolum audire noluerunt. Clam cnim docuerunt, quod non opottct; nimirum& iftud ignorantes: Vnus Dominus, vna fidesy/numbaptifma. Vademirumnou c(5;cos ànobis exiuiffc: qui enim ifta nonyident ex noftris non funt. Tuuminterca eft, in timore'Domini proficere,& ab hypoerifi malignorum hominum teipíum cuftodire.. Vale,& victoriam vcütati precare.Nos cnim ad Dadenfem cdi(putationem, S K 4 quani

$2o DD, To, OECOL. ET HVLE. ZvIN, quam omnes deinduftria Chalcographi perhibent deprauaram,conuertimur,quá liactenus legendinon fuit ocium. Vtfi quid cófutatione noftra egeat; reddamus. Omnia fcito5 cüm excuderentur, calamo effe à faucibus erepta.
Lis&i sECVvNDI FiNrTs.
DD. IOANNIS OECOLAMPANDIL EY HVLDRICHI- ZVAINa SLII ERISTOLARVM LIBER TERTIYS,
. quieaqua ad Euchariitie negocium perti nent,comple&itur,
IOANNES OECOLAMPADIPFS , Jfatri fao. IN...
RA471A4M&pacemàDomino.Red X758. ditaeft mihi Apologia tua, vnà cü liVol up tetris, Frater chariffime,& arrifit non &.| mediocriter.Porró quod monesac$| cingar& ipfe; ad expügnandam Carolftadianaminíaniam, noduminte-J grüm videtur: neq; apud.onines exntentia,etii apud viros doétos.Ethihil minus füfpicor(libete;p Chriftianafraternitate mutuü loquiliceat)quàm quod tucxiftimas:népe;négareillos Chrift veré paffüm:Quod fi alere virus tale fübodorarejinfe&arer profe&tó verabidiffimas beftias, Tpfe cunt nonabhorredm ab cius fententia; qua negat tfanfüb: ftantia

EPISTOLARYVM LIBER IIL 521 ftantiationem carnis Chrifti& pànis, plane argumentum contra Martionem colligo, vt eftapud Tertullianum:probanté ex co quód panis figura fit Chriftü veré paffum, contra Martioné, quialatens dicebat, corpus Chrifti in pahc;arguit corpus Chrifti phantafticü. Non video igitur caput herefeos illius effe, negare Chriftum verépaffum.Arguis; Qui negat coena devidtima, negat& victimam. Quomodointelligas, non fatis capio. Affentiortibi, Chriftum veritatem vymbrarum,& quód vidimz Domini fint Sacerdotü, vt hinc vefcantuf perpetuaLege:Leuit.6.. Fateor& nos eos Sacerdotes. Atnoftrüm erit perpetuo vefci,& nonfolüm quando facrofan&is vtimur ceremonijs. Quandocunq; enim non vefcimur carne Filij hominis,&fide deftituimur,iam non viuimus.Veré autem confumans vi&ima Chriftus eft. Porró non admittis, fufficere internam.Neq; in hoé fübfcribo, ni fratrü exigat vtilitas: quim minimé afpernabimur,fi interné viuificati fuerimus.Agnouerunt autem& prií(ci nouam Legéin cordibus fcripta;hyfopo afperfi,& defiderantes illü diem Domini. Quodautem dicit, Patres veftrimanducaucrunt manna,& mortui funt: nimirum deincredulis loquitur.Abrahan autem&filij eius fecundum Spiriti, ctiammortui,nonfuntmortui. Igituripfenon aufim huius criminis accafare;tametfi difplicuerit,quod tantamrem inconfideratius aggreffus fit.Proindé vt tu me hortaris ad fcribendum; ita ego te dehortor: ne fera ducaris paenitudinc. Scripfit& Regius amicus nofter, fcd optaremus eum pleriq calamo caruiffc.| Vnum& alterum librorum Carolftadi) legi: neq; enim onines coéméré potui. Alia autem; qua exilliuslibellis malé K 5 affectus
MartionitA
rum error.

$22 DD.IOo, OECOL. ET Hyr. ZVvtN. affe&us in cum colligis, iam non oppugno: tametfi conferens cum his quzille fcripfit, videor mibi facile
cludi poflc que affers- Vnum diflimulare non pofium,
quod ex Paulo adducis cti Ts Ddeveeuen Cj TE Xue
&/s: nihil minus co loco ftatuere voluitPaulus, quàm quodafterre videris." Non enim ibi-docetur confubftantiatiotametfi manducationé corporis Domini nó negem.Volens enim bené couenire inter Corinthios, vtellent vnü corpüs Chrifti myfticum,memoria coeenz Dominice confundit& extintulat ad charitatem.Nam hocagit memoria corporis Chrifli femel pro nobis
patli, vt digna fiderepetita confoederet nós ar&iffimis vinculis. Quam charitaté quotquot neglexerint, quis
xin dijudi diceret dijudicare corpus Domini? Panem fando vfüi care corpus charitatis& memoriz mortis defünatü, vorantperinDomini. déacprophanuseffet,ij quos mors Domininó ad fraterná adigit diledioné&. Siue tranffübftantiatión£, fiue confubftantiationem pofüerimus, indigne profe&to
dec Chriftoloquemur. Ora, ri frater; Domini vt apcriatoculos tuos, vclfi erro meos, neia tantücü tantorü periculo hallucinemur- Nolimà te celare qdfentia.
Chrift? verus ille panis cceleftis ,fempereft panis Chri. fianorum&fidelium. Sempermanducanmus carnem
Filij hominis,fed fpiritualimodo, non dico fpiritualé.
Si femper igitur& fub hachora, qua ceretonijs ad
hocà Chrifto inftitutis vtimur, veremanducamus,&
veré adeft, ficutantea affueratinifi quod ceremonialis
illé& myfticus titus panis&vini accedit, quibus remenmoratiofit;fideid; ac charitatis noftrae fyanbolum exhibcturac teftimonium. AtpanisdcVinum, licetyere
fint panis&vinum, adalium tamen vfum adhibentur,
nempe

EPISTOLARVM LIBER IIL. 525 nempe ytfiguram gerant corporis& fanguinis. Itaque panis:ac vinum nobis quafi non funt panis& vinum, nóluntus tunc externis'illis qua(ümimus fatuzari;fed hisquibus fi Chriftiani Gumus; perpetuó vefcimur& inebriamur.His nuncobitcr menté nicam declaraui:& permifcricordiara Chrifti te adhortor&aditro, vt fi non ediditti que contra CarolMtadium, ne precipites. Dercliquis que fcripfi; commendo Domiao,cuius voluntati parere cupio. Vale;Bafileas, AR
HFLDRICHVS ZFINGLIFS
Ioanni N, Norimbergio: 8. 2 iR AT TA tecum. Quodad binas cpiftolas" | tuas femel«tandem refpondceo, hinc eft | do&ifs.N. quod amici mei filius, qui fecüS damattulit, fic meinício ad vos properaZÉ uit, vtabeuntem márarcrnihil admonuiffe profc&ionis.Ante hunc autem neminé habui,cui tiitó credere omnia poffem. Quz ergo deaufpicanda amicitia ciuiliterac do&e agis, fupernacanea effe fcito. Is cnimfüms; qui gratiam potius debere debeam, quód nomenteurtintcr tuos patiaris amicos, quàm difficilemaut fuüperciliofuny exhibere. Primüm ergo inter nóstogemusLegemsvt N. Zuinglio,& vicifhim Zuinclius IN. fit animx dimidium: liceatque- vtrique ad alterum quod Caftori& Polluci, Thefeo& Pirithoo. Quz deipfo pictatis fonte ,'fandé ac pené diuine dif fcris fam abeft vt afperner, vt vnicam aduertüs Lutherim ancoram eijcere mediter:; càm de fuo lan- caro chricitidumhoc telum; non exarmamentario Chrifti pro- fli quatenws mif/Carne Chriftfade(a confirmarifidem.Sic enim oc- fidem currere ctiamnum ftatuimus'; Quicreditinme non fiet. fitictin

*
'$24 DD.lo. OECOL. ET Hvr. ZvtN;
fitietin eternum: qui enim Chrifto fidit)non fidit co,
fed co quiipfum mifitIoan. 12.Atq;hoc vnum eft quó tendimüs, cüm probare yolumus, eosqüi catnemin Euchariftia defendunt, aütimbecillem habere fidem, aütfi habeant, temereloqui. Ipfa eimfidei e geqpae/o fiue tirmitas, fiue fecuritas tuncadeítanimo, cüm fummoimmutabilibono ficfidit, vtalió fpe&tare nequeat, aliunde gratiam aut auxilium fperare non poffit. Breuiteromnetulitpuné&tum ,-qui fummo nititur
bono. Nonergo fidé confirmare poteft vlla creatura, fed iftud fimulnobis negligendumnon eft, né caueaChrislo mus,ne Chrifto maftiges videamur effe. Qua enim de maiige*:&dein Chriftum aut eius mortem dicuntur; non fpc&anthumanam in eo naturam.Quin&ipfamors,qua oblatio eft pro péecatis noftris tatm precioía non ef. fet,nifiis qui fecundum vnam naturam mortalis crat, fccundumalteram vita effet. Cüm ergo dicimus, nos
Carnt CP? cine Chrifti fidere, percarnem mortemintelligimus, fiifidere- A c Continuo morti fidere, xar' à2Aeíoaw; hoc eft, comMorte Chri eod MORS^ d. flifidere. mutationem, nihil aliud eft,quam eo fidere Dco, qui fecundum alteram naturam mortuus eft; Ipfed; haud fcio,an quifq; dixerit carne Chrifti fidere; pro Chrifto fidere; Vnde quomodocunq; fermones fingamus, fidciipfius vis noninalio conquiefcit, quàm qui Deus cft. Nam& neoterici Theologihos cancellos nunquá tranfilierunt,vt admitterent puram: hoc eft, folam nimirum humanitatem Chrifti adorari adoratione 24a€íaz poffe:quod non poteft aliud effe, quàm ea niti no licere:nam quo niti licet tanquá fummo bonó; ipfum indubié adorari poteft. Sed quoniam isqui filius Dei cft; itidem cft filius ominis: vnà vea, naturz ta« men duz:

EPISTOLARYVM LIBER IIL. 525 men duz: fit vthumanitati fiuc carni tribuatur, quod folius diuinitatis eft: vt cüm Chriftus dicit; Caro mea verécftcibus:- Atanimz cibus effe nemo poteft nifi Deus. Cüm ergo carnem ibi pro morte accipiat, iterü eft commutatio iZ|jsuaro». INcq; enim mors Chrifti viuificare poffetnifi Chriftus fimul vità effet: atque hoc decít Iudeis ac gentibus, quod Chriftum nolüt agnofcereDeum effe:& quodfub carnis proprietate de diuinitate locutus eftjnonintelligunt, Carné ergo Chrifti ederc;eft credere ipfüm pro nobis mortuü effc. Verüm quid hoc eft annon& Decij, Curij, Codri p alijs mortuifünt? Sedhisniti nemo debuit: creatura enim fuerunt.In Chrifto autem hoc eft admirabile, quod cà Deus eft,per quem ommia creata funt& gubernantur: etiam pro nobis mortuus eft,qui vita eratomniü. Hoc ergo credere, ifta bonitate fupimi boni falutare eft. Quid ergo caro eftiSymbolumais. Hoc nimis leuiter dixifti, quantum ipfe video.. Nam Symbolum eftaltcrusrcifignü: Chriftus autem eftip(um falutis pignus, ac velati fatisfa&io. Id auteni quomodo velim intelligi,accipc.Perindé iuftus eft Deus atq; mifericors, queadmodum in Commentario noftro fufiüs tractatum eft.Si dicas, qui Deo fidit, iam cius mifericordia faginatur aclzto fruiturocio,mi(ericordiàm tenet, no vereturiuftitiam. Refpondetmus:Etiuftitiam Dei timeri ac coli non minus oportere,qua mifericordia niti. Sacrofanétà enim& inuiolabilem zque decet effeiufütim atq; mifericordiam.Summe crgo atqsinadulabili iuftitiz cá nemo fatisfacere, nemo:cam demereri poffctiam vtipfaincócuffamancret, hominiq; mifericordia füccurreret, Chriftum fecit Deus Filium fuum, qui
pro no" Cavnem Chrisli edete.

$26 DDb.Ilo. OECOL. ET Hvr. ZviN. pro nobis mótrte fua perlitaret, iuftitiam jue placaret. Caro ergo precium fuit pro peccatis noftris?- Minimée.fiper carnem genus intelligas: fcd caro Chrifti: hoc ett, totus homo diuinitati coniun&us:nulla enin caro viuifica eft: fed caro cius,qui vita naturá cfb,viuifica dicitur propter naturarum vnionem:rmam vita proprie diuinitatis eftjnon carnis, Sed ferimus locutiones Altas; carnem pro nobis dependiffe, carnem Chrifti, (quàloan.e.interim panem vocatinteriur carnem) vitam Mundo dare:&, Ecce agnus Dei; quitollit peccatum Mundi. Et Chriftus pro riobis paffus cft,& fadus cft pro nobis maledi&um. Propterca quod ifta quidem diuinitati irrogari fuitimpoffibil e, non etiamuhumanitati; Quis enim flagrisDeü macceret?fed cü is flagcllatur,qui Deus&homo cít,ex ca parte ceditur,qua homo cft:& ex eafalus currit; qua Deus eft. Ea enim parte& fumma ci dara cft innocentia: quis enim dc Virgine, preter eum qui Deus cít, vnquam natus eft? Diuinitas ergo eft,propter quá Virgo parit. Quoniam autem hic de quo loquimur, Dcus& homo, vnus eft Chriftus; non fimus hàrum locutionum impatientes: qu& dehumananatura quidem dicuntur, proprie tamen de diuina folummodo poflunt intelligi cüm& Chriftum hanc commutationem feruaffe idenius, Ioan.3.Nemo afcenditin éoelumyinquit, nifi Filius hominis;qui eftin coelo. Atnon crattuticin coelo.fecunduminferiorem naturam,;per filiunyergo hominis,natura Dei filià intelligit. Sicerg go mi N.& noftram in llac rc fententiam habes, nonalienamáàtua, quàm quod noftra cauet, ne plus zquo videamur abieci(fe humanitatem, in quaille tam dira paffus cft: nam etfi nihil aliud

EPISTOTARYM LIBER IIL 527 aliud exea proueniffet, exemplum tamen quod nobis, tefte Petro;vt cius yeftizi: i quamut,reliquittanti effe debebat, VtnOn pu LUC wc) de: Chrifti humnitateNunc autem cüm velut inftrumentnm ac pignus eft, cuius contemplatione irata, nobis iufüitia placatur. Quid enim negabit ,'qui proprio Filionon pepercit? Nunquam debet faftidiofusfermo deilla élimine oris noftri prodire; cü&ipfa diuinitas, perquáomniafunt condita:atque adeohzc ipía de« qua loquimur," nitas peream& condità,&in vnitatem aoeiotac Vt. liuini effet organü myf(terij, adfumptacft, càm ca communicauerit quz fua funt. Ha&enushac;quod dd Euchariftiam attinet.fatis perfpectüm habemus,quo modo-Euangelifta veftri cam caufam agant.- Qui ergo ifthic fcliciores cítis;alia parte füppetias ferre debetis, quám qua ifti tecti atq; muniti funt: Magiltratus enim impcrio;ne dicàm violentiane veritas publicélegatur, fe tutos putant. Vobis ergo his bipennibus viam fternitc,omnia probate,quod bonum efttenete:& 1. Corinth. 14.. Ceteri adiudicent:&,Prophetarum fpiritus Prophetis fubiecti(unt: hoc eft, Propheta Prophetam audiat,& Ecclefia omneis iudicet. His ergo rutris; fentes figmentorum humanorum excindite,ac yt OECOL AMD ADII&noftilibri pcrindé legantur atq; Lutherani,&aliorum aducrfariorum cfíctum dabitis: Quod vbi datum erit, iani nullo negocio réclamantibus cun&is hypocritis veritas in adfeé&tus penetrabit acvincet.Ilam tandem vale etiam amicifs. Nac ZVING.LIZM tuumquoties per occafioné licet ftatus tàm Chrifti, quàm tui, certiorem redde; rcfponderit enim, ctfinon protinus per occupationcs, tamen aliquando.Saluos

$28 ppb.Io. OEcoL. ET Hvr. ZviN. do..Saluos iabe amicos omneis. Tiguri ,:3.die Dccemb.M. D. X XVI. Oremus pro nobismutuo.
IOANNES OOEGOLAMPADIFS CL 4rifato viro Pbilippo Melanchthons, fratri fuo.
771 Chrifto perpetuo dile&c. Vtar adhuciure 7j vcuerisamicitiz ctiam peripfemà Mundi, Sj tuoq; candore fana fruar, citrà prafatio' nisapparatum tibi fcribens. Itatehabent res noftrz.Mundus quod folet;agit:& Chriftus, quem nosarbitritur quida nc&affe,(uo fungitur officio, hoc magis erigens,quo deiedtiores putamuxz.Hincfit, vteü aliorü infultus zequo feramus animo, noftratium ctid moleítias, qua decet excipiamus fuauitate: vtvtinteSchuer* rim furibundi habeamur, aenouo verbo Schuermeri. Uri. Sedvidetu ex paucisillis que fübijcimus,&(i quidem tanta libertas iític eft, oftede illis primatibus,num motz:à pietate,qua in Chriftum; mentisindicia fint. Gloriabimuraütin Domino, vt eximie quibufdà ftulti, nihilominus tamen& gloriabimur,& veré in Chrifto: Chriftü filium Dei& Marix paffum,& àmortuis rediuiuum, idd; nobisin nouitaté vite credimus& confitemür: opponentes nos omnibus,;qua illi eminéti coenitioni,etiamfi quibuüfdàá verbü crucis fit, preiu dicàt.
Ab hac petra certi fümus, quód nullus nos turbo deturbaturus fit.Viderintqui nos temere damnant, quó tandem furor corum ipfos dedu&turus fit. Non habent
quare nos Sacramentortü hoftes vocent, vcl Sacramétarios. Elementorum vfum, quatenus à Chrifto com-| mendata|
276]

EPISTOLARVM LIBER IIL$29 mendatafunt,nonreijcimus.Abfirautem, vtab illis fic: pendeamus,ne vltra promoueamus, mentalibus ocu- Beneficia lis beneficia,ac promifflionum alimenta non contucn- Christi
SAL e et NIC mentalibus
tes,&abvifibilibus adinuifibilia non pergentes, ob ,,,. d quod ficnos quidaminíectantur:fi remfpe&irent, vi-,,4, derentnosà portentiffimis quibufdam dogmatis abhorrere: dumalius verbum vel panem fubftantiat in Deum,alius Chrifti corpusvbique effe fecit,&ita fpirituale, vtvltra pro fratre illum habere non potuerimus;alius manifcftam idololatriam docet.In hoc peccaffe traducimur,quod panem figuram corporis Chrifti diximus: quod nihil aliud erat,quàm Sacramentum corporis Chili Et fic quidam Ecclefiaftici locuti fuerunt:quod nos Schuermeri Saxonibus fumus,licet zze 7iizeuc eda xonAa nobis fuffragetur,Hebraifmus,adtio,circumftantia,& nihil no:vtaufi fuerimus diccre:Hoc eft corpusmeum, Sacramentum vel figura corporis mci. Atquinon difputabo nunc,fed admonebo te,vt videas quid'nam monftrorum parturiat, imó quid ftabilire cupiat Mundüs. Legi quzdamin confeffione Lutheri, quz à mcafententia nonabludunt: fed alia[i 2122zca». Etille non amplius expedare vult. Nihil tamen optatius forct, quàm fimül puré fentire,& vno orc Chriftum pradicare. Siccine noftris conuitijs pafccmus perpetuo fan&tas Ecclefias Chrifti? Affeduumre-— liquiasliteris non commendo. Facfciam, an aliquid fpeifitifthinc. Nobis enim adhucintegré Chriftus viuitqui cius Spiritum fapiunt, haudquaquam nos abijcient:quantó minus tantas Ecclefias? Nunquid verbis curiam Drances replebunt? Fieri poteft, vel Luthero refponfurus fum; finonego, certé ZFING LIV S:
L Cqui

E
;o DD.lo. OE£€ y ET Hvr.ZvIN. equidem tardiorfum. Anragoniftas Chrifti amantiores vellem, vtinde adle&ores plus vtilitatis quàm cóuitiorumrediret. De alijs rebus meis non multum refert fcire.Celebs effe defij,fi fortaffis vel ichypocrifeos
Sandulus, crimen exuam. Nequé enim me vnquam pro fanc&tulo venditaui, nifi fan&ulum vocent fomniculofiorem. Atíomnum tandem excitient. Omnia bonatibi precor,atque etiam his quinos maxime damnant. Obfopaus fcribere voluit, quz Pyrckemerus libenter lcgit. Nihil Muntzerani fpiritus friatin OE C O L 4 MP ADIO.Atlicethocei cum cateris. Dominus feruet tibiinnocentiam tuam:cui me commenga. Valc, Bafzlez, z1. Maij. Anno 1$ 2 6.
IOANNES OECOLAMPADIVS N. fratri in Chriio,
UR ATIA&paxàDco Patre. Ego àte, mi /74 Frater,doceri debeo,&tu ad mevenis,& 73 rcfpondere ceffantem violentus vrges. FcIS rendáneilla tuatyrannis? Ferenda vtique
in Chrifto:amica enim eft ac fraterna, hac tamenlege, vtidem iuris mihi& in te fit, tuque mihi fententiam tuam communes viciffim, vbi meam acceSatramen- peris. Igituraperté quid credam;habe.Sacramentalia ialiafizna. figna, quibus Sacramentalis promiffio confirmatur, qua remittuntur peccata mea, vt credibilior fit infirme confcientiz mez, non mihi funt panis&vinum. Nihil
enim ad me,qui maiora quaro,qualis panis vel vinum adhibeatur:fed requiro mirabiliora quedam:ad imbecillem menté meam folidandá cfficagia. Illa autem nó
funt;,

EPISTOLARVM LIBER IIT 55r funt, nifiipfummet dorpus,&ille ipfc fanguis Chrifti: non figura vel corporis vel fanguinis,fed corpus quod traditum eft& paffum pro peccatis mcis: atqueid quo angeliin coelo delicaté fruuntur, quod Chriftus promifit(e daturum,& dedit in cibum,non carnalem, fed fpiritualem. Similiter& fanguis, qui e latere profluxit, & pro peccatis mejs cffufus eft. Is enim efficaciter obfignat promiffionem emundationis mez,ab omni iniquitate mea. Etinhocfido fimpliciter verbis Chrifti, qui dicit:Hoc eft corpus meum,quod pro vobis tradetur:&hiceftfanguis meus noui Teftamenti, qui pro vobis effunditur.Quo nimirum teftatur,hoc corpus figillum effe, quod credenti& fpiritualiter manducanti condonata fint peccata mea;: quandoquidem hac dc caufa pro me paffus eft. Verbum Chrifti preceffit,quod obfignauit effe&us facrofandto fignaculo. Hunc pane & potum efürio& fitio:non vtin me conuertatur ficut corporalis cibus,fed ego in illum vertar,& fpirituali cibo fpiritualis fiam: vtcümfuero ego in Chrifto, Chriftus quoq; in me manens, vtpoté in Sacramento fumpto. pergratiam fuam opercturfua opera: quo ita paratus fum ad obfequendum omnibus membris Chrifti; etiamfi pro illis moriendum,ficutipíe pro me mortuus eft:& ità fiam membrum verumiin fuo illo myftico corpore: non in corpore Antichrifti, quia portione cumillo habere nolo:fed membrum cupio effe Chrifti
mei,velinfimum. Non poffum nuncapertius/Tu hacboni confülito.Viriliter age,& fpera inDomino. Bafilez, 19. April.
L2 HFLDRI.

DD.Io, OECor. ET HVL. ZvIN; HFLDRICHFES ZVINGLIFS MATtheo Albero, Rutlin gen[pus Ecclefiaste, : charifimo fratrz.
m RATIA&paxàDomino.Afperfitnos rumor de certamine, quodtibi futurum eft cü quodam fratre, vt aiunt, ingenue ctiam Chrifto fauente: qui vt facie mihi notus eft; itanomineignotus: contràtunomine nobis& Enangclij gloria notiffimus es, facie i ignotus. Certamen antem Michael nofter audiuit iE Toe dUxestes efle indi&um:in qua vercor multos vchementer errarc;nifiego magis quàm omnes errem; Acnifime fallit omnis ScHptürie tum proprietas, tum fenfus, imó pietas ipfa, longé ha&tenus à fcopo iccimus:quifquis autem peccati huius tandem fitautor, nuncnon eftvt dicam per Epiftolam, quam effe breuem: oportet: Caroloftadius, vt neque deifto taccam:, qui fiue tempeftiué.fiue minus, deimprouifo hancremin vulgus diffipauit, aclibellum quendam trium paginatum dchacre edidit, fub titulo: De execrabili abufu Euchariftiz.: eumlegimus, pofteaquàm Fratres, prafértim Leo nofter,orarent, ytlegetem, ipfisque prius non eíTetii mprobatus: jecas, plac cuit multislocis, quibufdam difplicuit;quód res omnium difficillima non fatis humerorü haberet: fiueidlinguz longinquitas facit, fiue noftra tarditas. In colibello videmus quidem vcrum dici,fed eaLege, vt magisoffendat, quàzdificet: non cos fratres, qui exercitos iam habentfenfus: fed cos quos offenditquicquidincautiüs dicítur; propter cos quitoto ctiam Euangelio offenduntur. Sententia Caroloftadij nonimprobatur nobis. fimodó didum libellum
MM MM
——"eÜ Nen

EPISTOLARYVM LIBER IIL..553 libellum re&éintelligimus: verüm phi ipfanon adfequiturquod res poftulat. Ibi continuó dum fic pronunciamus, adfuntalij Fratres, qui dicunt Dialogum quendam ab eodem effe paratüi&longe durior&in quo, quód perfe fit horribile, fcommactis intempeftiuis degrauct;&rem períefcin auribus fimplici autimpioruminufitatam, rcddattanquà dein duftria odicfioré. Ego cum Dialogum nonlegi, imó nunquà quicquam Icgi quód Caroloftadij cfe; prater di&tos tres quaterniones. Offenduntergo libelli Caroloftadij multos apudnos, fed hac potiflimum ratione, quod ab eà via, quamiingreffi ceramus,nónihilabhorrent: de qua pauló póft:nam quid dere ipfafentiendum fit, tu decerne, pofteaquàm.noftra legeris. Nos enim nof(traproferimus,vtconferamus,non ytcenícamus. Res enim tam. eft ardua, vt nifi Dominus dederitintelleQtum, fruftrà di&uri jimus quicquid tandem adduxerimus. Nunc aggredimursnegocium.. Huius rei fumma exIoan. 6. cap.facilé decerpi poteft: neq; hic eos audias, qui continuó reclamant:Chriftus iftic nihil agit deiftoc Sacramento:nam& nos idem fentimus: Sed hoc agit iftic, quo certiffime confutantur, quz nos parum dextré de ipfo fentimus.Ex eo capite nos orfi fumus,cü aliquandomulta deliberatione prehabita, cffemus hanc telam multó periculofiffimam incoepturi.. Vnde& Dci munere factum efb,vt pauci fintapud nos;quiignorent quid fit panisifte& calix. Noftri qui fidcl es(unt, Miffz nulli prorfus interfunt, Etnos veterem Miffandi ritum aliquando ftatueramus. nouo aliquo abolere: fed ruríus Dei dono factum eft, vt res alió ceciderit. Nam finobis obtemperatum efict;nihil aliud quàm clauium
3 clauo
Ioan 6. (Ap,

$24 DD.lo. OECOL. ET HVE.ZVIN, clauo pepuliffemus:& recens acceptus ritus difficiliàs PonufePantiqms t quàm quià ptifcis manauit. Habes igitur,vt paulo antt promiferáàmus, quo ordine fimus
Io4nnis(a- yer adgreffi: nempe Ioannis fextum caput, veluti muput fextu. nitiffmarm fottiffimamqüe aciem pramittendo. Illic
Chriftus, vtfolet à fenfibilibus ad interna fpiritualiaq;
traliere,' diiliter nimis'eos qui fe quxrebant fpe cibijaanté omniamonet,yt cibum operentur& quzrant, quinunquam pereat aut difduat. Hincad fpiritualia tranfeundi viam inüenieus, quod ficut cibus corporcus menibraalitacrefouct, fic ctiam fpiritualis cibus
animum rcficiat:vnde opportuniffimé à máducatione
cibrqui ventrem implet;tranfijt ad verbi mandücationem, quam cibumvocat cadleftem, qui Mundum viuificat: atqueficviuificet; vt qui eum ederit, non vnz
Panis 007 Quám fit vltrà cfuriturus. Et eum cibuni;vteft Hebrzis
Pa cibis Hee quemuis cibum panem adpellare, nunc panem;
"uu nunc cibumadpellat. Cumq;iftic hecaudientes ,.corporeumaliquenrcibum fibi oboculos ponerent, ac
Mànna,quod Mofe duce datum cratiactarent: aperit,
quifnám fit 1íte cibus de quo ipfe loquatur.& dicit:
Ego fum panis vitz,quivenitad moc,non efuriet:& qui
creditin me,non fitietin xternum. Quibus verbis nihil aliud voluit; quàm quod ij, qui ad fe veniant: hoc
eft, Chrifto fidant,(vtipfe mox fubiungit: Qui creditin
meinquiens)nunquam fint defperationis famem fenfuri; quotquot enim eifidunt, certi iam funt, fe filios
Dci effe:Ioannis 1. neq; amplius tanquam famelici canes ciuitaté€ omnem peruadant,quarentes cibum,quü
intra fe pignus fpiritushabcat, quo fciuntfe cum Deo perDeumin gratiam redijffe. Atquc hane Karen
Chriftus

BPISTOLARVM. LIBER IIL 555 Chüftus multis verbis fuadcet.| Iudei veró cüm rem nullaratione caperent, murmurabant, quód fe Chriftus panem vel cibum viuificum fecifiet:&ad communem hanc contumeliam fugiunt, qua penesnos natoscontemnimus. Nónnc hic eft,;inquientes, filius Iofeph?mirabanturd; duplici nomine,& quoódíe cibü vitalem appcellaffct;& quod genus€ ccclo trahere gloriarctur. Quibusiterum Dominus cauctne fe calumnijs peccatisque maioribus inucluant: monctque ne murmurent: nam hancrem non conttare humano captu'fedinfpiratione, do&rinaque Spiritus, quam Dominus per Prophetà pradixerit: Erunt,inquientis, oninesdo&ià Domino: vndefieri, vtnemo Chriftum& ccelo natum,& anime cibü effe credat, nifi Pater cum ad fe traxerit.Deinde huc defcédit,vt clare doceat quatenusipícfitcibus anima: ac poftremoloco, quomodo cum comelle oporteat.Prius fic adgreditur: Amen dico vobisqui creditin me,habet vitam aternam.Ego fum panis vitz, qui decoelo defcendi. Siergo aliquis cum ederit, nimirum cocleftem: hoc eft, eternam vitam adfequetur.'Sedne diutiüs vos tencam: Panis ille quem ego vobis nunc przdico, non ceftaliud, quàm quod caro mea, quam coràm cernitis, pro Mundi viuíficatione expendetur. Hacmea pro iniquis traditio & ma&atio, Mundum Patri reconciliabit: quod aliud non cft, quàmin vitamreftitutio. Quod ergo multis iam vobis dixijboc tandem eft:quod dum ego pro Màdo trador& morior, tunc cibus anumorum ero, quo fpesíuasalant,quo certi fiant demifcricordia Dei: que quo modo quicquam poffit miferis negare mortalibus quüfilium dependillet?Sic ergo panis:id eft, cibus
EET. Lu anima,

$56 DD,Io. OECOL, ET HVE.ZVIN; animz, quem pollicitus fum, caro mea cft: non quemadmodum vos putatis, fic vobifcum vivens& convcrfans:fed pro Mundi vita tradita: hoc eft; pro mortuis atrociter czfa vt viuificentur. Atq; hic tandem eft(enfushorum verborum:Panis;quém cgo dabo;cáro mea cft pro Mundi vita tradita. Caro igitur mea, quatenus eft morte adflicta;cibus:hoc eft,(pes cit anima. Ex quibus verbis claré di(cimus:; quód caro Chrifti no alia rationecibus eft,&(peshumana mentis; quàm qua pro nobis ipfe occifus eft. Nam quod ex carne nafcitur, càro ett: Caroigitur Chrifti comefa, gignere haud aliud poteft quàm carnem. Sed caro Chrifti pro nobis mortua, eum qui cius morte nititur, fpiritualé facit, nempc Deifiliü.Colligiturergo, quod panisifte, de quo Chriftus loquitur, nihilaliud quàm hacres eft, quod Chriftus eft pro vita noftra morti traditus.Id aüt quum Iudzi minus intelligerent,fed zquéac quidam Theologi magis magis craffefcerent,litigiü inde moucbant,& indignabunde fic obijcicbát: Quomodo potefthicnobis dare carné(üam ad manducandü?Ecce vt dentes illorüobftupefcebant;eó quód mens nó aliud intelligebat,quàm quod fenfus fugsereret:Chrifti verborü fententia haze erat; Nemo viuet,nifi qui credet me pro falutefüa effe morti traditü.Tametíi cam ciuilibus verbis texit; ac parabolícis: Ego fum panis vita:id ít, cibus vitalis: qui ergo me edit,nunquam vel efüriet vel fitiet. Porró Iudzi fenfum hunc, vtpote rudes fpiritus,nó adfcquuti,vt pro, Me edit,fentirét Chriftum,in mc credit, velleintelligi: fic nó modo rufticé; verumetià coótumeliofé refpondebát: Quomodo potefthic nobis carnem fuam dare ad manducandü?Quibus cocleftis fapientia, pro

EPISTOLARVM LIBER IL. 557 pro fuo morc, grauius ar&iusc;imminet, ac incredulitaté corü taxat& vrget: Nifi manducaucritisiinquiens, carnemEilij hominis;& biberitis cius íanguinem non habebitis vitam in vobis.Quid,ó bone Deus,nemo viuit,nifi quite dentibus vorat,&auido ri&u haurit?& quomodo increduli viuunt,&tenon modó no edunt, (ed Denm effejaut omnino effe ignorant?Sed dicet aliquis,Bis hicpeccatur: Nam qui hic edunt, non corporaliteredunt:& quod editur, non cít corpus quod fentitur. Rea fane:quid igitur diutius erramus, quàm Ithacz Rex?an'ne corpus aliud eft, quàm quod fentitur? quod autem fentitur, organorum eft obieQü. Orgàna igitur quum hic nihilaliud fentiant,fed intus fit quicquid agitur, quid opus eftde corpore, quatenus corpus eft;loqui? quum fic Chriftus non fit cibus animz ,alioquilIudzinontantopéd ab eo abhorruiffent: fed quatenus iuxta hoc corpus necatus eft, fic eftanimz cibus. Qui ergo Chrifto pro fe mortuo fidit, hic iam rcficitur intus eius corpore& fanguine:ac nififidat, quid erit velle Chriftum corporaliter edere, aliud; quàm corpus pafcere? Nam perpetuói(tuc verum ett, Quodnatum eft ex carne;caro cft:& contrà, Quod natum eftex Spiritu; Spiritus eft. Spiritualem ergo porró Chriftas hicintelligit manducationem:fed quale? eám nequa dicimus Chriftum hic corporaliter edi? vnum igitur idemd; erit, fpiritualiter& corporaliter edere: quod Logice quoq; peritis abfurdiffimum eft. Si fpiritualis eft manducatio,cur corporalem adpcellas?Si corporalis eft, quid aliud quàm corpus folari poteft? Vult ergo Chriftus, quód nifi edamus cius carnem:id eft, nifi credamus eum pro nobis mortem obijffe,.& fan»
L5 guinem

$58 pD.lo.OEcor.ET Hvr.Zviw. guinem effudiffe,vita fimus carituri. Rurfus:$i carnem ciusedamus id eft, pro nobis mortnam credamus:& fanguinem cius bibamus id eft, quod fanguis eius pro nobis effufus fiz, firmiter credamus:1am Chriftus fit in iobis,&nos inipto. Sed eft'ne Chriftus in quoquam corporaliter? Minime. Quid igitur de corporis manducatione quaerimus? Tunc editur corpus cius, quum pronobis creditur cafum. Fidesergo cft, non manducatio, de qua Chriftus hicloquitur. Sed dicis:Tu fic exNet^ 1 S opis,& Scripturam errori tuo feruire cogis.Minime. bis de jié* Me rüntamé his notis didicimus, Chriftü hic de fide loChriflus,no E s Le facraméto quutum efle,nó de Sacramento Euchariftiz.Prima cít, Eubai. Quod abinitio huius fermonis fic loquutus eft Chriflie loqua- ftus: Operamini cibum, non qurperit, fed qui perma. aus depre- net in vitam aeternam; quem Eilius hominis dabit vobenditur.. bis; Porro cibumaliüffton tradidit Chriftus quinos felices reddat,quám Euangelium: hoceft, quodipfe gratuito eft pro nobis morté perpeffus. Secunda nota eft: Huncenim Pater(ignauit Deus.At quomodo fignauit? co,quod fignum eft, quoliberamur à moríu ferpentis. Sed quomodoliberamur? per efum corporis cius:non quo corpus editur, hocenim impoffibile eft(nam tametfíi nouerimus Chriftum aliquando fecundum car» néjatnuncnon cognofcimus:)fed quo pro nobis mortuus creditur. Tertia nota eft: Hoc cftopus Dci, vt credatisin eum;quemmifitille. En tibi opus, quo cibü parare poffumus,qui no perit: nempe fidere ci,quem mifitPater. Fides ergo opus eft, quód beat, non corpus corporaliter edere.Nam fi fic corpus comefüm bearct, duz rationes aut vix effent, quibus bearemur: yidclicct,opus Dei, fides iam dita,& corpus cius corporali

E»ISTOLARVM LIBER IIL 559 tercoicffe: quod quàm ab(urdum fit, facilé di&tu cft. Quarta nota: Panis enim verus€ft, quiécoelo defcendit,& datvitam Mundo, Corpus Chrifti non dcícendit de coelo, fedin vtero perpetuz virginis natum eft: qua» tenus autem Chriftus Mundü viuificat, hinc eft, quod DeusDeiq; filius efjnon quatenus caro cft. Iterum érgo cóftat eum vitam efle, quatenus creditur Dei filius effe,& iuxta carnem ex virgine fumptam mortuus: quodd; ad hunc modum creditus, viuificat, non corporaliter ambceíus.Sunt praterea aliz multe notasquibus hunc, quem diximus, Germanum effe fenfum, liquidó potes deprehenderc.Séd ad eam defcendamus, quam Chriftus veritas ipfa prodidit, à qua diffenfiffe perfidia fit. Eaveró eft, Quum Iudzi bládiffimos Chrifti, figuratosq; fermones nulla ratione caperent, id; quod e(t prafra&is omnibus peculiare, faciunt: puta, prorfusab eorefiliüt. Quod vbi Chriftus fenfiffet hinc manare;quod perpetuo ipfe adfeueraffet: Nifi manducaucritis carnem,& biberitis fanguinem non viuetis: contrà veró Iudzi aciem mentis à corpore, quod ante oculos videbant, nullatenus abüraherent, ded; fiducia in mortem eius ne tantillum quidem cogitarent: apertiffimis verbis cos fic c(talloquutus. Hos vos offendit? Quid ergo fi videritis Filium hominis afcendétem vbi erat prius? Spiritus eft qui viuificat, caronon prodcít quicquam. Verba quz ego loquutus fum vobis, Spiritus& vitafant. Quid obfecro planiüs, manifeftiüs, dilucidiüs;aut breuius deniq; dici potuit, quàm, Spiritus eft qui viuificat; caro non prodeft quicquam? Àn hoc locinóo fufficienter repulíz funt omnes omnium quz(tiones: quibus curiofe magis quàm pié;nunc adferunt
panis

$4« DD.lo. OECoL. ET Hy. ZviN. panis fubftantiam in carnis tranfire: nunc veró hanc opinionem rident, adhuc tamen effentialiter& corporaliter ediadfirmant? Et cüm alios maxime explodunt, nonvidentíe toto etiam coelo'errare: adeo potens eft Quare, vt cüm alicuius vnius errorem deprehéderit, &ipíaquid quomodo fiat,vt fibi videturinueneritjiam loco moueri nequit. Quidinquam fortius ad contemnenda vniuería commenta de corporali& effentiali
C4ro n^ corpore Chriftiin hoc Sacramento adferri potuit? Caprodest
quicquam.
ro non prodeftquicquam. Num ergo dicemus Chzriftü dediffe,quód nó profit quicquam? Abfit.Mirabilia funt enim&magnifica opera Dominiiuxta volütatem cius elaborata.Obex ergo,vt ab initio diximus,hoc verbum cft; quo excludere licebit omnes conatus corum, qui dc cifentiali corpore Chrifti loquütur. Perpetuó enim obtendemushoc verbum veluti clypeü:Tace obfecro, dicentes, cum tuaifta carnis fapientia: Caro enim non prodeft quicquam. Quid crgo prodeft? quod fequitur, Verba,inquit, queloquutus fum vobis, fpiritus& vita funt.Quz verbazQui manducat méáàm carnem,& bibit meum fanguinem, habet vitam eterna, Quam carnem, quem«q; fanguine? Non eum qui humorem habet;neq; eam qua pondus: fed eam, quamin mente cognofcimus nobis effe falutis pignus, hac caufa, quod pro nobisfitin cruce morte adfeQa. Hacinqua verba nobis credita,&in vifcera peQtoris noftri demiffa, vitam cternam parat. Solaenimfideiuftificamur. Fides ergo qua certa eft, Chriftum crucifixum noftram efíc redemptionem& falute: ipfa eftiflayerba, queJoquutus cft Chriftus,quz funr Spiritus& vita. Sicigitur docebis;chariffime Matthze, ante omnia, quid

EPISTOLARVM LIBER III sat: quid hic Chriftus per edere, nempe credere intelligat. Quod&nos fecimus, adeó vt fermé nemo iafitapud nos,qui non abhorreat ab infanis iítis quattionibus: eludütur omniatelavnico ifto vmbone. Dicetaliquis, Non credis hiccorpus Chrifti edi? reddes: Caro non
prodeft quicquam,cur ergo deip(a quicquam difputa-;
uero? Hisverbis vnicé hzrendum effe docebis.Sunt enim verba Euangclij.funt fides ipfa:nam quid eft aliud Chriftianum effe,quàm credere Chriftà Dei filium pro fe paffum effe?Dicetalius: Et hic me fides beat dü credo mein ifto pane verü.&eflentiale, corporale; corpus Chrifti edere.Refponderi poffet:Tu hoc de tuo diCis, verüm Scriptura verbi Dei higfppus cft, vcadftruas cam fidem beare, qua credas. Chriftum hic corporaliteredi:acdumnullihabes,;vides nimirü, vt tota(imul
ifta opinio frigcat:fitq; damnofiffimüidololatric commentü:quis enim hoc Sacramentü nó adorauit? Cotrà veró cur Baptifmum non codem modo adorauimus? quum Sacramentorü, quod ad definitioné attinet, cadem fitratio. Reftatnüc, quod eft hacin re multo difficillimü,videlicet,quónam fimus Chrifti verba;quz cófecrationis adpellant, detorfuri.Quü enim Chriftus dixerit,Hocceít corpus meü quod pro vobis traditur,non poffünt verba alió trahi, quàm quódis panis,qué Chriftus porrigebat.fit corpus eius non myfticü hoc, Ecclefia(nam ea non eft pro nobis tradita)(cd verum ipfum Chrifti corpus, quodin cruce pro nobis c(t mactatum. Verba fünt plana&aperta:& coelum& terram facilius cft deperire,quàm velapicem ex eis.Hic me hercle omncs fidei nerui funt intendendi, adeüdusq; eft cocleftis gratiz thronus, vt quicquid fit hic abítrufum,referetur. Nam
SAC AMIentorum eadem ratio.

$42 DD.To. OECOL. ET HVL. ZVIN. Nam fi verba ifta re&é non funt ha&enus intelle&ta, peccatum efthic magis quàm vlla in re: acipfe nefcio an maiorfucrit abominatio, adorauiffe aureum in Dan vitulum, quàm adorauiffe panem iftum benedi&um, fi modo panis folummodo cft.Nam tamctfíi ca fententia, &; quam di&uri fumus, vehementer nobis arrideat: nihil tamen definimus, fed noftra ín medium proferimus, vt fi Domino placueritjalij quoq; fic(entire docestur:fed iSpiritu,qui nos omnia docetis enim fi vetucrit ficintelligi, fruftra verbafundemus. Deum ergo Opt. Max. precor,vt vias noftras dirigat: ac ficubi fimus Bilaam in morem veritati pertinaciter oblu&aturi, angelum fuü opponat,qui machte(uz minis huncafinum(infcitià & audaciá dico noftram, fi faltem ex audacia glorizd; cupiditate quicquam nobis hic agitur:) fic ad maceriá adfligat,vtfra&tum pedem:hoc eftimpurum illotumd; carnis fenfum auferamus ,ne vltrà bla(phememus nomen Domini Dei noftri.
Suntigitur qui exfide(exea enim difcitur folida veritas) didicerunt hoc nobis effe falutiferum, fi credamus Chriftum pro nobis effe paffum: hanc vnam effe ad aftra viam, hoc effc verbum quod omnes pradicamus.1.Ioan.1. Vnde facilé deinde colligunt,nó alia via venire faluté poffe, quàm per Chriftum: nó ergo facramentali efü panis& vini. Verüm quü Chrifti verbaque confecrationis vocamus ,intuentur, fentiuntfchemati(mü quendam fubeffe: veruntamé quis aut qualis fit, non facilé explicant. Caroloftadius in eo libello,quem legimus, vult hic demonftrationem variari, vt cium dixcrit: AccepitIefus panem& benedixit, fregit, deditd; difcipulis fuis,dicés:Accipite, comedite, hoc eft corpus

EPISTOLARYM LIBER IIL 545 pus meum, quod pro vobis traditur: iftud pronomen Hoc ,nonin panem direxerit, fed in feipfum: vt fit fenfus: Accipite& comedite: nam ego hoc corpus meum fum pro vobis traditurus Ego, vtingenué dica, hominislaudo induftriam:fed multo magis de fide gratulor, qua didicit, non alia ratione nos poffe faluos reddi, quàm ea fide, qua credimus Chriftü pro nobis effe patfum: etiamfi ad fenfum horü verborum nunquá penetraffet. fenfit pius homo ali opoitere fubeffe fenfum: verü vtillum expedireonon clare vidit: nifinos minus videmus, quàmipfe: verbo autem abfit inuidia. Addit, quódiftud pronomen, Zee, eam emphafim habeat, vt corpus fuum crucifigendü,quod etiam Propheta przdixerint,referat: vt fit fenfus: Quod Prophetae pranuntiaruntme carnem adfumpturü,& in ea dolores mortalium expiaturum;En vobis hoc mcum corpus,ipfum cft, quod Propheta promiferunt:ipfum eft, quod pro multitudine traditur. Hic fi fenfus effet; potuiffent& ifta duo addi, quod videlicetiam nücimmineret captiuitatis mortisq; difcrimen. Et quód Ioan.6.dixerat;Panis quem ego dabo,caro mca eft pro Mundi vita.vt nüc dicat:Ecce hoc eft corpus meum,quod pro Mundi vita traditur, de quo vobis fuperioribus annis fpopondi: Imó cühuceé Gallilza ante paucos dies afcenderemus, dixi vobis quid mihi euenturum fit:znüc adeft eius temporis articulus. Aiunt&ineo Dialogo, quem nos non legimus,quo multi offenduntur, nonnihil ex lingue Grzcz proprictate adduxifTe, quo demoftrationis immutatio claré probetur: quod fcilicet 4e7(9» mafculinü fib;& ceue neutrum:fed vt bona venia dixerim,arbitror non paucas eiufmodi locutiones effe Gracis ,quemadmodum

EST,pro fignificat.
$44 DD. To. OECOL, ET Hvr. ZvtN. admodum& Latinis:vt quod przcefferit expreffo maÍículino genere velfoeminino, poltneutro demonftrctur.Exempla nó eft quarédi locus:znam celerrimé coa&i fumus fcribere. Hác Caroloftadi; fententiá qui probauerit,nos minime offendet: veruntamen& noftram Oro vt expendat.Nos cardinemhuius rciin breuiffima fyllaba verfari arbitramur, vidclicetinhoc verbo, Eft: cuius fignificantia no perpetuo pro effe accipitur,(ed etiam pro fignificare. Quamuis interim chariffime Frater,te admonitii volo,ne nobis quicquá fidei habeas, nifi clariffimis verbis Scriptura facrz, quod adfumo, probauero, Refpondebat Iofephad fomniü Pharaonis:Septemboues crafIz.funtfepté anni fertiles. Et tamen ficri nequit, vtfepté boues fintfepté anni.Eft ergo clarumiftud verbü,Sunt;pofitü effe pro fignificant,vcl portendunt: vt fit fenfus, 7. boues crafIz, quasin fomno vidiffe videris, portenduntvel(ignificant7.annos fertiles, c?v. Chriftus dicitIoan.1 5. Ego fum vitis: nec tamé erat vitis.fed vitisin moré fe habebat. Patet ergo iftud verbum,Sum,;nullaratione pro Effe;accipi poflc: fed pro fignifico, vel exprimo: vt fit fenfus: Ego vit£ fi^ gnifico vel exprimo,velciusin morte me habeo.Iterum dicit:Semen eft verba Dei:&tamé femen nó crat verbumDei.Vnde neq; hic Eft, p effe capi poterit: liquet auté pro fignificat effc pofitü:nam Chriftus his verbis, Apoftolis paraboli, quam de fparfo femine propofuerataperit:Semenjinquiens,de quo loquor, cft: id cft, fignificatverbü Dei.Tales confimilesq;locutiones paf fim videre licetinliteris facris: vnde non eft, vt hic pluribus obtundà. Nüc Chrifti verbü mihi ia manü fume.
Matth.2 6. Accepit Iefus panem,G.dicens: Accipite& comedi

EPISTOLARVM LIBER IIL 54; comedite,hoc cft corpus meum.Luc.22.quod pro vobis traditur. Hic mihi pro Eft,(ignificat; pone Accipite & comedite, hocfignificat corpus meü, quod pro vobis traditur: tunc nimirü ifte erit fenfus: Accipite& comedite;hocenim quod nuncfacere iubeo, fignificabit vobis, autrememorabitcorpus meü, quod iam iá pro vobis traditur: ná continu fubiügit: hoc facite in meá commemorationem.Ecce finis,cuius caufa edi iubeat: nempe ob ciuscómemorationem. Qui Paulus fic expreffit:Quotiefciq; enim manducaueritis panéhunc, & poculü hocbiberitis, morté Dominiannunciabitis. Quid hicaliud iubet Paulus, quàm mortis Domini palam cómeminiffe.Hoc ergo Dominicü conuiuium,vel juxta Pauli verbü, coena Dominicaiíta,cü in eum vfum fitinftituta, vt morté Chrifti, quam pro nobis pertulit, in memoriá reuocemus:clarü eft;ipfam effe fignü, quo fc ij,qui Chrifti morte fanguined; nitütur fratribus eam fidé habcre mutuó probant.Fitd; horü verborü Chrifti fenfusadhunc modum apertiffimus: Hoc conuiuiü fignificat, aut fymbolum eit, quo refricabitis meüipfius corpus Dei filij, Domini veftri& magiftri, pro vobis effe traditum.Sicintellexit Tertullianus,vir mira pietate, eruditione linguarum fingulari, cloquentia mirabili, hec Chrifti verba libro aduerfus Marcionem r,vbi poft multa fic tandeminquit: Nec panem reprobauit, quo ipfum corpus fuumreprafentat. Vultenim, Chriftum | nonrepuliffe Sacramenta füa, neq; etiam panem(ecce panem vocat) antiquaffe,quo corpus fuum reprafen- p, 45, tet.Non dixit, Qui panis corpus cius effed qui corpus 55,4, 2 | cius reprafentat: Quomodo reprafentat panis cor- pu repra| pusinimirum cüm fic editur, reuocaturin memoriam, fentet. M atquod

«46 DD,Io. O£Ccor, ET Hvr. ZviN.: at quód Chriftus corpus fuü percutientibus przbuerit pronobis. Ad verba Pauli nunc tranfimus, quibushzc fententiareddeturapertior:quz Lucas fic extulit: Hoc poculánouü Tettamentü cft in meo fanguine, qui pró vobis funditur.Ecce quod alij duo fic extulerüt, Hic cft fanguis meus: hoe Lucas, nouü Teft3mentü adpellat. Etno dixit: Hocnouum Teftamentü eft meus fanguis: fedhic potus nouum Teftamentü eftin meo fanguine. Quodergo in alio e(t, non eftidipfumin quo eft-Nouum Teftamentü vim€fundamentü habetin fanguine Chrifti pro nobis fufo,& potusi(tenoui Teftament poculum eft:conftat ergo;non effe fansuiné poculum, fed Teftamentum: hoc cít,commemorationé viuific effufionis fanguinis Chrifti.His Luca verbis, praebetur clauis Matthai Marciq; verba referandi. Cüm enimhic potum iftumnoui Tcftamenti vim habere dicatin fanguine Chrifti, colligó, quodilli fchemate nobis inufitatiorc dixerunt, Hoc eft corpus meü: pro co quod eft, hxc mándicatio noui'Tcítaméti eft fgmbolum, quod hicrobur fuumhabet, quod?go meipfum pro vobis & pro totamultitudine trado. At; Hic eft fanguis meus, dixerunt pro eo quod eft, liocpoculum eftfymboluni, aut fignificabit vobis, quód fanguis ille mcus fit pro vobis effufus. Ad.hunc modum intelligit Auguftinus in przfatione 3. Pfalmi, vbi dicit Dominüefum etiam Iudam adhibuiffe ei conuiuio,inquo corporis&fanguinis fui figuram difcipulis commendauir. Quidautem hicfigurà intelligit? an fpeciem afpedtus vultusqs cius? an figuram, qua futurum aliquid przmonfitret:vt fuerunt,que Patribysin figura contingebant? Minime. Sedfiguiam; hoceft, formam,qua commemoreunis COrpus

EPISTOLARVM LIBER IIJL 547 corpusipfius pro nobis effc traditü,& fanguinem pro expiationenoftra fufum. Rec
Hicte admonitum volo,chariffime Frater, quod neque Auguftini,nec cuiufquà aütoritatem tanti facio,vt ca quicquam aufinradferere: fed ea cauía produco veterum fententiam, vt vidcas non fecens cffe natü comtientum,quod dehis verbis& Sacramentoifto profetimus.Quod autem Auguftinus ferio fic de Sacramento i(to fentiat, latius,pauló poft, cüm Paulifententiam adduxerimus, patebit. Paulus GCorinthijs fcribens ,1. Cor.10.acab omni idolorum commercio abftrahere volens(erant enim quidam, quifcientiam fuam ia&tantes, quodadprobé noffentIdolon nihil effe: nihilo fecius exidolothytis vefcebátur)volens, inquam;ab idolorum comercio deterrere, Euchariftiz vfum illis obijcit: quem talem tantumq; effe putat; vtidololatriz reü faciat, qui(imul méfz Dominice& demoniorü fit particeps.Dum ergo Eucharifti vfum eis,vt iam di&tü eft, Oobijcitjambigendum non cít, qui cum dexteré propriced; addueat.Sic ergo inquit: Poculum benedidum, quod benedicimus fiue laudamus, nónne communicatio fanguinis Chrifti eft?& panis quem frangimus, nónne communicatio corporis Chrifti eft? Hic fubitó cxiliüt, q Chriftü corporalitercomedi docet: Quid adhucopus habemus teftimonio? ipfi audiuimus,cómunicationé fanguinis Chrifti effe& corporis:no enim di xit Paulus,Parcipatio pànisautvini eft: fed fanguinis& corporis.Aequo animo fis,donec vltimus fabulc actus abfolutus erit ralioqui nihil nifi cotentiones, iurgia,& tumultum tecum auferes, Diligenter igitur animü aducrtchis quz continuó fequütur,&inuenies, quid cóM2 munionem
Pauli lae
e *

$49 DD,Io. OECOL., ET HVE. ZvIN. munionem corporis&fanguinis hicvocet, Pofteaqu& dixit:Et panis qué frangimus,nónne cómunicatio corporis Chrifti eft: exponit quaenam fit hzc communicatio, fic dicens: Quoniam ynus panis,& vnum corpus nos vniuerfa multitudo fumus: omnes enim de vno pa ne&de vno calice participamus. Videtur hic Paulus manifefté prodere, quod quihunc panem edant;& pocalum hauriant,cum reliquis fratribus in vnum corpus coalefcant: quod quidem corpus Chrifti cft, eó quód corpus Chrifti:hoc eft, carnem autoris füi pro fe ma&atam,& fanguinem eius fufum effe credit. Vult ergo participes corporis&fànguinis Chriftificri, quum fe cum rcliquis fratribus confitentur Chrifti morte àc fanguinis effufione fidere.Atque vtid fideli mente credere fratribus teftentur, quodq;alieni(intab omnium idolorum deorumq; alienorum cultu, fimul cum cis in coena Dominica panem calicemq; commemorationis fumant,vt frater videat fratrem hoc veluti iuramenS4tramen-.to(vnde& facramentum adpellatur) fecum in vnum fi appella- corpus,in vnum panem,in vnam profeffionem coaHno. luiffe.Sic enim inquit: Quoniam vnus panis,& vnum corpus tota multitudo fumus.Ergo hunc panem edimus, vt vnus panis tandem fiamus, Quis eft autem ifte panis in quem tranfimus? mira res eft; tantain vocibus variatio:panem edimus,vtin vnum panem confiamus: nefcimus quid loquatur Paulus iftic. Feftiua, ó bone vir, funt, quifquis es tandem,;ac cocleftis facundiz plenahzc Pauliverba. Panem vocatquod edimus,& panem vocat quod efu ifto reddimur.Porró quod hoc efu reddimur, dummodo fide prius in penetralibus manducauimus, Chri(tü pro nobis paffüm, non carné, ncruos

EPISTODARVM LIBER IIL:.549 iicruos&offa, quodinqnam red dimur, corpus Chrifti cit. Qui aurem funt corpus Chrifli? quorum illecaput eft,&ipfi ciusmembra Quorum eft caput?qui eum feqüunturqui eo fiduftit.Quz piembra?hi ipfi quos diximus.EÉtmémbra cümtam numocrofa fint, vnumtamen corpus fiunt:noa tandem cumedurthungpanem,& bibunthunc calicem: fed quamprimum eredunthüius cóuiulij autorem Chriftü Iefum protalutenoftra mor: te& ignominia coronatam. Quid ergo facit efus iftc? nihil aliud quàm'quod te frati palàu facit; quod fis membrum Chrifti,& exhis qui Chrifto fidunt:& rurfus te adítringitadChriftianam vitam,vt fi forté impudentervinere non poeniteat, àreliquis membris excludaris.Hinc veteribüs excommunicatio& abítentio,Patet
crgo inhis verbis Pauli: Nónne communicatio fangui- Cemmuninis Chrifti cft?& nónne communicatio corporis Do- c4tio«pud mini eft?comunicationem non pro efu accipi, pro quo Paylum hác&teitus acceperunt Fhieologi«fed pro comunicatio- 77^
neEcclefix:hóceft, quod quifq; hoc pa&o fe Ecclefix probat,&inferittànquá przítito Sacraméto, Tpfe enim Paulus inquit:Quoniam vnus panis,& vnü corpus,nos multitudo fümus: omnes enim de vno pane& de vno calice participamus.Ecce caufam quare vnus.panis fiamus, quod devno pane& de yno calice participamus. Vide nunc Paàulinifermonis gratiam, Panem deditnobis Chriftus,vt cum fimul edentes ,;in vnumipfius corpuscoaleícamus; modo príus cocleftem panem(utIoan.6, do€uit) ederimus-: hoc autem corpus Ecclcfia Chrfticft. Vnde fit, vt&nos; qui corpus eiusfumus, panisadpellemur:namhoc panenos fratribus probamus membra corporis Chrifti cfle; Hi verborum tranM'35 fitus

$50. DD,lo. OECO£L. ET HV, ZVIN. ficus& viciniz fecerunt, vt olim non detierint, quii(tà verb Chrifti: Hoectt corpusmceum, ad Eccléfiam torqueremc;vtieftàápud Thoi aiyvel Scotumyidere,(i ré&e memini? putarentds Chriftum, cos quibus panem porréxeratoftendiffe, corpusqsénunreffedixidio; vteífetfenfus;Vos qui hoc conuiuio adeftis.córphsmiéum eftis:& cünrfecquentia minusquadrarent, fic expo futrunt, vc Quod pto vobis traditür;acciperent^pro co quod eft;pro quibus cgo tfador. Quorum cgo.fidem admirormasis, quamornnium Theologorum ctuditioiem.Neq; enim vnquam puto fuiffe,qui crederet.íe Chriftum corporaliter& eflentialitezin hoc Sacrameto edere, Tamet(i omnés,ftrenue vel docuerihtvel fimulauerint, vt eft hypocrifis audax fralum. Nolo hic horreícas, optime vir, X cum liypocritis clames: Ego crcdidi,vt quid iudicas confcienriam meam?tu mecum autnon.credidifti;:aut mentenrne hic reclamàret, auocalti:aut vehementeranxius fuifti; quonam pato vetitas liberétandem prodiret. Fidemhorüminquam ad» miror,que ab hac inful(a traditione abhorrebat:& cim verbatam vehementer effe viderenturconftàntia,conquiGerunt per Scripturam. quomodo hoc Corpus capi oporteret. Brad hunc Paulilocum venientes, eo nodü hunciftavcluti bipéniexplieare(untadgrefhi: hoc cerz tum habétes; quod fuperius de Caroloftadio diximus; Fidemitto edendi modo;quem Theologitradüt o pus non habere, oportereq;iftorü Chrifti verborum alium aliquem eflc fenfum,quemcunq;tandem.Fidem inqua iftorum laudo, defuit perfpicacia: qua nihilopus habebant;dum fides adeflcc Vide quid fité Scriptura do &um effe, quid ex fpiritu, Dixi paulo ante, hane vulgo Iheolo

is
EPISTOEXARVM LIBER IIL- 551 Theologorf opinionem cffe igfulfam: hoc tene quz(o offendat: dixiffem libentiüs non modo ftolidanrverümctiàam impiam-An'non ctenim Judzorum impietatem füperarüne Theologi iftiinfignes? Itti cum de cotporali efü omnia dici purarent, abliorrebant:fed Chriftus cishunianiter docendo fübuenit: nam à ftuitd corum intelle&a fic libefat:$ piritus elt qui viurficat, caronon prodeft quicquam; Verbaique ego locutus fum vobis, Spiritus X vità funt. Qüq; nihilomagis capereat quàm prius, Chriftum extoto deferuerunt,1lli veródioffri, mille modis ftüpidiores prodierant: hoc ipfunvquod ludzicapere nequibant, perfri&a fronte ad(erentes:&'Chhrifti dirctionem, qua osinia perfpiéercliceba&reijcientes, eo etiam inuito: neqsab eofugientes;fed apud eum manentes adferunt Chritli cozpus hicedi,quoniodoTüdziab co abhorrebant: Scytliis omnibusimmaniores, quodipforum verba plané indicant: alius enin ex pr&fepi eum, aliusin crucc adhuc palpitantem editiita eninr pronunciant: Nos enim corpus Chrifti veraciter& corporaliter edimus, vtin praifepiiacuit, vtin cruce pependit: quo nihilinfulfius dici poteft.Sed vt vela tandem colligamus:iubes nimirum,vt omnit tibi didtorumbreuemfamman,ac velut
Epilogum dicam En tibi. Chriftus iam morti vicinus; Epilogus, 4t
iucunditfimiccü fuis difcipiulis epulatus eft; dixit enim: Defiderio defideraui hoc Pa(cha manducare vobifeü Neq; enit folis ferculis cos refecit, fed ameeniffimis coeleftisyerbi tuam: id cft;bellarijs. Atq; huius read memoriam, quod pronobis cffet atrociter necatus, ritumnobis volens relinquere:Panem accepit,iuffitq;vt omnes ederét:hoc eninreífefymbolum fidelibnsuis, M 4 quod
iclorit bae enus fum

f$
$52 Dp.Jo.O£cor, ET Hvr/ Zviw, quod corpus eius; qui Deas ipfeac Dominus& magifteripforum erat, eflet occifum:ideoiftuc fieri'debere in ciuscommemorationen,yt& nos fimul ederemus; & ciusgratiam commendaremus; Similiter dic de calice;Fattumergo eft inter difcipulos Chrifti,vt quicunque fe confiterentur fratres effe ,ficiuxta Chrittiinftiz tutum cum rcliquis. fratribüs edereht ac bibérent:& hacrationein commutiionem fratrum, qui ctedebanr fc.Chrifti corpore& fanguincredemiptos, accipicbantur.Quod quidemfru(lraficbat,quod ad confcientiam attinet, nifiis, qui cdebát, ptiüs effet fide, de falüte per Chriftum; certa. Vnde obiter&hocpatetEuüchariítiz cfumnon tollere: pcccatazfed.fymbolum eorum effe, qui ficmiter Chrifti morte exhauftum&-déletum cfré peccatum€redunt,& gratias agunt. Vide Auguftinum fuperIoann.o. Tra&at2 6.&jintieniés dpertà quomodo ille Sacramentàlem cfum à fpizitali(cparet. Vide quoque Origenem in:Mattl:hemilia.5 5. Nàm hi foli nunc occurrunt. Veterum enim plurimi.piédci(to Sacramente feníerunt., Hac furit, candiditlime Frater, quz nunc tecum perliteras conferre placuit: vercor cnim ne quidam.niiis propenfi fint ad iurandüm in magiftrorum verba.Quod(i mihi dicas: ESo Germanicé coepi miffare,& finunc aliter docuero, f(üpramodü offendüntur plurimi: Hoc capito remediü, vrcommünicationem nienfz Domininó fis fublaturus;doce:(cd natiüt vfum in diem magis ac magis prolaturüs:& crebróiftudinculca:Quódfi coómunicationis parie edaüt, &infidemon fintintegrijnecin amore proximifinccri, iudiciü fibi manducent ac bibant. Deferentmulti,mihi crede:ac dá pafcha venerit, quod& nos facturi fumus, iuxta

EPISTOLARVM LIBER IIL 553 iuxta Chtiftiinttitaitum omnia perage.Boni confule,& verbo Dei vnicé adhare. Ora Dontiinum, vt vias tuas dirigat.Frátiem iftum,nuncnomen eius tráditü cftnobis, Cuonlagdum Hermannü hacin re, nifimagnoperé erretnolfóppugnarc. Sed fi opportunum fuerit ,etiamhanc cpiltolamlegendam praebe. Valein Chrifto Iefu domino noftro:Ex Tiguro; 1 6.Noucmb.1 5 24.
IOANNES, OECOLAMPZADIVFS fuo iu Domino chariff.. N.
UP RAÁATIA& 9paxàDomino. Chariffime " Frater, pro no(trà charitate nuper te moX nui; fortaffe infipientiüs: nimirum homir7) nem in.facris& exercitatum,& quotidie ver(ant&,ipfeiudiciohebetior. Porró iterü na&us nuntiü, fupereadé re admonuiltfe operepreciü cenfucrimne forte priores litere interciderint. NO parüm enim tüg.nomine anxiusfum,ne quid precipitantereontra Carolftadium euulges, cuius tandé fera ducaris poenitudine. Nos quamuis non fubfcribamus illi peromnia,inuenimus tamé virü pleraq; magna cit vtilitatein mediüattuliffe.Nam carnem& fanguiné Cliriftihoc modo Sacramentalibus fignisaffignare; quo modo dodum eft ha&enus,nómodó contra communem fenfum, fed'& contra Chrifti gloriam facit:&nefcio an aliquid peftilentius inuchi potuifTect^ Etenim dumadhzfum eftcarni&fanguini, quomodo in pane calieeq; delitefcerent: obliuioni fermé tradita fuirimmenfa charitas, qua caro immolata,&fanguis effufus: quorumtamen memotiam,in hunc vfum fan&ificatis panc& vino,fuübindé rcfricari Chriftus voluit. Atqjno M 5 fine

$54 DD.IOo. OECOL. ETHVU/ZvIX.
fine'dcfipientia homines aftrinsere volüinus, fatcfi huncipfum panenteffe corpus Cheifti,vebfublaca, vel prafenti materia panis. Quodfi non eft veritàátem mutarcin mendacium, non vidco quid aliudlilixeris veritafem in médacium vertere.Porró fi tam religiose tropo Hebraico negledto vrges verba Domini: Hoc cft corpus meum:.oportebat circumfpieere quid fequatur.Nónne dicit:Hoc facitein mercommemoratdone? Quid eft, Hocfacite? nempe coeni Dominicamferuateritununc vobis exhibito,vt per panem cartris;per vinum fanguinis memoriam habeatis. Non hog fibi vult 7, Hocfacite;perficite corpus€ fanguinein craffo modojquo ílli vrgent: fed ritum feruate; quem& Apoftolosfcruaffein primitiua Ecclefia perfpicuü eft: X quanto tempore legitimeinftauratus non fucrit, déplorabilis Ecclefie facies erit. Dicitautem: In memoriam: Qüorü cft memoriatdic qücfo,nónfe ab(entid? Quod fiprafentem fe teftarivoluiffet hoc modo, quo traditur,rcé&tiüs dixiffetalijs verbis.Tam quid eft facereim fui menioriam?nónne accipere& coniedere?Porró quid, quod dicis,fubftitui(fetunc corpus&(anguine?ficcinc dices cófirmari fidem? Confer omnia fignaquibus infitmitasfideiiuuatur,num tanroccukü tam q; difficile, fermé dicerem taminfelix,atq; illud? Charitas Dei perfuafibilior, quà vthoc nouaratione perfuaderi oporteat,fufficietritus ad illam commendanda. Vtinam detur, eius vfümin'dicbusnoftrisvidercinftauratumin omnibusEcclefijs. TumiTrater, boni quafo confulas admonitiunculani tumultuatiafit: neq; multü ocij nüc fuppetit.Breui tamen;nifitu euulgauctis, plura fup hac reintelliges exhobis. Verebamurhicmultü diffhidijin

EPISTOLARYVM LIBER. III 555 bum: vtinam apparcátaliquando fru&us. Iterum oro, candide interpretetis haneferiptionem: Diligoenim tc ir D Aio. Vule, 13.Jàn.AnnOo 152 6. HFVLDRICHVS$ZFINGLIPFS IOANLA; Hejiia Bratislauien[ium Euaugeliite. qRATIAM&pacemá Domino. Venit ad i nos, do&tiffime Heffi ,. Nicolaus Maxoba7i nus; iuuenis( quantum video)& eruditus & pius non vulgariter, querens eam calax^ mitatemin quam incidiGnon tàm fuo qui, literarum tuarum nomine; eüinhosincidit przdones potius quàm equites, quivitamidcó fecerunt eireliquam,quodis qui dedit,noluit etiamnum adimi,"Sed quicquid habuerintlitefz, nos te, mi Heffi, per communem Chriftum oràmus ein Euchari(tie negotio quicquam defignes. ii tibi pietatem maximoperé cordi efie: hac igiturinre nó defit. Quo enim nobis Prodcritcaro carnaliter manducata? Sed dicamus, noh carnaliter edi, fed fpiritualiter.Dicamus igitur fpiritualiter edi Chrifti corpus, dumilli idimus: neq; vócabula confundantus.Iam neq; iftud fcribo, quafi cpiftola plufquam temporaria quid putem effedurum. Sed cü te exvnis aliquando adnos datis literis ,homi-^ ném exiftimé eflé minimémalü,cómittereno poffum, vtcitra omnem admonitionem labi patiar. Tuquicquid id eft quod'ago, boni.facito. Sicnim Chrifti cítis,& nos Chrift fumus, non adcó poenitendi difcipuli,vt Catabaptifte:qui etfiin Euchariftia vident quid liquidoincaufa fit; in baptifmo tameninüeniunt quo Chrifti Ecclefiam turbent,: Y ale: X memincris,nos aliquanda
Plebe, fed. Deo gtátia, in man(üetudine fufcipit verSpiritualis
Christi corp T d nandue

s$6 DD.Io. OECOL. ET HV, ZVIN. quando cauíam coram eo iudice di&uros; dc. cuius verbis hic pauló nonnunquamimpuriüs digladiamur.
Tiguri. 3. Calend. Septemb. 1$27.
IOANNES OEGOLAMPAOIFS.- OKRN A4ttffima viro Pbilippo Melanchtbons,& eyuditone C viteiitegritate elaro.
uw 47/4&paxàChrifto.Magis abíentem uA literisinterpellare tnam humanitate, 24£LANCHZTHON ornatiffime;badenus non fum veritus: fed priftinz familiaritatis neceffitudinem, qualibufcunque tandem cpiftolarum, certéamicarum,fi nó erüditarum, officijs conferuare ftudui.Quanto magis mihi tempoftare non poffum,quin propiorem infalutàtum non relinquam: & profc&ó id coràm faceré,(iquidem vel pericula non prohiberét, vel ab€ ijea commode abeffe po(fcm. Nihilenim tuo collóquio in tcrris gratius Optatiusds euenire poffet, multis certé nominibus: fed hoc potiffimum, vt de rebus Ecclefia fideliter tecunrvagcrem, fi poffent é medio tolli fchifmata quadam, nupcr non dico à'quibusinuec&ta. Tum fanéiucundum mihi foret ex hac'vita migrare ,'id quod opinor ex varijs meis ad teliterisaccepifti. Nififorté malo infortunio nüllz ad teperuenetint, quod fufpicarilicet experpetuo filentio tuo. Nondiim énim-aufim.infimulare te, quem cun&i manfueto Chrifti Spiritu praeditum tcftatur,ità furrexiffe(üpercilium,vt2umz familiarium inauditas(ine refponfo dimittas; Itaq; fatis mirari non poffiim.Optima quaeque de te mihi polliceor,& ne verbo quide fpesifouctur. Mercartandé id gtatie,vtíciam tc amieitiz renüriaffe.Etquo pa&toid facies, nifi& Chrifto valc

EPISTOLARVM LIBER IIL 557 fto valedicas? qui&ipfe mihi«eQaAx. Perfuafum enim mihi; nullum ex membris illius, qui illum verum& Dceum,& hominem fatenturac credunt;beneque erga omnes ea fide confpicuos affe&ti funt;ab alijs mébris, qua idem Spiritus vegetat,abijci pofle. Nequein hoc falli potero,vtcunq; fratrum imbecillitas officij fui interim parum memoreft. Non ignoramus hic, quz? TET UJ, T8 rry eira i arebd po(D DN muoóyr(O» x"evE ifthic fabricet, Philippica(de Macedone inquam, non dete noftro verécandido) fraude: vtnobis primumnegotium faciat,quo deindé&vos quoq; inuadat: fed ante oculos pennatorü, fruftrá proijcitretia. Equidem non mediocre cceleftis Patris beneuolentiz iudicium cenfco, quod&tuinhoc preclaro Principum Germanie conuentu,amicis& pijs fuggerere valeas,ea quz pacis &quzin gloriam Chrifti. Profcribi cupit nefcio quos Sacramentarios. Scilicetillifidci fynceritas cordi eft? &hocpado concordie con(ület;fi craffius& loqui& fentire eEizov were oy,quàm par eftinculcarit?Interim crepat multas fycophantias: quafi nobis fit figura ac phantafma,non veritas Chriftus:quafi imbecillis, non omnipotens Chriftus: quafi vnicum angulum occupans,&nonvbique fit ac portet omnia verbo virtutis fuz. Bellé fcilicet;fi diftin&iüs de naturis vnius natur: ideft(vt quod iuQaixartoss dicere volui, explicem) perfonz loquitur, idcirco alteram negare videamur. Et fidiuinitatem negemus paffam in(ua natura, ideó cogamur negarectiam Chriftum Deum paffum:&fi nonafferamuscorporcam Chrifti dimenfioné& quátitatemnon effe vbiq;locorum;ideó inficiemur Chriftum,quihumana femel affumpfit, nunquá dereliquit, non

$58 pp.Io. OEcor. ET Hvr. ZVIN. non effe vbiq;locorum, non effeinter duos aut tres in
fuo nominecongregatos, non effein fidelium cordi-:
bus. Talesaudio ifthic noftre fidei interpretes ac cajumniatores haberi. At teoro per Chriftum,vt maledicorum hominum cffrenemlicentiam, quatenus licet, apud pios remorceris,iudicido, non€ó pertingere noftros fermones:imó addere hoc tutó potcris,)neutiquá nos boni confulere,(i quis dicat,veluti Iudam& pecus noscommunem panem, vel folum Sacramentü edere. yup Av ydo ali)&áporm uS T ev Gov oe tro di puch 2,2 Mtt [Babuucn diaz cp ar arra o ith yeryduom acht aic". exor. Etplané contumelia Apoftolos affici femper diximus, fi quis fuper cos folamigncam linguam& fignum Spiritus confediffe dicat, negans interim veré participes gratiarum Spiritus fan&i. Quamuis nequaquar fentire potucerimus,igneamlinguam effe fübftantiué Spiritum fan&umificut neq; flatü. Neq; dubito, quinidem & vos catholicé affirmetis. Quid igitur hictantü controuerfiarum? Vndc hzciterum volui tibiindicata, vt oftendere poffis quibu(dam, fi ponant contentiones, non deeífe viam qua concordia paretur Ecclefijs. Atquiiftis anathemati(mis exibilationibus, ac fulmina. tionibus nihil proficitur.Interca tamen Dominus fuos "nonrcelinquet. Porró de ftatu Ecclefie Bafilienfis ,rumor cunétanuntíat:tametfi pleraq; vanius.Vna re gloriamur, difcordem Chrifti przdicationem fublatam, & quód Magiftratus totusin hoc eft, vt iuxtaverbum Chrifti quàm puriffimé fua plebsviuat, quicquid alij nugentur,Certé non eftillisintegrum expectare gencraleillud Concilium, vtinterim conniucant ad plurimorumimpietatem.Laborantitem, vt gymnafiuminftaurent,
Mar DE NDIEENEHET ENTIRE MEAT VTIRIRENEE LE NAMEN Ms evt EN

e
ÉsiSTÓLARVM: LIBER]IL 559 ftaurent, literzd; bon cum pietate plantentur. Vale: Bafilee;prid.Calend.April. 1:5 2 S.
HFYLDRICHVS ZFINGLI/VS N. Fratri in Domino. gc mweRAÁATIAM& pacem: à Domino. Accipe wi/Z igitur chariffime Frater, quz ad quaftionestuas refpondenda ducam. Ipfe quoq; inhacfententia fum, coenam Dominicam gratiarumactionem eife. Nam& Apoftolus,mortem Domini;ait, nuntiabitis. Vbi annuntiandi Amuntiaverbum pro laudandi, aut gratias agendi verbo acci- dh lanpitur.Cüm ergo gratiarumadio(it;mihi non probatur mn aliud effe confcientijs obtrudendum, quàm vt ex pic- n e tate gratiz agantur. Hoctamen negligendum non cft; C - Probet auté feipfum homo. Debemus enim confcien| tias noftras interrogare,quam fidem habeant in Iefum Chriftum: quafi plenam acfynceram hàbent, iam nihil obftat quó minus ad gratiarumadionem accedant. Qui enim fidem non habet,& tamen fimulat habere,isiudicium fibi manducat:mentitur enim Spi» ritui(an&to. Quodautemtu putas, Paulum hocloco | non arguere eos qui in eidolothytis conuiuabantur: egoaliter puto:znam fuperiüs veheméterincrepatício-. ! los iftos, qui putabant fibi licere deeidolothytis ede» re, étiamlfiin&oena Domini rccabuiffent: Nó poteftis, inquiens, participeseffe menfz Dominice;&meníz damonum,cc. Vultigitur Paulus, vt quifque feipfum exploret,.qualem fidem habeat. Iam fequi, vt qui integra fide fit, non poflitcommercium habere in his quz | idolis funt oblata: alterius enim corporis fit; puta | Chrifti;ynde non poffit in corpus vnum cüidololatris | coirc.

£o pD.Io. O£Cor. ET Hvr. ZVlN. Non dijudi coire. Hi funt igitur qui non dijudicant corpus, qui eantes or- nullum difcrime faciuntinter Ecclefiam Chrifti& Ecpus Deiri- clefiam idololatrarü: qui enim in cidolothitis accumni qui fit: S ebant, iam plané nullum difcrimen habebant inter ccenam Chrifti& coenam diaboli: quos Paulus dicit
non dijudicare corpus Domini: hoc eft; Ecclefia Chrifti nihilo maioris facerc, quàm Ecclefiam demonum.
Quódfi nos ipfos dijudicaremus: hoc eft,fi confcientias noftras approbé fcrutatemur, iam non accederemus,(fi modo fidemineisinueniremus) ad conuiuiü dazmonum.ld autem cü non facerent, fentiebantiratü Dominü.Vndetu rc&é putas, Dijudicandi, pro confiderandi, perpendendi, infpiciendij verbum exponi. Ad fecundum,audi:AccepitIefus panem,& fregit, e?c. Et
accepit calicem.]fta verba funt peculiariter agentis, nonhofpitaliter ad edendum inuitantis. Adtertium:
De loco Ioan. 6. Hocvos offendit? cc. Pror(us tefecum fentio. Ad quartum: Ego per Afin intelligo magnamjftá celebritatem, in qua de liberatione gaudemus,nuncà Diabolo, olim à Pharaone:neq; vlla difficultas cft,quaquifque voce vnam candemq; rcm apellet, f(imodófcructur analogia. Nam&Scriptura
chiftu Chriftum ipfum agnum vocat:& Paulus, noftrum paagni. fcha-Tua veró vox tvanbeafe(t/ optimé placet protran-|
pw fituautpefah.Ad quintum:Defcendit adinferos, arbichrifli ad* inferos.
rorideó ex Patrü fententia Symbolo effe infertum,vt| oftenderent Chrifti morte Patres, qui in fide mortui| fuerant,redemptos. Captiuitaté enim quz captina t€-|
nebatur,duxit fecum ad fuperos:vt defcéfio adinferos|
nó ficintelligatur quafi circüfcriptiué,fed potentionaliter,vt ficloquar: quod fcilicet mors cius cos quierát apud

EPISTOLARVM LIBER IIL 561 apudinferos, redimeret. Huc refpexitPetrus, cüm dicit:Mortuis przdicatum eft Euangelium: hoc eít, cos fenfiffe Euangclium,bonumnuntium, redemptionem fcilicet perfilium Dei. Et quod qui cum Chrifto furrexerunt Spiritununc funt apud illum in coelis:qui tamé fecundum carnemiudicabuntur tunc, cüm omnis caro iudicabitur,filio Dei& hominis przfidente.Redi ad locos Petri: alterin priore, alterin pofteriore eft epiftola,&contentus efto hac plufquàm tumultuaria refponfione. Vale,& Gulielmum meum optimum fenem,pro tibi dataà Domino gratia confolare.Saluum iubeIloannem Eggenbergium. Tiguri, pridie Calend. Septemb. 1527.
IOANNES OECOLAMPADIVS
N. fratri in Domino.
( AX tecum. Quantum ex veteribus conied care licet DoG&toribus,& ex fexto capite 3$ Ioannis verbailla: Hoceft corpus meum: figurate locutionisfunt. Geritenim panis figaram corporis Chrifti,& wséouvoy eft illius pro nobis traditi. Non enim vult carnem fuam ewe" xixuc ad manducandum dare, fed»uonxes. Dicat quis:Quomodo animam fatiet caro,vel etiam carnem anima paícat? contra rerum naturam eft. Aut ponemus noua miracula?Inuifibilis autem erat caro danda, panis velamine teda: atqui neque hac ratione paícet animam caro,fi carnisrationem habeat. Verbum,cui fidi poteft, alit animam commemoratione, fi credatur. Promittit Deus fe veniífe, peccatores faluos facere;id recogitatum,& parum creditum,minus pafceret animam.D«edit Chriftus carné fuam,& obfignauit proN miffionem

$62 DD.Io, OECOL. ET Hvr. ZviN, miffionem Teftamento mortis: iam nonlicebit ambigere de promiflionc. Igiturfi hoc modo credatur, pafcer,& panis eritfpiritualis caro Chrifti. Vt quid paras ventrem& dentem? inquit Beatus Pater: Crede, hoc eftfidelis efto,& maducafhi. Spiritualis eft hec manducatio,no Sacramentalis.Dicis:Sed quid eft Sacramentalis? nónne adhibitio ceremoniz ad fpiritualem? aut dicemus vnü fimul duo corpora Chrifti fufcipere? Potes ex his videre, quid ipfe fuper hacrefentià. Bafilez. HELDRICHFS.ZVINGLAIV N. amico fuo. baud vulaari.
OQ e wu R47 74M&pacemàDomino.Oras,ac /| facilé impetras ctiam, vt fimplicitati ferj monis veniam dem: vel,vt tuis verbis vtar,
| magis perpendam quid, quàm quomodo fcribas. Idem ipfe quoque absterequiro: nam verborum facilis eftlapfus: neq; adhuc tam cautus orator inuentus cít, qui verbo nullo offenderit: ctiamfi bona pars corum fuit, qui à veri cognitione parümabfuerunt. Si ergo optime N. orationis fupcelle&ilem agnofcis tibi deeffe( quz& hercle tibi vfque-. adeo deeft, vt fi ipfe id prius profpexiffem, nunquam ad conferendum prouocauiffem:) tam diu cü in Ícholis, tum vt videri velle videris, inliteris verfato: Cur quaío nonitidem tecum reputas, fimili modo tibi negatum eíle,derebus arduis ac eruditionem multam requirentibus difflerere? Ego enim nunquáita mci amas fuero, vtfi& differendi&fícribendi mihi facultas pracluía effet, inuitis canibus grauiffima quzque tractare pergerem. Tua, Deum teftor, hadenus manum noftram non exierunt,neq; exibunt;nifi(quod non fpero) quid.
4
———üàüüàÁ—€——ÜHaaáuntitullbnna

EPISTOLARVM LIBER IIL 5653 quid inconfultius velaudacius prztumercs: At catam funtinfantia& amara,.tamindoda& ieiuna,tam plena foloccifmis,& id genus morbis,ne dicà vitijs,vt fi prius aliquid ftomachi habuiffem, quadam veluti mifericordia decoxiflem.: Decetigitur te quoque orationinoftrzignofcere, qua pofthac nihil habebitnigri falis, fi oftenderimus palàm, te adintelligendum& colligendum haud magisidoneum,quàm ad fcribendum. Vcnio nuncadid, quodagimus. Tuisego fcriptis fic refpondebo: Oftendam breuibus in quibufdálocis vbi hallucincris:inalijs oro, vtnoftroslibelloslegas quos ad te mittimus. Necenim grauioribus ac vtilioribus occupatum defiderabis ad ea non refpondiffe, in quibus cardo rci non verfatur. Adquacunque ergo tibi nunc ifta Epiftola non refpondetur, in libris excufis adfatim inuenies. Vnde& monceo,vt nüc miffa Epiftola,ad libros noftros couertaris:alterum quem Germanicé fcripfimus, idd; recens, de Euchariftia:alterü quo reípondemus Billicano&Rhegio, Suzuis:ac vbiiftos perlegeris,huc redcas.Iam te puto tedijffe. Cüm ergo dicis,nihil ad rem facere, Hocfacitein meam commemorationem: de quo ego verbo dixi, notam efle quo deprehendas fermonem efle tropicum(doccat enin Chrittus his verbis,quàm ob caufam coena fit agenda.) Ategoid plurimum momenti habere arbitror, quod caufam acfinem reiindicat: neque temeré fentio. Si enim coena commemorationis caufa inftituta cft, iam Ca 49 c8 commemoratio praftantior eft coena.Quicquid enim?tmoratia alicuius caufafit, iam illud potius eft, incuius gratiam"^^! aliquid fit,quàmid quod fit. Cogor enim tecum agen. na. do à philofophicis nonulla petere: cüàm enim maxime
N 2 vis vide.

SignificaTiue accipi,
2uU»
$64 nD.Io. OECor. ET Hvr. ZvrN. vis videri alieniffimus effe ab argutijs, nihil tamen zqué videmus tibi fcribendi materiam fuppeditauiffe, atque fophifticam.Breuiter,fi coena fit cómemorationis caufa, iam comemoratio colophon cfthuius coenz,non carnei corporis Chrifti manducatio. Porró,fi corpus Chrifti hic ederetur, praftaret nimirü corpus: quodtanti fità quibufdi, etiamfi Chriftus nihil vnquà promiferitijs, qui carnem eius corporcam ederent. Scribis;aliquid fignificatiué accipi, dupligiter poffe intelligi,&«. Infantiora funt omnia ifta;quàm vt refponfionem mereantur.Sic enim cape, verbum,didionem, orationé,toties aliter atque aliter fignificatiué auttropicé accipi, quot funt troporum genera,& vltra etiam: plures enim funt tropi,quà grammatici hactenus adfignauerint:íed de his pauló plurain pofterioribus. Vis autemin vniuerfum nufpiam effe tropum, nifi vbi tropum diícamus ex facris literis. Ego idem volo. Sed cüm fubitó dicis, in ifta oratione, Ioannes eft Helias, tropum effe ideó,quia Zachariz dicitur: Ipfe precedet anteillumin Spiritu& virtute Helia: quaro vbi vtraq; oratio fcribatur.Dices nimirü, prior Matth. 1 1. pofterior veró Luc. 1. Licebitergo&nobis exIoan. 6. cap. Caro non prodeft quicquá ad edendü fcilicet; haurire, quo deinde temperaméto crüéta ifta,Panis eft corpus, vinum eft fanguis,mi(ceamus: etiamfiin verbis Chrifti nulla penitüs nota deprchenderctur, quas tamen ha: bemus manifcftiffimas, vt poftealatiüs patebit. Hoc
quoque praetereundum non eft, Chrifto hunc tropum,Ego fum oftium,per alium tropum explicari: Per me fi quis introierit, pafcuainueniet: quo verbo aliud nonvult, quàmifto quoque; Qui creditin me, habet vitam
| |

EPISTOLARVM LIBER IIL.565 vitam zternam. Vide quàm diflimiliaverba,& quàm concors fenfus. Putasintropis oportere effcaliquá 5$: fimilitudinem. Hoc debes de metaphoratantü intelli- Metaphora gere:nam non omnis tropus eft metaphora,fed omnis"ni^ trometaphoraefttropus. Videris(trenué ignorare, tàm^:(ona quid fignificettropus, quàm metaphora. Tropus gc- m xs nus eft, adomnemorationé quacunque ratione mu- pu tatam,aut mutuati. Eius fpecies funt: Onomatopoeia, Catachrefis,Metaphora,Metalepfis,Synecdoche, Metonymia,& cxteratroporum genera. Concedis tropos admitti debere, vbi note fint manifeftv: fedinhis verbis: Hoceft corpus meü,non effetropü. Quid oro cauíz eft, curnon liceat tropum in hocverbo Chrifti expedire:non minus quàm in,Ipfe eft Helias: etiamfiin codemloco nulla effetnota,qua tropü deprehenderemus? Sediam oftendá tibiinipfis Chrifti verbisindubitatam notam effe, qua deprchendas tropicü effe fermonem.Sichabet Lucas: Hoc eftcorpus meum,quod pro vobis traditur. Videnüc colledioné demonttratinam; neq; enim ex fingularibus aliterlicetfyllogizare, Med.Gorpus Chriiti.( Corpus C. bristi est,quod pro Maior extremitas,Pro 4— nobis traditur. nobis traditum.— LPanisest Corpus Chrisii.
Minor extremitas, 0 Pants pro nobts Pants. S Ps traditur.
Diffolue quzfo hanc demonftrationem. Cüm ergo 7. non poffis,cede quafo vericati,& dic: Quod pro vobis traditur,certam notam effe, qua deprehenditur tropicum effe fermonem:Hoceft corpus meum: nam panis non cft pronobis traditus. Inftabis forían aliquid dicere,(ed fruftrà. Tertullianum& 0£ C 0 L A4 M P A4N 3 DIVM

$66 DpD.lo. OECor. ET Hvr. Zv1tN; D IF. M ficnonintelligis, vt metui pigeat: Imó video tenon intelligere poffe, cui tam curta fupellex eftin
retulia- lingua Latina. Tertullianus figur non accipit pro for11$,
ma aut difpofitione, fed pro fignificatione. Symbolo, autreprzfentatione: vtlatius ad Billicanü fcripfimus. Cüm ergo dicit(quodam loco,vt tu ais: quafi aliquando cumautorem deintegro legeris, càm tibi nimirum interdicto non fitopus,neipfumlegas) Figuranon fuiffct;nifi veritatis corpus effet: nihil aliud vult, quàm, Panis non effet figura, reprafentatio aut Symbolum, nequc effe poffet, nifi verü corpus habuiffet Chriftus. Marcionitz enim calumniabantur veram humanitaté Chrifti.Ibi nofter Tertul.probat, verü corpus effe opor tuiffe, quia reliquerit nobis eius Symbolü. Quztuifthic de fenfu allegorico fcribis& myftico, nempé quód literalis fen(us fit priorautnegliginon debeat, etiamfi alicubi fingatur allegoria:vcheméter placet. Sed heus tu,;memineris huius fermonis: veniet cnim occafio, vt
$. ciustefimus commoncfa&uri. Iam fatis diximus, te
troporum effe ignarum, cü putas nullibi tropum inuenirinifi vbi aliqua fimilitudo autcóparatio interceffe9. rit: quod tamé perpetuo inculcas. Locus qué ex Hieremia producis:Mittamuslignü in pané eius:nihil facit adrem, cü quodHieremias no habetiuxta Hebrzorü veritatem, quomodo nos habemus: tum quodiuxta tuam Legem nó debeas Allegoricum fenfum edificare,antequàm literali fundamentum iecceris: tum quod fi maximé panis ibi capiatur pro corpore, tropicus tamen fermo eft: nam panis non cft carncum corpus: nam(i effet; panis effet pro nobis cruci adfixus. Sichabct Hieremias: Corrumpamus yeneno cibum cius.
Qued

EetsTOLARVM LIBER IIL 567
uod Lucasifta verba: Non bibam de generatione 10. vitis,ante coenam Sacramentalem pofuit, Dei munere fadum eft: voluitenim diuinus Euangelifta Hebrzorum more fummam reiinter initia ponere, nc quod fequebatur, videreturad verbum cffeintelligendum: quemadmodum in libro noftro Germanice fcripto docuimus. Quodautem dicis, videtur mihi Chriftus apoftrophaffe à figura ad figuratum, cc. Cur tu hic allegoricum fenfum tantummodo explicas? Memineris literalis,vt vosloquimini. Deinde quod hic dicis, alij quoque dudum mihi dixerunt,fed nequicquam:ignorant cnim Hebraici(ermonisidioma, qui folet fummdà mgzZ;;;; rciabinitio ponere, ac deinderem geftam exordine fermonis narrarc.Etin hunc vfum tàm ad agaum, quàm ad vinü idioma, dicit,fe pofthac nó fruiturum cffe, donecnouo modo edatin regno: id eft; regnans, quiiamà tyrannide premebatur: quod deinde ipfo refurredionis dieimpleuit, ineo enim nouo modo edit& bibit. Origeni& Hieronymoiniuriam manifeftam facis. Legciftum in Lcuiticüchücin Matthzum,26. cap.&videbis eos nobifcum fentire. Ais me tibi imputare, quod ad hunc modum dixeris: In ifto Sacramento nó fieri memoria corporis Chrifti, fed paffionis. Egoveró non video quid dicas,nifi Epiftolam meam maleintelligas: prorfus non agnofcoin hoc fenfu verba. Namfi ad hunc modum dixiffes, non víqueadcó peccatum effet. Hoc autem dixifti, corpore Chrifti memoriam fieri corporisfni. Vnde enim nobis aliundé orta effet difputatio,, quo modo corpus nonnüquam accipiatur pro mortc Chrifti? Atq;hocbellü eft, dum maxime negas, maxigie fimul probas te rc&é dicere. Ci dico corpus& paf- 12.
^ N 4 fionem

S68 pD.Io. OECor. ET Hvr. ZvIN. Corperis fionem coniun&a effe, fic intelligo,quód Chriftus pagafuns e tiac morinon potuit, nifi corpore: dico ergoiterum, cnm 7 carnem Chrifti pro mortc accipi, vt Ioan. 6. Panis, sr quem ego dabo, caro mea eít, quamego dabo pro
" pm Mundi vita:mors ergo híc percarné fignificatur: haud
Te. aliter quàm cü dicit: Hoc eft corpus meum, quod pro
vobis traditur: vbi percorpus ctiam mortem aut paffionemintelligitin hunc fenfum. HocSymbolum eft
Corpus pro COrporis mei pro vobisoccifi. Ecce, vtiterum corpus pafime.. pro paffione capitur. Neque tuiítam expofitionem à nobis re&eintellexifti: nam alioqui non finxiffes tam infulfam diftin&ionem.Ibidem cüm fic arguo, certum
eit nos Chrifti morte viuificatos, cm autem pati&
mori non potuerit, nifi fecundum carnem: fitvtcaro iftoloco,pro morte fiue paffionc accipiatur. Ad hunc modum refpondes: Dico breuiter, argumentum non valere;quia ex puris particularibus nihil fequitur: medium etiam non debet poni inconclufione; Videan
fatis perfpexeris quid nam dicas.Namifta non fünt fyllogifmus,vttu es arbitratus, fed perpetuz quadam fequelz,ad huncíermonem.Chrifti;Panis quem ego dabo,caro mea ef,quam ego dabo pro Mundi vita. Sed nunctibi omniaifta in breuem Syllogi(mum exegeticum:hoc eft; expofitiuum, quem demonftratiuum efÍc oportet,cogam.. Chriftus viuificatnos füa morte; Chriftus viuificatnos fua carne:
4, Ergo, Caro&morsaccipiuntur pro fe mutuo.fiue couertuntur,vt vos dicitis:mirü eft cur te in iftas Symplegadas conieceris,cü tantopere contention deprc«cris. Qui aliter fentiunt, dicunt quidem;fed non quicquam.
iMi RN... ilti tlli e RR RN, 5.......]
b o MP PUN
E!

EPISTOLARVM LIBER III. 569 quàm.Ex puris particularibus nihil íequi,adeó dudum fciui, vt fermé fcire defierim: fed hz propofitiones fingulares funt,&(yllogifmus demonftratiuus eft,& expofitiuus:quihoc exigit, vt fingularibus conftet. Qux autem de Chrifti carne, morte, viuificatione dicuntur, fic fingularia funt, vt vniuerfalis ex eis nulla formari poffit: nulla enim caro, ni(i Chrifti: nulla mors;nifi Chrifti, viuificaeffe poteft. Vnde ex his alios Syllogifmos eudere nequimus, quàm fingulares, aut demonftratiuos, quemadmodum in oninibus quz de Chrifto demonftramus.Cüm hunc fermonem Chrifti, Cüm vi- 13. deritis filium hominis afcendere vbi erat priüs:ficin- C/mvide tclligis, quód tunc effent increduli vifuri ipfum effe d Deum&hominem: non videris mihi malé intelligere: Aag fcd quidhoc ad rhombum? Deinde, cur esaufüsaliter exponere hunclocum,quàm Pont. Romanus exponat cx Auguftino? Vide de Confecrat. diftin.2. cap. r. Quz 14deinde in verba Chriftrcominiíceris, Ioan.6.adco funt aliena&inepta,ne dicam impia,vt me tui haud mediocriter pigere coeperit:atcüum tead collationeminuitaucrim;tuo(vt fpes erat) bono debeo&hicnon tranfilirc, vbitam improuidée loqueris: Quia paffio& mors non dantur pro Mundi vita, cüm fint accidentia,?c-— Eccctua verba quàm bellé niteant.Si ergo caro Chri- CPriffi pa/ fti datur pro Mundi vita citra paffionem,igitur Mun- //^??na dus confeftim vtnatus eft Chriftus, vindicias obtinuit: Mu fuperuacanea igitur fuit paffio. Sed in malam rem hi ma fermones abeant, qui cüm tam apertis Scripturz verbis diflident.Ioan.1 1. habes Caiapham prophetaffe, quod Chriftus moriturus effet pro populo. Cur diuiRus Spiritus non dixit,nafciturum pro populo? Hoc cft
$ corpus

s7o DD,Io. OECOL, ET HVL. ZviN, corpus meü, quod pro vobis traditur:& apud Paulum; frangitur: curnon dixit, quod pro vobis natum eft? fi precium carnis cft,&non potius paffionis ac mortis. 1. Pet.2 Chriftus paffus eftpro nobis:cur non dixit, Natus eft pro nobis?Scio quid hicgeftias dicere: fed hücfolummodo mi N. tendo, ne tam incauté vim veritati adfpergas contendendiimpetu:nihil enim hoc tuo dido, quàm contendis, ne admittas corpus aut carnem Chrifti pro illius paffione iftoloco Ioan.6.accipi. Cüm fymbolum fic habeat: Natus ex Maria virgine,& deinde crucifixus etiam pro nobis: non, Natus pro nobis:Iterum canebamus aliquando:Qui mortenvnoftrá moriendo deftruxit:non,nafcendo, Et tota Epiftola ad Hebrzos hocdoceat,olimremitfionem peccatorum citra fanguiné fieri nó potuiffe, vnde& Chrifti fanguinem pro nobis fundi oportuiflz, Paffio eft accidens, dicis: Ergo Chriftus nonfua morte, fed carne redemit? Bella argumentatio: Omnis cultus,fernitiü,paffio,qua propter Deumin hac vita velferimus velfacimus, accidentia funt: ergo quod homines fumus, numerus,& fruges confumere nati, idco propitius eft nobis Deus: fic de oratione,interceffione, vigilijs, alijsq; rebus ac obfequijs omnibus dici poffet, nihilhorum caufa dari à Dco, quod accidentia fint. Vbiergo meritum veftrü manebit?Sunt enim omniafecundü te accidentia, qua actione continentur& paffionc.Mittamus igitur ifta plané contentioía&fiQa,& veritati cedamus: nempe, quod Chriftus paffione& morte fua nos redemit& viuificauit,quamuis iftain corpore pertulit. A Nunc vides quomodo dixerimus in Epiftola, catnem& mortem coiunQa eflc fic; vt alterum pro altero accipia|
n li ii d c M MCMNMÉLA.

EPISTOLARVM LIBER IIL s7: accipiatur.Addo:Sic funt coniunda,vt redemptio amborum fimul fit; principaliter tamen mortis. Da enim iet carnem Chrifti citra morte,& non fequitur redemptio:|^ ys
alioqui Müdus effetredemptus, càm in przfepe ipfum 5, ME effet mater virgo enixa.Contrà da paffionem citra cor- a, pus,iam Marcioniffabimus: attamen pati& mori funt precium:fed hocpreciü per carnem,& in carne depenfum eft. Quod pulchre Auguftinus in Ioan.6. cap.his verbis exponit:Caro, inquit, vas fuit; quod habebatattende, non quod erat. Siautem caro precium noftre redemptionis fuiflet, animus omnino attendédus erat in carnem, tanquamin precium. Habebatautem caro mortem& paffionem: hzc funtattendenda. Vide nüc, qui plus Chriftianis autoribus tribuat;aut deroget.Legcomnia mea fcripta ,&talem errorem nunquam inuenies, tametfi crebro inculces me diffentire ab Ecclefia catholica fiue vniuerfali,& do&tores veteres àvobis ftare:cüm fan&éiurare poffim, te veterum nullum peruidiffe: nam etiamfi legas fortaffe vcteres; quodidipfum quoque obícurum eft apud me, intelligere tamen
cos perinopiam Latinzlinguz nó temeré potes. Verboabfitinuidia: curtotics nobisin(ultas, veteres dvobis ftare?* Dic quem ex omnibus veteribus in folidum legeris? Cümoppugnas iftud, Caro non prodeft quicquam: ais,perícverum eft, fed adiun&a diuinitate plurimum prodeft. Curnon hic quoque dicis, per fenihil prodeft, fed peraccidens plurimum?? Si ergo perfe ni» hil prodef quomodo poteft effe preciü? de quarciam certauimus. Sed miffa faciamus hec. Probas Chrifti carnem plurimum prodeffe:nam hematorrhois foemínafide, quiin fimbriam habebat, fanata fit. Quz funt h«c

16
.
17;
:42. pD.Io. OECOL. ET HVL.ZVIN, hzcmonftra contentionum, mi N? Primüm, quó ruis, vtdicas fimbrizfidem habuiffe foeminam? deinde, an &fimbria caro Chrifti eft? Hoc enim agis, vt probes carnem prodeffe,&adducis fimbriam. Iam non eft mirum te à corporea carne tam grauiter auelli,cüm etiam fimbriam carnis loco habes:imoó Dei,cüm dicis foeminam fimbriz fidem habuiffe.Sic enim tu loqueris, pro fimbriz fifameffc.Poftremó, vt maxime fuperes, Chrifti carnem& fimbriam plurimum profuiffe, adde fi vis, etiam cüm patrem putatitium adiuuaretin incidenda materia: adhuc tamen arx inconcuffa ftat ac immota, nempe, carnem ad edendum nihil prodeffe. Czcfa plurimum prodeft, comeffa penitàs nihil.Putas non effe mirum, fi Chriftus nos dupliciter alat, verbo& corporali przfentia: eftenim verus Deus&homo.Quzro igitur, quid'nam poffit alere corporalis prafentia, menteman corpus? Simenrtem,non erit verum quod dixit Ioan.6. Qui credit if me,non fitiet iterum: cüm fanguinem corporcum fecundum vos fitiamus, ctiam pofteaquam credidimus feu fifi fumus Chrifto: quod abfit.Si corpus, dicemus cim Iudzis; danobisfemper huncpanem, ne manum ftiuz cogamur implicare: aut
cum Samaritide, danobis hunc potum,ne cogamur.
antliz machinam furfum deorfum trahere. Mens ve(ci corporenequit, vnde corpus nullum poteft mentem cibare. Ta&u Helifcici corporis, non Heliz(is enim fic ablatus eft, vt nemo íciat quó peruenerit) reuixit quià latronibus erat occifus; Chriftus quoque ca-pulum tetigit modo,& reuixit viduz filius: at nemo Helifcici corporis efu ad viuos redijt, fcd neque Chrifti carnei corporis efulegit quifquà autreuixiffe;aut excitauiffe
addu id dii
rendi
TU WR

EPISTOLARVM LIBER III. 57; tauiffe quenquam. Cüm diu multumd; contendiffes, 1 8. nc admitteres corpus pro mortenonnunquam accipi, tandem ficipfe fcribis:Similiten Hoc eft corpus meum, quod pro vobis datur: hic corpus accipitur pro memoria corporis, non quatenus corpus tantum eft fed quatenus corpus accipitur pro morte& pafüione, quam in corpore tradidit, c?«. Ecce cüm dicis, corpus pro memoria corporis accipi,quatenus corpus accipitur pro morte& paffione: pror(us videris oblitus effe, quod pauloanté negabas,corpus aut carnem pro mortc& paffione accipi. Quz de fpeciebus panis& vini adfers, nempe Paulum panem pro fpeciebus panis vfurpauiffe: fortiter quidem dicis, fed citra omné Scripturam, rationem, autlcgitimam colledionem ex facris literis depromptam. Quz de Cypriano adfers,incognita funt tibi, Metonymicé locuti funt prifci ifti, quemadmodum& hodie facimus, fenfum cundem. nobifcum tenentes: Quod vbique legentibus occurrit. Beatiqui nonviderunt Chriftum carnaliter,& tamen fidunt Chrifto: fenfus eft verborum Chrifti. Nufquam di&um eft illi: Beati quinon vident panem effe corpus meum ,autin pane, fed credunt carneum corpus ifto pane edi. Quz deinuifibili& incontredabili Chrifto attulifti,in refpon(ione ad Billic.& Rheg; diffoluta funt. Nufquam fuit fimul in diuerfis locis Chriftus corporaliter, etiamfi feipfum inter hoftium manus inuifibilem redderet, acimpalpabilem.Sic& Mofis virga.quzin colubrum tranfibat, tam abeft vt in oninibus fimullocis in quibus dicitur, Virga Mofis conuertebaturin colubrum,effe poffitvt ne in pluribus quàm
vno cffet.Sic Chriftus de virgine natus eft,fed nó fimul in

$74 pD.Io. O£ECOL. ET HV ZVAN. in omnibuslocis erat carncum Chrifti co rpus, autfaltemin pluribus. Solius diuinitatis eftvbiq; effe,& pra tercanullius creaturz. Vnde nobis diligenter cauendum eft,ne confufione naturarum, aut Marcionitis aut
25. Arrianis refpirandi anfam prebeamus. Quum te negas
dixiflc, quod corpore Dominico gratias agamus, pau1ó poft teipfum redarguis, cüm ais:fed hoc volui, Cüm manducaimnus corpus cius, C«c.in eius commemorationem facimus, qui dixit: Hoc facite, cc. Parum iuftam excufationcm adfers,nifi quod dixifti: Corpus cius:vbi nos diximus: Corpus Dominicum. Quid enim difceriminis eft,fiego dico: Corpus Dominicum fecundum vos edi ad commemorationem corporis Chrifti: vos autem:Nos edimus corpus Chriftiin commemorationem corporis Chrifti? nam quomodo in memoriam
24. paffionis edatur, vifum cft antca. De Ecclefia toto cr: ras coelo, neícis adhuc quz fit vniuerfalis Ecclefia: de quare nunc difputare locus non cft. Id breuiterattingemus nullum mortalium, etiam qui eft intra Ecclefiam vniuerfalem, qui in peccatis conceptus eft, vnqua venire poffe extra peccandi periculum: mirum ergo non eft, fi pius homo in multis erret, fed leuioribus:intcrquz adocationé Euchariftizipfenon poná:nam& Petrus fic errauit, pofteaquam Spiritum fan&dtum hauferat, vt ci Paulus acriter obftiterit. Videant crgo qui pijffimi videri volunt; quomodo fe tueantur, cüm panem& vinum adorant pro Dco,imó Deum effe dicunt. Quod Spiritus fan&tus doGurus fitnos omnem vcritatem, facilé admitto:imó fcio& fentio:fed docct nos falfitatem ftultitia& ignorantia noftra: quas vbi mirari coepimus, de rebus fandiflimis aliter fentimus,
SES TT NR RESPSRISONURNE ST SITE
Mtis ii tid
Vil boi, ud eaa. i

EPISTOLARVM LIBER IIL 575 mus,quàmSpiritus fan&us dictet. Árrianialiquando.|. diuum Hilarium in exilium abiecerüt, re&té de Chrí(to Hilarg exi fentientem:quum Pontifex Rom. ac Concilium ferm^" totum blafphemi effent in Chriftum. Veritas femper eítincontaminata, ctiamfinos cam minimé perfpiciamus.Quzibidem de Auguftino fentis, parum zqué fa- 25. cis. Eodem modo nonintelligis admirabiles eloquentie;allu(tionumq; Origenis flores,in Homelia in Matth. fuper ijs verbis ,de quibus certamus. De Tertulliano non eft obfcurü ex fuperioribus quid fentiendü fit.Cyprianus itidem nobifcü fentit, quamuis rudibus diuerfum videatur:Similiter Ambrofius,quemadmodumin Oecolampadio noftrisq; hinc inde fcriptis facilé queas deprchendere.De Hieronymo di&um cft. Càm hoc 26. deprecaris,ne videare petiuifle principiü;dij boni vtfudas,vtmagnü fpirastEt adhucignorás:aut quid fit petitio principij, autfaltem qua parte dixerimus tcinhac re peccare.Sicigitur habeto: Cüm quid probamus per id quod controuertitur,iam petimus principii: exem- Princips plum dedimus.Si quis contendat hunclocü Matth.: 6. petitio. Ettibi dabo claues regni coelorü: fic effe intelligendü, vt Petro ifthic date fint claues:negantiq; probet hoc modo: Quia Chriftus dixit:Tibi dabo claues:an is tibi nó videtur idé perfeipfum probare? Tu dicis: Ibi manifcfíté ponitur Dabo. Neque egoignoro hocipfum,fed iftud exemplü adduxi docédi,no de clauib.loquédi gra tia. Perpetuo ergo petüt principiü, quiidé per feipfum probàt:fic&in prafenti certamine controuerfia eft de intelle&u verborü Domini,Hoc eft corpus meü;an tro picós,an fübftatiué(int intelligenda.Ibi tu adferis,fub£antueintcelligenda;& cüm probas,;ais:Quia Chriftus
H3

76 pD,Io.OEgcor. ET Hvr. Zviw. dixit, Hoc eft corpus meum. Anadhucnon vides hoc effe principij petitionem? Quid ergotam multisopus
27.fuit? Dicis Chrifti ifta verba effe lariffitfa quz tamen fecundum veftram fententiam funt obfcuriffima: quodipíe quoque negare nullo modo potes,ad fidem enim prouocas:& moncs credendum effe: nimirum nonaliaratione, quàm quodintelle&u nullo capi poffunt. Cur ergo clariffima vocas? Deinde iftum locü de fide,Ioan.5.Qui fermonem meum audit,& credit ci qui memifit:auda&ter torques: hüc videlicet, quod qui credathic panem effe corpus,autin pane carneum corpus edi,habeat vitam cternam:cüm Chriftus hoc miniméomnium vclit, fed eum qui Deo fidat, eternum vi48, uat.Attingis quod pro publicacocione doceam, Chriftum federe ad dexteram Patris: vnde ficri non pofle,vt hic caro cius edatür. Sic doceo inquam, neque me pudet. Imó non dubito, qui aliter fentiunt, nefcire probe quid fentiant.Obijcis deinde, Chriftumin A&is Paulo humiiacenti fic dicentem: Ego fum Icfus,quem tu perfequeris. Quid ifto loco vis? Num quod Chrifti caro tum adfuerit? Quafi vero vbicunque Chriftus fit, caro cius fit: vbi enim funt duo veltresin cius nomine congrcgati ,ibi eftin medio illorum Igitur caro Chrifti e(t
29.ifthic? Anadhuc ignoramus communionem idiomatum? Dexteram Patris non effe circumícriptam,nemo negat:fedhumanam Chrifti naturam circumfecriptam efle oportet. Dequa re plura ad Billicanum& Rhegi: um.Quod autem inde putas colligi poffe, Ergo Chrifti
caro quoque incircumfcriptili is cit: non probé ratiocinaris:nam& diuinitasomnia permeat.quz circumfcriptaautfinita funt,cüm ipfa fit infinita, In homine Deus cít.
cniin ERRAT:
— SRI SENSE RUONDIUNSISENSETMS ST RR VRRASNENNE- 0 WIE COD NINE MNMINORNIEETT NENNEN NES NES

EPISTOLARVM LIBER III. 577 eft. Homo cítcumfcribitur: Deus mínimé gentium. Ioan.;.fcrípta Chiilii verba: INemo afcendit ín coelif, s o. ni(i Filius homínís,quí eft ín caelo: haud pure tractas: fi ením putas Chriftum fecundum humanam naturá tum fuiffe ín ccelo,erras:& Marcionítis iterum nó modo feneftram,fed portas omneis aperís, vt Chrifti veram humanítatem ínficientur: fin mínus íd putas, níhil faciurit ad propofitam quzílionem. Scíro fgítur ethologíam effeíftam vocem,Filius hominis: eo quodTudzi frequentegdicerent eum filiumofeph,czc. Dícitergofe, quem omnes putent purum efIe hominem, ín coclis elle, non aliaratíone,quam qua Deus eft: Chríftus enimnodum erat gloríficatus,Ioan.7. Scd hzcomnía vobís eueniüt, quódnon probé íater naturas Chrifli diftínguitis, X argumétorum fummam parüm curatís: taceo figurarum, troporum,aclocutionum formulas haud temere à vobis perfpici. Quae ergo( malum) audacia íi derebusarduifsímís ínuíta Mínerua Ilercuríod differere: fed cur díco diíTererepronuncíareetíam aufim?. idículofum dícís tibi viderí,ciim díco Chriftum dixi(ie:Hoc eft corpus meum: non,EHoc eft caro mea: cüm conftet corpus hominis conftítatum ex carne& ofsíbus: ficením ferme Rhetorícaris.Vís ergo non modo carnem, fed& o£ fa hic edi? Facísergo ex homíníbus xe ysaddn us, ne di- 14 c2, farcam lupos,ofsífragas,ftruthíos,canes,vr(os,& id genus rai denti feras. Equidem nunquam non dicam alíud effe corpus,^s Pdtos. aliud carnem. Quiídicítcorpus edí,carnem,cutem, venas,neruos,pilos,vngues,dentes,oíTa, medullam, gulà, ítomachum,ventrículum,lactes,€ quícquid ín íftís eft, vorari perhibet; quí carnem,non tantundé defrpit. Carnes anímantíum edimus,non corpora. Volo ígíturhoc O docendo
v mi

$78 pp.Io.OEcor. ET Hvr. ZvIN, docendo hüc índucere, vt abíurda omnía, quz veflram
32: fententíam fequuntur,vno momento proponam.Quaftíones ínutilesnon funt, cüm quarímus an verborum
Chrífti hícfitíntellectus,vt carneum corpus autnatutrale ínífto pane conetur: nullus enim íntellectus ab hac -quaftíoneabhorret: fed haz non modo ínutiles, fed etíà pratftigiofe funt quaftíones, quíbus quzriturnum, vt
ín przfepí vagiuit,vtín cruce mortuum eft, cc. corpus
Chrifii edatur, prafertím cüm videamus Chrifti, Apo3 3* ftolos,veteres non fic íntellexiffe de Chrifti corpore. Cà dicis mefenfum iftum verum, qué de Bucharíftía habemus;nullís factís líterís probauitle: tàm audacter, quàm
34- impudenter agís. Videnoftra. Hi tentant Deum,quí díDeumttn: cant míraculum ífthic Dei vírtute fieri, vbí nemo fentít n6: 1! mraculum.Cumqs; Deus nullo vnquam miraculo errorem iftü dignatus fit, fimgere tamen ipft míracula audet,
qualía apud veftros infinita narrantur. Ego míraculum
nullum penítus requíro, fide certus fum Chrift pro me paffum,& vnícam falutis pem efle. Petrus dícebateos
tentare Deum, qui fratribus ímportabilia imponebant
onera; fic iftí, quí nare círeumducüt fimplícem plebem, vtfeputenthic carnem edere, non modo Deum tentat,
fed onera mentibus humanis obtrudunt,quz nullus íntellectus capere poteft. Deo gratías retulimus,cum hoc
35. tuum argumentum legeremus:Chriftus redemít nos ab omnibus ceremoníalibus, ergo panís€ vínumnontan
tüm funtfymbola: fic enim ceremonía effent. Aa veró tandem? Quot quafo bella depugnauímus,antequám
. hüctrahereiísÓ ftrennue externarum rerum propugnaCiremmi tor? Boaoíd nunquáficdocui,tam abeftvt ceremoníalía innouo Teftamento damnem,quz Chrifto autore funt inftítuta.

EPISTOLARVM LIBER IIL. 579 inftituca. Ceremoniz veterum fublatz funt, Chríftíanotum vero,vt funtpauciísime, fícnunquáaboleri debet:, dicitur ením,mortem Domini adnuncíabítis,donecveníat:€ doceteomnes gentes,baptízantes eos ín nomé Patrís,e?c. An baptíímus non eft ceremonía,que ad om 3 nes pertínet?an mantium impofitio,quz ad paucos, nó zque eft ceremonía? Charítas,que à Chrifto dícíturfym bolum,autfignü quo Chríftíanus cognofcatur, res potíus eft, quàm fymbolá. Períndeením poteft hícfermo, acfidícas, Non omnes quifceptrum geftant,reges funt, fed quí confulendo,benefaciendo,tuendo,íus cuíq reddendo, cuncios demerentur, hí demum regum fymbolum habet: hic vides etíam,rem fymbolí nomíneappellarí. V idetís hic ignorare quíd díftenr(ienum& fymbo- 5 7. lum. Cum veteres autores, quosínlibro OE CO Z A MPAD I, fratríisin Domíno amanti(simíexoraui vtlegeríspronuncías omnes ín tua effefententía: míferabilem te mihíplane facís: cüm ením non ígnorem, quám ampla tibí fit fapellex,quodqj eos autores€ veftibulo vix fa lutauerís, nifi quantum apud O£ CO LA MPADIVM illorum nomína vidifti,(entétíam vero legifti, haud obfcurum míhi fit, quo quzq iudíciolegas,(críbas, dífferas. Hactenus ad tua refpondímus: fed ea,ín quibus ví- 5 s. derís aliquid fpei locauiffe:reliqua,quibus ínterdum fiue quitítatís,fiue füades, quorum íngés vís eft ac rudís, boníconfule,dum refponfione non referío. Quis enim breuíibus, tot querímonijs acfuadelís obuiet? Quz ve- 5 9. tó poft fínem Cataftrophes annectís, refponfione índignanon duxímus, quod etíam ín íftís haud medíocríter cxcutías. Debemus ením, ínímicí etíam,afinum fub onere collapfum, fulcire: quanto magis fratrem ín víam
OQ ab

0. ORC OL. ET Hvr.ZviN. ib errore ad 04 icendum à maledícíone reducete? Cum ergo nos à veri tiadftitiomead Bancuedim terres, quod quí hancrem vnquam adgtefsí; extincti fint: pará&
moues: nondum enímnos piget Chríftine X ipfum no firi coram Patreangelisq; faísq pigeat. Is quoq; mortuus e(;jnon pro veritatemodoó;fed ipfa veritas.Quid tibi Apofiaie los obiect iem€? cüm ínnumeti fint non folüm ex Chriftianis, fed eti i Philofophis ac Gentilibus, aufi pro veritatemorí: neq; ideo quod occíli funt, verüm nO fuit quod docuerat: fed eod occi carnís fubfidía,cum veritatem nequít vel ferre, vel fuperare, íam ad manus fpeciat: ferrum acuít,omnía mí(cet.Ego vero dudum dí dícipíum hominem his terrerínon debere, beatum fo requi ín hocMundo profcíndítur:quátó ením plus con tumelíarum pro Chrifto tulerimus,tantó nos manet glo tía maíor. Domínum oro,vt me cófortet: rarientm admodum fuerunt, quí ad finem perfeuerauerínt. Quod porro mones,ne mez fcientia nímíG fidam:nefcío quoZuinglij i modo debeam accípere:nam fi fidei certitudinem íntelveritatis vi líg"'ÍS per Ícientíam, fic ei fi do,vt[ci(am veritatem fuperadoriam fi-(ur am eíle. etíam v bí oífa mea ínfauillam erunt redacta: dic4. tamet(i videam plero Ícg fic armís fidere, vtníhilnon fibi poll/ceantur...Occíd iti quidem Chriftus, fedbreuíi refurg:t;ac de hoftibus tríumphat.. Sí veró Ícientíam pro
eruditione accipi ig, nonígnoro míhí eam adeó medíocrem cuenifle,vt ei fidendum nó fit. Fuerunt multo plurimi quivte tíoneníhilpolluerunt,ita fíde ac verítatís(cientíaadeó clarí fuerunt; vtnuncinterfuperosnon alíterluceant,quáàm ín fitmamento aftta.Habere me adferis inultos adulatotes;qui míhí adhzreant: quiteferz mo vt deceat, equidem excufare nequeo. Quis ením ego

EPISTOLARVM LIBER TIT. 581 go fum, autquantz funt res mea, vt mihi meríto qui(quam aduletur? Quod íi tibí amicos meos recenferem, inuenires mihí amícos efle,quí tibí& tuís omnibus tan to funt ornamento;vt nííi eos haberetís,nefcíam quanta eílet veftra clarítas:atqo hícum vírtute,fidefapíentía,ho nore,opíbusomnes fermé antecellant, meq; vt oculos fuos cuftodiat,quomodo adulatores ex eís facís, qui vnícafuntconftantíz exempla? An'nonoptiímíquíq ac innocentifsimi,cüm Senatores, tum plebei fic me colüt atip tuent,vt nífiid conftantifsime perpetuoqj facerent, mínot eflet publícatranquillitas? quae vrbí noftra hac procellofatempeftate,quávís cum infinítisfudoríbus,fe lícíus tamen accídít,quam temere alij alicubí vrbi totíes petíte. INetu ergo amícos meos adulatorum nomíne refpergas oro. Tuadulatoreshaberepotes, quí opíbus pollesacgenere: ego,cui Chriftus perfecutíonem addixítíic,vtnevllaquídem hora ab ínfidijs tutus fim, quo »acto ínueniam quí adulentur,etíamfi maxime cupere: V détnuens tibí mores meíadulatorü effe cupidiz quo níhilfimplícius, aucftultius.inuenías. Promíttís autem te míhi firmum amícum:íipraftas,non immerito facís: ego enim dete(emperfummerítus,quomodo medecebat. Detevero,vtíngenué tíbi dícam,nunquam audíuí, quod bené velde nofira doctrína, vel de nobís.vnquam fenferís. Beneficíaabs te nulla requíro,quoníam reddendo non fum. Adhuc tamen amicítiz fanctifsimü nomen veneror, etíamíi videam quofdam íaanía íactarenomína. Ego folídos amícos femperhabui,quifi ta quoq, efle vis, certabo tecum vter alterum candore fuperet.. Quemadmodum conteftatus es, vtomníaboni «onfulam: fic te quoque obteftor: fí banc Epíftolam
Qs vulgabo,

382 pDD.Io:OECOL. ET HVL.ZVIN, vulgabo, fiet praeteríto nomíne tuo.^u
Valeín Domino obferuandiísime Frater. Cüm hanc refponfionem celerríme fcrípliem, vertus(um, nenotulas noftraslegére poles: defcríbí ergo curaui.; Atís quí defcrípfit, nonnunquam quod ei fcribendum erat, nelegerequídem potuít. Híncfactum eft,vt omnia plena fintlíturís& annotationibus,etíam(i íam fenfuíi nihil deelle putem, Tu omnía equi boníq confule. Et fi hac reíponfionetíbí fatísfieriad tua denuo neges, committam te gratía Deí:plura enim tam operosétecum agere ftatutumnon eft: cüm quod alijs longé vtílioríbus vacarecogít Dominus: tum quod fapíentes monent, manum cile retrabendam, vbi nequícquam omnía moliate. Quodvero tamfero tandem mittítur noftra haec refponíto, in caufa funt varíz occupationes, quibus me alligatum eíenonígnoras.| Vale iterum, 1 4. Augufti, annorsazó.
IOANNES OECOLAMPADIVS i cMartino Bucero$, LA
TCR ALVE ín Chriftro,mi Bucere. Catera CAPIT O,íncuíus Epíftolam confentío,& e$ go alíàs fufiüs fcribam. INunc quid ego a2^, y pud Fratres refpoderím,legíto, quó meam . fententíam melíuscapias. Eftautem haec: Cümomnibus quí nobifcum confitentur X docerit IESVMCHRISTFM verumDeum,€Xverum homínem in yhitateperíonz, pacem libenter habemus:& fraternítatem,quantum ín nobís erat, nunquam foluífIemus, tametíi eofdem per ínfirmítatem alíquíd verítatí nature non derogans, de proprietatíbus vel díuínz yel humang natureillius minus aílecutos tolerate parati[imus& eramus,

EPISTOWLARVM: LIBER IIL|. 585 eramus, cientes diuinitatis excellecam;corporísqs glotíofi dotes,huimanun captum trafifcendere. Ferebar e- 2 ním& Chrift? difcípulos crafsioresadhuc,& myfteríorum pondus geftare nondum valentes.Cypríanus martyr&ipfealiorumerrores portabat;& errans à Catholicis non negligebatur.In Irenco& Lactantioac alijs;defiderabantveteres non parum folídíorís doctrínz, nec tamen illos abijciebant. Etením dídícerantjomnem quí ctedít Iefum Chriftum, ex Deo genítum efle, 1.Ioan. s. Et ín haccofe(sione folídatam effe aduerfus omnes ínfultus Sathana Ecclefiam. Quare ígítur, quem Chrifto* capiti iunctum confidímus,;temeré abijceremus? Confi dímus autem& nobis, fi quid humani patíamureande benevolentia à nullis Chriftíangecharítatís amatoribus denegandam:quandoquídem pro noftro captu,nó nifi dígnifsíma Chrifto,& niaxíme confentanea Scripturis, fentírenos& docere,períuafifsimum habemus.Et quoníam congjegare X non dífpergere, efleqi pro Chrifto, & non cótra Chriftum militare ftudemus: nobís etíam cure eft,vt Chiifto capíti;ta& eíüs membris gloríam il líus promouere quzrentibus adhaerere. Tam ft quí funt, quí vícifsím MB HA noshaberenolunt, X abijcíünt:fua cülpa véperíclitentur prohibere no poffirmus, tametfi cafum illorum deploremus. Czterüm quódad facramentatíam caufam attinet, ficut auerfamur tanquá fanctz Ecclefie Chrifti hoftes, omnes quí contemptím acprophanefentiuntacloquüturdeSacramétís à Chrifto inftítutís: quales(unt,quí vulearem coenam ex díuí- De$4cranafacíiunt;nihilg? proponi preter patiem ac vinum fide- 7r prolíbus ín coena,írrídentes autem,aut nudum bfc effíca: phane fancibus promifstonibus fymbolü ac ludum arbitrantur:"74^ Q4 Ita

s84 pD.Io. OECOL. ET Hvr.ZvIN,
Ita etíam non poffumus aílentití js, quí elementisfupta íd quàm decet, vel fidei analogía permíttít, tribuunt. Quoníam ením díuus Petrus non eít veritus dícere, Et nosfetuatbaptífmus, non quí maculas carnís deponít, fed confcientíe bona erga Deum refponíio, per refurrectionemIefu Chrifti: vbí nímírum prouídé de baptífmo: & abíq; contéptuloquítur:& Paulus quoq; ab elementísauocans,omníbusc renuncíare audens,vt quàm am plíísíimam cognitionem Chrifti mereatur; vbíqg nouam creaturam. gratíam nobis commendat. Pertínet ígitur etíamad nos, Bonum eft gratía ftabilirí cor, no cíbís: €quíbus nullam vtilitatem confecuti funt Patres, quí in i illis verfatifunt. Idcárco regiam víam íncedentes,& nec ad dextram; necad finiftram declinantes, hínc contemptoresacprophanatores myfteriorum relínquímus: inde fuperítitiofulos, qui vel tranflubftantíationem fomníant, quafi elementum panís vel víninon fitín coena; & fola illorum accídetíafuperfint: vel ín pane,tanquam ín vafculovínum; localí(qua corporibus propria eft) continentía Chiriftécorpus círcumfcribatur, velvtígnis inferro candente Qvoixax contíneatur; Fatemurautem panem acvínum ín ccenà Domíníca príncipío ob ínftitutíonem Chrifti,& claranvexhíbitae facrofanctze mortís illius annuncíationem adeo fandtíficari& confecratí, vtnihílauguftiusveldiuinius populus illeDeí prior habuerít: reícg corporís& fanguinis Domini fiat,quotquotillo pane vefcuntur indigne: Deinde ob fídem eorum, qui verbís Domíní, promiíttétís& vitam acremiffionem peccatorum ín fui corporis pro nobís traditíone;& fui fanguinis effuíione; credüt, cum magnaaníimi alactitateacgratíarüactioneafferímus,vere paící& refiCt
1

EPISTOLARVM LIBER JIL| 585 cianimas vetó illo corpore€ fanguíne,vtpote corpotü nofttorum alímoníam afferertíbus,& ad refurrectíoné fui diuini Spirítus vírtuteinfeparabili vegetantíbus:atq íta femperteftatifumus adefTe Chriftum ipfum ín coena & congregatíonefídelíum. Et quamvís non dicamus corpus íllud panaceü,velpani vnitum,vellabijs ac dentíbus propríe premí:nontamenipfum àSpírítu díuíno iplius(eparari propterea vnquam dixímus, ímo feparationem íllam realem vtí fumma peftem execramur.Non ením ídeo feparaturcorpus vel humanítas Chríftíà dei- separatio tate,quía hzcvbíq eft acímmenfa: illa vero cíircumfcri- reali n?^ pta, E certumlocum occupans. Cum pane etíam ac ví"^ 5577 no cj coNxos nihilominus& contemplatione fideí;cor-"^ pus& fanguinem tradí€ accipi dícímus. Vnde íntantü« nonabhortemus à modo loquendi veterum;vtetía non ünefummacontumelía€ dolore audiamus; no acciperenosín coena Domíni verum corpus,fed vel panem fo lumvelífymbolum duntaxat corporis: quandoquídem hacíníuria noftre fidei contradicitur.Aflerímus item íncredulos acprophanos confpurcatores myfteríorüi peccareín Chrííti ipfum,& reos corpotiís,ac fanguinís fietí, etíamíi nec corpusnecfanguíné Chrifti contíngantnifi awesAinos.INon folum etím fpernunt panem ac vinum, velíolumfymbolum,fed quod ín Ecclefia fanctorum di uinum ac facrofanctum eft, ín qua& Chriftus prafens eft fuís,vtpote Deus vegetans,pafcens,regens,& defen dens à peccatí,à mortís,& ab ínfernítyranníde. In qua confeflus haud dubítámusnos,€ quotquot fic fentíüit, Chrifto placere,& illí placentes ín confcientía pace bonam feruare, nihílg; quod vel ad fidem, vel ad charitate pertínet omíttere. Eatenus,mí Bucere;accedere Luthe- 4
Q5 ranís

e
$86 pD.Jo.OccOor. ET HVE-ZVIN. tanís nos polle vídeor, Intelliges autem& ex Fratrum literís, quanta& ipfis lincerítatis cura. Obfcuritatem Ec clesíjs noftrís periculofam refugímus.A ce, mí Frater,vt de te fratres fibi perfuadent.:
Vale: Tíguri, 5. Septemb.Anno«5 5 o.
IN PRAECEDENTEM EPISTOLAM HAEC VNT.4- M. BVCERO ADIECTA.* vift
a- Quidam iter difputandum de prefentia corporis Chrisli, fant naturas duas in Cbristo confundere: bis tamen; dum ambas inynitate perfona confiterentur, vg[uit condonare quod de proprietatibus ytriu(q, natura non loquerentur Ad normam prifca Ecclefia,& Patrum orthodoxorum,quorum fuit ipfe obferuantiffimus, b Hicvides bunc virumnullam aliam coniunchone panis c» corporis Cbrifli nega][e,quam naturalem c» localem. c— Ilud tradi cj acciptevutowxi C contem platione fidei fie intellexit, quod proprium obiectum traditionis e acceptionis corporalis fymbolum fit, fides autem corpus Christi. Mox enim con tuimeliam fummam, c iniuriam fidei noflr« Agnofait, dicerenos in cama vel panem foluin,vel fymbolum duntaxat accipere. d. Timebant iili, ne folida expreffione exbibitionis corporis Chrisli cum pane, ingeretur iterum vulgo localis,& cumpanenaturaliter yniti corporis Domini pra fintiasindeg, reuocaretur(aperslitio falfa fiducia s banc prefentiam,citraveram in Cbriflum fidem. H«c inynceritas fidei& obfeuritas illa est, quami timuerunt,quorum etiam cau[a Occolampadius illa,sumtonixde C contemplatione fidei,libenter víurpauit.
HFLDRICHVS ZVINGLIVS c4 Ndrea Hoflandro apud Norimbercam Chrifli Eaancelium adpuntianti, fratri fuo |cebarifimo. (1 RAT 14M& pacem àDomino. Sunt quida 77)! hodíetam perverse docti& relíeiofi, Hofian
i92 dercolende,vt quicquid ab eis ditlertíat etíafi
D m el
E.

EPISTOLARVM LIBERIIL 587 fi veriísimum fit, reijcere, contumeliaque fumma adficere hon pudeat. Quales hac tempeftate( pró dolor) plutimí reperíuntur, dum pars carnem Chriftí corpoream íà ccena Domíníca edí adíerímus, pars negamus.
[lí iftis ígnauorum, imo impiorum nomína opprobrát: Híconttà;illosfpírituínanes efle dícunt. Quam equídem audacíam ferri cenferem,ft ínter fe mutuo libris mif fis,aut Bpiftolis tantummodo dígladiarentur, no etíam totos fermonesautannos quoque confumerent ín hoc, vt Cárnem aut ín caena retínerent, autvacatíonem à caena impetrarent,. E'quorum numero(is nec ne,tu vídetís;- Rumorcerté magnus efi,te in hocfuifIeíam fefquiannum: volo ením libere tecum per Epiftolam agere. Quantum quzefo putas interea decefsifle pietati ac ínnocentíz$ INobís certamen eft cum cacodamonibus & carne: míísis ergo íftís,ad fuperftitioné conuertímur & contentionem?. Carnem querimur apud rudes auferri; haud alícer quàm fi religionis(umma fit íncommanducata carne: ínterea pullulant pefsímí mores ,frícet charitas, füfpecta reddítur omnís ín Deum pietas. Curhocnon vídemus,optime Hofiander: fireligío atqueinnocentía nobís vnicé funt cordi; Curhís neglectís ad ínfirma elementa redímus? quz vbí poftlímínio reducta erüt, fummam ímpíetatem fecum trahét,quemadmodum príus quoque fecerurt. Qua oro.promifsio facta eft,(i carnem carnalíteredamus: Scío vt à fpírituali-manducationead carnalem defiliatís, fimplicibusque Íícimponatis: En vobís hzretícos iftos, quíígnorant quíd profit Chrift caro manducata, cum Chriftus ípfe dícat: Niff mandueaueritís carnem Filij homínís, non habebítísvítam ín vobís:&, Qui manducat carnem
meam,

$88 nD.Io.OECOoL. ET HVL.ZVIN, meam, X bibitfanguinem meum, ín me manet,&Cego in íllo,c*c. Quafiveró obfcurum-effe pofsít, Chriftum hic defpirítualimodo manducatíoneloqui,cum nos de camis carnalidigladiemur. Quid ígiturobfecro caufz eft, cur christi ma tu apud Ecclefiamtuam(fic aduerfus veritatem debacducatio[Pi cherís, homo fatis iuuenis, iuuenilíaquefectans defideriti4l*- tíasid quod annulí ín dígitis concionantis iactati,& mundíor ifta exquifitiorque veftís, non membrorum tantüm fed. veritatis quoque, quam vfqueadeo ftudes venufto(ermoneamícere,vt audítoreslaborare fatís co ganturvtíntelligant. Quatu re adloquacítatemanimos cítius pertrahes, quam ad píetatem."Traxiftííam, vtaíunt,prudentífsíimum Senatum ín hancfententíam, vtflammaferroqueparent malo occurrére: quod profecto malum non eft, fed vera Scrípturíscj facris firmata fententía. Clamas apud Ecclefiam tuamjnos mendacijs nítí.Deindeapud amículos eanobís íimputas,quod Norímbergam fcripferímus, V rbanum noftrum efle factum& Biíllíicanum, cüm ill(à vobis ftent. Quafi vero ipfe Vibanus non dederít ad nos fua ipfius manu Epiftolam;qua tefteturfe à nobís ftare: EcBillicanus ípfe ad O£COLAMPAD IF M,& coram Petro Gynorzo,homíne& pío& docto ,non fitconfeíTus fe cotranofiram fentétíam níbil poffe. Dij meliora, mí Hofiander, quàm vt mendaaijs fulcíre confilium fit,eam rem quz fuis ípfa vítíbus fic conftat, vtnullísventorum procellis nul. lofulmíne, machínis nullís ,ví ín vníuerfum nulla concutí pofsit. Quid enim omnía quz nunc poftremum ín lucem dedít Lutherus;(untquàm ínanes offutíz 7 quibus íntra duos menfes fic reípondebímus, vt detanto verborum exercitu ne miles quidem vnus falus euaíutus

EPISTOLARVM LIBER Ill.| 589 tus fit: Domíno ficveritatem protegente, vt IMlundus videat,quid atrum fit quid album.Quapropter,mí FIofianderanimum pone, atq; víciísím haec noftra fine adfe&u perlege. lam indubie fentíes quo loco res fit,quomodóque tibí mínímé committendum fit, vt Senatum veítratem huc índucas,vnde referzepedem pudeat. Sen tiet Mundus alíter Luthero fzuíente.Quod vbi factum erít,quomodo ftabunt íftí, quí aut contra verítatem pugnauífIe ,pererroremelle factum confitebuntur: aut fi ín ettore perftabunt, per ímpíetatem mifcereaudebunt omnía? Nonprzteribunt tres anní, quín Italía, Cxallize, Hifpaníze Germanía pedibus ín noftram íerínt fententíam. Quo fetuncvertent, qui gladío ferreo nunctentant, quod gladío fpiritus perficere non poflünt? Tibi ergo,vt fanctus viríis(cuíus nos nomen tuum Hoftandríadmonet) ficagendum efl,vt nunquam poenités dícturus físnon putaram. Ipfeplané dudum nomínatím ín tefcripfifTem,cüm proptetfermones& Epiftolas,quií Ícriptí tantüm ín quorundam: manus inciderunt: tum propterafinum iftum Althamer, quí dicitur tedíctante omníaín nos néquícquam(tàm vana enim filentío quà refponfíonemelius vincuntur) fcríbere:fed vrbís veftre reuerentia peperci. Debes ergo tu quoquecautíus agerenebeneconflitutam, omniíbusd? gratam ín odium a^ liquod ímprudens trahas. Vale: X fatis acerba fi apices adfectumd tuum expendas;folida vero& falutaría,fi anímum noftrum,zqui bonicé facito. INeque ením tam impotenti animo fum, vt finibil deea fperandum effet, tacere non poíIem quin aliquid ín te íacerem: fed bene míhi prafagiens, futurum vt veritatem amplectarís,tam libere ad teícripfi. Tiguri, s. die Maij, 1 5 2 7.
I0AN

$9o DD, Io. OECOL. ET Hvr. ZviN,
IOANNES. OECOLA MPADIVFSs, amico N. gratiam e? pacem 4 Chriito Domino,ac Deo nosíre,
T míhí pace€ concordía Ecclefiarum níPES hil optabilius contíngere poffet: necp illi,
| IN quatenus cum verítatís confefsíone lícueEN rít,deero,mi Frater. Vereor autem plerofqg
Mas id non curare. Nam quíd Pyrkaimerus vefteromifit,quod ad meperdendum attinet? Tales fcilicet fcriptores pacem fouebunt? Atvídebít quam prudenter egerit. Sed tu mauís vt aperté dícam,quíd fentía, fi fort reconcilíarí valeamus.V erim mentem meam ex totlibrís clare potuííIes cogaofcere. Atqui neq; hoc tíbi denegabitur.
:. J[ntolerabilem fermonem díco,panem fubflantiue effe corpus Chriftí.'
2. Naturalecorpus Chrifti credo in vno duntaxat loco efTe,nempeín caelo: alioqui non efTet verum corpus.
3* CorpusadefTe pani, libenterfatebor, eo modo quo adeft ipfi verbo,per quod panís fitSacramentum,X vífibile verbum.'
4. Sacramentanifi efTent à Chrífto inftítuta, verbo fi dei fanctíficata, non effent ftatua Coclítis fuperíora vel diígníora. Etftatua,& Sacramentaalíud funt fecundum fubftantíam:& aliud,quam fecundum fuam fubftantia funt,fignant.
5."Sermo promifsionis non excídít,etíamfi panís nó fit fubftantiué corpus Chrifti: hocením Chriftus non promifit futurum. Nam fi hzc promífsio poflet probari, equidem vltrà non contenderem.
Veiba

EPISTOLARVM LIBER IIl$9rt
Verba coenz hanc promiíísíonem habent,nobís datü 6 corpus Chriftí,quatenus pro nobís mortuum eft,€ fua morte noftram aboleuít:& fanguinem nobís dati, quatenus pro nobis effufus eft in remifsionem peccatori.
Hocverbum fidei fanctíficat Sacramenta. 7.
Verítatem myflerij non negat ,ímO maxímé purifsi- 8. mec confítetur,quí haíce promílsiones amplectitur. Is ením folus veré fpíritualiter manducat carnem,& bibit fanguínem.
Verbü efficítomnía qua Deus vult: placet. fed füb- 9. de: quod Deus vult externo Verbo, vel Symbolo, vel Scripturís, hoctantum tribuerevt admoneant, reliqua Spírítufuo operatur.'
Pani per verbum corpus datur, ficutverbum habet 1 o. íníe corpus.
Perfidem abfentífsimum corpus Chtifti,animo prae-::. fentí(simum eft.
Perfidem més fidelís in verbo vifibili& audibili cot. am. pus Chrifti, vtín verbo cognofcíttale, quale eft,vt tu dicís,veré,€ fecundum fübftantíam, lícetín myfterío per (peculum ín znígmate: fed hocnó facít panem fübftantíué effe corpus, neq; naturale corpus ponít ín díueriis locís: ficut nec facíes homínís ín díuerfis locis eft, quía ín díuerfis fpeculís vídetut.
QuiSpiíritum Chrifti fortítí funt per fidem,no folüm 1::. in animis przefentém carnem Chrifti habent, vtíj quí fL: difsímorum amicorum oblectantur memoría, amícos habétanímísínfedentes: fed etíam cuoex doy quía ve» ré Chriftum iuxta Spiritum eíus ín ipfis, tanquam templo eíus)habent: habent& corpus eius veré lícetin caeloíità quo díuínítas non eft feiuncia.
Chriftus

;:92 DD.Io. OECOL. ET Hvr.ZvIN.
14. Chriftusín ccelo carnem noftram geftat;& nos ín tet ra carnem Chrifti,iuxta fpeciem.
15. Omnísillaprafentía carnísvalde vtilis eft:ínutilís au tem& abír elecho fidei,(i pane fubfiatiué corpus dícamus;,autcorp? Chrifti ínmmultís locís fimul effeafferam?.
16. Quitropumfermonís inverbís coenae refjcíunt, con^ tentíofos fe declarat,& pteteranalogíamfidei Scrípturam interpretantur.
17. Bene&telígiose loquuntur, qui fe dícitaccedere ad corpus Domíní, vel manducare corpus: Prophane contemptím, quí tantum panem& fignum(fufciperefe dicunt: declarant ením infidelitatem fuam. Iníuría fidelís fe affectum,& pro proditore haberi putat, ftfoliü 5a. cramentum,& non etíam rem, quam Sacramentumfi-| enat,manducafle dícatur:tametfiillud ore,hancanímo.| Híncapparetmosloquendíseterum.
18. Obferuandü nobis docentíbus ,'in quantís tenebris|
^ caligetpopul, vt d apertífsime,& abfcy fubtilítatever-| borü cognofcat myfteríd,ne ín grauíores cecítatesruat.| Habes,mi N. fimpliciter,& aperte confefsione mei, áquanonvídeovtpofsim vel ad traníverfum digítum abícedere. Tu vt facis,cura feduló ea qua ad pacem Ecclefize,€ Deus pacís eríttecum. Amen.
IOANNES OECOLAMPADIVS ERASMO Jutter, Ecclefraste Scaphufauo, fratri chavi/imo. s 2 RATIAM& pacem à Chrifto. Nunciauit * mihifalutem tuo nomine, Erafme dilecte, e Ofüualdus,qui& haslíteras reddídít,que fa
| néadmodum gtata fuit: Eiufdem enim Do míni j

EPISTOLARVM LIBER III. 595 mini míníftri fumus& fratres. Caufabatur nefcío quíd, quód líteras tuas non expectarí. Fuiffent autem illz multo gratíísímze,& adífcribedum alacríorem feci(Tent. Verüm pto Epiftola íufta fuerít Ofualdus,quí& vítam, & mores tuos míhí delíníauít. Ciratíze fint Chiífto ,à quo fanctus ílle Spiritus afflatus eft: vt.íam non: meditetís ea quz retro funt, fed enítaris ad ea, qua ante oculos:Etcurz fitnontantum docere verbo,fed X perfua- x dereexemplo vitz."lantum oro,vtpergas. Chriftus defeníor& propugnator fuorum erítquí X ingratís folem fuum orítí permíttíc: GCimpios ad paeniítétíam preftolatur. Excelfo nobís opus eftanimo,quítotum Mun dum;tanquam vmbras rídeat. Hic non deerít,fi expenderímus veiba Chrífti nos roborantís,€ dicentís: INolítetímereeos,quí occídunt corpus: fed metuíte magis eum,quíanímam& corpus ín gehennam míttere poterit. SíDomínus pro nobís,quís contra nos? Quid habet huius vítzz momentanea felícítas, quod coeleftibus promíísís preferendum? Sande igíturfacís& fidelia ter. Porró quod ad ceremonías cene Domiíníca per- D' eremo tínet,vílum eft quibufdam, vt te commonefacerem vt"/*! cerelictis ín totum Papilticís,,( qux femper príftinam fu- mm perftitionem-ac impíetatem fouent: Communes cum' fuir nobís obferuarés: non íta tumultuatías,vt frigidum audítorem vel(pectatorem dímittant: neque íta curíofas, vtconícientisperículofefint. Hac fané ín recunctatíorfum ad ímpellendum alíos.. Fortafsís tuo fenfu abundarepoterís, ego Athenas noctuam.|. Optarem quídem fi Eccdesijs omnibus integrum foret, ceremonijs jfdem cunctos vti: fed nemo hoc perfuaferit hac tempeftate: nequeadmodum vtileeffet, Denuó enim
P hebetíores

$94 DD.Io. OECOL. ET Hvr. ZviN. hebetíores libertatem Chriftíanam proftituerent, nouumque Papatum ínflítuerent. V iderít igitur vnufquifque,vt plebi fuz maxime vtilia proferat: ne deteriorem relínquat,quám receperit. Imó fi fier(poteft;nihil offendiculorum patíatur. Plurimum fané nobís eft negottj, quod necfomniculofos,nec metículofos requírit. bunt quíbus Eccleíiz noftra: mos magis probatur, propter exhortatíones& admonítíones precedentes: quem ex libello noftrarum ceremoníarü cognofcere potes: paucaením mutamus adhuc ínhis. Profuggeítulegimus omnía vfq; ad verba coenae, quz ante altarium vel menfam tecítantur: mox facta oratíone, X conuocatione,fequítur communio. Interím dum communio fit, cantat plebs pfalmodías vernaculas. Finíta autem communíone, dimíttitur cum exhortatíuncula. INihilíta mihi cura ,quám vt plebs teneat rationem myfterij, charitatem proteftetur,& fidei vnitatem cum Ecclefia catholica:feípfam probet,(i publícíscrímínibus obnoxía abflíneat, peccata(ua cófiteatur,& verbhís Euangelicis ab(olutam fe cognofcat: maxime autem memor fit pafsionis Dominíca:& ex eius recordatione, fraterni obfequíj fiat auídior,& fícdemum gratias agat. Flaec dum n0s agimus, nemíni Legem prafcribimus: imo neque nos víum bunc pro Lege fufcepimus: quanto mínus, nec tibítanquam Legem obtruferím. Verüm quíaifte tam eníxeliíteras meas petfjt, atque adeo hac dere; nolui difficilis effe:& tebontconfulturum coniecto, quicquid fcrípferím. Conftanteragito, c Vale. Bafilez.
QVID
Pt TRISTIS! IRSE S QR CS SNNT SNR e SR Es CS TS NRI NE THNENI INE 2 EAR

EPISTOLARVM LIBER IIL| 595 QVID.DESBVCHARISTIA VETERES. TVM GRAECI, T. M.LATINI,$E Nferint, Dialogus, Autore I« ANNE OrcotAMPADIO: in quo etiam E piftola Philippi Melanchthonis & Ioannis cm m lij inIOANNES OECOLAMPADIFS CANDIDO LECTORI S.
(n CAFIL, b IMIMFIAS720;
Zentta ,fi reiecio omni z.ela LUCULLUS, AL charitatis proxi»i, fictu. tp."enti /j4 4b niim, 4: Ut at caque edeliium Chriff44 quad, ac/ latemmultorim pertinentyvel metuyvel ofditantiapoit) M. Be ATUS UAR, CST y pisei entia zelum retinet, cum qelo patien I Un uou amittit. Et nos quidem znter omnl oque quotidi lie à Vargs aduer[args, pudin. T c £YA omnes eulp. 4m noitram qcctdunt ,per g CAM: Chriili ferenda, qute id aenus, meminimus, uec alier quàm fola 10lerantia loifea medi amur. Que autem dlorig Chrif /praiudicare,ct[Hi urum cur[ni velin aenofc. enda veritatis fh ceritateyveltenenda reli'e10Hts puniti robore Anumadite LUmusmon carnalibus armis, fed[iritualibus admonitiontbusea pronosiraparuita ereprimere, offtcq nostri effe arbitramur.Quoniaioitur ip caufa Eucharislie,non pre Mr «mici nofiri non mad) aberrant, feda deà€r. rorem[uum« 4: mantyut nobrs dilfentientibus,ettam fraternitatis ius me get: PX 2 G

$96 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN: € fibi non fubferibentes ,Satana tradant: infuper vt ple"aq, indigna pratered.non folim diuerfa à cathelica fide le5" nmm. 2 &oriobtrudunt, fed etia nos depluribus barefibus,quas omnibus modi execramur, frfpectos reddunt: inter quos cetevi niodesiior Melanchthon esl, quiparuo quidem libello im
uo Patrum[ententias aliquot congerit parum expendit, quomado illori dicitis contra ipfos certet, e? outramatrem pugnarenolentes filios avrmet,adiectis qua in errore fuos reti zeant,e alios infrmiores perplexos reddant. Quamuts in Marpurgico cellaquio potuiffet tpfi cum fnis[atzsfreri, fl tàm
purgaus affuiffent auribusequàm obffinatis animis[na qua-lacuna, qualitereum, defendere Jfhaturffent. Porrà quandoquidem tum illi nandum pra fratribus mos habendos cenfebant,tamet[i mos illorum infirmitate aliquamtifper tolerare parati effomus: difce[Tusm est amicis conditiopibusyut faltem 2p boc mutui grattficemur,quo ad cauenda Ecclefia offendicula abstineamus ab amarts illis fcriptis, quibus baitenus velitatum:Q" mos potius amicàpriuatis literis erudiamus.Et erabamus quidem hoc ilis futurum cura. Obtuleram fanà eco Melanchthoni Epistolam,cut nondum[atisfectt: nifl boe frt fatisfacere; Pfublimi fcripta defpicere, ci nulla. expofitianem admittere: id quod mibi uon fuerit vationemfidei reddere, fed tollere. Quod tamen c ipfum ab boc,qui frater efje zon vult,cum alis qua faide nobis falsà euulaarut,tolerandum. Sed quod iterum libello fuo acerbin[éulo errare propa» garenititur, intalerabilius eif, quàm vt à nobis diffzgulef: ericulo[ins eff quam vt coutemnatur: triffiusquam vt riJf diluatur.«Multum quidem ille confcientiarum rationem pretexit: fed qui bancyut decetsobferuant, oculatius cunéda perlustvant. Veritm pone illum adhuc effe infrmum abe[jed, xechbnas omnesyt libens recipio: Iaitur uon ingratum ill(ir,
f
PONASTUNCONS T TERENTIA TOR TOT
NOUS

EPISTOLARVM LIBER IIL$97 Jl d nofframrefponfianem adgetamus im illam exterquert eonietitamus.Nam ctim illi meam efferrem Epiitolam apolagetieam, fequenti libro infertam: diceremá, maluilfe me prz HALLI quam publicà agere;vt mator paci loctu fft: teifarerá, wiiliusfutlfe, c fum Epistolam non ita fFatim eunleatam: reliquit ille tum liberumyederem uon edevem. Sed c[ic mom eobibsti,verum ex posteriore tlla quam ad Federicus Myceauium feripfitimtelleximus fatis quid nobisfactnndum,ue ahm nealigentie paenamfoluamus Chrislo indici. Proinde ci 314 Lector,ne offendaris precor: funt certà de haere ad falli. dium v2. perferipta libri eo audiendo laffefcut aures legendoó, caligant oculi.« It nos diAl0q0 YOIHIEA TOPIDeT AHIMS UE Jfferemus non imtucundam fore lecttou£multad, ex Grecoria Latinorum, fontibus purius quam hactenus deriuata ,ffafum aliquem allatura.Plurimum enimvefert de Sacrame. qu illis vecte ac fobrie fapere c loquipo[fe Habent emim in fé Zofius Chriffzani, Qt virtutem veconditam, qua non in bac ve fola cà fistiiquod panis est lj) mbolun corparts Chrisli. DiJéitur enim e Christusipfó quantus quantus est,cmm in cap pitetum in membris. nde nece[fe estyut omnes quide ChriJf non recte féntiunt, ygdemnec de Eucharistia bene Jfentire poféiut:c non est Batim poffibile,vt quis per omnia de Chrzjf. vt oportet, eredat,e in Euchariflia erret. Esl enim Eg- Euchariftia eharisita,certifima de Christo amnunciatio, Sacramtta S4. EY APIERIOYMIB iE fe COBHAEHS. Mirum aute est,cmm aduer Jarg noffri nos de Chrifli vel diumnitateyvelbumanitate ma lé docusffe nufquam conuicerintqui fiat vt Eucharislie negotium tnteligere non pofimus. IN os Janà contr exvAttone Sacramenti coguauizuus, dllos 10 tam purést decebat,Chri. Jffum annunciare: ficut binc quafi ex inexhauffa pharetra, veteres Scriptores coutra ousnigenas barefes iacula acuta
P, Jcmper

$99 bD.lo. OECOL. ET HVL.ZVIN, femper depromere[oliti fat. Nénne bine Christus ipfe Ind«os,nónne Paulus initio idololatras, et iter fcbifgsaticos, G pauperum contemptor e: perstringit? Nónnue Marctonem, Manichez,c Valentini, partim creaturas iufamates, par| um re[urreclionem negantes,Tertulliantus j Ireneus expugnautt Nónne x Arrianos Hilarius, Euchitas Amphiloebius, Antbropomorphitas C yrtllus: Cn conctlys Alexandrino e Ephe[ino Nesloyianos, Chiliasias Hieronymus, Donatisias Auguflinus,Leo primtsc? Gelafius Euty chianos, Abelbardz ampium Bermardusindefumpti argusnentis probe coniirin gunt? Po[femus ant conos MifJatores,e quicquid eid feper- flitiofirum bominum, fiquidem Euchart[la vis cogutta fuerit fidelibus probé initiatis inde reprababiles osenudeke. Xeceffe est ijautur,non vulgarem cognitione in 5 ACT ATREHTIS tradi.citrad,1lla Eccleflasiicos vix redd P iptelliar, Propterea non[it molest Lector in lis aliquandiu ver[ari. 9N0s enim ex Gracis t Latints meliore fide optima quaq, protulimm, maxima ex parte ipfos fuorum dictorum in£erpretes conJlituimus. qN9 es enim vt à nobis quafi Neodoganatiilts abbarreas Caterim non ita nos tibi commedauerimus,vtaduerfarg nostviquicung, taudeilli funt, maxim aut Philippuspeius audiat: nifi quatenus bac in caufa inferiores unt, cid veritatis aapittone inftrmiores abvirabunt.Dona enim Chrislá ip illis nonfolim nollemus cotempta, fed optaremus etiam cunctis effe v[uic nos quidem ea no mediocriter admiramur. Ad bec fieri botest,qued fumm:s vVolzs petimusyut tandem ci ipfi agnofcant banc noiram de EnchartfHa fententiamyveré germamam,d patribus oratiamam, ultas, magis piam quámqarbitrentur bodie. Multa enim negare pu tamur,quefemper frdeliter docuimus:c multa item affereré exéllsnamur,quibus nunquam non cont radixtmus, Hoc
fi

EPISTOLARVM LIBER III| 599 fi zatelexerint elimyut[Des efl eum lucro refarcient Ecclefie detrimétum,quod hui difedg offendiculo accepit. Et propterea tacere no bis non[eutt:n eg, entm pratermzttendu al: quid,quad ad Inerif'aciendos fratres pertinet. Sed iamperae ad Dialoeum: e fes tu Jfeonplicitate Nathanael: ego aut&mibp copflabo. Vale».
WNATHANAEL ET OECOLAMPADIVS INTERLOCVTORE$.
I$PLICEBIT tandé& míhiilla tua caufa. OEC. Quxzilla? 2( ATH. Sacramentalis. 9E C. Quifit?(ATH. Audes recla mantíbus fere doctís omnibus,nout dog maallerere. O£ C. Bgon dogma nouum? fed pace tua dixerím,íta de me pronuncíant, vel meaw fententíam nefcíentes,vel alíoqui índoctí, 2.47 Z. Indoctos nihil moror.Quihodie míníme temerartj,fidegs dígnifsimi cenfentur,de te fic conftanter(cribunt:& no ita prídem haud contemnende exiftímatíonís amici habití,quí nímírum te norunt, X quos tu nequatf contem nere debebas. I ofenfes,Clichthouzos,Fabros,S multos alios magís maledicos quàm Theologos,nó eft mírumfineoligas. Maledicentíam etíam ípfe abominor, adeo vtvirulenta ifta,£epíus à lectione ipforü me abfter ruerínt,vt vt alios couítía ínefcétquo nomine€ Lutherus à fuis libris menonníhilalienauit. At quí tíbí tuíscg refragátur,fedatíore animo funt,& pacís vbíqs cupídifsí mívídentur. OE C. Quamvís hoc dogmanec nouü fit, necmeum,fed Eccle(iaftícii: patíar tamen ínterím nouü dicí X meum,donec rem melíus agno(cas.Sed díc quefo,quinam(unt viri illi pacifici? X47 Z7. DeErafmo& P 4 Melanch

6oo DD.Io.OECOL. ET Hvr.ZvrN. Melanchthoneloquor,quorum ingenijs níhil víuidíus; quorü facundia níhilluculétíus, quorü autorítate níhil plaufibílius habetur:& ij quíde olím te ínter amícos numerabant,nunc vero etía fcriptis finon tíbí, certe caufae tuz adverfantur. OZ C. Neq ego íllos contépferim,fed quanti vterqp fuis affectibus hac ín re imperet, perículá fecí. Illi ingratá eft à me nomiínari,íngratius vítuperarí, ingratifsimülaudarí, vt&(críptís ad Pyrckhaímerü ,pdidít: Híc, fraternítate, quam ín Chrifto cum illo fperabam ínvíolabíle,Marpureí, cori Hefforü illuftrí Landgrauío,cum fuís repulít. Vndehortor: vt,& ipfe iudicijs . aperturbata mente profectis,parü tríbuas:& ne tam dícentes illos admírerís, quàm dicentí&ententías expendas. 2 AT H. Inexpectata narraftí: patíütur igitur& ílli humani quíddam? OZ C. Non errabís,fi& ínhumanü quídda dixeris patí. Nam vt humanum eftlabí;íta ínhu. manum elt fic cum amicis agere. X 47 Z. Quid fivulne ta ífta;alioritofculís prferendafint Vulnera, inquam. Intellígo ením quantü fit, Chriftíano homíni Auedenegari,& membrü Chrifti pro fratrenoagnofcí. INihilomí:
nus& hoc cogíto,quíd fi íta merearísz Equidem quato illosín tefeueriores cóperío, hoc caufz tua mínus fübfcribo. Neg enim mihíveri(imileeft, ín alijs prudentes, ín hochallucínarí:& in cunctos tam faciles, ín amícum tam aufteros e(Te. Quín potíus illor& autorítas índe mílí commendaturmagís;quám obfcuratur. Indeprauati iudícij,& Leuitici zelí eft, etíaín amicifsímos fltíngere gladíum,fi pietas poftulet. Ad haec tuo filentío illorum caufam cófirmafti,tuà hactenus ínfirmaftí. Oz C. INeq; illuc fpectatexcufatio mea, vt ín alijs caufis de illis peíus [entías,de qbus ipfe magnificéloquor& fentío, benegs
E;€18&

EPISTOLARYM LIBER III| 6or eisprecarí non ceflo:Àt monédus viderís,ne quod ipfis etíaíngratum effe non dubito,fic illis addictus fis, vt cítta probatíoné quafi índubítata oracula,cuncta que vel fcribüt,velloquüturfufcípías. Adhuc enim carne veftítí ficut ceterí mortales;alícubi ímpíngere poffunt,& errare. Magnifint& fanctiquís invidet? fed ínterím docirínaíllorum,non íuxta ipforü facíem,féd iufto íudícío dijudícanda. Aut quarenos illorü amplítudíne grauati, cum bona caufa períclitabímurzIdeo ením à noftra fententía nuncrefugís, nó quia reprobabilé demonftraftí: fed quía illí,& tantí,abhorret. Quíd fí mente noftránun quamet íntellexííTent illi tantí& Quid fiideo excítatí à Deoillí tantí,ad contradícendum,vt veritas conflictu magis elucefcat? Quíd fi Deus ignobiles Mundi,preterítis alíquandíuillis tantis clarifsimís,deligatz V erítatíigíturvtobfcurorühumilitas,ita maximorü vírorum cla rítudo praíudícare no debet. X AT Z. Bene mones,verítatíplus debemus.Etnullí Angelo,nedum vlli mortalíum fic obzratos nos effe decet,vtaoftrü iudicíütomne excludamus,vbi de fidei dogmatis fermo eft. Czeterim, necego perfonarum acceptor fum,moueorc? magís ra» tionibus, quibus illí nituntur, ad quas omníno files. OZ C. Nó omníno tacuí,quamvís aliquid príftíng amicítíze dederím. Bt BErafmo quide cur refponderetur mul. tís,cüm illerem tantü obíter,& nondü pro fua erudítione íufto opere tractarít:& quz illeín Epiftolis ad varios fcripfitíam fepé,cüm per Zuinglium, tum per Buceri, vitos hac ín caufa nó afpernádos ,vana effe comonftrata fint: Melanchthoni refpódií familiariter per Epiftola, fidei mex ratione proferés, quamvis níhildum apud illum profecerím. A 47 H. Melanclitbonís: Epiftolalegi,
P^,«

6o2 DD.lo, OECOL. ET Hvr.ZviN. & Latíno€ vernaculo fermone fcríptam: tuam non legi: necvenítín metem,quíd vel ru vel alij ad Erafmií argumentare(ponderiítis, Sed de íllo nunc non eftvt pluraloquamur: fatís míhi fuerít,ea que Melanchthoni refponía funt,legere. Exhibeigiturlegendum,fiquidé exemplar Epiftole habes prefens. 0E C. Exhibere líbens, fed vereor adhuc ne magís ín alteràpartem propedeas: & preoccupatus tantorü virorum fauore, mínus attento iudicio legas. 4 47 H.Fruftrá de meo periculo es anxíus. OE C. Tímeo netíibí eueníat quod multís. 2v 47. Securus efto.fite cognouero fínceré docentem,attctior ero,necteabhorrebo. o£ C. lamlibés communícabo, fed vtvídeas quàm alíenus fim à dolís, oro vtpríus Melanchthonís Epiftolam legas, quam ex Spírenfibus comítijs ad mededit. Flabeo ením& illam:futuruaiqp fpero: vtilla lecta, meam maíore cum fyuctu lecturus fis. 447 H.Sequar confilium tuü:fedlegere malo(mpreffam,quam ípfe cíircumfero,quandoquide infelicior fum in legédis illius cbaracteribus. Vt igitur ínoffenfa(it ,pnuncíatío,€ melius fingula obferuem, noto exemplatí
vtar,tu aufculta an cum tuo conueníat. OE C. Scío pro-.
bé conuenire: contult ením, ecíta igitur. 2N 47 7.
DOCTISSIA:O VIRO m" IOAN. ni Oecolampadio fuo amico, P bilippus CMelanchthon.
L7 0r0T accepituas Epiftolas,que quoWA níamextantín eis mult no obfcure figníy ficationes veteris tuz erga mebenevolentíze,& voluntatis ín amícítia conftantifsima,vaide grata mihí fuerunt. INam meus animus
abu

EMPMU€KU.-EPISTOLARVM LIBERIIL 605 animus idem eft erga te,qui fuit femper. Ego autem admiratione doctrínae& virtutum tuarü íncenfus,(emper & amauíte plurímim,& fingulari quadà píetate colui, Atq vtínam ea effent tempora, vt frui hacnoftra amici tía poffem?. Sed íncídít horribilis diffenfio de coena Do miní,quz veteré confuetudíne officiorum,quibus ínter nos certarefolebamus,impedíuit: benevolentiam veró erga cemeam,non labefecit.Itaq; fi quíd ín me defideras officij, tempora magís quàm fidem meà accufare te velim. Quodadcaufam,quá agís,attínet, valde doleo ea de re dillenfionem exortam elfe,que à Chrifto ad glutínandam charitatem ínftítuta eft. Scís auté me hactenus magis extítiTe fpectatoré huíus fabulze,quàm actorem. Et multas graues habui caufas, cur no admifcuerím me tam odíofo certamíní.Interea nulla alía cura vllíus reí anímum meum magis exercuít, quàm huíus negoctj. Et non modó cogitaui ipfe, quíd ín vtrangy parte dící poffit,fed inquifiui etíam veterum ea de re fententias. Ego ením nolímalícutus nouí dogmatis ín Ecclefia, vekautor vel defenfor exiftere.Cüm omnia qux in vtraq parte firmiísima vídentur expendi, dícam pace tua, non ta» men eo ín fentétíam tuam. Nullam ením firmam ratíonem invenio, quz confcientíz difcedentí à proptíetate verborum fatísfaciat. Níhilautem ad hunc díem de hoc negocío fcripfi,quía vídebam futurü quicquíd fcribere, vtmeallegatíà Luthero tanquam domeftícum teftem iníqui iudices dícerent. Nihil autoritatís ín noftrafentetía futurum erat, quia ín alteríus gratiam fcrípta videre tur. Sed fpero te melius de meis moribus fentíre:
E xfpós odo je xe(D óputo6&ridou0 7r AV
Q cx értpcy pag 094 eni Qpeaiy, A2 9) ert.
Quali

DRIN a E
6e4 DD.Io. OECOL. ET HVL.ZvIN. Qualifcunq ením fum, certé nunquá amauí Epícureos iftos, cuíufmodi multi funthoc tempore, quírelígíone irrídet, X quíbus voluptati eft de maxímis rebus homines fallere. Semper,vt ícís, ftudíofus fuí doctrínze Chriftianze: fuit) ob eam caufam míhí cutze,vteam díligenter cognofcerem:necfíne paruo negocío, dum quaro quíd fequi tuto pofsím,extrícauí me ex Scholáfticis difputatíoníbus,partím etíam ex amícorum meorü diífputationíbus,cuíus reínonnulla extantteftímonía. uod fi gratíam aucuparer,no ígnoro,quám multos,magnos & eruditos víros habeat veftra factíoshorum amícítíam noncontemnerem.[tag fi mihi veftra fententía de cocna Domíní placeret, fimplicíter profiterer. Vos abfentís Chrifti corpus, tanquam ín tragoedía repraefentarí contendítís: Ego de Chrifto vídeo extarepromifsiones: Eto vobifeum vfq; ad cofummatíonem feculi,& fimiles: vbínihil eft opus díuellere ab humanítate díuínítatem.
Proíndefentío hocSacramentum verz prafentí teft. moríum elfe. Quod cümita fit fentío ín ílla coena praefentís corporís xewaviaw efIe. Cum propríetas verborum cum nullo artículo fidei pugnet,nulla fatís magna caufa eft, cur eam deferamus. Ethacfententía de praífentia
corporís,conuenit cum alijs Scrípturís,que devera prefentía Chríftí: apud nosloquütur. INamilla eft índígna
Chriftíanis opínío,quod Chriftus íta quandà ccelí partem occupátit, vtín ea tanquam inclufus carceri fedeat.
Tu collígis abfurda multa, quz fequantur hancfeatentiam. Collígís etíam quafdam veterum fententías,qua
Res diuine pro te videturfacere. Sed abfurda mínus offendéteum, Dei verbo qui memínerít derebus coeleftibus exverbo Deí,no ex iudicande. Creometríafacicdum elfe iudicium: quid tentatus didicerít

EPISTOLARVM LIBER IIL 6o, cerit nullam effe ratíionem,quz confcíentíà fatís docere pofsít,cim àverbo Deí difcelferit. In js locís quícitatur ex veteribus, agnofco quandam elle difsímilitudínem: (ed tamen ex his, fi quís prudeter eliget grauifsimorum autorum dicta,inueníet plerag; quz oftendüt hanc qua nos fequímut; veterís Ecclefize, quaten* nobís nota eft, communem fuiíIefententíam:tametíi tu quidem homo dífertus, quofdàlocos nímiís callíde interpretarís,& ad tuam caufam detorques. Veteres cüm de refurrectíone difputant,allegant coena, nec ínepté;meo quídem iudício:figníficauit enim Chriftus Apoftolís fe refurre&urü efTe, qa fui corporis xe»eviov inftituit. NNecefle ením erat, vt víueretcorpus,quod nobís ímpartíédum erat.(QQuod fi veteres fenfilTent abfens corpus reprafentari,quomodo índe probarentrefürrectionem?quía etíamfi non re(urrexiflet Chríftus, tamé abfens corpus& confumptü reprafentarí potuit,ficut ín fabulis Hector repraefentat, Sed non ínftitui nunc dífputatione: tantum hzc fcripfi, vtmeam ergate benevolentíam perpetuam cognofceres: neqy tame voluí,quíd(entíam,disímulare. T'eq; rogo,vt confíderes, quantam rem,quamd perículofam fu Íceperís. Verum illud eft,nimium altercando amiíttí vetítate:atqs hzecmultó magís periclitatur ín hís tam víolentís concertatíonibus.Quare fatius effet,hac de re alíquotbonos víros ín colloquíum vna veníre. Vídeo que femínaharum dífputatíonum fparfa fint ín veter libris: (unt& ín quibufdam nupernatís ante hunc tumultum. Vídeo cau(am veftram prafidijs íngeniorü nítí,&C vos habereftudiía theatrí,non tantüm manifefta,fed occulta etiam: quz haud(cío, an efficacius vobis fuffragentur,
quàm manífefta. Satís nota eft míhitua modeftía:quare non
Nuünium al
tercado yea vitas amittitur.

£o, DD, IO. OECOL. ET HVL.ZVIN.
nonaibítrabar opus effe,vt teadmonerem, vt cogítares homínes íngeni. ofos X prudentes ínterdum labi poffe: & in negoti js pir rítualibusí in prímís perículofa ef tíngenij fiducia, Scís(críptum elTe: Abomínatio apud Deum eít quicgd eít(ublíme ín Mundo. Et multo plures funt,
quàm putentur,quí tantum ea ar mplectuntur ín relí igíone,quz íngenr)s eruere ac cóprehendete potuerunt. Po firemó terogo,vthanc meam Epíftolam optímo atq amícíísímo feeprom anímo,boní confulas. Vale. Spirz, annors29. A.AT74H. Quíd poterat fimplícíus& magís amíce, 2 Mdofummia breuitate; oeruofius fcribí*'p habet ín receffu, quàm ít nfronte.Ideo auídus fum legen. dz eram tuz Epiftola:. Recita tu íllam;nec preci ípí Cíonem: plus ením me afficit,fi cu quí autor es,pronun
ciaueris. OE C. INon expectas fcio,pare ín med rel on(ione facundiam, fed ín tractando ne egocio fidem X gra
uitatem: ítacj legam.
£2 j
IOANNES OECOLAMPADIVFS Philippo Melauchthoni S. GITFR,miPhilippe, fifieriomníno nequit, vtíolitís ínter nos certemus officijs, dquod g oratífsimum efTet: boní confulamus,vel amícítíam íllam noftram veterem in tantis temporum noftrorá dífficulratibusac perículís manere faluam,& no lab xefactata. Qua ín reoperam etia pied abo, vteam quo adpírítus hos regatartus, inuiolatam conferue. Porró hzc ip(a; Voy 7; s cs(gít, sido-(p iádtür quit amice admo.
néhr, vd íntermtttantur tque admonere poflent ftudía.
Ea propteramíca illa& dí(erra tua de coena Dominica
Epíftola,
TN Y CIENT Y S NR

Med ftudium noftrü exiftin narí debeat. Accipeigit
EPISTOLARVM LIBER III£€c7
E pifto ols, animo perquam placído à me fu uer: efi:tam: etíin ws perfüadeat,& intepefíltíue ác pogr'apho tuo iuvu m à Etcmaluiliem quidem non pu lícatam. AuÍpicaciora ením ac magis plaufibi lia eruditi hactenus€ tus 1 obftat retulerit V eruniame'n anímaduertes qu 1odie fecula Unt,& quod tuum conífilíü, facile índienatíonem exclufi. Suntenim amícorit etíam delicta,fi qua ínconíideratius fiant,cüm infecta cí l ltaíoni dat nda, velaquifsíma ínterpr onehoneftanda:íd quod& detemíhi polliceor, fiquídé in hac fatísfa cionequípr yíam defiderauerís, etíamfi ín lucem prodíerít: cauebot t Seen neprodea t nifi de tua Hentei 1tía antea Nunc Epíftolz tux reípondebo,feruans
n p X ipfee| i: em breuítatem: tu iudicio, quo prae alij js fingulatí pr d erat tentíoreleyas: viderís enim hauiis'tliberé dícam ,bumanum quiddam paffus: vel
"4 | certe, nifí me omníafalla 1tnofti ide Et uchariftta fenten
tis im nondum habuitle perípecia i. INon ením abhorrere : inobis oportebat, quati nou alíquod dogma adferamu: im vel Chrífliverbü à nobis neglígíturvel Patrum ue"iles terminífuo mouentur loco quan VERA ema nobísa iccuratius quàm v ulgo putancfunt €ci. Dabis extortz gloríatíuncule ventíam.Sunt etíam maíote fide ac cádore tractatí ,quám vt calliditas, vel?ea.
qua ratione ín facrís Scripturis,€ in Ecclefiafticis fcrí| ptoribus verfemur:& opínor confilium hocnoftrü mínímetedamnatutü. Indubit tatum aüt habe,nos nequaqu: amnoftrííngen ij vitibus fifos::íd quod primum a teli gioía Patrum quantum adhanc rem pertínet ,obíeruan
t13.CO ognofces. Nam vbi ambí guum« ob Ícurü ac cocífum

(o8 DD.IJo. OECOL. ETHVL.ZVIN.| fum quíddam alícubi fcribüt, opereprecium duxímus,| eorum quz fcribunt certam menté ex apettifsimís ípfo-| rummet declatatíonib? cognofcere. Quíd hocoro,vía| compendio tutius: Vtíq; rectum fa&ü faterís.Ecce paf-| fim obvíum eft, quód Sacramentü corporis Chrifti JAoc& fine additamento corpus& fanguíne Chrifti appellitant.Quoníam atit contétío orta eft,quíd de eo Sacramento fentiendum,nónne prudenter eO recurrímus, vbi dilucidiüs& copíofiüs dehoctractantz? quod& fe-| címus no fine íudícío ac delectu,obvía quaeq; devoran. tes.Eft inter alíos applaufibilis fidei,&€ dilucidz enarra-| tionís fcriptor,Auguftinus Hipponenfis,que fuper hac caufa vt audítemus,dígnü íudícauímus. Perfuafum ením eft(i ille clare nobifcü faciat, neutíqua à nobis ditfenfuros,quotquot íllum antecelferunt orthodoxos do ctores,quíbufcung, tandem verbís fententía fuam expli| cent. Quomodo ením ílle díuersitab Ambrofio,à quo| inítíat? eft,doceret? Quomodo Cypríaní, T'ertullíanícg,| patría fuz clarífsímorum fcriptorum,fidem ignoraflet?| Quomodo Romanorü, Grecorum,& Aegyptiorü con| feísioni, quas alíds citare nó dedígnatur,contradíceret?| Illeigitur aurem vellícauít,S ab errore revocauít;cü dí-| ligentiüs expendere, quid ín tertío de T'iínítate, quíd ín| |
1
lib. 6. dedoc.Chriftíana, quíd ín Epiftolís ad Bond cium,Euodíum,& Dardanü,quíd adverfus Fauftum&
Adimátum refcripferit.In quíbus libris omnía palàm&| dilucide narrat: In eandé locutionum claffem conicit,
Hoc eft corpus meii, Anímaeft fanguis,Petra erat Ch x] ftus. Confuetudine(ui feculi fuiffe teftatur, Sacramenta| rerum fignatarum vocabulis appellari folíta. Probémo| net,ne fignapro rcbus accípíamus.Oftedítverba&Sa-| cramenta|

EPISTOLARVM LIBER IIL| 6o9 cramenta eíuíde efficacíz,atq; id genus multa. Vndeno parüm míror, quo pacto hocverbü tíbí excíderít, quód ad meam caufam Doctores torqueàa, quí me fibi tam po tenter víadícant. V erüm quonia dífputationem deuitamus vtetqp,coíectare índe potes,quod nofirü ín tractan dis Écclefiaftícís doctoribus ftudium fit. Itaq; pluríbus nunc moleftuseffe nolím.Vnü quod à e cómemoratur praterite filentio non lícet:Vetetes aís, cüm de refurrecione difputarent,allegaffe coena:nec inepte.Síenificauit ením Chriftus fe refurrecturü effe, quía corporis fui xewoviaw inftituit, INecefle enim erat, vt víueret.corpus E quodnobis ímpartíendum erat. Quod fi veteres fenfifE fentabfens corpus reprafentari, quomodo índe probatent refurrectíonem? Hac tua argumentatío.Non ígno | tomíiPhílippecim Tertullianum,cüm Irenzeum fic ra|» tíocínarífolítos: nec mítor: füntenim hxcSacramenta, vtlNícenus Canon habet,z/c zerte ze A vacas cip eoo. SCHIERA INónne& Paulus à baptifmo collígít nos complatatos"^/trredio infimilitudínem mortís Chrifti, vt refurrectionis quocp^ Jl cófortes reddamur? V erüm ad declarationem exemplo magis familíarivtamur. INo'ne€ fpofa oftefo arrhabone coniugem fibí obtígífle probatznecfecus hic agítur. Etením cum panís quí nobís corpus Chrifti reprafentat,naturam habeat aledí corpus, vtíq;& coeleftís panís fi perfidem maducceturín fe habet, vtvíuificet ac pafcat ín vítam seternam,ficutapudloánem teftatur ipfe defe: Panís autem quem ego dabo,caro mea eft, quà ego dabo pro Mundi víta.Iam corpus Chiíftí quod manducaturfide€ pronobís fra&um,& ín cruce mortuü, mínime nos pafceret nifi díuínü effet,& refurrexiTecnobifag tefurrectionís caufa fuiffet. Quid igitur mirum fià tantí

* i
610 DD.Jo.O£cor. ET HVL. ZVIN, Sacramenti fymbolo noftra refurrectío colligatur? Origenes vt eft allegoríarü díues,etiam abundé probatifed hecnuncíufficíant,maxiímée quía Domínus inquít:Hec elt ením volütas Patrís quí memílit, vi omne quod dedit míhí,non perdam ex eo,;fed refuícitem in nouífsímo die. Tuverorefurrectione collígis,quía corporís fuí ín coena xengyo» inktituit* Agevero, mi Philippe,& hanc Paulínam coníideremus claufulam.Spectas ením arbitrorad hocquod ait: Panís quéfrangimus,nónnecommunícatío corporís Chrifti efi?zEt quídoro,hí(ce verbís voluít?nunquíd volebatcarnalíter carnem Chrifti à nobís edí communiter, vt confortíum reíurrectionís adfequamur? Eadem nímirü ratione crafsius& debaptifmo: ratíocinari líceret. Sed quod hucattínet,aemo pic& fine mendacio panem frangit, nifi quícreditetíam pro fe Chrífti corpus fractá,& fe cum caetera multítudíne participíum tant dígnítatís habere. Quibus Chriftus fu& Ípirítum non denegauít,& quorum ín fe carné geftauit, vtfitfua,camc pro illis Patri ín cruceobtulít:ij vtíg; ma gnam cum Chrífto focietate habent, etiamfi carnale illa manducatíonemígnorent, Illi fantcerté membra corpo
PERCUMST.
id aiino ilb c
rís eius,de carne eíus,X de ofsibus eius.Iili funt pueri,g
comunícarüt carní& fanguíni eius. FTiec eft vera noftra
cómunío,quam neceflario fequitur refürrectio.Nam cá|
caro noftrafit eiufdé naturze cum carne Chrifti,& inhabítetínnobisidéSpiítritus, qui corpus Chrifti é mortuis excítauít: vtícp íde& noftra corpora excítabít, quomodo& alio ínloco Paulus ratíocínatur.Si mortui non refurgent,nec Chriftus refurrexic. Vbí dut hzectecipiuna ai ii
tur, X ex confeflo(unt, quid facilius€ euidétius, quàm?
ex lymbolís tantanobis myftería annuntíantibus, proà; bare

P
EPISTOLARVM LIBER IH. 6r: baretefurrectionem? prefertim(i ía verba promifsionis Chrifti tionís ibi arcípicias, X vídeas ea non tám fíis.qudir| ye exhibere. Porro quod »ínnotue: ít noftrafentétía, quomodo Chii(fa afleram us, híncliquer, quod fübverba: Etíamítno refurrexiffec Chriftus,camen (pus co fumum epreiendporui, ficat s He ectot'repraefer tatur /Nonaffentímur Philí; p verc papís nobís corpus Chrifii figura ibit, fi non oafzcamur.^ vonp'afceremur autem fi vel deftít uti fpiritu Chrifti yel(icorpus C1 hiiflímortuá manfi(fec 3c confumptíonem letexpertum. Que ením nobís índe fpes refurrecionís: 7 Proitide nul o modo verécorpusp pauem fignificarípoteratnili díuínum effet quod refurgere potuerit;& nobis quoq refurgendí caufa effet. Acquí corporalis Chrifti pracfentía: cám nonattínet ad noftram returrectíonem toborandam, quàm n3 opus erat Centurioni ad curandum puerum fut im. Idcirco, mí Phí lippe.fi quíd voles de hac re dífferere, vide&"ipfe quàm perículofam prouíncíam accedas.Mihí certi(simum eft, veteres orthodoxos pro nobís ftare; quamvís ab homínibus non pendeamus, tametfi prophetant ibus illis no mínus qudm víuentibus, autes li bentes arrígamus.Om nibus tamen modís ficu is eft nobís verbum Dei: de quo deinceps,quát a eíus reclícíone teneamur, Vídemut tibi à propríetate verborü dilcedere ,& conícíentijs maIe cofulere: fed ímmerító male audímus.INon enim quí genuínam verborum mente(eruamus,proptíetate relín químus,(ed multó magts aftruímus. Nonne fidelíter agímus,fi íntellecium noftrum ín obfequíum Chrifti ab- Fidei ver» ducímus:Laudabiís fcío.lam quod eft verbü fidei?non- bu. 2 ne

612 DD.Io. O£zcor. ET Hvr. ZviN, 1efaterí Chriftum verum hominem eíle Domínum,& refurrexilIe à mortuís: Igíturadulterínum efl,quícquid huic confefsioni derogat. Ponereautem corpus Chrifti QUEDA ree y ento 9 GT KOH moe», quid aliud eit quàm ímagínaríum& no verum aflerere Chriftum? &[italem ín paneínvenimus,quomodo analogíe fídei confentaneum erít, catnem Chrifli fub pane praefentem carnalíter manducaríi:? Confectancü ergo,nihil propríe*tatíverborü decedere, fi tropus admittatur: ne quíppia ftatuatur humanitati Chrífli aduerfum;id quod dogma veftrum mínatur."T'ropus fane cuftodítus,proprietate verbí: quod Chríftus voluit, explícat: neglectus aute, loge alíud quàm loquí oportebat, edocet, facíetqj vt cü artículís fideiftrenue pugnetur,nullzeg Scrípturz,ímo neíota vnum aftípulentur: fed fimul contradícat, quicquíd Chbriíti píé nobis przdícat. Híc tu refugies,& índígnam Chríftíano opinionem díces, Chriftum aliqua caeli partem occupatle, tand ín carcerefedentem. Dene dicís: INemo enim Chriftíanus fic loquitur: Coeli quippelocum Chrifti corporítribuentes, non carcerem, fed ipfo dígnifsimum habítaculum damus:& nihilomínuüs aliquem locum coeli occupat;qualií(cücq; tandem ille fit, propter verí corporís modum;vtAuguftínus aít.Sed&c Lucas Actorü 1.& Paulusad Thefílalonicenfes& Philippenfes conuincunt Chríftü alicubi localiter, vtfic dicam;continerí;idaj ín coelis.Et pre(cribit hocfidei regu. là: àquaquicquíd difsidet, iure nobís abominatio eft& anathema. Deperíret alioqui tota noftra refurrectionis afcenfionísq; fpes, fiveritate humana carnís fic prodamus.Viderís igitur qbusnitare,X quos fequarís. INos:|
enim no ratíonís fíducia,neq; geometría cert(tudo, fed fidei

I*onb: Fo acu uajnie 3pU A 31umuanbzios snenjojuinin uimp JA ibaurui symnb31 u3uopelope«spe 1jUOo ep Cl 303 sne2ipuA nodioo ma e20] ejpnt»o snioj1epanj "qe snqmnb* 3:11]24$20. 023003 1U1 n[oa pinb'snisejyur MR 192 J3)e20[art sndio»j iy A niguo3 uou nj odiO»neino4 ponb'e»o[ex2uinuu! soa 1m»* sntugueisje noo[unipe sni odio» p3J:3ntu236] tangi) uauru Ot] 12A 2Q Ui(T UJnJ3 Asie joyoid ejend) pe sn» 7][21 S1u321X2 29*snuie3jou2 02 E)[Iqrinur 9 eriqrjuajur snqiiqmguaJ J:3) paysnitespHesmpususshdun qs Quen -» snd1o»[2A*sntueoip sndio» 2ued qnj[o^*jnu^) snd dooonnutijqny sanas ui3ued rj uou^1on22urj€j20] oai p sjoquÁA] ur? 133: 3ppunpuaj2lpe auone[qo eui gn»ueJ ur ponb'tpiviviu3z: 3/3 206) 20 E];snuun] n1e[oj -UO2 senu 21;Juoo- utu ap m n jeanb n3jo1d rugj pinb *njuxingjuoo tuenbua j31xq opouonb an12uunuo uou smmdn5g unio12 pinb*oapia uou mbojje uev] *33g01d3A 3j? 3j223u:bonb qn pon):o»ipn urz3e312 jdu?9 wi21e33Jdoud uin10qi34 uw eurnuas p, bye*e» -Jp snqmo s;ny snundo aj[163jed pinb pa*equaA3uau 6J pinb unjoj uou opuoiny'wnidipueurnpiu^ ombaj -qo ur2y»p*nip.y sru muto[24 12 qq mA1282u unja| znb *oidi»»e ui3530A tuepnu A d uunjuauepung2oug riu*onyodnjpgiu:snieuue uimtundopy iu*topaooe ou 3jdrseridpog pe oddiag nu opuiejq na usu -onidjny»ueu 7puz3jo so118Ip 29 shuetu sindiyrp imb $n3Iu7)3uea»op uouonr jueaSopanstioss smpapan -1jinxa oujuuo sndio» ajenuegjqnjo» 013JOU 2o uinj2A 'snqypun 29 n3 yunnied* 1n üenb'snqiuor) 2ungp^rn adj£u10J 11] yed ou sopra Suiggo*sntuenua) sn23)
2u'oidpo1(anape? um I^) AIO 2103301J2A à vnb) py £19 ÓII"a8 I1 WAuYTO.sIdd

614 DD.Io.Ogcor. ETHVvL.ZVvIN. uod dícis, contendere nos corpus Chrifli tanquam ín "Vragoedía repraefentarí? Caufam certé noftià multo aliter proponímus.Iudz& ínfidelibus hoc eueniat,quive ritatem non amant. INobis autem& fidelibus,per fpiritum Chrifti beredíibus,amplíora€ promiffa funt& exhibentur.Multum fané ínter SacramCtorum veríratenr, & fcenícam vanitatem ínteteft. Vídemius ín theatris híftríones,puellis arrhabones coíugt tradere,& coníugij iuranon conftare. Vídemus ín nuptijs fponfum,fponfam annulo fubarrare, nemo feparat quos Deus coniunxit. Rídebimus nefponfam,& eata theatríca faltatrícule comparabímus? dicentes,annulim habes,figná coníiugtj habes,(ponfum non habes: nifi ín annulo corporaliter fpofumhaberí dícas. Quas tu haberes gratías eí,quíte(olaaqua tinctum,€ ab ínvifibílf'eratía alieni díceretzlicetaquam non afleceres effe Spiritum fanc&ü, velgratíam eíus,X negares eam, vtpote rationeno predítam,gratíz fpiritus capacem: Pofsisne maiori contumelía notarí? Síc€ nobifcum,vbiSacramentorum honos illzfus manet,ibí fititíz repraefentationes no funt: vbi ín veritatis acfincerítatis azymo agunturomnía,ibí nonfola figura quzrítus, fed fanctifsimi foederis, t índubitato exhibendorum promiflori conteftatio fitjhabetfídes(uam poflefsíone, habec hypoftafin, habet guftum per fpirítum. INeqg; eníi humiliterad panem vet vinum reípicitur, fed exaltátur íntetim apimt per fidem: Multum abeft à fceníca vanitate, quí Chriftum vbígs agnofcit ob immenfam eius maíeítare,qui lum in corde vt íntemplo experitur propítid, qui ín caclís gloriofa carneregaanrem, magna[ocferatís cius olii potendae fiducía,celeb.at, ead? cainevege:acutac patcitur. Quo. uodo
Bai dicat
liiis ue
didnt ccnl
i atte lbi

EPISTOLARVWM LIBERIIL| 61$ nos noa teijcimus promiílsionem: Ecce ego vobífcum fumvfícq ad confummationem feculi: fatemur non defore Chriftum,duobus ín fuo nomínecongregatis:gau demus ením eíIe í(nhabítatorem cordíum tanta foelícitate,vt& confcientía: quiet, víuaces ac beatz fint,& vltra nec efuríantnecíttíant,| Quid igitur perículí demunciatur? quae confcientíarum terrículamenta fupetfunt, vbí nullus accufator audítur, nulla condemnatio timetur,omnía aduerfa manca funt, omnís tentatío ceít? Quís mortuus Hector tantum valet ín tragoedía? Auguliíora ígitur& diuínfora funt noftra. Demum in hocpotífsimum bates: quum Chriftus vnusfit Deus & homo,& humanitatem à díuínitate auellere neutiuam líceat, conuíncí, vt etíam ín coena corpus Chrifti fi prefens. Flicmi Phílippe,plus perículí.Círcumfpece enim denaturísín Chrííto loquendum, ne pro vna perfona,vnam naturam ftatuamus,& dum humanítatí plus quàm par eft tribuimus, diuínitatem ac humanitatem foedemus, facientes ex díuínitatenaturam quae íncrementum recipiat, X humano corporíveram corpotis fubftantíam adimamus,fi(it 45/7,,2m2v. Aliter de vef bi, aliterdecorporísnatura loquiconuenit. Verbum proptíoloco nontenetur,& fupra omnem locum efti.Sí íta decorporeloquarís, corpus nequaquam erit. Inhabitatverbum fuum templum,& totum ínhabitat: fed ídeo non eftangufiíus, X níhilomínus etíam totum eft incclo. Prodigíosé in hunc modum de corpore Ioqueremur. Quum Lazarus moreretur,non erat illi corpus vel humanitas Chrifti przfens,& nihílomínus non «ratfeparata à díuinitate, que vbique przfens: de qua
Q 4 re

C16 DD.Io. OEC!
tc] ulgentius ad Ihralib.lib.:
nusa ad! irdanig mult iscp alij: 37r e Fel p. A re. ali» me mouentcerttífsimi
ad hancrem) coram
i e elle: cenfidam, vtcunque Iv
m
fin n M indetu,vtin al nift nein
ním tu.mea oppugnando, endendo prouínciam fubíturus es. e mihi videreolloquíum veuper habuí. Sed
bídíinem& faftum
tur, fibre i( aliquot viri MUS níant,id quod opt as,& ec orandus 1 Jes v reitia cenfédendi congredianturne íi digni diuina veritate, maíore difsídio laborare íncipíant. Infelíciter certe libellis dígladíatum eft, quível:
cepti funt.Qtod fi maíor expecandac alamítas, A mutuís ficconcidemus v"mneríbus, nihil índe futurum vídeo, quàm vt exarmatos fi Icí hoftes, in noftrum excí4
f Sum: Buemus. Se dv
111
nnocentfsimía male«c licis pefsime exconc ludam,none eft quod tanto] lla vel Scríj
)»uatío: nipur ae a cn pdf hilíac"ture fa cím
^1 Da 1

EPISTOLARVM LIBER IIL. 617 gligere,vel Patres cotempfifle. Auguftínum peromnia tuü facis, Be ces quo pacto veteres d coena refürreciionem probent.Deínde oftedis quid[ít àpropríetate veres mdi cedere:& quomodo Chrifli corpus ín ccelo, quomodo etíam ín coena reprarfent etur:addensquantum ínter bacramentorum veritatem acíicenícam t ini: tatem diítet; X tquámnon díuellas h atem a díuínítate. Hzc fei€capíta funt Epifi íftolz, quibus ego non poffem contradicere,€ mírorfi Melanchthonem nihil JOMGOUEK OE C. Ni hil profecít.C jid quodn onfolum lrenué cotempfit, fed& cum fuís fraternítateind it? AN AZ. E E errore ipfo itíus videtur. 0E C. Fortafsis non attendüt,quanti (tus charitatem faciat.«X.(T.[ enofcant? OE C. Vtinam. Non ením bet noftra íníutía; atq nobís íllord Em et miferi. aute,quí charítatís expertes. Quís enim loetts charítatí,
lo! l1., do Crínà eos abíiecerís, quos melíor: i doceTn^ec ígnos
) gi jufus d pe
|^ bipropter prene queas: N ATH.ludiciü hoc Chrifto relínquamus. E edeo ad d Epilíols tulam,quam non per omnía clare íntellíoo. Nam& dícta Patrü fuccínctíus índícafti; X noyulla ín quibus haefíto,non adíecifti.Quid fridípfum& IMelanchthoné remor etur? OE C. Nonopi ínor: poterat enimcorám índícare,ETxc& illa mínus folida fünt. Sed eandem cantilen3 canebat, hocaddens:Li eet pro nobís ftare Auguftinus videatur e fretos verbo Domíni€ alíorum doctora, àfüa fentctía non ceffutos. AG ATH. Si vídit Auguftínü vobis aftípulariíndíene factum,quod pac no vobifcü intjt.Sed ondgei fatis perf fuafum etat, lá vobis affentití: quod inde coijcío, quía nuper cdídit Patrü fententías,ín quibus& Auguftini dícta vt fibi fer
Q; uiant

615. DD. lo. OECOL. L'ZNTN. uiíantvíndícat. OZ C. INonígno:ro:veneruntením& ín meas manus: fed optallem illum refpoudiffe Epiftolz mez,quod pluscaufz proderat,nüc mepetít.INo ením, nifi ínfenfatus fim,multis mepeti aculeís non fentío.INa lícetnomen prztereat,ínuídiofiore tame períphrafi traducit, quandoquídem prz alijs Patrum fentétias exponendas lufcepí. X(47. Sí offendit, quis prohibet, quominüs& turefípondeas? veldeeít quod refpondeas 7 OE C. Abundeé fuppetit Nathanacl,& fi nunc ocíum ef(ct,refellerem plerag. N47. Líbellus paruus eft,& putas díluendo non fufficeretempus? OZ C. Argumenta autem non pauca funt. N47. Nondum íntrofpexi penítus: título credidi& bíbliopole,qui aíebat veterü fen tentías índícare,tecü€ díametro pugnantes. 0E C. Ego autem legi& relegi totum, multo mínus quám putabam,fentetíatum reperi: fedfi vís etíam tibí fuper hac re dabímus refponfum. Tu tame prius bene relegíto libellum: ipfe domum ínterím vadam, allaturus promptuatíum fententiarii mearum,€ quíbus oftenda tibi, quam
íncírcumfpecté& àuvfru; in facris doctoribus verfetur.
Melanchthon. 47. INon poterís horulam iftam colloaremelus.^.^,: PFHILIPPFS OMELANCHTHON . Friderico Myconio S. D.
I7 70 tibilocosveterum fcriptor de cocna Domini, vt promifi: qui teftantur illos (dem feníifIe quod nos fentímus: vídelícet,corpus& fanguinem Domini vere ad' effe ín coena Domíníca. Quanquam aute
fides nó pédeatab humana autorítatejfed à verbo Dei:.
tamen
a RE OR d n
rr en VRSERRENIO
ds aiitit
Er RN

EPISTOLARVM LIBER IL 619 ' tame cum Scríptura imbecilles à fortíoríbus confirma tí velit(uuathabere Ecclefie te(iimonía ín omni genere tentationum. Vt enim víuos libenter confulimus,quos, iudícamus vfumaliquem habere fpirítualíum rerü: íta & veteres, quorum fcripta probantur,cenfeo confülendos eíle.Sunt X alie caufze,cur veterum teflimoníanon contemnam. Exiíftímo ením hoccomuniter fenfifíe Ec- deliam,quod ifti(cripferüt.INeg; veró cutum eft,à communifententía veteris Ecclefiz difcedere. Quibufdam valdehebetes vídemur,quod ínverbis Euangelij;Hoc EST CORPFS MEFM, nO vídeamus metaphoram, nec íntellícam?nos ab ínfinítis quzftionibus vníus beneficío metaphorz liberari. Videtur inf(anta effe,fententiam omníum longe abífurdífsima mordícis tenere, cá aliamcommodilfsioram offerat metaphora.Hi defidera bunt ín meiudícium hic etíam, quod ín hís teftímonijs hyperbolas€ allegorías non deprehederim. Ego veró nonígnoro hac eq Qeueze, vtPoctavocar,quibus medicantut has fententías alij. V erüm quíd non poterit eludihac arte,fi licebit allegorías comminifcinoftro arbitríos Quidam ením callidi homínes totam religionis doctrínam hoc modo transformarunt ín Philofophià. Ego has entétías autorumfine gloffematis nudas pro| pofuivtíudiciü candido Lectori relinquete,vtrü de cor poralí prxfentía loquatur,an de fola efficacia. Egoaguíi| deliatuo eas rox alleuerare, quod corpus Domíni ve| ix€aísit in coena Domíníca. Nonnullifine delectu maxi | mumnumerum teftímoniorum congeflerüt, in quibus plerag(unc ambtgua&obícura.INos tantum ea recíta| uimus,qua videbarurelfe quám maximeper(picua.Ozigeaesiuditfuo more allezoijs; uec quícqg ex eo certi
r poteit

Gratianus.
é20 DD.IO. OECOL. ET. HvL. ZVIN. potefi colligi Apud Flieronymum extant locí quídam, quí vtnon magnopere muniantnoftram fententíam, ta men aduerfaríjs nihil patrocínantur. ApudINazanzenum nullam fatís claram fententía reperi. Ex Bafilío cítat Gratíanus locum quendam, quí certe no aduerfatur noftra fententíz.Damafcenum non alfcripfi, quí noftra (ententíam copiose defendit. Et quanquam non admo dum vetus fcriptor effe vídeatur:tamen opínoreum fcrí pfiffe hoc quod díu íam fenferat publice Graeca. Eccefia. Beffarion multorum autorum nomína recenfet,que optarím potíus íntegras eorum fententías pofuiífe:prefertim cum dere táta iuftam difputatione ínftituiffer,& ín js locis verfaret,vbí locupletifsimae biblíothece fuerunt:& íta abundaret ocío,vttam magnum libri& ple nas àué£oz Moy adueríus Trapezontiü(críipferit.Quedam ex Auguftino Gratíanus íntempeftíue detorfít ad canam Domíní,que cítantur contra nos, multos vehementer exercent. Sed íllum locum propríus ínfpecti comperíemus nihilad rem facere. Duoslocos ad fummum, necamplíus, proferuntifti quí à nobís difIentíüt, cx Scriptoribus veteribus ad fententia fuam confirman dam.Egonouum dogma,quod maxímam ruinam reri maximatum fecum trahít, fine firmíoribus teftimonis nonvelím profiteri, Giraueeft enim fuftínere confcientíanyexcitate tantedifcordíc.Caroloftadíus primus excítauíthunctumultüjhomo ferus;fineingenio,finedo&tína;finefenfucommuni,quem nullum vnquam humanítatis officium autíntellizere aut facere anímaduer timus, tantum abeft yt ín eo l'igníficatio alíqua Spíritus fancti anímaduerfa fit:ámo extant manifcfta figna ímpietatis. Intotadocitína folebat izdaiZemz eie ceo. Dài nabat

EPISTOLARVM LIBER IIl 6:1 nabat omnes Leges ab Ethnicís conditas, cotendebat ínforo,Ius ex Mofe dícendum efTe,non intelligens vím & naturam Chríftíane libertatís: totam íllam fanatícam Anàbaptiftarum doctrínam ftatím initio zz au piam. plectebatur, cum caepíffet eam ín Giermanía ferere INí-. Nicola colaus Stork. Et controueríiam de coena Domíni, tan- 5torh. tum odío Lutherí,nonalíqua pietatís opíníone mouit. Etením cum érevpuaxfe ipfius à Luthero ímprobata effet, coepit ifte inflammatusimmani cupíditate vindictae querere caufam vendibilem,qua Lutherí exíftimatione prorfus obrueret.Bona pars Grermaníz teftarí pofsit,ni hil meín hacre fingere. Quanquam fi teftibus opusfit, libelli ipfius aduerfus autorem dícent certífsimum teflimoníum. Inhísapparet hominem neratione quíde alíqua ín fpecíe probabílí moti effe ad fcribendd. Quàm fuauíter nugatur dedemonftratione vocís£7; Quod affert ad caufam tantam Ecclefiz veterís, aut vlItus magni autotís teftímonium: Quz vox eft ín totadí(putatione,ín qua fitalíqua píetatis fignificatio? Tantum vocíferatur, vt nunc folent homínes ada ínter pocula, quí nullis fabulís,nífi maxime profanis, dele&atur. Ad hzcmagnamlibrorum partem cofumit ín conuítijs,&€ homo ínfulíus ftudet etíam vrbanitatís laudem auferre. Quítam ímparatusad tantam caufam accedit,ís oftenditfe aliqua caeca cupiditate przcipitemferrí, non mouerítatíoneautítudío píetatis.Atq; hic eft huíus fabule aeu(a-yoizis: nam Poeta alius quífpíam eft,qui nulli cedít hanc laudem ínuenti dogmatís. V erum hzc de Catoloftadío fcripfi proptet vícínos noftros, vt fi quid autorítatis eft ín noftro teftímonio,admoniticaueantab ífto portento. IMiras ením artes tenet,€ míre Ran of
Ir

622 DD. ficía quib"u is fcinf finua tutam diísímularenoi
hemens& í: aquíetum: candíam,
Vvigle-& inuidia cíto prodit. Infpexi X Vs»quivalphus. de tumultuatur ín hac contr couerlía: fed d aS dí ín eo multa alía ea a, ex quibus iudicium de piitu eíus
fier poteft: prorf fus neci uellexít, nec tenuit fidei tuftitíam. Inepte confundit Buangelit m& polítíc a,necvídet Euang elium nobís cóce e, vt Kami omnium gentium polítfjs vtamur.Contendi: pres] teris non li cere,vt po ofsideant quic quam proprium 3s cimas niit,
lis vultfoluíi nifi docetíbus,quafi vero Buangelium vetet vtí politicís ordinati onib?. Dedou d o ctuilí fophiftice X plane(cdítiose ríxatur. Ad eundem modum de cona Domínt o phiffice cauillatar publ érec'eptafententíam. Apparet ha nc caufam& in vétcribus 9y ynodís agítatam cíIe.Nam ín decretís cítatut fragment um Íym
boli Ephefini non a(pernandum. V tíná vero iftí quí autoríitatem Canonum defendunt,;haberét veteres Canones de dogmatibus.! Nuncenimfere? nullos habent,nifí nupernatos deregno, de dígnítatibus, milibus reSytodorii bus, nihilad Eccleliam pertinenti bi m go veterum 5yveteri autorild4. n:
itimare pofl[um ex hís rijs reperiuntur, vídeo eas| prudent ifst
tudicalfe T lain S Synodi is Nicena Eu.
ffs nostris nor,fi
fimiles.
podoni m autoritatem nlibenter fequo monumcétís,qu:
iX quantugte exí e alicubi ít i hiftomé& fanctifsime
angelium loannís
fpe: xitic CT angrení lis fynodus
X naturam dp bertanis,
S c ca £i mt n|Qo zh ^ M Um "S S. zt to a OQ ua 1o
jles An qu pti(tis noftri temporis, SENT D id »xdínationum decreta plena píetatís
Coddidit. Sed

EPISTOLARVM LIBERIIL 625 Sed nibil opus eft omnes fynodos recenfere. Meo quidem íudício magna eft temerítas, dogmata ferere non confulta Ecclefia veterí.ltag; colleoí hos locos de coena Domíní, vt ín promptuhaberemus teftímonía veterü, ín quibus affirmaturvere adcelle corpus Chrifti ín toena Dominíca.. Vale.
GIRIITLWS IN CAPFI. XE. lDauntiyobitraclautur bac verba: Ego fum vitis vera.
On tame negamus, recta nos fíde charítateqs fincera Chrifto fpíritaliterconiungi: fed nullam nobís coniunctíonís ratíonem fecundum carné cum illo efle,id profecto pernegamus,idaj à díuínís Scripturís omnino alieni dícímus. Quis entm dubitauit,Chrífium etiam fic vítem effe, nos veró palmítes quí vitam inde nobís acquíríimuszAudi Paulum dicentem: Quía omnes vnum corpus fumus ín Chrifto, quía& ftmulti
|"fumus,vnum tamen ín eo fumus: omnes enim vno pane partícípamus.An fortafsis putat ígnotam nobís myIlícze benedictionis vírtutem elle? quae qutm ín nobís fianónne corporalíter quoque facit communicatione carnís Chrifti, Chriflà in nobís habítarezcur ením mem
| bra fidelium membia ChiiftifuntzNefcitis,inquít,quía
membra veítra, membra funt Chrifti? membra igitur Chrifti; metetrícis faciam membra? Abfit. Saluatore| tíam: Quí manducat carnem meam,aít,& bibit fanguínem meum,ín memanet X egoín eo. Vnde confideran dum eíl,non habitudine folim(qua per chatítatem íntelligítur) Chriftum ín nobis effe verumetiam& partícipatione naturali.. Nam quemadmodum fi quís ígne liqueiactam ceram alij cera fimiliter liquefacta ita mitcuerít,

é24 pD.Io. OECOL. ET HVL.ZviIN, cuerít,ytvnum quíd ex vtrífc factum vídeatur, fíc com munícatíone corporis X fanguínís Chrifti pfe ín nobís eft& nos in ipfo. INon poterat ením alíter corruptibilís haec natura corporís ad incorruptibilitatem& vítà traduci,nifi naturalis vítz corpus eí coníungeretur.
CYRILLV$ IN CAP. FL IOANNIS, vbi reprebenduntur Iudei, quod offenft effent fermone Chriffi,demanducALOneCAYBIE,
: Am cüm oporteret eos quí díuínam vírtuteSalua IN ac poteftate fignori míraculo perceperütfer mone eíus libenter fufcípere,& fi qua difficilía vídebantur eorü folutíoné quaerere: contra omníno facíunt,& Quomodo potefthic carné fiam nobís dare, de Deo nó finemagnaímpíetate conclamát:necin menie. venít;nihil efTe impofsibileapud Det. Namcüanima-| les efTent, vt ait Paulus, fpírítalía íntellígereno poteràt.*| Sed fatuítas quz dà tam magnum fibi videtur myfteriü: (cd nos magnü quafo à peccatis alíori pfe&tü facíam?, & firmà fide myfteríjs adhibétes,nundf ín tam fublímibus rebus, illud dmodo aut cogitemus aut proferam. Iudaíct& enim hoc vetbü eft,& extremí fupplícij caufa. Ideo Nicodemus etíà cüm díceret: Quomodo hecfierí poflunt? merito audíuít:T'u es magilter ínIfracl,& haec ígnoraszAlíorüigit,vt dixim»,culpa perdodtí,cü Deus opetet,nó queramus Quomodo'fed operis fuí vía atcg fcientíà illifoli cocedamus.INa quemadmodü quamvís nullus nouítquidnafecundü naturà Deus fit ,iuftificat tamen perfidem, cüm credat praemia illum redditurum; quarentibus eum: fie etfi operit eius rationem ígnorat: 1 cum
€
iiid all i atm A
NEN NE NN

|
EPISTOLARVM LIBER IIL 625; càm tamen fide omnia illum poffe non dubitet non contemné&da probitatis huius przmia confequetur.Ita profe&ó nos affici per prophetam Efaiam Dominus ipfe hortatur: Non enim funt confilia mea, inquit?vt confilià veftra: nec ficut viz veftrz, vie mez funt, dicit Dominus:Sed ficut exaltatur coelum à terra,fic exaltatz íüntvizmezàyvijsveftrisj& cogitationes mezàcogitationibus veftris. Qui aut& fapientia& virtute adeo excellit, quomodo nonoperabitur ita miraculose, vt operum füorüm ratio menténoftram effugiat?Nónne
- videsquid fzpenumeró mechanici faciunt?Incredibiliavidenturnobis nonnunquá enarrare,fed tame quia
[ fimilia ipfos feciffe vidimus,poffe peragi ab ipfis facile
credimus.Quomodo igiturfummis cruciatibus digni noncrunt, qui rer omnium opificem Deum ita contemnüt,vt, Quomodo,in operibus fuis dicere audeàt? quem totius fapientiz largitorem effe nonignorant, quem omnia poffe Scriptura nos docuit. Siveró tu, ó
- Iudee, Quomodo, ctianunc clamas;hanc tuà imperi' tiam ego quoq; fecutus;libéter quomodo ex Aegypto
| exiuiftirogabo, quomodo in ferpentem Mofaica fuit
' virga coucerfa,quomodo lepra manus affeda,vno mo" mento téporis in priftinü ftatum reftituta iterum fuit?
| quomodoinnaturàá fanguinis aquztranfierunt? quo. modo Patres tui per media maria vt peraridam effugce. runt? quomodo perlignü'amaritudo aquarü in dulceRe sui
| dinemrecidit, quomodo é lapide fontes aquarti fluebant,quomodo ftetit Iordanis?quomodo folo clamorc iexpugnabilis Iericho cecidit? Innumerabilia ubt in quibus fi Quomodo queris,vniueríam euertere tibi - Scripturam necefle erit, Prophetarti doGrinà& ipfius *. R Mofi

6:6 npD.Io. OECor. ET Hvr. Zviw. Mofi fcripta contemnenti, Quare credidiffe Chrifto potius vos oportuit,&fiquid arduum videbatur, ab eo humiliter petere,quàm vcluti temulentos exclamarc"Quomodo potefthic nobis fuà carnem dare? Nónne videtis, quia cum hzc dicatis, ftatim cumiíta vocc arrogantia magna fignificatur?
ET. DEINDE.
Men amen dico vobis, nifi manducaueritis carné
Filij hominis,& biberitis eius fanguinem,non habebitis vitàin vobis; c?v. Mifcricors certé ac mitis Chriftus eft, vtàrebusipfis viderelicet: non enim afperéad crudelitatem corü refponditcnec vllo modo contendit/fed viuificanté huius myfterij cognitionem iterü atq;iterir in mentibus eorü imprimere ftudet. Et quomodo quidem carné(uam dabit ad manducandü, non doce 5qui: a intelligere illinon potuerunt. Quàm
»Amagnavero bona fi cü fide manducabunt, adipifcentur,id iterum atq;iterum aperit,vt eterna defiderio vit ad fidem cópellantur, per quam etia doceri facilius
poterüt. Sic enim Efaias dixit:Si eninbinquit,non credideritis necintelligetis.Oportebatigitur fidei primü
radices in animo iacere;deinde illa querere que homini quaerenda funt, illi veró antequà crederentimportune querebát.Hacigi£ de caufa, Dominus quomodo
id fieri poffit, no cnodauit: fed fideid querendum hortatur:fic credentibus difcipulis, fragmenta panis dedit dicens:Accipitc& manducate, hoc cft corpus meum.
Calicem ctià fimiliter circumtulit dicés: Dibite exhoc
omnces,hic cft calix fanguinis mei,qui pro multis cffun deturinremiffionem peccatorum.Perfpicis, quia finc
fide quzrentibus my ftcrij modum nequaquá explanauit; crcLUNO SUR TI
didis
ls MN ando aae aic
oe rM oi Sibi

EPISTOLARVM LIBER IjL 627 uit, credentibusautem etiam non quzrentibus expofuit. Audianthzcqui exarrogantia nondü Chrifti fide fufcipere volunt: Nifi manducaueritis, inquit, carnem Filij hominis,& biberitis eius fanguin&, non habebitis | viram in vobis. Non enim poflunt cum fan&ificatione | beate vitz ficri participes, qui permyfticà benedictio* nemlIefumnon fuüfceperunt: vitaenim fecundü natuF ramille eft,qui ex viuo Patre genitus eftfed non minus corpus quoq; fuum viuificat. Coniun&tü enim ineffaF biliter eftfilio Dei à quo vniuerfa viuificantur,idcirco . corpus faü dicitur,& vnus cum co cft. Nempé poft in! carnationé vnus eft,& vnus manetabfq; diuifione vlla, P praterquá quod Dei Patris verb& templumà Virgi! nefümptum idénatura non funt. Non enim eftciufdé fubftantiz verbo Dei homo affumptus, vnus tamen cü - illo eft coniunctione ineffabili. Quonia igitur SaluatoL riscaro vcrbo Dei,quod naturalitervita eft;coniuncta, F viuificaeffedta cft: quando cam comedimus, tunc vi| tam habemus in nobis, illi coniun&ti quz vita cffecta. eft. Hacde cauíain exufcitandis mortuis non folummodo verbo atq; imperio vt Dcus vtebatur, verumetiam carnem(aam quafi cooperatricem nonnunquá adhibebat:vtreipfaoftenderet:carnem quoque fuam, ; quonià fibi coniuncta eft, viuificá effe, atq; fideles do. ceretfuum,non alterius corpus effc. Nam quando fynagoge principis filiolam fufcitabat, manü cius appre| hendit,vt fcribitur,& erexit, dicens: Puella furge. Ita vt . Deus& verbo& carnis fuz ta&u cam excitauit, vnam P abvnofe Chrifto Deo videlicetatq; hominc operatio nem producens. Quádo ctiam in ciuitaté Naim voca- ? taingrediebatur,& offerebat vnigenitus matris filius :« 3 KR 2 iam

6:8 nD.Io. OECOL. ET HVL.ZvIN. iam mortuus, tetigit corpus eius, dicens: Adolefcens dico tibifurge.Non ergo verbo folüm(emper, vt diximus, verumetiam tactu mortuos excitabat: vt oftenderet corpus quoq; fuum viuificare poffe. Quod fifolo ta&u fuo corrupta reintegrantur quomodo non viuemus 97I CARNEM ILLAM, ET GV$7 AMEYS,ET1T MANDFCAMVS$?Rcformabit enim omnino ad immortalitatem fuam participes fui. Nec velis Iudaicé, Quomodo;querere:fed recordare ,quáuis naturaliter aqua frigidior fit, aduentu tamen ignis frigi"ditatis fuz oblita"ftuat. Hoc fané modo etiànos,quiuis propter naturam carnis corruptibiles fimus, patticipatione tamen vitz ab imbecillitate noftra rcuocati ad proprictatem illius,ad viram teformamur. Oportuit cnim certe vtnon folümanima perSpiritum fanctum inbeatam vitam afcenderet, ycrum etiam vt rude atq; terreftre hoc corpus cognato fibi g guftu, tatu,& cibo adimmortalitatem reduceretur, A eh CHRISOSTOMFES IN$ EXTF M Hh** caput Ioannis, Homilia XLV.
"Vando enim fubit: quarftio. Quomodo aliquid fiat, fimul fubit incredulitas: ita& Nicodemus perturbatus efti inquiens: Quomodo poteftho3noin ventré matris fueiterato introire?Itidé& hi nüc: uomodo po tefthic nobis carnem fuam darc ad màducandü?Nam fi hocinquitis, cur nonidemin quinq; panummiraculo dixifti? Quomodo eosin tantum auxit? Quiatunctantü faturari cnrabantinon confiderare miraculum. Sed resipfa tunc docuit, inquies. Ergo €x co&hac credere oportuit, ci faciliafadu effe. Propterea id prius fecit miraculum, vt perillud non effent amplius
le elo acd MP adl at aif
dnos ise Duca

EPISTOLARVM LIBER JIL 629 amplius increduli hisque poftmodum diceret.Illi quidem tunc temporis nihil ex his ditis, nos ipfius beneficij vtilitatem cepimus. Quare neceffarió dicendum, quàm admiranda myfteria:&cur datafint,& quz'nam corü vtilitas. Vnü corpus fumus,&membra excarne & offibus eius: quarcinitiati cius preceptis parere debent.Vrautem non folüm per diledionem, fed re ipfa in illam carnem conuertamur, per cibum id efficitur, quem nobis largitus eft. Cüm cnim fuum in nos amoremindicare vellet, percorpus fuum fenobis commifcuit,&in vnum nobifcumredegit, vt corpus cum càpite vniretur:hoc enim amantium maxime eft.
CHRISOSTOMVS IN.CAPFT XXVI.. UMatthbei, Homilia L XXXIIT. Igilandum igitur eft: non enim paruum fuppliciü V indigné communicantes expe&tat. Cogita;quantaindignatione aduerfus proditorem, aduerfus eos qcrucifixeruntipfum mouearis:& caue netu quoque corporis&fanguinis Chrifti reus efficiaris. Illi acerbiffime trucidarüttu poft tottantaq; beneficia fordidafufcipis omnia. Non enim fufficitipfi hominé fieri,flagellis interim cedi: fed nos fecumir vnam; vtita dicam,mafTàm reducit: neq;id fide folü,fed reipfanos corpus fuum efficit. Quaigitur re mundiorem effe nó oportet eum, qui hoc facrificio patticipaturus cft? quos radios folares non deberet excedere manus illa, quz hanc coronam pertractat?os, quodigneimpletur fpirituali? lingua, quz cruentatur hoc admirabili fanguine? Veniatin ménté tibi quo fis honorehonoratus, quamenfa fruaris. Eananq; re nos alimur, quá angeli videntes tremunt,necabfq: pauore propterfulgorem R 3 qui

630. DD.Io. OECOE. E T Hvr. ZviN, quiinderefilit afpicere poffunt:& nosin ynam cumillo maffam reducimur, Chrifti corpus vni,&caro vna. Quisloquetur potentias Domini? auditas faciet omneslaudes eius? Quis paftor vnquam membris füis oues fuas nutriuit*Multe matres polt partum alijs nutricibus infantes dederunt, quodipfe facere noluit: fed proprio corpore nos alit,&fibi coniungitatque conglutinat.Confideremus autem,inquies,licet aperté ad omnes pertincat. Namfiad naturam noftram defcendit,patet quóniam'ad omnes: quod fi ad omnes,&ad vnumquenque profecto. Sed curnon omnes inde lucrum confecuti funtiinquies? Id certé non illius caufa, qui maximé hocoptat; accidit,fed eorü culpa quieum fufcipere nolunt. Singulis enim fidelibus perhoc myfterium fe coniungit:& quos peperit, nonalij nutriendos tradit, fedipfe(tudiofiflime alit. Hacetiam re tibi perfuadens,carnemillum tuam affumpfiffe. Tanta igitur charitate atque honore affecdtinó torpeamus. Non videtis quanta infantes animialacritate mamillas arripiunt, qua preffionc papillis infiguntlabia?nonminore cupiditate nos quoque ad hanc menfam,& ad huius calicis fpiritualem accedamus papillam: imo veró maiore defiderio, quafiladentes pueri gratiam Spiritus(ugamus: vnus fitnobis dolor, vnamoettitia, fihoc alimehto fpirituali priuamur. Non funt humanz virtutis hec opera,quz tuncin illa coena confecitipfe nunc quoque operatur, ipfe perficit:miniftrorum nos Ordinem tenemus: qui veró hacc fandificat,& tranfmutat, ipfe cft. CHRISC.

P a A E AE c d i à : TOP M M Dx vta s y*
EC A EPISTOLASRVM LIBER IIL| 651: CHRYSOSTOMFES DE.DIG NT tate Sycerdotum. i TZ Sau(50 Tis Tas Qum oues; HT T2 mites ()s xa iucYeyt al) Gps Catan quic CIT QV TER v0 X6001 ng] dd porn auisy ris Due cing a ioeadoq ng 264^, oett.
ij "a
IDEST,
O' ingens miraculum. O' magnam Dei beneuolentian erganos. Is qui fedet fuprà cum Patre, illa hora omnium manibus dctinctur,& dat fe volentibus circumdare& complet.
VFVLGARIFS IN MATTH AEV M. Y'99 eme, TS T i51 gp So a DING TET e id Capua Det mQO xo Wat JU] vou y qig Té gay éiyo T2 Qaoiuona, IDVEST,
Non enim dixit,hoc eft Symbolum: fed;hoc eft corpus meum,demonftratiue: ne quis putaret ea quz cernuntur typum effe.
VVLGARIVS IN MARCFM. Vm bencdixiffet:hoc eft;gratias egiffct, fregit patlem:d quod etiam nos facimus,;preces adiungedo,HOC EST CORPFS MEFV M:hocinquam, quod fümitis.NO enim figuratantü& exemplar quoddam Dominici corporis panis eft, íedin illum conuertitur corpus Chrifti.Dominus enim dicit: Panis quem cgo dabécaro mea eftnon dixitfigura eft carnis mec: fcd,Caro mea eft.Etiterü:Nifi ederitis carnem Filij hominis.Et quomodo,inquis,caro nó videtur? O' homo, propter noftram infirmitatem iftud fit: quia enim panis quidem& vinum exhis funt quibus affueuimus, ca
non abhorremus; fanguinem vero propofitum& carK 4 nem

&
632 DD.Io, OECOL. ET HVL,ZvIN, nem videntes,non ferremus fed abhorreremus. Idcirco mifericors Deus;noftrz infirmitati condefcendens, fpeciem quidem panis& vini feruat, in virtutem auté
carnis& fanguinis tranfelementat.*
HILARIFS LIBRO OCT AFOQ de Trinitate.
Iveré igitur carné corpóris noftri Chriftus affumpit,& veré homoille,qui ex Marianatus fuit, Chriitus eft, nosd; vere fub myfterio carné corporis(ui fumimus,& perhoc vnü erimus, quia Paterin co eft;& illeinnobis:quomodo voluntatis ynitas afferitur,cüm natüralis per Sacramentiun proptrictas perfedta Sacramérum fit vnitatis 2: Non cft humano aut feculi fenfuin Deirebus loquendum,neque per violentam atq; impudentem praedicationem coeleftium dictorum fanitati, aliene atqueimpisz intelligentiz extorquenda peruerfitas eft. Quz fcripta funt legamus,& quz legerimus intelligamus,&tum perfe&z fidei officio fungamur. Denaturali enim in nobis Chrifti veritate qu dicimus nifi ab co difcimus, ftulté atque impie dicimus.Ipfe enim ait: Caro mea veré eft efca,& fanguis meus veré eft potus. Quiedit carnem meam,& bibit fanguinem meü,in me manet,& egoin eo. Deveritate carnis& fanguinis nó reli&us cft ambigédi locus. Nüc cnim&ipfius Domini profeffionc,& fide noftra, veré caro eft& vere fanguis eft. Echec accepta AItq; haufta id efciunt,vt& nos in Chrifto,& Chriftus innobis fit. Anne hocveritasnon eft? Contingat plané his verum non effe, qui Chriftum Icfüm verum effe Deum negant Eft crgo in nobis ipfe per carnem,& fumusin co, dumíecum hoc quodnos fumus,in Deo eft.Quod aüt inco

EPISTOLARVM LIBER IIL 6535 inco per Sacramétum communicatz carnis& fanguinis fimus ipfe teftatur, dicens: Et hic Mundus iam me non videt,vos autem me videbitis, quoniam ego viuo, & vos viuctis:quoniam ego in Patre meo,& vosin me, &egoin vobis.Siv oluntatis tantiim vniratem intelligi vellet; curgradum quendam atq; ordinem confummandz vnitatis expofuit, nifi vt cüm ille in Patre per naturam diuinitatis effet, Ros contrà in eo per corporalem cius natiuitate,& ille rurfum in nobis per Sacramentorum ineffe myfterium crederetur, acfic perfetta per mediatorem vnitas doceretur:cum nobis in fe permanentibus ipfe maneret in Patre;&in Patre manens ipfemaneretin nobis,&itaad vnitatem proficeremus: cüm quiin eo naturaliter fecundum natiuitatem azternamineft,nos quoq;in co naturaliterineffemus ipfo in nobis naturaliter permanente.Quod autem naturaliterin nobis haecvnitas fit; ipfe itateftatus eft;Qui edit carnem meam,& bibit fanguinem meum;,in me manet,& egoin eo. Sicut mifit me Paterviuens,& cgo viuo perPatrem. Etqui manducatcarnem meam,& ipfe viuctperme.Viuitergo perPatrem:&quomodo per Patrem viuit; codem modo nos per carnem cius viucmus.Hzcergo vitz noftre caufa eft,quod in nobis manentem per carnem. Chriftum habemus, vi&uti per eum ea conditione qua viuit ille per Patrem. Si ergo nos naturaliter fecundum carnem per eum viuimus: id eft;naturam fuz carnis adeptí.quomodo non naturaliterfecundum$piritumin fe Patrem habeat, cüm viuat ipfe perPatrem?Item:Hzecautemidcirco cómemorata funtànobis,quia voluntatistantum inter Patrem& Filium vnitatem haretici mentientes, vnitatis noftre ad
: R$ Deum

634 DD.Io, OECOL. ET HVL. ZviN. Deum vtebantur exemplo,tanquam nobis ad filium,& per Filium ad Patrem obfequio tantum& volütate rcligionis vnitis, nulla per Sacramentum carnis& fanguinis naturalis communionis proprietas indulgere'tur, cüm& per honorem nobis darum Deci filij,& per manentem in nobis carnaliter fili,&in eo nobis corporaliter& infeparabiliter vnitis myfteriü verz ac naturalis vnitatis fit predicamdum. CYPRIANFS AD CAECILIVM. Varendum eft enim, ipfi quem fint fecuti. Nam fi Q» facrificio, quod Chriftus eft, non nifi Chriftus equendus eft: vtique id nos obaudire& facere oportet, quod Chriftus fccit;& quod faciendum cffc iandauit.
CYPRIANFS IN, SERMONE DE cena Domini-[i tamen non fallit titulus;fed cuin[cung, et autaris opusapparet
non e[fe recens fcriptum.
Anis ifte quem Dominus difcipulis porrigebat, Pos effigie,fed natura mutatus,omnipotentia ver- bifa&useftcaro:&(icutin perfona Chrifti humaz nitas videbatur,& latebat diuinitas:ita Sacramento vifibiliineffabiliter diuina fc infudit effentia, vt effet religioni circa Sacramenta deuotio,& ad veritatem, cuius corpus Sacramenta funt/fincerior patéret acceffus,víq; ad participationem Spiritus. ; IREBUNT PNE

[
EPISTOLARVM LIBER IIL. 655 IRENAEFS LIBRO OFINTO CON traValeniinum, Pagena 294.
Aniaut&omní modo, qui vniuerfam difpofitionem Dci conremnüt,& carnis falutem negant,& rcgenerationé cius fpernunt, dicentes,non cam «apacem effe incorruptibilitatis.Sicautem fecundum hzc videlicet,nec Dominus fanguine fuo redemitnos, ncque calix Euchariftiz communicatio fanguinis cius, ncq;panis quéfrangimus cómunicatio corporis eius cít. Sanguis enim nó cft, nifi à venis& carnibus,& áreliqua quz cft fecundü hominé fubftátia: qua vere fadtü verbü Dei, fanguine(uo redemitnos. Quéadmodü& Apoftolus cius ait:In quo habemus redemptione per fanguiné eius,&remiffioné peccatorü. Et quonia m& bra cius fumus,& per creaturánutrimur, crcaturà aute ipfe nobis praftatfole fuü oriri faciés,& pluens quemadmodáü vult,cum calicée,qui eft creatura,fuum corpus confirmauit,ex quo noftra auget corpora. Quando cr£0&mixtus calix,&fra&us panis percipit verbü Dei, fit Eüchariftia fanguinis& corporis Chrifti: ex quibus augetur& cófiftit carnis noftra fubftantia. Quomodo càrnemnegant capacé effe donationis Dei, qui eft vita eterna,quz fanguine&corpore Chrifti nutritur? Ad hunc modü,&alioloco Irenaus ratiocinatur, nó poffe carné prorfus perire, quia corpore Chrifti nutriatur:]i. 4.cótra Valent.Pa.257.Quomodo aütruríus dicunt carné in corruptioné deuenire,& nó percipere vitam, queà corpore Domini& fanguine alitur.Et pauló poft: Quéadmodü enim q eftà terra panis,percipiés vocatio né Deiiino comunis panis eft,(cd Euchariftia;cx duabus

636 pD.Jo. OEcor. ET Hvr.Zvrw. bus rebus conftás, terrena& coelefti: fic& corporanoftra percipientia Euchariftiam ,jiam non funt corruptibilia, c.Extantinter Ambrofij libros, duo libelli,quorum altertitulum habet de myfterijs initiandis,alter de Sacramentis: in his palàm affirmatur, quOd nó tantüm fignificet panis corpus Domini,fed reipía corpus Chri fti deturin coena. Ego hoslibellos video nonadmodü diffimiles effe aliorü Ambrofij fcriptorü.Etin pofteriore citatur Greca figura 727&zi&ew 14690», morc Ambrofijfedvtnon fint Ambrofi,(funt enim fic fatis confufé fcripti)apparettamé circiter illa tempora natos cfle:recéfetur enim vetus mos qui folitus eft obferuari in baptizádis his,quiiam grandes natu recipiebant Euangcliü.Et tantü duorü Sacramentoriüi mentio fit, Baptiími, é&Coenz Domini.Ibi ficlegitur. Forté dicas, Aliud vidco:Quomodo tu mihi afferis,quód Chrifti corpus accipià? Et hocnebis adhuc(upereft vt probemus. Quatis igitur vtimurexemplis? vt probemus non hoc cflc quod natura formauit,(cd quod benedictio confecrauit:maioréd; vim effe benedi&ionis;.quàm naturc,quia benedi&ione ctià natura ipfa mutatur.Virgam tenebat Moyfes,proiecit eam,& fa&ta cft ferpens.Rurfus apprehenditcaudá ferpentis,& in virge naturá reuertitur. Vides igitur prophetica gratia bis mutatá effc naturam,& ferpentis,& virgz. Currebant Acgypti flumina puro aquarü meatu,fübito dc fontiü venis fanguis coepit erüpere.N6 eratpotusin fluuijs. Rurfus ad Propheta preces cruor ceffauit fluminü, aquarum natura remcauit. Circüclufus vndiq; erat populus Hebreorü;hinc Acgyptijs vallatus, inde mariclaufus: virga leuauit Moyfes, feparauit fe aqua,&in murorü fpeciem congelauit;atq; 2 inter

"
EPISTOLARYVM LIBER III. 637 inter vndas via pedeftris apparuit: Iordanis retrorfíum conueríus cótra naturamin fui fontis reuertitur exordium. Nonne claret naturá vel marinorü fluctuum, vel fluuialis curfus effe mutatam? Siticbat populus patrü, MEMO fes petram,& aquade petra fluxit. Nunquid non preter naturam operata cítgratia,vtaquàvomeret petra, quánó habebatnatura?? Marath fluuius amariffimus crat, vt fitiens populus biberenon poffet. Mifit Mofeslignü in aquam,&amaritudinem fuam aquarum natura i depofuit,qu am infufa fubito gratia temperauit.Sub Elifzo Propheta vniexfilijs prophetarü excuffum eft ferrum de fecuri,& ftatim merfum eft.RogauitElifzü qui amiferat ferrum,mifit etia Elifeus lignum in aquam,& ferrum natauit:vtiq;& hoc prater natürá fa&ü effe cognofcimus. Grauior eft enim ferri fpecies, quàm aquarum liquor. Aduertimus igiturmaioris effe virtutis gratià, quàm naturam. Et adhuctantü propheticx benedictionis numeramus gratiam.Quod fi tantü valuit humana benedi&io,vtnaturá conuerteret: quid dicemus deipfa confecratione diuina, vbiverbaipía Domini Saluatoris operatur? Nam Sacramentü iftud quod accipis, Chrifti fermone conficitur. Quod fi tantum valuitfermo Eliz,vtisnem de coclo deponerct:nó valebit Chrifti fermo vtfpecies mutet elementorum? Detotius Mundi operibuslcgifti Quiaipfe dixit,&fa&a funtipfe mandauit& creata funt.Sermo ergo Chrifti, qui potuitex nihilo facere quod nonerat, non poteftca quz funtinid mutare quod non erant?«c. Hac tam loriga recitatio exemplorum claré oftendit, autorem fenfi iffe panemnon effe tantüm fignum; fe s naturam p: nis muta ü."Gratianus Citauit locum ex Auí rüítino,

6,8 pp.Io.Orcor.ET Hvr. ZviN.
guítino, qui malé dctortus ad coenam Dominicà multos offendit. Quare ne quis imprudens falleretur, duxi cum afcribendum ac reponendum effe: priüs recitabo totum caput, vt extatinlibro Decretorum. Prima quidem hetefis in difcipulis Chrifti,velutà duritia cius fermonis facta cft.Cüm enim diceret: Nifi quis manducauerit carnem meam,& biberitfanguinemmeum, non habebit vitam zternam.Illi veró non intelligentes dixeruntadinuicem:Durus efthic fermo.Quis enim poteít manducare? dicentes: Durus eft hic fermo,(cparaueruntfe abillo,& remanfit cum duodecim difcipulis, Difcedentibus,illis inftruxit,cos qui remanferunt: Spiritus cftinquit, qui viuificat, caro nihil prodeft. Verba quz locutus fum ad vos,Spiritus& vita funt. Intellexiftis fpiritualiter, Spiritus& vita funt. Intellexiftis carnaliter, ctiam fic illa Spiritus& vita funt: fed tibi non funt Spiritus& vita, qui fpiritualiter non intelligis: fpiritualiterintcelligite,qua locutus fum. Nó hoc corpus quod vidctis,manducaturi cítis,& bibituriillum fanguinem, quem cffufuxi funt qui me crucifigent: Sacramentum aliquod vobis cómendaui, fpiritualiter intelletü viuificat vos. Caro atit non prodeft quicquà. Scd quomodo illiintellexeruntficrcfponderunt:Carné quippe fic intellexerüt, ficutin macello venditur, aut in cadaucre dilaniatur.Sciens autem Iefus, ait:Hoc vos fcandalizat, quia dixi, Do vobis carné mei manducare,& fanguine meü bibere. Si ergo videritis Filia hominis afcendenté vbi priüs erat. Quid efthoc?hic foluit quod illos mouerat/hinc apparebit vnde fuerátfcandalizati;hic plané intelligent.Illi aüt putabant erogaturü corpus fuü. Ille dixitfc afcenfurü in coclum, vtiq; intcgrü: Cüm videri

EPISTOLARVM LIBER III. 659 tis Filium hominisafcendenté vbi erat priüs, certé vcl tunc videbitis, quianon eo modo quo putatis, erogat corpus fuum:vcl tunc intelligetis, quia gratia cius non confíumitur morfibus.Ité donec feculum finiatur, Dominus furfum cft: fed tamen etia hic nobifcü eft veritas Domini.Corpus enim in quo re(urrexitin vnoloco cffce oportet, veritas aüt eius vbique diffufa eft. Ha&enus recenfuitotü caputeo ordine, quo apud Gratianü extat.Eft aütex varijs locis con(utü;quorum aliqui intem peftiué deporquentur ad coeni Dominicá.Nemo ignorat,quantü referat,quo loco, quaoccafione aliquid dicatur:aut multa aliter dici cüm obiter ad aliquam rem alludimus, quàm vbi tota de re inftituitur integra oratio. Quarc& nos expendere couenit, quoinloco,quo confilio hz fententiz ab Auguftino dicantur: quod cü fiet,intelligemus cas non refragarirecepta fententia: de coena Domini. Aciure defiderari diligentia poteft in his, quitot feculis docuerunt Ecclefias,& infinitas difputationes de coena Domini reliquerüt:neq; tamcn dederunt operam vt huiu(modi locos,qui poterant Le&orem non ftultum offendere, vel patefacerent,vel refutarent. Ego Gratianum exiftimo priuati vfus caufa hos centones collegiffe, qui poftea, quia Pontifices non curauerunt, yt haberet Ecclefiaaliquam fummam vel dogmatum, vel ordinationum Ecclefiafticarum, ab omnibus auidé recepti funt. Nu(quam enim alibi extabat vllius frnodi memoria, nufquam ordinationes Ecclefiaftice perinde in vnum aceruum colle&x reperiebantur. Porró nemo non cupiebat veteris Ecclefie ada& decreta cognofcere. Sed apparct iftum bonum virum dum omnia conuerrit; quz: dam.

6é4o DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN, dam parum congruentia interdum contexere. Certé hoc caput ex diffimilibus locis coaceruatum eft. Nam initio verfus aliquot fumpti funt ex enarrationc Pfalmi quinquagefimi quarti, vbi hec extát verba. Prima herefis indifcipulis Chrifti velut ad duritià fermonis ipfius fa&a eft.Cüm cnim diceret: Nifi qüismáducaucrit carnem meam,& biberit fanguinem meum, non habebit vitamin fe:llli no intelligentes dixerunt ad inuice; Dufus eft hic fermo,quis potcft eum audire? dicétes, quia durus eft(ermo hic,feparauerunt fe ab illo. Et remanfit cüalijs duodecim. Tantü fumpfit ex enarratione Pfalmi quinquágefimiquarti:cetera quz fequuntur vfq; ad poftremá periodum,mutuatus cft partim ex enarratione Pfalmi nonagefimi oGaui, partim ex commentario in fextum caputIoannis, vbi Auguftinus de fru&u Sacramenti, cu de manducatione fpirituali multa dicit, ""quznosnoninuiti ample&timur.Atqui haecnonimpediuntmanducationé ceremonialem.Nà vt vfus Sacramenti cognofcendus cft, ita ctii ritus à Chrifto inftitutus retincri debet, ficut vcrbü oportetretinere. Paulus cniminquit;Euangeliü effe potentia Dci ad(aiuté omni credenti: hoc eftfidem& Spiritum fan&um concipi perEuangelium, perverbum& per Sacramenta. Neq; enim funt inftituta Sacramenta tantüm vt fint profeffionis noftrz figna coram hominibus, ficuttoga fignü Romani ciuis crat: fed funt tradita, ut per ea cori Deo erigantur corda noftra,& fidem cócipiant.Adeft Deus, &impellitac mouet corda perhzc qu& auribus atque oculis percipimus.Ttáque quz de manducatione fpiritualialicubi dicuntur, nonimpediunt ceremonialem. Necideo abrogáda cft Chriftiinftitutio, quia fine Spiritu

EPISTOLARVM LIBER IIL 4641 ritu fancto inutilis eft: fedillud magis confiderandum eft, necSpiritum fan&um contingere, nifi cum Verbo acSacramétis corda concipiüt confolationé.Sed poftrema periodus magis offendit,quam tame cüm vidcrimus vnde fumpta fit, intelligemus nihilad hancrem facere, Eftaüt(fumpta ex comentario in feptimü caput Ioànis,exinitio triccfimi tractatus. Et vtintelligi poffit, nullamibi mentionem coenzfieri, integra fentétia ponenda eft.ficinquit Auguftinus:Euangeli;(an&ilectionem ,dequa pridem charitati veftrz locuti fumus ,ifta quz modole&a cft, hodierna confequitur.Dominum loquentem audiebant& difcipuli&Iudzi, veritatem. loquentem audiebant& veraces& mendaces, charitatem loquentem audiebant& amici& inimici, bonumloquentemaudiebant&boni& mali.Illi audiebant/fedille difcernebat.Etquibus fermo prodeffet,& profuturus effet,videbat& preuidebat.Inillis enim qui tunc crant, videbat: in nobis qui futuri eramus prauidebat.Nositaq;ficaudiamus Euangeliü,quafi przfentem Dominü:nec dicamus;O illi felices,qui cum videre potucrüt: quia multi in cis, qui viderüt& occiderüt: Multi aütin nobis, qui nó viderüt& crediderüt. Quod enim preciofum fonabat de ore Domini;& propter nos fcriptü cft,& nobis feruatü e(t,& propter nos recitatur,& propterpofteros recitabitur,& donec(eculum finiatur.Surfum eftDominus, fed etiam hic cft veritas Domini. Corpus enim Domini in quo rcfurrexit, in vnoloco effe oportct,veritas eius vbiq; diffufa e(t.Dominü ergo audiamus:& quodipfe donaucrit.de verbis cius&nos dicamus,c"e.Vulgati codices habét: Hic cft vcritas Dominus,corpus enim Dominiin quo refarre1 N xit,

642 DD.lo. OECOorL. ET HvL. ZviN. xit, yno loco cffe poteft:(ed homi
des litera vi facile judicare pof ah nt, hang IcGionemendofam effe.Plane habet aliqua fedulitatis laadeniGratianus, quodnon grat atus ei rU excutere,&
huncfententiarü aceruüvndiq;ex tam varijs locis congerere:fed cümin hoc acroeic, cófcientizin difcrimé
vocentur, nó cft tutü huiufmodi excerptis fidé haberc.
Interdü fententia funt mutilatz,interdü malé dctorta.
Idem enim alio didü loco, no femperidem»valet. Neq;
opus cftprocul exépla quxrere:velhazc yna Auguftini
fententia oftendit, quantum fuo pofita loco diítetab.
intelle&u, quem paritin alio loco. Palàm cft, Auguílinum hic prorfus nullam mentioné coenz Domini facere. Iubetaudire Chriftum in Euangelio loquentem:
quiaipfe cori nuncnó doceathomines.Loquitur igirur de couerfationc vifibilisqualé oportet effe docétis.
Hancnegat competere Chrifto paffiminter homines:
: quia o otteat vno inloco, videlicetin coelis perpetua
cius Ns conuerfíationé. Ne verbüquidemhic de coena
Domini dicitur. Tantü negat conucr(ationé vifibilem,|
NM qualis eft docentis competere Chrifto paffim.Hocmihi quidem nor videtur apté ad coenam Domini dctor- queri. Ac fi quis eft, cui hiclocus perfuadet, Auguftinü
fenfiffe quód corpus Chrifti no fitin coena:is mco iudid cio ytitur conieQuralcuiore, quàm res tanta poftulat.
* Ego quidénonü dogmain Eeeléfia fecutus, hanc conieduri profiteri nó vclim. Tota oratio.de perpetua cóuerfationeloquitur:ex qua fi vnum verfum tranftulerimus ad alios przfenticmodos,quomodo fciemus Auguftinü voluiffe hunc dealia reintelligi, quàm de qua
in prafentia loquebatur, Vulgo aiunt verba íccundum
fubicdam
nes non oninino rit

EPISTOLARVM LIBER IIT.| 645 fübie&am materiá accipienda effc:quod(i hic facimus, facilé poterit intelligi, hunclocum non patrocinari his qui negant corpus Domini adeffe in coena. Nonignoro,multa paffim occurrere dictain' fcriptoribus, quz fufpicaxingenium varié afficere queant. Nam alias alitcerloquuntur,cümin alio argumento obiterhancrem attingunt:fcd non eft iudicanda conicQuris hec cau(a, certa&clara teftimonia proferenda funt,ex quibus veteris Ecclefix fententiam colligamus Si in religione valebunt coniedurz,omnia poterunt labefa&ari.Hac €ó dico, vt Le&or expendat, quomodo in hocloco aliud Auguftinus dicat,aliud perconiecturá ratiocinenturifti, qui eum ad coenam Domini transferunt; Cüm. autem Auguftinus hicrfullam mentionem coenz Domini fecerit,non eftcau(a;cur hiclocus offendat quenquam. Nullam hic difpátationéinftitui, neminem decrcui lzdere,neq; quicquá dixi ad yllius contumeliam. Tantum hunc locum Auguftini patefacere volui, de quo fepeinterrogatus füm.Neq; qui(qua egre ferre debet, quodinre tantaiudicaui, no temeré fidé habenda cflc vulgo éitatis teftimonijs, fed confiderandum effe, quoloco;quo confilio,di&afint.Hec cura mca non eft reprehendenda inhis qui veritaté querüt. Nam fiinforo arbitratur inciuile cffejno infpedtatota Lege pronüciare:multo magis in Cotrouerfijs religionis, decetnos integra teftimonia requítrerc. Neq; vero quifquà mihi perfuaferit;,Auguftinü hocloco ficalligare corpus Chri fti ad vnülocü, vt nufquáa alibi effe poffe cófirmcet, prz. fertim cü Scriptura nufquaaffirmet; Chriftü ita vno in loco effe, vtalibi effe non poffit. Quid enim afferri poteft; przterhumanz rationis iudiciü?cur hocmodoin$42 cludamus

h
644 DD.Io. OECOL. ET HvL. ZviN. clüdamus Chriftum in vnum locum? Quód fi fatis efft
putaffent veteres;nunquam extitiffentvllae Bebiii MM fiz, de przíentia corporis Dominiin coena. Quisenim non viditabfurda quz confequebantur? fed omnes ita fenferun6 iudiciü rationis debere Scripturz cedere. Et idem autor Ioan.6.de Chrifto inquit: Filiü hominis, tametíi verfareturin terra,tamé in vnitate perfoncin coelo fuiffe:yerba eius hec funt:Chriftus ergo vnus eft ver-bü;anima&caro. Vnus Chriftus filius Dei& filius hominis: Vnus Chriftus filius Deifemper, filius hominis extempotre. Tamen vnus Chriftus fecundü vnitaté perfonzin coelo erat; quando in terraloquebatur: fic erat filius bominisin coelo, quemadmodà filius Dereratin terta.Filius Dei interra, in fufcepta carne: Filius homi: nis,in codloi in vnitate perfona. Ego igitur monco Le&oré,primü yt meminerit;,noh potie de coena Domini
exhoc Auguftini loco iudicati, cüm cius rei null lafiat:
ibimeritio.Quoquo modo autoritas huius locidefen" datur,tamen nom debet plus valere quàm alia clara& aperta teftimonia Hilarij aut Cyrilli, quz manifefte afy corpus Chrifti adeffe in coena. Neq; ego vllam fatis firmam rationem inuenio, curab hac(entétia difcedamus.Fieri potcfL, vt alia fe Bteila blandiaturociofo animo,quz eftmagis confentanea humano iudicio: prafertim fic inftrudta& ernataar gumétis erudite cogitatis.Sed quid fietin tentatione, cüm difputabit conÍcientia, quam habuerit caufam diffentiendi à recepta fententia in Ecclefia? Tuncifta verba, Hoceft corpus meum,fulmina erüt.Quid his opponet mens perterrefadta?quibus Scripturis,quavoce Dei muniet fe,acfibi perfüadebit neceffario fuiffe hic interpretádam metaphoram?

EPISTOLARVM LIBER III 64; phoràm? Non fatis periti videntur horum certaminum ift; quitam facilé ferüt noua dogmata:qui fic dele&antur ingenio, vt magis admirentur vafré cogitatas rationés,quàm verba Scripture.Ego fcio quàm leuiterin t&tatione excutianturnobis é manibus, rationes illa diffentiétes à Scriptura, quantü&uis antea viíz plaufibiles. Etaccedithocinifta controuerfia magis,quàmin alijs, quod vniuerfz Ecclefiz,ac totiimperio minatur horribilem mutationé.Tanti fcadali confcientià fuftinere fine claro& certo teftimonio Scripturz,quis poflit?Ego itaq; fequor veteris Ecclefie fententiam, quz affirmat adeffe corpus Chriftiin coena: aciudico hanchabere Scripturz teftimoniü. Nó enim inuenio firmi rationé, cur nomine corporis in verbis coenz oporteattantum abfentis corporis fignü intelligi. Quanqua enim fermo in facris literis plenus fit igararum omnis gencris, tamen plurimum inter narrationes rerum geftarü intercit,& inter ordinationes diuinas,feu dogmata de natura,fcu voluntate Dei. In narrationibus exponuntur res interhomines gefta: vbiferies fa&torü fubie&a fenfui, cogit nos abíurde di&a figurate interpretari. Siin praceptis feu dogmatibus,que de natura& voluntate Dei loquuntur,idem conemurfacere; quid confecuturum fit facile poffunt homines eruditi exiftimare.Hic cü abfurditas impingitin alios clariores locos Scripture;feu fidciarticulos, corrigenda eft beneficio figurarü, fed fi tantüin rationem impingat, nó in Scripturas, couenit przferre verbum Dei iudicio rationis.Neceffe cft enim certam effe fententiaillorülocorü, vnde dogmata fcu* articuli füumütur. Quod fi nobis licet hosquoquo modointerpretari, deprauari poterüt omnia. Fuerüt olim
S. 3 aftuti

646 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN, aftutihomines,qui hacratione totam doGrinam Chriftiani transformaueruntin philofophià. Hi iudicabant Chriftianos, homines illiteratos, quia parüm aftutée intelliserét eaque figuraté ac te&é dicta effentmulta abfurda dogmata fine caufa amplexos effe.Poffem exemplarecitare:fed habenda eftratioinfirmi Le&toris: facilé enim perturbantur imperitorum mentes. Annemo fuit noftris temporibus,qui fignificauit huiufmodi callidainterpretatione pleraque dogmata mitigari poffc? Abrahe mandatum eft,vt circumcideret preputiü. Quis nonirrifitinter Ethnicos?Neq;tamen licuitilli cüm inftituerctur ritus, aliud fufpicari, quàm quod verba fonant. Homo aftutus poterat difputare, rem tam ridiculàm nullo modo precipi à Dco:ted fignificari,libidines effc cohercendas ac frenadas. Hoc fum vfus exemplo, cüm aliamulta reperiantur magis illuftria:fed no velim fciens perturbare imbecilles animos.Nullus autemlocus Scriptura proferri poteft, qui teftetur Chriftum nà adcffe in coena,qui cogatinterprcetari verba coenz allcgorice.Nec vfus Ecclefix veteris cogit eainterpretari allegorice:tantum repugnat verbis abfurditas,qua im^ pingitin iudiciü rationis. Hzcnon eft fatis magna caufa, curà verbis difcedamus. Sihocgenere abfurditatis patiemur nos abftrahi à Scripturis, nihil habebimus prafidij in vlla tentatione. In afflidioniDus iubemur petere, fperare,& expe&are auxilium à Deo. An nihil caufz habet hic ratio, curreclamet? Non cernitur przfentia Dei,fi quid promifit boni, videtur alijs promifif' fevvideturenim irafcinobis propter peccata. Hic maximarationi diffenfio cít,cü promiflionibus, Quàm difficulter perfuaderi potcítrationi, quod Deo fimus cure, quod
«
di a a

|
EPISTOLARYM LIBER III 647 quódafficiatur noftris malis. Hoc veró multo ctia di£ ficilius perfuadetur,quod propter Chriftum gratis,fine noftris meritisin gratiam reciplamur, exaudiamur, defendamur,&adiuuemur. Itaque fi hic vincent ab(urda, quz ficrationi videntur, fi plurisfient quàm verbum Dei,nullam confolation&in afflidionibus habebimus. Nec pauciora abfurda in tali certamine incurrunt in oculos,quàmin quzftione de cana Domini: fed hzc non mouent ocioíos animos.Ille Geometrice&Phyficz fpeculationes magnum tumultum excitantin animo vacuo,&qui conífucuit rationes quzrere de doGrinareligionis:&id facimus omnes paulum modó ftudiofi.Sed recurrédum eftad Scripturas, vbi cüm nó inueniam teftimonium,quod corpus Chrifti neget adcflcin coena,autinterpretetur verba coenz aliter,quàm fonantverba: non habeo rationem fatis firmam nouz fcntentiz docenda' prafertim qua tanta fcandala excitat, quz cgo fcio non poffe perferri, nifi habeamus firma& certa Scripture teftimonia.Me veró ctiam alia multain Scripturis mouent,de Chrifto di&a,vtvere eü adeffe poffe Sacramento fentiam. Necvidéo caufam, cur non ibiveré adeffe poffit, vbi veré aliquid efficit. Conftat autem Sacramenta ad hocinftituta effe, vt per ca Deus moueat& exufcitet mentes ad credendum. Non enim(unt inftitnta, vt tantum fint notz acfigna
. profeffionis, quz difcernant nos ab alijs gentibus,vt
toga Romanos difcernebatà Gracis,aut varictas veftitus difcernit monachos. Neq; parüm refertin haccon| trouerfia, vcrum vfum Sacramentorum tenere: de quo
magis proderar Ecclefias fideliter docere, quàm de Gecometricis fpeculationibus,qua tantü reddüt métes 94 propha.

649 pD.Io. OECor. ET Hvr. ZVIN. prophanas, non alunt fidem aut timorem Dei. Sed f» cio finem:non eniminftitui difputationem,fed dum Auguftinilocum repono,;hzc dicenda fuerunt,vt claré appareretillam fententiam ad hanc controuerfiam nihil pertinere. OEC. Perlegiftin libellum? NATA, Etiam. 0EQ. Cenfes/ne adhuc illi refpondend um? NATH. Maximé:nó enim omncs zqué patrum mentem tenemus, dum tu illos pro te, ille pro fe ftare contendit. QEC. Sed vnde incipiendum putàs, vel qua ratione* equidem magis concordiz quàm contentioni ftudeo, fed illi fecus vifum: dumq; nimiü vrgetrapiturquóillumrapidoleo. X 47. Nihil magis ad cóciliandos diuerfa fentientes facit, atq; perfpicuam eorum quz obijciuntur dilutionem ante oculos ponere, Id tibi curzfit: euentum Deo committas. O£C. Videturres breuiore copendio effici. 477. Quónà? OEC. Multafuntquz ctiamipfi fatemur, nec eftopus vt cótranos fruftra pugnetur, quafi ea negemus, Quzdam etiam contranos dicta putantur,qua tamen pro nobis funt.[tags fieabi panis ille Dominicus,& coena fana, atqsJeerim ac Qe)ceim& corpus Domini di&itur,non contendimus: nam& nos fic appellamus: non folàm quodà Domino lefü Chrifto fan&é initiata& inftituta, fed ctiam quodin ea fan&ificatoris S piritus fandi mirificam operationem, fidelium pedora experiuntur. Item non dicimus panem hunc nudum quidem fignum in cana, fed efficax quodammodo, operante Spiritu fan&o in fidelium coetu: vt fiat nobilius quoddam ac fan&ius corpus; nobis Chrifto capiti in ynum corpus coadunatis. Hoc cü dicimus, minimé Chriftum à coena abeffc afferimus. Ad hzcnon auferimus
i b i
ail adio a d d oe tdi
re We NE Y Ne
A is

BPISTOLARVM LIBER IIL 649 mus é coena, alimentym vitz, carnem& fanguinem Chrifti,& Chriftum ipfum.Namnnifi animz noftrz hoc pabulo fuerint pattz, nequaquam vitá habiturz funt. Przetereanunquam à nobisnegatum eft, quin coena etiam fidci feruiat, cüm excitande, tum augenda. Vbi cnim memoria mortis Chrifti tanta pictatis deuotionerecolitur, vbi promiffiones tante recitantur, vtique fufcitabula atfuntfidei, tametfi omnia operatio Spiritus fani efficiat. Quamuis aüt adijciamus, Dominum hec&alibi abfq; Symbolis operari,neceffariatamé Sacramenta funt, vt teffera fideliü ab infidelibus. Demü licetnaturale corpus Chriftiin coelo dicamus non tamen diuinitatem, quz przfens adeft, à corpore Chrifti aucllimus. X 47H. Sihzcfatemini, video pleraq;addu&a nó militatura aduerfum vos,& miror curita cótra vos clamatum fitnunctotannis.O0£ C.Hac etiam in rcfponfionibus, quas anno abhinc quinto dedimus, legere licet: fed fempertalianobis obiecta funt, quafi nobis fit panis communis,& qualem piftor coquit, vel fignum nudü abfq; promiffionibus: vnde& careamus pabulo animarum, fan&imonia, Chriftod;ipfo. Quz omnia vaniffime obicGa effe, fcriptanoftra teftificantur. VA4TH. Quidigiturpreterea exiguntà vobis aduerfarij,& quod eft caput diffenfionum?Ex didis cnim liquet,vtrinq;in confeffo effe, ade(fe Chriftüin coena, manducarique carnem&fanguinem cius. 0E C. Diffidium magis eftde modo prafentiz vel abfentiz,quàm de ipfa prefentiavelabfentia.Nenio enim tam obtufus eft,qui affceratomnibus modis adeffevel abeffe Chrifti corpus. X 477.Nondum apparet;quain-re di(fideatis. OEC. Vigentaliqui, panemDominicum effeipfiffimü
S s corpus

6so DD.Io, OEGOL. ET HVL:;ZvIN, corpus Chrifti; ita vt quicunquejfiue pij, fiue impij illo pafcantur, non folüm panem& Sacramentum,(ed etiam corporaliter corpus Chrifti manducent, acin.os ftomachi tranfmittant. Nos veró cotradicimus,& elementü nequaquáin talem honoré cuc&ü afferimus,vt omnium digniffima crcatura,in vni naturalem; illius fubftantiam fe vniat:velita naturaliterin eo contincatur,vt peripfum,tanquá per medium cannalé, trásfundaturgratia quam ipíe Spiritus fan&us fidelibus conccdit:& coradtu velguftu eius etiam impi; ipfum verü corpus Chrifti contingant ac edant, gratizue participes fiant. Habes vt fcindamur,& quorfum Chrifti, Patrum; dida,pro fuo quiq; fenfu accommodent. Vide nunc vtràipfe malis fequi fententia. N 477. Neutram adhuc, vtingenué fatear, eligere valeo:adcó ledtus libellus iterü me perplexü reddidit.O E C.Non fucceníco tibi:gratiorenimhazc vox eft, quàm fi iureiurando tcftcris teomníno effe confirmatum,& alterá vt certiffimam à te firmiter credi, vt quida folent,quü neutrá reccperint:viri médaccs ac dolofiirrifores Deiachominum, digni vt ctii auferatur ab cis talentü quod acceperüt.N A7 H.Errare me poffe vt hominé, ício:vt Chriftianus aütab errore quàmprimüliberari cupio:capropternecobfifto, nec contendo, fi quid certius offeratur.O£ C, Aufpicata funt&hac:liberum igitur fit quod voles rogare,vclfi placet, totum expendere: vt ficut amore veritatis quzdam refpuimus, ita quz benc dicit, approbemus& nos.N AT H.Exorditur,veterü teftimonianon effe afpernanda:&malétutum cffe;ià communi fententia veteris Ecclefiz recedere.0£ C. Certiffimü
cft: fcd quü hacvia olim incedceremus, pcflimé traducebamur
iiid dedil iD iM

EPISTOLARVM LIBER IIL ésr ccbamurà fciolis,quafi humanis traditionibus addicti verbum Dei rcliquiffemus, quo tamé& ipfi potiffimü nitebamur.Nuncvidcant quam prudenter ipfi prz fua fapientiaomnes contemnant. N A477. Conqueritur, hebetes fe haberi, qui beneficio vnius metaphora, quánonvidentin verbis, Hoceít corpus meum;à multis quaftionibus liberari poffent, malintque abfurdiffimam omnium fententiam amplecti.oz C.Multü alioqui& preclaré illorum laudes praedicamus, hic controuerfia non finit. Nihilnouum eft, fi etiam doüiffimorum virorum oculi interim preftringátur. Certe fapientiano eft, metaphoram, quam analogia fidei cómendat& exigit, negligere,& vere abfurda fequi: abfurdum enim eft, quicquidfidei contradicit. N47. Atilli fuam fententiam fidci non putant contrariam. OE C. Nónnce tibi indicatum cft in Epiftola mea, quàm contradicat illis fides? Aliena enim à fide funt, verbum vniri alteri naturz,quá humanz,fubftitialiter, aliternos viuificari,quàm Chrifti incarnati& paffi Spiritu:corpus Chriíti dimenfionibus exutü effe,& id gcnus cztcra confcé&anea funt. N 47 H,Memor(um, fed fub finem dehifce plura: pergimus nunc. Sicut metaphoramin verbis Chrifti non agnofcit, ita nó fine aculco,etiam teítimonia Patrü fic fimpliciterrecipi vult,& allegorias ac hyperbolas ez Qáepaxa appellat:quaarte callidi homines,totam religionis doctrina in philofophiam hoc modo transformarüt.0z C.Sed quid ob-. tendet, fi do&ores ipfos fuarum fententiarü interpretes fecerimus?erunt/ne& tunc aftuta remedia? An/non vbiq; gentiü innocentiffime fidei habetur, coferre obÍcura cü dilucidis,&incosgnita per notiora declarare?

£52 DD.Io. OECOL. ET HVL, ZVIN, Quid tam facitad contentiones ac hereíes confirmandas,atq; troporü omnium cótemptus?quid iterü tantü obefterroribus,vtin tempore commoftrare,quid fimpliciter,quid obícurius didtü? Etilli quidem vbivbireperiunt fcriptum corpus vel fanguin&, fuum errore firmari credüt, cü do&ores ipfi indicarint, quomodo velint verba füa accipi. Fidelis interpres,&à fraudib?&à tyrannide cauct, Tyrannis eft, tempcftiuos negligere tropos;fophifticé autem&impoftura, intempettiuos illos adhibere. Nosà cauillisabftinebimus, ipfityrannidéne exerceant. N 47H. Hoc gratü erit€ conducibile.Philippus nudas abíq; gloffematis autorü fententias propofiturü fe pollicetur, relito Le&ori iudicio, an de corporali prafentia loquantur,vel fola cfficacia. OE C.Magis proderat, Le&tore fimplicé genuino iftarü fententiarü fenfu ex ipfis autoribus petito. non dcftitui:& profe&to multo fatius erat, quà tamacerbas appendicesadijcere,& tam iuuenili cenfura à libero iudicio iterü reuocare. 47 E.Situ id preftiteris, probé tuo fungerís munerc;illeinterim quod conducere putauitin medium attulit:& laudem meretunquod dum alij confufa&obfcuracongefferunt, ipfe ea duntaxat recitat que magis perfpicua.0£ C. Gratianus fane, Guimundus,Lanfrancus,& exrecentioribus quidá parum Le&ori confuluerüt. Atfi de noftra lucubratiüculaloquitur,no attédit Ícopü noftrü. Noluimus enim,&nüc quoq; nolumus, ea duntaxat proferre, qua pro nobis ftare videbátur:fed etia velle explanare, qua cótra nos facere videbátur,quod multo fidclius gratia Chrifti tra &auimus,quàm vtà tot calumniatoribus carpi meruerimus.An aütita perfpicuafintfua;pofthac videbimus.
AXATH.
a a i io ort Moi M Ee e e ici
md

EPISTOLARVM LIBER IIl 653 N ATH. Tu Origenem quafi tibi aftipulantem citafti? OE C.Etiam,nec poenitet. N 477. At Melanchthon inyuit, ck eo, vtpote allegorijs ludente, nihil certi poffe colligi.OZ C. Non ignoramus illü nimium effein allegorijs,fed eft vbi dextre allegorias tra&at, quas nemo Eccléfiafticus fine temeritate fpreuerit. Ett vbi no minus dextre verfat in hiftorijs, vt in libris cotra Celfur, in quibus etii fcpe Euchariftiz meminit, idd; fecundü noftrà fententia. At fi quis legat homilià feptimà fuper Leuiticü, faciléinueniet, tunc catnalé manducationé ignorati: qfroninino, vt neceffe eftjnulla eft:vtiq; nec in pane caro carnaliter editur.Dicit enim: Si quis fecüdumliterafequatur hoc quod di&ü eft: Nifi manducauctitis carné Filij hominis,& biberiti$ fanguiné,illius: litera occidit:& catera,quaibi dicit, tanta cü affeueratione,cü quanta nufquàa. Non eratigitur negligendus. NATH. Necmagnoperé curandus;qui& alia fufpe&ta fcripfit. QE C. Sedin re Euchariftiz,nemo veterü notauitillum erroris: vnde quod dicitur& de Tertulliano, non cft cenfendus in illis erraffc,de quibus nemo vcterumredarguit.N 47 H. Scd non dicit,Hocnon eft corpus.O£ C. Neq;nosidrequirimus: fed homini non cótentiofo fatis eft,cognoffe carnalé carnis manducationem,ad literá quz occidit fpectare. N AT Z. Idem dicit & dcHicronymo,quod nihil nobis patrocinetur.OZ C. Nihílne?imó multü,idq; multis in locis.Multa cómonftrare poffem,in quibus typum fanguinis, calicé vocat. Sed qa alibi fimpliciter vocat corpus& fanguiné, certifima requiramus. Iam nó inueniemus certiora&a. pertiora,quàm que ab ipfa verborü coenz expofitione | petuntur.N 47 AZ. Recita.0£ C. Dicitigiturin Matthaü. | HIERONT

61411,
(54 DD.Jo. OECOoL. ET HVL. ZvIN,
HIEROANIYMWVS SUPER MATTH. Oftquam myfticum Pàafcha fuerat impletü,& agni carnes cum Apoftolis comederat, affumimpanem qui confortat cor hominis,& ad veri Pafchz tranfgreditur Sacramentü: vt quomodo in przfiguratione cius Melchizedec fummi Dei Sacerdos, vinü& panes proferens fecerat; ipfe quoq; veritate corporis& fanguinis reprefentaret. N 477. Quidhac patrocinátur? OE C. Nónnc fidclé interpretem agebat Hieronymus?
mterpretó N ATH. Quisncgaret? 0E C. Quz funtfidclium interfidelis ofji- pretum Leges? nüquid neceffaria cognitu omittere;&
commentaobícuriora,&à faniore intellectu abducetiaaadnotare? A ATH. Quishoc dicere? o£ C, Quo pa&o igitur officij fui immemor fa&us eft Hieronymus? quare panem Sacramentum facit?& non dicit: Tranfitab agno myftico ad naturale corpus fuü? Quarc item Tertullianum imitans;exponit quod ficut Melchizedec prolato pane& vino; veritatem corporis. fanguinis reprafentat? Sedfortaflis obferuatio hec
mea fufpc&ta eft. Audi oro Bedam, qui ob fingularem
in tractandis Scripturis fidem, Venerabilis appellatus eft.Is tanquam paraphraftes Hieronymianz breuitatis, in fuis fuper Marcum& Lucam commentarijs; mtem autoris probé& diffuse explicat., BEDA SVPER-.LVCA M.
T accepto panc, gratiasegit;&fregió& dediteis
dicens:Hoceft corpus meum, quod pro vobis datur.Hoc facite in meam commemoratione. Finitis Pafcha veteris folennijs,quz in cómemorationem antique de Aegypto liberationis agebantur: tranfit ad nouum; quodin fuz redemptionis memoria Ecclefia frequen| |

EPISTOLARVM LIBER IIL és5s frequentare defiderat: vt videlieet pro carne agni vel fanguine, fuz carnis fanguinisq; Sacramentitin panis ac vini figura fubítituens,ipfum*fe effe monftrarct; cui iurauit Dominus,& on poenitebiteum, Tu es Saccrdosin eternü.fecundum ordiné Melchizedec. Frangit auté ipfe panem qué porrigit, vtoftendat corporis fui fraditonem,non fine fua fponte futuram: fed ficut alibi dicit, poteftatem fe habere ponendi animam fuam,& iterumfumeadicam. Etficutde veteribus terminandis egerat, fic& de nouisincipiendis Patri gratis agit, nobis pariter exempli tribuens, in omni boni Operis inchoatione vel perfe&tione Patrem qui cft in coelis effe glorificandum. Quodautem dicit: Hoc facite in mcam commemorationem: exponit Apoftolus Paulus,qui cü verba ipfius poneret, dicentis, Hoc facitein meam commemorationem,hoc eft corpus mcü quod pro vobis confringitur:& iterum: Hic eft calixnouum Teftam&tumin mco fanguine, hoc facite quoticícunquc biberitis in meam commemorationem: fubiunxitexponendo,& ait: Quoticfcunque enim manducatis panem hunc,& calicembibitis mortem Domini annuntiate;donec veniat. Similiter& calicem poftquá coenauitdicens:Hic cft calix nouum Teftamentum, in fanguine meo, quodpro vobisfundetur. Quod dicit, Similiter& calicem, fubamditur às xo»? dedit eis:vt fit , plena fententia: Similiter& calicem poftquam coenauit,dediteis. Quiaergo panis carnem confirmat, vinum veró fanguinem operaturin carne: hic ad corpus Chrifti uvexos, illud refertur adfanguinem.| AN A47 HI. Sunt'ne hzc apud Bedam? OZ C. Sunt. WA TH. Non vidctur aliteziatellexiffe Hieronymum, quàm tu:
Qut

€56 pn.Io.OECor. ET Hvr. Zvrw.
dicit enim pro carne agni vel fanguine, fuc carnis(an^ guinisd; Sacramentum: non dicit fuam carnem& fan- guinéEtdicitin panisacvini figura fubftituens, quod intelligo reprzfentare effe. Et quomodo clariüs diceret,quàm dum dicit; Quiaergo panis carnem confirmat, vinum veró fanguinem operaturin carne, hic ad corpus Chrifti myfticé; illad refertur ad fanguinem? Itaq; omnino verifimile eft, Hieronymumin tua fuiffe
(fentétia De Nazanzeno poftea ficinquit: Apud Nazizenum nullá fatis claram fententiá reperi. Dic Oecolampadi,habes'ne tu clari quippiam? OE C. Habeo,fed quid tandem illi fatis clarum eft? N47 7. Mo dó nobis non fit abun, profer OE C. Legimusin fermone de Baptiímo: aid eodm vh poena) cese con T aveomDQeo, iy C LUE pert Dots s TiymWTIEAO)& xXexolpoots, To ess a Seri meti cO». Reuerere myfticam meníam, panem quem fimulaecepifti, poculum cuius particeps fuifti, Chrifti paffionibus initiatus. N47 Z. Initiato fufficerét hzc:nó fum tam craffus, quin videam quid velit. Menfam ponit,quam inftruit pane& poculo: fedillam myfticam vocat:nimirüm quiainitiati, Chrifti paffionem meditantur,& annuntiant,& fe participes meriti Chri-| ftiagnofcunt:& nonadiungitcReuererc panem,quicft ipfitfimus Chriftus,fed myfticum cffc finit. 0E C, Etiam cgo fic intelligo,contentus his quz docentur.Tametfi| alijs quoq; inlocis,de oblatione corporis multo fecus| quàm recentiores,fed vt Cyprianus& alij veteres ,ta-| didit:vtin carminibus ad Epifcopos:
Q Ducit rumes oie]ue A
& oxi mtudau 150102 gt c) pi)ooib.
IIAg jueo)58 x fapeoT W Cy Upton Qoipoyr.. T 9 faeri- 1

EPISTOLARVM LIBER. IIl 657 O facrtficia mittentes inzyuenta Sacerdotes, O animarum glorioft custodes, à"magni Figmentum Dei ip manibus veiiris feventes.
Vides quidille de Sacerdotibus? Gratiarum actionesapüd Deum,& populi curam comendat.Hoc enim infinuat perincruentas vi&imas,& magnifigmentum Deiin manibus.Et profectó pihil perfpicuum eft apud veteres pro defendendo illorum errore: proinde confultó pretereunt. Atnon pauca illi babent pro nobis. Vis vtcgo pro nobis quendam fide, patientia, fan&imonia, eruditione, autoritate íümmum, adducam ex illis,qui perfpicua de hisloquat? N 47, Quid detre&arem? qui nihil aliud hoc die agere decreuerim. Sed
quis ille?o£ C.Athanafius. N ATH. Quisillum refpueret? Quid dicit^oE C.Inlibro quo explanauit:Qui dixerit verbum contra Filium hominis, dimittetur illi? qui autem dixerit contra Spiritum fandum, non dimittctur cineq; in hoc feculo:neq; futuro,quadam cx fexto Ioannis Capite enarrat. N 47 Z.Recita.
CÍTHANASIVSINLIBRO QPFoO explanat, qui dixerit uerbum contra Filium hominis ,&c. AlauT)dTE Day put(Ss muesemipnm qeuurrlu su pani KS HDD e po doxet, no] dptxyoen à Qosteois és auToy playa) aic BA apots, xod) mEtéawTE&tontyot yu TS e) dada, xai 7à TeULLA. W Cac TÉ 4C) 7à CUMATIXOY$QUTE dae, Cz r& mé lua(B» lu má ua mula sewrs xg) voyelo«gi An JecsluQeónma doom. gi) 33 ach Aa Gen d| lusu cyey auopyaà plo, TS 8 TR eU ots u uem CV, Wa Cap TIXOV GT S CI.y T? agio igo Bac pins és vo meine, QUalesy dd g' T AGXCA.

6:8 pp.lo. O£Cor. ET Hvr. ZvrN. Nancy. ras arcos mad das Alo v8 copuvmus Tra Moyov lu) 6auc& Seinra d eie iév)) Pvasegeemoge 9, Ga coo 3 T oayun&Dayg«Aiai&opgoua,. emi oca, as 0a 10s T8 mua(D Bonetus 2]2A«3pov Okol 2]g sr zs$9226, Tse mood aud) cms, Qoi ex9e4(o. Tn üas auod Aia, M gy Jenna q9 oy T8 aASonar ana octo amr lo«o9 Tp0y. z ame) iy T Coo mg, » euer Ovx aA dg. BipacuTot dL&y ASAGAq0 ÜpAV d es kl Curia Cyro jo 93&u Qénea arEi vou eoru, Git Xon 7A. xo) T 7Te0 tb qu» xL quip diea cy. Wee ur id Qaia xad 7 aie aro aT msc pun.(n xgj 4, Ay et C 6n ipia, NOU mié armée, mrictig o puso Capua «vt/c[Bgm, into] ru xóm us arawrie vum ngos ycuipna. exa, 2o Tie éte Spanag ea ono, ua uéysUot T ud TE AMO UT H,
wai C opua TpOTE Cy)biotg CUTZG&sAxom. Xo) Aoimiy lo)& ello spuas[Bomam ayuficu, Se dinty xg) méopavriclà ceo CDL) mj aur dud[opucuoy peo yuomw. d. y AA Poqaet Uy meet n xg) Qut» dry TQ ézréiv, S juca dero ovon xg) dd lucos, rero vH vo at door veo ox máu mito Cy East) uel) eaad id pdoop, xdi JAiedeu 7rüí01 CuA aieo), és QUAL DEO) Cue edis. Éro xoi 3i GRAL LDETIUI& Qoae 6 x9e4(O- iri TV cod TOV, TUEOMAS &ince T Ütov reo ume COATING QU TIU) AN. maa divsasX etra B Ta E, ó«veo Qnis Jemodoy 7iy Agy yevapu eo eclguct Pip. TTYEO LOL CR TOT 4 TAY, reis 0e, xe AO. yas a Co T8 QQezveu eda venim eri odloumoy^[noy eto y de ov, DIN C medpua duda, 2AV2031060y etia Cy epum orm, Do rró&ipfale&ionis obferaatio talem quandam euidentem fignificationem exhiberemihi videtur jac oftendcere vtranqueblafphemiam in ipfum pertingere: deque codem di&um effe, Filium hominis& Spiritum(an&tum, vt ex illo quidem oftendat(e corporeum effe, ex Spiritu autcm fpiritualem füam& mente perceptibilem veriffmamque

EPISTOPARVM LIBER IIL 659 mamque deitatem monfítraret. Nam veniam poflc confequi, ad Filium hominis retulit, vt corporeumillum cílefisnificarct. Caterüm blafphemiam non remittendam, declarauit pertinere ad Spiritum: vtcum oppofita diftindione, corporeum illud dicendo,& deitatem fuam oftendat. Hunc autem chara&terem fermonis in Euangelio fecundum Ioannem vidi, quádo de corporis manducatione differens,& ob hoc multos videns offeníos, inquit Dominus: Hoc vos Ífcandalizat? fi igitur videritis Filiahominis afcendenté vbi erat priüs. Spiritus eft viuificans, caro non prodeft quicquam.Verba quz ego locutus fum vobis,Spiritus funt&vita. Nam&hocloco vtraque de feipfo dicit, carnemac Spiritum:& Spiritum ab eo quod eft fecundum carnem diftinxit,vt non folüm vifibile, fed etiam inuifibile,quodin ipfo crat,credentes diícant:quod& caquz dicitnon funt carnalia;fed fpiritualia. Quod cnim comedentibus fuffeciiet corpus, vt totius Mundi alimonia fiat? Sed eapropter meminit afceníus Filij hominis in coelum, vtillos à corporali cogitatione auellerct,& pofthac difcantcarnem didam cibum ccelefte, fuperné veniente,& fpiritualem alimoniam qua ipfe det. Nam qux locutus fum vobis,inquit, Spiritus funt& vita. Quodidem efbperindéac dicat,quod quidem ofteditur,occiditur, pro Mundi dabitur alimonia, vtfpiritualiter in vnoquoq; diftribuatur, ac fiatomnibus conferuatorium in refurre&tioné vitz zternz. Sic ctiam& Samaritanam abftrahens Dominus à fenfibilibus, Spiritum dixit Deü, vtneutra de Deo cogitaret illa corporaliter,fed fpiritualiter. Sic& Propheta vides verbum fa&um carnem, dixit, Spiritus faciei noftra
T 2."Chrfus
eg

660 DD.Ilo. OECOL. ET HVL.ZviIN. Chriftus Dominus:vtne ex co quod yifibilis eft, putet quis Dominum effe hominem purum: fed&Spiritum audiens, cognofcat Deum efle in corpore. Hzctantusillevir. Quidtibi dehis verbis videtur? nónnein multis nobis fuffragantur? X 47 7. Pleraq; fecus dicit quàm Lutherus, quiindignatur vobis füupramodum, quodantidiaftole carnis& fpiritus debeat ad carne& fpiritum Chrifti referri iam video hoc non effe veftrü commentü.OE C,Etiam Auguftinus& Cyrillus alicubi ficexponunt,&Lutherus ipfe quoq;in Sermone fuperverba:Caro mea veré eft cibus. Et ín Poftilla, fuper Dominicifeptuagefimz.(47H. Pulchre cti docet, vtàfenfibilibus ad coeleftia veniamus,&in vnoquoq; fpiritualiter alimoniaifta dittribuatur,vbi alij corporaliter corpus manducari volüt;cgreq; ferüt quod afcenfio eis obijciatur. Eapropter fi veteresaudire no dedignati effent;&illumiure no refpuiffent,ponenté veftra duo illa precipua fundaméta,nempé fpiritualem manducationem,& corporis afcenfion&non pati coenam qualemilli volunt.OZ C. Putas etiam Dafilium omnino tacuiffe?W 47 4. Tu videris.OE C.Hocquod ad monachos fcribit.defide& deuotione habendain fumptione Euchariftic;nihil curat Philippus: fed quia tanta di&o illo tra&antur. vtiq; diligétiüs ab illis erat expone dum. Czterü quia olim tra&auimus, affirmantes etia tuncin Euchariftia fufcitabula fidei charitatisque effe myfleria, iftud iamnonrepetimus. Hocitcrum addimus, quod&in fua liturgiaac minifterio panem Domihicumlibenter vocatita/7vzu; quod Damafcenus parum apto gloffemate diluit; quafi fcilicct propteréa quiaconfecratur,definat effe exemplar. 2.47 Z. Melle quod

BPISTOLARVM LIBER IIL. 661 quod adueríarij cos Patres qui pro fe ftant aduocaffent/fiquidemnihil contra vosmilirant. Nam fi caufa vincunt,quetànto veterü confenfu ,vtaiunt, confeffa: juare etià illiomniü minime fufpeüi, nihil dicüt quod illis fuffregetur?o E C.Etiam filentium ipfum,fi quidem tantum eflet, clamarct Patresillos minime fufpicatos vnquiáforetam maléinitiatos Chrftianos, quibus in mentem veniat,tale quid credendü prarfcribere, quid;
terminos quos ftatucrüt;moturi effent. 2.47 Z. Apparet. At Damafcenus,cui videtur Rofisnot quod olim fenfit publice Grzca Ecclefia, probe Melanchthonis
fententà defendit,& Beffarion ctiammultorü autorü nomina receníens, cüillis facit. OE C. Nequaquadixerim illos omnino rudes.Huncgloriofiorem quàm etii fide digniorem dicunt: illum autem iudicio minus valuiffe, Melanchthon in Hypotypotfibus teftis eft:& fiquidem tam probé norunt illi quid veteres fenferint, quare Papifticam illam tranffübftantiationé afferunt, quam certé Melanchthon nequaquá approbat,& veteribus ignotá cognofcit.V 47 Z.Quarcillü non afcripíerit, fufpicari fccifti.9E C. Nefcio an fortuitó fadtü it. Nam fi circumfpe&é feciffetjneq; Theophyla&i,quem Vulgarium vocant,dicta citaffet.Inuenire autem poterat ex Latinis recentioribus,fubfidiarios tales: quales Anshelmi, Guimundi,Lanfranci,Pafchafij, Algeri,&id farinz plurimi.. Commendari poterant ctiam noftri Clichthouzi, Rofenfes;Eccij,ac Fabri; qui omnes eandem cantilenà canunt.(4,47 Z. Sintaüt quales quales illi.inhoctamen ftrenui:Noftram enim, inquit Melanchthon de Damafceno,fententiam defendet. OE C. bellus profcétó pueAozui cft,& alibi acutus difputator, T 5 fcrió

662 pnp.Io. OEcor.ET-HVE. ZviN. ferio loquor:fed hic& inalijs quibufdamlanguidus ac imbellis miles. N 47. Quarc hoc dicis? o£ C. Argumentatur vti omnes qui decipi merétur.N A77. Quomodo? 0£Z C. Principio fenfum fuum inferunt in Scripturas,deinde ratiocinanturab omnipotentia Dei:& quod temeré afferunt, ineffabilis cuiufdam modi prztextu fucant& confirmant. Hz fünthuius& fimilium inuidz copie. Abhisícilicet difcemus,quod nouum, quod vetus dogma.N ATH.Eft vt dicis?0£ C.Omnino. X. AT H Infirmas itaque lanugines illas,vel minima diuini Spiritus aura difflabit. OEC. Vbiingruerint turbines, non fubfiftunt edificia, quz fuperharenam extruéta. WA 7 H. An'non fuper firmam Petram verbi Dei zdificaruntomnesilli? 9E C. Nonaffentior,quoties fenfum fuuminducunt. Speciem enim verbi Dei afferunt, verbum Dei non afferunt: id quod hzretici paffim facerc folentomnesd; volunt vidcri verbo Dei niti.N 4 T H.Prudenterigituragit Melanchthon, quód horum teftimonia non affcribit. OE C. Prudentius mea fententia fa&urus, fi hoftes pro hoftibus habuiffet, nullamd; talium hyperafpiftarum feciffet mentionem. Sané Caroloftadius& Vviclephus Antichrifti hoftes, quos mox infedatur,qualefcunq; tand€ fint; certénon peffimi mortalium, minus flagellari, quàmifti laudari merentur. N 4T H. Abftinuiffe velim huncab his morfibus, maxime cü fcribat, fe fcriptisfuis neminem voluiffelzdere. 0E C. Profuiffet caufz fuz zfed quis fapit omnibus horis? X 47H. Pergamus igitur ad alia. Vos, inquit,ex veteribus Scriptoribus ad íammum duoslocos,nec plures ad confirmandam fententia veftrá profcrre;eltis'ncadcó teftimoniorü inopes?0£ C.Dij me; liora

EPISTOLARVM LIBER III| 665 liora:iuftior nobis teftium eft copia: nefcio taméquos duos dicat, num Tertullianü& Origene, vcl aliud par quoddà:quáuis non à copia,fed à fide ceftiü veritas addifcitur.Pluris enim apud me fuerit vnica vnius Auguftini exa&iorfententia,quàm fexcentorü Lanfrancorü & Guifortorum teftimonia. Verüita folent Rethores, vtífuam quidem caufam magnificam, aduerfariorum autem contemptiffimam reddant.Q uid fi vifurus fis in caftris noftris plurimos, quos ille fuarum partium autumat? N AT Z.Videre cupio,qui'namilli? OZ C. Legito quc de Concilijs fcribit.N 47 Z. Apparet hanc cautam, inquit;&in veteribus Concilijs agitatam:nam& in decretis citatur fragmentum Symboli Ephefini nó afpernandum. 90£ C. Bene coniedtat,agitatam dicit: fed res poftulabataliquotteftimonia recitari, quod non facit. Age vt cognofcat nos etiam hac in re multo diligentiores fuiffe, expendamus quid inillis a&um fit:vidcbiturq; fententianoftra antiquis Synodisnihil contradicere. Nunquam enim illas quantum ad dogmata attinctparuifecimus:imoó mire fufpeximus. N 47'Z.Laudabo tcfibonafide quedaminde citaris.OE C.Eam ob caufam dudum iceram domum, Grzca ifta colle&anea allaturus.'N A 7TH. Maximé mihi probantur Niceni& Ephefini Conciliorü dogmata. OEC. Et ego illislibéter fubfcribo,& quzin his a&afuntyrecitabo.AN. A4 7 Z. Przualebis igitur& tu grauiffimorum teftimoniorum, fiaftipulabuntur,numcro,Examinatim tibi aduolabüt admirabiles ac diuini Patres: nam quales pofteritas nó habuit,& fortaffis nec habitura eft, illis Cocilijs interfuerunt. Quid igiturin illis, maximé Niceno, deerctum? egojin meo codice prater$ymbolum fidei.& T 4 capitula

é64 pD.Io, OEcor. ET HvL. ZviN. capitula quzdam, quz tunc fortaffis condere proderat, nihillego, praefertim de Eucharifüa nihil inuenio. OE C.N6 mitü eft.In adis habent Greci&alia de Paphnutio,ac philofopho quodàá,deq; Contftantino.quibus nos Latinicaremus, Sané quz citabimus, attentos requirunt.Quid enim de Sacramentis fentiendum, probé doccbit Canon:Leguntur duo capita, vnum de Baptifimo;alterum de coena diuina: ambo legemus,& primüm de Bapti(mo. X47. Recita primüm Grace,& deininterpretator. LX CONCILTO-NICENO. vigi 76&yis Baslignav Qr,
ox Básteua TA,& tig euoO-nroi à Aquae xd]owotmikoy, "s iG yospoic.Ud yop 0eos$ yóneo lu) Cy moig Ud|guaw xpu7tlo;
wohlu 8 Jes dpioqu. Gv go miéDuarm. à xo 7e[baliCeu Tp us oh iege dudit Neo£9 2 zicdrs Bacticovr Gol TÉ Bazthisuciz* 2lg ijs iée i6 ETATE UG voie TÉ AAT Wa TE en wor(O-, x2) 78 Des mUpUs yóa TL Ud aot. auTO 2, Qi a"Hide cu avum A va] mue naria pon eu) Datthapucuos Vas cono jM TIJAUT o),«oj mis Qoedis d gActo, cue ineWO ento j eA ejspalsre aijg vt vu Tie d isAetote o mig opea aiats ule T8)68,«9 XApovO E» nem QUTH yeyeyoie, y Npo ye ML(Q» dl neis, aut end uester Ty Aet). xa lus yea TM, O cui ét ian)&Gov7iliod qe a-tisoy e»kd pauco€.
DE$4uN.CTO BAPTISMO. Aptifma noftrum non fenfibilibus oculis, fed m&talibus confiderandum cft. Aquam vides? Confidera diuiná vim,q in aquis latet. Nos enim Spiritu
fan&o&ighi baptizari tradunt facra eloquia. Namin fide cius qui baptizat,& eius qui baptizatur perfandtà inuocationem plenas fan&ificatione Spiritus,& diuini ignis,

EPISTOLARVM LIBER IIL 665 uiniignis cogitaaquas.Ipíc enin inquit, baptizabitin Spirituf hnc&igni.Itaq; defcendit quidem is qui baptizatur, peccatis s obnoxius,& corruptionis feruitute dctentus: aícenditautem ab ea feruitute& peccatis liber, filius Dei& hzrcs gratia Dei fa&us, cohzres auté Chrifti Apfumindutus Chriftü: ficutfcriptum eft: Quot. quot baptizati eftis in Chriftum, Chriftum induti eftis. Hucufque Canon. Vides hic in baptifmo Sacramentorum rationem?Ex duobus enim quz vario modo accipiuntur, vnum efficitur: eft enim fenfibile& externum, eft ctiam inuifibile& latens, quod perillud fignificatur: non quódfiat fubftantialis vel perfonalis vnio duarum naturarum, neq; enim aqua DBapti(mi ipfe Spiritus fan&us efb,v vel Spiritus fandi gratia,quamin aqua intelligimus ,ita vt duo illa vnam nobis naturà ac fubftantiam conftituant:íed vno vocabulo fignificans& fignificatum recenfentur, vt dum vno vocabulo duo continétur,quafiin una natura partim fenfuum,partim mentis feruiant vfui, minus tamen illis quàm huic. NATH. Hoc nimirum videturvelle Canon: Externis oculis aquam, internis virtutem Deicontemplandam tribuit.Sed quomodo latetin illa diuina vis? O£ C. Neque hic craffum licetintelligere, ita vt elementum, tei fummqz cuius non eft capax, particepsfiat. Aqua enim quoniam infenfata eft, ac rationis expers, gratii Spiritus fancti,cuius fola mens domicilium efbinfe non habet. Nam vt annulus nuptialem fidem infe non continetjitanecilla tantam gratiam. Sed vtentibus illo fymbololegitimé, vere& abfque damno gratia adeft. Hoc Canon: aperté habet,dicens:In fide ciusqui baptizat€ baptizatur, per fan&tà inuocationé plenas fandtificatio
T5 nc
Canonis intellectus.

666 pD.Io. OECoL. ET Hvr. ZviN., ncSpiritus& diuiniignis cogita aquas. Quibus verbis monet, Vide quomodo lateat vis, quid'ue gratiz fan&ificationis fit capax: quafi dicat, Ad fidem refpiciendum erit, fi Spiritus fandi vaículuminquiris: ficut annulus perfe non eft capax foederis, fed in fide fponfi& fponíc.per mutuam promiffioné,cogitaannulum coniugalis foederis indiffolubile vinculum poffidere.Et vident externi oculi nihil preter annulum interni veró matrimonij vinculum. N47. Hocfatis perípicuum eít. OEC. Obferuainterim perinuocationem,tantam gratiam& in fide confecutum iri. Vt autem Spiritus fan&us reformet acinnouct,& à peccatis purget pc&us,confcientiamd; ferenetjpíe nouit.Nam is modus incffabilis eft, quomodo ex faxeo corde carneum fiat, excaco ac bruto intelligens ac diuinarü rerum conícium.Satis enim miraculorum hic eft. Hoc& Cyrillus dilucidé tradit, refpondens Iuliano apoftatz, ridenti nos aqua d peccatis fanctificari, que corporis morbos non tollat:& craffius vim diuinam elemento nos tribuere füfpicanti.N 4T H. Oro ne graueris&id recitarc. Multi enim fumus ad hzc capienda parüm exercitati, tibid; nonnulli minus credunt. OEC. Libensnarro,vtinde alia quz Cyrillus vir doctiffimus fcripfit, rediüs intelligantur. CTRILLFPS CONTRA TPFPLIAnum libro feptimo. Vm prius depofuerimus tenebras leuitatis Grz.. corum à mente noftra,€ daemoniorum turbis valedixerimus, omnemdq;ipforü pompam& cultiim prudentiffimée refpucrimus ,&tunc veritatisluminementalem cordis oculü dilatauerimus,agno(ícentes i cum

EPISTOLARVM LIBER IIL 667 cumqui natura& veré omniünatiuitatis autor,& maximus rex ac Deus eft: confitemur fidemin Patrem& Filium&Spiritum fanQum,& ita ad alterius vitz exordium venientes, ingreffi vera pictatis femitas, Chrifto annuéteiuftificamur.Perillum enim nobis mifcricors eft Pater, iuftificantelegislatore,& ab omninos crimineliberante,&poenam prauaricationum remittente, & ctiam in mente fandificante per Spiritum fan&tum, & reformante nos modo quo ipíe nouitad nouitatem mentis caftz aciuftz, Quis tum adhuc condemnet,vel. quz fit macula, dicere non poffum. Videsibi quó fpe&etbeatus Pater,cui fanctificationem tribuat, quantam mifericordiam Patri, quantum fauorem Chrifto, quantam efficaciam Spiritui:reformandi autem mods Deo rclinquat?N A47 Z.Video.Recita nunc qua de coenaDominica traduntur.
IEPI THEZ OGOEAXEX TPAIEZHE KAT Tl wr atrlb uvsuels riuis ác O" ng) ota
par xisi.
Y IIj 7776 Sita veamiens TELA TUE yo, m TÓÀ X60: AM CC) PA T9, X9] Te TU TIC A rie repro pucn, PN ione vio 2idvuan, 7i Song alu cy xeu gi Ts iteR CAcetyng qeemiene zy eun TEÜEg, Ty por alo à duapmion TZ Xórpas air toe oca Tí iegéy Sui eyo) ig à 70 Tipaty QUT T 2 yos. xg) dias a2afox duc n GoWoyr ote teo 7rie Ue) TUI TOL etyctA T0 T npuetigete ea, Ste UE UG cup
GoA«. 2jérsm 98 at(Um 0X Aapioadoqu ca DN Nd Wa, Jp)"o": Cox.& aou, QJ eig QAQT MY,
DE

668 nD.Io.OEcor. ET HVL. ZVIN, DE DIVINA MENSA ET DE$4: cramento prectoft corporis G fanguinis Christi fuper illam.
-— Terum etiam hicin diuina menía, ne humiliter inTi fimus ad propofitum panem& poculum, fed exaltata mente,fide cofideremus fitum efTe in fancta illa menfaagnum Dei,tollentem peccatum Mundi,qui non victimarum more à facerdotibus facrificatur:& nos veré preciofum illius corpus& fanguinem fumentes credere, hzc effe noftrz réfurredtionis fymbola Nam propter hocneq; multum accipimus, fed parum, vtfciamus quód hzcnon fatietati,fed fan&imoniz feruiant NAT. Gratificabere aduerfarijs tuis,prolato hoc Canonc.Nónne iterum habebunt quo gloriabuntur? Nónneillisaffentirividétur? OEC. Fieri potefbvt aliquandiu glorientur. Palata enim vitiata pro folito faporciudicant. Tu fi fapienter cótuleris,actum cfle de illis teftabere. Vide quomodo ftatim eandem hicrationem effe velit, quz&in Sacramento baptifmi: quia inquit, Etià hic: hoc eft, ficut de baptifmo differuimus, ita etiam hic fieri oportet. Vides hic pané& vinü proponi,caueneadilla fpe&es, métalibus tibi oculis opus eft:ficutd; alibífide confideras latentem inaqua vim Dci,ita hic fide confidera agnum tollentem peccata Mundi, menfz füuperimpofitum.Signanter dicit,ne humiliter intendamus. Quid eft humiliter intendere? Nimirum iuxta fenfus iudicare,& nibil amplius fpe&tare, quàm quodobuiü eft fenfibus. Humiles intelle&tu erit Capcernaitz, qui carnem fenfibus propofitam volebant,& carnali ac communi more manducandam przcipi putabant.Nec minus humiles Semicapernaitequi fatis

EPISTOLARVM LIBER III é69 fatis capiunt carnem Chrifti nó communi modo manducandam proponi:fed nihilominus fenfibus, quod mentiproponitur,carnaliter edendum dari volunt.Atqui fenfibus nihil proponitur, fublimiori modo adcft, quàm quod ad fenfus vllo modo pertinear.Oculi enim carnei necvi(ibiliternecinuifibiliterobuiam habentin
. panecarné:oculi aüt mentis prz(entem habent, etiam ? fenfibus maximé abfenté. Mens enim altiüs euchitur. : Quid ad fenfus noftros his quzintempore,in motu,& p inloco prefentia funt, addi&tos pertinent ca qua olim | praeterierunt,&iam non funt? vtquod Chriftus paffus
e(t,& quod Chriftus refurrexit. Quid nücad fenfus ea, quz poft multa tempora futura(unt? vt quod refuürgemus,& Chrifti claritati configurabimur. Nihil horum fenfus nunccapit,& tamen in Sacramento hzcaffünt: íed propterca fenfus non decipitur, quia nihil ei pro| ponitur. Atmens apprehendit quz olim faa,& quae F futura,& quzloco abfünt, tanquam futura, dum vclin | figno proponuntur:& fiquidem Spiritus fan&us fua | operatione affit, etiam maximorum donorum capax
! finnonfolüm mens, fed& caro noftra per fidem men
? tis, dunt fenfus menti feruit,& fymbolo foris admonetur. Igitur menti no folüm agnus prafens, fedis agnus, | qui pro peccatis Müdi occiditur,& qui refürgit, quamuis olim occiíus fità Iudzis:illum oculis contemplamur, yt nunc finit noftra mortalitas,& contemplando
? accredendo mens accipit€ manducat,fideq; panem | acvinum cognofcit noftra rcfürrectionis figna:& non
' aliter agnofcitvere fic fignificatiua, nifi credat: nempe
. quodficutgrana, quz in terram cadunt mortua, mul| tum frutum& panem nobis producunt, panisd; frangitur

67o DD.Io. OECOL, ET Hvr. ZVIN. giturvt edatur& pafcatin q; vita conferuetita& mens cognofcens, quod Chriftus moritur, vt refürgat,&refurrc&ione fua nobis quoq; refurgendiautor fiat,credendo illorum donorum particeps fiat. Hzcigitur qui credimus accipimus corpus Chrifti,& Sacramentum corporis Chrifti veré. Caro enim eius in nobis eft,& nosinillo:quia Spiritus eius nos viuificat;& mébra capiti adünat, vnde vt prior Adam mortis nobisautor.ita pofterior vite. Spiritualis enim manducatio per fidem efficit, vt mancamus in Chrifto,€ ipfe quoq; innobis, participatione etiá naturali: fed de his poftea. N ATH. Dicit veré accipere corpus& fanguinem credentes, nónne fatis perípicué?? 0E C. Sedadhibe modum, nc humilius quàm par eftfapias& credas: hac fide tuum erit corpus, critq; tibi cibus ac rcfurredio, vltra autem addit.Propterea parümaccipimus de his, pane fcilicet & vino: füfficitenim parümad fignificationem&ecle. uationem mentis.'Atqui Chriftus totus fumitur,& pedes ac inteftina cum capite agni in figura vt edantur, przcepta funt. Non funtenim elementa hzc ordinata ad fatictatem,fed ad(an&imoniam, que nobis conftat fidcin Chriftum paffüm, non fide qua humiliter fentimusin pane corpus Chrifti latens. N 47H. Mallem alios interpretes huius Canonis, quàm te:non quod verbis tuis fidem non habeam, fed expertus es, quàm difficile alijs perfuadeas. OE C. Etiamfine calcare tuo id fa&urus cram. Obferuaui enim& alios fic de Sacragentis differentes. Nam& Chryfoftomus inhomilia; ante verbaquz citat Melanchthon, fic fcribit. CHRTSOST.

EPISTOLARYM LIBER IIL é67r CHRTSOST. IN BOMIL. LZXXXIJY EifaipueOqt rait) Gy QU TOt» T 00 620, wet] ono wi Mey apuen ca ete d|pset. 79i"e TlpUus A047 ois vg) Tre Aem T AyéneVY, X Eco xa] AMAT Ia p o yetoe UA TIO» a T0U 6A(Gs. Ert Xd] vri T Gy QU TIO LUZ A HIA ACH, 3] TOi Xe cioe pois qu GAET uper, 2X 3 iipuat Tt QUITO) XAVTÉXL JA CM p ch«p Ay au rad Gite pA Dus v dg alae ane pov dÜs Eee(D. ur 9» 2d mers diéuror, cmn dg mà eu etova, e Qaem. iid ou) 6 Ay(O» Quai, 79T. 6a m caua. ue» xa]"iS opes, xod 7ms ÁUuucr xg] vor mig QUT Bir auc éQUuAudis,&d|ci peto&: rni ar2eiumce Q4 0 Xe A30 GUN. aod qm IC) T TOR y AUTO, xar dg vorrá, Era) gi) Cy TO)[Qaia uev, d à auod tod aC) T6 ty jaa O- yyerq T5 Ud lpvr D 3 dlpoptv, vonriy dl 9 2orvaAiucyo T Xd Ul gue et mag. e m 2d acu(O"6, uua. uo) au | mo, cti 706 QT peo«etu deg, edd dg T Apuet/T TuUE7 XeED CV exon mie TÓ yonTá, eui«etd xc». Ilócoi 0) A£ysLewes apri hu wescpho id ety, tv TUzaV T 2 I ATIA, TA XT d zjeayme,id n QU Ty Gee, QUTS HH, eo TOV oO ete«gi 7 uere ma. | ezibun ete id ety. aur og dlg aàTévon djduci ix ide juiov, aJ x9 Qaryeu ugs Alec na Aa Gti cio. Credamus igiturvbiq; Deo.fedne contradicamus, ctiamíi contrarium vidcarur noftris rationibus& oculis,quod dicitur:fed fit etià rationibus& vifu magis ratus fermo eius.Sic&inipfiLus Sacramétis faciamus:ne folüm fpe&emusincaquax ; propofita, fed& verba cius rctíneamus. Sermo enim cius decipere nequit, fenfui veró noftro facile imponi; tur. Ille nunqui excidit, ifte fzpiüs labitur. Itaq; fermo | dicit: hoc eft corpus meü,& pínadeamur& crcdamus, & mentalib.oculis ipfum videamus.Nihil cnim fenfibilc tradiditnobis Chriftus:fedres quidé fenfibiles funt; omnia

€72 pb;Io. OECOL. ET Hvr. ZvIN, omniaautem intelligibilia funt. Sic&in baptifmo, per rem quidé fenfibilem fitaquz denü: quod autem perficitur, nemperegencratio&renouatio, mente percipitur. Nà fiquidé incorporcus effes, nudahzc tibi omnia tradidiffet dona:quia aüt corpori coniuncta eft anima tua, in rebus fenfibilibus ea quz mente percipiütur ibi tradidit. Quot nunc diícüt,vellem eius figura videre,| veftes,calciamenta?Ecce ipfum vides, ipfumtangis,ipfüm manducas,&tu quidem veftes videre eupis? ipfe autem fe tibi datnon folüvt videas, fcd& vtmanduces & tangas,&introrfum fumas. 4/47 H. Agnofco imita-| tioné Canonis:fed quid, dum illefic vrget vt verbü Dci preualeat rationi?NÓnne hoc agit,vt reiecto omni tropo.rigorélitere fequamur:&fitropü admifcrimus, rationem nó Chriftü audiamus? OEC. Nonhuctendit oratio. Petrus peruicacior erat, fuü diuino fenfui prz-| ferens.Tales& hodic funt, qui nihil nifi terrená fe&an-tes dicunt: Quid hic prater panem& vinum? quz illic. Domino feruitus exhibetur? Spe&tantíolü quod proponitur:quó autem verbum ducat Dominicü, non cu-| rant,& mente Chriftum accius meritanon confiderát.| Si ad hzc refpexeris, fequentia verba coharebunt. Ni-| hil enim fenfibilejinquit;tradidit Chriftus;licet dederit: panem.ac vinum? non quód panis€ vinum non fint fenfibilia,fed quodin illis mentem hzrere noluit.Nam in fuum corpus, quod cít panis vitz fubuchit, dicens:| Hoceít corpus meum: pcrindceac dicat, Hoclicet pa-| nis fit; fignificat tamen tibi corpus,& quidillo perfi. ciam te docebit. Quz non vides, mentc compreheitdas. Vndc&in baptifmo fimiliseft mentium exercita-| tio. At fidicas, quid ad hocnobis opus pane? Refpon-| det;
qo

EPISTOLARVM LIBER IIL 675 det: Corporei fumus,&huiufimodi fymbolis opus d bemus, quibus admoneamur& eongregemur: vezza enim vocat, quz mente percipiuntur& intelligibili a. Vnde ex hacintelligentia pofteriores fermofies apud Chryíoftomum omnes clari funt. Chriftum videmus, fed quibus oculiszanimi:tágimus,fed quibus manibus? animi:manducamus,fed quihus dentibus? animi: nihil enim fenfibile tradit. Vera enim caro Chrifti eft& fenfibilis: fed hic nó efttradita fenfu, fed mente percipienda. NAT H. Perfuades hanc efle Chryfoftomi mentem, tametfi res multiloquio fufiüs explanari egeret. O£ C. In artum cogamus fermonemnecefte eft,vt& ceteros audiamus. Non abludit Dionyfius, quem Arcopagit à vocát, quifquisille tandem eft:& quamuis ceremoni;s impei nfe fauit, puriüs tamen de Sacramentis loquitur. Et ó vtinam Pontificij noftri ceremoniarum multitudininóadmifcuiffent etiam impietatem. IN47 Z7. Placct,necillum reijciam:legito.0Z C. DIONTSVYSDE COELESTI Hierarchia. v I& LE d pua rG): xe quae Và ereos e ThXaDA ov netus
L iid lins TÓÀY Bpoiany leat pi L5 T T" xe£09 eA,& p
75| 0, T0 UNAies cto ry toot zreristty t 0 pci Qoa; Cua, xAADA MEL dtes imiouruarr Nadine ON, x. TOig QU &ud)íe E CAVTUT apu T vic voris 2135 Miri 3X Tis RO)(QuLT t AX yat T2R 0 Aa Quz. X, T/je XetTEb 0D Jemprm: x46 29097 A4gintas sidus ue tn, B Pebquaz aei le KOVTETIy nn vio TS T Ci(oos 2dexoc uf i sd TAEes Ux x Puck pinus Tio$ dierá T/G dme Asia Mera 4,00 PN qug 22i suc pot&diaAg V 9x97[A196»"1)4W j suo ix 0G 7 ovpxà;à Qoa. : V Quo

674 DD.lo. OECOL. ETPHyVI. ZviN.
Quoniam neg; po ffibile eft menti noftrz, fe eó vfq; "tendere, vt cocleftium fan&orum principatuum, contemplationem illam fpiritualem& matceriz expertemimitetur, nifi materiali manududtione fibi familiari vtatur;confiderans inuifibilis decoris effigiatione effe pulchritudines que apparent,& mentalis communicationis exprefliones effe fenfibiles fragrantias, & fpiritualis radiationis imaginem materialia lumina: & contemplationis animz refcctiones, cuagantes facras le&iones:& optiméin diuinis rebusinftitute ordinationis, ordincs qui hic honefté miniftrát. Et focictatis lefu diuiniffimz Euchariftie comunionem,& omnia alia qua cocleftibus fubftàtijs nudé& fublimiüs, quàm hic Mundus habet,tradita funt, nobis auté in fymbolis conceffa. N ATH. Nuncapertiüs video quid Chryfoftomus fuüprà dicat: Si incorporeus cffes, nudahzc tibi omnia tradidiflet.Idé cuim accipimus& edimus quod Angeli nifi quod hij nudé&abíq; fymbolis, nos vcró cum fymbolis. 0 C. Ita fentit Dionyfius,& hzc quoqs in Ecclefiaftica hierarchia fzepiüs tractat. N.47 FH. Sufhciatadhuc vnum audirelocum. 9Z£ C. Audi. JIDEM' DIONTSIVS DE EC. clefiasiica Hierarchia.
! AAB eu uH Aeg uos Soin x, Tee, Gy 404 mf 27 d - vrina)) a pua yi m eoi s x4 yen n MAPGXUTpa iv 14a TO aT E hix qaas dig opa m» eua, Ados Tp qusc TÉ TO) QuicO T Gy. CUM e Ac qux Act ar AnOwosuchlu: 9 e» eaae vn 4b) ca Diaow. cv U Ja 18 xaO rude ait Acylja do, Deu) na] D eian epus) ua pon ws yoeg Vosau) xaTa q9 QUU TUUG epa v en y"et di euo mmus ét da ez tag Q états ug d pay eau, OtweAas,- Cacterum.
—
i—LXBILEIBBIELLL.LZ

EPISTOLARVM LIBER III 67: fubftantie& ordincs fuperniquorum iam mentionem facram fecimus,& ipfi incorporci fant,&(acerdotale minifteriumillort Hitomentale eft,& fublimius quàm hicMng us habet. Noftrum autem videmus pro noftro captu.fenfib ilium í fymbolorum varietate multiplicari, perquz facerdotaliter ad vniformem deificationem pro noftra portione fubuchimur. Deum& diuinam virtutem, illi quidem vtmentes confideràt, quantum ipfislicet: Nos veró fenfibilibus imaginibus ad diuinas, quantum poflibile eft, fubuehimur cófidcrationes. Audittiin que m modum de Sacramentis differit. Idem autem apud noftros& Auguftinus agit; precipue inlibris de do&trina Chri(tiana,vbi rcm ferio tractat. CE GPFSTINFS$S DE DOCZRINA Chrisliana,libra 5.cap.o. Oc veró tempore, pofteaquam per refurrectioinem Domini noftri manifeftiffimum indicium noftrzlibertatisilluxi;nec corum quidem fignori ,queiamintelligimus, operatione graui onerati fumus:(ed pauca quedà pro multis,eademd; fa&u facillima,&intellectu auguftiffima,&obferuatione caftiffimàjipíe Dominus,&apoftolica tradidit difciplina.ficuti eftbaptifmi Sacramentum,& celebratio corporis& fanguinis Domini. Quz vnufquifq; quum perceperit, quo feranturimbutus agnofcit, vt ea non carnali tcrui- tute, fed fpirituali potiüs libertate venerctur. Vt autem literam fequi,& figna pro rebus quz his fignificantur accipere, feruilis infirmitatis eft:itainutiliter fignainterpretari,malé vagantis erroris eft. N 477. Quidad tam aperta vel mutire poffunt? O£C. Alij refpondent: Stet pro illisAuguftinus, Ecclefia autem& omV^2a nes

676 DD.]o. Orgcorn,rETHVvL Zyiw. nes alij nobis aftipulantur: quafi fcilicetEcclefiz mentemignorarct Auguftinus. Alij vero fu bargutantur,& dicunt: Hoc decclebratione& actione dicit, nó de Sacramento corporis. ATH. Tales mihi fponte peccare videntur, effeq;indigni venia. Oportebatvel ex verbo celebrandi admoneri, quàm puramac fpiritualem effe noftram feruituté deceat,& diffianilamu 15, fingimusq; quafialió refpiciat. Nunquam potcro illorum fequi friuolasnugas. OEC. Etiamfi non contemnanturjpotcrunt excodemlibro iterum confundi. 4747. Quo dicto? OEC. Siclegiturcap.16.* vIFGFSTAIN. LUB. IIT Cap.16
Iautem flagitiumaut facinus iubere videtur, figu."^ rata locutio eft: Nifi manducaueritis carnem Filij
hominis,non habebitis vitam in vobis: facinus vcl i flagitii videturiubere. Figura ergo eft; przcipiens pat-^ fioni Domini communicandü:& fuauiter atq; vtiliter in memoriarecondendum, quod pro nobis caro eius crucifixa& vulnerata fit. NAT'Z. Nechac di&a diluerint facilé,qui Auguftinum non totum reijciunt, OZ C. Eft quod ganniant: Illis folum facinus przcipi,quivt Capernaitz quafi€ macello cadauer deuorare cogitcnt. 2 47 H. Fucuseft. Etenim fi facramentalem illum modum, quem dicunt, manducandi noflet Auguftinus, rede afcripfiffet, effe modum quo caro edatur carnaliter, citra crudelitatem& flagitium:íed tantüm Ípiritàalem hunc modíà catholicis edoctus erat. OE C. Atcontédendiapudillos nullus finis. Age adhuca apertiüs oftendam ex Hefychio presbytero Hicrofoly mitan9, quid(entiendum fit, X quomodo exaltanda mens. HESTI

EPISTOLARVM LIBER III 677 HESYCHIFVS:- LIB. FEL CAP. XXIT zn Leuiticum.
Vicomederit de fandificatis perignorátiam, ad( detquintà partem cum co quod comedit,& dabitfacerdoti in fan&uarium,nec contaminabunt fan&ificata filiorü Ifraél, que offerunt Domino:ne forté fuftineatiniquitatem dcelidi fui, cum fan&tificata co. mederint.Ego Dominus,qui fan&ifico eos.Sancta fan&orü funt proprié Chrifti myfteria, quia ipfius eft corpus, dequo Gabrieladvirginem dicebat: Spiritus fan&us füuperuenietinte,&virtus Altiffimi obumbrabit tibi, ideo quod nafcetur ex te fanum, vocabitur filius Dei.Sed& Efaias: San&us Dominus& in altis habitat: in finu videlicet Patris.Ab hoc enim facrificio non folü alienigenas&inquilinos& mercenarios prohibuit;fed & ne perignorantià perciperét precepit. Perignorantià autem percipit, qui virtuté& dignitaté cius ignorat, népequinefcit quod corpushoc& fanguis eftfecundum veritaté,fed myfteria quidé percipitneícit aüt myfteriorü virtuté. Ad qué Salomon dicit, vcl magis fpiritus quiin eo cerat:Quado federis vtcomedas cü principodiligenterattende quz pofita funtante te.Aperté& ipfe copellens& cogés ignoranté, addere quintà partem.Hzc enim Quinta addita,intelligere nos intelligibiliter diuina€ myftica facit. Quid fitaüt Quinta, ipfa te verba legislatoris docere poflunt. Ait enim: Addet quinti parté cum eo quod comedit. Et quomodo eius
? quodiam comedit& cofumpfit, addere quis quintam E q l
H
E | EF
L^ n T3 t3 Li x
poffitineq; enim aliud aut aliüde,fed de ipfo& cum eo, velficut.L XX. fuperipfum iubet, adde Quintam.Ergo Quinta cius füperipfum fermo eft, qui prolatuscítab
V 53 ipfo

678 pp.Io. OEcor. ET HVL.ZvIN, ipfo Chrifto,(aper Dominicü myfteriü. Ipfe enim liberat nos ab ignorantia,& additus prohibet ne carnale quippiam&terrenü de fan&is arbitremur:fed fancit,vt diuine ea& fpiritualiter accipiam?, quod Qiunta proprié nominatur. Quia qui in nobis eft diuinus Spiritus, & fermo quem tradidit, fenfus quiin nobis funt componit,& non folümnoftrü guftum producit ad myfterium,fed&auditü& vifum&ta&ü& odoratü,ita vt nihilin eis minori rationi& infirme menti proximum.de his videlicet quz valde fuperna funt, fufpicemur. Quicüq; ergo fan&ificata perignorantià comederit,ignorans corum virtuté,ficut diximus, addet Quintam cius füperco, dabit facerdoti in fan&uariü. San&ificationé enim myftici facrificij,& à fenfibilibus ad intelligibilia translationé fiue commutationé,ei qui verus eft facerdos, videlicet Chrifto oportet dari:id eft, ipfi de eis miraculü cedere& imputare, quia per cius virtut&, X proJatüab co verbum, quz videntur tam fan&ificata funt, vt cun&um carnis excedant fenfum, Re&té ergo addidit: Nec contaminabunt fan&ificata filiorü Ifrael, quz offerunt Domino, ne forté fuftincant iniquitatem deli&i fui, cüfandtificata comederint. Qui enim Chrifto faorum myfteriorü fan&ificationéimputant,& addentes fibimetipfis Quintà qua prolata eft,videlicet verbü cius, quod producit fenfus noftros ad fublimiora: non contaminant San&a fan&orum,vtpote qualia oportet de eis intelligentes, fed necinducunt fuper fe iniquitatem dceli&i in comedendo San&a fan&torü. Nec enim vt ad communé accedunt cibum fed ficut ad myfticum& terribilem ac coeleftem accedunt: ad quem qui temere acceduntno fimpliciter peecansediniquinrs dcliQà
T

- BEPISTOLARVM LIBER IIL 679 deli&i fui portare dicuntur. Delictum autem proprieà legislatore dicitur peccarum, quodi: n Deum committitur:& caquz ad hoc pertinent, in facrificijs quz pro dceli&is offeruntur, pridem oftendimus. Vnde&nunc quum dixiffet: Ne forte fuftineant i iniquitatem delicti fui:re&té fubdidit: Ego Dominus qui fanctifico cos: oftendens quod delictüm: id eftimpietasin Deum, incompetens fanitorum perceptio appellatur. Tenditcnim ad Dcü fandificanté eos, qui modo quo oportct confumunt,& qui fandificationis caufa, non aurem contaminationis propofuit fuum myftedium Admirari autem nimislegislator& oportet, quod&vbiq; difcretione vfus eft,& Dominicum myfterium fignificans fccundum Z X X.duntaxat translationem,(an&orumf an&a illud appellauit, quia facrificium San&i fanctorum eft.Itracl autem addens;fidelem populum per hoc fignificauit:id eft, cum qui per myfticum hoc facrificium Deum videt,& propterea proprie Ifrael appellatur. Hij quzcunq; confecrant Domino:id cft, quz ex fcmetip fisin Dominicum facrificium afferunt, Sancta(an&torum fiunt. Corpus enim ex cis conficitur Chrifti, qui quia primitiz eft noftre confperfionis, re&e ex noftris primiüjs conftitit. X A477. Audiui libenshoc teftimoniü: fed vide, an non adverfarij dicere poffint, Manifefté hic contineri, cos ignorare virtutem huius Sacramenti ,qui nefciunt quod corpus hoc& fanguis fit fccundü v eritatem.O£ C.Scio illos etiam in planoi impingere,& amplexari ea quz pro fua fentétia videntur, negle&is his quz contrafe pugnant. Nam necnos negamus, vt prius dixi, hoc corpus& fanguine effe fecundü veritate. Nà licet panis perfec fit typus dütaxat, Ecclefia
4 tamen

689 pp.Io, O£ECor. ET Hvr. ZviN. tamen typo non eítcontenta,& mente verum corpus per typum apprehendit,id quod; ezrmutler vocat Scri: ptur ra;ide eft; aliquid fuper quinque, quodinterpretantur Quintam cum eo. Hzcautem Quinta erit, verbum Domini, Hoc eft corpus meum. A A7. Sifte fermonem: fi addendum eft verbum hoc, plané vicerunt. Quid enim aliud clamant adueríarij, quàm yerbum Domini? oz C. Nemo ideo fuccenífet: neq;cótrouerfia cft deautoritate verbi Domini, fed qua fit vis verborum quazritur,& quid'nam exigant, expendendusa rclinquitur.Itaque ne claudas aures expofitioni;obferua potius quid fubdat Hefychius. dicit enim: Additus fermo ille prohibuit;ne carnale quippiam de fanais arbitremur:fed fancit vt diuine ea ac fpiritualiter accipiamus, quod quinta cum eo izízyizlo appellatur proprie. Vultigitur vt corre&is fenfibus ,à fenfibilibus adintclligibilia transferamur. Tantum enim non clamat, hoc tibinuncnon fit panis loco,non eft quod externis fenfibus feruias: fy mbolum eft alterius. coelcftis panis, quem mentis tuz oculis vide, dentibus preme,in odore vnguentorum eius naresimbue.Commendatum tibi potius fit quod fignificat, quàm quod externis oculisfe(e offert: hoc verafideample&erc,hocfumma diIc&ione colito, ita fan&tificabis facrificiii ita liberabetis ab ignorantia, itaà fenfibilibus ad intelligibilia te transferes. Atqui nó cuiuslibet ef; ad tantam contemplationem venire ex fymbolis, ita vt fanctum etiam fibi fiant:(ed Chrifti facerdotis bencficio contingit his verbis fic inftitui, vt hunc panem tanterei confecratum diícamus,cuius ctiam Spiritu fit, vtinipfum rapiamur, & ynü cumipío corpus efiiciamur.Hinc etiam apparet, qui

EPISTOLARVM LIBER IIL 68: quirei fiant corporis& fanguinis Chrifti. N47. Iam video quantum adhuchumi repant aduerfarij,quamq; foedé contendant dere quam nefciunt,& fcire nolunt. OE C.SihecípeGarent,pax omnibus effet, vidercturqs quomodo idem corpus Chriítiin multis locis fractü nonminuatur, necconfumatur: quomodo totumin parte qualibet, quomodo tantum ab vno quantum à mille fumatur,€& quomodo materia panis affit& non affit,& vale quidem dicatur fenfibus, aberrentque fenfus,& nonaberrent:& quos fermones ftupefcuntac irrident ethnici,cos veros effe experianturinitiati. Verüm nifi hzc capiant, neceffe cft vt& veteres fcriptores nonintelligant,&aliorum vel errores confirment, velnouos abíurdiores ftatuant,proh maxima Ecclefia Chriftiia&ura. X ATH. Nonefthic deplorandilocus OE C.Videfihzcintelligantur,an non intelle&u faciles fint,quidàloci Hieronymiani, qui quofdam torquent. NATH.Quos dicis?
HIERONIYMFS AD HEDIBIAM
in diclum Domini:Non bibam amodo ,&c.
Xhocloco quidam mille annorü fabulam ftruunt,
in quibus Chriftum regnaturum effe corporaliter
contendunt,& bibiturü vinum quod exillo téporc vfq; ad confummationé Mundi nó biberit.Nos aut£ audiamus,pané quem fregit Domin?, deditq; difcipulis,effe corpus Domini faluatoris,dicenteipfo:Hoc ett corpus meum:& calicemillum efle, de quo iterum locutus eft:Bibite exhocomnes. Hiceftenim calix noui Teftamenti,qui pro multis effundetur in remiffionem peccatorum. Ite eftcalix de quo in Prophetalegimus: Calicem falutaris accipià& nomé Dominiinuocabo. : V 3j Ecalibi:

€8» pp.Io. OEcor. ET Hvr.Zvix.
Etalibi: Calixtuus inebrians quàm praeclarus e(t. Sicním panis qui de coelo defcédit, eft corpus Domini,& vinü quod difcipulis dedit.fanguis eftillius noui Teftaméti, qui effunditurin remiffioné peccatorü: Iudaicas fabulas repellamus,& afcendamus cü Dominoin ccenaculum magnü ftratü atq; mundatü,& accipiamus ab co furfum calicé noui Teftamenti,ibiq; cum eo pafcha celebrantes inebriemurab co vino fobrietatis.Non eft enim regnum Dei cibus& potus.fed iuftitia& gaudiü, & paxin Spiritu fan&o. Nec Mofes deditvobis panem verum,fed Dominus Iefus: ipfe conuiua& couiuium, ipfe comedens& qui comeditur: illius bibimus fanguinem,&fineipfo potare non poffümus,& quotidie in facrificijs cius, de genimine vitis vere& vince 50rck,que interpretatur electa,rubentia mufta calcamus, & nouá& ex his vinü bibimusinregno Patris,nequaquá in vetuftateliterz, fed innouitate Spiritus, cantantes canticü nouü,quodnemo poteft cantare,nifi in regno Ecclefie,quod ett regnum Patris. N,.4 7 H.Et cgo cenfuiffem hac di&a illis fuffragari,& adhuc appareret, nifialiam dudum(ententiam accepiffem, iam perplexus non probé intelligo. Corpus enim Domini: id eft, panemqui eft Sacramentum corporis, dicit cfle panem, qui de coelo defcendit:& vinum quod dedit difcipulis, fanguiné fuum noui Teftaméeti. Nónne hoc fatis cófirmataliorum fententiam? QE C. Sed curnon expendis, cens: Afcendamusin coenaculum magnü
1 lVMVAiI
quid velit dic ftratum,&accipiamus ab eo furfum. Non conicQas quid hoc veli? An'nonhoc eft exaltare mentem, vltra fenfibiliaifta. Inferius coenaculüm fenfuum eft, fupcrius mentis, cui puro& mundato fc Dominus dis
illic

EPISTOLARVM LIBER IIL£685 illic Pafcha noftrum ac tranfitum facimus à terrenis ad caeleftia, latitiag; perfruimur fobria, citra cibum po| tumq; corporalem.Ibi quia Chriftus fe reuclat;fe communicat, paíciturq; fide noftra,& nos fidcipfo paícimur&reficimur, lztiq; nouo Spiritu cantamus noua cantica.N ATH. Video quàm finceré& religiosélocuti fuerint,&intelligo aliquaex parte phrafinillius purius quàm antea.0£ C Intelligisigitur& illud Hieronymiin epiftola ad Titum: Tantum intereft inter panes propofitionis€ corpus Chrifti, quantum inter vmbra & corpora, interimaginem& veritatem, inter exemplariafuturorum,&ecaipía, quz pcr exempla figurabantur. 47 7. Videormihiintelligere, quianuncnó fine epipempto offerunt Sacerdotes. Nam veteribus adhuc erat velamen pofitum fuper oculos, ne mentalibus oculis veritatem cernerent Mundo affulfuram: vndc humiliter verfabanturin vmbra. Atvbinobislux tam claré orta eft, noniam vmbram, fed corpus habemus:& fiquidem externa& oculis fubiedta, que apud prifcos€ apud noftros, contuleris,parum diícriminis reperies: verü fi adiunxeris verbü Chrifti, hoc noftrum
| myíterium gloriofius erit multo,& méti praíenslogée felicius ftatuit qd aduenit, quá quod olim vmbra venturü àlongé monfítrabat.O£ C.At(i quis Propheticis oculis pditus fuiffet, nüquid&ille olim Chriftü prafentem vidiffet?N A4 7 Z.Nulli exhibit Chriftü viderüt,(ed futurü cognofcebant.Eapropter nos feliciores fumus. Sed quid fi aduerfarius vlteriüs exigat, no(atis fibi effe fiita Chrift? affit méti: fed vt cóficiatur corp? Domini, neceffe fitfübftantià panis in corpus tráfire, vel adeflc corpus Chrifli fubftatig panis?9Z C. Hefychius inlib.7.
predic

684 pD.Io. OECOL. ET HVL. ZvIN. predi&i commentarij declarat quid fatis fit. N47 Hocaudire cupio.0£ C.Audi igitur.
HESYCHIFVS LIBRO SEPTIMO
ip Leuiticum. Cap. XX IIT.
Tquein codem die quo manipulus confecratur,
czdetur agnus immaculatus in holocauftü Domino. Volés nosin die,qua Dominirefurredtionem& manipuli intelligibilem oblationem celcbramus,nonobliuifci Dominici facrificij,ex quo nobis eft oblatio manipuli: fed cedere agnumimmaculatü anniculumin holocauftü Domino. Intelligibilem agni, Dominitraditionem, immolantes myftice,& offerentesiipfius autem vtfacrificium cedens, memoriam fecit. Neq; enim aliter, fed per eius meditationem& virtutem à fenfibilibus ad intelligibilia transferuntur ea; quenullo facrificio peraguntur. Et quod hoc cft facrificium? Duz decimz fimile confperfzoleo. Oportet enim fcire perfe&am humanitate,& perfe&am diuinitatem contempcrari.id eftjin vnum conuenire in olco: id ef;peream quam erga nos habet copaffionem. Sic enim facrificium odor fuauitatis Domino inuenitur, fapientibus nobis de co,que digna funt. In quibus autem facrificium& per quos agitur, quomodo celebraturintelligibilis agni oblatio, quod fequitur oftendit. Neq; enimin fanguine, neq; p irrationabiliaanimalia, facrificium à nobis Deus fuícipitfecundü quod fequétia demonftrant. Ait enim:Liba quoq;vini,quarta pars hinpanem& polentam. Quia dubium futurü erat forfan àquibus mylfterium facrificij quod per Chriftü eft, quod fuperiüs diximus,celebratur: habes ecce intelligibilis Melchifedec oblationem, quzin pane&vino
perficitur,

CR*
EPISTOLARVM LIBER IIL 68; perficitur, in qua quarta pars hicin libis vini offertur; vtperquartam Euangcelicam traditionem,qua in libris quatuoreft:perlibationem vero, Dominicum fermonem fignificaret ci ait: Hic eftmeus fanguis,qui p vobis fundetur.Hecille. Effent& hec;fi aures'audiédiinuenirent.fatis plana, ne velimpanationis, vel tranflubftantiationis modusin coena Dominicarecipiatur.Dicit enim:Neq; aliter,(ed per eius meditatione& virtutem à fenfibilibus adintelligibilia transferütur ea Qin illo facrificio peragütur. Commédatur aütftudiü meditatione;gratia, virtutc. Etiterü vt nugis precludatur feneftra,quantü intelligere fcired; oporteat, móoftrat: n&pe perfectá humanitaté& perfe&tà diuinitate,couenient£ in ea quá cir&a nos habet compaffioné.Totü igi tur,quantü ad Chriftà attinet;myfterium explanatü eft: Quisigitur comentis illis eritlocus? Quod Nicez cóftitutü eft,&à Patribus obferuatü.(andü manet.Oftenfum.n.eft,quomodo in Symbolo veré fumatur,vel etid non fumat corpus& fanguis. At fi quid reliquü;de illis infequétibus dabi£ narrádi occafio. N AT H. Q uid pretercaapud veteres legis, quo adueríarios niti pütas?
SUID o(CTEFM CFM EFCHITIS,
vel Meffalianis, de Euchariflia, à E C.Valentiniano imperante,orti funt Meffaliani, Qi. TEheodorctus fcribit,negabat diuinü cibü vcl prodeffe, velobeffe. Sed Letoij Melitenenfis,& Amphilochij Iconij,& Flauiani Antiocheni Cpifcoporum vigilatia, dolis corum detcüis, ftatim eprouincia cie&tosidétradit; cii multa monafteria(ua contagione infeciffent.Hec quidá hiftoriarü ignari legétes;nos illis
; annumerarcaudent;re nondü fatis cognita. V A47 7.Et
quamob

(Bá pD.Jo.Ozcor.ET Hvr. ZwiN,' quamobrem vos illisiungunt:? OE C. Fortafíts alibilegerunt, quod iuxta Scripturà dicimus: Iuftà ex fide fua viuere,& faluté nó cffe exoperibusaqua ablutionü nó purgarc,vt Petrus inquit:& Melius effe gratia,quá cícis percuntib.ftabilire cor. Inde temeréaddüt,negarenos fimpliciter effe vtilia vel dánofa Sacraméta, quàdo vcramiuftitiam,& regnü Dei intranos effe fatemur.Sed nemo audijtà nobis, nihil periculi vel vtilitatis ad nos redire ex Sacramentorü víu. Sacramétis ením vtuntur vel fideles,velinfideles:illis ad(alutem;his ad iudicium data dicimus. Agnofcimus enim quatum alij à Spiritu fan&o iuuétur,quantü alij peccét,Spiritus fandi grati ncgligétes. Mira igitur calumnia eft, nos illis coiungerc. N AT H.Rem oro dilucidiüs narra.0£ C. Deprehedit ' per Adelphü Flauianus Antiochenus Epifcopus, illos idcó Sacramenta floccifacere, quod fe folo precü fuarum ftudio inhabitanté in fe malü damonem abigcre dicebant, quéà progenitoribus ficut natura fe trahere dicebát,&illo expulío aduenire Spiritü fan&tü,qui fenfibiliter ac vifibiliterfuá prefentiam demoftret,& corpus à paffionibus motus cuiuslibetliberet, animáq;à fala voluntate penitüs liberet, itavtnequaquà opus habeaticiunio maceráte,vel do&rina refrenáte,futura prcuideat,& Trinitate oculis cernat.Ethec quidem illi. Nos aüt plané diuería docemus, nempenon operibus nos iuftificári vtillianeq; noftris precib? tribuimus ,fed
nhacvita prorSpiritui fan&o fandimoniam,nemine1 fus perfici dicimus. Damnati igituriufte illi, qui gratia Spiritus fandtiirridebát. Nos cü Sacramentis ctia Spiritus fan&iopcrationem agnofcimus, tametfi illà cle: mentis nó tribuamus-gnorabatifti Sacraméti virtute,
quibus

*
EPISTOLARYM LIBER IIL 687 quibusita incognitus Chriftus, vt fuis ftudijs acceptü ferrent,quod Chrifto oportebat. Quid nobis comune cüillisi$ymbola facraextra vfum afferimus nihilab externis alijs differrc;illi etia in v(u. Nos in nobis inuifibilemSpiritus fan&i operationem nó diffitemur; fi fides nonabfit,qua&ipíaSpiritus fan&i don eftilli nec in fignis,necin fe virtutéSpiritus fan&ti agnofcüt.N 47 7. prudentia vbiq; opus,ne velad dextram, vcl finiftrà declines. 0EC. Id nobis cure, 2,4 7 Z. Qui adfiniftram aberrant?0£.C. Qui vim&energiam,fandimoniam& beatitudinem clemétis tribuunt, cuius naturano funt capaces. De nobis fcribit Paulus: Vos eftis templum Dei.Superítitiofi idlapidibus tribuentes, à Prophetis rcdarguti funt;Paulus& fe€ Apollo nihil effe teftatur, tametfi fideliffima organa fiuc ad plantandum, fiue ad rigandum, vt DcoSpiritui fan&o fua dignitas maneat falua.A 47 H.Qui ad dextram excurrunt? O£ C. Hi qui dum clementis diuinam operationem non affcribendam cogno(cunt, vel Symbola prorfus abijciunt, vel Spiritus fan&i donum proríus excludunt, fua fcilicet fuperbia exczcati. X 477. Fortaffis quidam metuunt Symbolaiftanon effe magna Sacramenta, nifi fic prafens fit caro Chrifti, velimpanata, velinipfüm panem tráffubftantiata. 0E C. Abfit metusille. Magna.n. funt, fi Chriftusinftituens fpe&tetur: commédatiffima funt, fibeneficia& que annuntientconfiderentur, fingularem przrogatiuam habent,(i charitatis foedera, qua
tanto glutino conne&untur,expendantur An'non hec omnia Chriftianis fan&a& magna? N AT Z. Nemo ncgat, verumindignis& porcis non effent Sacramenta. OE C.Suntnihilominus. Namlicetipfi dignitate illorü non atten

/688 pp.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN, nonattendant:animaduertit tamen fidelium Ecclefia, qui porci coculcent& indigne tradent. X 47H.Si igitur baptifmus& coena facra exiftüt apud porcos; quàto magis apud fideles? 0E C. Re&te colligis: acceditenim horü fan&ificatio perSpiritum fan&um ,fine quo nihil proficit yel predicatio,vel celebratio. Quis narrarctquantü& Verbo& Sacraméto operetur diuina virtus;vt excitentur graui fomno preífa pe&ora, vt fide illuminentur,vt charitate inflammétur,vt ad gratitudine vel contempta mortc profiliant, vtagnito abba Patre, quáto arrhabone fecuri fint. Porró ad hzcobtinenda, nO opus eft pani carnalis Chrifti pfentia,modo quo illi fentiunt.Vtnos in vnü corpus cü Chrifto fiamus,& panis cum primitijs confperfionis vnus efficiamur.folius diuini Spiritus eft operatio:vttantü, tamq; efficax Sacramentum fit, mirifica Dei energia eft. Quorü corda Spiritus tangit& aperit, ij tantis$Symbolis, dum Deo opceráti parenb mire proficiunt. Quorum vero pcátora obfeditliuorinexcitabilis focordia,fuperbia;hypocrifis,amor Mundi infanus,malignitas: parujpenduntnó modó figna,fed&beneficia Chrifti omnia,&fibijpfis autores damnationis fiunt. Parata quidé coena cft, fed indigni vt ca fruantur, qui à Spiritu(an&o vt ea fruant non efliciunturidonci. X À ZZ. Intelligo aüt idem effe Sacramentum, quod boni malid; participant, qu antü ad elementü& fignificantie vim,& vtring; fand. Efhcaciz tamen diuerfitas magna, prout animi manducantiü diuino Spiritu afflátur,vel deftituti funt:& quitumillis ob fidé vtilis;tantü iftis ob contemptum damnofa eft coena perfe dclicatiffima. Nihil igitur vobis cü Euchitis,quos Meffalianos vocant, commune. Q /O0MO

EPISTOLARVM LIBER IIL. 685 QVOMODO ANTHROQPOMORPHIT AE in Encharistia errarunt. EC. Ortaett& alia apud veteres de'Euchariftia COaisio.an fiquz reliquie mantferint in fequétem diem, fan&ificationi feruiant:& vifc funt Anthropomorphitis inutiles: hos arguit Cyrillus-in Epiftola ad Calofyrium Epifcopum Arfenoiten. CXRTLLPB6S INEPISTOLA 42D Calofyrium Epifcopum. "xd 3, 071€t 0AQ,T Ju OV Qv O oT GR Qai 12 uoi là«C AeA Aun, OVTO Lets T0 Aek]ona, auris etg 127 2 aw. Lust tua T2?) Yu) T6 AtyoyTts. 8 90 doi T vveiste, dg T: aoAcy our caue, pos A4 lOzM4,0.2. Tic SUA oae dudes, Xo" Cmommog x&eAs 9Weweue sow ciauro. Cxterümaudio quod dicant, myfticam benedictionem,fi ex earemaferint in fequétem diem reliquiz, ad fan&ificationem inutilem cffe: fedinfaniunthac dicentes. Nó enimalius fit Chriftus, neque fanctum eius corpus immutabitur: fed bénedi&ionis virtus& viuifica gratia perpetua manct in illo. NATH. Quid fi&teredarguathis verbis? OE C. Tam nihil commune habemus cum Anthropomorphitis, quàm nihil cómmercij cá Meffalianis. Anthropomorphitz enim& ipfi fenfu miferrimi, humana membra diuinitati afcribebant,& gratiam Spiritus fandi ctiam ipfinefciebant.Proindé& vim myfteriorum ncgabant, imaginabanturque quicquid panicorruptibili accideritid neceffario& corpori accidat;& à fola carne,igno rantes Spiritum, expectabantfan&tficationem. In(anos igitur illos vocat; qui fic de Chrifto& eius corporc fentiant. Nam licet panis benedictus fit corruptioni obnoxius;at non idem corpori Chrifti accidit: vnde liX cetnon

690 DD.Ilo. OEcor. ET Hvr. Zv1w, cctnon fittam recens fequenti dic atq; primo, codem tamen modo ficut priore die, fcruire poteft(an&tificationi.Chriftus idem eft heri ac hodie,& corpus eius fupramutationem eft: à quo nunquam feparaturSpiritus& viuificagratia,qua eft vis per Euchariftiam( quà hic benedictionem vocat) feparatur. Quamdiu igitur cíui feruire poteft, tamdiu&ad fanctimonià vtilis eft. Atqui non eft, vt pani illam vim propterea feras acceptam, vel Chriftum alliges. Chrittienim eit; qui manducatur Hincveterum religio, qui egre ferebant Euchariftiam cadere ia terram: quàm vt Eufebius ait; hofpitibus& infitinis afferebant. Aljj vltra triduum non referuabant, alij necin craftinum. Origenesin Lceuiticum dicit: Dominum noniuffiffein coena refcruadam Euchariftiam.Variatumigitur in hoc apud veteres,fuis abundantes fenfibus: nontamen ficerrorem illü craffum confirmantes, quafi carnem Chriftiinterim extra minifterium pànes conferuent. Non igitur cà Anthropomorphitis taxari poterimus, qui Chriftum non mutari, gratiamque eius minime confumptibilem fàtemur.Et propterea ctiam hefternis reliquijs fandificari egros,vtfolitum loquendi moré non afperner, no negaucrimus:tametfi in Ecclefiaincolumes id agere hortamur,vt verior fit Dominica coena. N 47 Z. De(ànaificatione& Anthropomorphitis fatis dictum: audiam nunc quid fitin Ephefino Concilio de hacre actum. Q9QFID ACTFM IN EPHESINO Concilio coptra Neslorium. EC.Non multa inuenies, occurrunt tamen ali(5. uia enim Neftorius, myfterij huius Sacramentü& vim conculcabat, vnani Chrifti perfona * in duas

EPISTOLARVM LIBER I]IL 6o: in duas diuidens, accepit Cyrillus(ynodi nomine occafionemimyfterio redarguendi illum:&iterum apparebitnos cum Neftorio non damnari. Scripfitauté Cyrillus, nomine Patrum qui Antiochiz congregati, contra Neftorium epiftolam cum duodecim anathematifmis ,in qualeguntur ea que& in Canonibus noftris habentur. Ea cpiftola pofteaà ducentis Patribus in Ephefino Concilio approbata eft... N47. Recita quantum huic inftituto feruit. CYRILLVSINEPISTOLA 9 F 4dam contra Nestorium. Amy yaris 37 zx tono Suam TE puovoty Cui Us TE 9e TET.£ny V 4078 X453, Tim C: Coe veiptoy aie eiim T Tli à Seno OMA IINAY doom, ql aAA aT Cy Tg CxxNtáiads TEABIACN Aateíaw, que óoiu cy TE ETU THje pau tig Aye eux, pta Copa perry yieeya a Apos ops$ mihi ajperros, B qo Ty UL T uTigog? Xe 8,8, Ex 6 apa xo lo d eyipora. 4 norm. UTE nli a eG ad pag 94.0 a CH x 2 Tupac:(Q- TÉ Ay x alu) campo 11g Gbiats yeu à 2 Sretow c Cyoíucqo Hgondr eJ cg Como io iua id aus TE ÀÁ fy. Qon 232 a xt 7 Qey dix ese, emo yt yegavca d aie 3l aor atiput Gaemioi iios
- ewli.cost xa) Aena e q^25,&pbr Apuli Aeya Up,£a ng qgun Tl quip TE di TE BAD Quo TU,Kgl 7471 UT S T(pu tb o 06 OU Spa TE xal Ty.as Cie ka ow Tli ead Nose Annuntiantcsenim cam qua fecundum carnem mortem vnigeniti Filij Dei:hoc eft;Ie(u Chrifti,& ex mortuis refurre&ioneminque coelos affumptionem confidentes,incruentum in Ecclefijs perficimus cultü, accedimusq; ficad myíticas benedi&iones,&fan&ificamur, cfficimurque participes fan&z carnis& preciofi fanguinis, fioftri omnium feruatoris Chrifti,& non quafi carnem 2 commu

692 DD.]o. OECcor. ET HVE/ZvriN. communemaccipientes(abfit)neque etiam quafi carnem viri(an&ificati,& copulati verbi fecundum vnitatem dignitatis: hoc eft, quafi diuinaminhabitationem affecuti:fed vt veré viuificam& propriamip(ius Verbi. Vitaenim cüm fitfecundum naturam vt Deus, poftquam factum eft vnum cum fua carne, viuificamillam effe declarauit; atq;italicecdicatnobis: Amenamen dico vobis,nifi ederitis carnem Filij hominis,& biberitisillius fanguinem,vtnó hominis cuiufdamficut nos, ctiamillam effe cenfemus. X474. Heu quàm parum affuetifumus modo; quo locuti füntveteres. Enipfe cüm antea edo&us fim quid fentiendum, adhuc tamé fubindé hafito, audiens carnem& fanguinem, cuius participes efficimur accedentes ad myíticas bencedi&iones.OE C. Quid erubefcis difcere cupiens?nó folus offenderis his didis. Quin expende fingula partriculatim,ne verborum multitudine obruaris. Primüm dicit in quo cultus nofter, vel vt alibi vocat, facrificium noftrum perficiatur: nempé fi annuntietur mors Icfü Chrifti Filij Dei,ciusq;refurrectio&afcenfio.Hoc profc&o perfpicué didum eftfi quisloquendi modü recipiat. Nam& alibi ad Reginas, incruentum facrificium angelis tribuitiintelligens glorificationen;quaDeum celebrant.N 47H. Non fufpicabar tam claré nobis definiri noftrü facrificium.0 E C.O bferua diligenter,& adhucclariüs rem agnofces:vbi tanta beneficia Dei,& opera Chrifti fuauiterannuntiata fuerint, fidelis anima defiderio Chrifti languere incipit, quife accipiiuffitin myfticis benedi&ionibus:id eft, Sacramentis corporis &fanguinis: proindéaccedit,&iterum in pane& vino altioraaddifcit, corpus cfurit, fanguine fitit.In defideziocnim

EPISTOLARVM LIBER IIL 69; rio enimita fanificatur, vt veré etiam particeps fiat. Nam Spiritus Chriftiin nobis,& noftra caro in illo cft, vnod;Spiritu copulamur cü capite noftro, qua copula &nosynü corpus efficimur.Et hucufq; de Euchariftia. Intelligisne?N 47 Z.Arrident: depingitrem toti, fiintelligatur bene. OZ C. Deinde hincad difputatione fuá vertit argumentü,querens, Cuius carnis particeps effe cupis? fam vulgaris hominis?Arilla no viuificat: num Propheteinecilla viuificat. Qualéigitur carné defideras? cá q propria eftDei,& jin vna perfona eft cü verbo.Illa enim qacft cognata nobis, qa eft primogenita, ctiá datnobis vità cterna.Idé enim S piritus q fufcitauit Chriftü ex mortuis,fufcitabit etià mortalia corporano ftra. Quod Neftorius impius nó approbaret,qui perfonam diuidit,& carnem Filij hominis,que no fit propria Filij Dei,& que pafcere nequit,manducat.Vides igitur, nobis cü Neftorio nihil comercij. Nos enim virtutem Sacramétinonignoramus,vtille. Non dijudicabatille corpus Domini pro dignitate, licet digniffimü omniü affereret:quia no dicebat propriü Dei,vnde non potcrat illi effe panis vite. Nihiligiturilli proderat mors, vcl rcfurre&io velafcenfio, vanumq;& abominabile erat facrifrciü eius. Atnos Chrifti carné przdicamus,& celebramus,vt veré diuinam,viuificatricemd; noftre carnis,que pro nobis mori& vitá nobis impetrare potuit, cuius fanguis noftra abluere potuit peccata, cuius refurredio ctià nos refurgere,& afcenfio etià nosin coeleftibus cofidere facit. Hoc certé noftrü facrificiü acccptum Deo fcimus. Magna igitur efurie huius carnis cdulio refici querimus,& ad myfticas quidé benedi&iones;hoc cft, propofitam fenfibilem coenà, corpore apX propiamus,

694 DD.lo. OEcor. ET Hvr. ZvriN. propiamus, ore guftamus: fed animus totus cftinillo confiderado,qui peccata noftraredemit,&anime defiderium noftrum explere fufficit. Vnde credétes, Spiritu illius fanQificamur, per quénatura noftra(cü qua cius natura vna cft,ctià vegctaturin eterna vità.Quato felicius noftrum quàm Neftorij conuiuium? NAZZ. Perfuades. OE C, Ceterum cpiftola Cyrillusadiunxit anathematifimos,vcl capita duodecim,quorü prefenti negocio yndecimum congruit, quod& cücateris exponere ad preces Patrum idem dignatus; apertam huius myfterij mentionem fecit. N 47 Z. Audire&illum vclim.9Z C. Anathematiímus hic cft. CU4NATHEMATISMFS FNDEcimus Cyrilii, I"meii époAmyesh v TE xup fs migua, Coomiy a, xat id jos QUTS s Cj es quaes Ay eA de eripi TIV0G 7I2) QU f. V, suum elo uc auri x x? abo aan, reu ula feas c Guo fiai ean xo(Ov, xol 1852 dU ay Coon, to A.&Quo», t én egy ido z Ads T& TO TO(Qh.(too ena/sorr O», ciaeue, 6 9.Si quis nó fatetur Domini carné viuificam effe,& propriam verbi quod ex Dco Patre,fed quafi alterius cuiufdam ab illo, coniun&am quidem ci(ccundum dignitatem: hoc cít, folam diuinam inhabitationem habentis,& nó potius viuifica.ficut diximus,qa fa&a eft propria verbi omnia viuificare volétis,anathema fit. N47 H. Satisintelligo te alienum ab hocanathematifmo,nifi expofitio aliud vclit quàmipfe adhuc capiam.0£ C: Expofitio hzc cft, EKOEZIZ
Là às xel] Queis xl ld Coen riaue 7A EC)
Srvcíaw, Ex eye TA xe T qph2s rdi eid oA T xoa ca, LL, 7r1$ yr& etyod 30y qrC9equ t), Guo ag 7) Ty sana diua oipono

EPISTOLARVM LIBER IIl| 69s
poro 3 puaoy dc idum po 06,(ed d CA T0 0] opes T r£ Qaomuouir Q» Mya. x9 ginut Cun: 72isty 2 diua. kel TÉTA MápTus ve arie à uma ASy y, qf ideasdios, P woua an [27 o70101U. ere; 132 iade yen TE Ao oy 3. TUA TI T yu yoetvtd vgl 6(mous, xe&now adis 5 cu ze. OD gig req ue à Darme xay d Qo 2] mite a, ub à qeany| 4,6 Q6(B) Cin ditus. en mu/ Nsfes D Xo oi T2 fa pemims qu2gos gi adds TEILUPIOA ea di MULA TOU)| Kd][A005 XOT s 9620/2 à ena suave is. San&um acviuificum&incruentum in Ecclefijs operamur facrificium,non vnius qui ficut nos,€ cómunis hominis corpus cffe credentes, quod proponitur, fimiliter& venerabilem fanguin&: fed accipientes magis,vtfa&ü proprium corpus,& etiam fanguinem omnipotentis verbi. Communis enim caro viuificare nequit:cuius teltis eftipfe Seruator dicens: Caro prodeft nihil, Spiritus eftqui viuificat: quonia propria fada cft verbi, Sicigitur cogitatur,& eft viuifica, ficut dicitipfe Seruator: Etficut mifit me viuens Pater,&ego viuo propter Patrem,& qui manducatme,viuetproptermce. Quoniamigitur Neftorius,&qui cadem fentiunt ,indo&édeftruunt mytterij virtuté, ob hoc& re&e fadus cítanathemati(mus. X ATZ.In hanc expofitionem fi olimincidiffem, plané tue fententiz contrariam iudicaffem:nunc pauló prudentior tuo colloquio fadus, trutinandum pondus verborum ceníeo. 0£ C.Conic&abam certé iterum tc hefitaturum. A47 Z. Quid eft fan&um& viuificum& incruentum facrificium? OE C. Suprà dixitcultum,& alibi gratiarum àQionem,& ZleLoyer. NNATH. Etiam hunc locum profer. 0£C. Sic fícribitad Reginas de recta fide. ! X 4 CY RIL

696 DD.Io, OECOL. ET HVE, ZvIN, CIRTLLVS AD REGINAS
de retta Fide».
"X7 e 23 xd m Qi ied xoeA(Q ay, paper mo ld s à ( Qoo T4 8 dA woe, euro Queis oni X4 TH^
efus py Ci po T36 iegunyouuT as auTO» Tg Va Tolg dgNom xod j aiat fugio, Use uad jd pbocpas, xel) Tl) xa "eds isgoruilo germ AexTlu,&mc a Can TOT T2G T aubpuaim(8s uentus TX TÓC Tb TE X,&CIXUT2o QUT Jj.
Etenim quemadmodum cüm natura Dominus fit, etià máfitid quod erat/liceti in forma ferui fa&us effet: ita dicimus quod cüm in coelo habeatinnumcerofi fibi fan&é offerentes, fpirituales fcilicet&incruentas hoftias,hymnosd;& glorificationes, etiánoftrü facerdo-tium habet acceptum,vbiq; ea quae humanitatis méfuras accoditiones decent,&illi conformia funt, cuftodiens.Audis hic&in coelo incruentas hoíftias? Et quz ille aliz, quàm hymni& angeliciilli concentus? vtne fufpiceris illos Iudaicos vel Papifticos facrificatorces. Nos enim puré(tametfi nücin Symbolis,& ea qua humanitatis funt)& gratias agédo finceriter angelorum cxéplar imitari decet. Itaq; noftra gratiarü actio incruenta hoftia ef cadé& fan&a eft ac viuifica,nó vt operibus noftris quippiafcribam?,fed in ipfa,vt dixi: Spiritus fandi gratia, qineffabiliter agitin cordibus, mire operatur.N 47 Z.Hoc minus impedierat: fed diciteape, ms Corne étya4 9 etoxeiuesoy, hoc quod proponit cor- pus effe credentes. Effe dicit, non fignificari,non figuram effe: didionum proprietatem relinquito, adi Qeuaxcine adhibeto. O£ C. Sacrificio qualefitcognito, intelligere etiam decebat, quid fequentia velint. Sed ne putes tibiverba dari, exéplo folito nosin proprictatem

EPISTOLARVM LIBER IIL£697 prietatem verborünon peccare docebo. Accepto annulo à fponfo, fponfa veré dicit, hoc verum eft coniugium:ob fignificantiz veritaté ac certitudinc. Curnon & hic fimiliter?Sicut enim illa per idem reípicit ad m€tem fponfi,figno fibi credéti certo manifeltatam: ita& nos in fymbolis ad veritaté promiffionis attendentes, minimefallimur,& non ludumarbitramur. En hoc nequaquam fuerit à proprietate verborum reccffiífe. N ATH. Arridct quidem rationi quod dicis, fed odi rationem.0£ C.Dic primum,an fidei confonum fit quod dico?N AT H.Maxime.O£ C.Putas igiturratione tc manuduci? N AZ'Z.Opinor. OE C.Equidem diuer(um fentio. X.A4TH, Quid audio? oG£C. Vnde habet infeliciffima mendica, vt perfuadeatur fibi regis ditiflimi filium difpenfari? que/nam illam docebitratio? imó quz nonratio terrebit?& fi annulus offeratur, rideri fe putabit:& fi dicatur, ponía eris acregina, pro ftulta fe haberi cogitabit.Sic illam ratio inftituet, etiam additis verbis ac fignis. Quanto magis fiincomparabilium filij Dei& peccatricis anima nó folüm coniugiü,(ed&incorporation&illam ratio audiet, abfterrebitur? lNónne vcrum dico?(( 47 H. Contradicere non poffüm. O£ C. At fidei quid eftimpoffibile? X 477. Hoc quod dicis, eft fidei facillimum, OEC. Iam fi veraciffimus fponíus fponfz,miffaimagine dicat;Hoc eft corpus fponfi:nunquid eadem fidei facilitate, imaginé effe naturale corpus affentictur? Et quid dicet fides? anquia contradicitratio ,ipfanon contradicet?&quia verba tale quiddam fonare videntur,anó flu&tuabit? N 47Z. Certe flu&uabir nihilominus. OEC. Vbieftergo illa sae, &fulcrü ttabile fidei, quod ambiguitaté etiam contraX55 dicente

698 pD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN. dicente Mundo refpuit? N 47 Z.Verbi firmitate nititur mens. OE C. Quid dicis verbum? fonümne,an fenfum fermonis? Si folo ftrepituniteris, infirmam elcgifti bafin:fi fenfu proprio, nó multo firmiorem: fin fenfu Dei, bene habetres.Videautem, an fenfus Deitaminutiles fcd; indisnas cogitationes te doceat. N47 Z. Mihinihilinutile& indignum Deo videtur; quod ille docet. OE C. Dabísne& tu nobis contentiofum Nathanael? X AT H.Minime. OE C. Certe initiü vidco contétionis: reperis enim&ru principium: facis perinde ac doceat Deus,id quod minimé docet: NATA. Sinon aufim nudis verbis credere;nihiltandem credam? 9£ C. Oportct fideaccharitate premunicumingrediin Scripturas. N ATH. Hocfacere meputo,&alieno fenfum meum. OE C. Alteri hoc dixeris quàm mihi.fi fic ver(aris in Scriptura. Porró exipfo Cyrillo friuolas effe cogitationes tibi oftendam, quas tu fidem effc affeueras:antea tameninhac expofitione etiam hzc obferuo, qua fit vis Sacramenti,quàm imperite Ncftorius deftruit-Nüquid: vis Sacramenti crat dicerc, panem effc fubftantialiter corpus?dc hocnon erat difceptatio Sed an caro Chrifti vt propria verbi viuifica effet, controuertebatur. Hoccredere Sacramenti vis erat. N AT E. Siaudiero ex Cyrillo,inutiles effe cogitationcsillas, panem effe corpus Chrifti /facilé cedam. 0E C.Hocoftendam.Nam expofitio Cyrilli illa à Theodoreto& orientalibus EpifÍcopis,multum impugnata fuit.Illis autem refpondens fcribit hoc quod dico. N47. Cupiovt ipfefuiinterpresfit. O£CO L. Audi. CY RIL

EPISTOLARVM LIBER III. 6299 CYRILLFS 4D'OBIECTIOnes Theodoreti.
syn mA idia, Que» NezZ24(8). d; vécmen tub qtrTu Tig yis priis 2)0 qe us zu eia; a a ponere 71, 67i
ze Tic eed eim Agyipucyon, xa TN"o£s vC97 TEAvu à is aupxes 6t, 122277. 1 d pxe au: jemipeguluocuet 6 06A yay. ps Te arp xo xe 7riyay eem GIauat s 69 S0) Ju CVEA y o0) C9 AUT OD, pon emp ó4 qf m slà fiéorme, xg yon pos slut ema a Ü «eaa| 77" NE Grips 0t, Kon) TIO ps 7 daas c» quai olet, xay CVAUTQ. UA poveri 07 a: Tis GzLpXóG ker Aepipucun-&N CAoTE
mupsaulosta, QXÉT UI CX TY eO"6. aed uc ayntcdAs ut o 27
mun, CA e(ON^24 ESTA xay t d LU» a pueri Y Pàsd?ig ó muisqulod'n. xaO ug. erigit nr$C mimje, At o epe TO qum Jot Tis Jeéryma A4 anticdkcs Sue Ty Jeov Ayo à Co» mure XaT'$cefis x yt à 9eog Aó y9- eo 2]g vv mete. émeue TET), KO] SeanyaM ue eeu Qro Tie, ioo lapuor s T Deomm s vla) atipiats Hep Ape) TOP rac aero xod TM eoe QUT ay QAvoenachun, penes 1n«2e nue qeu ANoy(8. aid, 2. (Oisioiro voety, 9 70v Dey Ayo, Amen Aya e»exod cime xe Claw ours uum T3 és d aniouy dio m iai j e&ap D» ds aie Qi, iy Quatucvti, 2 Ex£y ACA. pay di xl ei»eyie VLIUE equ pues 73) 30 dije CMagtos toque qom, iya, xoà) dO e Ame 122777 TH VER. exem dE idiy Aa oe T3. ar oto Cuomiat) cn adio Q MixeÀ| Icy QUb ipe tyupucius TÓ je qr oT 2 aAS eum. E i4 d Kermit d neas 3i» Tí Xóm puto CuTip Loy xta xckum xo) aae AD A6 2n P X/pV o Y aqua a T6 sin a eoi, Kal vis"E375 auae o. dlc afe eeT d pay £06 NX CVE'y 00) Tie pen c'»exec Sd quasyói. xoi x d cipon Ts aeneim 2 poca é eu). S aTM,$a xámpusci duas taurmy o 7e xc"uae, A 0 cud&TEQÓy T7iyeC Uuoy C7] ee» quo. Tl Cn Jug po WAczey 7^ 5 Danis cyoy etuda 2 oo omo, 6 d xi

7co DD.Io.OsEcor. ET Hvr. ZvrN. xgj Th vig 2vruguA e atom ydp reta, 3 gx. o dou m Day auo 2e atia TP uoslip Ao, TTA Oy 0 ogVAS ig. EEiTAug Chyaiots TÀV gris dUdrr ay voud,«gà. o9AT jutig 0d pu7TWcis neta, 9 uáy4 xg) Na»3 x2 amio zig Aag oae Tu. c0 dip&zid y 2x&o7 iequ Jer(G Qon, 2jg.TET xowWoy eau pain mg ed T? At c arpa vbsz. In enarratione fua iterum dicit Neftorius. Audite igitur&aufcultate didis, Qui manducat meam carnem. Memores eftote, quod de carne dictum fonat,&à menon eítappofitum carnis nomen, vt ne videar ipfe finiftré interpretari: Qui manducat mcam carnem,& bibit meum fanguinem, in me manet& ego in co. Non dixit, qui manducat meam diuinitatem,& qui bibit meam diuinitatem: fed qui manducat mcamcarnem,& bibit meum fanguinem, inume manet& ego inillo.Memores eftote,quod de carne didü fonat: fed aliquando fallit interpres: audiamus fequentia: Sicut mifit meviués Pater:ille dicit diuinitate,& ego humanitaté, Vidcamus vter malé interpretetur: Sicut mifit me viuens Pater:Dicit hereticus hocloco diuinitaté dici, quafi fecundum illos dicat: Mifit me Deum verbum viuens Patcr,&ego Deus verbum viuo propter Patrem.Et deinde poft hoc: Qui manducat me, ille viuit propter me. Quem comedimus: deitatem'ne vcl carnem? Iam quidem fatis diu produ&us eft fermo, quem ille tam abfürdé ac negligenter nugatus cft. Quid autem intelligere velit dicens, vnum Deum verbum miffum,effe incarnatum& hominem factum: vel quem ponat feorfum& particularitcr iterum eum qui videtur, vtipfeloquitur, non poffum eloqui: imóiam manifeftarium cauillum eft: foluit enim vnionis modum,vtcommunc inueniatur corpus Chriftnon iam proprium
AUN ETT

EPISTOLARVM LIBER III 7ei proprium cius,qui veré viuificare omnia valet. Indubitanter omnia humana parua funt Deo verbo. Quia autem dignatus propternos fuftinere illam mundo falutarem exinanitionem, licét miffum fe dicat, praedicans
captiuis redemptionem,& cazcis vifum: glorificatur tamen magis, vtpote ferens difpen(ationis quzin carne humilitatem.Neq;opinor,vllum corum qui re&té fapere folent, dubitaturum quod propter nos ad hzc noftra fe dimiferit. Nónnc igitureum qui videtur filium, & Chriftum alium à Deo verbo qui ex Deo, effeaffirmant.cui Apoftolatus functio tributa fit? Non enim Sacramentü noftrü hominis manducationé afferit, mentes credentiü ad craffas cogitationes irreligioséintrotrudens,& humanis cogitationibus fubijeere enités,ea quzfola& pura&inexquifita fide capiütur,Neq; enim quia diuinitatis natura non comeditur, propter hoc commune quis dixerit fan&tü corpus Chrifti.Hoc fideliter reddita funt,& in cis viderelicet mentem Cyrilli. Nefítorius pro fuo errore firmando rogat, num deitaté vel humanitaté manducare liceat. Cyrillus videns craffamintelligentia,eam tollit dicens:Sacramentü noftrü non affeuerat aio m Qaa. hoc ef/hominis manducation€necmentes quz piécredunt de Chrifto,extrudit adtam ftultas cogitationes, vt cogitent ibi délitefcere corpus, quales nobis hominibus obrepunt cogitationes, fed potius fide fola& pura citrainquifitioné accipere dicit.An nó poterarindicare,latés in pane corpus Chrifti, ori ftomacho d; mortalii communicandü: fed hochumanü&anile comentü foret. Ni& hzcantropophagia effet, etiamfi no dilanictur vt in macello vel dentibus caro: fidesigiturpura commendatur. NAT.

yoz DD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN. Quz eftilla fides? 0E C.Vtig;illaqua fan&ificat omnia Sacramenta:verbo enim fidei confecritur. Et quod fit illud,doceatte Auguftinus, qui fuperloanneminquit: Vnde tantavirtus aque,vt corpus tangat,& corabluat? nifi faciente verbo,non quia dicitur, fed quia creditur. Alioqui&in ipfo verbo;aliud cít fonus tranfiens,aliud virtus manens. Ethoceftverbum fidei; de quo Paulus Romanis: Hoc eftverbüfidei quod predicamus, quia fi confitearis in ore Dominum Iefum,&in cordctuo ctedideris quod Deus illü fufcitauit à mortuis ,faluus cris. Idem nos quoq; fatemurin coena,tantà vim panis cíle Dominici, vtfaporélingua praebeat,& menté mi1c corpore Chrifti reficiat ac pafcat,non aliunde quàm faciéte fidei verbo:nó horü prolatione, Hoc eft corpus meü, fed fide illa pura, quod corpus Chrifti paffum eft pro nobis ,quznon nifi Spiritus fandi dono conceditur. Quz fanéfides in coenanobis annüciatur tam verbis quàm fignis. Vnde&iillafide nosinquit máducare Chriftü,videlicet qui Deus& homo eítin vna perfona. Quod fialiter fapueris, neceffe eftvtin vanas cogitationes diffluas,& Neítoriano errori propior fis quàm nos. N ATH. Vtcunqg; nuncidoncus efficiorad intelligédamyfteria.Sed dic, nihilne aliud de Euchariftia obfcruaftiin adis fynodiEphefinz? 0EC. Iam nulla alia occurrunt. N 47 H.Perge igitur adalias. QVID ACTFVM IN CONCILIO Chalcedonenfi contra Eutychianos. i E C. Sequuti funt Eutychiani Neftorianos, dincr(um dogma excitantes: ncmpe, vnamin Chrifto effe naturá ponebát, quá duz ei fintinfeparabiliteriun&tz. V exauit&hac harefis aliquandiu Ecclefias. Alexan:

EPISTOLARVM LIBER III 7o; Alexandrina& Ephefina fouebant, Conftantinopolitana€ Romana dánabat, Antiochenavariabat, Oecomenicafynodus Chalcedonenfis 6 5 o.Patrum,damnabar. Hlauianus Epifcopus Conftantinopolitanus ,ftatint vtinipietatis virus oboleuit, coacto Cócilio Eutychen dánauit.Idem egit& Roma Leo primus:atde Sacramentis nihil a&ü eft; nifi quodà virtute Sacramentorit,qud omnesharetici ignorát, à quibufdi affumpta funtargumenta. VndeLeo&hos,cü àb aptifmo;tum à €arna redarguit alicubi.Diligentiffimé enim laborauit, extirpaturus hzrcfin eorum quiveritatem humanznaturz(ufpectam reddebantnó raró(vt eftin epiftolis ad Hauianum,ad Iuuenalé,& ad Paleftinos)àlocis in quibus Chriftus egit,€ à paffionibusillos confutabat: fcd deillo argumento alibi.Scribit etiam Anatholio,quod obícuriàüs Lanfranco citanti erat,(ic: Aliter enim in Ecclefia Dei, que corpus cft Chrifti, nec grata funtfacerdotia necrata faciificia,nifiin noftre proprietate naturz verus nos pontifexreconciliet, verusinmaculati agni fanguis emüdet. Quilicetin Patris fit dextra conftitutusin cadem tamen camej;quà fumpfitex Virgine, Sacramentum propitiationis excquitur. Hucufq; citat Lanfrancus.At quod ad claritatem di&i perrinct;(equitur, dicente Apoftolo:Iefüs Chriftus qui mortuus eft, imó qui refürrexit; qui cftin dextra Dei, qui& interpellat pro nobis. Agnofcis quod Lco hic no accipit Sacramentum pro fymbolo, tametfi facrificiorii nomine illud exprimat, Arguit autem à virtute Sacramenti veré poenitentibus,pro quibus ínterpellat Chriftus,non dencgandam comunionis partem. Sednon eftmirumin Lantranco: idem enim&antea fecit, citans(ermonem
huius

7o4 DD.lo. OECOL.ET HVL. ZVIN. huius de ieiunio feptimi Menfis. Habes enim ibi fic fcriptum. LEO.IN SERMONE DE. IEIV. nio ftptimi Menfis. Anc confeffionem dile&iffimi, toto corde promentes,impia hareticorum commerita refpuite, vticiunia veftra& eleemofyne nullius erroriscótagio polluantur.Tunc enim& facrificij munda eft oblatió,& mifcricordiz fancta largitio,quando hij qui ifta dependunt,quod operanturintelligunt. Nam dicente Domino, ni(i máducaueritis carné Filij hominis& biberitis cius fanguinem,non habebitis vitamin vobis. Sic(an&z meníz cómunicare debetis, vt nihil prorfus de veritate corporis. Chrifti& fanguinis ambigatis. Hocenim ore fümitur,quod fide creditur. Et fruftrà ab illis Amen refpondetur,à quibus cótraid quod accipitür,difputátur. Hzcapud Leonem. Sed tu vide; Leo de veritate corporis Chrifti agit: Lanfrancus autem hinc erroréfaum infinuare vult, quafi có ille refpieiat, quod panis ille tranfübftantiatus fit in verum corpus Chrifti. Ne aüttu decipiare, audi quid przmiferit, vt qua fit illa confeffio quà commédat cognoícas,€ quid de veritate corporis& fanguinis Chrifti cotra Eu tychianos, aduerfus quos cinegociü erat,no firambigendü.N A47 Z7. Quamuis Melanchthon hunc non citet: quia autem exantiquis do&oribus teftimonia profers,libenter audio vt confcripta fantintcgra.Recitaigitur. OE C. Fides catholica quz omnibus refiftit erroribus, ctiam fimul omnes impictates refutat, damnás Neftorium, diuinaabhomine diuidentem,& Eutychenin diuinis humana vacuantem. Quoniam veriDeifiius Deus verus vnitatem
2i o M ud

EPISTOLARYM LIBER IIL 7os5 vnitatem& zqualitatem habens cum Patre& Spiritu fancto,idem verus homo cfle dignatus cft; non conce: ptu virginis matris: feitidus à carne, nec à partu: fic humanitatem fibi vniés, vt Deus incómutabiliter permaneret: fic dcitaté homini impartiés,vt cum glorificatione nó confumercet,;fed augeret. Qui enim factus eft formaferui,forma Dci effe non deflititinec alter cü altero, fed vnusin vtroq; eft:vt ex quo verbü fadü eft caro,nul lis difpeníationis varietatibus fides noftra turbetur:& fiue in miraculis virtutum, fiuc in cotumcelijs paffionü, &Deum quihomo eft,&hominé credamus qui Deus eft. Vides fidem illam de veritate corporis Chrifti à nobis nó itegari? Idem à coena ficarguit, Conftantinopolitanis fcribens.In Ecclefia Dei,in omniü ore tam confonü eft vtnecab infantium linguis veritas corporis& fanguinis Chrifti inter comunis Sacraméta fideitaceatur. Quiainilla myftica di(tributione fpiritualis alimoniz hoc impartitur, vt accipientes virtuté coeleftis cibi,
in carnemipfius qui caro noftra fa&us efttranfeamus.
'N ATH. Vixintellexiffem abfq; offendiculo hoc di&tü, nifi caufam adieciffes quare ficfcripferit: nó cotradicit enim tuz fententiz. Vocat myfticam diftributioné:fed cuius rei myfticá: nimirü fignificatiuá fpiritualis alimoniz.Etquainrealimoniam? hocinquit, vt dccipientes
virtuté coeleftis cibi, vtiq; Spiritü fanduficationis, qué
Chriftus ille panis vite qui de coelo defcendit largitur:
hocaffequimur; vt tranfcamus in carné illius, futuri in
corruptibiles, ficut caro cius,qua noftra caro cft, fecüdum naturam& nobis data. Qua renon eftalia qua magisnos paícat. At Eutychiani quomodo agnofcent carnem noftram in Chrifto ,in qua proprietates noftra Y carnis

706 DD.Io. OECoE. ET HvE. ZvIN: carnis non agnofcunt?& cundem ad lapidem impingere videntur hodie, quicorpus Chrifti quantitate& fitu ac alijs proprietatibus agnatis exuüt,finc vlla Scripturarum autoritate.Itaq; in dogmatis Leonem facilé recipies. 0£ C. Libentiffimé.Quàm potens enim Cyrillus contra Neftorium, tam vehemens eftLeo contra Diofcurum& Eutychen. Caterüm contra eofdem, quartus ab illo Pontifex Gelafius,& ipfe fe ftrenué geffi; indi&o Romz prouinciali Concilio, cuius liber c& teftimonijs Patrum legitur contra Entychen, habens à Sacramentis argumétationem, huicloco fatis accommodam.X, A47 ZA.Et quz eftilla?9£ C.
GELASIVS PAPA IN CON «ilio Ramana..
Erté Sacramenta quz fümimus corporis& fanguinis Chrifti,diuina res funt;propter quod& pet eadem diuinz cfficimur coníortes natura,&tamennon definit effe fub(tantia vel natura panis& vini.Etcerté imago& fimilitudo corporis& fanguinis Chrittiinactione myfteriorum celebrantur. Satis ergo nobis euidenter oftenditur, hoc nobis in ipfo Chrifto Domino fentiendum; quod in eius imagine profite-.|
mur,celebramus& fumus: vt ficutin hanc fcilicet diuinam tranfeunt, fan&o Spiritu perficiente fubftantiam, permanent tamen in fuz proprietate naturz: ficillud principale myfterium, cuius nobis efficientiam virtutend; veraciterreprefentantijs ex quibus conftat proprié permanentibus vnum Chriftum, quia integrum verumd; permanere demonftrat.N 47 F.Fuit'ne etiam illa fynodus celebris? 0£C. Fuit plerifque Romanis Concilij

EPISTOLARVM LIBER IIL 7oez Concilijs felicior& do&ior, nec Scripturarum íacrarum nec Patrum contemptrix. Aperte docet fubftan. tiam panis& viniin proprictate fuz naturz permanere, quod pofteritas damnauitin Berengario. Deinde& celebrari imaginem corporis,& ficilla in diuinam tràfire fubftantiam, vtiam vnum Sacramentum fit. Signa enimlicet diuer(as habeant naturas talia tamen funt, vtin vnum quoddam reducantur, quo& mens& fenfus fua inueniunt.(A7, Hiclonge aliter loquitur, quàm Papiftz& Lutherani. Nam&impanationcm& tranfubftantiationem pulchré declinat:& pro tc quidemapertéloquitur,fednonnulla fubobícuré, fiueid illius ruditate,(iuc mea tarditate accidat. Coeperunt enim tunc barbaris vbiq; graffantibus,& monachisni. torem fermonis negligentibus ,incultiora fieri fecula, OE C.Quz funtilla paràm dilucida? N47 Z.Sacramenta diuinam rem vocat. OEC. Etnosconfefli fümus ita effe, cüm propter inftituentem, tum propter Spiritus fan&i in nobis operationem. Ethic inquit, quod per cadem nos cflicimur diuinz confortes natura: non dicit;panis& vinum id dignitatis affequuntur: quod dicunt qui fubftantialiter panem effe corpus contendunt. Deindecüm panis&vinum vtpote Sacramenta, vtimago&fimilitudo celebrentur,nihilominus tamen fidelium mens nonimaginiadhzret,(ed vero corpori. Tranfimus& nos in Chrifti corpus,& manetnoftre naturz proprietas,& Chriíto fua proprietas ftat falua, Nos enim vnus panis& vnum corpus fumus, quide vnoillo pane participamus. N 47H. Iamfidialectico fyllogi(mo oftenderes, facilius intelligerem cetera. OE COL. Faciam.Sicut fc habent Sacramenta;ita&ea Ya quorum

798 pnD.Io. OECor. ET HVL. ZVIN, quorü(unt Sacramenta.Iam Sacramentaita fe habent; vt panis& vinum maneantin natura fua,& accedat diuina fubftantia, cuius imago& fimilitudo in pàne ac: vinojita vt faluis vtrinque naturis, ad vnum Sacramentum pertincant.Igitur contra Eutychen,ità etiam ea quorum funt Sacram entà:id eft,corpus& fanguis, tale quiddamin fc habent; nempe vt falua vnitate perfonz, nulla fiat naturarü confufio. Neceffaria eft hzc zie, & pramiffz, quz nobis feruiüt; palàmà Romanis tunc affertz(ünt. NAT H.Bonaeftdemoftratio,fi ex hac parte fimilitudine vtilicet. OZ C. Patribus fic vifum;yerüm ctiamfino effet neccffaria aliàs argumentatio, przmiffx tamé vt manifeftz à Patribus afflumptz funt. N 47 H.. Perge ad alias fynodos.. 9FID IN POSTERIORIBFES COXNciljs de Eucharistia actum..
E C. Admodü multa füerüt ad cradicádas zizaniasillas malas;fed non legimus quód Euchariftiz
negocium tra&arint. Origenifta enim conculcatifünt; deinde& Eutychianorum difcipuli Monotheli tx:interquos Sergius, Cyrus;acPyrrhus przcipui;aftuté&folo nomine duas naturas ponentes,re autem ipfa confundentes: quando Chrifto vnam energiam&voluntatem tribuunt, cuius erroris participes hodie inter aduer(irios noftros multi funt; naturarum proprietates diftinguere nefcientes. Hic mihi occurrit, quod ali-quando legentem turbabat.N.47 Z,Quidillud?OE C.Sicinlibris Conciliorum]lego.

EPISTOLARVM LIBER IIL 7o9 EX COMPENDIO S$r."aoderum. Yjoàe d cho iln X&/TALAGS 0I, ac TE«7 GUT(OS Aloe oy 271 ETÉO MIX CI, Q0 Ci pack pico£7 39V idioy dig X00 entepedyou$1670: 078p utra à rimo payne à ua xo emi Jeédioo(D. ,7 eps wo Tijg CAT ao C910, emt eyOG, x2j Ty vucpoy TS xopu pars TAY 29TDGAA oV Iléces xov Gay, ed m]€ ug T0 D doy Ti ZAO s CA 78 QeixT2«oj(utis QAUM OS ves ona T£9 EA LUML, eixeiot xeueA Tl aD odoson oum gi T aur xoweyerravaemórma, Caoterüm ybi Pyrrhus Romam venit, tanquam presbyter, libellumre&z fidei obtulit:fed vcniens Rauennam, tanquam canis ad fuum vomitum redijt: hoc poftquam reíciuit Papa Romanus beatus Theodorus, conuocata plena Ecclefia,& appropians adíepulturam Petri Apoftolorum fummi, poftulato d; diuino calice, ex horrendo, datore; vitz fanguine Chri(ti vt irrorauit in atramentum, fua manu depofitionem ilius&illi communicantium fecit. N 474. Haber/nealiquid momenti hzc hiftoria? OZ C. Plus pro nobis quàm contranos,vinum certé atramento commiícebatur, fanguis attemperari atramento nó potuit, neque debuit: fed myítico fanguine atramentum dila-' tum inabolebilem fententiam declarabat, nec minus ratam quam fi fcripfiffet ipfe Chritus.Tu autem obferuaquantü abominetur Ecclefia naturarü Chrifti confufion£.Religiofé quidé Sacramentü tra&tabat:fed etiá hinc patet, quod tunc alterius exiftimationis fuit habitum Sacramentü,quam hodie apud Romanos. Sed nihil eftrationibus adü,quod ad hanc rem pertineat,illis temporibus. Deinde proximis feculis,non paruum excitarunt incendium imagines, item Mahumetus Afiá, Y-^s&

ilo DDilo, QgECOE/ET HyrLZVvrN, &barbar iltaliam inuudet nes aps omnia autemambitioli pto pontificatu cci tantes, vnde fitvt parum diuie(pieni rh: iu rire liceat.ex pofterioribus Conciliis. Tandem fub Conradis& Henricis ventilari coepit Euchatiftic Ccium,nouastenebras meditante dia» bolo, 1nué&ti: noc capt xtiffimis miniftris Epifcopis, inilitaris quàm Ecclefiaftiex di(ciplina-magis peritis;& Imperatorum quàm Chrifü cattra magis fequutis. pleroíq; cnim ipfimetindignos eenfnerunt Apoftolica fede. Gregorius feet indofeptimus€ catalogo Pontificü mouit Gregorium prit moleptimum,&aliosinter fe ac illam intercec lentes perpetuos Dei'engari) condemnatores. A ATH. Paruafpes fubillis:atquià quibufdam hiftoriographis multum celebrantur,& incertum quibus credas,O£ C.Eftita.
D'E CONDEMNATIOR E! B EYeng:(Ti e Adelbardi.
Vosutem condemnatosillo tempore,Berengarium&Petrum Adclhardum legimus:& illis nos
quoq; comparant. N A474. Si illitam bengameriti funt excommunicatiorien,vt priores, Neftorius,Eutyches,Pyrrhus,& fimiles,grauce iudicium veftrum fuerit. OE C. Vbirétotà didicerimus, tunc tand& iudicabimus, quantü nobis licet. N47 Z.Dic primum,an putas duos illos iniufté condemnatos? 0E G. Non dixerim: nam& alia praterea afferuiffe dicuntur. Berengarius nonnulla afirmabataduerfus coiugium& baptifinum paruulorum;,vt Guimüdusinquit.Adelhardus autem aducrfus meritum Chrifti, de quo poftea. 2477. Nonhoc quzro:fed num ob hanc caufam,condemnationé merucrüt? OE C.llle mihiinnoctes videtur,hic vero nequaquam.

^EPISTOLARVM LI quam. A ATH/Temerariü vide tur al E C. Át fi audicrisinnocentià cius, nó putabis temerarium. NATH. Quomodo non temcerariü? quum teipi um fecundo dánarit,& palinodià cecinerit? 0£ C. Malaid cofcientia feciffe apparet proinde in iudicio Domi Mipfe viderit. Caeterum fic accidat necefle cft, vbi abfq; timore Domini, p:«tli Domini decerramus: Etát illi fiiultates cum Lanfranco& Rogerio: vnde quamuis pro fe veritatem habuerit, gloriz tamen ac vidoriz, quàm veritatis rcuelanda auidior, ad docendum profiluitfe, Guimundo autore; cuiin haere crediderim, conftat. Certé Lanfrancus pulchré dolos fuos& amaritudiné declarat. Deinde ctià Berengarius parü candidé incceffiffe c depieheaditar. Idcirco non eftvtillius perfonam tueamur, cau(apotius difcutienda erit. Duo ttinclibri dec Euchariftiahabebantur, vnus Ioannis Scoti; hominis ctiam Grecé non mediocriter docti,qui palàm cüm cx Diony(íio,tum ex Auguftino, quid fentiendum de Euchariftia, docebat: auditor Dedzx fucrat, temporc Caroli magni. Alter Patchafij, ex varijs do&torum fcriptis conflatus. Hic magis im plicabat quàm explicabat legentis mentem, multa fané e pie dicta ira conci nnans, vtcrafle opinioni quadrare putentur.Sacerdotibus hic quám ille gratiot erat ,coepitq; resin difp'utation£hominum venire,&(vtfit) finc módo, du in alij craffiüs& irrcligiofiüs Sacramenta. prophana alij fupramodum religiofi, etiam in füperftir iconemrelabuntur. Vercellis igitur coijt Concilium, fed tanta rei non refpondei 18.
Ibi Bérc ngarius non comparuit, capti funt qui pr oillo rationem reddit uri: carceribus enim tyrannis indocta difputare coepit, Lanfranco, Lconis Papa fa familiaritas'
Y- 4 multum

712 DD.Io. OEGCOr. ET HvL. ZvrN, multü fauoris addebat. Itaqs Scotus danatus eft, damnatad; Derengarij opinio,nimirü facerdotio parü Chriftiano minus tribuens. Sed nihil cffe&tum eft. Andegaui enim plures conuenientes cótradiccebant,& Berengario fubícribebant.Idipfum"accidit& Turoni: dedit prior condemnatio incrementum veritatis,& auidas mentes magis excitauit. Succeflor Leonis, Victor Horentiz, fimilibus fuffragijs errorem confirmauit, co» demq; effe&u. Mifit& Turonam.i in qua Ecclefia ctiam Berengarius interprimos crat, fuoslegatos:in quibus Hildprandus,qui& Gregorius feptimus:ibi ob pufillanimitatem nó erat integrum Berengario caufam fuam defendere, tantum fe catholicam ampledi fententiam
affcrebat:quo dido magis clufitlegatos& Concilium, quàmiibertatem cofeflore dignam feruauit. Debebat
enim palàm etiam coram hoftibus& in tormentis fi adhibita fuiffent, fimulando veritatem non prodere. Nihiligitur promotum cft& Turoni.Accufatus iterum Rom Berengarius,citatur,&ibi quoq;nontam de veritate affereda, quàm de falute corporis follicitus erat: vnde& foedamillam palinodiam,& modis omnibus abfurdam, ab Humberto Cardinali prefcriptam, nullis coactus Scripturis, prefidente Nicolao fecüdo,ptofeífus cft.Proinde domum regreffus,& nialé confcius,iterumliberé&feripfit& docuit. Tandemin Lateranenfi Concilio,füb Hildebrádo,;qui eft Gregorius fecundofe ptimus,vtrecátaret fecüdo ada&us eft. V 477.0 quàm miíerum eft genus hominü,quod etiam renitente confcientia pauculos erünofos dies veritati rcuclida prefert. Putas aütnullis Scripturis cü Dei Sis adü eflc? OEC. Viuoillo multi contra cum(cripfe unt. ATH. Ceffitnc
d aim

EPISTOLARVM LIBER IIL 713 Ccffic'ne rationibus? 9E C. Non:frigidiffimis enim cauillis agebátqui tunc fcribebat ac difputabàt,& Dominilefu& veterü di&ta Chriftianiffima diluebàt.N.47 Z. Quomodo verba Chrifti:Hoc eft corpus meum,exponebant? 9£ C, Hociid eft, corpus meüinuifibile, qued fub fpecie paais continetur, eft corpus meü:nolebàtd; panis naturà vltra reftare, tametfi& Paulus ipfe toties pané appellet,&ab omnibus antiquis do&toribus materia ignorata fit no füpereffe. Vnde accidétia fine fubic&o fingebant,multaq; alia portéta.N 47 7, Q uid dicebantaütad Paulü& ad doctores? OZ C. In promptu habebant cauilla.N 47 Z. Quz? OE C. Vocarirem vocabulo rei ex qua facta, vt hominé terri: vel quod corpus eft Filij Dei,qui eft panis cacleftis,vel alio modo incomprchenfibili.N.47'Z. Hocnihil erat dicere: vrgent enim veteres;fubfiftere& naturà panis. 0E C. Qua bellaigiturcómenta Lanfrancorum, Rogeriorü, Guimüdorum,&aliorum qui ex Lanfranci fchola prodierunt. Quidigiturtalibus Cocilijs tribuendüsin quibus nuge locüinueniunt,veritas coremptim exquiritur? N47 7. Iam non miror/ffi illis contredicitur. Qui enim terrena non capiunt qualiter coeleftiü capaces erunt? Atfeinterim actütos putanco fitaliaogganniant. Sednugatores illos apertius cognofces. Quando vrgentur ex Auguftino,& comunitotius Eccletiz confenfu& expofitione, Sacramentum corporis dici corpus Chritti: loquendi módum quem vbiq; inueniuntnegare nó potfunt. Contendunt idem effe& fisuram& veritatem, Chriftumq; ipfum effe Sacramentü,& fic parum attentosparalogifmis circumueniüt. Vbienim Auguftinus definit, Sacramentum facrz rci fignum civ, putant Y-s hanc

7I4 DD;/Io;, OECOEL«ET HVEZVIN, hancgenceralem definitionem huic Symbolo non cóuenire.Sioftenditur panem efle iguram,dicunt, Chriftum fuijpfius figuram, có quódfiguret fuum corpus myfticum.Et quamuis nà poffint dicere, corpus Chrifti naturale& myfticum, idempticé vium corpus effe, etiamfi vnitate naturali vnumfit, quiavnam naturam jabet. Audentetiam dicere, hocquod Dominus dcdit,cffe fubftantialiter corpus:& cümoporteatmenté: omnino cleuatam effe,illi hifce figuris panis, veletiam vt alijs videtur,ipfi pani adhibent corpus, ita vt fubftatialiter corpusin pane vel pancis fpeciebus realiter exhibendum,vel exhiberi affirment: quod profe&tó non eft cleuare mentem vltra feníus, fed deijcere infra fenfuum cognition&,& fpontcin tenebris verfari. Et quicquid ex veteribus protuleris effe pozucoupov, fymbolum acfiguram, vno verbo irrident, dicentes: Fractionem quidé immolationis& paffionis fignü effe,fedin pane veleiusfiguranon folüm fignü,fed corpus ipfiffimum; quia panisin corpus traafit:vel vtalij dicuntjin fua mahensnatfura. Etfiquidem has.offutias negaueris fimpliciter, nihilominus conícius quomodo fidelibus Chrifti diuidatur& diftribuatur vera caro,ne mens vcl caro fuis fraudetur donis: ó Deum;quas blafphemias, quz cónuitia audire oportet? X A477. Non funt Ecclefix parum perniciofi,qui multum contentiofi.Sed dic, Scripturis/ne has gerras confirmarune? 0£ C. Minime. Videautem, quóimmodicarixandi libido illos duxcrit. Vtfua(ententia conftaret, non contenti fuerunt, quod Symbolum,guftu.taétu oculisque feruiatiniungunt mifero Berfngario fateri, quod fenfbiliter dentibusatterat, Faffus cnim eft panem& vinum nó folum Sacramen

EPISTOLARVM LIBER IIL 715 Sacramentum, fed etiam verum corpus& fanguinem Domini noftri Icfu Chrifti,& fentualiter no folum Sacramento,fed in veritate manibus Sacerdotum tradari, frangi, acfidelium dentibus atteri.. Videanhoc fit vltra velinfra fenfus prouchi.Nonin hunc modum feu fenfum GregoriusfRtomanorum primus, neque Chryfoitómis]o cutus:: etiamfieadem fere verba dixerint, vraudies.; Coguntvtrenunties fenfibus,&íenfualem guítum actactumexigunt,noniníolo Symbolo?Quid oro tribuendum illis Concilijjs? IN A4 IH. V t vidco, Theologorum& Canoniftarum íchalg:, Monachorumque fa&iones, hinc potiffimum fuxerunt, quicquidinhacrehabenterroris:& fati hominum ferui, à libertate quam Chriftus fanguine fuo peperit, exciderunt, fiquidem tam abfürdai recipiunt"alioquin à fan&a obedientia quis dchortaretur? 0£ C. Nifiolimaducrfus Eutychen, Neftorium,& Arrium, maiori quàm illi egiffent ftudio Patres,vix fcintilla fidci reliqua effet. W.AÀ TH. Scio Melanchthonem integriorem, quàm vt iftarum Synodorum comprobet tyrannidem, alioqui Chriftianis congregationibus non tàminiquum.OZ C. Talis erat:nunc qualis fitnon iudico, quandoquidem &ànobisabhorret, N 4 7 Z. Vt dixift;homo eflfortaffe fententiam mutabit, Obliui(cere horum,& de Petro Abelhardo, quifermé centum annis Berengarium fecutus;narra. Hunc autem à Diuo Bernardo in Senonenfi Concilio, vtrecantaret, adactum audio Scripturis, X vi diuini Spiritus.
9VARE

716 DpD.Io. OECOL.E T HVL. ZVvIN. S9VAREIN REEVCHARISTIAE cZbelbardus damnatus.
E CNihil nobis commune cum Abelhardo.Quia enim fummam fidei negauit,nempe Chriftum fatisfeciffe pro peccatis noftris,& morté ciusnos viuificare: quanam ratione non impia eius de Euchariftia opinio? Quodaperté commemorat Ganfredus Antifiodorenfis, primum difcipulus eius,deindenotarius Bernardi, ficinquiens: Ego aliquando magiftrum mihi fuiffe recordor, qui cü pedibus& inteftinis nihil amplius de agio Pa(chali, aut ipfe vorans,aut difcipulisexhibens,&fe pariterac fuos nó modica cius parte fraudabat. Siquidépreciumredemptionis euacuans, nihilaliudin fagrificio Dominice paffionis comendauit;nifi virtutis eius exemplum,& amoris incentíuum, quafi hzc duo in mortib? Prophetarüi exhibitano fint. Étquidem magna hzcvera, fed nonfola. Benedidus Deus, qui mihi(imul& vobis magiflrum dedit poftea meliorem, per quem prioris redarguit ignorantiam; infolentiam confutauit. Illeenim tanquam verus Hebrzus auidé prorfus vorabat,& vorandum nobis follicité cómendabat caputagni cü pedibus&inteftinis: ficimitandü Dominum przdicans patientem,& fic redamandum diligentem, vt principalem huius facrificij caufam,velut agni caputredemptionéin eo profiteremur,&adoraremus naturam humanam. Ethzc quide difcipulus eius: ex quibus apparet, vbi grauiterimpegerit Adelhardus. Quod aüt Bernardus nó reprobarit in illo noftram,imó Chriftianam fententiam, potes vel ex dictis Bernardi de coena Domini accipere, vbi inter catera fic dicitznam illic rem coena fatis exponit. BERNAE

EPISTOLARVM LIBER IIL 7317 BERNARDFS IN SERMONE cene Domini.
Acramentum dicitürfacrum fignum; fiuefandum fecretü. Multa quide fiunt propter fc;alia veró propteralia defignada,&ipía dicuntur& funt. Vt enim
de vfualibus accipiamus exemplü, daturannulus abfenti propterannulü,& nulla eft ignificatio, datur ad inueftiendü ad hereditaté,quado&fignü eft,ita vt ian poffideataccipiens.Annulus nó v alet quicquà, fed hereditas eft quà quareba.Inhücitaq; modü appropians paffioni Dominus,de gratiafua inueftire curauitfingu los,vtinuifibilis gratia figno aliquo vifibili preftaretur. Etfitotà huncfermoné&perlcgeris,no inuenics aliàinterpretationé. N A7 ZH. Atidem,aiunt.alibi clariüs dicit. OE C.Quid efthoc?N AT Aic(cribit: Potes'ne c(timarequale& quantü'efthoc San&um fan&orü,& Sacramentum Sacramentorü,amoramorü, dulcedo dulcedinum:hzcfunt veré fefta pocula;hec funt gaudiorum ferculavitalia iuftorü, hac funt fpirituales delitia iuftorum& fan&orü, hic bibunturinlocovberi torrétes la&tis,flumina mellis,liquores balfami cocleftis: hic efficiturvna caro fponfa cü fponfo, vnus Spiritus fan&ta anima cü Chrifto, experientiahorü& fimiliü Spiritus eftac vita, amici fponfi:id eft,boni epifcopi,boni abbates& ceteri guftauerüt;& pleniflime experti funt,quod n0s dicimus, ideoq; ad méfam altaris frequétiüs accedüt,omnitépore càdidà facientesveftiméta fua: id eft, corpora prout poflunt melius, vtpote Deü fuü manu &ore cótredaturi,& colloquentéfibijpfis audituri. Et poftea: Triain hocaltaris Sacramétoaattendere debes, Ípcciem panis,veritaté carnis,& virtute gratie fpiritualis,víq;

718 np.Io. O£cor. ET Hvr. ZviN. lis, vfq; ad fpeciem panis pertingit fenfus exterior, ad veritate carnis fidesinterior,ad virtuté gratiz fpiritualis charitas fuperior.Specié panis rodit aliquado forex paruiffimus, Chriftianus ctiá recipit peffimus,virtutem gratie fpiritualis nó nifi predeftinatus recipit.Ité addit: Quod videmus,fpecies cft panis&vini:qd' aüt fub fpecieilla credimus,verü corpus eft,& verus fanguis Domini,quod pependitin cruce& de latere fluxit.Comeftio itaq; Sacramétalis,quantü ad vifibilem fpeciem,& quantü ad corporis Chrifti veritaté, cóuenit bonis ac malis cómuniter. Sed eftalia comeftio, ficutià dixim?, bonorü folummodó, quá per Dei gratià ac perfide ex dile&ionec operanto,vitz meritü efficit,& affe&us m€tiumin cordibus percipientiii vel miniftràtium, intercedente fpirituali& fubtiliore quadà vnione capitis& membrorum.Obferua.Nónne& hzc clara funt& perfpicua?Dcü fui manu& ore cótre&aturi,& collo quétem fibi audituri.Et deinde veritaté carnis cótincri dicitin Sacraméto altaris,ad quà fides interior pertingit. Autvidenturhzctibi adhuc ambigua? QE C. Nó lcgeramillaapud Bernardü,fed cotra Adelhardum illá fententiam aduerfariorum non afferit. Super cantica aute fatis docet,quid fit audire Deü& habere collocutoré, addo&ofcula& amplexus myfticos. Vnde& verba ifta quz citasintelligo. Caterü quod verum corpus& fanguinem ponitin myfterio,fciui pridem:& iple codé fenfu nihil dubito;quo ille locutus eft. Nam qui credit etii fide mortua Chriftà Filia Dei& Mariz, pro noftra :ecóciliatione& viuificatione mortuü,& teftaturhoc Sacramento fe id credere, illi vtiq; verü corpus Chrifti cftin Sacramento altaris. Nam& ipfe fubleuat fenfus, tamctís

BPISTOLARVM LIBER IIL| 719 tametíi gratiam& virtutem non affequatur. Ad hzc, efto humilior fitis quà vt capiat, Ecclefia tamé corpus Chrifti ver agnofcit, propter qd'illenequaquaimppnis crit.Etenim fic fenfiffe Bernardü fentio. Excellebat enim exa&iore iudicio omnes fuz tépeftatis viros. Nà & probé internofcebatac expericbatur,qd cffetin myfterio paíci.Dicit enim fuperillud:Sub vmbra eius,ec. Vmbra cius,caro eius,vmbra fides,Maric obumbrauit proprij Filij caro, mihi Domini fides: quanqua& mihi quoniodo nó obumbrat caro,quiin myfterio miduco cam?nihilomin? virgo fidei& ipfa experta eft vmbram, cui di&ü eft:Beata q credidifti.Et(crmone 3 9. in Cantica: Lauda Dominü Deü Zion,quonià confortauit feras portarü tuari;quonia benedixit filijs tuis in te:Qui pofuitfines tuos pacem&adipe fruméti fatiat te. Quis nó vecheméter cupit pafci,& propter pacem& propter adipem& propter fatietate? Nihilibi formidatur, nihil faftiditur,nihil deficit. Tuta habitatio paradifus,dulce pabulü verbü,opulentia multa nimis eternitas.Habeo & cgo verbü,fed in carne: angelus ex adipe fruméti faginatur,& nudo faturatur grano: meoportetinterim . Sacraméti cortice effe cótentum,carnis furfure, litera palea,velamine fidei.Ethzctalia funt, que guftata afferunt fanitaté,fi modo de primitijs fidei quantulücunq; acceperint condimentü. Prorfus mors mihi in olla;nifi dc Prophcete farinula dulcorct. Deniq; abfq; Spiritu& Sacramentum ad iudicium fumitur,& caro no prodeft quicqui,&litera occidit,& fides mortua eft.Sed Spiritus eft qui viuificat,vt viuam in eis. At quantalibetían& abundantiaSpiritus pinguefcantilla, nó pari iucunditatc fumitur cortex Sacramenti& adeps fruméti, fides
& fpecies,

72e pD,Io.OEcor. ET Hvr. ZvrN. & fpecies;memoria& prafentia, eternitas& tempus; vultus& fpeculum, imago Déi&formaferui: nempe in omnibus his fides mihilocuples;intelle&us pauper. Nunquid veró parintelle&ui fideid;, cüfit meritum in ifta;& illiin praemii? Vides diftare inter pabula quantü iaterloca,&ficutexaltatur viz coeli à terra, ita inhabitantesineo. Hzc Bernardus. Non'ne&ipfe Symbolicamiftam cognitionem declaratin Sacramentis: neq; có áucitquó fui feculi fcriptores pleriq;: vtinterim de carne,fide,&litera tacea,quz huc nó pertinet. Vt corticem Sacramétumhabet;Chriftum vt adipem, in qué profpe&antangeli,nobis nunc fide velatum. NATH. Mirum eft de hoc Patre, fiillis téporibus tam pureloqui aufus eft,& inuidiz Theologorum non fuccubuit: fortaffisillum füauitas fermonis defendit,& fandimonic opinio. OE C. Imó Dceus,qui vario modo Ecclefix profpe&at: tametfi&illi fuos nzuos perniifit, quos& ipfe multum deplorat. Patet etiam ex epiftola cius ad Hugonem, quàm non álliget gratiá S acramentis.Satis igitur nobis perípectü,quid priora, quid pofteriorafecula fpectárint: in quibus magis de coponendis Paparum fcifiatis,de recuperandis terris amiffis, dehumi^, liandis Czfaribus, de prouehéda dignitateSacerdotali de Monachis mendicis honcftandis, de canonizandis fan&ismortuis,a&tü,quá de fummafidei: que quafi tyrannidé paffaineglediüs tractata eft. Quid enim Cóftantiz,Dafilez;Florétie,ac Laterani attü, quauis poffimus narrare;cófultó omittimus.N.4 7 H. Neq; interrogarim.Condemnati funtin'his Vyiclephus, Huflius,& alij, quibus nihil horribilius, quàm talem Ecclefia faciem videre.Pauciin illis ea qug Chrifti erát,quarebát. OE C.

DEMENS o oROPMUNEERENERER NN WEIT OUMARNSVISUS INN, UNKRECUSUUPMSRHMENUR MSN GT
EPISTOLARYVM. LIBER IIL. 721 OE C. Satís igiturdiu inhis verfatífumus. A47 7. Poterat vel quod de Níceno Concilio propofitum,fufficere. Vídeamus nunc,an contra vos, vel contra quos pugnent Patres ílli,quos Melanchthon eitat.: 0E C, Placet: fed vndeincipiendum?- 247 E. AX Cyrillo,vt deinceps adaliostranfeas. 6E C. Opiínabaríam fatísfactum de Cyrillosmentein ením íllíus ín Concilio Ephefino audíutmus. X47. Dabiís al(quid tatdítati mea. OE C, Quatequód vís.
e4D DICTFVM CYIRILLI$Y. per Mud: Egofrmevitis vei£4,«c.
ATH. N rgethic Cyrillus Chríftum ín nobis effe, Í acnobís vnitum non folum habítudíne; qua per
fidem& charitatem coniungimur, fed etíam participatíonenaturalí.. oZ'C. Idem pofiea facic& Hilatius. IN ATH. Quiro,àn tu etíam hocadmíttas. 0£ C, INihílíta meconfolatur, tantum abeft vt ínficías cam. WATH. Concedis etíam Chríltum vítem effe,& nos palmiítes?- o£ C. Etíam: quía Chriftus caput eft X prímogenítus ,nos membra& fratres. lam neccaputeetit, nec prímogenitus,nifi eiufdem nature fitcum membrís acfrattibus, Ad eandem enim naturam pertinent caput & membra,fic etía vitís& palmites: vnde ín eís eft partícípatio naturalis.*« 47H. Vtcapis dictum Apoftoli: Membra ígitur Chrifti, membrafaciam meretiícís? abfit. OE C. Non eftaliud quod magís me generofitatís admonet. Nonfolimením Chrifto dedicata funt membra,fed quía tali capíti adhaerent, Ó meam ígnominíam,fi eafordidaro. 247. Et quomodointellígis,
3

222 DD. lo. OECOL.E T HVE.Z VIN. Quí manducat meam carnem,& bibit meum fanguíném,ín memanet,& ego ínillo o£ C. Sí Chriftum pet fidem fequar,& recepero vtí anima mex gratílsímam eícam,particeps natura illius ero incorruptibilis. Contingens enim ipfum, neceffe erit vt vícifsim contíngar. WN.ATH. Vtcongritexemplum decera?. OE C. Bene. INam ígnís diuíni bpítitus liquefacit ceram carnís Chríftí:ímo incorruptibilem fecit:íta eadem cera fuze catnís,fuo ígne feruens,carnís quocp noftre ceram,fug natíuítatis cotactu,fiquidem eam fide receperimus,íncorruptibilem facit. 477. INunquid bac eftyirtus Sacramentorum, vt tanti beneficij compotes efftcíamur? Dicít ením Cyrillus: An forta(sís putatígnotam nobís myftíce benedíctionís virtutem? OEC, Eram:(ed efficaciailla e[tex fanctíficatíone(n Spiritu fancto. Illius enim potentía, S abfq fymbolo eque efficax eft& femperpura.Neq enim vt confors operationis affumít Sactamentum,etiamíi per illud admohneat,excitetbeneficiadj ob oculos ponens inuitet: neq tantae virtutis capax elementum fit; nifi forte Sacramenti nomine fimul complectaris& organa illa fpirítus,& Spirítum fanctü ipfum,qua fynecdoche& veteres vli fuit, Atnoftra cóttoueríia e(t deSacramento, ínquantum(fllius& impij funt,& effe poffunt partícípes.Iam tale eximpío nonfa-... cít píum,id qqodSpírítus fanctus perfe ac folus facít; GC . hocintetím vtíturorgano. An'nonhzc vera funt* AATH. AMIeniirer peromnia, fi non Cyríllus adijceret verbís Paulínis:INam vius panís& vnum corpus multifumus: omnes quídem devno pane& de vno calice partícíipamus. Atfortaffe putatígnotam nobis mylticae beucgiciionis virtutem qua cum ín nobís fiat, facit | DA«n queque

EPISTOELARVM'!BER.IIL 723 quoque C GR PO RALITER communicatione carnís
ChiiftiChriftum habitateín nobis. INon vídes fígnatü
maíu(culis literís fcriptum C O0 RP ORALITERE*
OE C. Video,pergratíam Deí: vídeo etíam quod hoc verbo alíud velít,quàm Lectorís(ímplicitatinefcío qua fideobtruditur.. NAT ZH. Oftende X mihi vt videam. OEC. Cautifsimeloquitur: ínterpretando ea qua Paulus díxerat, abducitab elemento& externo,& proponítvirtutem: qux nobis illo externo reprefentatur.Ifta, inquít,vírtus fcilicetno illepanis, facítac operatur Chri (tum ín nobíshabítare,non íta corporaliter,quod panís habeatnaturalem ac fübftantíalem vníonem cum corpore Chrifti, vc obijcíunt illaaduer(artíorum teretiífmata,ne dicam glofTemata,qua ímpugnamus: fed íta corpotalíter, quod Chriftus habitetín nobís. Exponit autem feipfum,dum dícítcomunionecarnis. 2477. Et bocíicdícivolunt, communíone carnís quz eft ín paneíllo, quod tuvíderenonvís. 07 C. Fidesnon finít,
qua fpiritui hoc tribuit: illius eft viuificare& fanctificate: illius etíam eft nulli re(ínanimz ficaddíctum efle, quocunquetandem modo íllís organís vtatur fpiritus. Externa externam habétoperatíonen, íntímus autem ille penicífsímam,V íuificator(gitur ipíe, qui ínternam operatut fan&tímonía, X corpus noftrum afsimilatcorpori Chrifli,(dem etíam fufcitabít mortalía corpora noftra. Etíamanteaoftenfum eft ex Cyrillo, ad obíecíones l'heodoretí, quomodo Domiíntcam carnem man.. ducemus. Potró vt latíus vídeas,ipfifsimam hanc |. effementem Cyrilli, age íterum alíundeillius teftímonía proferamus. Scríbitad I&egínas. c ea me 2 CFIRIL" W

ái
Nis^ NL M90 CT GANIOT AC 00 8
724 DD. lo. OECOL. ET FivL.ZvIN.
CYRILLES ADVIREGINAS SF per bac verba: Quantam pueripartici-: pes fuerunt, c. A quudio, Que» Tue"eas dnAcvém Ta ovra Und t6, T 7à Cy Jy AAqute 0j YE A CIV, GüG C26 GUC9 T 7T 9 J65 eyo ét Deal ee. gu uoi Lies auivme.oooi 90 fCA&6 7809s8 d'gX&y Kd etc Cosmo ini xi Qua aur o. mriyrie 0) quca Ted, ac Tis qu€3g eue y oii eom(Gs. Nd.(zoo Aa Ci0,moc tpm 2er Üvíanou en,* d€ TOY Q/P2rÀy T oV TIVI CM, Ti"ie au aia mien zy eietoy Vas ptooyrie Ey. aras grae ktxoi Ca eu kel anpxos s ul 29" or Daaamiyr Qoo e Tien ia quoJ Tas ectoet 7] areis asiv suifierd ka CN9OW T. emit oy NTWEAGETIH(aov, TET siTY adpurmoy, Br rip É Ws y eur) Sero Dprit oc cuai0e6 aeta rcu aur Oo M Supxae mau
doo iie A D Vno B Xepote, ag cueva a. pue] arto Tl Dre Ab
và adiptimtion, papumáme dle ke) frac ep L2. é d abri xamaym 18 Dada Topo(9, we Co d] d eo6 idyoy euiT 2 voctzOnal qeem a, atm e rov biam, iyd, to, QUT OS coy xa ayioot
: Aena al Q*seg), dj és Ar ou tpaoy mee arto y 7í6. a uarios Tu vt. Gameo oT Aa. aT 2xn yox. uon T 0 VH C4 TG XeA« 0 TIT Caosufyisovvm al SN, CIT 6D dA ento a Selyar De, rto c, dont&vruuusune eue, n his fané nos qui fuper terram fumus, ppseros vocat, fedum quod ín Pfalmis canítur, quaft ex perfona Dei: Ego dixi dij eftís,& filij Altifsimi omnes. INamquantum attínetad fauorem Den eeas benignitatem qug na tura ípfi ineft, omnes eramus Fili] Dei,& nullus áproptíetate illius exciderit. Sed inquit Dauid: Sícut homi50A: MES
*
Eod. xasdiddiütn. tiis
iéliasciddi a i Aia
iliis
diii n enis...

EPISTOLARVM LIBER III. 725 nesmorimur,& ficut vnus príncípü cadímus, mentem noftram carnis paísíontbusfubijcientes. Quomodo ivítur partícipes facti fumus fanguinis& carnís? Aníma ením humananaturam alíam habens à carne,ín compo fitioneadillam vnum& rationale perficit anímal: hoc eli.homínem:.Sícigíturverbum Deí animata carní,& non ínanimatz vt quídam volunt, quod fe ineffabiliter vníuít,particeps fanguínis& carnís, ficut nos per natíuítatem quz eft ex muliere. Vnusigítur DomínuslIefus Chriftus,vtpote verbum DeíjIta vníuí(Te fibí huma nitatem, manfiíIecg€ fic íd quod erat,& quod ipfe aboleuít mottís(mperíum, vt víta& Deus, propríü íllius intelligere conuenit: Quod vero paflüs eft mortem,vt ipfe reíurgens aboleuilfe dícatur corruptionem. Etením ín omne noftrum genus tranfimifit íncorruptionís beneficíum. Nam ficutín Adam omnes moríuntur,íta ín Chrifto omnes víuificabuntur. Et íterum: Sícut per bominem mors, íta perhomínem refurrectío mortuorum. X477. Quorfum haccítas? OEC. Vtvideas nobiícum efTe Chriftum participatione naturali. N A47. Sed fic etíam cum malís partíciparet? OEC. Etiam, at illinonparticípantSpírítu cum Chrífto.Sed íterum au-dí ex eodem líbro fuper illud: Omnis vítí caput, Chriftus. i|: IDEM EODEM LIBRO SF.
| per tllud: Omnis viri caput, Chri; flus,&c.: Ia; 3 dono A 024 X T(OM ope tH Xe4226,teDa. A1 8E TETETIW prO) d 3T 3 GE Oe ud V to won Du Cha, à a oae dye ua ca mda.| Quoniamautem fecundus Adam nomínatus eft Chriftus; caputpoy^ Z 3 B ius

7:6 pb.Io.O&cor. ET Hyr. ZvIN. fitus eft: hoc eft prínceps eorum quí per illum ad ipfum teformantur ín incorruptíonem; per fanctíficatíone ín Spírítu.Vídes hic tribui Spiritui(ancto vnioné noftiàz Iam quoties vníetur corpus Chrifti noftrotfi ante com^ munionem ín me habítat, quid adíjcíetur perfecundam & tertiam communionem? An'nó liquidum eft,me antea per Chriftum víuifieatum?. Quodtt mínus agnofco,vthypoctíta condemnor,no dijudícans corpus Domíní. Quíd autem dehís,quí vel pervaletudínem nunquam communicant myflerijs,alioquí fideles, S Sacramentorum mínímé contemptores, X Spíritu Dei agun. tut, íta vt& vítam& omnía pro Chrifto relínquere pa» ratí fint? negabístu íllos non efleín corpore Chrifti,vel Chriftum corporaliter habítare ín eísz INihilnecorporíbus illorumproderít, verbum corporihumano vnítü Paulum igitur fic cítatum à Cyrillo arbítror,vt propofito fuo congruat. Nam fiídeo vnum corp us yocat,quía ín pane caro fumpta eft communiter ,futurí aliqui non funt palmítes,qui funt palmítes.Itefpexit igitur quo&€ Paulus,nempead communíoné carnís Chriftí, quae ve^ ré perfanctificationem ínSpíritu contíngít. INam&ípíe ín hunc modumintelligi vultlocü iftum Pauli, e ginis explicans& dicens. dm CYRILLFS AD REGINAS. X. Tg eu stoTrS A Qroy cu ei ida€)Uav), Qyoc e) etr(OTHOG AN E08. dua Tà ap cozayoy, et X21)0y ema, xal$au12,(v miaTA dro caue Xeugs wg] rà Tipus dien mre mh uévco Craco v Coooety d iuatcDon| 7o(nfi dndsse. Oeoe ous. £2. XeA9t6, TU 92£go Caomuat Tó Tap UTE-. Homínísenim caro quantum ad(uam naturam attínet, neue n víuifica:.
mtn dia
E

e.— EPISTOLARVM LIBER Ill. 7:7 viuifica: fed neq;(anguis humanus, fi communiís eflet & fecundum feipfum. Víuificatur autem corpus Chrífti,& venerabilis fanguis, folo Deo quem decet viuíficare polle íd quod vita índíget, Deus igitur eft Chriftus. Síc gaím erit víuificum corpus illius. Hzc ílle. V ides nunc; quomodo corpus Chrifti viuificum fit? non quía ín pane diftribuitur carnalíter, fed quía à Deo affumptum. 2CA4TZ. INonputaílem hoc díctum Cyrillí,aduerfarijs tam parum fuffragari. Expendamus X alia, X prímum. cobD SECVFNDFM CYRILLI dicium, quad fupra require. EC. Dequoagíthocfecundum?.A47Z. Fítmam fidem adhibendà docet myfterijs,& ín(ublimíbus rebus nunquam vel cogitandü vel proferendum ludaícum Quomodo, quod extremi fupplicij caufa. OE C. Quíd igitur?. Nonlicebít& nobis Scrípturas indagare,quomodo hacScríptura cum ílla con cilieturaaut quomodo exponenda fitScriptura? IReíj&tneomne Quomodo: lvíturetíam magnam partem vtílium quaftionum. 24477. Nonhocvult: nam€ Maríaquazrit ab Angelo etíam ín magno myfterío: fed Iudaiícum Quomodo prohíbet, quod nec fapíentia nec omnípotentíam Deicurat,X vellecarnalem manere,ac de fpítítualibus interrogare. Inueníes autem& hoc Quomodo cüm apud Chryfoftomum, tum apud Auguftinum,aliosque haud írreligíosé. o£ C. Hoc certe pernícíofum foret,nos ab illo libenter abftínebímus.lIubet ením& difficilium folutionem quaerere,& ipfe Cycillus expofitum modum índícat. Autfi prorfus omni4 no

728 pD.Io. OECOL. ET HVL. ZVIN., no de modo quomanducatur Chríftusrogareno lícet, quare alij fpíritualiter edi declararunt;& quareillis lícet iyres affirmare panem fubíftantialiter effe corpus Chbrifti:nobis autem nó lícetdícerepanem myftíce effe corpus?& quateillí audent corporalíter manducadum dícere, nos autem arguímur dícentes fpirítualefh eíle cíbum? velnosnonredargui,velipfosídípfum crímínts. Es bj
peccare non oportebat.(47 7. INon puto íllos omiium expofitionem hoc dícto rejcere.. 0£ C. Quareígitur tanto fupercilio nobís os dlaudereconantur? Vís Ícirequomodo ín colloquío Hefsíco, de hacre actü fit? Inceflebar tandg argutulus à mortalium omni dícacifsi mo;quum quadà de verítatehumanz carnís ín medíü afferre. VirbanitatiSfgítur illius memor, fequenti die rogabam;an prorfus no liceatnobís de modo agere, d fit ín pane corpus: afferebamq: Auguftini díctum;admonentís nedehoc dicto, Hoc eft corpus meum, puerilíterfentíamus,& proíndeopus nobis dicere; netotí pueri fimus. Rogabam ígítur,an ipfe modum índícare,vel'ex meauditevelit:& cüm ípfenihil afferret,ego dicebam, tutó mepoffe hinc modüaffererequem omnes veteres doctores habent,quos Ecclefia no refpuit, dícétes men fam illam myftícam& ínSacram&to corpus fumi. ue expofitío plane mea fententie quadrat.'Nam ex doctoribus,prefertim Auguftíno,etíam offefum,vt illi Sacramentorum ratíoné ponant. 20/7. Etquidilliad haec? OEC; Mihi Auguftinum relínquebant. 2 A47 H. Neg; egofi vel íniquifsímus efTem caufz, tefic íncedenté taxarím. OEC. ludícaautem oro. Illi ín eandéloquutíonum fpecíe ponereaudent,quod nemo antea fecit. Híc
et Filius meus dilectus, X hoc: íd eft, Panís eft corpus.
meum..
TON

EPISTOLARVM LIBER III.| 72c meum.INos vero in hanc claffem,poft Auguftini:Sanguís eft anima, Petra erat Chríftus,Floc eft corpus mei, Vuí osobfiringes? nouáne afferentí, vel Auguftina fequentí? 247.l[udícarefacile eft..0£ C. Anímaduertí & Damafcenü,& comentiítíos illos Ambrofium& Cy príanum;& míracula multa amáates, hoc dícto fimiliter ficuti Melanchthon, fuá fententía voluííle ftabilíte,omnípotentíam Dei approbando: fed íntempefliue, X nó íta dextre vt Cyríllus. INamfínon crederemus carnem Chiifti effe panem coeleftem, nec díuínam nec víuifica, fiínegaremus refurrectione, recte vt Iudaís talía nobís obíjcerent: Tam fideí primum mancipati fumus,& edo&i nos víuificandos fpiritu, quíd fi abfrs dolorogaremus? Per gratiam Deí quantum ad nos attínet;non fumus anímales,omnípotente Deum nonnegamus,;neq; fapíentíà etus vellicamus:fed admoníti,no Íinímus nos blandiloguentíjs& argutijs à cognita veritate abduci. AAT. No improbo.Elft enim tam prudétía,ne círeumveníamur,d humilítate, ne fupra quàm oportet fapiaHR UE, do inn ad tertíam Cyrilli(ententíà.
CAD TERTIAM CYRILLI SENTENHam, fnprà vide». EC. Quíd nouíhabet,vel quid ín íllam pecco* AN. AT. Modum manducandi credentibus dí(cípu ^. lísexpofitum dícít. Deditenimillis fragmenta pa nís, inquiens: Accipite& manducate,Hoc eft corpus meum. Quem tualium modum exhís verbís accipies, quàm ín pane contíneri corpus Chrifti(abftatialiter,&€ ficedí? OE'C. Venitautem míhíín mentem,quod Chry foftomus ínquíthuictux cogitationi contrarium.

73o DD, Io. OEC OL. ET HVL.Zyix.
CHREZSOSTOMVESudWN Honilia.
J" Ai a Tic gY€ICV& 27, 29817 98 n qui zu X goyie em am Té Ks aot TRO JC xg atios.ot€02 ou NS€ Jopu Cnm 1^7, X, 93 im rz; EL ré a Cnivea A0 a6, que); T Det A aum qAAd rxan dai doymo. iva, ey ju 5 39 uaa, mei(Ds aT c TÀT vming cy cia aur de ete lu xoay TOY Mog A QuT£26, 212 TET» TO QUT A Các asrig&ne. ltaque& ipfe ex illo bíbít. Ne enim audienteshzc dícát,quíd ígitur fanguínem bibimus€ carnem edímus 7 turbentutq tunc. Étením& quado de hís fermones mouebat, etíam verbís ipfis offendebantur. Vtigiturne& cunc tarbentut, prímus fpfe bibít,inducensillos ad communíonem Sactamentorum íntrepidam. QE C. Nónneillemouetaliam rationem fumendí cibum, nempe ín Sacramento* W ATH. Poffünt& hac verba pro illis accípí. Scribunt ením,íideo corpus Chrift non vifibiledari, necuípiam horror fitcarnes edere,& quod ob hoc cofoitarít Chri
flus dífcipulos. QE C. Imó adhuc horror eft,etiam inuifibilem contingérene dicam manducare carnem,que pro mepaffa eft; nunc ín tanta gloría re, nat. An'non & Angeli Deum videntes faciem(uam tegunt,nos autém hoc magís concutímur, quo ardetíüs fllius eloríofam dignítatem cogitamus, Vt experíuntur fpirituales Dei Filj;maxime fi talia eis dícütur: nihil ergo plo hortor decedit. Non tamen dicít ille, horteant, fed turbentur: fuiffecfane maior offendiículi occafío,corpusin panelatens ediquám fimplicíteríubereedí: nifi índicallet
c(Ie Sacramentum& memoriale mortis, dicens: Hocfa
cítcín mei memoríam. Cogaofcere quód caro Chrilti cafa

EPISTOLARVM LIBER Ill. 751: caía pro nobis, víuificatrix fitnobís íd quod panís fracus& calíx effufus indícat,íd tandem modum oftendít,quomodo edere lícet carnem,vt Auguftinus dedotrina Cbrift£ana monuit,& Hefychius quoq ínquit.
e uIESQCHIUS LIB. IIIL Cap. IT.
Actíficium de fartagine difpenfatíonem palsíonis S appellat vnigenití, ctucem afsimilarí fartagini propterea iudícans,quía fartago ín tantum fortis eíl, vt fuperpofita igni,ipfa quidem non confumatur, nec alíquam corruptionem fuftíneat aut imminutíonem: fuperpofitos autem cíbos mox vtígnem tetigerint, vel fi duriores fuerint, nó longo íntervallo aptos efui reddit. 5íc& Chrifti crux fortís quidem ín tantum fuit, vt omnem creaturam fübijceret crucifixo, carnem autem eíus qua ad comedendum inepta erat ante pafsione( Quís ením comedere cupiebat carné Dei?) aptam cibopoft pafsionem faciebat. Sí ením non fuíffet crucifixum cor^ pus eíus, mínímé comederemus. Comedimus ením nunc cíbum fumentes eíus memoríam pafsíonís. Ecce, mí Nathanaél,quíd hís clarius? 2(47 7. Mallem ex ípfo Cyrillo talía difcere. 0E C. Audi qua ín Exodum fcribít(iforté ex íllis iuuarí queas..
CTRILLFVS IN EXODFM.;
^
XÓteDou^ a6 2]e o Xpéc, TOUT Tf YUX]E, CST. 651 xa(d oy MAE,"PV ClepxA TO. Ürtà 0 aU TOV Koi) o TUN mut Aet» E(UT 3 née qo e: Tpe ipa c) T ÉzLi 2jeapiduo&ray Y eue p pesa y ay ag Quia Xe1cteQpézyoyrq olus) rà aee o di 7 eioveh T TOV Didi. eue uc

712 DD, Io. OECOL, ETHVL.ZVIN. ^ 7, M E/ NV ev D// NU $c) ci TQUE T xóm jut, Qoo Tus ego mipxÓG TE Xo Capuovr Os, Nf o t! ug 6r'€€ 5 N Ne à, qme Té tà6$71 upon pano T8 XeAc8. etg dg vi) nuepow xaA y 3 x Né UE] M n «owriurs vis dpa eoe Ta ae yy eara C. ét TID Dep Po A 3:9 A v Y»y€ E Y axebnye d y diia oa Gs Gpirmae son. rep mrt, abc 0A, a / a A A HM", 02"S N che t m) ed] e eiO cp o T Xy Ert Clan auatliy 2 guit uus t, d ip NO N NS f. 0M E QA N CMS mS qj, N04 wd L0 AQUI GA T eise wo) re evxovopumtoe mo 22x [e 7^ Ui OE LAREAN GI o N:«€ 1' M QuyBcir(G. Swwdr s T8 Xe Tus oot cotaxes n perd el cu ns c€»^«/ I N 3-N X 2:016 d£ QU tízos| C2« T8 Cy TIO Apu T(Os. TQ 90 et TOe Qai, ey R2 UR" NEN n/, a a OTt TOlG£OLUT& /Wo E /]A016 T HG 7T T 00 ILU STIADO vónugs ebat. éochnug «€ N»5; M^ KT A ZNUSRN"dte. a NL v/ ! 6n)&cO pm P) dora) TE TOV, 7H) qo Te TIE 0 T0, TOV AO e th ;; a» qs M UN rA J^ L^ NS 70y xa ry yen. Cn. zy emi uci Tg muporr(O» cuv(O» 20g jue mus ^ c» T/ dt yv A IA&TEX67T 00 artius QUyo tb M CI D xa ary Bp exoTQe T0y j2Lcy Foe)^ N? P^ Y j m^.? yoyroy QUT&. 0T 09 d|$ AoVTOV CJ T dszn T2 o Umm T s TUTO 06 C3 ,|o D. NY m /f 7.«/» MI 2» cepe£71 7£T TO 7H"290200 CA Op 00 QU QUT,&N euv.€ Ny»^/ eC e znyysüu ot ucl t mtpto aie De Cy aed amy ere0s red Mm, 0060 ma AN Quei. dgEon eyes» dà Quay we dar és. t 93 ^ epu v nma P une NR. VR 1 n: ora Gv en 220 uoxet, Ones(B oo TR CX Em 0e AUR m" N Pat a^ Z s» 2x w Nu qd clu) rg amd Quyld.Dua dg x éQaen a C Eye) worrà att
HS
2^ EE d/* P d o 4»yf x2, XgA6ty, A2NU VU SEI AVID GLO 4 CA. UTE 99 Gy. s oven odi bpz7(O,9N E tarbei jede o dag Aereo reg oy Ont jet. rupe
"eae uci d 101 7 eixgyc plots«QD£ egrt oup, epyiaum proi xav oe ol ao CL copiose ug AGyti, ynaamie dg. fj Co éc(Oxjez roue, reo CY uy ta ret GUET1C WT 0p TS cwTIe Ads vis ci dizn Sureera, Edere autem precipit carnes no&e illa: hoceft;prafentifeculo, Sícením illud€ Paulus nomínabat, dícens: INox profecit,díes appropínquauít. Díem in hís manífefté nuncupans feculum futurum;,quodiillumínat Chriftus, Edunt ígitur carnes
hocfeculo,inquí.. INamdonec quídemfumus ín hoc feculo, perfanctam carnem& faneuíné crafsius adhuc
: E P C7 b 4 H1: ox T; paticipes eificímur Chrifli. Vbí autem occurreamus susin
a RM ru Lr o Mr dr ONE, M ea eM iei bi es cef ol DÁ
au test OC CRDI

EPISTOLARVM LIBER IL| 753 in díe illo virtuti eíus,ficutfcriptum eft,& in fulgore fan ctorum afcenderímus,alío quodam modofanctificabimuriterum,& vt nouitfuturorum bonorum ille díftributor€ dator. Alíoqui etíamanalogiam babet paísíonís& mortís Chrifti ín dífpefatíone oftenfz fanctz carnis íumptío,& potus quog fimilitet ex falutari fanguine. Síc enim ípledícit, quando famíliaribus fuís deSacramento Leges ponebat: Quotíes ením ederítís pane, & bíberítís huncfanguínem,mortem meam annuntíate. Ioítur ín praefenti feculo períam nomínatorum pattícíipationem,annuntíamus meríto morte illius. Quando auté poftea in gloría aderít Patrís,intempeftiue tum depafsíoneafferemus cófefsíonem íllí,fed agznof(cemus quídem pure vt Deum facie ad facíem,vt Paulus dícít: Gloríificabimus autem, ínquit,vt Domínum. Semel ením mortuus,non morítur, mots illí vItra non domínabítur,tuxta Pauli vocem. Proínde€ dícebat: Lícet nouerímus Chriftum fecundum carnem,fed nunc non vItra cognofcímus. Tunc enim non ab hís per quz eft ho mo, fedab hís per quz eft Deus verus, claríus cognofcemus. Abfolutaautem tunc difpenfatione,in qua& factus eft caro,ceflabunt quidem vltrà,vt verifimile eft, deincarnatíonefermones: fcíentía autem maíor fuccedet,€ diuínior quídam ín nobis fulgebítíntelle&us de illo falutis, quae quaftín gloría díuína. X 4TH. Placuit hoedictum, quamvis illa crebra repetítío nomini carnís& fanguinis fübínde memorantur: fed non quaro. Dices enim,eleuataa fenfibilibus mente,carnem& fan guinem te fumere,nec erít quod oggannírepotero,maxime.cunm in facrís illorum celebrationibus folenne eft;
. 1* preemittere, burfum corda. Alíoqui pulchre fjmboli
cam

734 DD. Io.OECOL.ET HVLE, ZyrIN. cam qualis nunc de Chrífto cognitionem docet Cyriljus,€ vtnunc Chriftus przdiceturá nobis,€ vt olím loríficandusfit. Sed dtc quíd eft quod fubdit híc Iociquodcitat Melanchthon: Non poflunt cum fanctificatione beatz vita fierí participes, quí per myftícan benedictionem Iefüm non fuíceperunt.- 0E C. Plana fententía: Eruftrà elfe Sacramentum eí quí Iefum non. fuícipic: hoc eft,ei qui llummon credít eife viuificatore. Nam& fruftrà effet baptizari, fruftra, inquít,ad fanctimoniam& etermeevítae participium, lefum non fufcipere. Quotquotením receperunt eum, dedít eis pote"ftatem filios Dei fier. Etnon dicít fimpliciter, ín pane Iefum non fufcipíunt: fed lefum IDOL E RO myfticam benedícttonem: hoc eft,Euchariftíam,ad fan cüficationem non prodefle. 21477.[ra eft, fed ego nonatrtenderam. Quiíd autemad hoc dices, quod ínquít: Quodfi folo tactu fuo corrupta redíntegrantur, quomodo non víuemus;quí carnem illam guftamus& manducamus? Reformabít enim omnino ad ímmortalítatem fuam partícípes. 0E C. Quoties dicendum erít, qualiter illius carnís particí pesfimus,& quomodo illam manducemus? fed non grauorrefpondere.Sí cato illa víuificat tadiu mortuos, quomodoSpírítu fuo vegetatos,& íta fuí partícipes factos ,ad ímmortalítatem non teformaret£. ATH. Nonfatís facis: fubdit ením: Oportuírcerte vt non folüm aníma per Spiritum
É im; E, LANES. (an&um in beatamvítam afcenderet, fed etam vt rude|
atqj terreltre hoc corpus,cognato fibi guftu,tactu& cíbo ad immortalitatem reduceretur, Audis cognatum.
gaftum,racdtum& cibum?^O&C. Et quorfum nos aTE:^ ATL DA 5.: ges illis verbís,ad fentibilemne coenam velfpirítualemz Cognatus
Rd
"
»
ewe TE ERST
i^ aec emi^

a uias nur d
EPISTOLARVM LIBER Ill| 755 Cognatus ením& guftus& tactus eft ín rebus fenfibilibus. lamratío Sacramenti te omníno auocat à fenfibilibus. Díctuprímuüm, quid vocabís cognatum guftum? WX AZZ. Hareo:nam fidixero fen(ualem etTe guftum,mendax ero cum reuocante Berengario:finTatere ín pane corpus díxero, íterü non erít cognatus carni noftrz guftus, etíamfiin pane(tuum dícédí modum fequutus) fenfüí mete acfidecorpusfumí díxero, nondum video vtfit cognatus rei íntactz tactus. OZ C. Qui Sacramentorum ratíonem norunt, non haerent. Non eftením rarum, fenfibilibus tribui, quód ínfenfibilium e(t, co quod fenfibilía ab(t intelligibili? inutilia funt, & vbímaximorum mylleriorum intelligentia eft, ibi ea qua fenfui ferutunt, non contemnuntur. INonením fic Ípirítuales fumus, vt confefsione ad falute opus ellenegemus. lam contefsío vel perverba, vel per opera, vel peralíafigna, maximeautem Sacraméta fierí folet,tjuae non adminiltràtur nifi percorpus. Vnde€ corporibus qua beatítudinís olim confortium habebunt,(ue etíam exeicítationes funt, vt& ipfa fuam ín regno Chrifti re(urgentía accipiant portionem. Igitur díuínorum fymbolorum contactus religíofis& guftus beatus eft,quibufcum tam mírifíca operatur Spíritus fanctus. INe mírerís ieiturlthoc modo apud Gregorium vel Auguftinum legetís,faneuínem in os noftrum ínftíllari.Non es memor;quíd debaptifmo(dem Cyrillus contra lulíanáó
- apoftatam dixerit? Av 4T. Sum,& nunc capio,operatíonem dabís Spíritui, dum fuo munere externo illo fungíturfenfus. o£ C. Poteratautem tehoc&€, Tertullianus docere ia libro de ReÍfurtectione, TERTFL

736 pD,Jo.Ogcor, ET Hvr:Zviw,
TERTFVLLIANV$.,DE RE. Jurrectione». Rs
Ideamus nunc depropría etíam Chriftiani nomi- nís forma,quanta huic fubftantiz fríuole acfordídz apud Deum prarogatíua fit,& fi fufficeretiilli
uód nulla omníno anima falutem pofsít adípifzi, nifi dum eft ín carne crediderit: adeo caro falutís efi cardo: dequa cum aníma Dco alligitur, ipfaeft qua éfficitvt anima alligípofsít. Sed& caro abluítur,vtanímaenaculetut:caro vngítur,vt anima confecretur: caro fignat,. vt& anfma muniatur: caro manus impolittone adumbratur,vt& aníma fpiritu illumínetur: caro corpore& fanguine Chrifti vefcítur,vt& aníma de Deo fagínetur. XATH. Dicta tu hec omníapro te expones? 0E C. Nec immerító: non ením verba,fed fenfum fequor. 2/7 77. Potüiffent vetetes alijs verbís loquí, ne illi ertorí apfa fuifTet prebíta. o£ C. INon debebant. Religione enim merentur facrafymbola,& vilitate verbori tacilé à porcís prophanata effent: vnde rerum quas fignificant vocabula fortiuntur,vt Auguftinus aít.(47 Z. Bene habet,veníamus nuncad Chiryfoftomum.—
«4D DICTA CHRTSOSTO. zi,require füpra. 1 E C. lamantea Chryfoftemum nofirarti effepattium oftendimus: quid ígitur pro illis afferet 7
W. ATH. Quod conuertamur ínillam camnem,nó folüm per dile&ionem,fed reípfa per cibum id efficitur, quemlargíturnobís. oEC. INónnehoc declaratá eft,
quomodo hoccibo Dominico fiat, íta tamen vtomnís
energía

EPFISTOLARVM LIBER III ya energía Spírítus fandi fit? Dicta edam eff,quód vnum efficiamur natura cum Chiífto, futuri incorruptibiles, ficutípfumcaput noflrum: Legatautem quis oro toà ülam Homílíam& inueníet, X quantá furgatautei orís eloquentíaSecí tfeínquitnonfolümvideri,fed& dentes carni(ue ínfiei,& defiderío fuí omnes impleri.Quíd videmus oro? quz lineameta Chrifti Si de fenfibilibus
Toquetis,fallerís pro:(us:(in defymbolís, minifttis fenfuum,& mens tua cotemplatur quae promittütur, quid certius; Nam fic poft Concilíum Niceniü,vtnoshabere debeamus,prafcribit. Dicam igitur íllís,vt vertant folium,&legant qua magís manifeíta funt. s- i$t.
CHRYSOSTOMFS SVPER I04NNEM Ps Hopulia X EL V Lfüper,Cara non pro- E
ss det quiquam.
- y Oceft, fecundü fpiritum verba mea audiéda funt. Ho: fecundum carnem audit, níhil lucratur;nihil vtilítatis accipit, Carnale eft, dubitare quomodo decatlo defcendit, Tofepb filíum arbítrari,& quomodo pofsít nobís catnem M dare ad manducandum. Fixcínquam omuíacarnalía,qux myftíce& fpírítualiter íntellieenda funt.Et quomodo potuerunt intellizere, quíd eft carnem manducare: Expedare ígíturcos oportuít,non difcedere: interrogare,no defperare.Quid cft autem carnaliter intelligere? fimpliciter vt res dícuntur,neq aliud quíppíam excogitare.Non ením ita iudícanda unt qux videntur ,fed m yftería omnía interíoiibus oculis confideranda: hoc e jpitítualíter, 2.477.
Vídeo quaretantaautorítate encomíü[anguínis Chriftí celebratyvtícy vltra fenfus,vltraqp naturz terimínosaC4 Aa nímo
i:

738 np.To.OECOL. ET Hvr.ZviN. nímo euectus erat. O£ C. Licet autem ín commentarijs cius anímaduertere, quàm religiose loquens de Sactamentis,quz ad illa pertinent, coníungat pié,diftiguat dilucíde. A CHRYSOSTOMVS HOMILIA XX. ia 2. 4d Corinthios.
Y di réuni vacio n TE Tias, 9n divum 18 Xen
Tp. 097) ato Cad Orr TR XA natu Ge A Cue, C 7iíeuociis Yan cuons Ceterüm tu quídem altare hoc honoras,quíafüfcipit Chrifti corpus, illum auté qui elf ipfum corpus Chrifti, contumelía afficís,& pereuntem defpicís? Vides hic praeferri pauperem Euchatíftíze, C hancquídem corpus appellari Chrifti;illum aute ípfun corpuszCarétne difcrimine xa. amd dicere corpus,X ipfum corpus: In explanatione quadà Matthaf, quam imperfectum opus Chryfoftomí vocant,& à do&ís nequaquam contempta eltlegimus ha c verba t
CHRI$OSTOMVS IN MMATTHAEI M H Homilia X I. Operis imperfetli. YLením vafa(anctificata ad príuatos vfus transferre
peccatum eft ac periculum licut docet nos Balthaar,quibibens ín ealicibus facratís,de regno depofitus eft& devita. Sí ergo haec vafa(anáíficata ad príuatos vfus transferre ficperículofumeft, 22V. 9 P7 B PS NON EST VERFM CORPFS CHRISTI, SED OMISTERUM CORPORIS CHRISTI C0 NATL NETVR: quanto magis vafa corporís noftri, qua fibi
Deus adha itaculum preparauítnon debemusínillis darelociqgbole agendi quod vult. 2(47 H. Hoovecéclarum elt,
& magis perípicuum,quám aliquid quod d
»
y
ENSEM COMOROS EU SPSECS

EPISTOLARVM LIBER HL. 739 ei Melàchthone recitatum eft ex autoribus. Vídeo ením quod de vafis fancficatis(ui feculi loquítus, in quíbus myfterium corporis Chrifti: non de folís ludaícís, quae myfteríum corporís Chrífti non habebant.Satís admonitus(um,vt dícta Cliryfoftomi íntelligeda fint,qux ex Homilia 4;. citantur ,fidelíus cum hís quz praecedunt recitarí à Melanchthonepoterant.Ceterum etíà ea mutile propofita díligetíüs legés,ínvenio fan ctum Patrem magís ín hot fudare,vt commemoret,quomodo nos ín corpus Chrífti,& ín vnam cum eo maífàm traníeanius, quàm vt panís matería ín corpus Cháfli tranfeat,confidero ígitur, quíbus manibus quo ore,fu(cipereconueníat tanta myfiería. Vnus enim ferc omnium loquendf vfus efi: X fateor non efe confectaneum,panem Domi nícum propterea fübftantialiter camem Chrifti; nifi& olíuetímontem,X coenaculum& cetera quoqríuxtaliteram íntelligas,qua apud íllum fequuntur. 9z£ c. Negati ígiturnon poteft, Chryfoftomü multis ín locís fancé rhetorícari, X allegorijs ac hyperbolís tepeftíuis vti. AX ATH. Nemo quilegít,non videt ítafehabere. Vnum tamen íneo dicto apud Mattheum,plus ponderís míhí vídeturhabere.Sí ín mifcellaneis tuís Grecanicis habes vetbafententiz fecunda? Chryfoflomíanae à Melanchthone cítatae, recita. OE C; Sichabet: Oox£acDputvis d'puóuue ipo T qr eig cud, Te au. VÍ D C CAélytp, E706 Yu QUU TZ Soi Ta. Sete d AHIDET y TAE ETE DuLCA. ó? aA NNI DADA ud a9r*, INon humane facultatís opera que proponuntur, Quí olim hec ín illa caena fecít, híc& nunc eaoperatur:nos autem míniftrorum ordíné retínemus. Qui autem íllafanctíficat& trafmutat,ídem eft. Quid in hís verbis temoratur?: X 477 Deus ín illa Aa z cana

74e DD.lo.O£ C OT. ET Hvr.Zviw. cona quzdam fecitfupra humanam facultate,quaz adhüc operatur,nimirum fan&íficandoac tranfmutando. Hacnó pofluntconíectari effe alía,quám quod fanctifi carít panem ae vinum, ac commutarit panem ac vínum ín corpus& fanguinem fuum.V el fi quíd tu certíus habes,profer: hic nó video quomodo tuus fit Chryfoftomus. QE C. Quamyis digrefsiont eius exhortatíones, calore quodam effufas,cum ínterpretationís gratía non contulerím,non tamen refpuo. Nofttas adhuc erít,& à nobís nonrecelsít,vt reuocare opus fit. Videamus quíd olim in ceenafta fecit Domin» fandificauit nobis fymbola. Neq; enim alteríus fuerit ínflítuere Sacraméta tan ta, quàm Chrifti. Ipfo igitur pnuncíante;fandificata funt ín talem víum;,vt gratíz agantur, charítasqy foederetur. Et vf ín hünc diem, Chrifti nftítutio ritum fanctíficat. Deindemutatío quadamfit. IN 47 H. Qualis ílla€ OE C. Non vt fubítantíz panís ptopríetas ín natura(ua definateffe: hoc enim devíno palàm negat Chryfoftomis cotra noftros Papíftas, vtín hac Homilia vídetelicet:(ed nec vtpanís elementalis incorporetur corpori Chrifti. Quid enfm hocad Chriftumtfedvtnos,quí pa nís fümus ex multís grànis ,vhum corpus fíamus cum Chrifto,illius Spírítu noftram, qux& inillo eft? carne viuificante. Mirabilis certé operatio& mutatio eft: fed illà przecedit, quod relictis fenfibilibus, adhaeremus hís quafignificara funt, yt iam anímo nihil fit praeter verü corpus Chrifti:& quod fenfibus eftpanís;menti cotem lanti ac fideli córpits.An'nó per fe mutatio hec miranda fitqyimirabilior,dum nos benefício eius commemo ramus;ínipfum quí pro nobis paffus eft,conuertímur. WX ATH. Put&sneApofftolos tunc diuinarum rerum&
m3àxi

EPISTOLARVM LIBER IIL 741 maximorum myfteríorum fuiffe tam capaces^ OEC. INonvidentur míhítunc omníno potuiíIe tanta portate,fic volente Chrífto: erumpere tamen íncípiebat ín il. lis femen fideííntenerum germen. Czterüm magnam illisfuifle mutationem no dubito,quód à corporalí cocnaprotínus ín coelefte coufuíum prouolárínt:id quod epipempton ín facrifícijs docet. Sané petfuafifsimum míhi eft, Apoftolos relicta coenx cogítatíone,totos ín paísionís memoríam abftractos. Quod vbi fit,apparet Spírítusfanctus conuiuium vtíq: perquam opiparum, vtcung illi adhuc rudes erant. Eft& aliud opus íneffabilé quod proponítur,vt díxí: nempe, quod ín corpus Chriíítínos traníímus nonfolüm fide, fed etíam reípfa fututí ímmortales: quorum caputíamnon motítur ,.& primogenitus regnum íntrauít. T'anta aute dona,quorum promittente Chrifto partícípes fiebat ín coena, Spi títu fancto doctore;poft refitrectionem dífcipuli difcebant, nihilominüshs mutationes funt vere mírabiles. 2447 H. Nullgnobís magís neceffaric,nulle animabus gtatiores funt. Nam à fideípía teftimonía longe aliud, quám cogiítationes íllat feruiles ac pueriles habent, eo quod illís fpirítus noftri fanctíficatur, atq; ínfancta fanCorum rapíunturjínd cellam vínaríamíntroducuntur. OE C. Stabítigituradhücpro nobís Chryfoftomus€ WAT H. Magis quàm arbíttabar.V tínam& alij qui ímplacabilifzuitía vobís maledicunt,animg fuae confulen tes,tranquilliorí mente penítüs mentem fan&orum Pa trum íntrofpíciant.Qiuos quídaantea inflatífsimi prorfus abtjciebant;& víx nomínarí patiebantur: nunc vero fenfum ex íllis eeuunt; quem nunquam approbarüt. Quodhincfierifolet,quod cum faftídío& naufea quaA3; dam

742 DD.lo.O£cor. ET Hvr.Zvtw." dam bís vtuntur. OE. C. Síc noníolum fuperbis euenit, fed etíam ín círcumfpectís. An/non parum confiderate fuffragarí fibi putat Melanchthon; Graca ílla quaeex líbris Chryfoftomi de dígaitate facerdotum emediícauit, alioquítam díues teftimoniorum? Àn'non magís contrà ipftrm,quàm pro ipfo?
vA4D. DICTVYVM CHRYSOSSOMI de dignitate facerdotum.
AT H. Sola admonítione íta efTe cognofco.Nunquíd enim illa hora, panís omníti manu tenetur?
Nunquídamplexíbus externis círcüdatur, vt boc etíam in illum refetas quí ad dextram Patris.furfum fedetzAtquídepíorum affectionibus loquitur quibus vtíqp pracfens eft Chüftus: fed de hoc non eff controuerfia. 0E C, ld clarfüs,fi& cà quaeproceduntacfequunturjillic legerís.Síc ením índe excerpfi vc habet: d'a» 99 Que Py«oe mÜUueday rg] Ty sega. Desde TO oj am, Cáo atia euo, gi ar rots Cacetito TQ) Tii CO Qpoinokeuckuc aut m, die £mpueT. apu oy etyad yop cet xà) vri d gag otbou s ad. uae EODico cri Be ipeWis uer oufícourtu y wap]"iz mn cuptaseloo 2. gioi alt Jvote Gn Gl DN uM Ti pU sg] io xaOupo ao Md va. c» suis 2paráéy D 8 June D, d) T8 D es QU cipia pir eueme oc oo xat pip eM s xeustb du) Gon Coeetilau js QUT UT GV 0b atyg ma xepoixg] d'ijomoow eu tv tig[QeAeprolatg ar Ce IU ated y xo) aea Gy. miiq T8 TO rereg Do: TN liquor 3, Quandoením vídes Domínüm immolatum,& faeerdote factíficío aftantem,& apprecantem, omnes illoprecíofo fahguíne rübefierí, nunquíd adhuctim hominibus eíÍe putas,& fuper terram ítate? Am'rdon potíus mox ín cacdlos traníis,€ abíjcíens omnem carnalem animse cogitationenr,
, !

EPISTOLARVM E!BER IL 743
itationem, nuda aníma& puramenteea qua ín caelis fint círcumfpiéit? Ó miraculum,ó Dei miferícordíam, quícüm Patrefurfum bora ílla omníum tenetur maníbus,& datfe volentibus excipere ac amiplexarí, faciüteg hoctunefuüb omnium oculís. Víde,mí Nathanaélnónne Chryfoftomus vultomnía perfpirituale homíne hic coníiderari?Carnalís terum crucifiget Chriftum, vides facríficantem. Ex terra coelum faciet, audiens translatáü ín coelum. At tu nunc vídes ín noftrafententía,recedere omnem carnalem-cogítatíonem, puramcg mentem requirí.Cuaz fane mutatío,non paruum opus eftfoliuscj diuínsg mifericordíe. Legam& alterumrex eodemlibro locum:£/58 2 Z|jaimu ie eoe en e 12 Qaem T2 BeVeo, V qur] d UDarr(Ov 194 av uar(y. ove oviffyny wan 9 ju veo yan rl) aUipkeL T S XVE AB Kad TO efe aur 8 7v, Cx Ge Gar mig etia Curs. arai d'y tula d erts acd aae: avos 2d rav cto Cxcetiun o 9r y X&m Xetod», TOY TBieosas Ayo. Yag aime TÉTO Ctt Og 1 8 P ge ché Coe busy ét d auno rg rip rav oro juo av a oda TUA. 0 ol) mw ET vi, 0i Tolg Tv ÁÜpu ctae mis dO Sein wdljvas, nod 10v 2] 18 Bain uar(Oe Once cm Téxo», 2] rr uw dui Xgsin, ew té es v uo T3 Sez, pn yip. wave ote pag exei. INam fi nullus poteft íntrareín regnum caelorum, nifi peraquam& fpíritum regeneratus fuerít: X nó manducans carnem Domínií& fanguínem eíus bibens,eiectus eftà vita eterna: omníad hzcper nullius quidemaltetíus; pet folas auté facras illas perficiuntur manus,facerdotís iaquam:quo pactopoterítquis abícp illis vel cehennz ignem euadere,velrepofitas coronas affequi? Hí ením funt íllí,quibus fpírítuales parturítíones concredítz,& quibus natiuítas per bapti(mum petmífTa.Per hos índuímur Chri A3 4 ftum,

744 DD.Io.OECOL. ET Hvr.ZVIN., ftum;fepelimurcum Filio Dei,membra efficímur beate illius carnis. En, míNNathanaél, príus dixit Chryfoftomus,fe ac facerdotes non effeniliminiftros. NNOnneíam'
omniía ílla díuínafacerdotibusconcedít?& quo non euehítillos?Sed bene locutus eft: minifiri funt,operatío Domiíníieft,fymbola corpori adhíbentur,fpíritus Chrífti efficax eft. Vnde vbifpiritualísfenfus non deeft,tolerabiles funt ij ferinones, deeft gloríatio, erefcítrelíeio. Vbi carnales autem illa nugae dominatur füperbíayaudíunturblafphemíz crebre,abomínabilefít minífteríir, quo níhil habetorbís excellentíus. Et hínc nímírum, quodíta.cotemptibilefactumeft(acerdotíum, vt quafi falínfatuatumforís proijcíatur,&ab omnibus conculcetur. Verümne euagetur oratío,íterum vídes füb fine, quódnam fit minífteríum noftrum: nempe vt membra efficiamur carnís íllíus fan&te: íd eft,capitiadhereamus: non illuc fpectat eloquentífsímus Epifcopus, vt panís ipfetantam dígaitatem acquirat.(A47. Satis íntelligo,& pofthac non obijcíam Chryfoftomü. Quíd autem reípondes ad Theophylactum, quem Vulgarium vocatc vu4D THEOPFHILACTFM KEonfo..
CX C. Extecentiotibus eft, ín plerifqs abbreuíator
Chryfoftomí,mínore fudícío pleracg congefsít, Sc
proinde cum iudicio legendum cenfeo. 24 47 7. Quare igitur tu Latínís illum obtrufiftí? oC; Sperabam,vt diligenterpraemonut,cum iudicio lecturos: no eft enim liber, vt Plíníus vult, ín quo prorfus nihil boní fit. Ecquoníam ille etíamalíos Iegerat, cítra perículum arbitrabar euulgabilem.San& ín re Euchariftiz apparet mínus:

EPISTOLARVM LIBER]IIL 745 minus exetcítatus.. v ATH. Vídetur.INam Papíftís accedit;ní fallor,in manifeftatío ab(urdo, quod manentibus fpeciebus,fubftantiam panísín virtutem carnís& (anguínís mutet Deus. Deíndenemo,vt íllefacit;negare poteft, quín ea qua videntur figuta fint ac fymbola: qua autem non vídétur,corpus X fanguis. o£ C. Ipfe non(atís mírarí poffum, quate ad tam mífera fubfidía confugiat Melanchthon: míhí perínde e(t ac fi vel Níco laum fecundum,vel Gregoríum fecundofeptímum opponat, anguftíorísápiritus Patres, quàm quí tàm facra caperent. Ad hec,longealíjs verbis in nofttís exemplatibuslegítur, quod as bti híc cítatur, fed eíufde cenfurz eft. X 47H, Relínquamus ígitur,& ad probatíores nos conferamus: prímuscqj occurrít Hilarius, híc mihi fpínofior vídetur.
o1D DICTYM HILARIAL
E C. Non pugnat contra nos,vt olim& nomiínatím contra Lutherum fcripfi. Audiam autem que
tein illius verbis offendant. A47. Príncipíó dícit, quod verc fub myfterio carnem corporís fuí fumimus,& per hocvnum erímus. Et antea díxít, nos vere verbum carnem cibo Domínico fümímus, quomodo non naturalíterín nobis manere exiftímadus eft, qut&€ naturam noftre carnis ínfeparabilem fibí homo natus affumpfit;& naturam carnís fux ad naturam eternítatís: fub Sacramento nobís comunícande carnís admífcuit? 0E C. Szpíüsaudiftihecá nobísnonnegarí. Siením memores, quod fupra denaturalí partícípatíorre dixetímus,id quod magnum Sacramentü eft,vides ídípfum & Hilatíum afferere,(ic Chriftü naturaliter habitare ín
Aa«5s nol

746 pD.Ilo.Okcor.ET HVL. ZVIN. nobís,id'quod cibo Domíníco teftamur& gratías agimus; flsterím eius ref maíórem fanctímoniam operante Spiríty(ancto obtínentes: ats adeo híne dSacrametotum ratione haretícorum obftruuntur ora» 2(A47. Ne properes oro;nó funt tam parus tes,vt vel'ego faftídía, veltelaboris pígereoporteat, 0E C. Vere derébus maxímis fermo eft, fed nullibi periculoftus multiloquíum. Dícam tamen quantum fatís eft. Quid fitnaturalíter ín nobís habítare Chríftum,ípfe exponít)nempe quod ho mo natus ínfeparabilem noftra cafiís naturam fibi affumpfit. Non funt mea vetba, fedHilaríus fic exponit. Eft ergo ipfe ín nobis per carne,& fumus ín eo, dum fecum hoc quod nos fumus ín Deo eft.. Hzc ílle. Quíd manífeftius díceretur? X 4T. Nollem manifeltíorem ínterpretem. O£ C. Caterüm natura humaria ín Chrifto,diuínitatí uncta efthacratione fumme myftíca,vtípía Chrifti caro nobís quoq; cómunicetur: íd eft,vt na. tura vnum cum illa fimus, partícipes inimotrtalitatís& gloríz refürre&ioníis,qua ille fruitur fecundi quod Do mínus dixít:Vtomnes vn fint, ficut& tu Pater imme, & ego ínte. Neq ením hec devnanimitate animorufih, fed etíam devnítate honoris& gloríz intelligenda accipimus. Hocfibí voluntverba Hilartj dicentis: Natutam noftra carnís ad natur aternítatís admifcuit.Caufa adíungitur, fubíunctís hís verbís: Bub Sacramento communícatz nobís carnís,ín quibus non de fymbolo ceene,vt Lutherus craísé interpretat,loquitur;fed quoníam itafedemifitFilius Dei, quod naturam noftta affumpfit,vtíq; hoc nobísSacramentum:id eft;arcanti índecommendatur,quod€ naturam(uam nobís comunícárít,vt ímmortales etíà nos efncíamur. Et'íta rem fe habere

EPISTOLARVM LIBER]IIL| 747 habereinuenies,dum fubdit: Quod autem ín eo perSa cramentum comunáícatz carnis& fanguinis fimus,ipfe teftatur, dices: Et hic Mundus íam meno vídet,fed vos videbitis, quoníam ego víuo,& vos víuetís, quoniam ego ín Pauemeo,X vosinme.Audis quod dicit;ego vi uo,&€ vesvíuetís,ego ín Patre;& vosin me? Hucením omnis diíputatío Hilarj tendit. 24 47. Sed níhil refpondiftíad hoc, quod veré catnem fumímus cibo Domíníco. 0E C. Quid refponderemzintelligisne Girammatíca? Nonne ipfe díluit addens, fub myíterío carnem corparís fui edímus; quafidicat,teftímoníum vel à coena habes,ín quaíd nfagniífice prdícat. 477. Quareno potíus dícís,in qua corpus& fanguis veré fumun tut? QE C, Etfiita dícerem,yt nunquam negauí,quíd il loriicaufam íuuaretznunquíd propterea panís fübftantíalíter etit?vel ineft paní,vt volunt,corpus ChríftizScís enim íam, qualitercorpus Chriftiaccipimus. 472. At Luther? teirrídet, qui dicis(pirítualíter intellecta& crediíta,vbí Hilarius habet: Flac accepta atqp haufta id efficiunt,vt& nos ín Chriflo,& Chriftus ín nobís fit. OE C, Kideatille,& carnalíter accipiat ac hauríat, vídeats quíd fine fide proficíatur;an accipientes& haurien tes ímptj ín Chrifto fint,& Chriftus in eis. Nobis certü eft,etíamíi Sacramenta accipíant ímprj,quía tamen fide & fpirítualibus guftibus reíptiunt, ludas fore,& ad regnum Deínon pertinere,ecp coxle(tí conuiuio eijcí. Fideles veró etiam hís non acceptís, modó abíit contemptus,in Chrifto effe,&€ Chriftum ínip(is dícímus. Sí íta placet, dicat& fefacere quod Chriftus ín fobis fit, quia' íplisptzdicantibus aliqui credunt. INufquam Hilarius alleritquedipfi prastendunt;panem íllum efle(ubftantalit ter

748 DD.lo. OECOL. ET HVL.ZVIN. taliter corpus Chrifti, etiamfi cum fidelibus vnü natuta corpusfit Chriftus. 247 8. Putat de teac tui fimilibus Hilaríumloqui, vbiaitno effehumano aut feculi fenfüde rebus diuínisloquendum. oz c, Hilarius hec fe poftea contra hretícos loqui teftatur, quinegant vnitatem natutz in Chrífto& Deo Patre,vel ín nobis& Chrifto.Hos etíam nos deteftamur.Illí noncapitit quid dictum fit, Chríftus vere eftefca: nos veró fcíimus; quia & fcímus Chrifti carnem díuínam& víuentem propter Pattem,& víuificam,quía propter íllam vítímus.Quid adhuchabes contranos? 2(47'H. Volebam colligere ex illís,pane fubftantíalitereffe corpus Chrifti,& fic effi cere nosímmortales. 0E C. Sedvbíhoc dícit Hilaríus? WAT H. Quoníamexptradi&ísnon collígo,S vídeo aliter accípi Sacramentum, proíndenon hic(ubfiftam. Vtvídeofacilíüs ab alijs rídemíni,quám conuíncimíni. Audíam nunc quíd de Cypríano dícas.
«u4D DICTFVM CIPRIANI.
EC: Vides quàm pauca exillo citárít Melanchthon? ATH. Potuiffet plura... 0E C. Vellem protuliffet. Hoc certé quod producítín medium,
ín Epíftola ad Caecilium: Oportere facereín coena que Chriftus fecít,& quod facíendü mandauit, quis negat? «AT. Sed praterís quod dicit Infacríficio quod Chrifus eft: 0E C. Declaretíígiturfeipfum Cypríanus.Scríbit aduerfus cos qui vínum ín coena non adhiíbebàt: fic auteni alíjs claríoríbus verbís ín eadem Epíftola fuijpfius ínterpreseft. Et quía pafsionís eius mentíoncm ín omnibus facríficijs facimus(pafsíoeft enim Domíní facríficium quod offerímus) nihil aliud quàm qued ille ecít,

EPISTOLARVM LIBER I.. 749 fecit faceredebemus.Scríptura ením dicit: Quotieícun que ením ederítís panem itum,& calicem iftum bibetítís, mortem Domfní annuncíabitís quoadufrg venit. Quotíe(cunq ergo calícemín commemoratíonem Do míni& pafsionís eius offerímus,id quod couftat Domi num fecíffe facíamus.NOnnehzc magís perfpicuafunt íllisà Melanchthoneaddudís? 4 7 Z. Sunt.Apparetígítur,ficut pafsio facrificíum eft,íta& coena Dominus eit qui facrificatur,nempe ob memoríam. Sed quíd adaliam fententíam dicís, quae incerta an[it Cypríaní, OE C. Habeogratíam,quod fuppofitítía no pro germanís apponit.Citra débíu,multa erudita díxít ille, X tantümnormtotum hoc myfteríum explícat: fed malé.confulitur Lectorís fímplicitati.dum obícuríora proponun curomílsisdilucidis, qug tamen vtpote promiíTa expecantur. Díxerat ille mutatum omnípotentía verbi panem non effigie,(ed natura mutatum& factum carne. EBtficut ín perfona Chrifti humanitas videbat latebatqg díuínitas,ítaSacrameto vifibili diuinafe infundit efíentía. Díxeratilla,& plus fatís duré: Quis oro vel Ifomanus,vel Saxohac implíciter dicta acceperit? Quare no adiecta X ea,quz fententíam mitígant? qualía pluríma traduntur ín.eo fermone. Congef(tus ením ex varijs eft, & funt quaedam Cyrilli, quzdam Hefychij,& aliorum quorundam dícta;ficut& Pafchasij líber.Igitur boc no eít perípicuaafferre. Veruntamen(1 autor ille tam probatur,legatur alíusfermo de vnctione,ín quo longe cla riora dicuntur,qua nobis aítipulantur. Expedit autem clatífsíma gue fectari.(4 7 7. Qua illa? QE C. Lege. IN

75o DD. Jo.OECOTL. ET HVL. ZVIN.
VU UIN SERMONE DE PN'&ioneehryfmatis, qui alferibi--.. Aur Cypro. EG
Edit itaque Dominus noffer ín menfa,ín qua vltimum cum Apoftolís pattícipauít conuiui, propríjs manibus panem& vínum,in cruce yero manibus militum corpus tradidityulnerandum;vtín Apo ftolís fecretius imprela fyncera. veritas X vera(yncetitas, exponeret gentibus quomodo vínum& panís caro effet& fanguis,& uíbustationibus caufa affectib? conuenírent, aeri nomina vékfpeciesad vnam reE
ducerentur elfentíam,& fignificantía& fietitieqto gr | rofectó
dem vocabulíscenferentur NAT H. Hacp multo claríora funt: vndequ fuperíüs dicta, aliam íntelligentiam vt accípíant, necefle eft, quàm príma facie oftentant; vu4D DICTA IRENAELL
E C. Gaudeo te vídere, quo cdndore rem agant
Melanchthon,& alíj: vtínam.& ipfi agnofcerent
homíníbus adhuc HIE de terno íudice taceam, X AT H. Irenzus vt annis prior,ita&Cautorítate venerabílíor videtur: íllefortafle plus proderit eis. OEC. Itafibi perfuadent. A 47.[m0 etíam multis alijs. OE C. Quibus? AX ATH. INO mínimis. QE C. Cxedo:fed fj refponliones noftras non legunt:vel óbiterlegunt,o(tendímusením princípio cum hàc caufamageremus, & deinde Luthero acalijs, Irengí alia elTe mente quàm. ipfi putàt,verbagp eius miferé torquetí:fed narratuffutdisfabula. X.4TH. Quídfi illinonlegerintlegent tamenalij. OEC, Hosmagis oportebatreuo típer 9s

EPISTOLARVM LIBER IIL 75: & aj abducuntür. Sedíta vifum eft Deo. Dictuquid probes ex díctís Irénzí?& refer perfonam, vel Lutheri, vel Melanchthonís. 24 7 E. Irenaeus dícít: Calice Éuchasiftize communícationem fanguinís Domíní,& panem quem frangiímus,communicationé corporís eíus. Item dícít:Calicem quí eft creatura,fuum corpus confir mauítex quo augetcorporà noftra. Quado ergo& mí ftus calix& factus panis percipitverbü Dei, fít Buchariftía fanguinis& cerporís Chrifti; ex quibus augetur & fubfiftit carnísnoftre fübftantía: quomodo negant carnem capscem e(Te donationis Dei, quí eft vita xterna,qua fanguíne& corpore Chrifti nutritur? Idem& alio loco díciQuomodo dícunt carnem ín cortuptionem deuenire,X non petcíperevíta,qua à corpore Do míní& fanguinealítur?Q uía(eitur hínc nobis eft refur re&io,vtíq panis eft corpus illud víuificum fubftantíaliter. OE C. Atego fi e(fem Valentinus vel Manícheus, nihil terrerer,fifte argueres; Panis eft corp? Chrifti, vel Chiífti corpus edímus carnaliter, igiturrefürre&turi(umus.Inutilis enim effet confequétía. Sed inde confutaret, fi docerer carne víuíficam noftra elle,& vnà nobia cumjSpírítu fancto nos íllí vt capiti vniente. Bequeret enim, furrexit caput Chríftus, vnde& nos refurgemus químébra:quía víuíficator eius'Spíritus eftín nobis.Id aüt quia docetur in ceenaperfectíísime, multi valet atgumentátio ifta, Fatemur enim nos alí corpore Chrífti, atq; adeó etíam corpora noftra.Que enim refurgunt,vtícj ín vitam eterna aluntur,fed non hoc índe eft, quod panis factus eft fubflantialíter corpus Chrifti,vel carnalitercorpus Chriftihabens, dequa re& ín Epiftola nofira diximus. N4 T Z.Sed quid dices ad hoc; quod dicit:

752 DD. Io. OECOLT. ET FHVL.ZVIN. Quemadmodum quí eftà terta panís percípiens vocadonem Deí,non eftíam communís panís, fed Eucharíftia ex duabus tebus conftans, tetrena€ caeleftí. Síc& corpora noftra percípientia Euch aríftíam,íam non funt corruptibilía, fpemirefürrectíonis habentía. Oz C. Libenter recípimus.Euchariftíam enim nundj pro comuní panehabuimus, fed vt ín ílla veré panís eit, cuius eft alere corpus,íta complectítur corpus Chrifti, quod dat etíam ipfam corporf noftto refurrectione. Comple&ít autem Sacramétáli modo, itd vt ddfo haecvnum quíddà fint.Porró extra vfum,panis eft figura. Vbiautem accef ferít operatio Spíritus fandi,cutus panis non eft capax, (ed nos,turic demum corpus pane pafcítur, animus autem fide& interna manducatione, Chrifti veró cotpore reficitur Et panís quí terrenus eft, fimul& cexleftís efe íncipít. NAT H? Videtis hic proxímé ad illori aceedereopinionem.Dícís ením Eucharíftíiam& pane& corpus Chríftí complecti: ánnon dícís ita? 0E C. Dixífed nolo vtfallacijs mecum agas, Euchariftíam afanctifica tíone quz infidelibus eft non feparaui. Non enim bac vnío hucufque pertíngít,vt panis fit fubftantíalitet.corpus Chiiftvel quod.corpus ítaytimagínatum eftínillis(peciebus contíneatur:addidi enim modo facramen tali, quem fatis exprefsit Cyprianus ín fermone deVn&íone,X nosfepe díximus. N ATH. Vbitam cccleftía accedunt,níhil mínds etít panís,quam comunis. OE C. Vis tertté fimilitudíne,& rem dilucídiüs nare? NAT Quám vellem. 0E C.Ponecarbone parüm candeícentém,pone etíam foleny maxime fulgidum. Etíllequíde vix eaqui íuxtafe& proximévicína facit cofpícua,admonere tamen poteft naximilumínis:hic autem,folem nquam,
;

EPISTOLARVM LIBEKIIL 755 ínquam,totum Mundum illuminat. Ad hzc poneetia, quód pofsitSol mentes illuftrare, X corpora gloríofa reddere, acficutipfe eft,lucida.Iam fi Sol ifle fe demítteret fabríg? vel carbonarij corpus affumeret,íllud fuo íubaregloríofum redderet, ín figni quod omnes fabros accarbonaríos, fuo tubarefic gloríofos& méte& corpore factutus fit,modoO fe colant,€ fui benefici memo res fint,neautem beneficii memoría excidat, illius ful gorís acíubarís fymbolum facrum faciat carbone, qué vel parate, vel ín v(u habere illí folent, data promifsíoneji(e coeleftí carbunculo fruantur,ipfos etía gloríofos fore;hocauté vt figníficet X comendet,dícat: Equíde in caelum merecípía,& nó adero, Hicauté corpus meii. Vos ínterím hocfymbolo admoneamíní donec venía, & vosquogq;ílluc gloríofos transferam. Interím vobís adero,& mentes veftras ílluftrabo. Itacy fi carbonarij ac fabrí nó íam fabrilíter X prophané,fed religiose carbonem hunc facrum ín memoríà tante gratíae,ín medíum protuleríntíncípíantq; diuíno munere mentes íllorum angelicis fuleoribus corufcare,non fine maxíma certi fimadqfpecorporum fuori ín refurrectione gloríficandorum:no tu íllam folennítate duplici natura coftare d£? cetes,terrena cilicet,carbone ínquá,cuíus tenuís admo dum nítor,X coelefti, qua mentes tam potéter írradíet, tantácj fpem praftet? INon tu carbone illum díces, carbonem folennitatís,cómunicatíonemc zternílumínís íncarnati?.N 47 7. Dicerem. OE C. Quazràfilibetvltrd. X. ATH.Etquamobrié nó quateres?. O£ C. Sí aüt carbo ílle,quamvis per fe pará luceat, néc capax fitangelíci fulgorís, nullamj refurtéctionís fibí comunican dz promíísíonc habeat,maneatín fuz natura propriebb tatibus

**
á ó 754 DD. fo. Ozcoór.rTHvr.Zvrw, tatibus fimiliter vtantea:& corpus íllud àSole affumprum,fine vlla fuí mutatíone maneat in ccelo, an carbo illefolare corpus appellari& effe queat 2 47 2. Teau díre malo: fic ením íuxta íllos verbo Domínico fidens alfererem. 9E C. Neq ego negarim.At fi coelefte illud corpus caiboni índas, manebitne carbo ín propríetatibus fuz nature,maximce fi fubflantíalem dícas carbone cccleftecorpus? AAT Z. Hiocnon díco quod fít fubftantialiter ccelefte corpus:nam& illi ab hac fententía cecedunt;fed quid fifynecdochen admítterem, vt contí nens dícaturcontentum? OZ C. Dícerésneetíam contínens efle contentum? 24477. Nunquam propríe, fedtropo quodam& figurato fermone: nunqua enínz proprie cantharus eft vínum. o£ C. Recte, fed hic adhucparim appofitéloqueris.Effením alius multo con ueniétiortropus. X47. Dícquísille? 6E C. Nónne ea que fimilitudinem aliqua inter febabent, S quam to propriorem affequuntur, hocyveríus defe pradícantut ob fimilitudínem, quàm ea quz prorfus diífsímilía funt WAT. Exemplo demonftta. 0Z C. Offer canarum cum víno,€ pí&um vínum cum promíifsione, vtrum príus pronuncíabís effevinum? nonne vinum? W ATH. Fateot:atfiporrigascantharü cüvino,fynecdochefamiliarior eft, 0E C. Sed vnde fithoc:? INonne quía(am antea dídicifli, olere vinum afferri ín canthatís? Quódfi nunquam audfuiffes vel vídiffes,vinum ín vafis.effe,& rem preter naturam efTe putaresmequaqua amplectererís fynecdochen, prafertim fi& alía fymbofa adhibeantur ad aliam figaificattonem manuducétía, vtín ccena agnus Pafchalis:& addereturjhoc facíend& ín.memoríam,non moneatís autem res nouas ideo aS.
I i | [i I I

EPRISTOLARVM LIBER II. 755 das. Itag fi carbonem dixero, ccleítem catbone ob ftmílítudinem, multo verifímilius fuetit: quàm fi dixero, corpus coelefteín carbone naturaliter contínerí:& vera erit pra dícatío,carbo eft coelefte corpus. 2 ATH. Petfualiftíetíam de pane,vt fit corpus Chrifti, 0E C. Vtra. INónneftomníum mentes admonitione fymboli vídetescum tanta fpe ílluftratas, amoena erít locutío, etíam caibonem factum effe coeleftem,quamvis fpfe ín fua na tura maneat,& Sol ille, cuíus corpus ín coclo omnes prafentes irradíatz 2477. Eleganter profecto dicetur. OEC. Accommodaíeitur Íimilitudínem panís: illo paruo tempore paícín& 4 nobís paratus eft:at Chri ftus defe dícit,fe panem efle coeli, ex quo quí manducat,víuet ín zternum. Idem Chriftus inettabilem illam fuí corporis alímoníam commendaturus adíccí. Hoc eft corpus meum: memotialem relínquens panem illum, quí fymbolum& Sacramentum cít zterní panís. Verüm ín panegyri illa dum admoniti hoc fymbolo operante Spizítu fancto, animí noflri terno pane pat cunturetíaml país flle(n naturam corporis Chrifti realíternon traníeat. Quareigítur non pofsit dící ex duabus conftarenaturis, quarum altera corpus ad tempus paícat, altera vero ín aeternum: ficut carbo ille partim lucet,5ol autem omníalumíne fuoimplet? 247. Iam planus mihi eft Irenzeus, necfacile quís magís accommodam expofit(onem attuletít. OZ C. Scíoíd contentíofíís non fatíisfacere. 247 H. Attentasne hoc? OEC. Fruftrà foretconarí.. 2( 47 7.: Keli'.&isígítur ipfis,ad alía tranfi. Ambrofius occurtít: quid tu de libellis illius, qui hic cítantur, fentís? Bb; c4D

756 pD.Io. OEc or. ET Hvr.Zvi1N.
of£D DICTA X(4M BROSIL
E C. Nonfunt Ambtosij Medíolanenfis: nam ille quidém deSacramentis fcripfit, fed ísliberdefideratur, Mentíonem eíus libri facit Auguftinus ínlíbrís de IRetractatíone,&Cexeo cítat non pauca doGi(sime fcripta contra Iulianum.|. EN. ATH. Scío ita eíIe:fed Philippo funt coníiecturz, quod líbelli illi non fint dífsimiles alijs eíus fcríptis, quamvís confufz fcriptosteftetur.. OEC. Quoníam ígítur tantopere pla» cent,expendiíto verba,fi addíctus es Lutheranis. Recipisne non effe panem quod natura formauít?& benedi&íonenaturam mutari? Sed hocveteríbusScriptotíbus nunquam placuít, manent ením íuxta íllos propríetates natur...(ATH... Equídem poft Chriftum.
fateor, vinum adhuc effe progeniem vítís:& poft Paulum,Panem fcío efle panem,lícet Domínícum.. OE C. Recípis quoddicít? Sí tantum humana valetbenedíCio, vt naturam conuerterít, díces humanam benedíCionem facere tot míracula, quz recítantur?- 247 H. Miínímé. Sed autor íllenon eO refpexit, dicturus per puros homines alía míraculafacta,hoc per Filium Dei. OEC. Sed qualis eríthaec mutatío? dícoro:conferendánecum ea, ín qua res fenfibiliter ale factae funt 9
W ATH. Dicerenonpoffum. Czterüm fi de hís loqueretur autor ílle,vt de alijs Sacramentis,facilis fortaffís intelligentíaforet. o£ C... Cur igíturnonapertiotà proponít,qualía fcilícet ille ín commentarijs Epiftolz ad Corínthíos habet. XATH. Et quidillícz OEC,
| |

EPISTOLARVM LIBER IL 757
u4MBROSIFS IN EPISI. 4d Corinthios.
Viaenim morte Domíni liberati(umus,huius re i
memores ín edendo€ potando,carné X fanguinem qua pro nobís oblata funt,fignificamus, Et deinde:Teítamentum nouum ergo fanguine conftítutum efi,quia beneficij diuíni teftis eft, ín cuíus typti ca» lícem myfticum fanguínís, ad tuítíonem corporís& anima noftra percipimus: quía fanguís Domíni, fan-. guínem noflrum redemit: íd eft;totum homínem faluá fecit. N ATH. Ethoceft quod moratur: quomodo poteft typus percipi ad tuítíonem corporís ac aníma OE C. Nonharetanímus ín typo vel calíce, fed confidít ín ipfo fanguíne, per quem habemus redemptíoné totíushomínis. Verüm quid opus multís? attendatur Sacramentorum ratío, ftatímque apparebítquomodo corporís&(anguínis participes fimus, quomodo man ducemus& edamus,X quoufq pertíngant impij;quóvefideles. 47H. Dudum didici,& mihí videtur, quícquid tandem dícat autor líbrí deSacramentís. Et quid eft quod tempore Berengartj habitus fuít ílle pro Ambrofio?. 0E C. Vtínam tuncfolus ifteliber alíeno título fevenditaílet, 2(47Z.
co41D DICTA«AVGFSTINI. Vpeteft vt de Auguftíno quoque loquamur. Sed
nihílex íllo citat Melanchthon pro fe,vel cotra nos. Diluítautem obíectíionem vnam& alteram. 0E C.
Diligenter confiderafti fingula.(477.. Opinor. 9E C. Quid f(ibivult quodlibenter ample&íturea quae b; Ioannís

Ww
758 pD.Io.Ozcor.£T Hyr.ZvrN. Ioannis&. fcribuntur ab Auguftíno? mihí fané videtur ibi error faus funditus euerti,dum afcenfio commemoratur: X quamvís Melanchthon putat illíc dícta manducatíoni ceremoníalí,quemadinodum nos docemus, nihil obítare:ínuenímus tamen eadem ípíi obftarenon panum. A ATH. Quomodo*. OEC. Auguftinus enim corpus ín vno loco vultagere: illi etíam in panem íta collocant,vt corporí vní multa loca tíbuant,| Intellígis iterum dequo corpore loquar* Scio alíos multa bincínde teftímonía ad fuum propofitum deflectere, fed totus pronobís eft. N(474.. Quídhoctibi feruit, quod dícís Chriftum ín vnoloco efle? o£ C. Sííta eft, vtveréeft,noniam contíneturín pane corporalíter, neque vtlocum illic habeat,neque vt quantitatem. IN A4THA N. Et hoc opinor admittent: admiferunt ením uídamexillis. QE C. Scio quofdam admittere, fed Foi panemnon darelocum corpori, vbí eft ílla fynecdocheillorum? quíd adhuc contendunt 22 7 effe corpus? Quo pofito,auferent nobis verítatem humani corporis,nifi fortafsis iuxta noftrum fenfum locuti fuetínt. lamamíttereveritatem humani corporís, Sacramenti ratio maxíme negat. Conflanter autem fentíc Auguftinus, bí non eíIe corpus vere, vbi locum non habet. Sícenímlíbro 8;. quzftíonum díflínguit ínter Deum& corpus.«Deus nonalícubieft: quod ením alícubí efiloco contínetur:-- contínetut loco, cor.
pus eft. Deus autem non eft corpus,igíturnon eft "alicubi. Sed multo clatíüs ad Dardanum hac eginus.
otr; , | D ,

*
ɻisTOLARVM LIBER Il.- 759
JAFGFSTINVS AD DARDANV M.
Am fpacíalocorütolleíncorporibus,&nufquam erunt:& quía nufquam erunt,necerüt: tolleípía corpora qualítatíbus corporum,non ericvbitint:
&L ideo neceffe eft,vt non fint.Quoníam autem hucten dit(ermo Melanchthonís, vt Chríftum etíam fecdum quod bomo eft, vbíque ínuenírelíceat: quám aliena fit bxcfententía àmenteAuguftini,audí integrum caput,
& deíndeíudíca.: IBIDEM«AVGVSTINFS AD Dardanum.
Vm enim fit Chriftus Deus& homo,Deus vtíq;, vndedicít: Ego& Patervnum fumus: homo autem,vnde dicit: Patermaior meeft.Idemqj Filius
Dcí vnigenitus à Patre; vnde dicít: EtFilius bomínís ex femíne Dauid fecundum carnem. Vtríng, in illo obferuandum cüm loquítur, vel cum Scríptura deillo loquitener quid fecundum quíd dícatur incuendi. Nam icut vius eft anima ratíonalís& caro,& vnusChriftus eftverbum& homo.Proínde quodad verbum attinet, creator eft Chriftus. Omnía enim per ipfum facta funt: quodveró ad homínem, creatura eft Chriftus, Factus eft enim exfemíne Dauid fecundum carnem, infimílítudinem hominum fa&us.- Item quía ín homine duo funt,animà& cato,fecundum anímam triftis fuit víque ad mgrtem,fecundum carnem paífus eft mortem. INec tame cum Filium Deí Chriftum dícímus,homine feparamus: autcüm eundem Chríftum Filium homínís di^ cimus, feparamus Deum: fecundum homínem namq ín tetra erat,nor in caclo vbi nunceft, quando dícebat: Jb 4 Nemo

76o DD.Io.OE&cor.ET Hvr. Zv1N.
INemo afcendit ín coelum;nifi os de caelo defcendit Fi-lius homínís qui eftín coelo. Quavis fecundü id quod Filius Dei erat,effet ín.coelo:ifecundum id veró quod Fi lius homínís erat,adhuc effetinterra;jnondumq afcendítín colum. Similiter cüm fecundum íd quod Filius Dei eít,fit Domínus gloríz: fecundum íd autem quod eft Filius homínis,crucifixus fitzaíttamé Apoftolus: Sí enimcognouíffent Dominum glorí& nunquam crucífixiflent.. Acperhoc& Filius bominis erat ín caelo,& Filíus DeifeceundumBiomínem crucífigebatur ín terra. Sícut ergo potuítrecté dící, Domínus glorie crucífix?, quum.ad folam carnem ílla pafsio: pertineret:(ta recte dicípotuít, Hodie mecü erís ín Paradi(o,cum iuxta humanam humílítatem percarnem ín fepulchirum;pet ani mam ín ínferno illo díe futurus effet:(uxta diuínam vetó ímmutabilítatem, nunquam de Paradífo, quia vbícg eft(emper,recefsííTet. INolí(eítur dubítarejibi nunc efle homíné Chríftum Iefüny vnde venturus eft, 44 EM 0RITERQVE RECOLE, ER FIDELITER: T ENE CHRISTIANAM: CONFESSIONE Mi Quoníam tefürtexit à mortuís,afcenditín coelá,fedetad dex:
teram Patris,necaliunde quàm índeventurus eft ad víuos& mortuos íudícádos. Bt fic venturus eft illaangelica veceteftante, quemadmodum vífüs eft íreín coelü:
íd eft,ín eadem carnís formaatq, füb(tátía: cui profectó: immortalitatem dedit, naturam non abítulit. Secundàhancformá non eft putandus vbiq diffufus: Cagendá ením;neita diuínítatem afítruamus homiínis,vtverítate corporís auferamus:INon eftauté confequens,vt quod in Deo efl;íta fitvbíq; vt Deus. Nam& denobis veracifsima Scriptura dícít,quod ín illo víuimus; fumus,& mouemut:

EPISTOLARVM LIBERIIL 761i mouemur: nectamé ficut illevbíq:fumus,fed aliter homo íllein Deo,quonià€ aliter X Deus inhomíneproprio quodà& fingularímodo.Vna ením perfona Deus & homo eft,& vtrunc, eft vnus Chríftus lefus,vbíqs per íd quod Deus; ín coelo autem períd quod homo. Hac ílle. An'nonpalám corpus Chrifti nufquam nuncetle vultquámiíncolo? 4477. INonnegantalij corpus Chrifti ix coelo efTefed interim etía alibípoteft efe: aut loquerís trcontraomnipotentiam Dei? o£ C. Omnipotentía Dei nihil facít,quod natirà humanítatis Chriftitollit.I[am hocveretollítnaturà humanitatis. An'non obferuaftí verba, Immortalítaté deditjnaturà non abftu lít.Et.cauendum;neverítaté corporís auferamus.Hanc catholícam fententíam, ín finelíbri repetit Auguftinus. adiDardanum;dícens.
IDEM«AFGVSTINVS. AI»
Dardanum.
(7 Hriftum Dominum noftrum vnígenitunr Dei Fi C e Em Patti, eundemai homínis Filium, quo maíor eft Pater, vt vbiq; totura prafenté efTe non dubítes tanquam Deum;& itreodem templo Dei efTe tanquam inhabitanté Deum,& ín loco alíquo caelipropter ERI CORPORIS modü.Vides quod vetí corporís modus eflin aliquolocoeffe. WX 477. Sed non przíudicat,fi ía multíslocísfit. 0EC. Imo& hic occutrítnefit vbío; diffufus.Nà fi ín tót loca fefe díffun deret,vbiq diffunderetur id quod ex difputatione Auguftini arguetis patet; Sí fecundum homínem fimul effet ín Paradifo& inferno,vbiq, díffunderetur. 247 ZZ. INonloquitur hís vetbís: fed mentem illius proferre te, no poílum negare. Idem fentítevideturtractatu 5 o.fu: Bb 5 pet

76; pp.Io.O£cot. ET Hvr.Zviw. perloannem. OF C. Poffem etíam ex alijs(ermonibus cius& varijs tractatíbus ídipfim oftendere: fed que po fui itàmanifefta funt, vtalfjs non fit opus. Hoc crebertimé etam agít Leo Romanus Pontifex prímus,in Epi ftolis fuís fanctifsimis,& quotquot Diofcur&t& Eutychen expugnarunt, ín Cócilio Chalcedonefi Oecumeníco,fed ín prímis Fulgentius Rufponenfis:ís ad Thra fimundum libro fecundo fic ínquít.
FFLGENTIFS AD THRAS. ILib.II.
—llíus ergo Deí tàm autoritate díuiria, quàm fanctotum Patrum fidelí veraciq; fententía, fecundum diuínam naturam infinitus,immefusc probatur,vbíque prafens,omnía replens, tefti$ nunc cogítationü operum futurus iudex retributorty cunctorü.Quía vetó ídem Filius Dei verus Deus,natus de Deo Patre, ve rus homo factus eft p nobís ex homínefactus, eft enim ex femine Dauíd fecundum carnem, díuínz humana natura ín fe contínens veritatem, qua fuerunt vera díuinitatis non amifit,& que funtvere humanitatís accepít.Vnus ídemq; fecundum carnem de matretemporaliter natus, qui fecundum díuínitatem de Patrepermanet fempíternus:vnus idemq; homo localis exhomíne, qui eft Deus(mmenfus ex Patre: vaus idem fecundü humanam fubftantíam 45$£N$ COELO quum elletíntera,& DERELINQVENS TERRA M,quü afcendilfet ín coclum: fecundum diuinam veto immenfamq fubftantíam, neccoclum dimittens cüm de calo defcendit,nec terram deferens,cüm ad coelum aícendít. Quod ipfius Domini certífstmo fennone poteft E di

EPISTOLARVM LIBER lll 765 Íci: qui vtlocalem oftenderet(uam humanitatem, dícit dí(cipulis fuis: Afcendo ad Patrem meum& ad Patrem vefirim,Deum meum& Deum veftrum. De Lazaro quoq; cum dixiífet: Lazarus mortuus eft: adiunxit dicens:Et gaudeo propter vos vt credatís, quoníam non eram íbí.[mmenfíitatem verà fue diuínitatis oftendens; dífcipulís dícit: Ecce ego vobiícü fum víq; ad confummatíonem feculi. Quomodo autem aícendit ín coelum niliquía LO CALIS ET FERFS$ efthomo^autquomodo adeft fidelibus fuis, ní(i quíaídem immenfus& verus Deus eft? Deipío rurfum dicítScríptura: Quía veré habitauít Deus cum homíníbus interra: de quo Euangeliíta dícít: Verbum caro factum eft,€ habitauit in nobís,Quod verbum vt agnofceretur etíam cum caro factumelIet,SChabítauitín nobís,nunqua difcefsi(Te de caelo. Propterea Dauíd dícít:In aeternum Domíne, verbum tuum permanetín colo, De ípfo vno eodemaqs Dei fempiterno Filio,€ futuro tunchominis Filío,ín q permankfiffetvera X immenfa díuinítas,& à quo fufcipíenda effet veralocalisq; humaniítas,Prophetíce ínfpirationís agnitione replet? dixerat Hieremías:Hic Deus nofter,& non alíus aftimabitur ad eum. Adínuenitom nem víam diíciplinge,& dedít eam lacob puero fuo,€ Ifrael dilecto fuo. Poft haec interrís vifus eft,&x cum homíníbus conuerfatus eft, Ex quoniam de ipfo fuperius dixerat; Magnus eít,& non habet finem, excelfus& im meníus: neiíta Dei ín terta vifio,S c hominibus conuerfatío,Deum immenfum putarent,alienaffe de coelo: propterhocipfe Filius,vt immenfitatem díuínitatis fue ín terra pofitus demonftraret,& fecundum homínem, quem fufceperat ín terza pofitus, fecundi Deum, quod t femper

764 pD.Io.OECOL. ET HVL.ZVIN.
(emper erat, prxefentemfe etiam coelo doceret, aít: INe2 mo afcendiítín ccelum,nifi qui de coelo defcendit;Filius homínís quí eft ín coelo.Non quía humana Chrifti fübftantía fuiffet vbique diffufa;fed quoniam vnus(demq DeiFilius, atqj; homínis Fílius verus Deus ex Patre, ficuthomo verus exbomiíne, lícetfecundum veramhumanitatem fuam localíter tunc effet interra fecundum díuínitatem tamen qualoco nullatenus contínetur,cae lum totus impleret& terri. Et csetera que ibi Scríptutarum autorítate ín eandem fententíam copíosé docet Nathanael. Quíd fiad hzc refponderem, vt Philippus adhocAuguítini? Corpus Domini ín quo refurrexít in vnoloco elleoportet,verítas ei? vbíq; diffufa eft. oC. Et quíd illud?(47 7. Palàm eft Auguftínum hic nul lam caenz facere mentíonem: ídem& ego dícam, Fulgentium hicnullam coenz facere mentione. OE C. No ígnorabamhoc. TNónneautem haec pugnant cum. hís quae alij de coena tradunt, vbíq; hoc míraculí aftruerela borantes,vtcorpus Chrifti(itín multis locís? Auguftiius autem dícít,opottet effeín vno loco. An'non pugnant? X ATH. Mihívidetur.Sedfi mente Auguítini adíecerís,no pugnat. Auguftinus ením,vt Melanchtho gloffam apponit loquít de conuerfatione vifibilí, qualem oportet effe docentis. OEC. Parumidoneü glof(ema, evroc Qáppaxor e Qéppuaxov. IN ATH. Quomodo? OEC. Non ením conniuebitidem ín Epiftola ad Dardanum.Etquíd dícit? Aftríngitnead vnumlocum corpus Chrifti docentís, cuius non docentís corpus ín tot & omníaloca diffundit? An/noníjfde argumentís,nem peà Deiomnipotentia,&Cabhumanse ratíonis íudícío,
cohibebítur Melanchthon, quíbUs nos vrgere vult? WXATH.

EPISTOLARVM LIBER IH. 763 *W.ATH.Suxit opínorheca Papiftís,q huiufmodi gloffematís fuum errorem pallíant. oZ C. Mibi videtur ímprudenterafferere míraculi,quod nonoportebat. Corpus ením Chrifli effe prae(ens in coena: íd eft, ín myfterío,non arguítlocalem prefentiam. 2(47 4. Anímade uerto illum fic cocludere. Poftquà enim díiulaborauiít, contendés corpus Chrifti effe poffe ín multis locis,fubnectítadeffepoffe ín coena(implícíter. Caeterü hoc fortafle amarius, quod putant vos leuíore coniectura niti, fihocloco perfuadeamíní. OZ C.Itafufpicatur nos effe àrundínes?- Atquí nos ín fimí(síma petra pedes figí^ mus,ne verítaté corporis Chriftiamíttamus, ne fcilicet vbíg iftud ponentes,nufquà habeamus. Non expedis quíd fibivelit Fulgentíus, docens propríetate deitatis elle ímmenfitate,localítaté vero corporis, Eft ením veri corporis modus fecundum Auguítiínum loco círcumÍcribí,vel faltem naturali membrorum fituíd requiréte, Quodíi hunc modum ademetís, non fínes in boccorpore Chiíftum fratrem noftrü: qua re quíd fidei nóflrae funeftius? Corpus refurgens non exuítur,fed incorruptione& glotiafupetínduít.INon hicrationibus difpu tamus ex Gieometría, vbí tanta fideí neceísítas vrget. ATH.-Philippopraterea videtur efTe includere corpus Chrífti ín vnum angulum, fi ín folo coelo dixeris. OE C. lNonhoclibertati przíudícat,neq; vinculainijcít Chrífto quod dicímus.Nam& diuinus Petrus antealo cutus eft, quem oportet quidem coclü accipere, vfcy ín tempora reftítutíonís omníü. Ecce X Petrus dícít opot tet ficut Auguftínus.Iuxta quid aütoportetzvtíg(ecüdum bumanítatem. Quis illic iufsítannotarevifibiliter velínvilibiliterz Vnde& Fulgentius,in hac re certus de '*. Patrum

766 DD. Io.Ogzcor. ET Hvr.ZVvIN. Patrum fententía veracíhoc confirmat. 2/47 Z. Secus videtar Philippo: nam fi idfatís putaffentPatres, íngt, nufquam extítilIent ille controueríiz apud Patres de prafentia corporis Domini in coena. 0E C. Quorum controuer(ías narrat?. Vidiftí ením quomodo corpus Chrifti prfens confiteantur fed ín myfterío,hoc nO ateuítlocalem prafentíam:nec ín hocScripturam relínquunt, fed potíus fequuntur, atq adeo ipfa qua in cozna commemorantur verba,& fecundum aduentiü praftolarí ubent,magis ab(llaprafentía auocant,quám ea ftatuunt. Non eft hic nofira confilíaría ratío, tametfi mí nüs tepugnet:fublimíora accipímus& difcimus,quàm ab ílla docentur. Qui ín coenaSpíritum fanctum inuocamus mentíum ílluftratorem, fanctíficator, pabuligj tanti dífpenfatorem,quare talía audímus€ Quoties illi monendi funt, nos nequaquáab infano vulgo ad blat phemías nato,docttínam mutuarí? X 47H. Quamvís hancvobís notam ínurere conatur, vbi Deusaliquado aliam mentem dederit, redibít ad príftínum candorem, nec vos íta temerétraducet: impofuit ill perfunctoría doctorumlectío,& imbibíta à tot annís opinio: neígit fuccenfeas. 0E C. Vtinanonilli fuccenfeat Dominus. Plurímos enim per gratiam Dei ferre cófueuímus,mul to íimmitíus nobifcü agentes. Sed quidadhuc reliquü AATH. Opinaturfi alicubí dixeris effe deitate vbi non. fit corpus, perfonam diftrahas, quód infeparabiles naturas in vhítate perfonze catholica confitetur Ecclefia. OE C. Quo argumento premouetur?. 2 47. Auguliiní dicto, X índecolligít non eam eíIe mentem verboríi eius,quám tu putas. OZ C. Recítaillud. 2047 F. Sic babet: Chriftus ergo vnus eft verbum, anima& caro.
Vnue
ref

BPISTOLARVM LIBER IIL 67 Vnus Chriftus Filius Dei'& homínis. Chriftus Filius Deifemper;Filius homínis ex tépore,tamen vnus Chri ftus fecundum vnítatem perfonz ín ccelo erat, quando in terraloquebat:fic erat Filius hominís ín coclo, quema admodum Filius Dei erat ín terra: Filius Dei ín terra, (ufcepta carne: Filius hormínís ín coelo, ín vnítate perfonz. OEC. Sídíceret Chriftus vtFilíus homínís ín caelo& ín terra,nouítate curbarer. Hoc nó dicit, fed Filius homínís ín vnítateperfonz: hoceft, vt Deus etíam ín terra,eft íncoelo. Hoctam non arguit Filium homínis vthomínem effefimulín ccelo& ín terra,quám nó con uíncít Filium hominis effenufquam. Nunquam habita fuit perfonz feparatio,vbi(ua naturís datze funr proptíetates: fed(i propríetates confunduntur,etíam natura confundantur neceffe: quo vítío pefsimo laborant Monothelítz,Eutychíani& Manichei. Hoc fuerit Sacramentívim expugnare; ímo prorfus tollere. INec tamen hucufr prolapfi fuerunt illi. Atqui ne díu te detineam,tametli multa fint Athanasij, Giregoríorum, Hilarj, Aueuftini, Cyrílli,&& feré omnium catholícorü fen tentíz. Vna tamen dehacteFuleentj fententíam adijcíam. FFLGENTIFS 4D THRKAS. Lib. III. 1 Dematq ínfeparabilis Chriftus, fecundü folam carnem de fepukhro furrexit: idem atque ínfeparabilís * Chrüftus,fecundum totum homínem quem accepit, terram localiter deferens,ad coelum afcendít,& in dextrís Dei fedetfecandum eundem totum homínem,ven tárus ad íudicádum víuos&ifortuos, coronaturus fideles& pios. Síc ille: Hacvtíq; Chríftiane dicta ne

.
768 nD.Io.OEco L'ETHVL.ZVIN. & abf vlla perfona díuulfione,tu fi fecus dixeris, non video quomodo afcenfionem Chrifti veré confitearis. INeg, enim fic tantum ad coelos afcendíffe putádus eft, quod fecundum corpus terram non reliquerit. Et quís vnquam píus contraScrípturas hoc aufus eft afferere? & noshocfimplicíter confitentes, rationem fequímur. Chrifto compedes ínfjcímus? perfona díuellimus: Vereórne plus fecís quàm víni ín horum vafefit. 2(.47 H. Meliorafperemus: equidem confído, fi femel te plene intellexerint ,redíntegrabunt cumlucro fraternitatem. OEC. Nemo prohíbetbene fperare: fed malé parant mentes fuas ad concordíam, quíbus non funt aures ad audíendum,& fefolos fapere exiftímant. 247 H. Lu&uofa cataftrophe erít, fi bíli coeperís indulgere,& indignítatem rei fupra modum exaggerare.- OEC. Non ftomachor,lícet an(a míhí detur. At quomodo interpre taberís,quod dícíthanc controuerfíam vníuerfe Ecclefic,ac toti mperío mínari horribilem mutatione, A 47. Qui controuerfi ímputat,neutram partíum need viranq. OEC. Belle excufas,oblitus quod ín Epiftola aít, nouum hoc dogma fecum trahere maxímagm ruina maxímatum rerum: aut ignoras quíd nouum dogma vocet,vel quid iuftifsime debeatur id genus dogmatiftis? INamfi res ill maximc bona funt acfanctz,quíd
eftibus illís intolerabilius?Eradícandi igitur íd genus doctores. Alij malorum fontes funt,de quíbusno eftvt nunc dicá:fed innocétifsima verítas interím male audit: Sí tàm innocenter ícribít,gd íta afflicta Carolítadiü, cui nó omníno defunt& erudítíonís& bona exíftimatíonís teftimonia,pfcindit ffuafi illeno fithomo,& Vuittenberga folos angelos alat? Qua illa fub humaniítatís F fpecie

EPISTOLARVM LIBER IIIL 769 fpecic crudelitas? N 47Z. Equidé nihil rale iulibris admodum obferuo;ad quos duntaxat difcendi gratia diucrto.OE C. Vtinam omnes,& maximé principum adulatores; idem facerent. Sunt enim qui caufa non perfpe&a, nihil aliud exlibris hauriunt, quàm ille ab hoc damnatus,ille abalio. Fieri enim poteft, nihil crudele meditari fcriptorem.fed ita fulcire caufam fua:id quod , Rhetoies folent, neclaudandi, necvituperandi modü Ícientes. 47 H.Modcflior cft Philippus pleri(que:fed quimodummnefciunt, non multum mouent mc, fjuc laudentfiue vituperent. O£ C.Mihiautem res omnium peffimavidetur, vituperare bonos,&laudare malos, nonfolüm quód meritalaude fraudentur boni,& magnam przmiorum humanorum partem amittant: verumetiam quodimpiorum acfacinoroforum nulla eft ignominia. Quado enim mali laudantur,& boni vituperantur,neq; malos terrent vituperia,neq; bonos cómendant encomia, dumilli horü,& hi illorü fiunt participes:ícd etiam quod necvirtutum füuntincitamenta, ncc malorum auocamenta,& malis accrefcit,& bonis decrefcit autoritas. N47 H. Hocquidem non probo: fed veri ftudiofus&laudes,& cónuitia przterco,fiquidemomninolegendos corum librosfufcepero. Sed miffafaciamushzc. Pauca quidem adhuc reftant, de quibus fibene refpondceris,non folüm mihi,fcd& alijs gratificaberis.Obferuandum cenfet Philippus in Scripturis,inter natrationesrcrumgeftarum,& inter ordinationes diuinas,feu dogmata de natura feu voluntate Dei. 0£ C. Neceflarium eft,&noshoc potiffirüm fequimur,&interres geítas& figuratas probé di(cernimus;Fatemur enim in cruce Chriftum mortaum,& Cc fangui

pp.lo. O£cOoL, ET HVL. ZVIN. inem effandi(fz, in coenaautem przdixiffefura. ,&commendaffeomnibus feculisid beneficij annunciandum.Fatemurin cruce nouum Teftamentum t| confirmatum,in coena autem codicillos cius nobis exhibitos. Habes hiftoria. Sed quid facies? nónne vbi myftcriainftituuntur,& explicantur verba, ne fimpliciter vtiacentaccipias,myfterianon fines cffe mylfteria?An/non omnes qui rete fapiunt, fateflltur panem Dominicum eíle Sacramentum? Velle autem: Hox eit corpus meum,fic hiftoricé interpretari, vt id€ticam propofitionem facias, quomodo nó conculcabisomnem fidem decorpore Chrifti? Omnipotentià inquis verbi, mutare panem in corpus. Etnos fumus panis, quiin corpus mutamur omnipotentia verbi. Notum ett,vt vifibiliainuifibilibus iunganturin Sacramentis,&illa quidem perfe imaginemrerum(fignificatarum gerant.Hzc autem vt vera€& non figurememti fe offerunt, fedinuifibiliter. Sic enim fc habet panis ad corpus Domini.ficut fe habet fra&io panis ad mortem corporis:iam fractio panisin coena, perfenon ett ip(a mors Domini.fed annunciatio mortis, tametfi veràm& quafi prefentem mortem animus inuifibiliter contueatur.Itaigitur& panis ipfe elementalis, non eft ipfum corpus Domini,fed potius annuncians SymboJum:tamctíi verum corpus,& non figura corporis,m&ti vltra fenfibilia euc&z; inuifibiliter fefe offerat:&fiquidem fidelis fuerit Spiritus fan&tus, operatione comunicet. Ad hecnon dabis nobis nifi duas diftin&as manducationes,externam qua panis corpus paícit: internam,qua animam res quam cognofcit€ vt propria apprehendit&refocillat. N 4 7 Eft& alia Sacramétalis

EPISTOLARVM LIBER IIL 77: talis fcilicet. OE C. Athecquid aliud eftfiquidem fideliü fucrit; externa&interna.fimul vnita fané&o quodá Symbolo?Sininfidelium,externà duntaxat eft. Quid cnim máducatimpius, quàm panem quem f(an&ificatü nouit, fibi tamen no fan&ificatü,fed exitiale. NO enim fan&ificatur animaillius,íed magis polluta fit. V7 Z. Et nó manducat ille corpus Chrifti? OE C Nonnifi externo Symbolo, quo fign jificatur: reuera aüt minime. Namlicetmille coueniantimpij,no fit tamen vere illis panis corpus Chrifti,neq; eftibi virtus Sacraméeti.Itaq; vtredeam,non dabis nifi duos panes, vnü qui corpus paícit,alterü panem viuum,qui animam rcficit. Sacramentalisaütimpio prater materii& fignificatione nihil áffert,pio aüt& veritatem affert. Hoc fimilitudine annuli intelligere poteras, q fido coiugemno affertre vera/fed vero fponfo fidem habenti,(ponfam vere fubarrat: quantüuis fpofus ad alterius viri vxoré porrecto annulo dicat: Hoc annulo fponfus tuus fum,non erit propterea ipfe fponfus, necilla fponfa etiamfi annulü Sacramentum coiugij arripiant. N 477. Quod fi nihil praterea eftin pano,preterfignificatione, impio, dum Cyprianus& Ambrofius dicüt Sacraméta nouz Legis antiquioraSacramétis veteris Legis,&in Melchifedec agnitafnum& Melchifedecivt bono ac pio.fucrüt aliquid pter pané& vinü, ac fignificatione(andar rerü? Quod(iita eft;fortaffe& Iudzis erimus inferiores. Nà hocargumentü aliquos vrget. OE C. Imoó hoc argumétum pro nobis eft: panis& vinü, Sacramenta carnis& fanguinistum erát,fed caro& fanguis nondum erant: diftin&aigiturà carne Sacramenta carnis& fanguinis. Addo aüt quod&à Chrifto nondüinitiata erát. Vnde Cc a nullus

72 DD.Io. OECOL. ET HVL. ZvIN, nullus adhuc poterat fieri corpus Chrifti, ita vtnaturaliter habitátem in fe Chriftum haberet: tametfi fpé pares nobis effent,& verbum caro faéctum, etiam illorum carnéviuificam fecerit.Igitur nato Chrifto, nequaquá illorü Sacramenta noftris conferenda.Efficacior enim adeft fignificantia,& verior reprefentatio. N 47 H.Habco menté tuam,& libés accipio: fpe enim pares;beatitudine fuperiores fümus, adeod;in Sacramétis multis para(angis illos qui ín veteri Teftamento anteimus. Verebarenim cumillis,ne deterior noftra effet conditio;quàmudzorü.Sediam hunc fcrupulum mihi abftuli(ti. lllijpfi etiam metuunt, nifi ctedideris adeffereipfain pane Chriftum, multuin fidci fux merito decefz furum.O£ C. Legifti'nehocapud Melanchthoné?eqüidemlegiffe me non memini. 4 7 F.Neq;ego;ícd. ab alijs mihi crebró obic&tü. o£ C. Indo&té:no ením quzuis credulitas Dco comendat, alioqui fuperftitiofiffimi quiq; etia beatiffimi effent.Principió fummaá falutis in hac fide fitam cognofcimus,qua Chriftum qui mortuus eftacrefurrexit, vitz noftra inftauratoré cognofcimus.Hzc enim fidesin coena falutaris eftac necetfaria, quamipfíe Chriftus in coena nobis commendauit. Voluitauténos memores, vtiq; nonabfq;fide,corpus fuü pro nobis datum in morté pro falute noftra;& fanguine fufum in Teftamentinobfignationé,'& peccatorü noftrorü remiflion&. In hoc verbo exerceri fidé noftráoportebat;no in quauis alia opinione.Ncmo enim beatior erit, q crediderit illic effe accidentia abfq; fubic&to,vel pané fubftatialiter effe corpus Chrifti,& corpus Chrifti prefens effe pani,vtipfi dicüt.N.4T Z. At nó caret merito, cuiuis verbo Chrifti credere. o£ C. Sed
non

EPISTOLARVM LIBER IIL 775 ^onbeatum te reddet, etiamfi credideris Deum coelum acterram condidiffe,;&multa alia, vbi illa fümma dc Chrifto neglexeris:multó minus fi verbo Chrifti no intelle&o niti volueris,quafi in firma Petra. N ATH. At illafides magnam& indicibilem charitatem Chrifti affert;quod eo vfq; e demittit, vt& fcífemanducandum exhibeat: qua charitate quid ampli??0£ C. Nefcio charitatem maior& quàm quod Chriftus paftor,animá fua pofuitpro ouibus fuis,prod;illiserraticis,& adhucimpijs,iuxta Scripturas. Sicfané vtiliter comendauit De? Pater dile&tion£, proprio Filio fuo no parcendo,&Filius mandatum Patrisimplendo. Nonestutanto munere cotentus?quid vltrà requiris? Effedtum enim hoc ineffabili beneficio,vt fi credas,etiam in vnü corpus ci Chrifto coéas, vnitusipfi capiti, ita vt participato Spiritu,etiam naturz illius, quz immortalis eft, particeps
fias. An'tu manducationé quaris ampliorem, quàm vt Chriftus in te fit,& tuin Chrifto?Verüm adhocnequaquam opus tibi eft carnali manducatione. I 4 7.Maxima narras,& nequaquam illis quz ego protuli cóparanda. OEC. Etficut puerile effet, fiir coniugio quod
Chriftus habet cü Ecclefia, inter fumma beifüliia collocares carnale contubernium,licetinuifibile dicas,cü
fa&aiam fitperSpiritumillius etiam nature particeps, &perhocmagnü myfterium veré in Chrifto& Ecclcfiaimpletur: Ita profe&o fuperftitiofum cft;carnalem ciufmodi qué fingunt cíum'ingere: Neq; eiim hoc eft
agni Paíchalis carnes affas edere. Videigitur qualisillorum religiofulorü cultus, qualis pietas,qualis fanctimonia,qualis in cotemplationibus fublimitas? Quàm nihilhabent quod queri poflunt. INL A4 7H. Refragari *! CC 35 non

774 nD.lo. OECOL. ET HVL. ZVIN, non poffum: fed vifa eft expofitio illa plané noua; quod expoais: hoc eft, id eft, fignificat, veleftfigura corporis. OE C. Si Hieronymi& aliorü verba recte perpendiffes, non mirareris. Sed audi quid Auguftinus contra Adimantum fcribat. c4AFGFSTINFVS CONTRAÁÀ Adimantum.:
Potfum enim.ait, interpretari preceptum illud in figno effe pofitum.Non enim Dominus dubitauit diccre:Hoc eftcosp? mc, cit daret fignü corporis fui. Etin. codé capite exponit: Sic eft enim fanguis anima, quomodo Petra erat Chriftus.Nec tamen Petra, ait, fignificabat Chriftumrfed ait, Petra erat Chriftus.N.47 7. Vbi exponit Auguftinus: Hoc eft, id eft.fignificatcorpus? OE C; Satis manifeftum eft, quia has duas locutiones, Sanguis eft anima,&Petraerat Chriftus, fic exponit: vtiq; ctiam fic exponenda erit hecoratio. Annon fatis manifefté dixit: Hoc eft corpus, preceptum cffein figno!Sic ctiam Fulgentius exponit, refereute Haymone:Hic calix nouum Teftamentum: id eft; hic calix qu& vobistrado, nouum Teftamentum fignificat. Druthmarus QWi6 quc gloffam ponit: Hoc eft corpus meum:
id eftin myfterio. 2.47 H.Non vltra arguam tenouum inuchere dogma. 0£ C. Hec quidem expofitio fortaffis humana videri poffet, fed Paulus more fuo, fiquid obfcurius dicit, moxinterpretari folct, ità& hic ipfe verboruniillorum interpfes eft: Quoticfcunque manducabitis panem hune;& de poculo hoc bibetis, mortem Domini annuntiabitis donecveniat. Apparethic.
ad quas res geftas vocet Apoftolus: datur, frangitur,
& manducatur panis. Chriftus fequenti die moriturus gat

"ÉptsTOLARVM LIBER IIL 77; erat, camors tunc predica nobis annuntiandacommendatur,donec veniat. Hanc hiftoriam quod panem corpus fecit, non legimus, necetiam legimus, In hoc eftcorpus meüm.A 47H.Iam fuggeris quod feréobliuioni tradideram,vt& cgo quaeram, Nectulegis. Hoc non eftcorpus:fednechoc fignificat corpus.Ifto enim argumento maxime gloriantur: fed vtri maior debetur fides?ei qui cum Euangcliftis, hoc eft corpus:vel ei qui dicithoc non eft corpus,quod nullus Euangcliftarum habet? OEC. NosiuxtaEuangcliftas dicimus, hoceffe corpus:&iterumiuxta Euangeliftas contra Graphotyrannos afferimus, panem non effe corpus fubíftantialiter. De fenfi;non de verbis certamen cft. His crcdendum, qui Euangeliftarum mentem afferunt: non ijs qui auferunt, fides debetur. Addito, Hocceftcorpus quod pro vobis frangetur. Lege& expende. Hoc poculum nouum Teftamentum in meo fanguine: addito,Quipro vobis effunditur:addito, Hoc facite in mei menmoriam:addito,Quotiefcunqs manducaueritis panemhunc,& de calice hoc biberitis, mortem Domini annuntiabitis: addito, Donecveniat. Addito tot quz in coena illa dicuntur,que Chriftum fecundum corpus abiturum,&nonaffore teftantur. Attende quis vfus agni Pafcalis,& vide quó te verborum contexus ducat, nc Spiritui fan&o tuum errorem imputes.| Spontéerrant, qui toties admonitià viarecedunt,& quó fe via ducat dicere nequeunt.Nam quicquid dixerint, ita abfurdum eft, vtipfosin blafphemiz barathrum deducere queat, neminemque habeant qui iure approbet. Si tropum omnem excluferintidemticam,vt vocant;predicationem ponere cogétur,& pofueruntincauti, cóCe 4 parantes

76. D p.Io. O£cor. ET Hvr. ZvIN. parantes hanclocutionem illi, Hic eft Filius meus dilc&us:perhocnoninuifibilem carnem,vtalijfed panem intelligentes:quz impudentia me àd contradicendum primum inuitauit. Sin tropum fynecdoches effe dederint, occupante pane locum, occupabit etiam corpus. quodinillo eft locum,nifi locale effe negent. Vnde autem accipienthácexpofitionem: Hoc eft corpus meüz ideft, inhocloco panis eftcorpus meum: autlicebit hocillis abfq; Scripturis affirmare? Sed definitiué aiüt inloco eft corpus, non circumfcriptiué. Quod fi abfq; circüfcriptione ipfum corpus dixeris, quale illud corpus erit? eine hocnoftro corporicognatí; quod inloco eft nó localiter? Sicindubitata fides ratiocinatur,nó ratio füis fidés cogitationibus. Aliter de corporibus,aliter deincorporeis loqui veritas prefcribet. Si dixerint, Nónne&in calice fimilis eftfynecdoche, qd illiusnomine& vinü comprchenditur? Verü non congruithecfimilitudo:refoluc enim propofitione. Accipé poculü,hoc eft vinüá:id eft, hoc quodin poculo continetur eft vinü:& antea quidével comuni confuetudincnotüeft,vinüin calice cotineri. Atfi dercignota ac infolita dicas,hoc poculü cft mons: nemo tale fenfum inde clicie&vthoc quodin calice cótineatur,mons fit, nifi antea ita docueris. Etfic quoq; Papiftis olim obftru&um eftos,vbiin his verbis:Hoc eft corpus meum exponit, hoc corpusinuifibile; quodfüb figura panis cótinetur, cft corpus mctü. Probare enim primi debcbant, fub figura panis fit corpus inuifibile. Sed quibus'/nam verbis id efficeret? Nónne cofütari eos neceffe'Nam fi antea adeffe corpus dicant, deficietillis Scri| pture teftimoniü.Idipiü& illis argutatorculis SRiCE ,: Palàm
"S————Í€ no" /0 80899 Rott ARES ——————————

EPISTOLARVM LIBER III- 777 Palàmigiturfiet, quod nefciat de quibus affirment vel pronücient, licetinterim obferuantiffimi diuinorü cloquiorü haberi velint;quibus fuum fenfum no inferant: quem fi accepta metaphora rclinquátiin tentatione nó inueniant, vbi cófiftant, vtpote Ecclefiafticz fententia: negle&ores;acillorü fulmine verborü territi; quafi fcilicet fua fentétia vnquam accepta fit:& hzecverba; Hoc cft corpus meü, fan&té tra&tarint. Qualis igitur gloriatio, quales querimoniz, quales minz, qualia conuitia, fatis liquet.N 47 Z.Hifructus funt carnaliü difputationum,mutuum mordere,fua magnifacere,officiorü obliuifci. OE C.Iter& videortibi ardentior,fed non cogitas vtprouocemur: parü tibi videtur, negle&is Euangceliftis;iudiciü rationis fectari? parü putas,; audire Geometricéà nobis cofult;vbi fide magiftra vtimurDiffimulandü cenfes, quod noui dogmatis autores cenfemur, qui nouitatemhorremus? NAT'H.Quid fiin alijs,no in tc)hos fru&us decerpà? Intelligo, tibiloquédi neceffitaté feci, crebrisinterrogationibus ex verbis illius. Sic enim dicit:càm nó inueniam teftimoniü, quod corpus Chrifti negat effe in coena, aut interpretet verba coena aliter quàm fonát verba, non'habeo rationé fatis firmá fentétiz noue docéda,prafertim qua táta fcádala excitet:qu& ego fcio no poffe perferri,nifi hàbeamus firma & certa Scripture teftimonia.Scioigitur quz tein his & fimilibus offendant. Ille nouá doctrina vocat, tu negas:ille fcandalorum excicatricem putat,tibi non vidctur;nifi fcandala Pharifzorum curáda fint: ille Scripturz teftimonium nullum tibi effe putat, cüm nó defit tibiquodopponas.Pratercaobijcit&alia que minime agnotcis,vtpote Chriftum abeflein coena, quem vbiq; Ces 5 potentia.

S3
778 DD. Io. OECOL.ET HVL. ZVIN. potentia in pe&oribus autem fidelium gratia prefentem etiam abfq; ceremonijs fateris. Item in coena multo plus concedis, quàmille contendendo iure requirat.Manducationem enim carnis Chrifti nunquàm ncgafti, quatenus fcilicet ab homine fideli manducatur. Neq;tuvnquamin coena voluifti nomine corporis, tàtum fignum corporisintelligiqui nó ludos€ figméta, fed(acramentalespromiffiones agnofcis.Quidautem ctiamfi elementü panis per fe,nó ita magnificas,modó myfterium ipfum nó contamines ,videturd; mihi nulla opus contentione.Nónne& hoctu femper confeffus es, quód Sacramentanó folüm notz fint ac figna profeffionis, quz diícernantnos ab alijs gentibus: fed ctia tradita, vt perea corá Dco crigantur cordanoftra,& fidem concipiant?oE C,Nemo aliteraudijt ex me vnqui, tametfi magis propter charitaté arbitror inftiruta, vtin vni cotamus Ecclefia, certisq; fignis nos vnius corporis mébra agnofcamus,quod folis ver is haudita commodé ficri poffet. Et nimirü Cyprianus, Chryfoft. Nazanzenus, Àuguftinus,& veteres fermé omnes illuc refpexerüt,imó& Paulus ipfe hoc maxime vrgetin priore ad Cor.Inhoc enim vnitatis Sacraméto,maxima miracula expédo,quz nó nifi Spiritus fandi inuifibili gratia cótingüt. Adhzrere capiti Chrifto, adherere tanto glutino mébris Chrifti fierid; veré vnü corpus, vtiq; no pertinent ad tanti myfterij contemptum. Fateor mihi non effc tantam curam, vt panis ille co&usin dignitatem quz hominum eft,perueniatfed potius vtnos cfficiamur panis& myfti. cum corpus. ": cAPGF

EPISTOLARVM LIBER IIII 779 vu4AFGVSTINFS IN SERMONE. ad infantes.|: Oteft;ait,in animo cuiufpiam tentatio talis oboriPs.Dominus nofter Iefus Chriftus nouimus vndc acceperit carnem,de virgine Maria, infans ladatus cft, cinligno interfe&us eftfepultus eft, tertio die re(urrexit, quo die voluit afcenditin cocluim, illucleuauit Corpus fuü, vnde venturus eft vtiudicet viuos ac mortuos ibi eft modo fedens ad dextram Patris. Quomodo cft panis corpus cius& calix? vel quid habet calix, quomodo eft fanguis cius?lfta fratres ideo dicütur Sacramenta, quiain eis aliud videtur& aliud intelligitur. uod videtur.fpeciem habet corporalem: quod intclligitur,frucum habetfpiritualem.Corpus ergo Chrifti fi visintelligere; audi Apoftolü dicétem fidelibus: Vos cítis corpus Chrifti& membra. Myfterium no(trum in menfa pofitum,myfteriü Domini accipitis.Adid quod cítisan'non refpondetis,& re(pandendo fubfcribitis? Audis ergo corpus Chrifti,&refpondes, Amen. Efto membrum corporis Chrifti,vt verüfit Amen tuum. E(tote quod videtis,&accipite quod cftis. NAT H. Libenteraudio quod vtraq; expendis.Sed quomodo antea dixifti, panem Sacramenti corporis Chrifti;de quo veré dicitur, quod fad pro nobis: nunc aüt facis corpus myfticü,quod fané nemo ibitinficias? QE C.NO(cpato caputà mébris, quádo vnü corpus intelligo: quia cnim fpiritus capitis rhébra vivificat, quarationc feparari poterü?N ATH. Secura res,adheretcapiti quod in coelis, Ecclefia quz in terris. 9E C. Idé Auguftinus&in alio fermone de Sacramentis fideliü feria 2. Pafchasinqt:Quia Chiiftus paífüs eft p nobis,comendauit nob inifto

78o DpD.Io. Orcor. ET HVL.ZVIN. inifto Sacramento corpus& fanguine fuum,quod etiá fecit,&nosipíos.Na&nosipfius corpusfadi fumus, & per mifericordiam ipfius quod accipimus ,nos fumus.Etvltra dicit:lamin nomine Chriftijtanqua ad calicem Domini veniftis, ibivoseftisin menía,&ibivos eftisin calice. Nobifcum vos eftis. Simul enimhoc fumimus fimul bibimus quia fimul viuimus,&poftea: Noruntfideles corpus Chrifti,fi corpus Chrifti effe no negligant: fiant corpus Chrifti, fi vivere volunt defpiritu Chrifti: de fpiritu Chrifti no viuit, nifi corpus Chrifti Intelligite fratres mei quid dixerim. Homo cs& fpiritumfhabes,& corpus habes, fpiritü inuifibilem, corpusvifibile. Dic mihi, exquo viuit fpiritus tuus: viuit excorpore tuo, an corpus tuum cx fpiritu tuo? Refpódetomnis qui viuit, ex fpiritu vino. Visergo viuere& de fpiritu Chrifti;jin corpore efto Chrifti. Nüquid enim corpus meum viuit de fpiritu tuo? meü vivit de fpiritu meo,& tuum de tuo?Non poteft viuere corpus Chrifti, nifi de fpiritu Chrifti.Inde eft quod exponens nobis Apoftolushuncpanem: Vnus panis,inquit, vnum corpus multi íumus. O' Sacramentum pictatis, ó fignum vnitatis, ó vinculum charitatis. Quin& Fulgentius ad Monymumin candem fententiam dicit. Hec edificatio fpiritualisnüquam opportunius petitur, quàm cüm ab ipfo corpore Chrifti, quod eftEcclefia,in Sacramento panis& calicis ipfum Chrifti corpus& fanguis offertur. Calix enim quem bibimus, communicatio fanguinis Chrifti cft:& panis quem frangimus, participatio corporis Domini eft. Quoniam vnus panis& vnum corpus multi fumus, qui de yno pane participamus. Et propterea petens; vt(cilicet ca gratia qua factum cftvt Ecclefia

EPISTOLARVM. LIBER Il], 78: Ecclefia Chrifti corpus fieret: cadem gratia fiat vr omnia membra charitatis, manente compage& vnitatc corporis perfeuerent.Etmultaibidemin candem fententiam dicit,vbiq; hocagens,nos opcratione Spiritus fan&ti vnum corpus ficri cum capite:non panem ipfum vniri cdpiti, vel quod plus effetfic fieri caput. 2C47 H. Iam mihi gratia Deo, fatisfa&tü eft: alius fortaffis opus habebit declaratione ampliore,& ille fi doceri voluerit,& à contentione caucrit,reperiet etiamnum lucem, ncin tenebris verfetur. Caeterum quó magis intelligo; quid hoc myfteriü fignificet& requirat, hoc magis doleo,fru&u cius nos priuari. Confitemini vnum Chriftü verum Deum&hominem redemptorem Mundi, vnü caput Ecclefiz:& quanti apud Deum fit charitas, non ignoratis: ficd; diftrahimini? fraternitatem diffoluitis? tanto non folüm Ecclefiz, fed etiam totius orbis infidelium offendiculo. Cur non potius alteraltcrius portatis fragilitatem? OE C.Ecce iam& tu doles,quod cgo. Sed quid faciemus? illi feruntur fuo impetu. Parati eramus ferre imbecillitatem, obfecrabamus ne fcindcrent charitatem: oftendebamus dixiffe Apoftolum, reuclabile adhuc, fiquid minus reuclatum, fednon audierunt. Igitur non eft quod impropcrent nos abijíle ex Ecclefia:vtinam primo quoq; tempore reuertantur, quiabierunt. N.47Z. Hoc&ego precor: fediam fermoni finem imponamus.- O£ C, Idd; mihi perplaccet, adeó vt quamuis multum illi reclament, nifi obiecerintalia que maioris momenti funt,cofeffioncilla mea contentus ero,maledicisq;&contentio(is contendendioccafioné pofthac non dabo. Indigni enim funt quibus margaritas obijcias:qui fi de Sacramentis,ytoportet,

782; pD.Io. OECOL. ET HVL. ZvIN. d loquaris, nonboni confulunt. N47. Ego autem tibi gratias habeo:&(i quid difficile pofthac occurret, fi adt te confugero,pro tua beneuolentianon merepelles.OE C.Non folum tibi,fed& omnibus,doctrine meg rationem reddere paratus fum.Eft tamen& fuum filen
tiotempus.Valc.
T rRTII LIBRI FINTSs.
DD. IOANNIS OECOLANM:
PADII ET HvrpRiCHI ZviNa GLII BPISTOLARVM LIBER QVARTY S, uo Pareneticae Epiftolze, plurimum tàm ad Ecclefiae regimen,quàm ciuilem tranquillitatem mo. menti habentes continentur.
IOANNES OECOLAMPADIVFS W. dilecfo m Christo Fratri,
21 longéà regno Dei abeffe, Frater dilc3u&e: non folüm quod veritati non con! tradicis,fed etiam quod tutiffimam vi3 am vtincedas,quris,fi non&in regiz
; fcmite meditullio confiftis.Itaq; quan"- tum perncgocia licuit, obiterac ruditerapie!& facundz& doGz,refpodebo. Nihil nos moueri oportct, Frater,fi hinc& inde moleftilupi gregem Chrifti exercent. Cedet enim& iftud cles ad magnam gloriam Quo pado probabitur aurum, vbi
caminus deeft tentationum? Semper minor hominum pars
*
| |

EPISTOLARVM LIBER'IIIL 78; pars fapuit. Veruntamen non aufim diuinare,in quos torqueas verba quzdam: an in me etiam defideras nonihil,qui de verbis coenz aliquid verborü effutiui: profec&ó inuitus,&in arenam protra&us,id quod fzpé teftatus(um. Etnecipfe mihi multum in hoc placeo, tametíi non videam ,quo pacto declinare potuerim aduerfarios adeó implacidos. Maluiffem iaterim facratiora tra&are. Atquinon efthoc verborum contentio, fcd caliginofa quzdà Chrifti obícuratio,& fidei deprauatio.Tantum enim tribuerüit quidam carnali ac facra mentariez manducationi, vt credere in Iefum crucifixum haud fatisfueritad fedádam anima fitim: id quod & Chrifti di&is,fideiq; virtuti repugnat. Alij dum fubftantiué panem corpus effe Chrifti contenderent, panem etiam quauis creatura nobiliorem reddebat, ido» lolatrizd; feneftram ampliffimam aperiebant. Iam fi in campum prouocatus non fuiffem,& fciffemin hoc errare plerofque:qua putas confcientia filere potuiffem? Attu fi putas nosrationis ductu huc veniffe;plurimum erras, quamuis id contumelizà multis audiamus. Abfitfidei aures primum accommodauimys,& praterillius magifterium nihil tra&auimus. Porró quodilli naturain plerifque feruiat,& ratio non contradicat/haud mirum eft. Czterüm bonam hominum partem hinc deteriorem effe redditam, non video:(cd quales fe erganos gefferint,vixignorare potes,ij qui nos ex Ecclefia plufquam temeré cijcere conati(unt. Neq; nos hic heremusin folis iftis contentionibus. Enarrantur Prophete,docentur Euàgelia.S ed quid facies generationi prauz?nüquid nos Spiritum fandtüignauis&renitentibus ingerere poterimus? Nüquig Hieremia meliores
fumus?

7;94 np.Io.O£Cor. ET Hvr.ZvtN. fumus? qui quadraginta annorum przdicationc, fruftrà excidium, fan&z vrbis deplorauit? Nunquid magis fcduli cffe poffumus admirabili Noah,qui pauciffimos ádiluuio przferuauit, centum annis docens? Eft alius qui dat incrementum, ctiam(i diligentiffimé plantemus.Nifi fallor, in foribus eft tempus illud, quo non atrocius fuit aliud vllum.Deus fuam iuftitiam afferit, nosd;inexcufabiles reddit, dum voluntatem fuam manifeftat,& cam nos negligimüs.Scio& alias caufas, ob quasincaffum docent plerique:eas tamen nunc expedit reticere. Satis mihi fit pro me refpondiffe, fiue à Catabapti te perftri&us fim, fiue minus Jam Catabaptiítas non fl^. eft quod moremur, qui dum nos fpiritus expertes faciuntin tra&andis Scripturis fe declarant plané exangues,ab equis ad afinos delabi. Verfutizillorum, iudicia; temeraria, hypocrifinin tempore detegunt. Cztera traceo.Sunt autem mihi non parüm cogniti corum mores:& vtextuis literis perfpicio,ctiam tibi noti funt, Denckium illum, poftremum refipuiffe, vanum non cft. Eft enim apud me ai755eao cius,& fortaffis fi fui negaturi funt,edemus olim, quz ante paucos dies fuz in Domino quietis fcripfit: etiafi nec E purgatiffima crit.Attumi Ludouice,rc&té& prudéterfacis,(i quan. tum potesià contentionum turbine abftinueris,&interim Chfiftum quàm blandiffimé multis dcliniaris At fi confeffione opus fuerit, quantum illi debeas, memor efto: veritatemd; charitati iungere ne definas, fpe&tans diligenter, quidin gloriam Chrifti, donec peruenias in ztatem adultam Chrifti, quem& pro me
ora.Bafilez,9. Nouemb.|
. 528.
HVLDRI

*
EeISTOLARVM LIBER IIIJ.| 785 HVLDRICHVFS ZVINGLIFS ehariftumofeatri. N.
$R ATIAM&pacem pcr Chriftum. Quum idi remiftam adgreffuru$ es, chariffime Frater, E innumerato debesante omniahaberePro Ed phetarü oracula, quibus conftantifimé& 7 malum hocredarguüt& quid erumnarum quantumq; inde proueniat;oftendunt. Inuenis autem iftapaffim non modó apud magr os,verumetiam apud mifores,vt vocant, prophetas,vt apud Amos& Micheam. Quod fi deinde coenam verbi Dominici cupis grauibustum didis tum geftis gentilium, veluti bellarijs lautiotem reddere: legendus eft ante omnes Saluftius in Catilinario Iugarthinog; bellis:in quorü prio1€ difces impotehtium quorundam hominum audaciam, artes, ambitionem,& quó munerum corruptela tendat.in altero; quid poffitlargitio, quidque audeant qui pecunijs corrupti funt. Habebis& Valerium Maximum familiarem; propter exemplorum promptitudinem:Iftos confe(tim abforbcbis, quod& breucs funt & dilucidi,a el rmonem Latinum(cuius mediocrem modum hat ifti) vchementerlocupletabun t; vt his ine cünabulis imbutus ad Titi Liuij hiftoriarum immenfum flumen inftructior accedas. Inter primos quoque habebis Plntarchi Vitas. Mox vbi na&us ctis ocium, Suetonium quoq;,&Herodianum percurres,cum Vopifco&alijs: quibonorum principum fimulace tyrannorum imaginem fic tibiadumbrabunt, vt prorfus fis plurimum lücrisid propofitum argumentum fa&urus. Appianus Alexandrinus tumultus bellorum ciuilium, focialium, ac profcriptionum deform abit, autor fupra
Dd modum
Appianus.

796 pD.Io. OECOr. ET Hvr. Zviw. modum ad legendumiucundus: breuis enim cim fit, rcs tamen grauiffimas fic connedit, vt qui legere coe petit, definerenefciat.Proderit fi quado vacat;Diodorum Siculum quoq; legiffe, propter vetuftateu;&Rabertum Gaguinum, propter res Francicas alie ieatorem arbitror te olim lcgiffe, Habét Plinius€ Gellius multa, quibus argumenti huius penum locnpletatopo ginis qttoque Cartius, remiuuabitautor terfiffimus.Tofephum non conmentoro quod pleraq: in facris literis inuenias quzifte congeffit, prater bellá Iudaicumtid veró cum primis Leges: plurimum enim valebitad deterrendum, nemifericordiam Dei perpetuó córemnamus;ac tantam iram the(aurifemus. Gre co s autores, cum propter etatem aevaletu dinemfotfaninconfultü fitad G ra:cas literas adhortari; em ipfe per ociunr reuoluo(nullibi enim literarum libentiüs verfor) adfignabo quz huius fant'inftitutr, ac dum eft occafio,mittam. Vale;& quod ére Euigclij putabis effeonunquamobtmitte.so.luli.^^. à; IOANNES OECOLAMPADIFS$.IOANNI das Zuicklo Ecelefiasie Gonflantien[f.* f(RS musab Apoftolis,mi Zuicki;ion omnium AE cllc fidem. Quid mirum igittr, fi'plerique | idolain cordibus fuis autnouaffingat, aut e£ cofida defendant? Hincnobis Catabaptiftz phanatici, hinc& Symbolomathi peruicaciffimi: hinc plenus€ft orbis hypocritarum, quotum fibram corncam folus Dominus fpiritu fuo cerrigere poterit. Hinc& zclusifte charitatis expers, remerariüq; in condemnandis omnibus fupercilium, ita vttribunal Chri(ti
PTT SNR RN

EPISTOLARVM LIBER lIIL 787 fifuperuacuum fururü fi rerum potiantur fcilicet. Vix dum pcr mifericordiam Deiin Ecclefijs noftris facrificandi abominatio fubmota cft:& nunc vtin vniuerfum myfteriorum diuinz ceremoniz abolcantur,vr-.; gentfan&uli. Hocenim aperte molitur Satan.Et Bin. P/?4erlderlinus ille, in libellisfuis heracliticis& obfcuris,& nu.
nalévafris.Sacramentis,imo Ecclefie cháritati infidiatur. Talis à me depreheníus eft. Videigitur qualis hofpcsfit. Simulat íe Catabaptiftis aducrfariü,& a rebapüfatione quofdam teuocafle:atinterim baptifmum cum ccenatollit. O? remedium vulnere no cenfius. Ad cundem feré fcopum iaculantur,vrgentes, vt Euchariftiz panegyri excommunicationis gladius vibretur. Iubetquidém Paulus probare(emetipfum, fed non alterius confcicntiam. Alibi à diuerfa religionefeparat,& omnem facinoroforum confuetudinemiinterdicit. At vbi fori ftrepitum in cgenam introducit? Nos fané hic videmur officio noftro rc&é fungi, fi fratres lapfos priuatim per Euangelicam correptionem antca moneamus, Vtàcoena abftincant:&in hune dicmnemo nos defpexit. Chriftianus autem magiftratus 21aop2QvA&xa» Ethnicosfeueriterin ordinem redigit. Deo fit laus. Etinterim fingulorum nos conftientias verbo Domiri terremus. Atqui ifti nimittemungendo fanguine cliccre quarunt.Profe&to bae fitio bat cin anberen"Datta7 vt Germanicéloquar;S edapparebit propediem excellensillafan&imonia.Oremus autem Dominum,vt Ec-. elefiz fug adfit,& nos fideliffimos miniftros N fuos faciat. Vale:Bafilez 3. die lanuarjjis30-— Ww Dd-^z HFLDRI

Gam ME
AUAM mios t
788 pp.Io. OECor,. ETHvL. ZviN. HIYLDRICHFS ZFINGLIFS|IOANNI Oecolampadio, Marca Bertz4o, Petro Frauenbergio, lacobo Inclio, V volffaango V ueilfenbureio, Thoma Geirfalto, eani LDythardo: Pyffimis verbi ministri: 4pud- Bafileasn, Fratribus in Domino j char ifa. $RA477A4& pax à Domino. Tradidetunt 8 zctilium quoq; docti, chariffimi Fratres, Xin militia fummi regis comilitones;concordiares paruas maximas fieri,contrà vero difcordialabi ac ruere: quátosinagis qui vnius.eiutdemd; Dei mimftri(umus, ex ciusprcecationequa fic Patrenrobteftatus eft, Oro vt hi vifum fint, quemadmodum ego& tu vnum fumus: colligere. debemus, quod nihil zqué nobis fugiendum eltatg; diffenfio, nihilfic adpetendum vtvnanimitas& concordia.Solent quidam exempla poftremo loco ponere; nos hic inter principia ordinamus. Conftat vrbis noftre pax,Deo gratia,vfque ad hanc diem tanta conítantia, vt qughactenusimpulére procellz, fruftrà fc extulerint:(cd huiufce tranquillitatis caufamyjan putatis'minimam fuiffe miniftrorum Verbi cocordiam?Nullainter nos porro eft fimultas,nulla diffenfio,inuidia nulla, rix& ac contentiones nulle: quz animorum confehfio vnde'nam proficifci potuit, quàm à Deo optimo maximo? An/non fumus homines? Pati ergo potuiifemus quod quique patiuntur. Deiergomunere factum cft, vtnullafimultatisnebula, nedum di(cordiz haétcnus furrexerit. Cupio igiturvrtamicé monentéaudire noh dedignemini, quem amicum foliti eftis adpcllarc. Audax confilium capio, vos admonendi,quinos& cruditionc

ligatas fingulatim adfrangendum dediffe, tentauiffeq;
EPISTOLARYM LIBER IIIL 789 eruditione& pictate multis modis antecellitis: fed vetat zquitas audaciam adpellari quod amicitia eft,quod amor, quod ipía pictas. Nota eft nobis clariffimavrbs, notieftis omnes vos: cogitari ergonequit, me vlla alia ràtione hoc quicquid cft agere, quàm pietatis vetri, vrbisque veftrz amorc. Tentat&nos Satan miris modis, fed adeó facilé vincitur vtinipfa vidorialiceat cognofcere tentationem effe, quo nos adortus fuerat: fed, vt diximus, vincendi promptitudinem nulli quàm pacis& vnionis fpiritui tribuimus: fic& vos decetanimatos effe.Tentamur autem nunchaud contemnenda tentatione,putaipfius Euchariftie difcuffione.Quaz res planénon tantos tumultus dabit,quantos quidam fperant: fi modó evyxermiepo fecerimus, hoc cft, in dimicatione confenfum: quem quadam infirma& imbellia alioqui animalia dum faciunt ,crudeliffimos hoftes fic
"terrent, vt nihil'ab eis mali patiantur. Anates fic fein
cuncos ftipant; vt balieto omnem prede fpem adimant:fic boues, vrfos;lupos, innocuz oues àrapina prohibent.Caugniftam Numidarum regemaiunt duodecim filijs; moribundum, duodecim fagittas fimul alomnes ex ordine rem fed fruftrà"Tum patrem lorum abftuliffe,ingulisd; fingulas fagittas pracepiffe vt frangerent,quasomnes dido citius fregerunt. Ibifenexintulit: Sic vos eritis perpetuó inuicti, fi pacem vnioned; feruaueritis: quod fi quifque fua perget fequi confilia, iam perijítis; priufquam adeffe quicquam mali feníeritis: fiinquam adhunc modum evyxerme poffaciatis, ncmo vobis nocere poterit. Atdicetaliquis, quomodo confenfumtalé faciemus?an/non confentimus?an'non
Dd; omnes
yntreti[mi vá,
Concordia
feruanda
exempli.

75o DD.Io. O£cor. ET Hvr. Zv1N. omnesidem verbü in manibus tenemus? Re&é(ané: ident ergo fentite,& fyncretifmus iam compa&us ett, Quod fi adhuc diffentiatis, nimirum no idemverbum habetis. Nam& fi omnes idem litere verbum habemus ,non tamen eundem fenfumfequimur:non ergo idem verbum internum, quod folus animz cibus cft, habemus. Quod fi quis admittat, vtnemo negare poteft: videmüs enim multos eódem verbo niti, attàmen diffentire: confcquens ergo eft, quod quide eodem verboad hunc modum diglàdiantur, codem fpiritunó ducantur, Quum crgo ,inter fratres ctiam, non parua fit hodic de. Euchariftia diffenfio, negari non poteit quin alij alij quàm diuino Spiritui aurem praebeant. Tentat cnim nos gloriz cupido,;pauor mortis,& Satan ipfe,qui omnia in defperatiónem trahere cupit. Doceniis enim partim eaquz glorii parent, partim ca qua rem:quofdam vceró cogitmetus,(tulta quzdà& à fide, &icommunifen(u abhorrétia profiteri: fed vos Chri. ftum non fic didiciftis.Tale enim femperputaui cffe ingenium dó&rinz, quam Tiguri, Dafilez, Argentorati proponimus, vt tranquillitati€ innocentiz(tudiofos rcddat:fed eins innocentiz, quac ex fide procedit.Dum ergo antc omnia, quz in Deum eft, fidem docctis ,innocentiam autem que exfiden afciturzan/non jam proram& puppim complexi ftis? an'non reliquaomnia, ornamenta quidam minime necceffaria fünt? nam fi neceffaria.effent ad falutem, Chriftus ea inter prima clariffimisverbis docuiffet.Sed rem ipfam nuncattinDe Esutha- 93$, Certant alij. ziii con
ientiones.
; in Euchariftia corporalem Chrifti carnem edi alij nuilam carnem p: nitüs adeffe putant, poftremicarnem fpiritualem edi perhibent, fictamen
*,

rd
"oSptsTOLARVM LIBER TII. 791 vt panisnon tantü fitpanis,fed imul etiam caro ficaut cá panis edatur,caro fimul edatur: non enjm clare poffum iftaattingere, cüm quorundam libellos nonlegesim. Videte nunc quid,quamq; fententià di&ct.V eritas di&àt carnem non edi:caro enim non prodcft quic. quam.Nec eft vt(ufurrones quidam dicant,caro:id eft, carnalisintelleé&us: nam Chriftus hunc fermonem re Ípondit ludzis de corporea carne cius contendentibus, atque ipforum degrauationem leuat: quapropter claram eft; ipfum de corporea carne loqui,cüm dicit, Caro non prodeftquicquam:ifti enim putabanthanc cis proponi. Fides nihil eget corporea manducatione, nam fi Chriftum cdimus:id eft,(1i Chrifto fidimus, non amplius efuriemus,neque fitiemus: nihil ergo ciuímodirequirit fides, fcipfa contenta. Reftat ergo, vt metus iftas fententias de corporea carne tueri moncat.Eft enim prodenda veritas, X hypocrifis in lucem trahenda. Videntquidam fidelium vulgum erroriifti de corporea carne fic efTc addictum, vt auelli poffe defperent: hinc metus& defperatio obtinendi vidoriam: malunt crgo parcere cuticule& veritati, quàm errori in occurfüm prodire. Hic fimulateiftz voces: Preciofunt corpus Chrifti,& nobilis ifte fanguis cius nobis adimuntur: Verba(an&iffima& manifeftiffima nobis eripiuntur:fiifte Chrifti verborum fenfus effet, Chriftus hauddubié clariüs effet locutus. Quafi veró quifquam ignorare queat, ex facerdotibus pauciffimos vnquam fuii e,imo nullos, qui crederent corporcam carnem hicadeffesquafi quifquá ignoret quidfit hypoctifis,qui iam fidelis eft. Vt fpíritualis omnigiudicat, fic& vere fidclibus omnibus conftat, neminem fidelem effc qui T" Du 4. 2. credat
ai

722 DD.]o. OECOL. ET HYL. ZvIN. credat corporcam carnem híc edi.Eantnunc,& clamoribus omnia impleant quidam, quum ex fide fciamus quotquot fideles fumus corpoream carné ne cdi quidem poffe, ex fenfibus veró, nihil catnis percipiamus, is enim primus femper prodidit etiam indo&is fraudem. Quum autem fic dicunt quidam, Deus omnia poteft faccre, ergo potceít vt fimul panis fit& caro:
3uid quefo prodeft hoc portentofum figmentum verborüm? quafi veró Deus nunquá fecerit, vt aqua fimul efletaqua& ignis: autytleprofus, quales multos curauit; fimul effetleprofus& mundus: aut aqua quzinvinum conueríaerat, fimul maneretaqua. Sic iiti dicunt fpiritualem effe manducationem;& tamen corpus edi adfirmant: aut panem dicunt effc panem, ac fimuleffe carnem,& has ftultas opiniones extimore natas tam audacibus clamoribus confirmant,vt fi tam probéliteris facris firmarent, iam dudum viciffent: Obfecro igitur, candidiffimi Fratres, nein re tam aperta ihtet vos diffidcatis:Vincet, Vincet Veritas,que vbitandemetriüphauerit,eos qui obluctanturudibrio omnium Cxponet. Nolite iurati effe in quorundam magiftrrorum verba:nullius yobis autoritas imponat. Ecce, vtinterim aliquid rerum qua apudnos geruntur narrem;Tiguriomnes remipíam palàm prolocuti fumus: fidelium veró nemo cftoffenfus: ed& imbecilles quidam quotidiana do&rina confirmati fünt, nemo obftat quàm impij. Sentit vobilcunrnobiliffima do&orum cohors, quz eft Argentorati, fedifta nihil poffe debent, potentiffima omnii eftveritas. Explorct ergo quifq: veftrüm fidem fuam: hzciam(cio dicet friuola cfle; quz hactenus de corporca carne loquaciter ogganniuimus.
Quid

BPISTOLARVM LIBER IIIL' 795 Quidergo caufe erit, vt non omnes idem fentiamus? Audio fufurrunculum quendá apud vos effe, qui mihi intus& in cute notus cft: qué dicunt nefcio q diffidia (eminare:cum oro vt vitetis:non enimferuit Deo, fed fuo ventri,imó peni quoque: permulta enim adulteria, olim aut debacchatus eft;autíalté debacchatus effe videri voluit.Monebitis c»go tales,vtverbis parcant:fide etenim nobis cóftare, quod alij clamoribus adferere conétur.Hec vobifcum, optimi Eratres, coégitme comentari,tum pietas,tum amor:no nnihil enim rumoris ad nos venit, quiddá diffidioli apud vos pullulare, qd inherba vtinà Dominus extinguat.Sed quid ago,quafi quenquamex vobis tam procacem effe putens, vt cum Euangelij dettimento putem cótumacem effe futurü? Habetis OECOL AMPADIF Myirum eruditione incomparabili, circumfpicientia vero tali, vt fi altera parte peccet;,cun&atione potius quàni pracipitatione iftud faciat. Pietaté cius nihil predico, ipfa fe praedicat: quanta enim pro Domino pertulit? quáta quotidie infra&us perfert?Eum quithabeatis,nó cftvtquenquam metuatis vobis nocere poffe. Vnde quod veritaté effc videtisne reticete:fed tali moderamine; ne fües in vos cóuerfz profcindant:hoc eft; prudéter di(penfate V erbum,vtfru&ü inde fperarepoffitis,no excidium Euangelij.Bonti confulite;chariffimi Fratres, hane noftrá admonitionem: infans eft&iciuna, fed bonis vobis fcio non difplicebit. Conítantes eftote, videbitis auxilium Domini füper vos.Vincet veritas, velint nolint qui cotrà nituntur:atq; ea vtinam felicitervincat: fed Domini voluntas fiat.Oremus pro nobis mütuo. Vàlete:ex Tiguro,quintadie Aprilis 1 5 2 5.
Dd 5 IQ A N

"794 pD.lo.O£cor. ET Hvr.Zvrw; IOANNES OECOLAMPADIFS.
- Cunrado Somio Beclefiaita V[menfi, dipeli vt ullo fram. i 2e A LL Ein Chrifto.A' proximo tabellione, 20 4 mi Cunrade, nullus occurrit, g vel verbulü 4 deSueuianuntiaret,nedum de vrbe veftra. Hoc mihi gratiorille, qui cü exemplaribus 7^» decimam epiftolam tuam reddidit. Zelum - Seniorum Ecclefi veftra,;ne retrocedatur fatagentiü, approbo:quarenihil grauius accipere potuiffem. Docemur enit Scripturis;interinitia maiore opus feruo. re.Languefcente exordio,quid fpei reliquü fom brofium yirum optimum vobis noninuideo:& placet, quod Gyslingenfibus feruit.Vtinam plétriq;illo nó indignifint. Obdurata pe&ora declinare folet coeleftis fapientie mititas, verü de mortalibus nó ftatim defperandum. Memmingenfis Ecclefia fcio quátis defiderijs ctiá expedtat, vt de Cónftantien(i taceam.Itaqstardius ille redibit domü, quam ego ciuibus eius Promi(i. Atqui rc&é agimus; vbiybi, Chrifti, qui vbique Dominus
cí,negociti promouemus, lamde exemplaribus ampliffimas gratias habeo,difpenfaturus casprout& Euágclij& vrbis tue;que mihi nó minus chara quàm oculi mdp elotid eR ate m.fi ficri po tuiffct,adiun&am reformation&: ca enim ciuitates nond ü Chriftianas fatis;copiofiüs erudijffet. Atqui co quid morz fit. lam non eftin typographorum officinis, quod cópen(aturus remittam.Sedad emporium Zurzacenfe, fi quid prodierit ad te mittam. Equidem lobum meum, nouis fubinde gecupitionibus prepedicis ,abfoluere nó potui vt ftatucrà.Nifi Dominus prohibuerit, abfolt í uctur&

EPISTOLARYM LIBER IIIE 7953 üctur& ille aliquando. Quoniam nouam legendi rationemin Ecclefia mcainij: plures, ezq; optime horz mihi füblezuntur,ceffure tamen& illzin fta dioforum vtilitatem. Salutant te vxor mea, ac Fratits. Tu mihi modisinnumeris Ambrofium, vxorem, Befiererios, Vvilandum:& quicquid tibi charum eft, faluum precor. Bafiléz: 18. Augufti,:
HYLDRICHVS ZFINGLIFS CFNRADO S50tio Eccleftasia Vbnenfi fratrifuo idu charifftmo. A IAN VR AT7AM& pacem per Chriftum. Habell^ rem,chariffime Cunrade, plurima que(cri?bcrem, fi abeuntis tempeftiuitas operiri P tantum poffct. Vnum hoc fcias, mihi fra^. ftibus d; cun&is probatt libellum iftum ac modum, quo tu de Euchariftia apud Ecclefiamtuam tractauifti: Difputatio Badeníis apud multos, qui etiá Chrifti Euangelio funt parüm equi, malé audit. Berna firmior eftpott difputationem fa&a, quàm antcà fucrit.Bafilea tantundem. Id quoq; tc oro, vtprimo quoque témpore'moncas Vrbanum Rhegium, mc nó admodum nuperlitéfas eius ad me accepiffc: nunenon fuiffe refpondendi fpatium: fed breuilongá de Originili morbo fiue peccato ad fe datürum effe epiftolam. Commendailli cum Euangelio Ecclefias nof tas,cum corum Epifcopisimultis enim petimur modis,fed Dominus fortior eít,nó modó quàm minz, fed etiam bellis ipfis. Mira eftinvrbe& agro Tigurino ín Euangceliü confenfio. Dco làtis& gloria; OE COL AM? ADIPFS faluus eft, pijque omnes falui: fed enormibus contumelijsadfedti ad fuos zcdiezunr Is qui itam adfert, di» ix midiuna

M erQuu- Trpaesirg e ro ROIG .—— a
T TER. Mt
736 DD.Io. OECcoL. ET-Hvr.Zwrw.
Salua fitomnis Ecclefia veftra.Tiguri,2.dic Iulij.1 5 26.
IOANNES OECOLAMPADIVFS Gafpari Hedioni fua.
2 ALFEinChrifto. Felicem tandem nacti
3 fumus nuncium, quivlttó citrod; ambos
2392 nosde rébus noftris certiores reddet, atq;
- 9 adeo vtlongis epiftolisnon fit opus. Fidclacte RE TT. Iis enim eft; vtriufq;amans,necnon& de
vtroq; folicitus. Itaque tuum fuerit, rogare: füum autem,de omnibus mentem meam aperire, fiue dc ocio
&negocio, fiue de amicis& mulis, fiue de iucundis
&afperis, fiuc etiam dé moribus. Nihil enim rerum
mcarum occulto, ipfe mihi aliquanto prudentior videtur. Itaqueliteris tuisrefpondebo. Maximé placet
Hebraice quod Hebraice lingua vacas.. Si mihi tempus ociolingue c?-(ius forct,& ego nonnihil adderem hisque olim deguwieié4t).(£aui. Iniueundum videtur idioma Latino faftui,&
Grzcanice effoeminationi: fed idioma eft& fanàum,
& faeris literis neceffarium maxindt cuius ignoratio
multas hazrefes&erroresinuexit. Vbi pauló ampliüs
procefferis,miraberis quáta luce radient, qua nüc ob.Ícura. Sedadmoneo, imó non opus eftadmoncere,ne
Iudaicé curiofus fis. Habetobferuabiles locos Scripturc:hos quere,exofculare, collige. Creature omnes
períeinmalüruunt.D eus mifericors benecodidit, viuificat,coferuat;rcftitui&bear. Ne multis: Deus;Deus
eft:creatura,crcatura. Quod petisvtaliquid in Efaiam
communicé, quàm velléin totü Rrophenninennie.
cis vt
midium eftanimz mez, narrareg; poteritomnia quz apudnos aguntur. Vale: Oremus pro nobis mutuoin charitate: fideli énim oratione omnia fupcrabimus.

» 5 .
EPISTOLARVM LIBER IIIL| 797 Scis vtferes habent mez,& per negocia nihil liceat. Fortaffis velles commaculatum libellum metifed qua ibiannotata,funtindiligentiüs adiedtaq uàm quz cuipiam prodeffe queant. Siquando Deo vifum fuerit,vt quictiores fintres mea, commentariolos meditabor. Jam iuftis oneror farcinis,. videbis ipfe opinor in Píegiatis partem laborum,& fru&us peregrinationis mee,quibusDeus afflidum animum cofolatur.Quàm tibiarrideantícire velim. Fortaflis operepreciü fuerit, in reliqua Pfegmata,que funt ad vigintifepté vel trigin. ta/fimilibus ineptijs me totü fatigare. Si quibufdà paruiffem,quos tu forté de nobis fentire putas,noó modo Bafilea deccíliffem,fed ne literam quidem vnquá fcriberem,& tantü nó ad reftim vfq; defponderem animü. Ignofcarci Dominus.Cratandernarrabit quzdà: reliqua neceffe eftintra me fepulta fint. Atgratias Domino lefu dicamus;qui à priftina pufillanimitate aliquantum liberauit.Iam vide,quàm przclarz fint res noftra: cü lectore prafandum fuit incerto, tàm non expediebat cligere Patronum, imó inueniffem quidem.fed in aliorum rem non fuiffet: alij metu abhorruiffent: alijs indigné adulandum fuiffet. Atqui Chrifti przfidio tutius eft niti; is verus Patronus,& efficere potett, vtfru&um faciamus, vtco contentus fim,tempus poftulat. Adelmano Genefim nuncuparem: fed que eius gloria, me interim incertis vagante fedibus? Quin potius parcendum ei. Sin itavoluerit, fuus erit Liber. Capitoni nonícribo: nam ybilocorumfitignoro: optarem illi, vt tranquillam vitam ageret: fed fortaffis hoc non fucrit(apere caque Domini funt, cui itavifum, vchanc crucem pro multorüm falute ferat.Sed Vale,c.
HVLDRF
8

Baptifmus.
Eucharifli^.
738 pnp.Io. O£Gor. ET HvL. ZviN,
HFVLDRICHVS ZFINGLIFS CFN. rado Somib VLnen[fium Euangelia, Domino í0 9 aeframifie: volendi ne:
m NATIAM& pacem Domino. Semel ?4 atque iterum quidem fcripferam, dum rei r3 E Chutane apud. VOS. inffautario fieret,
CORE ed DIF S, pp fed vitaque vice velut perfunc&oric.Quamuis voluiffem(fi Deus quoq; voluiffet) autexinftituto fcribere, aut prefens potius commentari. At quomodocunque hzc.habeanpDco
gratiashabemus, quód hucreligionem apud veftros. cuexit,vn de detrudere fup eri, aut detrahere inferinon, poterunt. Efto enimquaedamin Baptifmo& Éuchariftia adde& in cenfüra Ecclefix quadam fint, qua maiorem lucem ferre potuiffent: omnia tangen tempus illuftrabit, cui& indubie obtemperauiftis. Scio enim,
Ício,te fcire, quod baptifmus Symbolü fit, cis tum demum ptzftandum quos fciuerimus ad Ecclefiam pettinere,quantum adhumanum iudicium pertinet. Scio &hoc: tcnon latere: In coenaDomini, non nifi Sacramento Corporis& fanguinis( Chrifti; homines cibari, qui iam dudüm(piritualiter- cibati ac faturi fuerunt. Scripfit enim Apoftolus, vt eic homo priufquam huc adeat, exploret. Fidemigitur dudum adfuiffe oportet cis, quiad conuiuium iltud: accedunt. Sed, vt dixi,mitius'& cautius quzdam fuerunt proponcada,& Euangeli; rete prudenteriaciendum, quo maiorem Domino predam referatis Ego animum& confilium fpecto, non verborum fttuem. Dabitur."aliquando ad viuum omnia

* N
BPISTQLARVM LIBER IIIL 799 omniarefecatfüi opportunitas, Gyslingz nihil operc obmittatis, donec& ifti cedanr Omnipotentis verbo:fünt enim quadam agritudinesac tubera;que non crebra velvn&ione yclpotatione fugantur autplanitur, fed dixta: hoc*eft, longarerum mcdicamenterü d; obferuatione: fic& in Chrifti corpore quzdà funtEcdlefiolz,quaram tarditas aut contumacia ad acuendü rcltqdarimrftudium facit. Senatus nofter duplicinoiine(ibi gratulatüs eft;cüm quod vobis Chriftiana libertas éOfitigit, tim. quod credidiftis nos veftro bono gaudere. Propofitum iftud quoda Berna redeunti exponebánvides quó loco fit. An/'non monuinobilitatem,quantumcünq; fauere Euangelio videri velit, pedemtamen rclaturam quàm primum iin fefe defeenderiti quomodo hzc libertas fit corumlicentiz interuentura.Agamus igituriftudin primis, vt vrbium amicitia integre coéat.Ego huicfentegtiz nunquam decro.Scnatus autem nofter, perDei bonitatem ficintrepidé ftat,vt vbicung; illius fides aut auxilium requiratur;aduolet. Dominusconféruet vos, Amen. Saluos iube Fratres omnes. Ambrofium enim quotidie domi expectànt* quo incertus fum redditus, an feribendum effetadillum apud nos, an'minus. Cometam iam tribusnoGibusviderunt apud nos alij; ego vna tantum, pita rs. Augufti: hodie, quz eft 16. nefcio quid vifarifimus. Vale:& Domino pro folita fideferui. Noftras res narrabittabellio:nos enim ad omnia ftamus intrepidi,Deo fulti. Tiguri, 1 6. ToC-MyPfüpià, 13 317- v
id lOAN

De laurei
ac titulis, P
quos GrAdu vocat.
9o» pD.Io. OEcor. ET HyL. Zv1N. IOANNES OECOLAMP'ADIVS$ Vvolfeango Capitoni Salutem.
Cars"m ALVEinChrfto. Bene mones,mi CapiX PA to, dereparandis fcholis,ded; lauteis, actiest tulis.Quzlicetad Babylonicum faftum vi230 dentur pertinere, nihil tamé prohibet,quin —. eisboniac fideles, quib? omnia pura furit, bene vtantur.Opus eftdifcrimine quodam, vt ftudiofi abignauis difcernantur,& exercitati tyronibus prefcrantur. Taceo virtutis ftimulum, gloriam. Stint quada immodica,quaz facilé corrigi poffunt: vt funt profufiores fümptus,magiftrorum mercedes, fuperftitiofüli ritusiin quz vulgus refpexit. Atquihzc nunc non finunt turbulentiora tempora. Moécenatibus fic occupatis; Alcedonijs redditis: etiam ipfe occafionem, vel nullo incitatus calcare,non negligam. Prodeffetautem hoc communibus Chriftianz ciuitatis confilijs definiri: vidco cnim detrimentofum effe, vbiq; effe bonos]edores:& nufquam,ob auditorum raritatem, exer taniéta.Dehisigitur, vbi tempeftiuum, Nüc graui belloimpliciti funt noftri; inteftino fcilicet. Quinque Pagicis
LU CNN
Tisutini occurrentes, terram fuam va(tatutis', ingenuHuld.Zuin giy cum adjs egregus viris intetemia&üuram; licetnon tatitum numerum virorü amiferint. paffi funt. ZFLDRICHYS ile noftet, vir modis omnibus incomparabilis, cum Abbate Capellenfi,& Commendatore Kufnacenfi, tredecimq; alijs doüis& egregijs viris; quorum nondum noui nomi"UM^ paprimailta clade traditis i manusitimicorum.cecidit& occubuit. Qua hoftium feuifie; quaque inhumanitate, dicinequit. Iam non eft quód maléloquamur de Turcis: inuenti funtillis crudeliores,& magis blatphemi.
i | I i i I l
— uu

EPISTOLARVM LIBER IIIL Bor phemi.En Abbatem Capellen(em miferé trucidatum, 4//4 Caexocularunt,cucullo induerunt,in(uggeftu vt concio-?eZenji. narctur ftatuerunt:nullus blafphemiarum;nullus ludibriorum modus. Quis dicet, vt difcerptus zr IA G L IV$.Horrco fcribere.Quid tum facient, vbi plena vi&toria potiti fücrint,qui audent taliain primordijs,in quibus etiámultos fuorum procerü defiderarüt:quod illos vtlapideos nó terret,nec nog confolatur.Quantü lIutiappendentilli,vgt aurum noftrum zquent? Viuittamen noftrorum effufus fanguis,& clamat. Vltioapud Dominum eft,cuius arcana funt iudicia.Oret etiam veftra Ecclefia ardentiffimis,precibus, ne noftri obliu:Ícatur,&his malis finéimponat.SalutaBucerum,Hedionem;ceterosq; fratres: Vxorem autem tuam; meo, meazq;nomine.Vale,Bafilez,2 2.O Cobris. IO0ANNES OECOLAMPADIFS cAMartinà Bucero Salutem.
jun À L/ EF, mi Bucere.Fraterhic exul Chrifti (a EDS N. commendari fraternitati veftrai cupit:
Ww quemhocnominecommendamus,quanEXE doquidé nobis. à Tigurinis& Bernatibus RET$/ aliquantum cómendatus eft. Ziegletinegocium arbitrabar expeditum, putabamd; Scribz noftro datam pecuniam. Denuó igiturvrgebo,yt quamprimum pecunia nobis numerctur. Inuifi hac hebdomada Bernates;qui te& Capitonem falutant plurimü. Libellus de Trinitatis erroribus à quibufdam ex illis sereti Hia vifus duntaxat,fapramodum offendit. Vellem te fcri- pani derri bere Luthero;quód nobis infcijs liberalibi excufus(it. vitate aImpudentia enim erat adícribere Lutheranis, iuftifi-^e/w. cationis rationem eos ignorare: vt de reliquis taccam.
Ec Sed

Leclionuim theologica TU ratio mn S bola Bafil.
s
9o» DD.To. OECOrL.Eg HVL, Zvi1N. Sed Phatinianusille,vel nefcio cuius fe&e homo;folus fapercfibi videtur. Nifi abEcclefiz noftra doctoribus explodetur:peffimé auditura eft, Tu pra alijs orovigiles: finon alibi;certé in confutatione tua ad Imperatorem Ecclefias noftras excufa, vteunq; hzecbelttia irrepferit.Abutitar omnibusin fuum fenfutm.tantum ne confiteatur Fikum cozternum Patri,& con(übtftantiàlem. Atque hic eft, qyi fufcipit probandum, hominem Chriftum effc Filium Dei. Redeo ad Iobum; fed occupationes vixfinétvtlincam quoq; die ducam. IL cdiohend heologicamaliterinftituimus; omnium Fratrü confenfu: vna hebdoimadain veteri pralcget Munfterus,textum enarrandum Hebraicé,iuxta grammaticen: alterain nouo Gryncus.Mihi iniun&um, vtrunque Latinéenarrando mentem, quoad fieri poteft Scripture eruere. Paulo incumbet, cpilogum vernaculo fermone afferre.Fortaffis prae ntianoftrà perpetua auditorium frcquentiüs erit. Saluta Capitonem,& Fratres, De VImenfibus fi quid acceperis, fcribito: ego interim niliil accepi. Quinta Augüfti, 155.3. 1. AD EFNDEM M. BFCERF MN AC Ioannes: Oecolampadims. OX
AEN: ALFTEMinChtiftoAAdmonemus& fo: Qa licitamus quidem, mi Bücere; vtper Magi! ftratüsnoftros conuocemur: fed in his zerü Jes p] tumultibus;intempceftiua fortaffe illis vidétur, quz nullo nontemporein Chriftiana ciuitate intermitterelicet, quando quidem& gloria Chrifti& charitas iubent. Itaq; vereor Satariaobfiftenté, quantumnos folicitamus tantum dehortari lios. Scripfi hacdere Zuinglio,& Berchtholdo: ille nihil refpó et hic

Erpr:STOLARVM LIBER IIIL. 853 hicoptaret Soloduri ad feftum Martini(quo tempore difíputatio ilichabendacít) nos conuocari: atquinon impctrabimus quod ille cupit: accepi enim peridem tempus hicfore Chriftiang ciuitatis comitia. Ad hac tamen noftra Synodus celebranda, que caufa minus moraretur. Nondum autemfciie poflum;qüamobrem conuentutifint Ciuitatumlegati; neque meum eft curiofiüs atcana inquirere: noftra nobis caufa cura cft. Expedirettamen;filegatinullos ex Concionatoribus, vtpridem petitum efLin comitatu fuo fint habituri:faltem conucenientcs follicitent,vt aliquando congregéetur. Nam mihi pleraq; difpicienti, videnturnon pauca invtilitatem& maiorém concordiam Ecclefiarum id expofcerc.. Vellem igitur curariacfatagi, vthocinter commifla iniungatur Legatis noftris folicitandum:& noftros.fi veftris adhucnon efti integrum, adhortari, vt coeptam cxcommuiicationis telarh pie abíoluát. Profcétó vtres expenía eft;nihil habet periculi; commoditatis autem plurimum, vtcungue apud alios male audiatnegocium. Atquinobis ad Chriftum(copnm nofirumtefpiciendd. Sihominibus placere voluerimus, iam Chrifti ferui non erimus.. Nuperfcribebas, Pauli lenitatem magis quàm Patrum fequi feucritatem conandum mihi. Atinihi indulgétiffima illius placiditas, quauis noftra aufteritate elle vidéturaufterior. Quid enimnon condonamus pocnitentibus? Quid. faluaEcclefiz autoritate exigimus vlterius? Benevale. Saluta
Capitonem, Hedionem, Bonifacium,& ceteros
Symmilftas.Expectamus que ad Lutherum. adornas.Bafilez,vicefimaodtaua Q&obris, Ee a HVLDRI

9o4 DD,Io. OECoL. ET Hv, ZviN. HVFLDRICHFS. ZVFINGLIFS$ CMyconio fuo. S. RJ NGIT animum tuum, Myconichariffime, dii expectatio noftrorum temporum, quibus »V)| omnia(urfum deorfumd; monentur, omÀ WI! nia miícétur, ita vt natiuam faciem nullius " fitagnofcere:rurfum ita confufa omnia, vt nihil proferre caput queat, cuiusnon contrarium vel diuerfum éregione emergat: vnde cuilibet perípicatioris ingenij, vt fpes nafcitur; itailli coniuné&tus mctus ob oculos verfatur. Nata pridem eft(pesomnibus humanitatis candorem amantibus, redifüita hac fecula,docta(cilicet,quibus tantum non omnes vulgó etiá do&os fuiflc fufpicari licet: ateam 6 diuerfo fpem euertit peruicax quorundaminícitia, nc dicam impudétiaomnia paffura priu(quam do&um aliquid& clegás admittatne(ciliceteiusinfcitiz neui apparcant. Hanc iuuat Mauors;exeurów fempcerinfenfus.Nata eft& fpes nonmodica renafcentis Chrifti& Euangelij, cüm non pauci& boni& do&tiviriyremis&velis(quod dicitur) €oó contenderunt, vt(ementem ad maturitatem-frügemque perducerent: at cam infirmat zizaniorum cóÍpedio, quz inimicus homo dormientibus& malé cautis fuperfeminauit:& cümiam radicem altius ege-rintmetuendum, ne& tritici radices amplexa fint, vt iamillud ab his exwZ|pZuus repurgari nequeat.Quo igitur modo hüic rei confulendum eripinquis? Chriftum audi. Sinite vtraque crefcere, inquientem, vfqucad tempus meffis:&tempore;cc.Sicoportetcircumfpc&iflime Myconi, aurugigne colati,fic argentum à terra purgati:ic Chriftus Apoftolie dixit In terra peus 1abebi

M 2.
BPÍSTOLARYM LIBER IIIL 3865;" habebitis,&iterüm:Etcritis odio omnibus hominibus propternomen meum:& Venirhora vt omnis qui interficitvos; arbitretur obfequium fe praftare Deo.
Filij fraél cametíi promifam olim terram habitarent, Philiftinis tamen nunquám caruerunt, qui eos exercerent,qui ad ad|3A»» culturam illicerent, przeceptorüd; Dei prauaricationem: qui ex Ifrael gentiles eos facerentfichobisnunquam deerunt(Chriftianis dico) qui Chriftum in nobis perfequantur,; etiamfi Chritti notine faftuofiffimé incedant;^ Nam Chriftianus fo- chritialus ille eft; quicamnotam habet qua Chriftus fuosfi- n» qui. snauit;&liin: diceret: Hoc veluti Symbolo omnes cognofcent,quod difcipuli mei(itis,fi feceritis quz vobis àme przcepta funt.Quod fi qui magis parent humane quá dining Legiiamtales deprehedes Chrifti nota carere ,fi eius poftltabeant fuis precepta: acindefi quid ab illis tibiingeritur, intüs tibi canes: hz fuht mufcz Egyptiace, hij. Canancei, Pherefei, Amorrei; Ethei, lebufei,qui fibite vendicare ftudent:hi,cótra quos pugnantem coronamanet. Militia eft vita hontinis fuper nominis térra: armis igitur minis tum?Paulinis oportctftre- viz fuper nuéin acie pugnare eum; qui cupit glorie particeps reram, fieri: Mundum hunc, in altum fetanquam Goliath erj- 7/iti«. gentem, tribus limpidiffimi lapidibus profternere. Et cüm tanquam obijciens inquis: Quid docebimus noftrz fidei commiffos, cüm videmus inaniter operam ludi, nullisaut pauciffimis Euangelio vel doQrinzapoftolicz parétibus? Tanto inquam enixius tibilaborandum eft; vt hoc preciofum margaritum, vulgó aut fpretum autnegle&tum; fua tamen quadá pulehritudine nitetis,quàmplurimis poteft oftendas:vt cius amoEe 3 1€ capti,

.0N Ignis 4
Chriilo
terrai
iH
quis.
Td
^ 896 pp.Io. OECor.ET Hvr. ZviN. te capti, diuenditis omuibus;illud comparent. Nónné Chri(tus femen in quatuor diuifum cffe partes dixit? quáàrü vnàfolüm interram boná cecidit.' NÓnneigné fe veniffz in terráetmitteretaffeucrauit?& den velit omnino accendi? Quemautemalium redtiüs dicere poterimus huncignem, quàm in malis perfeucrantis: quà parentes ad perfidiam retràhentes etiam odio habemus;imo fratrem in morté nos ttadentemferimus: nónnehicignis ett; quivnius cuiufqueopus qüale fit ptobatinum nam pro Mundi gloria prodeatin pugná, ad pro Chrifti:nam fi pro illa;ftipula cóparabitur, que mox vtignem probationis fenferit, in fümufft redigetut,& eius memoria cum fonitu peribit: fi pro hac, fupia Petram tanquam prudens paterfamiliàs edificabit domum fuam, que Petra(Chríftus fcilicet)dumin igné proijcitur, adu(tionemnon fentit:(ic omnes qui fupra illam zedificati füerint;qui pro illius;)non pro faa gloria pugnant, illzfi permanebuntin eternum: quos ícilicet nequemors neque vita, neque gladius,& catera quz Apoftolus annumerat, à charitate illius feparate potfunt: quositemipfe Chriftus ad triumphandi emulationem hortatur duminquit: Confidite quia ego vici Mundum: quid hoc eft, Quia egovici Mundüinum& ego propterea vici?Imo in ipfo vicimus, quia ip(e vicit: fedincovincimus: non fumus enim fufficientes cogitase aliquid à nobis tanquam;e?c.vnde dixitille qui verax eft; Confidite: quafi diceret,Siin me omné fiduciá icceritis,vincetis€ vos,vtego vicbergo confidite.Hec omnianobis có dicuntur, vt currentem quod dicitur incitem, cod; properantem, vt plurimos Chrifto milites confcribat;qui fint olim(trenue pro illo pugnaturi: vtcos

LN à* i.
PPISTOEARVM LIBER IIIL 967 vtcos magis qc magis animcet, vt velint quanto(euius perfecutio pulfet; tanto mínus terga dare. Nam vt& hoctibipromam, Ecclefiam puto, vt fanguine parta eftitafanguineinftaurarinon alia via; pofle. Boccbis itàq; tuos femper Chiriftum:imo quó magis in cius Ecclcíiarudera nafci cernes,eó pluresarmabis Hercules, quifimum; tot à&enus boum, efferant: non cunétabundi, neque faftidiofi; etiamfi Grillorum examina illos circumftrepent: quippe mercedem non inhoc Mundo expe&antes;& ex hocnihil offenfifi hominib. maxime difpliceant,dummodo fecü muffirét,Siadhuc hominib. placere, Chrifti feruusnó effem:& vt omnia fummatim dicá:Beati qui perfecutioné patiuntur propteriuftitiam;cv.Nunquà Mundo couenit ci Chrifto, & retributio illa Chrifti cum perfecutionibus promiffa cft; Suos ille mifit tanquà oucsin medio luporü. Vide Frater,quavia poffis fperare ouem Chrifti te effe:ca nimirum; fi tibi pro Chrifti gloria nihilnon facienti,nihil non patienti, improba luporum gens mortem intentet,(i dentibus frendant,vnguibus lacerétLutheri vitz parümtimeo, animz nihil ,etiamfi fulmineIouis iftius fultninetur:non quód excommunicationem conten Excmunis nam, fed quód puté damnationes iftas magis corpori tio Ponquàmanimz infligi(i inique infligantur: equéaücan tificia. iniqué cü Luthero agatur,noftrüm non eft decernere. Ipfe taménofti,cuius'nam fentétie fim.Ego his diebus, Gulielmum Pontificium-commiffarium adibo;& fi fermonem de hac referere coeperit, vt pauló ante fecit(auadebo vtPontificéadmoneat, ne excommunicationem ferat: quod putem hoc/maximé 6 re cius futurum;namfi feratur,augurer Germanos cum excomEe 4 municationc

D. Hilari, exiliuin.
868 pD.Io;.OECcor;rT Hvr.ZviN. municatione Pontificem quoq; contemptaros. Tu yeró bonoanimo efto; nunquam deeruntnoftrz tempeítati qui Chriftü germané doceant; quid; vitam fint pro illo libenter expenfuri, etiamfi apud homines petfimé pofthancvitam fint&nominaillorumauditura: id quodiam olim coeptum eft, nempé Hercticus fuit, fedu&or, nequam 7 apud talia dicentes enim feductores reputantur, at veraces erunt. Ego quod ad meattinct, dudüdeuotus expe&o omne malum ab omnibus, Ec: clefiafticis dico& laicis: hocvinam Chrift obteftans, vr. maículo omnia pe&ore ferredonet,& me figulinü fuum rumpataut firmet, vtilli placitum fit: fi excom municabor,memor ero Hilarij do&tiffimi&(andiffimi viri; quie Gallijs in Afticám relegatus fuit:& Lucij, quià Romanafede exturbatus cü multa gloriaredijt: non quód meilliscomparem, fed quód his me fif folaturus, Vtlongémceliotibus nobis, ita longe indigniffima paflis:& fi forfan gloriari expediret; gauderé pro nomine Chrifti contumeliam pati.Sedqui fe putat ftare,videatne eadat. Lutheri nunc fermé nullalegimus: atquz vidimus ha&enus, in dodrina Enangelicanon putamus etrarc. Scis hic fi meniincris; qua niaxim illum gratia commendauetim, quod fcilicetfuanondeuibus teftibus firmet,e?c Quz deàxovuiaz percimaaris,mihi abs te petenda erant: at ne vidéàrmórem non gefliffc, dicam quod tumaltuari£ introfpicienti vifum lit:nam ad calcem à capite nunquam legimus hac Melanchthonis Rhetorica: vnde veniam putamus nobis iuftius déberi.(i quid hallucinemur. Dixerat de clocntionc füublimi,mediocri,& humili: vult deinde tanquá notas aliquas oftendere, quibus quodlibet horum trium

UU. S
EpisSTOLARVM LIBER IIIL;$69 tríum generum poffimus agnofcere, non modó ab ipfo-orationis filo, fcd àre ipfa; quo dnimirum autores putetitaprouidos fuiffe orationis difpenfatores atque di&ionis,vt non humili ftylo,autlanguida orationis yi, fublimia defcribere fategerint; rurfusnunqu?jn ita(ui oblituros; vtgrandifono ftylo rem humilem magis interimerentac fuffocarent quadam CGrationis maicftate atque faftu;quàm explicarent';zaq; püto occonomiam, que alioqui difpenfationemfieni catjhic pro proprictatc, accommodatiofie, acadpofitione pofitam: vt di. Xetit obxyouiow iftam ftyliad rémaccommodationé: artis aut& rudioresftylüm velà matceriaipfa poffe agnofcere,cui nitmirüm fit ab autoribus ftylus accommoda. tus. Statui proximis diebus in manus refümere literas Hébraicas: nà futuro Decembri,& futura quadragefima,fiChriftus veli; Pfalmosprazlegam rudioribus quibufdam: vnde'admoneas Xylote&um, vt rudimenta Capnionica remittat intra menfis fpacium. Ad primitias haüd(cio anne venturus fim,poftcaquam Vtingetus ad Thermas lotum abijt:me tamen Xylo&e, Organario, tuis:-omnibus commendo. Confufiffimax huic Epiftole precarioportetvt parcas: nam tantus circum «des noftras ftrepitus naíci ccepit, vt plerunq; mihi vix conftem:fimd; afiquó,quocunque gentium quandoq; migratürus;finon liccat maiori commoditate literis operamimpendeére: tameh lizc tacita(intapud te. Valcin Chrifto: ExTiguro, pridie Natalitia— il Iacobi Zebedeifilj;^^— An.20. XH m To Ce 3$", IOANOikoroutas

810 DD.lo. OECOL. ET Hvrt. ZvYtN. IOANNES OECOLAM?PADIF$ Volfzango Fabricio Capitopi Fratri'chavifinn..
M tibi commendarim: nam eruditione, pietated; neutiquam vulgares funt. Proficifcétur de-z495 Vvittenbergam. Gallifünt:alterhoninhoneftoloco natus; alterautem; Gulicimus ille, quitam probé nauauitoperam.Fac, oro ,fentiant, quomodo humanitate doctrinam Chriftiana comptobetis. Erit noningratum illis /'fi pervos alijs commendentur Fratribus.Porró quod petis Efaiam exme; nónne dixi tibi, ante Calendas Iulij nihil nos cocrediturosprazlo? intra quod tépus infcholis abfoluetur. At quamprimii coeperimus excuderc, communicabimus: tametfi verear paruo víui futurum tibi.Nuncapparo EpiftolàToannis catholicam, quam propediem habitütüs es. Subornetür Pfeudeuangelici quidam, cam quibus plus negocij fore timeo, quàm cum Papiftis ipfis: fobrié fhim fapere nolunt.Aegreferunt quedam ihnouata apudvos; &ipfi hacinnouatione no funt cótenti.Saluta fratres: imprimis Hedionem, quem feliciter in Chrifto aüfpicari nuptias precor d& Bucerü. Vas nreum accepi; Ora Deum prome.Te digna'fucrit prouincia, fi Chlichtoueum,qui de veneérationc fan&orum non foliim non fobrié,fed& impie fcripfit;trattandum fü(ceperis:quádoquidem tu cumprimis ttaductus cs,parum reuerenter de fanüis& virgine Maria quzdain concionatus effc: quumtenemo magis pie. Vale:& Fratres commendatos habe. Bafilez,;in vigilia Pentecottes.
HVLDRI

EPISTOLARVM LIBER. IIH. 811 HVLDRICHFS ZFINGLIFS IOMdMNNI zuiccio Ecclefiasle Conantien[i,fratra Jua charifézzno.
VA LY TEM.Eecilt remte dignam;doiffi| meZuicci, quod ad tuiamantem, omnem
f vitz modum&ordinem tam liberé,tamq;
| fecuréfcribis: eram enim paulo anté noniJe5571 mhilde te follicitus, quum vani rumores te vin&um adfeuerarent: fed càm video& Chriftum,& té apud tuos recté habére, fupramodum exhilaratus füm,;tum ob Chrifti gloriam, tum ob tnam felicitatem. Nàmhominimaiorem contingere fclicitatem non arbitror,quàm(i expanfa Domini fagenaimmenfum hu. itis maris(Mundi dico) numerum magnorum pifcium concludat,& ad Chrifti naué,qua fuos in coelum tranfpórtat(que inconcuffa fides cft) ducat, non ad quandam humana vanitate.&, doctrina flu&uantem cymbam:qua tanto vehementius agitatur, quanto animofioribus decretis& legibusimperium in omnes occupaturam fe arbitratur, nufquam non inconf(tans, nufquamnontumultuans.Sed mittamus eam füo more iá&tari, furere; gtaffari: dabit Deus his quoq; inem.Tu vtpauló anté meminimus felix eris,fi dum ifta pertinae citer;& fibi& vniuerfis molitur falutem tuis compares. Nam quz pat gloria critifti,qua;rediens homo nobilis, quiimlonginquam regionem abijt; explorata negociatione feruorum di&urus eft: Euge ferue bone X fidelis;quodin pauxillo fuifti fidelis, ego te füpermulta conftituam. Summa, obdura:qui enim, vfque in finéperícueraucrit;jfaluus erit, Quod de nobis vulgaffe quendamais,quod permi(crimus ci que vtetum ferret, cum

812 DD.Io. O£Ecor. ET Hvr. Zviw. cum adultero congreffum:tàm falfum eft; quàm fi diceres, Chriftum permififfe àdulteriü, quum dixit: Non admittesadulterium.Ego per quicquid eft facri;quicquid prophanum deierare poffum;hoc mihi nunquam véniflein mentenr. Nam hoc per verbum Dei effeciMerttric mus,ra 9:3 wAA45, vromnesadulterz vrbe pellantur,nó ex 4dulte- fineinfigni luparumiftarum contumclia, qua nosabrirumpr? euntes adficiunt.Sed procedit negotium féliciter, omfligatio T^ ses feye pulíz funt. anté omnes pellantur meretrices, gm quas cóftat cum adültetis rerft habere:póft;quae impudenter merent. Ecce quantum ego adulterio faucam. namex przcipuis flagitijs ante omnia deteftor adulterium.Quz vero maioreffe poteftinfamia,quàm fingere quod non folum innocenti homini nociturü fit;fed ctiá caclefti verbo: cui nimirü fe fperauitnonnihil periculrgignere;fi noftre fidei per falfam calumniam detraGum effet.Nos veró gratioresipfi Deo ficri nequimtüs, quàm calumniarum falfarum conftanti tolerantia: Bene vale,&te feruet Chtiftus diu incolumé. Poteris crebró ad nos dareliteras, certioréd; reddere Chrifti, fortunz,cafttüq; omniü.Tiguriomniabene habent, quàm quodFrácica pars;fua quedam agit: quod quidem fétrem, nifi&ipfi Chrifto nocere ftudetent: Ex Tiguro,vi^ zefimo die Decembris;1 522.
IOANNES OECOLAMPADIFS AMBROffo Blarero Fratrifuoan Christo charifffano.
-» ALVTEM.Weré periculo(à eftvita hec,
WE mi Ambrofi:&,vtProphetainqüitanteo3$! culos funtformido,fouea;& laqucüs:vt q
98. terroremeffugerintincidantinfoucam,&
& qui éfouea erepferintretibus illaqueétur.
uorfum

EPISTOLARVM LIBER IIII 8:5 Quorfüumhzc? Erepti fumus diuino beneficio ab impiarum traditionum nugis, priftinzed; libertati reftituti (Gtàmenreftituti fümus:)nunc periculum eft;ne poftcriora prioribus deteriora fiant;fi vel fubfiftimus, velrefgicimus: Tu quidem redté facis, me adhortans vt progtediar. Viciffim& meum officium fuerit, idip(um facerc. Hoc boni confulet.charitas tua. Nam& fratres quidam in hoc me inftigarunt, quitug anima timent: quz adhuc fibi viuere malit, quàm alijs,& ab hominibus: plus quàm à Deo pendeat. Sunt enim qui parüm abeffe credunt, quin te denuo illaquees: quandoquidem cum magno plebis defiderio ad concionandi munus vocaris,non folàüm non detre&aris, fed ad arbitrium Abbatis tui viuere decreueris: cui fiin hoc parete volebas;quid opus erat rumpere illius vincula?In his quz Dei funt, cur confulis alios quàm os Domini? Scio quofdam fimilem modeftiam fe&tatos, valde periclitatos: Quid hoc eft aliud, quàm ante pralium cedere? Vifus itaque dignus es qui admonereris, ne nimio,humilitatis monafticz ftudio, viam regiam defcras:ne decoGor fis dotium, quas in teDominus collocauitampliffimas:de quibus nonignoras,&rationem' rcddendam.Tu fortaffe id quod modcefti folent,eas vel diffimulas, velignoras: fed ignorarenon potes; diffimulate non debesirtfidelitatis reus eris, nifi difpenfes, vbivbi te Dominus vocarit. Cuius efttua in dicendo gratia? cuius in perfuadendo felicitas? cuius integra nominis exiftimatio? cuius iüdicij acrimonia? cuius tam ntultiplex eruditio? Tua?non arbitror: tuafuünt, fed in aliorum vfum tibi concredita. Quis te pius abíoluet, qui fugias, quamnirita armatum AW ceca
fponte

8i4 DD.lo.OEcor. ET Hvr. Zvrw. fponté in medium profilire oportceat.Proinde,; Frater chariffime;noli fraudare nos, noli ciues tuos, noli pios omnes fan&a de te expectatione:fed pare[piritui(propitius tíbi efto)ne huicte opponas:& hancveré candidam& tumultuariam exhortationem ne contempferisuieq;meam hanc.fed multorum credas petitionem, Vale:& quere que Chrifti, vtnobis dete pollicemur. Dafilez, 3.Nouembris.
CLARISSIMAE-ET, NO RIISETATISE ET bouektatis viro DN.M AVR O M5 AEO, 4 féeretis Cb eubiculo Regts Galliarum, Patrona c Domino fno, FOANNES.OEGOLAMPADIVS.:
3 R 4714M&pacemà Chrifto. Beneuolü "Bi tuum in me animum, Maure Clariffime, m4 Vere maximi facio: éóquamuis hunCmez
/ paruitati non deberi(ciam,gaudco tamé i 9x9 Euangcli) fauore conciliatum: vndeiufta zcdamandi datur occafio: Quonomine non mihi foli, fcd& Chriftianis. omnibus addo& angelis omnibus, hominumgq;&angelorum regi Chrifto non potes non cfle gratus. Quem enimnon pudebit Euangelij Chrifti illius neque Chriitum pudcbit.Itaquevteftita fempercommendatiffimum tibi(it Enangelium Iefu. Porro dum hocprecor,opto vt non vulgarem, fed verum Chrifto diícipulum przftes:illumqs folum in his quz anima funt, doctorem agnofcas. Quem fi fubinde audicrisin pe&oretuo, do cebit te,neà Pfeudoprophetarum impofturis decipiare,& dabit vtbonis omnibus perpetuó maneas gratus: tacco interim ineffabilia bona,&veras diuitias, quz illius confuetudine contingent. Excufus e(t dicbus his libellus Demegoriarum noftrarum

EPrsTOEARVM LIBER IIII 8:5 noftrarumin Bpiftolarü Ioannis, quo ferme enchiridion quoddam Chriftianz vitz:cum ad te mitto,vt codem quo me amas nominc; redamari te fon ignores. Diüerfare vel femelin hoc,(i vacat; Twum autemillum in mé animüm prodidit Iacobus fculptor:qui&literas vtíeriberem commendauit;quas non dubifo quin pro humanitate tuà fufcepturus fis humaniter. Vale. Saluü opto'& Menadeum Macrinum; profperariq; in Domino.Bafilez,vltima menfisTulij.
IOANNES BLEGENHAGIFS Ioaumi Oe colampadte.
ma RATIAM&pacemàDeo Patre noftro,& : Domino Iefu Chrifto. Quas gratias agai| mus Dco perIefum C briftuniquod multis varijsqsanodis,& per Scripturas fanctas,& peradnerfarios harum,velint nolint,hodie fuam veritàtém reucllat, non inuenio. Equidem, mi Occolampadijtuas in loannis Epiftolam Homilias ftatim vt audiui nos acccefliffe;precio dato inuitaui;ne velutignotas haberent amici edes: faliitaui,arriferunt:nihilhic iucundi defiderabatur, quod non abundé aderat, initio Huiushouc füfceptionis. Gratulatus fum "i mü verbo Dei, deinde& tibi; Acceffit& Spalatinus er Jllluftriffimi Principis noftri à fecretig, qui fc aiebt nó tanrü à facie eas vidiffe;& miro modo cómédabat.Pergeigiturferüire Ecclefie DeiDominus fittecit, vtquáprimüftaü Efaiá videamus. vbilicuetit per Deü; forfitanfictvt& noftrü tibi videre detur.Saluta quaeío amiternomine meo Pclicanü noftrü,admonés vtnon ceffet ex Hebraicis conferre quz poteft ad fanum Scripturarum
- e T

8:16 pp.Io. OEcor. ET Hvr. Zviw. pturarum intelle&um: quando non paffim multis datum cft, quod ei datum videmus. Mififfem ad vos quedam, ex quibus viderelicet quàm impiü quaternioné premiferit nofter Erafmus, antequam aftruat illud antiquum& penéantiquatü philofophorum& fophiftarum liberum arbitriü,exipfis etiam(fi dijs placet) facris Scripturis: fed veritus fum, ne noftra ftatim vbi in alicnas manus veniffent, ederentur: id quod noluimus, non folüm quod Eraímo bene volumus, quanquam noncoritra Dei veritatem: fed etiam quod eiiufto tra&atuà D.Martino refpondebitur.Bene vale,& cum tua Ecclefia orato pro nobis.Ex Vvitenberga, feria quinta poft Michaelis. 1$24. 10ANNES OECOLAMPADIFS$, FR. tribus in agro Soloturo Euangelium quondam pradicantibus. San ALVTEMin Chrifto. Dilc&i fratres, quü E femper mihi caui, nein vllos imperiü ambiam,velambire videar, quos(ualiberfate gaudere oportct: fa&tum eft; vt fepe à fcribendo, cüm maxime vellem, deterritus fim. Ecce quoties mecumrecogito, quantis agitemini tentationibus hincinde,inceffit& extimulat me vos falutandi,fi non coràm, certé literis, cupido:&impartiendi, quagtulum mihi conceffüm donorum. Rcetrahitautem multo amplius,quod meam fundionem.mihi(ufficere arbitrorin qua&ipfe nondum quod opto, vtficri(oletin rebus humanis, affequor.In hoc tamen confli&u vincit charitas,& confirmat animus bene fibi conícius. Equidem coram Deo loquor: nulli veftrüm oneri,fed omnibus prodeffe cupio:itaque p mihi

EPISTOLARVM LIBER IIII 8:7 mihi annunciatum, poft multas alias tentationes, quibus probamini, per Catabaptiftas, per Papiftas, per ignauos;perq; falfos Fratres: hzc vnz omnium mihi videtur longé: difficillima, quod intervos fcindimini in rein qua minime Oportet,imóin qua charitatem maximé fpe&tatam effe decebat. Sic enim apud nos fama, quod difplicetinitio quibufdam Fratribus, vt conueniatis,& communiter de rebus Ecclefix tradieris: idq; declarant, dümipfinulla ratione ad conuentum adduci poffunt. An/'non hocvnü ad conturbandas res Chrifti ifthic fufficiat? Quid inquam turbandas? nondum enim fundamentaiacta funt. An'non, ne inchoétur regnum Chrifti, hoc fatis impedict?Itaq; mi X.& quotquot Ecclefiam Chrifti fanguine redemptam vnanimiterinftaurare cogitatis, primüm operam date vt conueniatis:& pari ftudio ad ea, quz gloria Chrifti requirit mutuum cohortemini. Quod fi qui funt, quiin tam peticulofis initijs à vobis abhorrent, recedant, vtpote viricharitatis nefcij. Non illi magnifaciendi funt.Sunt enim exijs qui currunt,cüm nemo illos miferit:alioqui breui dilabentur.Infipientia eorum manife(ta erit. Satisvobisefto;quodoptimi quiq; congregamini Nam quiad vulgi plaufum euangelizant,& hominibus placere[tudent,in medio illorum nequaquam erit Chriftus. Non enim funt Chrifti: valeantigiturneque vobis magnaillorum cura fit. Hoc melius habiturz funttes, quo purius conuenitis Non hominum multitudine gcruntur res diuidz fed piorum& fanctorum Spiritu, a&orum virtute incrementum fumunt. Helias vnus erat,& quid non poterat vnus? Igitur firenuunt quidam congregari, conueniant hij faltem, quibus idem
Ff charitatis
Conuentus derebus Ec clefra tracandi.

$818 pp.lo.Oscor.ET Hvr. ZviN, charitatis ftudium,idemq;fan&us zelus. Non tamen hzcícripferim,vtalij temeré omnino contemnantur. fieri enim potefl, vtalij alijs ex caufisimpediantur.Porro Ybiconueneritis, quantocunq; tandem in numero: primo omnium cohortatione opus erit, vt fingulinihil aliud quàm gloriam Chrifti,& regni cius incremétum quzrant. Quod fi vno omnium"confenfu receptum faerit, tum fibijpfi Chriftus nequaquam defuturus eft: nifi forté hypocritz interfint,aliud corde ten&tes,aliud Ore profitentes:& verbis quidem Chriftum, re ipfa autem ventrem fuum querentes. Abfit vt tales vobis contingant, Non critautem admodum magna quazfítio, de quatamennon parum periculi timendum, fineglecta Rituum C£nexit. De ceremonijs enim coena Dorinicm agetur, pa demini- cas eere omittetis,& vix(ine maximo offendicülo-In im diner hac, quibufdam placet ritus Tigurinorum, alijs Beri nenfíium,alijs nofter: hoc eft, Bafilienfium. Nobis fané bene conuenit cum Tigurinis& Bernatibus; etiam(i diuerfo ritu vtimur.Nos vbi Ecclefias reformare incoepimus ,fpectauimus, quid'nam magis vtile plebi infirmz, citra veritatis iacturam, quid ferre poflint tencriores. Atillud nobis curafuit,licet non conueniremus cum Tigurinis vel Árgentinenfibus ,vt falua cum extcris charitate, nos qui ciufdem ciuitatis ac dominationi vnifubditi,etiam eodem ritu vteremur:contemptisinterim infigniter Papiftis,& alijs, veritatis hoftibus. Laus Deo, inclero Dafilienfium magna eft concordia. Res Bernenfium& Tigurinorum in eo ftatu nunc funt, vtlicet parüm varientin ceremonijs perEcclefias hincinde, nihilincommodare queant. Vcftranuncrato alitez habet. Nihil auté contultius cffe poteft,quàm vtin

EPISTOLARVM LIBER IIIL Sro ^wtin vnam quandam formulam concedatis. Quamuis no$non lateat, alijs Zuinglium, alijs Oecolampadium fordere: atqui nos amicifumus,& fuimus femper:& nemo gratificatur nobis, quiin domo Dei propternos diffidium feminat. Non patiuntur res veftrz, vt inritibus diueríi nunc fitis, quandoquidem X aliz fecta inter vos effeaudiuntur: vtlicet parum momenti fitin varictate ceremoniarum apud fpirituales, apud cos tamen, in quibus non eft tantum charitatis ftudium, fi teli&tisijs que arrident plerifque,nouam& fingularem quandam viam ingrediantur, necefle erit vtinde fimultatibus anfa porrigatur.Fatemur effe quiddam, quod in coena variare licet: vtpote fevellemus pro pane cafeum; pro vinolac populo obtrudere.Item fi myfteriü ipfum variemus,& ex memoria facrificium conftituamus:velnegemus Chriftum illum effe; qui pronobis €ft paffus ac fatisfecit.Item fi ex commtni coena.priuatà faciamus:&fi quid tale eft, quodin ipfam fubftantia coenz peccet. Porró in fecundarijs curiofiores effe, nó tàm religio quàm fuperftitio eft. Etfi quis putat; modir qué Greci feruant,& cuius Dionyfius meminit,ita effe praeceptum, vtfi quis aliquid ex eo pratermittat,iant non fumet coenam Dominicam. Vel fi cui ita noftra ordinatio arridet, vt neceffariam plané putet: ci nimirumnecquid Chriftus requirit, nec quid Chriftiana libertas permittit, nec quantum charitati permiffum eft, fatis perfpicuum eft. Sciebamus& nos alias rationes, & quid Armeni, quid Grzci; quid Tigurini in vfu habeant:fed cum fratrum confenfu caufam, prout fpiritus ferebat, moderabamur. Nolumus vosin noftram omnino trahere ceremoniarum obíernantiam:neq; ad Ti^ If: gurinos,
NIS

8:0 DD.Io. OECOL. ET HvL. ZVIN. gutinos, neq; Bernates mittere: fed vobis nihil vtilius conformitate quadam: Etfi quidem vicinis eritis conformes, multo vtilius fuerit; ad caucndam oftentationem ,adobuiarndumaduerfariorum furori: quàm fi ritum quédam exoticum,& àquibus plané abhorrcetur, affumatis.Nunquid pietas eft in aurco velinligneo poculo,& exargentea velvitrea patena myftica fymbola recipiaut porrigi? Nunquid. Chriftus magis fedentes, velftantes,vel genu fle&entes refpicit?Nunquid minus hábetqui fua, vel aliena manu recipit Sacramenta? O* noftram miferiam, fi in tam calamitofis temporibus, poftquam tam claré lux Euangelij prodijtadeó elemétisferuimus,& libertatis noftre obliuifcimur, quomodoilla vtenda in proximorum vtilitatem. Profedtó vbi vel peroftentationem fingularis. ritus quzritur;& recediturà fratrum communiratione, ytilius foretinterim coena deftitui. Itaq; fi dederit Dominus vobis conuenirc;& deritu fernádi coenam mentio inciderit: quia fübijfdem agitur dominis; quafi vnam diocefimconSacramen-(tituitis. Date oro operam ne fitin vobis varietas. Setorum 601- cundo cauebitis omhino,nein contemptum veniant
tenpU5- SAcrameta: quod etiam ipfumgrauiffimum periculum cft. Nunquam vnitas conftabit, vbivnitatis paruipenduntur fymbola; Tertió talem ritum vnanimiter affuEucari: mite, quo paffionem Domini potiffimüm celebretis;.
fis pu.& mortem cius gloriofé annuncictis. Quod fi feceritis,idem fucritvobis, fiue vos Tigutinis, fiue Bernatibus, fiue nobis coniunxeritis. Quod fi veró inter vos concordiam neglexcritis,non video qualem erga nos feruaturi fitis. Optarim modis omnibus, animis effe coniund&iffimis,&idipfum quoque alijs declarari: qu
res,
————n——Ó

EPISTOLARYM LIBER ITIL| 821 resnimirum multó gratiffima futura erit Chrifto.Vnde dile&tiffimi fratres,& fcribere vobis minimé veritus fum.Vos;que candido animo fcripta funt,oro bene interpretemini: Et quod Chrifto honorificum, quodque nobis magis vtile cft,& charitatem magis fouct,diligitc. Valete:: Bafileg; Vigcefimotertio Martij; Millefimo quingentefimo tricefimoprim o.
cAVGFSTINO MARIO IOA:Nues Oecolampadirh. KR A77A4M& pacem à Chrifto vnico przceptore noftro.Equidem mi Frater, tametfi * neque nomen tuum mihi cognitum fit;pro ^) meain pios declamatores, verbi; difpen^"&toresobferuantia, neutiquam intermififemu heri tibi occurriffem falutaturus,& charitatis aliquod fpecimen exhibiturus:vel tuz charitatis au.diengmonita, vel fiquid Dominus dediffct, tibi communicaturus. Verüm cüm non ignorem, quàm malé quibufdam mea confuetudo cedat, propter aduerfariorumimpotentiffimam acatrociffimam& infatiabilem inuidiam: quod coràm przfens maluiffem(néque enim indignum id mei officij fcio) faltem per literas, quz abíentium vice fungi ex munere fuo folent; agam. Gratulor fané tuo aduentu: fpes enim eft, quodc concorditer nobifcum Chriftum ipfiffimum fis annunciaturus, Czterüm cüm id ficrinequeat inoffenfis multis, qui Chriftü vel ndn. recipiunt, vel amandant: expectandinimirum erunt,qui nos committere ftudebunt,id quod fuerit veriffimé diffoluerc.Peculiariter enim huic morbo ciuitas hzc obnoxia cftjin füuum maximum malum,& iniadurà Euangclici prouentus nó paruá: nam ff; dum

922 DD.Ilo.OECOL.ET Hv£. Zv1N. dum fuis quifqy tudent& dogmatibus& dogmati(tis, fitvt quod verum fitminus perfpiciát:cuiusreidolendas tragoedias referre poffem.Atqui noftrüm fucrit,Satana artes prafentiícere,&impofturis illis nullum relinquerclocum: ne ad contentiones, yarictatemq; doGunz delabamur,vnde Chriftum fcindiplebemd; petfundari contingat. Quinimó dandaopera, vtin ynitatem plebs fciffaredea;& morbum fuum agnofcens refipifcat. Polliceor tibi,enego primus, quicquid à Chriftiano fratre poterit exigi: charitatem, operam ,obfequium ,atqyadeo memctipfum, fiquidem redàin docendo Chrifto perrexeris. Oroaut&, vttu viciffim ,idd; non dubito te facturü, idipfum non negligas. Scis aute mi Frater, omnia quacungq; orta fuerunt diflidia, fnam. , hincfümpfiffe originem;quód puritas verbi non fucrit schifmat ob(eruata. Quid Phari(zos ab Apoftolis diremit? non7S.— nequod traditionibus Patrum primas dederint,&iuftitias hominum íedati, eam qua Dei ef reliquerune? Quidtothzreíes inuexit& Pfeudoprophetas? nónne fupramodum quidem philofophorum ingenia arriferunt,contemptibileq; vifum eft verbum crucis? Idem & nobis periculum imminet,fi ad latum vnguem(vt aiunt)à pra'fcriptis canonibus difcefferimus.Facilé cocordes crimus,(i vno animg gloriam Patris,que fcopus Scripture eft Scriptura, per Chrifti interpretationem quaficrifep.— mus.Atnullapax nullus fru&us, nullain Chrifto laus fperatur, fi Diuina humanis commifcere coeperimus. Hortor igitur tefponte currentem, mi Frater, vt hunc Dco honoré(emper des,negdverbo cius babeasantiquius;imo nihil przterillud admittas. Qui enim loquiturnloquatur Dci eloquia;yt Apoftolorum vertex ii At,

EsrsTOLARVM LrBER IIIL. 825 bat. Non deerufittibi, ficutomnibus miniftris Chrift, quiobfiftant: Mandus enim dolebit regnü fuum perire:ringetur diabolus; poteftatem faam]labefa&ari fpe&ans.At conftantia;patientia, longanimitatc opus effe ijsnofti, qui eóloci confcendunt, quótununc: vtinà& diu& feliciter perfeüeres. Porró in mültis verbi finceri tas neceffaria crit,vt cóftetconcordia. Ego quidá citra arrogantiam dixerim(nam Dei donum fatebor) fatis fció me hoc fere triennio nihil docuiffe,quod non verbo Chtifti queam defendere: rationem; mez doarinx reddere femper paratus fui,& vfq; in hunc diem nihil magis cupio, quàm vt cum his conferam, qui etiam noftri maxime funt aduerfarij. Similiterfunt, qua per me innouata& attentatà funt, co modo fünt fada vt Citra bonam confcientià fecus fieri non debuerint. Et quorfum heciHabebis fcio itritantes,fi permiferisillos tuis moribus abuti, qui vrgeantvt liberiori fermonein nos,tanquam nouitatum do&ores inuchas, vel(altem fcommatis& falibusinquietes, quibus fi parucris vel in minimo;cogita ipfe quid mihi,&alijs dolétibusfuos labores difperdi, bened; virefcerntia malé conturbari, fa&o fit opus: Nam fitibi tale quid eueniret, putásne zelum, fi quidem eo ferüeres, poffe continere fe, quin crüpatz& folito gladio verbi vindicet,quod extorqueri cognofcit? Ad amicitiam propenfiflimi fümus.Maximé quidem Patri coclefti vnicé probatur-charitas: at interim femper fpe&tandum,ne infideles, timidi, mutid;inueniamur. Oro igitur, ne illis aurem facilé przbeas. Quódfi omnino quidpiam te angit,conueni me,velliteitis vel coràm.Etfi tanc non fatisfecero tibi;idd; diuinis Scripturis. no inucneris pró Chrifti glorialaboriFf 4 tem:

| | | :
8:4, DD. Ilo. OECOL. ET HVL, ZVIN. tem: fi videris cum Madianitide(corto: hoc eft; extra. nea do&rina populo Dei pernitiofa: agito Phinees al. terum,&neparcas:tantü neimiteris illos, qui codemnantinauditos: quod etiam apud Scythas iniquiffimü, &vtita dicamyin ipfo tartaro.Ipfe fané hanc regulá feruabo;nifi colloquium noftrum abhorreas, vt plerique, quod auertat Chriftus: nà fi ad eam traherere inhümanitaté,non poffes mihi imputare, fi& te defpicerem.Id ctiam pro fouenda pace faciet, nelinguarum dorum defpicias, ficubiinre contentiofa incidat nodus: nam & omnis Ecclefia Dei fe itahumiliat,vt non dedigneturoriginalia exemplaria cófulere:id quod& in hefterno fermone facere potuiffes, quando plus arrifit, Ipfa conteret caput tuum: quod nonidcirco adfcro, vt tibi molcftus fim:neq; enim me offendit,fed in tepore monuerim.Neq; enim paru fuerit illud contemnerc,quo contempto omnis errorum illuuies promanauit. Habes,mi Frater;fraterni animi cádidam pollicitationem: qnam, precor, boni confülas,& Chriftiané:me enim ncutiquam habebis antagoniftam, fed amicum,& fuci expertem fratrem: fi pro veritate, quz ex arcanis facris deprompta,commilito fueris.Hoc enim per Chriftum, quem przdicandum fufcepifti, à te requiro: refporidebisq; voto,opinor.huic meo,quod fcis pium.Precor vt Dominusingreffüi tuo benedicat,& gloria Chrifti per tenon minuatur,fedcrefcat: Amen.4.^^ Decemb.Anno Domini, 1515. VENE

BPISTOLARVM LIBER.]IIL 9855 VFENERABILIDOMINO.D. AVGFflino Mario Suffraganeo Frifingenfi, Gratiam (pacem à Deopatre, per Iefam Chrütum. $8 ODIE incommune confulturi de hisque d ad vtilitatem animarum per Chriftum có*3 y? miffarum pertinere vifafunt, comperimus $7 id,quodiamlongo tempore fuit,ctiam ho.* dieetfe caufz Euangelij, concordia huius ciuitatis, ac plurimorü(aluti offendiculü non mediocre:nempe, Chriftum hic nondum vnanimiter,& abíq; Ecclefiaftarü diffidijs predicari: quod non dubitamus cü plebem ,tum Senatum pertzdere. Ob quá enimaliam caufam fandtüs& Spiritu fan&o profe&ü mandatum;de verbo Dei puré annunciando;honeftiffimus Senatus toties ac tam anxié nobiscommendauit,& quare tantü pecunie in Badenfi conuentu infümpfit: quàm vt declaret nihil fibi gratius contingere, quàm vtvnoore Chriftum ad«dificationem plebisannunciemus? Quidita plebem turbat,&inquietat; quàm quod diuerfis vijs ingredi nos fufpicatur? Adamantinum pectus habet, quemnon miferet Ecclefiz periclitantis caufa.Inutilis& mala fidei feruus eft; qui ad tantamiac&uram vel dormitat fecurus, vel vigilat ridens. Etidcirco nos officij noftri effe duximus,vt nihil,quod adfouendam concordiam fpe&et; fiue conniuendü, fiue condonandum, fiue füpplicandum fitiintermittamus:vthuic diffidiorum malo quàm primum occurramus.Speramus auté& tuam paternitatem reuerendá, piz fyncereqdue dó&rinz Chrifti tam addictam, vt in hoclibenter nobifcum confenfurafit. Egit fuperhac Ff 5; reanno

826 pD.TIo. OECOL. ET HYL.ZVIN: rc anno füperiore cum reuerenda paternitate tua Occolampadius; amicis literis, in cuius feritentia nos omncs eramus,&fumus: vtfiquis à nobis pofcatde do&rina noftraration£, parati reddamus,& meliora p verbum Dei docentes manfuete audiamus. Quz quàtumapud tuam reuerendi paternitatem valuerint;nüc miffum facimus. Spes eft vel nunc tandem non dedienaturam, benigné ac amicé dc hijs, quz Chrifti(unt, 9VAMPRIMFMidficti pote(b nobifcü tractare(qui primüm diximus.) Res enim animarum, longas moras non ferunt:znam funt quedam, ead; non contemnéda, quzin fermonibus tuis,fusq; deq; ver(as:nobis autem nondum probata,neq; verifimilia, de quibus perScriptutas facras à tua reuerenda paternitate plenius edoceri vellemus: maxime de autoritate Ecclefiz,&iudicio Scripturejin quibus cardo controuer(iz verfatur, & erroribus multis ianua aperiti poffet.Sané nos Scripturis edocti&admoniti,longe aliter docemus.Cetcrüm boni confulat tua manfüetudo hancnoftram petitionem:neq; enim hac laceffendi,vel irritandianimo fcribuntur.fed augmentum gloriz Chrifti,& pacis publice videre cupimus. Adhortaturité nos Senatufcófultum, quo cauctür vtfi quisin alterius concione aliquid defideret,quod minus fatisfaciat: alterum requirat:& ipfumiille ex Scripturis amice inftruat. Eaenim proxima& ad veritaté cognoícendam,& concordiam feruandà via eft. Tam equam Legem,;ne Turca quideni iure detredaret:& quifquis detredat,doGtrinam fuam, tanquam lucifuga,fufpeétam reddit: quanto magis de tuareüeréda paternitate prefüminius, quód precibus noftris nó fit refragatura, fed vel fcriptis,vcl collo gio facilem

EPISTOLARVM LIBER ÍIIL 9827 facilem fcíe exhibitura:nihil enim minus veremur,quá harum precum rcpulfam: quandoquidem non alia quàm quz pacis& glorie Dei funt,querimus.At fi nullumreíponfum equum referimus, orabimus& Chri(tum Domin, vt& pofthacea quzin gloriam cius;citra perfonarum refpe&um libere docerepoffimus:& itanos gcramus, vtncmo nos negledz charitatis iure rcdarguerit. Valeatin Chrifto tua teuerenda paternitas.Datz die quarto Decembris. Anno 1 5 2 6.
IOANNES OECOLAMPAJODIFS Simoni Gryn«o Gracarum literarum profefforace. pietate C dociris -A4 celebri.
| ALFTE M in Chrifto. Quz fuperioribus | diebus hic acciderint, Grynze doüiflime; y quum totus orbis norit,ociofum foretloZ! quaculis literis tibi obtundere?;6.Alj Bes eiv vtcungsinterpretentur, equidem fine numine Patris coeleftis minime cueniffe, certus fum; ita enim arcano ac miro confilio res humanas temperat, vtcuras noftras parüm frügiferas,& cogitationes infi pientes,fua(apiétia declaret: impoffibilia poffibilia facit:& quorundam temeritatce;operi pulcherrimo viany ftcuit.Diu,& no fine fcadalo,inter Ecclefiaftas corrixatum eft:nunc vno ore docetur Chriftus. Ecclefieintra moenia fciffz erant, nunc coniunguntur: idola paffim. proftabant, nunc cü cultu fuo in cineres& voragines terre conciderunt:znimirum à facie formidinis aduentus Domini. Gymnafium literarium negligebatur,nüc illud non modo inftaurarc, fed nobilitare cogitamus, cupientes cum pietate bonas plantariliteras. Atque ob cam

82:8 pnp.Io.OEcor. ET HvE;,ZvrN, obeamcaufam, bonos eruditosque viros, quotquot alere poterimus,;aduocamus;inuitamus que:iuftis etiá fumptibus neutiquá paríuri, fed dignis ftipendijsincitaturi. Porró quoniá per amicos cognouimus,quo pa&o ifticres ttüiz habeant,& quàm nonabhorreatà fynceritate fidei animus tuus, quz plerifque conceffa non eft: vnde fpei quippiam eft, te quoque induci poffe, vt huc migres,profeffione Grzcarum literarü fun&urus. Quod muneris hicobire finon detra&abis, dabimus operam, vtnon poenitendo falario hicagere queas,& ampliore quàm vlli profefforum ha&enus noftri numeraruntiitatnim mihi de beneuolentia Senatus perfuadeo. Tribunus plebis, nüc primariz in hac vrbe autoritatisjanteannum cü legatum ciuitatis noftrz apud Principem veftrü ageretmorü tuorü fuauitate, fermonis comitate, ac boni nominis fragrantia, adeo bené erga te affici coepit, vt nihil non quod honceflté poterit, tuo nomino, in tui gratia fa&urus fit. Te egim(vt pios omnes)amat ac obferuat.etià defiderat:eoq; cófcio tibi fcribo,& per fratres Argentin&íes fcribi curaui: beatos nos exiftimans.fi te collegá habituri fimus. Quàm vcliemtibi commodüacintegrü effe ifthinc foluere;& huécaduolarc.Equidem tametfi minimz frugishomo fim.fi nobis contingeres, nihilomitteré officiorü.que Bafiles ab amiciffimo expectantur. Multa fané hic commoda law. habiturus effes.: Coelum falubre, vrbs ainoena plebs nunc per Chriftü pacis ftudiofior, ac fimplicitatis obfcruantior: Typographorum ad manü prompta facilitas,loci claritudo: nee dubito quin filaboris non pigeatinobilium adolefcentulorum cateruá breui colle&urus fis,é quibus non parü tibi vtilitatis. Habuithoc perpetuó

EPISTOLARVM. LIBER[IIL. 829 perpetuo Dafilea, vt doas gratiffima fucrit ciuitas. Quid putas Erafmü hic detinet: inueniffetfané& alibi tocorda typographos. At quid te moror multis? Siliberum tibi elt Heydelbergam relinquere,& animus huc migrandi, quamprimü v el ipfe veni, velliteris tuis fpem aduentus tui nobis facias:& tum de fipendio.de laboribus ,deque habitaculo tractaturi fumus: fin minustibianimo fedet,& addi&us cs tuis,ne fit grauc humanitati tuz, ctiamidipfum fignificare nobis, vt dealio cogitemus: nam expe&abimus quid tu refponfurus fis. Quodobíecro mox facias: poteris fané per Argentinentes,etiam nullo fumptu, certiores nos reddcre. Ignofces autem audacie mez, quod hoc mihi permitto,vttantaabs te petere audeam. Verum excufàbit me facilé apud tuam finceritatem, pietas animi tui;qui vtcandidus eít;non poterit non interpretari in bonam parté,quodin gloriam tuam, citra omné fraudem agitur.Bene Valemi Simon, venique ftatim: vel quid expe&andum nobis, peritenis indica. Bafilez, pridie CalApril.Anno 1 529. SIMON GRINAEFS IOANNI Occolampadto fua. S. EC RIBITadmelacobus Bedrotus PluE denrinus, Argentineriis profeffor,amicus e| meus, datum fibi à Bucero negocium, vt »j certioremrme reddat;conditionem mihi à Lámu.* Dafilienfibusofferri, Grace iftic przlegediiberalem: neq; condu&uros alium, nifi nolim ego: ftudium denique illorum erga me vchementer przdicans, monetvt quàm ocyflime, quid facere cogitem, xcícribam. Equidé, quanquam fumma Bedroto apud mefides

ban!
8:0 Db.Io. OECOL. ET Hvt.ZvrN.,
me fides eft, füumma ctiàám inter meos amicos autoritas, vt neq; de iftis promiffis quicquam dubitem, neq; coómunicarcilli meá fententiam veréar tamé eam omnem tibi,quàmilli exponere, vifum eft effe comodius, nelongiüs ea vel tibi,velipfi Senatui foret exaalijs alijsque perueftigida:fimuld; Bedrotus meus,& Bucerus, &tüipfe quoq; laborehoctoto exoneraremini. Erit id eo facilius, quod alioqui ícripturus ad te neceffarió fueram:& z&&yaeistos, quod dudü facere( nimis fortaífe magnificó) promifi, meam tibi cogitationé femel vniuerfam effufurus. Nam illa mihi fententia poftquá femelinfedit,)non folüm non commota ab aduerfarijs eft.fed magis magisq; placet:adeó profe&to, vt qui mihi temperaüerim ha&enus, nequis me duce eam fequeretur| quod etiam epiftola ad te fcripta caui, iam pofthac illam profiteri non dubitem.Chriftus Iefus faxit, vtne vos viciffe, fed veritas videatur, ac vtin humilitate timoreq; Domini fapiamus. Denatura humana, quod feribis, corporis dimenfionumq; rationem obtinere,cupio vt eum locum vrídique firmiffimé habeas communitum,vt conícientiz etiam fuper cam Petram inzdificare tutó poffint. Nam cetera omnia confiftüt: caer, quod& wem Gela. Xoyyo 2e Oro, ómnem prorfus apud me fidemin hac caufa amittunt.$ed.de his fatis:nam fcribamaliàs. Confilium vrbis veftra de fcholainftauranda vt veheméter probo, ficdeme fum vehementer dubius: Chriftum voco teftem,nonaliter me tecum de rebus omnibus deliberaturum, quàm mecum foleo ipfe. Primü omnium, quaquam iftud tenuius fortaffis eft,quàm vtratíonem habeat vllam, tamen confiderandum effe puto, Vxori, focrui; affinibus haec cft

|
EPISTOLARVM LIBER IIIL 85: hzceft Patria: quorum fortuna quanquam ita cft vt ir me rcípiciattamen nefcio quopaco folatio mihi funt multo maximo,& cgo illis(nifi fallor) maiori: videbor Patriam,parentcs rclinqucrecgo,ifti filium. Verüm vt hzcextranegocium funt.ficminus me mouet. In meis viribus,in mco ingénio cardo omnis vertitur.Greca fic didici, vt aliud femper egerim: fi quis exigat vt Grece loquar, Scythicamà me linguam exiget:fcribere nunquam tentaui. Intelligo qualego fortaffis magna parteomnia, fed nonfineconatu&labore. Summarerü quàm verborum aut linguz peritior effe, haberique ftudui femper: neq; eius me confilij dum poenituit. At qui hoc pado eft animatus,vix linguam rc&é docebit. Acceditillud, quod atas meaiam huiufimodi eft, qua abhorrere propemodum à docendoincipit. Videtur enim omnino genus hoctotum profitendi fuam quàdam habere aetatem, dum oftentatio& contentionis calorviget: fuprà quicquid eft; certum amat, folidumQue ftudium,&rerum cognitione grauiore folatium quzrit. Exceffi egoiam annum tricefimumquartum, miferdj; mihi videri incipio, nugis pofthac fifitopera collocanda: quanquam nugz fortaffis(unt, ctiam feria quibus occupamur.Verüm tci familiaris neceffitas, illa fumma, cogit quantumlibet infimatem conditionem T ntare. Atquc vtintelligas nonita pridem captü hocnfihi defcrendz profeflionis huius confilium libros Galenidudum omnes comparaui,&in Ariftotelicis de natura librisitaiam aliquandiu fui occupatus, ytquiíerió medicinam fequi,&vitam omnemin pulcherrima rerumillarü cognitione traducere decreueiun;noquafus gratia,Dcus nouit(fic enim de pectore
meo

832 pD.Io. OECOL. ET HYL. ZVIN. mco folum teftari poffüm) fed quia grauis illa profitendiratio, fpolchad, effe videbatur,& maior omnino quàm cui diu ptacffepoffem:& hoc ftudium fimul &pium,& multis vtile futurum,&ad vitam reliquam fuftihendam fatis idoneuni putaui: tum ad igenij mei rationem proximé accedens: natura enim fcruptlofiore& exa&a rerum cognitione gaudeo,& quz ab oftenratjone quàm longiffimé abfit. Ad eam rem flurimum educatio illa ruftica,&fortune tenuitas fecit. Iftucigitur dum animo voluo, relinquere meam illam conditionem cogitabam,&in ittis Comitijs quarerc Patronum aliquem,qui mea mihi ftudia trien nium faltem foueret,aléretd;.Sperabi hoc pa&to.imó polliceri poffem, minime protritam vulgaremd; rcrum medicarum cognitionem indipifci. Multum refert, quote feratingeniü. Sed dum Patronü circumfpicio,& mei forteminomnes euentus libro, incredibile eft, quàm mc omnis deliberatio hechabueritancipitem. Facit primum€&yze4ces mihi non amplius diffimulanda fententia, vtlocum tutum inter noftrates; quod equidem fciam, nullum habeàa:& vt diffimulare illà poffim,& me ferre Princeps aliquis poffit(quod vrrunque tamen videoimpoffibile) tamen aula terret, extra quà regreffus quàm ingreffus ett difficilior. Neque vero fimul& efficere quod volo,& conditioni prifting preeffe poffumitafinytPatrono habeaopus:&tamenvel qui me ferre, vel qu& ego poffinyvideo neminem: quà calamitatem Chrifti do&trinz dcbemus,qua nos vndique(Dco gratia)vel cijcit,vel certe excludit. Intelligis ingenium, intelligis animi voluntatem& confilium. Iamillud ef quod mirifice mihi ad vos migraturo obftabit;

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 855 ftabit: Excitandum de nouo ftudium magna nouz Ícholz. exfpe&atio, grauis corum qui vrbe vcl pulfi funt, velfponté veítro confilio offenfi difcefferuntinuidiaomniain meincumbent. Facitetiam periculofa interipfos Heluctios diffenfio:que quidem ommaia cademilla animi conftantia ferédaeffe, quatu tuam fers conditionemyjntelligo, fi vllain meiftas ad residonea fit facultas. Experior quotidie meas vires,minus quotidic((ic me Deus amet) reperio, quàmfperabam ipfe, quàm tribuantamici. Ánimo concutior, quoties ad przlegendum acceffi.Sunt hzcinilla parte.Nunc vide quz fintin altcra.Primii omnium effe,vbi verbo Dei fit locus, percupio effugere Pharifzorum confuetudinem vellem,effe tecum vellemjnifta vrbe vellem:in ea gente, que eadem& humaniffima,& fortiffima femper fuit:tneque me vlla res moraretur,nifi me mei ingcnij tenuitas,& toties periclitate vires fuaderent, vt ab hocmuneremihi temperarem,ad ftudiü priuatü quod me alerct defle&eré. Hzc ego nec lucri, necliberalitatis veftrztentádz gratiaícribo: fic mihi Chriftus teftis eft.Sed vttuo confilio vterer:cuirem omnem ita committam,vt quicquid tu ftatuas, id ego quantum omnino licet, fim maxime fecuturus: quod(i mihi, literis,
fibi, veftra Refpub. velit bene confultum, fic ego
cenfeo, vtà tuo confilio nufquam defle&at. Vale. Heydelberga, Cal. Aprilib. 29.
Gg I0 AN.

854 pb.Io. OECOoL.ET Hvr. ZviN, IOANNES OECOLAMPADIFS S$Imoni Grynao Graecarum literarum profejfori
Heydelbergenfipercharo amo.
4 RATZIA& paxà Chrifto. Le&is quam dili2 centiffimé literis tuis, Grynae dulciflime, * quantum exhilaratus fim, quantum gctticJ^ rim.dicere non poffum: fpero enim Deunz aliqua ex parte votis meis refpondere, vt propediem ad nos migres.Nam dum cófcero;hinc qux te abfterrent,&inde quate inuitant: multó ampliüs momenti in his video fi tum, quz te nobis ftatuant, quàmin his quzà nobis abftrahant.Gaudco ante omnia,animo te prdito ad diuini vocationem tam facilé fequaci,vt nec Patric fines,nec parentü ac amicorü cófaetudiné(pe&es, morariue te finas.(i quó vocetDominus plané fpes eft; huc tejillo potiffimüiubente, accer(iri. Quz enim certior vocatio, vt quàm fi illuc, vbi fuà gloriam,.plurimorumq; vtilitaté per tepromoucat, inuiteris? Minimé auté dubito, vtapud exteras natio ncs vrbs hec clariffima eft,& primarij nominis, libera item;& Chrifto addi&iffima:ita fi tuo in ca officio funé&urus fis, hinc veritatis puritatem ad multos vbere cü fructu'dimanaturam: eft enimnon nihibcandelam fupercandclabrum cóftitui. Nolim autem te tibijpfi terrori effe,evtimmodica modeftiaanimum tuum fic deijcias,quafi huic prouincie impar fit. Permitte hocimeo & amicorumiudicio,qui nonignorant,quid& quantü àteexpc&ant. Siin te erramus, noftro periculo erremus.Grace cupimus vt przlegas,noniniungemus tibi ad Athenas delicataslegationé:& proinde haud opus eft vt cau(eris, quod facis. Neq; molct&um ellc debet,
quod

EPISTOLARYVM. LIBER ITIL.. 855 quod adhucad annos aliquotpauculos in tua pro fetfionc ver(andum: quam nos nonfordidam, fedlongé honcftiffimam vtiliffimamq; effe arbitramur, etiamfi incaconfenefcendum fit: tametfi necifte animus noftereft; vtin piftrinum perpetuum te mittere velimus. Vteremurauté Opera tua, donec ex te alia planta felix pullület,cui lampadem tradas,quzque feliciter fuccedattüccnim rci Medicz idoneus futurus-effes profeffor, vcl Galenum,vel Hippocratem;velalium infignem ad Grzcam veritatem cüiudicio prele&urus:itaenim cam profeflionem inftitui defideramus. Vide an'non & hac ratione,tuo inftituto magis confulatur, quàm fi Patronus priuatus quifpiam obtingat: quem tamen «gré comperics, quz nunc potentium in bonaingeniafouenda iniquitas. Minus veró te dctincat s alicnum,fi quod contraxifti. Loquutus enim fum ea de re Tribuno plebis, viro cordatiffimo& pientiffimo: qui mihi dchis fcifcitanti Kk admonenti,refpondit: etiam fi floreni6o.vcl 70. tuo nomine dinumerandi fint, vtà creditoribus libercris, ciuitatemnoftram non negatue ram.Imó hoc tibi certo polliceri poflum, fi huc migraucris:& deinde honeftum falarium,vt cum vxore agere poffiscommodé:vttaccam commodum,quod ex cóui&toribus accedere poteft. Deindenon grauct, quod quidam hinc migraucrint:nifi fallor,breui poenitudine ducentur nó parua:nos illis carerc poterimus. Marius & Pcelargus, autores malorum.& tumultuum,vt aperti hoftes Euangelij abfunt:de quibus vindicauit me Dominus,cui vltionem permifi. Glareanus ctiafnipfe pnaledicentie morbo obnoxius, abferis quàm praens Vtilior erit. Quod(i&alij abfcedantmaleuoli,tanto comGg 2 modius

856 DD.Io. OECOL, ET HVL.ZvIN. modius habebit corpus,fi vlcera purulentiam omnem excreucrint. Nemo hinc vi exa&us eft: fed quoniam Chriftü hic regnare dolent, alibi degere malunt. Abiturus eft€ Erafmus: id fa&urus nimirum in gratiam Principum, quibus deuin&tus eft: fed non perpetuo abcritvtopinor Vcrümin illos nonréfpicimus,quandoquidem'Academiam nouam& feliciorem meditamur.Praterea hon tibi foliincumbentlabores omnes: nam&alios collegas in numeroiufto inftituemus. Vtinamautem nunc adeffes,&bonos viros indicarcs, quostibiadiungeremus. Heluetios inter fe diffidere, prorfus periculo caret: potentiífimz ciuitates confoederatz funt ad tuendam Euangelij gloriam: quz repugnant pauciores funt'& longe inferiores: agiturque apudillas non tàm plebisin Euangelium odio, quàm Oligarcharü tyrannide, quz poenam certo luct, vbi fe aperte Deo oppofucrint.- Itaque nihil video.mi Grynzc,quodte morari debet: imó omnia tc potiüs cxtimulare debent,vtoblati conditioné non refpuas. Aceingereigitur ad iter: fpero enim vbi veneris, pro fententiaanimi tui ceffuraomnia. Quodfi omninonon licet fac vt&idipfumquamprimü fignifices. Decateris coràmloquemur,fi Deus'volet.Is tibi angelos fuos corhites adiungat.Vale:Bafilez,11.Aprilis. Salutabis exme Martinü Erechthum;cui plurimü gratulor, quod Vimz Chriftà pi&doGurus eft: cui fiad nos migrandi fuiffet animus, profpexiffem ctiam dcloco opportuno.terumrogoó, nePenelopes tclamtexas.. AfcenfuIu$, OIO, itarcstuas componito, vtfirespoftulet,per nuncium expedire cetera,& fingulaaduehere queas. Scisenim prater alias difficultatcs,, itinera veritatis amicis

BPrTOLARVM LIBER IIIL. 857
smicis minus tuta. Atqui Chriftus deducet, actuebitur
fuos. Iterum vale cum vxore,& omnibus.amicis. Nihil decedet exhis.quorum tibi(pem facio.
IOANNES.OECOLAMPADIFS Conrado SomioV lmenfium Eccleftasta.
SER RATIA&paxàChrifto.Fraterin Chrifto dile&e,tuz ad me,&ad confanguinceum za litere, vixnupcrmihiredditz funt: quauis 1 KS autem citiusadueniffent, non tamen fatis ? maturéaffuiffent. Nam ante multos menfestuus illc hincabierat;vtà magiftro,cui f(eruierat,minifter meus intellexit. Vbi veró nuncagat,nobisincertum eft:& propterea epiftolam,qua ad illum ,remitto. FortaffisDominus illum ad tanta, ac tam pia amicorü defideria,propediem reducet domum. Res noftra hic eodemferé modo fehabent femper: hoc cftin perpetuo cofifliduagendum nobis cum, Antichrifli przconibus. Tandem(opinor) tedebit plebem, quod eius bonitate altera pars fic abutitur:& Senatum vrgebit, quo finisimponaturhis perniciofiffimis cotrouerfijs. Oratu Dominum, vt quamprimum fiat. Sunt qui certóaffirment,Suffraganeum:(de Marioloquor,& ab Epifcopo& à Capitulo dimiffum: quandoquid& ampliffimo ftipendio acceffionem ficti petijt:mihi tamen nó omnino perfuafur eft. Credo autem, quód perpetuó me& illum Bafileaferre poffit minime. Caterüm de Melanchthone ne verbum quidem audiui,quamuis in nundinis Francofordinis per epiftolá eum monuerim, vt cü fuis ageret;noftra mclius refpicerent. Egiautem id quá potui modcíté. At neceffe eftvt furere finamus & Gg 53 cos,

858 pp.lo, OECOL. ET HYL.ZvVIN; cos,qui femel omnem exuerunt humanitatem. Eccij impudentiffimuslibcllus contra Bernenfium difputationem, à mc nondum vifus eft. Agit mifer, quod fibi. fuisd; damnofiffimum: proindé nosidcirco non conturbemur:fed fifi veritate, Chrifto, Spiritum Dei neutiquam contriftari(inamus,qui nos in diem redemptio nis obfignauit.Vale:Ba(ilec,in die Thomz. IOANNES OECOLAMPADIFS GFLIELmo Farello Chriftum anmuncianti Aquileia Bernen[ium, fuo chariffimo fratri.
exe ALVTEMinChrfto. Quantum mihi
rig^pa doluit, Farelle chariffime, quod PetrünoWim: ftrum ex Gallis euocare non potuimus, tantünunclztor, Simon&hunc,& ipfum euugodid pem», fo cium tibi obtigiffe: qui nihil vcl vxoris morbum, vel fumptus, vel itinerum difficultates moratus,ad te cótenderce voluit: licet]etiores offerrentur aliundé conditiones.Fortaffe Petrü Dominus alibiad maiora deftinabit prelia. Tu illo fruitor:& vide vt comode apud te viuere poffit; ne queratur.fruftrà fe tanto itinere fatigatü. Mihi bona fpesquód Antichriftum fortius oppugnaturus(i:& plantationcs à Patre nó plantatas,ftirpitus eradicabis.Pergesigitur,vt folesin Chrifto imperterrit?:& hüc quoq; netepefcere finas. Longo enimiam tepore ab opere Euangclico abfuiffe puta£.De rebus noftris prld£, opinorintellexiftixquomodo ex t&plo meo,& S.Auguftini, Francifci, Leonardi,& Xenodochij,arz cü idolis ac Miffis migrarunt. Papiftz interim non agnofcunt fe errare. Vtinam noftra plebs;& métis idola abijciataliquando: ne fempernomen Deimalé ppter nos audiat. Vxor mea te ía? lutat.
"n

EprsSTOLARVM LIBER IIIL. 859 lutat:Chriftum aliquantulum edocta eft,& rem domefticamfeduló curat: qualem fcilicetoptaui. Bene habc in Chrifto 1 1. Maij, Anno 1 5 2 8.
IOANNES OECOLAMPADIVS DILECTIS$ féatribus, Ambrofío Syragrio in Riba,Ioanni Grelin Kilchbera Burkardo Rotpletz ig Leuffelfingen,toamni Stucki im Rotenfluch,Mattbaa Merck tn Buza,Fridolino Brombach im Meyftbach, Petro Beck in Oltingen, Ioanni Vicck in Rumlicken, Michaeli Capitario in Bretz'vvil,Lieubardo strubin in Ziffen, Michaeli Scheffer in Riegerfohrvvir,Petro. V vidyner in Vvallenburg, Ioanni Rubennacker im Láza, loanni Rot in Dervviler, Georgto Battenhbeimer in Louffer, acaba Eflamp tn Obervviler, Tafparo Bigelin Rénach,Euangelium Christi in agro Bafilien fi predicantibus, Gratiam ci pacem 2 Deo Patre ,per . Chriftum in Spiritu fancto. «VAM inhacvita, quandiu exules agimus, V& ex parte coghiofcimus,nemo tam perfe(&us fit;/[ Fratres chariffimi,quin exhortatiozy nes& admonitiones fraterna ci prodeffe poffint:xnam& fapientes audiendo fapientiores efficiunt: compertiffimü habeo, g amicas iftas literas,nó minori cádore fufceptura fit charitas veftra, $àme funt cofcripte. Neq; enim vos deploro,neq; expoftulo vobifcü;quafi inpromou&do Euagelio Chrifti quippiam vel ardoris vcl diligentiz in vobis defidere: Sed quoniam Hieronymus Botanus Diaconus meus, quinupervosinuifit,& mores ac vitam veftram attendit, rc&éac Chriftiané circavos omnia gerinarrauit, gratiasago feruatori noftro Iefu Chrifto, qui vos hoc Gg 4 Spiritu

*
84o pD.Io. OECOoL. ET HVL. ZVIN: Spirituimbuit, vt dum catcri feipfos pafcunt,& huius feculi fauorem refpicientes, fuis& fibi commifforum animabus malé confulunt, vos magis contempti in domo Dei viucre;qu&iniftius Mundiaula grati verfari delegeritis, ouiculis Clirifti faluberrima- eterna. vitae pabula ccommonftrantes.Non folümauté gratias ago; hocvós animo pio przditos: fed etià maximis defiderijs,& ex intimis przcordijs, autorem omnis boni & Patrem Domini Ic(u, redemptoris noftri, precor, vt& pofthac corda noftra ira fide illuftret, fpe roboret,charitatefüccendat, manfuetudinis, patientiz, pacis,iuftitiz,innocentiz; acvirtutü omniü veftimentis ornet, quo exoptribus noftris omnibus. fiatconfpicuum,non noftrá, fed Ie(u Chrifti gloriamnobis cur cffe: non huius terrz', fed coeleftes opes nos quzrere, atq; adeó nihil animarü falute nobis effe defideratius. Fidenter hzc peto quz Spiritá Chrifti(uis hortatibus àvobis iugiter cxigerc,& feliciter perfedturü effenon diffido.Oro auté& ipfe;illius charitate me extimulante,vtillorfifemper memores fimus, quz Chriftus noftcrà nobis requirit, obtemperaturis fümma premia conftituens,&negligentibus grauiffima füppliciainterminans.Eius fane verba,Fratres dilecti,fiue ambulemus, fiue ftemus, femperin auribus noftris fonare de-bent:quaz torfit velinferuü abfcondenté talentü concreditum;velinarborem infrugiferam,velinagricolas nonreddentes frudtum temporibus fuis;velin Scribas habentes claues regni. coelorum,& necipfi ingrediuntur,necalios intrare finunt: velin feruum non vigilantem, velin Pfeudoprophetas, velin Paftores ftul' tos.Etiurc tonittua cius nos terret; nc fiamus fal infatuatum,,

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 841 tuatum,oculus czcus, nubes fine aqua,procella maris cfferz,labes& maculz; canes&operarij dolofi,& alia nomina, quibus hiquifuum relinquunt officium profcinduntur. Principio igitur vitam noftrà rede inftituamus,mentisd; noftra oculus fimplex fitacre&us,ita vt nihil nobis antiquius fit, quàm fobrie, iufté ,innocenter, décenterd; in glorià Dei Patris viuere. Quomodo enim alios exhoc Mundo educemus, fiipfiin volutabro eius volutari nó definimus? Quo ibit grex fine paftore?nunquid verbummagis quàm exemplum fpectabit? Hoc fané miraculum fuerit: quandoquidem vita verbo non tefpondens,vim verbi exhaurit. Aut quomodo crefcet ftru&ura, fi vna manu zdificamus ,.& altcra demoliniur? Quz obíecro virgatortuofa vnquam fibi diffimilem produxit vmbram? Ava eyxzwu: hoceftirreprzhenfibilesjiuxta Pauli verbum,fimus. In nos oculos conuertit Mundus,& nihil aliud tam frequens in orc habet: Vbi'namfunt opera corum,vt fidemillis habcamus? tametfingn nofipfos, ed Chriftumad quem refpicere oportebat, prezdicemus: nihilominus nos obferuatalioríi trabes diffimulat, noftras etiamfeftucas non fatis exaggerare nouit. Videtis, quàmimpuné fcortatores, aleones, blafphemi,helluones, addo& foeneratores ac milites, multi facrificij in delicijs agat. Nos fi verbo lap(i fuerimus, fi humanas traditiones, ctiam inutiles non obferuauerimus, fineceffitati feruierimus, parüm tuté viucmus. Magna igitur nobis opus prudentia. Sed quis prudens, nifi qui ambulatin timore Domini,vnde fapientizinitiü eft?Quis profperéincedit, nifi qui Chriftü charitate plenum, humilem ac mité,(üfcepta in patiétia fua cruce feqtur? talis enim
Gg 5 víqs,

$4: pD,Io. OECOL. ET HVL. ZVIN.
víq;inregnum coelorum contendit. Placeat Chriftus,"
placebit& humilitas cius, placebit& patientiaac charitas cius. Habethonefta vita fuam beatitudinem.Sobrictas vitz prorogatio eft. Iuftitiz operatio,confcientiz conuiuium eft. Dei glorificatio per Chriftum, vita zterna.Infania fuerit, his reli&is ad cenebras conuerti. Difficulfates&cruces negare non poffumus, quin apprehendant omnes, qui pié viuere volunt. Multatamé & indulfit Chriftus. Vnam vxorem,&caftum connubium probat.In cibislicetnon fint quzrendz dcliciz; velcopid:(uperítitiofus tamen delectus preceptus non cit. Vi&u& amié&u contenti fimus Lingua noftra docendo fit verax, confolando facilis'admonendo grauis, ab obtredatione& adulatione munita. Si pe&us praoccupauitveritas,facilé vanitatem'cauebuntlabia. Hypocritis fint fuz impofturz,nos inaffedata fimplicitas honeftetac commefidetimó non nos, fed verbum Dei,& quod eloquio praftare non poffumus,vitz fup» petat pietas.Proximum erit,vt Eaafigclium& arcanum à feculis abfconditum, fideliffime& conftantiffimé cbuccinemus nempe; quodin lefu Chrifto filio Dei, pro nobis mortuo, peccatorum remiffio impetrata cft Mundo. Hac(t fapientia noftra, vt predicemus Iefum crucifixum. Hucomnis fermo nofter tendat; vt has diuitias&hane gloriam charitatis Dei erganos promulgemus. Quid enimamplius facere debuit Pater mifericordiarü, quàm vt daret Eiliumfuum pro nobis? Quid non deditnobis cum Filio? Quid nó per Filium impetranius Quid ille non excu(at? Hac fagena ex turbido huius Mundilacu fpirituales pifces expifcemur, voJuntariosd; ac promptos ad feruitutem Chrifti,& ad
i; gloriam

EPISTOLARYM LIBER IIIL. 845 gloriam Patris,vtfint ei cibus acceptus,attrahamus.Pacis enim& libertatis auida(unt corda, peccatorum vin culis onerata,&à tyrannis grauiffimis infcítata. Sicfidem;que per charitaté vere bona opera producit,plántabimus. Neq; enim ita Chriftum pro peccatis mortuü annunciamus, vt libera peccandi licentia nobis conceífa fit:fed multó magis vt redempti, in feruitutem ne nositerum dedamus:quin potius moriámur peccato,indutid;)nouum hominem viuamus, non quemad. modum prior Adam, qui inobediens& vitam nobis amifit,& mortem inuexit: fed vt pofterior Adam Chriftus,qui ví(que ad mortem obediens vitam réparauit,& ipíe primogenitus exmortuis certamfnobis refurre&ionis,futurzq; glorizacimmortalitatis fpem attulit. Hinc eft magnalibertas fpiritus, qua Deum Patrem vcré agnoícimus,&agnitum diligimus;&in dilecto confidimns,& inuocamus éumin quo fidimus, audacter clamantes Abba Pater. Quandoquidem primogenitus nofter perquem viuimus, Filius eius.eft,& frater
nofter: quo nobis. donato, nihilnon de beneuolentia eius nobis polliceri poffümus.Itaq;nobis deui&tusinfernus,nobis abíorpta eft mors,nobis aculeus Legis he betatus cft. Noftrum eft coelum, noftra eft& terra, noftra quoque eft plenitudo coelorum. Vnde nil mirum fi & angeli ac miniítratorij Spiritus nobis ferniat, tametfi peripfema huius Mundi fimus: qui nobis crucifixus eft.(icut&nosilli.Libenter enim aliquantifperlibertatc carnis deftituemur, ac libertate Spiritus potiamur: lubentes genium frandamus, fcientesin hifce exterius regnum Dci non eflc fitum: qua tamen nobis fi cum gratiarum actione fufcipiamus, munda effe nóignoramus,

$44 pD.lo. OECOL. ET HVL. ZVIN. mus.Neque enim vel Mofaicis;vel Pharifaicis conftitutionibus, captiuam con(cientiam abduci finimus. Et tanta nobis bona parat Euangelium, fi fideli mente caiatur.Intetim tamen&lex Domini ,quemadmodum à Chrifto ipfo expofita eft, opportuné& importuné improbis inculcáda crit. Quicquid aduerfum eft Chrifto;redarguendum.Chriftus non efthypocrifisinon eft mendaciü,non odium, non iniuftitia: fed eftpax, veritasjiuftitiaQuicquidad zdificationem pertinet,nó intermittendum erit. Non cftvt cuiquam adulemur, vcl cuiufquam perfonàm-rccipiamus Dominus enim timornofter eft non caro vel bulla. Gehenna& Paradi(fus non funtin manu Regis. At Chriftus& hanc minatur negligéntibus,&illum promittitfideliter fe.gerentibus/Caneamus auté omnino;ne verbum Dei adulteremus:religiofumfitilli vel addere, vel adimere. Ipfum nobis fitlucernain€aliginofoloco,iuxta ipfum.doccamus&iudicemus. Quod fi nodusinciderit, ne naufra£emur,à canone fidei& charitatis ne ad digitum quidcm latum abfcedamus.Ità& hominum traditiones velrefpuamus vel rccipiamus:Qua enimabducunt vel à charitate vel Àfidc, veré fufpedta funt: vbi aütfides ac charitas faluz permanent, nihil periculi eft, etiamfinóo peromniá genninys Scri pturz fenfus apprehendatur. Etidcifco ptopter ralianon oportet verbis contenderc;& charitatem diffoluere. Arrogantium enim,& fuperborumingeniorumhocfuerir.Quin& aliás vbibenignitas locum habet, aufteritatem nc admittamus. Zclus nofter effernefcat;nó fi in nos conijciantur fcom mata, fed fi veritas periclitetür, nomend; Dei blaíphemetur.Neimitemurin hoc aducr(arios noftros;ficóui. tijs

EPISTOLARVM LIZRER IIIL- 845 tijs profcindant& diris deuoucant, Soletur nos conÍcientiz téftimonium, teftinoniü perhibeant veritati Scripture.Habeat'& dies Domini,quod iudicet.Ne fragamur Fratres illorum calumnijs.Nam quum paterfamiliás audit, quodin Beelzebub eijciat demonia: quid mirü fi& nobis mifellisnon parcant? neutiquam fuper dominum feruus erit. Quin potius quantó vchementius Satan obfiftit, tantó teruentius&nos contrà nitamur. Vrgetenim&alia neceffitas: nà dum fidarcligio cum ceremonijs partim inutilibus, partim fuperftitiofisacabominabilibus intercidit, quibus tamen vtcliq; populus-olimcoa&us&congregatus,velin extremis caftrisDei permancbat: nücne dilabatur,& feparetur, acfrigefcat,exercitatione carens,maiore ferio predicationi verbiincumbendü crit: neaudiam? quod Dominus hypocritis obiecit,facere nos duplo peiores profclytosgoftros. Porró ceremonias in vniueríum abijcere, eitis fueritqui difpergit;&non colligitcum Chrifto.Namlicet pofterioreloco fint,neglecte tame plurimü damni afferunt.Inutiles,& eas quz à gentibus fluxerunt,nifi vanitas veritate,& paganorü tenebre Chrifti luce magis arrideant, prorfum explodere conuenit. Omnia, vt Apoftolus Corinthijs fcribit, ad edificationemfieri oportet in Ecclefijs. Quid praftigiarum in faleoleojligno;cera; cinere, luto Satà hactenus adornàrit; ipfinoftis. Quantum plebs aqua tribuerit luftrali, nó ignoratis.Igitur damno(zilla re&é omittuntut, per quas nulla vtilitas, damni veró plurimum: quz Iudaifmum fapiunt, cas decebat cü(abbatho,& fuillarü carniuminterdi&o abijffe.Jam qua à Chrifto inftitutz ac coníecratz funt,eas religiofo ritu nifi obferuauerimus, vtiq;
Ceremonia
non in yni» uer(um
abgcienda.

846 pD.Io. O£CoE. ET Hvr. Zvrw.
vtiqs autorem noftra religionis ànobisnon magnum haberiteftabimurpraefertim, quü ille pauciffimz funt, & facilé parabiles,&fuo nihilominus fignificatu cfficaciffimz, quandoquidé in diuino& viuifico fanguine Chrifti fanGificatz funt. Sufficit nobis bapti(mus, & Dominica menfa, de quibus aperta teftimonia ex Scripturis habemus.Eas enim ceremonias apud quofcunq;impollutas reperimus, vnà cum pura annuüncia-;
tioneverbi Dei, nihilambigemus Ecclc(ix Chrifti cffe teftes:& certi fumus apud eos effeoues Chrifti, necà nobis abhorrere.Q'uin&in illis miniftrandis,ca forma vtitutiffimü fuerit,quz citra fidei charitatis d;1aduram fuerit Ecclefiz plurimü conducibilis.Neqs enim vllü adigendü cenfemus,ad riti qué nos obferuamus: quidoquidem tamvariz Ecclefiarum facies funt. Fortaffis vbires noftre melius habiturz ,& his adijcere acadimerce licebit: modo ca(alua fint, que abfque dibio ab Apoftolis fuerunt obferuata. Quis enim dicc?t Chrifti afcribi familiz, eum qui non in riomine Patris& Filij & Spiritus fancti,aut faltem in nomine Chrifti baptizatur'Etquis méfe Dominicz participes dicet abfq; Dominicz paffionis memoria, etiamfi pané calicemdj; bericdi&um(umat? Illa igitur que à Chrifto prarfcripta/facrofan&a funto.In ceteris fpe&temus ad vtilitatem proximi Sane fi commodé fieri poffet, optarem nos vniformem feruare ritum. Abfit tame, vt quempiam Lege oneremus.Verüm vn&io vos dc his erudiat. Hic nobis rcligionis puritas multos excitauit hoftes, quos, quoniam verbo Chrifti erudiri nolunt, curàre nequaquam debemus: armemur autem aduerfus eorum infidias,
fpiritualibus armis. Exofi enim fumus Catabaptiftis, Luthe"
*

EPISTOLARVM. LIBER]IIL. 347 Lutheranis,& Papiftis. Cauendum igitur nobis, ne fer- poftes Eus inento fuo fynceram fidei maffam confpergant. Fieri celj renapoteft,quod plerig; etiamex eis pure fentiant:fed libel. ri. lis(uis contra nos declarant, quod deSacramentis ncquaquam,vt oportct,fentiant. Catabaptiftarum przcipuum dogma eft, Irritü& inutilem effe baptifmü pucrorum ,exiguntd; vt denuó tingamur. Quomodo illis morem gerenius? Nunquid omnes non retindtos, qui pueribaptizati funt, à corpore Chrifti feparabimus;& condemnabimus; licet Chrifti nomen varié confeffi fint? Hoccíne fuerit congregare cum Chriftoiinnocentes pueros à populo Dci. fübmouere? Expetti.cfüis, quos dogmati(tas habet: vtiq nó tànifapiétes, quàm fapientia oftentatores. Et quoniam in fimpliciorü domos irrumpuntvtile fuerit,vtin proptu habeatis locos comunes cótra illos:inam& illi fuos habent,quos opti- Catabapts metenent: nempe, de pucrisno baptizandis ,de magi-[«. ftratuan poffiteffe Chriftianus,dc Apoftolorum imitationelaborando manibus,& cuangclizando per toti orbem,;de noniurando,de poenitentia, Et ex dogmatis liquefcit; quarum rerum przcones fint,& quàm nihil illis cure gloria Chrifti: atq; adeo repertiiam funt, qui Chriftum Dci filiumnaturalem eflé negent: vt appareatliquido,quo fpiritu agantur.Iam de baptifmo paruu- paruulori lorum hocobitermonuerim.Quum ybiq; Scriptura fi.^4primsnat pucros Chriítianorü, in populo Dei, ac teftetur ad regnum Dei pertinere: neq;hoc negare poterunt Ca. tabaptiftz,nifi Chriftigenas pueros Iudeoruminfantibus deteriores cfficiant:quuripfüm Sacramentis fateri nolumus;quod verbis conteftari nó erubefcimus? Neque inficias ite valemus, Chriftum qui abítulit peccata
Mundi

848 pp.Io, OECoL. ET Hvr. ZVIN. Mundi, etiam pro illis fanguinem fuum preciofum fudiffe: quare igitur tanti myfterij fymbolum illis non communicandum? Atqui contentiofuli ifti hzc no fpe&ant, fed exemplis nituntur eorum qui adulti baptiza ti funt: tametfi nihilillis probare poffint. Scripturam enim afferre debent, qua cauctur, infantes à populo Deialienos,neq;fymbolo nobis accenfendos.Quado autemillam fuppeditabüt eis Apoftoli& Euangcliftz? ad Grzcas nimirum Calendas Sane illorum fententiam ninimé confirmatordo verborum apud Marcü: Qui crediderit& baptizatus fuerit,(aluuserit.Haud dif ficileenim fuerit opponere verba diuerfo ordine pofita:vt cítillud ad Rom.10.$i confeffus fueris ore tuo DominüIcfum,& crediderisin corde tuo, quod Deus illum excitauità mortuis,faluus eris.An'non hic preccdit confeffio»& fequitur fides? Et nónnc baptiímus, propter Chrifti conteffionem cft; Iam fi pueros cótendant pror(us fidei expertes,&inter diuina humana; non poffe difcernere: dicant& hoc, Num propterea à gratia Chriíti excidcrint? num propterea Spiritus fan&usillos auerfetur? Negemus igitur& dormientibus adeffe Domini gratiam? Nónne& Dauid peccator aliquo modo Dco àmicus crat,€ multo gratiorquàm Saul prophcetizás? An fortaffisideo pucllos reijcimus, quódincerti fimusan in grátia perfcueraturi fint? Hic nobis ampliorforet contra baptifmum adultorumloquendi occafio: de quibus non folüm incerti(umus, an odio vel amorc Dci digni fint:fed& longé maiora de eis nobis promittere poterimus, quàm de gtandibus;quod hos peccándi coníuetudo facile ad priftinum vomitum trahit, Atqui iftaalibi couenientiüs tra&abuntur.

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 849 &abuntur. In re Euchariftie cum Lutheranis aliquan- De Euchato plus negotij eft, vtpote in difputando&fcrutando viffia. Scripturas exercitatioribus:íed& hos ne timeamus: maltis nominibus nobis patrocinatur analogia fidei, quz vult eam yerá effe fidem, qua fitimanimarumnoftrárum fedat, omnibusqd; bonis nosditat.Id quum affequamur, credendo in lefum crucifixum non implendum erit in alia manducatione corporis eius: Ad hec, quoniam fides habet configurandum noftrum humile corpus corpori claritatis Chri(ti. Noftrum autem corpusitavctum refurget,& ad coelos confcendet,vt&lo€o circumfcribatur.Iam qui corpus. Chriftiin panelocant, fine circumfcriptione hoc faciunt,& volunt cor* pus Chrifti incircümfcriprum alicubi effc:atid veritati corporis répugnat:& confe&aneum forct, ctiam noftrum corpus gloriofum, fore eiufdem generis corpus. Exponuntnonnulliex cis:Hoc eft corpus meum;id eft, füblioc eftcorpus nicum. Si circumfcriptiue& localiter hoc dieere volunt:vndé fimilem nobis tro pum allaturi funt? Verü pàané effemonumentü paflionis Dominice;&ipífa Domini noftriIefu Chrifti expofitio confirmat, dicentis: Hoc facitein meam commemorationém.:Et Paulus;qui clariüs interpretatur: Quotiefcunq; nianducaucritis de pane hoc,& de caliec ifto biberitis, mortem Domini annunciabitis donec veniat. Quin& ratio Pafcha tropim facilé explicat ,monctq; vt e Sacramentis tanquam de Sacramentis loquamur. Hic plauftra nobis offünduntcontumceliarum& calumniarum; inter quas przcipuz,quod corpus Chrifti verum dicamus figuram corporis ,auferamusq; plebi verum corpus Chrifti. Vtrunq; vaniffimü effe, facile indicaucHh rm.

L
85e DD,Io.OEcor.ET Hvr.Zwiw, rim.Non enim qui ferpenté eneum figuram dicit Chrifti,& Chriftum figuram effe dicit: ita: qui panem figuram dicit corporis,non corpus propterea figuram« diét.fed panemipfuniIltem veré dicitur fidem alicui dediffe,& falfó negatur dediffe; fi quis promittendo cuipiam dexteram pogtéxerit,&audiat: Dextera eft ides: quamuis no fitfubftantialiter fides,neque'in manu;vel inaunulo fedes fidei fit, fedin pe&orepotius. Certus pextera fi autem fitqui dextrá accipit, de fide; quum dextra fymdei[ymbox bolum fidei fit.Itanos quoq; quunrfciamus'Chriftum luin. affirmaffe de pane, quód fitcorpusfuum quod pro vobis& nobis datur: minime hefitemys, quod pronobis corpus mortttum fit;& proinde gratias agentes fpiritualiterreficimur,vered; manducamus carhem Chrifti: cuius carnis fpiritu, quia caro noftra facta cft, vegetamur: infüper& per camzternam vitam nosindepturo$ confidimus;fitq; panis quem frangimus veré commiunicatio nó folüm corporis Chrifti, fed& partitipatio vitz zternz:quemadmodü& manus qua promittiturfides, veré& rc&e fides appellatur. Et qui manum porrigit.fidemoffert& auxilium.Viderintigiturobtre&atores noftri, quàm Chriftiané agantnobifcum, fcriptisfuis nos traducentes, quafi& Chrifto& Chriftianis verum corpus auféramus: quum tamer;ad.hoc vnü enitamur,vt puré ac religiofé de Sacramentis loquentes, craffos ex hominü pectoribus errores auferre ftu deamus. Atqui Chriftianorum& nonarrogantium eft, furda auré conuitiorum moles tranfire. Vix«enim vaniusloqui poffent:(icut X quum Dominicum panem dicunt,nobifcü effe communem panem.Riderem,nifi plutquam Sardous rius effet; Quis enim Pu fideiubentis

EPrisTOLARVM LIBER JIHL 851: iubentis impliciterpro manu habettCaterüm ne perturbemur.Abfque omni dubitationeapud filios lucis veritas& perrüpet& vincet. Adueríus Papiftas leuius certamen cft: pueriliterenim Scripturas traQant fi tamenpro dogmatis fuis Scripturas afferunt. Vndc enim. docebüt, coenam Domini facrificiüin canonicis literis appellatam?& vnde contra fidem; nouam pro peccatis viuorum&mortuorüfatisfadionem inuehent? Quum Chriftusvnica oblatione perfeétos effecerit in perpetuum eos qui fan&ificantur.Ludantigiturinterim allegorijs, quas(ibi tomniant: fed neminem Chrifto deditum mouebunt.Afferat& pro füo purgatorio, pro fuis idolis,pro diuoruminterceffione, pto(uo impuro czlibatu, folidi quippià exdininis; vt adipfos redeamus. Verüm antca ad Ecclefiam confugient:fed qualem ipfi fingunt, ad verbum Dei aures obturantem:& tuebunturfe cot(uétudine: quz fimanifeftandz veritatis via iufta cft, nihilimpedit quin& Iudxorum pertinaciam vti fan&iffimam afferamus; Taceo aliam Satanz árma:turam,mendaciaproditiones,blafphemias;cedes:que probant, cuiüsnam fpiritus quid; fint. Cin&iigitur tot "hoftibus, memores fimus, cui teftimoniu perhib eamus,&veritatem fumimo loco:colamiüs.Abaratro ne reípiciamus,fed v(q;in finem per(eueremus.Quocirca & concordie maxima eramus curam;& quicquid ad fouendam charitatem attinet, vtrifque manibus fe&emur.De ccremonijs, fi fieri poffet, vniformi ritu peragend is/fatis monui. Vellem item&frequentes couensifiter vos habeti;in quibus fraternám cotreptione mutuum exercentes illam fumma gratitudine fufcipiatis:imó ficinnocenter viuere ftudeatis, vt nullus in Hh 42 alio

852 nD,Io. OECOL. ET HVr.ZvtN. alio quod veré taxet;repcriat. Veruntamen vt homines fumus,ita& admonitionibus egemus.Sumus enim interdum pro terrenisimpendio folliciti; vtinam non& auari:nunc tepidiores ad afferendü Chriftum, vtinam non& defertores:nunc adimpinguandü Corpus, quàm adíaginandam mentem propenfiores, nunc in fermonibus parüm citcumfpecti ac granes: que tamen omnia Verbum Dei dehoncftant,&tardéànobisipfis deprahenduntur.Itaquein conaentibus veftrisuinueniat charitas quod agat.Nam& Scripturas indagare licet:& tum dociores,alios fideliter erudiant: minus autem eruditi, alios non minuslibenter audiant.INon enim omnibus pareft gratia. Profe&ó fi Dominus mihi& fymmiftis meis.fpiritualium donorum quippiam communicauerit,& nos cofulueritís, alaeresimpartiemur: & oramus, vt pro fratribus gefmanis nos habeatis, orantes pronobis,id quod&yobis polficemur. Non eft enim resin tantis periculis, infidijs, machinationibus;& perfecutionibus zqué neccffaria;atque fincera preces,ut Dominus(atanam conterat;& lucem veritas tis fug toti Mundoirradiare facia5regnetq; ipfe gloriofusin fecula, Amen. IOANNES OEGOLAMPADIVS CPNvado Somio V lpenfrum Ecclefiasta. J AL7EinChrifto,Dile&teFrater. Reddita 24 funt mihi;Bafilienfid; Senatui,füz vtriqs li| terz: que meifthuc vocant, vr affim confiAL. lijs;in quibus de dogmatis ccremonijsq; 3 agetis. At vbi funtliterz tuz? Nifi cabellio indicaffet, fibi fuiffe accelerandum, nifiq; perfpecta effct veftri Senatus integritas,quid non fufpicarer?Caterüm

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 855 rüm bene habentres. Ipfe calcaribus etiam hebetibus extimulor.Senatus meus, veftro ctiáin maioribusmorem gereret.Itaque aditer meaccingà, volentibus exhortantibus d; dominis. Soliciti tamé&anxij funtmei, ne pericliter:vellentd; fcire, qua via tütiffimé ithuc deducar. Curabis igiturapud amicos,ne hocnegligatur: fatedimadhuc: temporis(apercft.Ipfe interim vifitabo Ecclefias noftras, quein agro. Tu& Dominumora,& opus vrge.Valc.Bafilez, Aprilis die 28
IOANNES OECOLAMPADIFS GF-:dielna Farello fuo fratri, chbrütum m Aqiileia docenti.
" ALVTEM inChrifto.Ecclefiz nofirz fta. tum, miFarelle, Damianus hic nofter feli| cius Ore; quàm ego calamo, fignifigabit, | Tu frenué pergito, neq; cunctatione no| ftra offendaris. Scis quàm fit exafperas hec domüs,quamq: tepida: nomen haberecupimus, quafi cximié Chriftiani: fedinterimhuius Mundi amicitiam; plus quàm gentesipfz requirimus. In templo S.Martini& Aufgaftinianorum Mifla prorfus abrogata. eft, cti» amaccedente Senatus confenfu.In templis alijs friget, &ab ipfis aduerfarijs negligii incipit:nihilominus pientiffimiilli hominés varijsartibus obtinuerunt, vt quafi iubehtibus dominis Senatoribus, ad»piumiillud opus Miffarum aftringantur: id quod nos patienterferre co« gumur: quandoquidem propter hypoctifim populi, tales meremur Principes. Faxit Deus,ne deteriora fequátar Nullam enim occafioné Satan negligit. Verüm id té ncterreakaouitió Epifcopo, nuperin vrbemiingrefÍo,(icgratulari debebant ftipendiarij(ui Habeo nune Hh.; in

8:4 pDp.To.OkEcor.rET Hvr. Zviw. in manibus Cyrilli opus vertendum,quodillé cotra Talianam apoftatifeript i quo meinterim oble&abor(fiquidércdtélaboringensinter delitias cóputari poteft) donccvideà quid monttri pariát my fteriorü ignari do&ores,qui adhuc magis minatur, quàm nos impugnáit. Vtiná Dominus Ecclefix(uz pacé aliquando có cedat, vti in repaftinato agro ,&àzizavijs vindicato,purum fcmé,quod multü nop fru&ü proferat, feminari queat. Tc precorbenc valere. Gurabo pofthac, vt per Berchtholdü.(i quid noui accidetit, tibi fignificctur. Ora pro nobis Dominum.Batilez,8. Q&oDris: dis HVLDRICHFS ZFING LIFS. VFERNbero Steiner Tueten[i, amico fuo S. NER IZLL cft, chariffime Vuernhete, quod maSA gnopere te fcire referat, quàm quod nego«M Cium Chrifti bene habet, apud vrbes etiam Sri i eas videlicet, qua Rheno adiacent: id quod ex bibliopolanoftro, exnundinis Franckfordienfibüs redeunte,didicimus. Admonuitamicus quidaminteger, quodEpifcopus t Confátienfis& Ennius Verulanus, grauibus infidij$ me fint pctituri.Ego veró(ne metuas,;hoc diconon vtiadtem) fi infidias fuiffem veritarus vnquam, non tam conftanter fufcepiffem Euangelij predicandi prouinciam, Hic eft fraterifte, dequo dicebam tibi, quem ij quibüsc cum dicbus aliquot habitauit, plané ftolidum cffe przdicantfed probum. Tu poftca quàm beneficium tuum incum contüleris.admonebis. vt Argentinam verfus fe dirigatad anticü füum: nà ff'ad nos redierit, metaone infigni aliqua ftultitia fefe notet. Vale;&feruet te Chriftusincolumem. Ex Tigur^1 4. April.1 525. Saluü iube noftro

EPISTOLARVM LIBERjIIIL 855
noftro nomine, N. noftrum in Chrifto fratre:& notis verbis admone, yt omnia cum modef(tia agàt: Certior enim fa&us fum peramicum quendam, cuni nonnunquam importunius hegociü Chrifti aggredi Quod cquidemnon improbar&imó verius landarem,fi apud cos effet qui nogoffenderentur: at cim(ecus habeat, per Chriftum oro,vt opportune cüdta& confulté agat: do&us eft fatis, feruet fatis, modo fe& alios etiam feruct. Saluafit poftremo tota Ecclefia Chrifti; quz apud vQs cft.| a IOANNES QECOLAMPADIFS GFlielmo Farello apud Aquileiam Bernen Ium, Chrifium docenti fno char:fimo fratri.
xl RATIA&paxà Chrifto, Hunoami Farclle, && hominem quidem ignotü mihi /fed, ut ap3389 parct,vtilem aliquando in minifterio ChrikA fti, ad tetranfire iuffi,& tuo confilio ratio25-2 nemvyvitcingredi.Gallus eft Metenfis,& cupiuit hic(eruire: atego non video, quarationeilli prouider&.Placuitigiturid confilij,vt te accederet,& nummos quos hicinfumpturus erat tecü infumeret;donec Euangeli ratio criüs cognofceret.tametfi ignore, quantü ipfe profecerit. Porró fi ignoras, notü tibi eito, Dominü mihi pro defuncta natre, forore,vxoré dedifíc,fatis Chriftiana:pauperé qdid&,fed honcftoloco natam,viduáds:& expertà cruce aliquot annis,quá vellem equidem natu maiorem: fed nilil iuuenilis petulantiz ha&enus in caapparuit.Tu ora Dominü,vt felix ac diuturnum fit coniugiufn. Caterüm res noftra hic femperin codem ftatu funt: impediétibus nos his, qui tc vi Hh. 4&fa

856 pp.Io.OgzCcor,. ET Hvr. ZvrN. & faGionc fuaolim hinc exegetunt. Plebs bene habet. Czterosindignostáta coena, quid mirum fi nó habeamus fratres? NO multi diuites,nó multi fapientes Chriftà fequuntur. Anabaptiftz hic pleriq; refipuerüt.Ezcchicl prophetame nücexercet.Vale,Dafilez,22.Martij.
IOANNZS.OECOLAMPAABIFS.CON. rado Sorito pientiffimo ac probatiffümo minitre Chbritéapud Y lmenfes, dilecio fratri:
ALVTEM in'Chrifto.Intanto rcrum difturbio, mi Frater, nulla no minantibus aduerfarijs,fepenuméroó& tui,& Ecclefie tue metnores fumus ,quotquot hic Chrittü docemus. Tibi minus;illi vtinfirmiori,& Czfariana potentiá magis quàm dfuina fiupefeere& admirari folitz plurimü timemus,netota(vt aliequeda)retrocedat Tibi coftantiz ac fortitudinis Spiritum precamur,vt paftori,&cximio feruo Dei.Herendücerit, quádiulicebitinnoc&ter. Proficimus enimnonnunquáetià vbi minime proficerc nos arDitramür: proditq; cü incremento; fupra opinionemultiplici, defperatü femen. Nifi omnia fallant, Satan multü repugnans, in füü ruitimteritü, nifi fponté à Fratribus recipiatur. Quantum Mio peas Patrü fan&iffimorumintelligo, non promouebit Antichrifti conatus; quantum nititur:&miré exercenduseftpopulus Dei. Quodfi omnino indigna eft verbo Dei vrbs tua,&fcruarincquitin officio, aliod; migtare cogeris: fidenter agito, memor.promiffionü Chrifti,& quáncqueat m&tiri Magiftér ac Dominus.Süt&alibi domus, & plenitudo domuü.Süt fratres& amici, quosDomin* excitat.Et ego fané pro mea paruitate, quod per charitatent

BPISTOLARVM LIBER IIIL 857 tatem tibi debeo(vtdevcteri noftra confuetudinetaccam)ne aliquidintermittam, probé ftudebo. Vale;& cíto conftans:Bafilez 1 8. Augufti.
HVLDRICHFS.ZVINGLIFS PETRO GInoreo viro pio ac docio nunc Auguila apud Sigifmmundum Grimium agenti, fr atri fuo da Domino charifima.
XRATIAM& pacemàDeo perlefum Chri 4(tum: Non potuiffes animi tui in mecanl* dorem gratius probare; doüiffime Petre; ] quàm pia ifta folicitudine, qua putauifti
nonnihil referre vt Eccij(non dicam audacisautmali, fed nchominis quidem: Hominem enim quidattinet vocare, qui humanitatis omnem fenfura exuit?)bla&timéta maturé haberemus. Temporis enim occafio fumma eft. Debemus tibi proifta opera plurimum non hercle quód animus fithominiimpijffimo Occurrendi;qui fic ebrius eft, autfor(an epilepticus, vt inmedio fermonis curriculp fibi excidat. Id quod vcl vno ifto patet exemplo, quod primo intuitu deprchedinius:(Solemus enim, quum vcl non vacat,vel piget librumà carcere ad metam percurrere, ad cataftrophá autepilogum conuerti) quodante finem libri de facrificio Miffze ad hunc modü pofütt: Sed has ventofitates hereticorum non pertimefcamus; nam non opus erat iactatores illos trilitteros Hebrzos(difpeream enim fi Zuinglius duas primas literas Bybliz noueritfecundü idiomalinguz Hebrzz;quam ita tumide iactat) fecundum Hebraicam veritatem legi in Genefis, quod protulerit vinum&panem: nam& Byblie noftrz Latine Hh 5 omnes
Mifa fui in Augu[to, Anno L$26.

858 pp.Io. O£cot. ET Hvr.ZviN. omnes fic habent. Ar vero Melchifedech rex Salem proferens panem& vinum, eratenim Sacerdos Dci Altiffimi, c?c. Vide primü quot hic barbariími ac foloecifmiin tàm breui fint oratione,quibusliquido deprehendimus hominem nullaih grammatices partem nó ignorare; tàm apud Grecos quam Latinos. Deindé curobmifitifta infinitiuum, qui neceffarió fequeretur hoc verbi, opus erat. Poftremoin Genefis oblitus eft. libro. Taceo ventofitates.litteras, Byblia,Bybliz,per v. quz audio non admiffa effe calcographorum ofcitantia fed autoris ignorantia. Quod autem ad mcam Hebraicarum literarum infcitiam pertinet, ego mihi eam nunquá fumpfi:nec grauiter credo, quifquá feretinfcie tiam adeó peculiarem omnibus ,ac familiarem;obijci. Quantóiucundius effe putas, cü nobis tàm finifter& ater homo infcitiam eius rei obijcit ad quam ipfe nondum fic peruenit; vtiudicare poffit? Pottca quid opus eratob tam infigne mendacium tamimprudenter fefe diris deuouere,quod nefciá duas primas lincas(tametfi ipfe nefciar quid fitlinea, um» videlicet ése, Vt Gellius habet:qua voccindo&iffimus Onager p verfu eft v(us)Dyblie íecundum Hebraicam veritatem,quum interea potuerim vfq; ad quartum ctiam verfum proficere;poftquam didicit me adeó rudem effe huius lin. gua? Perfpicuumfit hac deieratione, quod omnesifti ,mentiunturqui dicunt Ecciüm,quum apud congerro"' nesfuosfitabfquealijs arbitris, folerc quoq; non modó Pontificem Romanum, fed Romamipfíam vilipendere. Nam ni(i fperaret vmbram fuam, pofteaquam emigraret, Romani Pontificis beneficio feruari: non temeté diceret, Difpeream, fiZuinglius noueritduas lineas:

EPISTOLARVM LIBER. I]IIL. 859 líneas:fed maturiàs deliberaretjantequam adco pericülose deuotioni fefe dederet. Sed hzc interim ioco tecum. Qus fequuntur feria funt: ideó caue pedir. Quum ditputatio Baden cft habita,in qua tàm no biles fuerunt do&ores, vt étiam Lufciniz nomen haberc nonnulli fint digni: ficeft confeffam, vtquidam, qui TÜ vxuS oom TE ATUTE xg) QaDonym T8 roy 9» Heliam
"refertet,vita vero Luciani Lapitan nonlónge federet àFabroi(to, quifpecie ac moribus hocfuggerere potuitquod dicitur.Et quod de Helia fcriptum cfb,videlicet quód corui eum paucrint:yt barbatus Helias,Faber coruusvideretur.Cumd aliquando Eccius,qui in fuggeíto nefcio quas moles verborum volutabat, in Hebraicarum literarum mentionemincidiffet: Quid.inquit, Oecolampadi, Hebráicas voces ia&tamus? Adeó dudum didicimus Hebraicéloqui, vt fermé dedicerimus. Ac fimul magnum codicem ante fe habens, ftridetquiddam Hebraicum,(i vultis dicam etiam Grace acLatiné.Hic non forté fortuna quidá aderat;cui femper(üfpeda fuit Eccij complicamd; procacia,qui tum nonlongé ab Helia&à Coruo fedebat. Cumque Hebraicam iftam, Grecod; Latinam cantilenam finijffet Eccius;aclibrüé függefto démitteretad manus Corui, rase nofterquod reserat, nimirum effe gloffis, vt vocirinterlincaribus fartü: occurrit offciofus futurus fcilicet, vtlibrum exciperet,acin ftruem librorum(quà ifti tantam habebant, vt decem lacertofi baiuli«gré fimul tollerent) reponcter. Ar obftitit Faber, aclibrum claufit. Annuit'ergo Petrus ifte formidolofus (erantenim omnià metu pleniffima) difcipülo ifti, qui notus crat Potifici, vtfumptum librü adperiat:obtemperat b]

$66 pp.IJo. OEcor.ET Hvr.ZyrN. perathomo.librimq; explica: ibi adparuitinfignis ifta promptitudo Eccij.Fuit enim exemplum Hifpanicum, quodipfe nondü vidbhabens Hebraica, Greca& Latina.ficvnum alij impofita, vt nobis olim pueris Catonis moralia Germanica expofitione intra verfuü fpacia pofita circumferebátur. Sic deprehendit bonus iftevir do&iffimorum do&orü promptitudinée,qaanoftri mirabanturperindéatque pucri lunonis auem. Vides bie curmeritó ignorátiam noftrá Eccius exibilet. Loripedem enim rc&us deridet, Aethiopem albus. Ipfe enim fic trilinguis eft,yt omnes treis legere poffit,ac fefe coram rüidibus do&iffimü predicare no preftare. Noluit enim,veheméterà Senatu noftro inuitatus fide publica Tigurü ante bienniü venire,ac nobifcü cóferre.Sed nüc Baden fcribitnos venire noluiffe:no alia puto caufj veritus, neipfum Gracé fibilantem, autHebraice ftridentéintelligeremus: Badenarbitratus eft(c nattü effc, qui ad precationé eius poffent dicere Amen. Sed iam ab his ferijs ad alia tranfeamus. Hoctantü addito, quod Berna, Glarona, Bafilea; Scaphufia; Abbacclla X San&ogallum nihil(ciunt de cómendatitijs iftiS; quas domum rétulitad Baioariz regem.Arbitror atit nec reliquos pagos, nili forté paucos, autcertos falté homines. Bakhafarifte; de quo nonnulla per epiftolam, fic cgitapudnos. Elapfus exoppido Vvaldshuot, Tiguri apud viduam quandam fübijt. Senatus vbi id reíciuit, fufpicatus hominem idcm monttrumaliturum, quod reliqui Catabaptiftz, có quód clám in vrbe irrepfiffet, ftringi hominem iubet, acin prztorio libera cuftodia feruari.Pofttertium veró, quartü.autnefcio certó qué diem, iubet fübitó'Engelhardü, Lconem, Myconium, Scbaftiae

EPISTOLARVM LIBER IIII, 86: Sebaftianum, Megandrum, alios,&meadef(fe:vbi venimus, exponunt qui é Senatu ad hoccontftirudfuerant, Quomodo Balthafar dudurmaliteras ad te dederit, quibus polliccatur fe Zuinglium fitis Scripturis fupcraturum de Dapti(mo. Qi d multa? Congredimuzr.Ibi obijcitczcus homo, quod ante'annos aliquot de Catechumehfiis docendis tradideramus inlibro fexagintafeptem Conclufionum: non enim intellexerat nos ifthicinhoc effequod pueri etiamnum cqué atq; olim fideitudimenta doccantur:quodipfead Daptifmü retulit parüm prudenter:quafi dixerim meum effe con(iliu; vtmos nó tingendiinfantes pofítliminio reducatur, cü ego de more imbuendi pueros fidei rudimentis locutus fim, Vbi fe hac parte videret errauiffe, blandulus fuit. Proceffimus poft multam confli&ationem, inqua Teftamentum iftud perpetuum agno(cere noluit. Ventum eft ad caput íecundum AQ orum, exquo probaui, Chriftianorumliberosinter principia cenífos effe ad Ecclefiam: cumq; multa refponfaret, ad claram atq; difertà rcf(ponfionem eliciebam, vtdiceret, an'ne concéderet pucros.iftos in Ecclefiam fuiffe; nec/ne: at nequicquam,oniniatentabam.Ibi ingenue fateor, cü &iftum locum: t. Corinthiorum decimo; Patres noftri omnes in Mofen. baptizati funt; ec. admouerem, ad compellendum eum; vt agnofeeret pueros contineri, etiamfi corü nulla prorfüs métio fiatiilleq; mollet dicere,vel non;vel etiam, me vehementius inuexiffe in hominem: fed non aliare, quàm quod Catabaptifmo: fio miferos ciues fuos traxeritin diffidium, quod iam ipfos perdiderit. Hoc ad magnum temporis modü vbi durauit, fichomor cdargutus acfuperatus, artcmnouam ordi

86: Dp,Io. O£Cor. ET Hvr:Zwytw;, uamorditur:poftular vt.eo,Myconiüus,& Sebaftianus fibi dentur,vt cumillis folis conferat: fperabat arrogás homo, iftos ad fe blandiloquentia fa pertracturum. Atvbi néq;fic videt procedere confilium, cofdemiterumimpetrat; ac poft multas veríutiashuc defcendit, vt dicatfe recantaturum. Id aute Senatus non cogebat nifinon voluiffetab vrbe abire: nihil enim grauius ftatuébatin eos;qui Catabapti(mi caufam dcíerére ngluiffent,quàm quod relegaret.. Veniuntinterim Legati imperatorij,poftulantes hominem ad fupplicium: qui cis breuiter negatus eft;perLegent qua cauetur,vt qui ob aliquam noxam ciuis in neruum conijeiatur, ob eam folam reus fiat. Sicpeccauit in hominem iftum Senatus, defenditab impctitione Cafaris, tanquam ciuém.At hic fuccurrit, eum fuiffeinneruo; antequam inliberam cuftodiam fit pofitus:vtcunq; res habeat, libertüm erat,cü congrederemur, diud; poftmodumin Pratorio liberadferaatus fuit. Scribiturergo reuocationisforma,non ex praífcripto Scnatus, aut quorumcunque,fed faa ipfiusmanu. Cumq;ipfam in templo, cui Abbatie nomen eft, prclegitdet finito fermone,qué nos ad populum habueramus;protinus abncegatreuocationem corá tota concione: occáfionemq; dicendi na&ü effe putans; multa adducit cotraBaptifmum infantium,& Catabaptifmum munit, Hic fama conftans fuit(fed ego diuinationem arbitror) clam eum hoc do&um effe;quo motus aliquis fieret: Spem enim habebant,me protinusábfoluto fermone abiturum. Conijcitur denuó in neruum,tenetürifthic m&fem, autlongius.Ibi tandem ficait:Dicitfc prorfusignorate, quod rcuocationem yitjauctit: ac fialiterfitlocütus, quàm promiíc

EPISTOLARVM LIBER IIM. 363 promifcrit, fe aliquidà demone paffum effe. Concinnatnóuam reuocationé. Nos ad amicos vbiq; adcurrerc;orare,vt mifericordia hominiimpertiatur,deturd; Senatuüs:datüs eft.Offerentiq; fefe ad palinodiàa, decretüpermifericordiamsvt difertà rcuocatione faciat;qua fa&tá; ocius e finib? faceflat. Hicego,ego inquaEngelliardü,Leoné;Megandrii; coépifcopos adeo ac oro, vt prohomine precibus velint apud Senatü nobifcürintercedere: nam fi protinus poft reuocationé eijciatur, periculum imminere homini,tàm ab Hcluetijs noftris; quàmà Cefare.Audiuit Senatus preces noftras,ac poft reuocationem quà exanimo facere fimulabat, quum nihil minus effet, fpacium latendi immeréti dedit, donecoccafioneinuéta,tutus abire poffet. Qua data,per Scüatorem quendam, virum in Euangelio Chrifti fi deliffimum;ablegatus eft clàm,vteius abitionem nc ciucS quidé fenferint. Vide mi Petre,quo candore fimus hominem profequuti; quaq;perfidianobis refponderit.Nam vt primum Conftantiam venit,apud miniftros vcrbi fic nos calumniatus eft, vi&toriamq; fuam de Catabaptifmo iaQauit;vtnefciaman nullosin odium noftri traxcrit:tam incautifünt quidam ad hypocrifis dcprehenfionem. Nos omniadiffimulauimus. Abiens; bonosiftos viros ficmouit, vtdecem auréis cum donauerint:quum ipfe plus auri íecum,aut cum vxorcula habeat, quàm omnesiftiargenti. Sicabutuntur noftra fimplicitate,qui pietatisfimülatione quatum faciunt. Verüm quodhonioifte víque adeó me profcindit, mi^ rum non eft:viditenim abinitio nos abilliusanimo ac
moribus abhorrere. Nos dexteritatem fpe&tamus in homine; ac mediocritatisftudium: In co auté homine

864 pD.Io. OECOL. ET HYL, ZvIN. (falli cupio) nihil quàm immoderatam reiglorizd; fitim deprehenditfe vifus fum ipfe mihi.Proindé fusque deque facio, quicquidifte in aurem alijs de nobis fufurret. Hoccerte dubiumnon eft, eum Comici iftud impleturum effe. Hàcnon fucceffit, alià adgrediamur. Extinguat omnipotens. coclefti rore hunc ftum gloriz,quiin cordibus quorundam feruet.De co veró,qui contra nos*tàm Germanicé quàm Latine fcribere z& qn& ya estos dicitur,puto te parüm effe follicitum:nulla enim in re poffumus certiorem nobis polliceri vi&oríam.Nolunt quidam fellis impatientia patientiam rioftràm ferre, quàm tot petiti contumcelijs, fatis arbitrorpijsomnibus probauimus:acnon aliter,quàm foeminz(ad quarum iracundiam cüm non mouearis, furiunt)ifti feuiunt. Incident ergo àc user aliquando. Tamlongam aliquando ocium na&us epiftolam fcribere potui, quaveterem, fed quid veterem? eternam videres amicitiam nihil remififfe. Leo valetudinariusferméeft. Summaeftinter omnes;qui vel verbo, vcl le&ionibus prefunt; concordia. Pellecanus vxorem duxit. Collinus, ac loannes Ammianuslectioni Grzcanice praefecti(unt, optimi do&iffimique iuuences;quosambos tibi arbitror effe notos. Occolampadiustám corpore quàm animo fitagis ac magis valet, Dco fan&iffimum hominem vtrinque faginante. Augefcitvbique Euangelium. Valesac Sigi(mundum Patronum tuum noftro nomine(aluum iube, Vrbanum item Rhegium: ac admone propediem libellum noftrum de Originali peccato habiturum cffe,quem ad eum fcripfimus.Tiguri,pridie CalendasSeptembris, 1 5 2 6. I0 A N

EpiSTOLARVM LIBER IIIL.. 865 CrROAMd NNES OECOLAMPADIFVS$, . Bucero fuo... y od
SALFEin Chrifto. Gratulorincolumem
NN Sturmius,& Pfarrerus, viri optimi: verum ^ deducet ctiam illos Dominus. Bellum cü NA Allobrogibusfedatumnunciatur, ignoramus quibus conditionibus, noftris nihil aduerfi accidit. Quinque Pagorum Hcluctij pecuniam füam nu| merarunt,& concordiam cum alijs redintegrant, Le| Ga eft epiftola noftra in comitijs Badenfibus, quam | Zuinglius, eàm Tiguri effemus, noftrz ciuitatisconcionatorum nomineadorfaueràt:& Capito,chariffimusfrater,ifthuc retulit: fed paruo, vt vereor.cum fruGu:faftidinntenimtam fan&a.Veràm de earefi quando conuencrimus;vtfuturum confido, quid faciendü, | intercateradeliberabimus. Verüm quod ad minifte| riumnoftrumattinet, id glotiz duntaxatambio, vtfidele fit;/& fru&tuofum effe queat. Fidcle nó erit:fi quid omittatur corüm quz conftituit Chriftus: Fru&u catcbit,(i defpe&ius fuerit,nullaqdue prorfus autoritatc fultum. Qüi ad(olam Verbi vim,& vitz fan&imoniam refpiciunt,füperioresfunt;quàm qui Legibus arccaütur. Inouilibus noftris funt&infirmi;ccvalidi illorum,quàa horum maiornóbis cura." Inéaufa ver excommunicationis, miniftris Ecclefiz: id cf Ecclefie; fuumius faluum,& claues conceffas'relinqui poftulo:id quod apud nullum Chriftianum vidcti indignum arbitror. Iam dogmatanoua nulli pre(ctibo: facilis tamen fum ad recipienda ea;qu« fideinon contradicant: officijd; | nofuieffc cenícoijs qui fanz doctrina repugnant, cóH
ii tradicere,

$66 pD.Io. OECOL, ET HVL.ZVIN. tradicere. Quarc audirem eum, quinegat filium vel coztaneum,vel confubftantialem Patri:nosd; interim vtblafphemosreijcientem? Ad hzc; quid debeo illis, quiveraciorem& diuiniorem Ariftotelem; Mofe viro Dei przdicantin conuiuijs,& tantü non contendunt? qui mallent nos manfuetos& mutos, quo illis fua blafphemia felicius fuccedat. Grati Chrifto,qui mihi alioqui plus fatis fimplici, aliquid contulitin fpiritibus internofcendis: non omnes probo, quibus amicus fum: nec omnes odi; quibus aufterior videor, Porró perfuadetibi,&nobis curz effe, vt& amicos retineamus,& Eccléfie thefaurum,veritatem;non amittamus. Heri dicebantur tumultuari Epifcopales agricola in Lauffentabiunai ciuitati Bafilienfium. Chriftiano foedere,etiam ciucsquidam in procin&tu erant, vtillis fe coniüngerent::Caterüm prudentia Senatus noftri vel fedatum,vel fedandum confido tumultum, fi quis glifcat.Bene vale: Et cura vt matures,que ad concordiam cum Luthero pertinent. Bafilez.2 5. OGobris, 1 5 30*
AMVLDRICHVS ZFINGLIFS- CHARIS$Tmis in Chrifto Fratribus Cunbardo Somio c Symperto N. V men[ium c£ Memmingenium CHA Gi
*
NE d RATIAM&| pacemà Domino.Quod;cha: 2 riffimi fratres, aliqua trepidatio veftros fuXx E bit, admirarinolitc: Parsenim in fidereueNES 2) ra etiam num eft, pars rerum humanarum
.. imperita, pars veró à veritate non modó aliena;fed ctiam abhorrens.Hinc noui nihilfit, fi confilia ca

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 867 lia capiunturinterdum non fatis firma; fi d coeptis pcdes referuntur:fi cum hofte quoque colluditurinam in tantaingeniorum ac fenfuum diuerfitate nafci vniforme ac folidum confilium qui poteri Verüm tamet(i humanum corpus ab offibus, neruis, coftis, deinde à cute, carne, venis, acfanguine confidercmus: iam& hüicmetui remedium inueniemus. Eft pondus carnis,
"€utis;ac(anguinisloge maius, quà ncruorü& offium: fed nihilo fecius pondere ac mole fua nihil funt, nifi horum robore. veluti fulcris ac ftaminibus erigantur & ferantur:fed neq; ifta fulciunt aut furregunt,nifi 5piritu vniuerfa animentur:vt fic primü fit animus, fecundum offa& nerui,poftremum«caro& fanguis in humano corpore.Adhunc modum res nunc habent. Teneri infidehominesinexperti& irreligiofi, imbcecillis caro
funt, nihil quàm voluptates& iners ocium adpetétes.
Veré pij tum propheta tum populares homines,& fi pauci funt, veri tamen ac integri fint dato:iam non alitertàm imbecille corpus fuftincbunt ac fulcient,quàm offa& nerui carneam iftam maffam. Tunc autem&j
validi acviuaces erunt, fi Spiritu Deianimentur. Eat nunc,&Euangclio metuat, quihoc pacto videat Ecclefiam effcinftru&am.Nunquam enim tam bené cum Ecclcfiz corpore actum eft, vt nulli effent infirmi, imperiti,& hypocritz in ca. Quod fiiftanunquam defucruntei mala,& tamen femper creuit, ftetit ftabitq;non critnobis ne cogitandum quidem, quod Spiritus ille éccleftisnon fit corpus füuum Ecclc(iam animaturus& falturusiidautem per neruos& offa,quz vos eftis.cum fentoribus& popularibus, qui dc Ecclcíijs veftris Domino fidunt.Ego perpetuo in cafum fentétia, Pontifiaz ces bcl

968 DDp.Io. OECOL: ET Hvr.. ZVIN, €cs bellum ferrenon polfe:fciunt enim vrbes, oppida, & arces fuas,etiamfíi eflent munitiffimz jfcruaritamen oportere ijs, qui maxime perditas cupiüt: Adde quod pieraqjilorumprzde,direptioni,& incendio funtexpotita quzipfos omnia nonfugiunt. Cümveró adcó rinaciterimminent, confidentia& calliditas eft, non coüfilium quod exanimo profici(catur. Putant etiam Cxfarem fete fic du&uros effe,vt quicquid fuzgcrant, ille comminetur. Cuüm ergo fperant nos ita cfle diflidiofos,vttametfi plurimiinternos fintqui magno animo laturi fint omnem fortunam propterreligionem: non deefle tamen quiarte& opibus valeant, acin diuertíum plebem poflint traherc. am his minis credunt confore, vt quicquid Cz(arimperet, accepturi fimus: & non temere fperant, fi humanafpe&temus. Sed potentior eft Spiritus, qui(uos animat. Hacigitur via ifti arti occurrendum eft. Summa conftantia confitenda eft veritas,promittendumq; Ca(ari officium debitum: fimodó fidem nobis permittat illibatam: nifi verbo Deialiud docucritaut equaliberaadpertaq; collatione aliud cuicerit. Siid fadturum negetiam dolere vobis refpondebitis, Caefaré fic à Pfeudoprophetis fedu&um efle,vt credat fe poteftatem quoq;in animas veftras ac fideillius babere, quàfibi nunquá quifquáaut piusimperator fumpferit: aut fi fümpíerit,jnemo concefferit. Vltima igitur potius experturos cffe, quàmloco.ni Deus verbo fuo moueat, ccffuros. Hic mihi credite,Pontifices manus ac pedes referent. Nam fi Ce(arem, vtvitentetimpulerint, fciuntante omnia fe peffumijffe:omnia enim fua dircptioni funt obnoxia:qua vbi perierunt, adhuc peridet victoria. Selüiguuiqon 9 ftantia

EPISTOLARVM LIBER IIIL 869 ftantia f(oluetur hic nodus. Quód fi mihi dicatis,verifimile quidem effe quod expono;attamen obtineri tam
firmum confilium non poffe:Refpondeo,;poffe,modó prudenter, amanter;& con(ultó vniuerfaagatis. Romanum impcrium; imó quodque impcrium, vbi religionem finceram opprimere coeperit,&nosillud negligétes patimur, iamnegate aut cotempte religionis "nó minusrei crimus,quám illi ipfi oppreffores. Exemplum eftapud Ieremiam 1$.vbi exterminium cóminatur Dcus Ifraéli, quod Manaffem permififfent impuné& cíle peffimum. Deinde fifenfim coeperitis perfonam Romano imperio detrahere, quomodo ftultü fithoc imperium agnofcere, quod ifthicnon agnofcitur, vndenomen habct. Perindéac finunc Pannones,$ophum Pertiz Dominum,firegno pelleretur, fuum Sophum facerent: haclege, quod Per(ie aliquando Sophus fuiffet. Ipfi auté Perfz iam longé feliciores effent quàm vnquam, fi hac tyrannide liberati;alijs hàc Aten & noxam mififfent.Sic c(t Romanum imperium.Id autem quod fubindico,nén pro publica concione,.fed in loco ficri oporteret. Nimis amantes eftis rei Romanz. Quid Germaniz cum Roma? Sedhzc oportet poft longum tempus fperare ,fi pergimus feró(apere Phrygcs. Prudenter igiturac paulatim agenda funt huiutmodi,atq; cum paucis, quibus credere poffis quz ardua funt. Poftremó leueerit hoc confilium, quod(ola conftantia videbitur fuperaturum effe.Sed nunc tabellio abiturit. Domino fidite:& memineritis, quod omnium quz nunc vobifcum aguntur, typus anteceffit apud nos. Comminabantur Pontifex& Imperator: fed vt primü confiftebamus,iam fefc recipiebatin latebras Ii 3 fuas

870 DD.Jo, OECOL.ET.HVL. ZviN, (uas aftus& calliditas. 1 8. die Augufti, 1$50. Epiftojam poteftis angmymanm fratribus communicare, quibustutó creditis:nam aliàs multahabeo,quod Romanumimperium, luxum, tyrannides,&calumniamin Germaniam ex Italia tranftulit.-.* IOANNES OECOLAMPADIVFVS$ Bhcero fuo. 3ALFF.Domumredijitinere pcr Conftáj| tiam fa&o:vbidlie vno quieui, exoratus vt illic concioner,& datus eft mihi comes iti« neris Conradus Zvviccius. Salua domi omnia repperi,preter difciplinam Ecclefiafticam, quz minus feueriter feruata:fed iterum arredi funt cenforum animi.Triginta coronati mittuntur pro Zieglero,; quorum quindecim veftraliberalitas numerauit:fex miferunt Tigurini,noftri nouem additis fummam impleucrüt.Capito fcripfit;librü de Trinitatis etroribus ifthicin nundinis venalem füiffe: quern accepi quibufdam non Ecclefiaftis,imó nec Ecclefiafticis,fed Ecclefiam noftrà abhorrentibliis mirum in modü pla« cuiffe.Secerius gloriatus eft, velboc nomine eximium librü,quia nobis cócionatoribus difpliciturus fit:quafi fcilicet Luthero probetur;qui Marpurgi obijciebat, de nobis tale quid fparfum effe; Dolet mihi nomine Gallicanarü Ecclefiarum,&aliárü infirmiufcularum: quz nouo motu ftupefactz,nos quafiautores cffemus tàntarumblafphemiarum, abominabuntur.Leges nimirü librum,&fententiam tuam ad me fcribes. Vereor, vt hodie plurimzleues mentes furit,& hunc reperturum furoris füiaftipulatores. Verü Chriitinegocium eftiis bene in gloriam fuam modcrabitur. Scd prodefictia i fcintilla

EPISTOLARVM LIBER IIIL 87 fcintillaincendium, quod expectatur, opprimi. Ni(i tá obftinato mentis propofito Iobum abfoluere decreuiffem, etiamipfe in hacrefidei mez rationem effem redditurus.Nuncautem ociofioribus relinquam, magisqdi exercitatis. Vale. Bafilez 18. Iulij, 15.3 1;
SpemfeceratScriba propediem hincabeundi: fed diutiüs,vt vides,moratus eftinterim cü Grynzo multa amicé egi, quem gaudeo tam berniéhabitum apud Anglos.Caufam matrimonij Regij apud vos habet, vellet
&àmelectam: vt meum quoq; qualecung;iudicium, cognofceret:curabisigitur,vt nobis aliquando cómuniccturiimó quàmprimum commodé potes. Senatus librum Hifpanicum de Trinitatis erroribus, vendi hic prohibuit:quo impulfore fa&ü(it, nefcio. Petijtá me, quid de co fentiam. Cui ego: Quia Hifpanus nó agnoÍcitcozternum Patri Filium, menequaquam poffe approbare,etiá(i multa alia bona fcribat. Prodijt& alius libellus ex veftratium Typographorü officina pro Catabaptiftis,quibus veri miniftri Verbi, vt feductores accufantur.O pus foret circumfpedione maiore, ne cuiuis quiduis audendi effetlicentia.
HFLDRICHVFS ZFINGLIFS CFNbardo Somio Euangely Chrisli apud... Vlmam administro.
bruarij accepiffem, reddidit Cunhardus Hermanus priores 1 3.ciufdé méfis:quib. ue didici quantü furiat Rütlingéíes aduers? eritatem::fed doloreft,nó zelus bonus quolaborant:
ve videt enim fe vinciin co,in quo vi&toriá omnib. pmifeli 4 runt.

872 pnD.Io. OECor. ET Hvr. ZvIN. runt. Meum confilium eft vt refpondeas,fed amicé:hoc cf; Chriftianicéthanc ob caufam, ne ex do&torum diffidio quiddàin vrbes ipfas dimanet. Hocenim Vvaldthudumperdidit, quod ciues noftri coeperantanimos aboppido alienare;propter Balthafarem: cui cü toties parceremus,ipfe tamen fatali odio percitus, nobis minimé parcebat. Hinc fa&um eft, vt qui hactenus parati erantad opem ferendam, manum retraherent. Quód vbifenferunt Ferdinandici, iam actum fuit de miíeris. Simile quid prefagit mihi animus de Rütlinga;ni Deus fua bonitate defendat:nam vbi tam impudétia funtingeniaimprudéterres plerumq; geruntur.Eft ergo meü confilium,vt ad Senatum des publicam, ac typis excufam fatisfadtionem: qua moneas cü quz oportet, tum ctiamiftud, vt nihil temeré acinconfultó faciant: ncqucficri ab his,qui apud fe funt;permittant.Locos deindéaliquotplané expone, exquibus negocium perpendi poffit: ac fi profuturü fperas, Apologiam quoq; noftrà ad Struthionemlegendá mitte. Quodauté$enatus veftercun&atior ef5nó debes eatenus interpretari, quafi Dominus nolit doctrinam tuam ab illis capi,acdeindé migrationem meditari: fed Domini vocationemac excitationem przftolari.Nunquá cogites de ceffioneobfecro:ac fi recipis, impero: fimul tamen infta, vrge, opportunus efto interim: interimiuxta Apoftoli moderationem importünus;aut vehemens.Literasiftas,quas fimul mitto;ad fuos obfecro mittas receptores:ac filubet, eam que eftad Sympertum Memmingenfem refignato,aclegito,quam copiam Rhegio quoq; feceram: tuncénim putabam Auguftam ituras effe. Ac vbi diligenter perlegeris, Confulem veftrum Deficre

*
EPISTOLARVM LIBER IIIL. 875 Beffererum,aut alios quos fideles nouifti; earum argumentumne celes. Archetelem ante annos quinq; fcripfi ad Epifcopum Conftantienfem, quo rationem reddidi do&rinz. Liberadeó mendofé fuit excufus, vt nihil debeas de co effe follicitus: mififfem tamen, fi vllus fuperfuiffet. Francofordiz habentur adhuc multiin taberna noftri chalcógraphi.Nosin exegefi ad Lutherü laboramus, quam fub prelum poft duodecim dies dabimus, amicam vndiq;: nifi quód evyoeauparés Sueuos pauló acerbiüs accipimus.Mitto librum de officio predicandi.Valein Domino,;falutà amicos omnes.Tiguri, 12.die Februarii 1527.
IOANNES$ OECOLAMPADIFS Bucero fuo.
lALFE miftatcrin Chrifto.Etiamnum Iz
i| fcribere non poffum, fic exigentibus peccail tis noftris.Id fere noftris acciditquod TíguUN rinis.Miffi enim cum cohortibus aliquotíociorum,medianocte ab hoftibus inuafi, refiftere non valuerunt:&nefcio fugam quomodo inierunt. VexilJum Mylhufanüm;cumalio quopiam amiffum fertur. Poft acceptas literas tuasyrumorad me peruenit:quum Senatus mané accepiffet. Et nondum refcire poflum, qui,vcl quanti ciues perierint: audio tamen non perijffeprecipuos.Czterüm hat fcribo,vt Dominum oretis, nenos deferat,longé grauiora meritos. Quid eft quodnos perimus,&interimnomen cius malé audit? Agat vt pater, qui fcit quid filijs conducat. Tam Pfalterium Grecum gloffematis illuftratum, fcias nullum hic effe quod terunciumvaleat:vidi duo bellé quidem fcripta, alterum fine fcholijs, alterum pauciffimis annotatiunculis,

874 Db.Io. O£cor.ET Hvr.ZwIN:; tiunculis;ijsd; contemptibilibus, nomine Bafilij infignitum.:Atlongé przftantioraille fcripfit, Bibliothecarius proficifcitur hodie in militiam: videbo tame fi poffimlibrum acquirere,tibitranfmittendum.Iobum mceü abfolui,& reftat colophonadijciendus:vtinam vacet vt edatur;fiquid£in vtilitaté eftEcclefiz.In plurimis locis à paucis, vt video; intelle&tus fuit, étiá huius feculi fcriptoribus vt taceam veteres.Etip fe quoq; alicubino fatisfacio mihi peromnia. Saluta Capitonem,& fratres: acoràtc pro nobis.Bafil.27.die OGob.r1 5 31. i Ad Capitonem non fui aufus ícribere prolixiorem cpiftolam:vbi refponderit, maior dabituroccafio. Hodie fatislonga epiftola dilui, quod quidam Bernatium & Tigurinorum nobis in excommunicationis negocio obijciunt. Vide quis fyncreti(mus nofter. Omnino opus propitio Domino.Vlmenfibus refpondi pro mea paruitate.Zuinglius quog;illisquàm amice. HFLDRICHVS$..ZVINGLIVS IOANNI Qecolampadio Fratri fio in Chrislo Charifimo S.
zs ARIE ia&or, pijffime& do&iffime Oeco^) lampadi: immotus tamen manco, nó mcis [neruis nixus, fed petra Chrifto, in quo m n omniapoffum:is enim eft qui me conforM—" tat;&animat: clim enim hinc triftibus adfidi Euangelij nuncijs deijcior, illinc latis profedibusleuor& fulcior: minaturalius mille mortes, reficit alius Chriftianis fcriptis: quod tu quoque facere orfus tantüm es, crebró inpofterunm fa&urus,fi me perges amare:non quod tam altamljaudem, qua nos oneras,
digné nobis imponi putem;íed quód mentem tuam talem

BPrisTOLARVM LIBER IIIL 875 ralem effe video; qualem nos habere cupimus;, iam; vcluti feminaria quzdam fentimus. Nam dum accipimus bonos aliquos re&té(entire'le Chrifto mox cffufidimur, tantad; laudeillos adobruere geftimus vt ctiam ineptire videri poffimus: niad quos fcribimus animum fcribentis potius quàm feipfos fpe&tent: fic ni animum tuum potius quàm nofipíos fpedtaremus,liberareteab ineptijs non poffemus:quod nos magnificum Chri(ti preconem, te vcró apud farcinas fedenté facis: quem ego magis femper fufpexi, quàm pictos quofdam v yovzz, qui propter pigmenta faftuofx orationis foli fapiüt, fua quidem fententia, aliosqd; omnes nafo fufpendunt.Is enim es,qui pietatem humanitati eruditioniq; ita adiunxifti, vt haud facilé cognitu fit, qua namin te primasteneat.Verum ifta mittamus pofthac, atq; hzc mutuo conferamus,quaz àd cocleftis dodrina incrementum facere poflunt. Adlata eft autem hifce diebus ad nós fchedula X, Eggij veftri, verborum móftris inufitatis ambitiofa: quam nec Sibyllas vllas, nec Magos intelle&uros puto:ibi hominem obfecro pro dignitate rideatis. Opportuniffimus enim erit Glareanus nofter, vt oov iftum, mufàs fuas cohfpurcantem, cxibiletiocis& falibus.Ego enim,cüm pauló anté Glareanus rem fignificaffet, ftatueram pars aliqua fabulze fieri: at poftquam propofitionem adfpexi, fatius effe duxi domi manere: citra enim periculum haud fieri poffe, vt motz rentis homo attingerétur T9912 y4ejs, GriTOy A T»Vei y caufa huc fit redacta, vttalibus nitatur propugnatoribus.De certamine noftro,quod Senatus cófulto indi&um eft, narrabit.(i voles, is qui literas adfcrt, Spargiturrumor, Conftantienfem vicariü adfore:
faxit

876 nb.Io. OEcor. ET HvL. ZviN. faxit Deus neretincatur;nc folitis triumphis fraudetur: vel Roma vel Cofiftantia:quos fcilicet ha&enus reportare folitz(unt. Vale,& crebro literis tuis nos doce,adfnone,hortare.Ex Tiguro, 1 4.Ianuarij,2 3.!
IOANNES$ OECOLAMPADIFS CLArif imu viro IoachimoV adiano,fuo obferuabili patrono in Chrisio.
EIE ALVTE M inChrifto. Clariffime vir:quo$3 niamij foli Deo placét,& populo cius acE! cenfentur,qui fpote ac amico corde ipfum [C fequuntur, vnde& fuos blandé vultattra! hi:fidem infelicius carceribus vindicari experimur: vnde Ecclefijs Chriftus falem fraterna correptionistam feduló commendauit:is autem nuncferé defideratur: quid mirumigitur,fi pleraque Deo minus fapiant. Quia autem ciuitas Chriftiana Euangelio gloriatut, re&té ctiam fatagit, vtfraterna correptio locum habeat.Tam parva enim nunc charitas eft,vt antequam frater delinquens corrigatur priuatim, curratur ad Magiftratum, qui vel inuitus gladium vibrat: vndc fit, vt is iam non lucrifiat, fed potius percat. Multum enim intereft, inter Ecclefiafticam& Magiftratus fecularis, etiam Chriftiani, poteftatem. Vbi Chriftus iubet dici Ecclefix,& claues illi dat: vtique noluit Magiftratui offerri.Itaq; noftra Ecclefia Dafilienfis multüm follicita eft,vtrepareturilla puritas:&hocnomineiuffitin Comitijs illis, cum Legatis vrbium fermonem habcrem: id quod feci, oftendens neceffariam& vtilem Excommunicationem Ecclefijs, nulla; ratione praternittendam: ac petens, vt ex fingulis vrbibus Bafileam,quó& Argentinenfes conuenire commodé qucát,
potior
PE E)
:

EPISTOLARVM LIBER IIIT 377 potioracmagis idoneus concionatormittatur, cti Legato Senatorio erudito:&illic dehocconferatur, quo maiore concordia de his acalijsinEcclefijsagatur,& viuatur. Multa enim& alia tractanda effent. Itaque pro tua in Ecclefiam Chrifti obíeruantig curabis, ciuibus tuis vt perfuadeatur,quo petitioni Bafilienfis Ecclefiz, imó caufz communi nó de(int. Reliqua ex Legato noftro.Vale,Aroiz,27: Septembr. Dominicü faluü opto.
IOANNES OECOLAMPADIFS$ CON'— radaeSomio Eccleffasia Vimenf,|.
Fratri charifimo. à
ga R ATIA& pax à Chrifto. Dile&e Frater, ES 3n grátulortibi, quód ad tuos redieris faluus. f, XE Nosquoq; domiomnia in ftatu(uo inucANSA/£| nimus ,ita vt graue adhuc certamen reftet.
-4 Mitto que Suffuraneo Bafilienfi rc(pondi. Quàm vellet ille negare, nihil taleab ipío ifthuc fcriptum, quod fcripfit. Vocatus fum eam ob cauíam ad Senatum. Nunccudit,vtaudio,Apologiam:quz fi prodierit;me fortaffis à fomno excitabit. Bernates ftrenué proficiunt. Refpondeo nunc Pclargo, qui&ipíe ApologiamMiffe contra me potiffimüm, hic edidit.Parentem, utà Berna redij, offendi hydropicam:& fexto die reditus ergaftulum corporis relinquentem, pie& patienter, quod vnumme recreabar.Igitur alia vita
Es ratio inftituenda mihi erit; Vale,
Dafil.1 1. Martij.
HFLDKI

878 pD.lo.OEcor. ET Hvr. Zvtw. HFVLDRICHVS ZVINGLIFS. DOCTISSIMQ viro Berchtholdo Hallerio Bernen[ium Euangelista vigilantiffimo, Amico fuo ebarifümo$. esee ATISÍuperd; fuerat nobishonoris impeni
í/ fum;Berchtholde chariflime, tua iftac breui, ST Ku fed abfoluta Epiftola:vt füpervacaneum fuerit argentum addere: quafi mundum fincerumd; eloquium; cuius argentum fymbolum in Sacris literis habetur,iftoc argento, quoinuicem venundamus non gratius fulferit. Adeo vifus fum mihi animi tui candorem fimplicem j'& fimplicitatem candidiffimam, hac tüa pufilla quidem.fed docta perfpexiffe epiftola. Verüm gratiz habebuntut tuzliumanitati:& fi nonaliare, tamen animo, ad quauis tuo nomine obcunda propenfo.Hoc enim paco(atisfacere Apoftolico precepto poterimus,dum alter alteriusonera portaucrimus: quanquam haud fciam(ut Sofia Terentianiverbo abutar) quid'nam mea ars tibi cfficere poflit: nifi quod fcio contentum cffe candorem tuum; f1 mihi perpetuo. conftitero: ac Euangcelici muneris opus, quod; annisab hinc quinqüc(umus orfi, Deo aufpice, perfequamur, doncc ille nos rude donauerit; fa&urus fum autem id lubens ac volens:modoó ille dedcrit& velle& perficere. Nam vtnon inficior ex infirmitate nobisnonnunquam tzdium obrepere; dum immeriti profcindimur, imó vt nobis videmur optimé mcriti de oimnibus:itanegare non poffum, tedio poenitudincm füccedere; quum calcaribus Chrifti confcientia noftra exagitatur: quibus ille torpentem,; ac domi fuz. dcfidentem animam expergefacit, interim te rédo, interim
x autem

EprsTOLARVM LI$ER HIL 879 autém pollicendo:vt cüm dicit: Quem mei puductrit |«oram hominibus, pudebit& me illius coram Patre | meo:& quimenefauerit, negabo&ego c.&: Qui amatanimam fuam in hoc Mundo, perdetillam.&: Ex ' otétuoteiudico ferae riequam;(?v. quod non foenus | feciffet mina fua;&: quod fal, quod vim füam amiferit, . ad nihil poftea valeat, quàm quód in publicum iter | abijciatür,& conculceturab hominibus.&: quod Dominus veniens;inertem feruum fecabit, ac fortem dabitcum Pharifzis. Atquehzcloca de terrendo adduximus:alia quoq; addu&uri, fi qua funt,nifi Epiftola modus vetaret. Nunc proximum eft vt adducamus ca,quibus'non eximia modo,;fed'terna pollicetur:vt cm dicit: Qui meconfeflus fuerit coram hominibus, confitebor& egoillum coramPatre meo.&: Beati qui perfecutionem patiuntur propteriuítitiam. Et necubi ceffaremus,quód nomen noftrummaléaudiret;metuere4 musq; perpetuo fore obprobrio,dixit: Beati eritis,cüm vobis maledixerint omnes homines.Idé tra&at Matth. 5.vtfinomen noftrum penitüs conculceturab hominibus,& eijciatur, gaudendum tamen docet,quod mc» moria nominis noftri apudillos abolita,quinobifcum funt mortales, fcripta taméhabeaturin faftis fupernorum ciuium,Etne timidulos redderet 2v22:24a5 eg ítas; ac defperatio, quód omnium effent inexperti: fecuros reddidit, fpiritum fuum adfore conteftans; quum ianx apud Prafides prooemium ordiri meditaremur:&(aluos dixit futuros,qui vfq; in finem durarent: nec vereri debere eos qui corpus trucidare poffint: nam animam nelzdere quidem queant. Hecinquam, aliaq;in confimilem vfum vcl di&a, vcl fa&a mccum reputans, huc aliquando

$89 pp.Io. OECor. zT Hvr.. Zviw.
aliquando venio, vt mori pro Chrifto non víquea&có detre&em apud me: aliquando veró noftra hzcinfeliCiatempora intuens; quibustemeritas&ingratitudo, ne dicam iniüftitia, omnia tenent, omnia peruadunt, omnia vaftant:in tam diuerfam trahorfententiam vt ne mihi quidem plané conftem quid(entiam:nifi quod dum ad meredceo, diuinonutu omnia hecfieri cognofco,vthoc pa&o qui ad Deum accedere fide nolebant, deplotatis rebus omnibus;ad hunc vnü confugere cogantur: dum fcilicetomni humana ope fucrimus deftituti,huctanquam ad Iouis xent Queso cócurramus. Fufiüstecum egimus ,quàm tempufculum illud patereturivt ftus tibi noftros, dum ore non poffumus, calamo exponcremus:&fi qua parte effent vfuitibi futura, non deeffemus. Quanquam haud ignoro tc plurimum poffé,non modó teipfum confolando,fed'etiam alios ádhortando:anfam tamen praobui abundantiora parturiendi,& viciffim nobis communicandi:vt dumindignéaudis apud tuos difcipulum noftrum effe fatum, omnibus non difcipalum noftrum,fed preceptorem effe probes. Petiuiftiiam aliquoties de fide,& de cultu fan&orum fermones adte tranfmitti: quodideo non praftamus;quia calamo nunquá excepimus:quod fortaffe negociorü noftrorum rudis aliquis deteftetur: tu veró;qui ca& vidifti,& audifti ,boniconfulturus es: quamprimü cnim tàntü ocij natus ero, votis tuis& fi non fatis, aliquid tamen facere ftudebo. Tu interea qiodàmercequiris, ipfeftrenué exequere:vtvrfi tui ferociüfculi, audita Chrifti doGrina, manfüefcereincipiant. quod negocium fumma lenitate adgrediendum
püto.Necenim apud tuo$ fic agere conuenit, vtapud noftros:

EPISTOLARVM LIBER IIIJ. 881: moftros:tuorum enim aures ctiamnum teneriores ci fint,nó funt protinustam mordici vero radenda:quod & Chriftum fenfifle puto, quum vetuit margaritas ante porcos diffipari:qui fortaffe in te conuerfi magnate fzuitia difcerperent, acin perpetuum Euangelium Chrifti borrerent.Palpandzigitur funt ha ferz lenius:&ad rarum infultum paulifper cedendum, donec patientia noftra intrepidad; pc&oris conítantia fuperatz ,cicures reddantur. Dedit&Petrus aliquid,quum dixit:Sed nunc fcio fratres, quia ignorantes feciftis: dedit Paulus,düm Galatas la&e,;non folido cibo aluit. Cefferunt omnes Apoftoli fzuitiz, dum non peruicaciter Senatui obftrepuerunt,vibicibus ctiamliuidi:(ed à predicationenon ceffarunt:ficrogo fias omnia omnibus,ne tecum Chriftus explodatur: feruanobis Chriftüapud tuos,&te nobis Chriftoqd;. Et dum nomen noftrum malé audit apud tuos, patiéter audi, ne mecü malé audias. Quanquam quodilli impudentius in meiactant, impudentiffimé confi&um eít»neq; enim cum Franco, neq; cum Czíare quicquam communc habemus przter exteros mortales,nifi vnicum Chriftum: qui nefcio quàm fitillis cordi, dum coelum terre mifcent,& omnia tumultibus& cedibus implent. Saluere iube noftro nomine amicü noftrum Trempum;Sebaftianum Valerium:medicos,hunc corporum, illum animorum: Thomam Vitembachium, chariffimum preceptorem noftrum, fi quando ad vos concefferit,& omnia boni
confule. Opto te frater in Chrifto valete. Ex Tigurin.4.Calend.Ian. 1522.
Kk HFLDRI.

382: pp.Io. O£Cor:. ÉT HVEL.ZvrN. HFLDRICHFS ZFINGLIVS CHARIS$SIMO in Chrislo Fratri Petro Sebiuille,Ecclefíafa Gratianopolitama|$. 3 RATIA& pax àDeo& Domino noftro : Iefu Chrifto. Si bonisad bonorum conuiT WLz uialicebat etiam nó vocatis accedere, do" V M&iff.iuxtà ac pijffime Petre,vt eftin prouerc^ bio:quanto magis Chriftianum etiamlongiffimé diffitum Chriftiano conuenirelicebit? Quortt vna fides e(t, baptifmus vnus, fpiritusidem, idem eiufdem pietatis ftudium.Hinc factumeft vtignotus ignotum;itidem quod egonunc facio, bene habereprecatus fis:atq;idliterisad Annemundum CoGum miffis, virum vt genere do&trinaqs clarum,ita pietate humanitateq;longe clariorem. Qui vt nihil antiquius amicitia pietated; inter humana ducit, fic viciffim fuopte quodam iure(nam tanti viri imperio lubentes volentesq; ceffimus) compulit incultas iftàs ad te darelitcras:quibus fütarun fperat, vtamicitia fecundis auibus €oepta, eodem aufpicio in diem magis'ac magis cxefcat.Sedineummodo vfum, vtpurailla veraq; Chrifti religio amplietur: quam quisnon videthypocritarum verfutia longotam temporeita effe foedatam; obfcuratam jJlaceratam, vt parüm abfiietitnein vniueríum excindercetut? Sed Dominus Sabaoth pauxillum feminis reliquit, quo' fegetem vberrimam redituram fperamus. Eadem enim ceft-cocleftis grani vis, qua fynapis;quotli omnium feminum eftlongé minimum: huc tamen venit, vtarborefcat,& auibus coeli varijsventorum feditionibus iactatis. fedem firmam hofpitiumq; tütum exhibeat.Semenlioc, vt CRirifti verbis vtar, eft verbum

EPISTOLARVM LIBER IIII. 885 verbum Dci. Quod tametfi dum aliàs alió cadit, partlum:vbi ram& in terram bonam cecideritfrudtü abundantiffimum refert: quamuis&hunc numero potius quàm ingenio di(parem. In hoc inquam verbo requiem vitamd;inueniuntmiferz mortaliü mentes,que nonmodó huius imgasundi Mundi tumultibus, verüm infidijs etiam fpiritalium nequitiarum diuexantur: ho«d; adeó,vt iuxta Propheteverbum,confolationém nonrccipiant, nifi poftquam Dei memores fad fucrint.Aenuit,inquit,cofolationem accipere anima mea: Pfal.ó.
recordatus autem Dci; lztificatus fum. Quz enim per immortalem Dcum ,firmitas aut confolatio in verbo hominis cft?cüm omnis homo fit mendax:manifeftum igiturfit;humanam mentem non alia rationc tranquillamzreddipofle,quàm vno foloq; Dei verbo.Hoc tu re&é facis, quum nitide, pure, ían&eq; pradicare in anifuum ducis, quemadmodum literz ad Annemundum dateindicant. Id; non fine Thefeo,vt dicitur.Nam caro&fíanguis hoctibi non reuclarunt(hec enim iubent, vt(c. audiamus) fed Pater cocleftis animum fic tuum ad fc traxit, vt eius iam verbo fidens, alios quoq; ad hanc Íecuritatem cupias pertrahere. Verüm heustu, zdificandi confilium ne capias ni prius fedens impeníam omnem fupputauceris: alioqui à filijs huius feculi, dum in medio feruorc opus fuerit, ipíeq; rerum inopia ab €o rcuocatus cris,ad hücrideberis modum:Hichomo coepit xdificare,&abfoluere nequiuit. Qua te contumelia,nifi vehementerincaluerisumanum ab aratro retrahere,inq; falis lapidcm conuerti faciet: vt fal deinde fias,quiingenium amittens,plufquam fatuum eft? Sunt autem adueríus hos hoftes opes,arma,coómeatusq; paKk 2 randi.

«
884 pp.Io. OECOL. ET HYL. ZVIN.
randi. Primó contra Antichriftum, qui vtíe extulit fi praomnem cultum, ita Deus dici amat,&verbum fuü numinis loco vereri precipit; tametfi plu(quam dl 2]& qucay.à verbo:Dei diffideat. Si nunc fidelis Domino tuo. minifter effe cupias, hucadigére, vriftunrodiohabeas: nifi duobus dominis feruiralicubi didiceris, aut arüicitiam aliquam inter Chriftum effe& Belial.Iftum fi odio habeas, cogeris ante omnia malé audire, hzrcticus dici,ignes,mortes& dira fupplicia intentari videre: ac pauló poft, nifiad cius partes concefferis, experiri. His. enim armis probé inftru&us eft:geftitq; non velitarem, fed ftatam cum Chrifti miniftris pugnamconfererc.Satis enim iam exafperatus eft: tantum.enimrei& : copijs cius, dum aliquandiu przdicatumeft Euangelium; deceffit;, vt in defperationem rerum omnium ad. aQus, vltima experiri cogatur. Hic animum exploratuum,&humeros examina quid queant, quid ferrerecufent: fenties mox te tamrgraui aduerfario imparem. Ad hzcadde alios innumerabiles, qui contra te dimicaturi fünt hoftes: inueterata; fed peffimz confüetudines: Patres, fed qui vitriciferé funt: nam verbum Deci crebró iuxtalibidinem adfe&duum fuorum detorferüt, Principes; qui bisinfaniunt; dum fecundum hoc quod veram pietatem ignorát, nihil aliud quám tumultuantur. Vndein gregem Chrifti facilé extimulàri poterunt, Mundus totus PR&malorum examina fimul - omnium:Hec,inquam;omnia tibi;antequamtelam ordiare; expendenda érunt: nein media pugnaremittas brachia,& fügz prefidium quazras: nam fic fieret,vt poftremà deteriora primis redderentur.Iam tefi bonus orator effem,& tü carnalis effes, ad defperationénimirum

EPISTOLARVM LIBER IIIJ... 885 rum adegiffem, vt iam latebras potius meditareris quàm concionem. Sednon patitur hoc qui tc extimulat Chrifti fpiritus, qui eiufmodi malis animü acuit potius quàmretundat. Age igitur,optime vir,& tuin Gallijs veftris Chriftiana armatura munitus in publicum prodeas, fublatad;inftartubz voce Euangelgim Chrifti inuitis omnibus puppis& Papis predices. Chriftus
clafficum cecinit ,impreffionemin Pharifzos, Scribas & hypocritas facturus. Quis dexteram ad przlium non
armabit? Leo rugiet;inquit Propheta, quisno metuct? 4mov: 7.
Chrifto per minillros fuos detonante, quis ex hoftibus non paucbit?imó difpeream, finonin totis caftris illorum trepidatur: adeo vertuntur,rotantur, ambigunt,vt quid confilij fecuturifint, nondum exploratum hafijicant.Nam fi Chrifti gregem ma&tare perfedu&os Principes coeperint, verenturne fic aperiatur fencílra, vtin fe quoq; pauló pott irruatur. Si veró Scriptura obfiftere tentent, conícij fibi violentiae& quami faciunt, toti frigentac concidunt.Quid igiturinignauos non irrtiimus, vno illoq; fatis forti verbi Dei pre(idio fula? Is cnim Antichriftuminterficiet fpiritu orisfui. Statànobis Chriftus, quis contra nos?fimus4icet Samia vafa,
nemo tamen confringcrenos poterit, quandiu nobis Matth. 10.
o
Dominus adeft: aderit auté ex Verbi fui certapromif- C 25 fione,qua pollicitus cft(c nobifcum man(urum víq; ad^27
Mundi confummationem:iuffitq; fccurós effe quum ad Reges& Prafides illius caufa trahamur: daturum enim effe& fapientiam& eloquentiam; cui omnes aduerífarij non poterint refi(tere. Quid igituradhuc cun&amur? vidoriain manibus cft, an cam decerpere piget? Coclum& terra tranfibunt citius quàm Deiverbü. Kk 3 Atis

886 pp.Io.OECot.ETHVEUZVIN, Artis victoriam promifit: recipiigitur non poteft, vt no vincamus:quin hoc potius dixero;nos.alia ratione vinci 10$ poffe, quàm(i conatus non pigeat. Tenera, non ignoro, vt nos caro dehortetur: fed cogitandumiterü atq;itecum nobis eft,quod ve"rfütusille zz293242»(cmper a pn alius occafione fuadelaq;(eduxit: acdumilla labores aerumnas; refug Bit.noDisocyus ab eius blanditijs fugicn: ium cft; autesq; V"lyffisin morem obíerada: ne forte eicedamus. Qu enim maiorinfelicitas yobis acciderepoterit, quàm fi proditrix caro partium fuarum fecerit, voi toti nihil aliud: qua im caro futuri éffemus;ac fübinde quoq;nihil aliud quàm belue? Partiumautem eius fumus, fi fpiritumillius gratia prodilnus:tamautem fpirità prodimus; quum non omnibus neruis Deo ,illiusqs Verbo fidimus:in co enim folo fpiritus vivit: Quod eninitam iuratum eft creatura verbum;quod no fallat?Hzcigitur€ hislongé tum robüftiora,tum diuinioratecum reputans, do&tiffime Petre, animabceris nó modó cü Antichrifto ac pacis principibüs, fcd cum vniuerfo(imulorbe certamen fubire: fiquidé coeleftiaambis: ea enim folis eis eueniunt,; qui terrcna negligüt.Ante omniaigituropus eft vt teipfum abneges, aeqootidiemotianis.id autem tuopte Marte noh poteris:ad vnam igitur Dei mifericordiam confugiendum,& illicflagitandum, vtvias tuas dirigat, mentem illufiret, cor excitet, vtillius gratia nihilnon tum audcas,tum quo padto fictioporteatíci ias. Proderit& illud Euangelium Chrifli predicare molienti, vt reic&is omnibus.praefumpti js opinionibus& doctrinis, hoc confilio ad literas verefacras accedat, vteas preceptorem habiturus fi;nó difcipulum, Nam quific acce"
1 inf aunt

BPISTOLARYM. LIBER IIIL 887 düntad cas, vthocfolum quzrant, quod opinionibus fuisadftipuletur, vim cis fa&uri funt,€ conftupraturi. Quiveró conttà,fic ad eas adeunt,vtilliac coeleftis cofilij menté auferant;vt doceátur,nó vt doceàt:hi deniq; cü multa fruge récedent.Vides in Chrifto;Frater,quantum brcui pictas Chriftiin Germania profecctit?Ea nó ninus promotura eft€ apud vettros,fi idà Domino | peticritis?Peti veró gaudet eft enim animarü amans,;ac | zclotypus.Hecvttandem finiam, hue tendüt vrEuan| geliumintrepidée velis apud tuos profiteri: quod precor faxit Deus Opt.Max. Nam frigidaifta,& plufquam téporaria cpiftola,plané fcio quàm nihil poflit: tametfi cam Annemundus noftertum amicitiziure,tum candore ifto fuo,quo nobis plufquám par fit tribuit;,extorferit. Proinde nobisiam vramico vtere:ac fiid nimis cít,vt difcipulo. Etperfuade tibuiZuinglium tuum futurum, dummodote Chrifti effe audimus, Vale;& confortarcin Domino,&in vipotenti illius, quite feruet incolumem.Ex Tiguro;1 3.die Decembr. Anno 1523. IOANNES OECOLAMPADIVS, ME Lchiari Ambachto,ctr Ioanni Manteltoyfidelzbus Christi confefforibus fratribus chartfanns. PXILIFM vceítrum, fratres charifimi, multas quidem cauías habet,qua&fortiain 1 Chrifto pe&ora conturbare poffent. Cogitàre enim ,oucs fidiffimis pattoribus deftitui,difperfasq;, finonlupis exponi, certe mercenarijs committi: videre etiam adueríarios tri» umphantes,& deiniquitate gloriantes:fpectare autcm &infirmioresiiam exemplum veftcü imitari geftientes, Kk 4 yt

888 pD.Io. OECoL.ET HVI. ZvIN. vtPapifticeimpietati renuncient:tamd; fübitó cun&tabundos,&netcio quam fimilem expe&tantes occafionem: Hzcinquam confiderare, cuius cor, modó Chriftiana charitateimbutum, licetalioqui Adamantinum fit, non commouctit? Vttaceaminterim, difficultates, pericula, ignominias,& tribulationes exulum, quz nonnunquam ipíà morte truculentiora apparent; Exilium enim quotidianas mortes fecuimadferf. Atcüm fidelem fcimus Deum, non vltrà quàm ferre poffumus tentantem,& omnia pro virium quas concedit menfura moderantem, non minorum confolationum fyluam accipimus: Spiritus enim Domini, qui vos in hancluctaminunxit,&in hocarmauit certamen,tàntum Spiritus ac roboris fufficiet, ne-deficiatisin aflli&ionibus, quas pro veritate toleratis. Silentium& profcriptio veftra, longe vocaliusin filiorum Dei cordibus clamabunt,quàm olimfonorz conciones.Confeffio hec inuiolabite corum; quz antea pié docuiftis, figillumerit. Habet fanguis Abelis(uam vocem: habet & per(ecutio veftra(uam linguá. Faceffant igitur moe^ ror ac pufillanimitas. Bcatum eft fieri conformes imaginis crucifixi,quem docemus. Oues fuas Chriftus nouit,& àluporum faucibus eripiet. Hypocritarum exultatio momentanea erit. Dominus enim gloriam fuam alteri no dabit.Confiditeigitur Fratres, Chrifti eft terra & plenitudo cius, forfitan vos ad vberioré meffem ciccit.Scribam proximis nücijs,& Tigurinis€ Bernatibus fratribus caufam veftra, fi forte alias vobis parrochias Prepararit Dominus:tamcetfi Heluctij alienigenasindigenis fuisno facilé preferant.Nihil tameninteéntatü relinquemus.Interea haud dubito; Spiritus fan&us fine nobis

E?»ISTOLARYM LIBER IIIL 389 nobis propofiti certaminis infigne brabéác commonftrans,fua vnétione confolabitur, quam vobis abundatiffimá precor. Orate autem Dominum& pro me. Nam& nos fzpé veftro periculo proximi fumus. Valete;Dafilez, 2. Septemb. Anno 1 5 2 8.
HFLDRICHVFS ZFINGLIFS Michaeli Cellario apud Augustam Christum pradicantt.
(RATI AM&pacem à Domino. Aegtota4 mus(neinaufpicatum fit;oro,iftud epiftole ; aufpicium:)& nos, fortiffime Michael, te iam diuturno laborante morbo.Vnü enim corpus. cüm fimus, habebimus& communemomnium malorum fenfum. Atq; ó(i manus ego fim, quzomnem, fiuepharmacis fiue fais incantationibus dolorem abftergere queam: id veró càüm ncqueam,medicum illum,qui veréSaluator& cft& dicitur, obteftor, vtfanatum minifterio fuo reftituat: fed haclege,vtciusvoluntas non noftra fiat. Cüm enim innocétes cedimurnoftro bono fit vt exploret Deus, an fe diligamus extoto corde'& ex tota anima. Quam^ uis,quis eftinnocens? cüm etiamaf(train eius confpe&uimmunda fint. Préparatnos hacratione Deus futurz vite. Qui enim prefentem diligunt futuram amittunt Prudens ergo,noftrique boniamans,vitam iftam totamaris acerbisd; mifcet, vteo propen(ius camnegligamus.Nam fi omnia nobis ex fententia cuenirent, quis non mordicus quamuis lübricam atq;deciduam rctineret?contrà veró quisnon volens aclubens cam abijciat, quz nunquam fine adfli&tione eft? Sictu, mi
. Kk 5; Michasl,

p 890 bpD.Jo.O£cor.ET Hvr. Zvtw,
Michaélnoli aliter tecum reputare, quào1 hoc ipfum nomentum quo cruciaris effe difciplinam,nonlcuem
&fubuentaneam, quz verbis fit;& cumaura plerunqy
perit:(ed efficacem, veram, ac prafentaneam: qua doccaris moriendi, Mundumque vilipendédi artificium, quod füpra omnemarté acnegociationem eftt. Quid enim diuitibus huius Mundi, cü totfcfe laqueis; iuxta Apoftolum, implicant, aliud deeft, quàm moriendi, Mundumque defcrendi, artificium? hunc enim fi noffentaut poffent deferere, non fe tam alté ipfius commercijs crederét. Docuiftialios ftrenuc;Mündum cffe ncgligendum,aduerfaque mediocriterferenda: nunc experiris, quid docueris, Facile cftetiam Stoiconedü Chriftiano, magnifice, dum nihil patitür, depatientia philofophari: fed patienter ferre, ca tandem eft viua philofophia.Sic cogitatecum: Verbo aliquandiu voluitte Deus prectfein Euangelio fuo, atnuncrem iubet praftarc.Extra periculum; imbelle& fufpc&tum eft magnifice de fortitudine loqui: inipfo vcro periculo conítantem effe;ac immotum, hoc tandem foris eftahimiargumentum. Det tibiDominusincolumitatem animi, acpacem: Amen. Saluosiube amicos omneis noftro nomine, maxime Sigi(mund.Grinnium;&Pctrum Gynorianum,;qui nunc apud illum eft. Vale, & conualefcein Domino.Tiguri.17.die Septembris, 15 26. Ó
IOANNES
—

—
EPISTOLARVM. LIBER IIIL 391
IOANNES OECOLAMPADIFS GFLIELno Farello,pufamo Chrisliregui apnuucia10i, fratri dilecto.
vx ALJE.Scripturus quidem cram adregé *3 Gallorum,&iam parate crahtliterz: fed ' nonrecepiteas,quiredditurum fepromifcrat.Spero tamenillücoràm diluifle veruis mis bis qua fuggeffi. Noftra autoritas minor citapudillum.Daniclemmiror, quomodo vacarit tibi vertere:verfus eft&in Germanicumidioma.Vànas auem operas fufpicor Typographis, hodie nihil minus quàm rem Chrifti iuuare ftudentibus. Vnde fadum, quod&in Iobbo meo tardius procefferim. Et nuncillum,ne ab(olueretur, é manibus rapucrünt Ada Apoftolorum Chryfoftomi, cuius Homilias$5.verti, non quód illàs per omnia probem,&non multum defiderem: fed periculofinoftri temporis, quod non multo abillo Apoftolico difcrepat, ftatus fecit, vtícruter argentifodinarum& aurifodinarum ctiam minus probatarum venas, fi quid for(an occurrat, quod ad compeícendas beítias nobis aduerfarias,&ad pacem Ecclefiarumaugendam faciat. Porró defun&us co labore)nó omittam diem, quinlineam vel vni laboti adjiciam. Vnà tibi fcribam, vt habeas paucis quale mc expe&esinillo enarrando.Tres amicos illos,Sadduccos dixerim,Iobum aüt Pharifeum.Vndevarie fpes;variant
EET M
..& iudicia. Illi cruce piorum offenduntur: Hiccrucem
ia&at,& immifericordibus, quàm alieni à charitate& via Domini fint, demonftrat, Porró quod ad librum tuum attinet, Henricus ab Oftein tabellioni refpondcebit.Bafilcz,dic Aprilis 4. HFEFLDZEET

$9; pp.Io.OE£cor, ET Hvr. ZviN. HFLDRICHFS ZVINGLIFS IOAÁNNI V Annio, Conflantia Chriflum pradicanti.
«a RA7/4M&pacem à Domino. Calculumferunt fic tecumagere, vtle&o decumbas,;chariílime Vanni: qui nos dolor haud parüm adficit: nó enim ignoramus, m3 quam acerbus fit cius gzec£vzuás. Scd ad huncnos modum exercet& macerat Deus: Te nobile Euangclij organum acfidele fic excarnificat, vt probet an'ncipfum ex toto corde diligas: nos veró tentat, an compati fciamus membro malé adfe&to. Quamobré tibiferendo ad cómiferationem fle&endus eftis, qui exanimatàacreficitin cui? manu funt omnia: ipfe enim nifi cruciatus daret noftro bono,;no dixiffet, Capilli capitis veftri omneis numerati funt; neque Apoftolus cius adperta nos vocecertos redderet ciufdem rei, fic pronunciando.Scimus quod diligentibus Deü omnia cooperantur in bonum. Atqui hocipfum,quod nobis feliciterillius prudentia cedit, frequéter latet dum adhucnon eftad terminum peruentum:fed ybi finem tenuerimus,iam tandcm fenti(cimus, cur quicque fecerit. Ipfe inter tot turbas orbis, vrbisautera nofira procellam nuncomnia cócutientem, crcbiis etiam gemi tibus peftem autmorbum aliquem oro vt mihi fit malé propitius: fednecquicquam omnia, furdo fabulam narro.Vbi veró exitus adpetet; iam per ípeculü& tranfcennam videbimus quem in vfum quodlibet difpenfaucrit. Sic& egritudo tua, tuo tibi bono infligitur: id aut aliquádo fcies. Hzc ha&enus.Monuit nuperamicus quidam,quám male audiam apud quofdà propter prazuaticatores; aut potius pditores, quorü hoc ker um

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 895 fum eftfertiliffimum, quafi eorum ex nobis fit,autore fcilicet. Quam famam fi vera effet,tam abeft vt deprecarcer, vt ctiamlaudi daremac glorie: fi videlicet huic malo exitium. poffem adícifcere: quod nifi tollatur, vrbi faltem noftre exitium: adferet. Sed non: ad hunc modum res habet. Nos neq; violenti fümus, neq;tumultuofi:fed inhoc vnumintenti, nequid perfeditionemacturbatentetur.Saluta fratres omnes,prafertim Zuiccium; Blaurerum; ac Menhishoferum:dicitoque n0s propediem,fi modó exitii hoc negocium inuenire poteft,(cripturü. Mittito prima occafione literas iftas communiamico ac fratri, Gulielmo à Cella;ac quantü Dominus datconualefce;V xorem quoq; faluta.Tiguti29.die Octobris r$26.
HFLDRICHFS ZVFINGLIVS ERASmo Scaphufie Epifcopo.| ANSA R ATI AM& pacemáDomino. Habuiex C /.. IA multo iam tempore confilium; mi Era(ine, Qu ad te fcribendi:quodtamé tua potius, quà S 7] mea cau(ía obmifi: funt enimliterz noftra «X tàmadmirabilis fortünz; vt autori obeffe minimum poffint: ei veró ad quem dantur; plurinium. Tandem ergo ad te fcribo:fed Chriftianus ad.Chriftianunt: quo fietvtipfe nihil fis egrélaturus, neque ego quicquáfcripturus, quod'nó&quanimiter ferri poffit. Nam fi eundemSpiritumhaufimus ac fpiramus, idém quoq; fentiemus: quod fiidé fentimus, tam diffidium longiffimé omneaberit.Caufa igitur,quá tecum agere cupio,non mea eft neq; tua; imo meaac tua: imó non meaactua,fed omnium. Quz porró éa? Euangelium Chrifti. Huius cüm tu femina iacias inter fpineta& fentes,,

894 pp.Io. OECoOr. ET HVL.Z VIN.
fentes, arbitratus fum non iniquam rem facturum, fi currens currentem adhorter:)non enim comes eftin hoccertamine inuidia:hicenim omnes vincére poffant, atq; munus auferre. Sed miles militem vt in przlioad communem falutem parandam adhortatur, fic nosquoq; mutuo cohortari debemus: coque magis, quo hoftem videmus audaciüs inferri. Neq; tamen fic velim abstcintelligi; vtfortiter magis quàm prudéter pugnare moncam: fatis enim dudum eorum pertcfum eft,qui audacia omnia peffundant: fed quz tua eft animi fideid;(vt audio) dexteritas, fic prouidée viuas;acíolidé omnia doccascitraq; infignem mordacitatem, vt do&rinamnemo conuellere., vitam nemo repraehendereiure poffit. Quod fi quidamfunt, qui(crmonem
Domini nihili faciunt, quid tam? fed preciolus eftijs quifunt Domini: quinon ex carne&fanguin:(ed ex Dco natifunt; Horum caufanon:debet nobis obrepere tedium, etiam fiiftinon modó negligunt, fed maie
di&is etiam flagcllant&perfequuntur. Sic enim gregi Doninico; dum pufillusac modicus eft fidem deberi autumo,ac fi maximus effet. NO crat excuíatus qüitalentüm tantüm vnum- acceperat, quód minimumei effet creditum.Perindé tu cogitabis,Non debeo,quod pauci Chriftum recipiüt, fegniüs agere:fed eo circumfpc&tiüsaduigilate,quogrexDomino mco in immen(am crefcat.Hec ad te;mi Erafme,xenij aut ftrenc loco, ipfo natalis die, quodfelixfauftumque fit amicitia noftrz exordiumydo: yt meumin teanimumnonignorares,&ad omne obícquium propenfionem. Qu Berna his diebus acta funt,:narrecHuhclman. Vale per Dominum» s I0 AN.

EPISTOLARYVM LIBER IIIL$895 IOANNES OECOLAMPADIVFS ffo fratri N.
VOD iam pridem de tc conftanter tulit 3 d fama, Fraterin Chrifto chariffime, id nu| peromnino perfuafit: nempe quod per) quam fidelem in Domino Deo miniftrum agas,fclici admodum fücceflu: vnde mihi non parua gratuládi occafio. Et gratulor plané no mediocriter, imprecans Deum, ne illud gratulandi argumentum mihiauferatur vnquant. Non quód malé tuis fidam virtutibus, Dominid; manü abbreuiatà fufpicer: Sedtício quàm egré populü in deferto facrificaturum dimittat Pharao, quotics fententiam varict, quantos paretequitü& quadrigarü exercitus,nec defiftat à fuis donec ficutlapis defcendatin profundü.Sed& populi facillabunda mens negocium facere folet, femperin Aegyptum reípiciens: immemor quantum fit brachiü Dominijingrata, incredula, obmurmurans,& pauida obfiliorüm crepitus, in cauía eftne compendiariain terram duci poflit promiflionis:fed perlongostractus folitudinis circumdueenda eft;non(inc maxima Mofis defatigatione& patíentia; cuius mititàtem&longanimitatem per omnia imitari fuerit opereprecium. Et dumille tumultuare aclapidare incipit, vt deletur€libro Domini, neeeffarius eft dux; qui fe mürum opponatirz& furori Dei. Porró vbi defiezintinteftinz feditiones, neq; tunc pacata erunt omnia; non minus pere niciofüs-erit Bilaam,quàm Dathan& Abiron: non minus obfiftet Amelech, quàm períequebatur Pharao:& quz maxime debebarterrére hoítes, confertiffimas hoftiumacies in nos excitabit; victoria.Et quid mirü? tumet

896 pnp.Ilo, OECOL, ET HVL, ZVIN, timet enim regno fuo Antichriftus, Proindé gratiam & fortitudinem tibi precorà Domino. Tumaículum animum& virile pe&us, infra&umque coníferua. Dominus füftinentibus fe non deerit. Oraautem Deum & prome,vtfecundum voluntatem cius€ ipfe viuam, & alios viuere doceam. Vale,& profperarcin Chrifto. Bafilez, 1524- 3o. Martij. HVLDRICHVS.ZVINGLIVS Ioanni Oecolampadio.
EF RATIAM&pacemáà Domino. Quum "4| nuper moneres,vt quomodo finis impo4ni poffet Antichriftianicis concionibus, qua apud vos fiunt ,confulerem, excidit E££(ub cacpiftola qd' petieras: euenit enim nonrarototoccupationibus adobrutis, vt fumma excidant. Damus auté in prefentia confilium,quod praefens nobis fuit: nóhercle quafi nos prudentiaantecamus;fed experientia:Confultó ergo abs te fa&ü agnofcimus; quodamicé Suffurancum(Suffraganeumintellige)per epiftolam admonuifti: facitoàdem adalios quoq; Pfeudoprophetas,cum obteftatione, quod nifi rcfipifcant, palàm fis ac nominatimeorum do&rinam confutaturus. Hic magis excandéfcét, nifiSatan apud vos non cft tàm virulentus iniftis,quàm fuitin noftris. Dabis ergo operam, vt aliquosin corum cóciones infinues, minimé feditiofos,(folentenim quidam plura referre quàm acceperint) qui ad verbum etiam affignent;quz ifti aut mentiuntur aut vane deblatterant: ca tu dein, aut alius de via noftra, publice reuclles: praterito femelatque iterum cius nomine qui mentitus eftfed(ub cominatione prodendi nominis,vbi defiftere

EPISTOLARVM LIBER IIIL 897 fiterenolit. Procedes ergo coufque, donecautorem quoq;publicé traducas:fic enim cópelletur. Senatus vos omnes cóuocare ad collationem. Apud nos erant boni ciues,quiin faciem reclamabant falfis Prophetis, quos Senatus increpitos iubebat pacéac ocium agcreznonnullos in neruü conijciebat. Iam nobis.campus in euminuchendi dabatur,at nihil mouebat. Tum demum adijt Leo nofter ad Auguttiniani fermonée:cüd; isfolito more anilia fua gannirct;amiciffimé concione interrupit,& fic allocutus eft eum: Audi paulifper,ó reucrende Pater Prior:ac mox; Et vos optimi ciues nihil turbamini;Chriftiano pcdtoreomnia mihi agétur, e?. namlongü effet omnia narrare. Summajoricbatur fermé tragoedia: ert enim qui hominem pro audacia adfligereinftarent(non&nimte fugit, quod'namhominü genus iniftorum cócionibus frequens fit)nifi perinde adfuiffent, quiLconem periculo eximerent:fedin Comoediam tandem defcendit. Cüm enim Senatüushac viaad collationem decernendam attraheretur fadum eft, venon tantüm iuftitia, fed ctiam malitia peffimorum hominum fit rete&a. Effet& aliud confilium, fcd vobisnefcio quàm ad commodum. Defpicite ergo/fi omnes quiab Euangelio flatis, Senatum petatis, ac dato exponatis,quàm diffidiofa res fit;in vna eadéd; vrbe diuerfis populum diftrahi fermonibus: prefertim vbihij,à quib? oprimaaciufta populi pars pendet; fcfe nunquam non offerantad collationem: ij vetó quibus obftent,)nunquinon deprecenturac fugiant. Non folàm ergo parum Chriftiànos, fed nc humanos quidem vos eflc futuros;fi his cedatis,qui victoriá defperarünt, fimplicem veritatisd;(tudiofam plebéque fidei veftra Li commifia

$98 pD.Io.OEcor.ET Hvr. ZNIN. commiffa(it. Non effe nouum, collationes iftas à Magiftratu dari: fed Tiguri, Argentorati, San&ogalli, dudum fic effe fadum, dv. Scripfité Norimberga Hanerus ad me his diebus: primüm vt te faluum iubeam: dein quod Lutherus auditorio fefe fubftraxerit,vt in te fcribendi fatis firocij. Monentalij in nos inuccturum cffe.fed heus tu;Durum eft$aulo contra ftimulum calcitrare:nihilmoucamur, verba dum fint,quz ifti commentantur, Aduerfus Struthionem Apologianüc fub prelo gemit, Tuinterea cum fratribus omnibus Vale, ac féliciter annumvigelimumfeptimum aufpicare.Catabaptiftz, quos dudum é&xéezxos abie&tos oportuit, apudnos ociumtu rbant piorum; fed arbitror fecurint ad arboris radicem admotam. Dominus adfit Ecclefix fuz, Amen.Tiguri,;.dicIanuarij; 1$27. IOANNES OECOLAMPADIVFS loanni N. : RATIAM&pacemà Domino noftro Ic£139 fü Chrifto. optime N. Tantum nobis liSq|? bertatis fanguine fuo peperit Chrift? Dominus,vtnos qui in domo Patris humilli* mi& vix mercenarij fümus,maiori fiducia; (ummos cum eruditione tum pietate viros,coram quibus vixhifcere alioquinliceret, conueniamus& compellemus, quam potentes feculi(aos equales. Perillü cnim fratrcs nos omnes facti fumus, atq; adeó& eiufdcm corporis membra: quibus non fas, mutuum vel contemnere vel defpicere, dum capitis dignitas tanta eft,vtqueq; membra eius Spiritu vegctata,etiam feinfcriota magnifaciant,&infima cognitione fua cum fapcrioribus omn£ fibi di guitatem impartitam nó ignorant.
x

EPISTOLARVM LIBÉR IIIL 8959 rant.Hincfa&um, vt cüm Anemundus Co&us,genere clarus, virtutibusq; multo clarior, in tantum mihi pietatem tuam Chriftianam commendaret, quam folam magis admiror, vtpote inhabitátis in te Chriíti certana nunciam;Quid eniminte velalio laudarem, quz à baptiímo ipfo, quotquot Chriftum induimus, prz fpiri* tualium donorum magnitudine,inter munera quz ancillarum filijs dantur numerare folemus? Cüm igitur vitille magnus,charitatem tuam nobis tantopere przdicaret, non potui nó mcumin te animum literis,tanquam przíenti, femperd;noto, fignificare. Etcertus fum, animumillum meum mentem effe totius Ecclefiz Chrifti,& plane ipfitffimam menté tuam:nifi tu malénobis defcriptus fisjid quod fufpicamur minime. Et quid velim audi. Nihilfane vel moleftum, vel grauc. Precamur vt quod agis, agas femper. Nam cü Dei gloriam pie queras,queres vna Chriftiano homine digna, tutcipfe nó potes aliud precari&velle,quà quod precamür& optamus, ne à pijs defiftas coeptis, fed fancto Spiritu emper obtemperes. Adijcimus autem&aliud votum,vt non folüm agas femper, quod agis, fed indies magis ac magis feruens,&te ipfo fortior apparcas. Non ignoramus quantum apud clementiffimum iuftifimumque Principem, domumque cius,tua prudentia, fcdulitate ac autoritaté, fi perte(quod fperamus)non vulgariterfapere coepcrint,rem Chriftianam
;juuare valeas.Etenim fi degentilium philofophia verü prouerbium cít, Felicia regna, fi vel philofophentur Reges, vel regnent Philofophi: Quid nonfperandum, fi Chriftus eterna Dei fapiétia proximé fucrit agnitus? Etíi Euangclice pradicationi olim profuit, vthiftot L172 riz,gen

goe DD.lo. OECOL. ET HVL. ZvtN. riz ,gentium conflidatio mutua, nein Apoftolos fupràmodum feuirent imipij, dici nequit quantà meffem agri fpirituales darét, fi pacati principesipfiveros pat fim operarios conducerent?Nihil ab Euangelio reipublice periculi.D auides,Salomones;Ezechias, quis nó Traianis& Hadrianis preferre?En quàmbreuiilluftratà eft Saxonia, vnius Friderici ducis prudentiaacmanfüctudine,nihilad hocagente,quàm quod no eft patfus liber&& fidenter verbum Domini annunciantes crudeliter aciniufté à Tyrannis Epifcopis affligi. Hac ratione&apud vos quotidie aliquid fuperttitioni decedit,& exaltatur Chriftus: tametfi multifintqui relatrent, Antichri(tiani petantabimperatoribus vindidi inimicorum: Chriftianis magnum eft, fi liberé purum Deiverbum regnet: In hoc nimirüampliffimas dotes & multijugatalenta accepifti, vtin obfequium Chrifti multos.ac potentes fubjuges, vtambulent reges in fplendore ortus Domini,vt veniant aurum& thus deferentes,.laudemd; Domitio annunciantes.Et nos quidem non vindicamus aurum illud,quod& füres amàt: fed quo totam Dominicum templumopertum. Non eftautem nunc mez prouinciz, vt praícribam, qua Chrifto. proceres demereare.- Tu aude& fac quod foles,verbum füppeditabit Dominus. Tam abominabilis vanitas& grauis tyrannis, quibus obfcuratus& preffus fuit fermé totus orbis, pertot impias hominü traditiones,pertot Romanenfium impofturas, per tot Sophiftarum& Canoniftarum nugamenta:vt füperftitiones taceam,ad quas vulgus Chriftianorum propenfius, quàm vllz gentes, vndeabilla refilireconabitur, quifquis intellexerit: cótrá tam fuauis, tamd; amabilis gratia

BPISTOLARVM LIBER IIIL 9o1 grátia Chrifti, vtiugum eius nequaquam onerofum fubeuntibusfiat. Quamuis autem przdicente Domino, fcimusnon defore tentationes veritatem annunciaturis, neque melior ferui quàm Domiti conditio fuerit,& hac ad aftra itur:ea tamen Domini benignitas eft, nc vitra quàm ferre queamus, tentari nos finat. Quapropter pietati feruorem, feruori conftantiam, Mi pid períeucrantiam iungere decet,vt fan&ificeturpernos nomen Domini, quod nuncmultis feculis maléaudijt,&inquinatum fait. Quomodo dabimus fomnum oculis noftris,& palpebris dormitationes, nifiinueniamuslocü Domino,&tabernaculum Dco Iacob? Hzctecun pro Chriftiana familiaritate& fimplicitate egi. Voluiffem pluribus, fi pernegocia licuifÍet:ícd non deerit Spiritus,qui profperü iter tu(i faciet, Valein Chrifto,& confortarc. Bafilez, 9. Martij, Anno 15244: HFLDRICHFS$ ZFINGLIVS$. THOMAE
ab Hofen Bernen[itum à Commentarqgs. y RATIA4MG&pacemàDomino.Arbitrabar (EO aliquandiu te noftri nullam curam habere ? reliquam quü nullicunde gentium adnos 7! daresliteras. Nunc veró cümte Gebennz - teipublicz gratia abeffe coftat, duplicinomine reficimur,& quód nihil(iniftrü paftus fis,& quód coinloco habearisà tuis, vttead hec negocia mittit, quibus gloriam fibi,vtilitaté aüt non vulzarem recens fadis ciuibus perte comparari nonambigunat. Status nofteridem fermé manet per Deibonitatem. Tui viti iterum aliquoufq; vngues éxeruerunt,vti nam nunquá rctrahant, donec quicquid apud eos contra Chef. Li s

$52 DD.Io, OECOL. ET HVL.ZVIN. crectum cít,difcerpant.Sandogallenfes áboluerunt fimulacrafua.. Cürieníes fuis inducias dederunt víqsad Diui Pauli conucrfioné:tum fperant comite mifla, abitios efle deosittosligneos, qui ftant& no ambulant. Non dubito quin in medijs reipub. negocijs, Chrifti negociorü minimé fis negligens.Bene facis,optime de optimis merendo:nihil enimipfe fic florere cupio atq; refpub. he enim vbi crefcunt,tyrannorü audacia coercetur. Sed enim optime de Gebennz ciuibus micifbc16, finon tantüleges eorumac iura, quantum animos componas. animos autéquid mclius coponet, quàm eius fermo atque do&rina, qui animos ipfe formauit? Hac,miThoma,nonideó tecum ago,quafi torpentem fim expergefa&urus: fed currentem,quod dicitur, adhortor. Certó enim de te mihi perfuafum eft,tebonita tis diuinz nunquam obliturum. Vale;& fi quid amicorü habes,mco ifthic nomine faluta. Tiguri, 4. Ianuarij, 1:5 2 7. Si vacat;refcribe,quoin ftatu res apud vos fint: & quos partus Principes adingtuens veré nido producere moliantur. ros IOANNES OECOLAMPADIFS$FO.N. AUEOSW AX ET gratiaà Chrifto noftro Saluatore. ])& Anemundus ille Co&us,&gencre& pie&& tate clarus,narrauitnobistuü in annunciaXm f) do Euangelio feruorem, fedulitatem, pru^ dentiam, accandorem:quod tanto maiore voluptate pe&oranoftra perfudit, quanto maiore nota Gallias fophiftarü infamarat tyrannis. Gratia Chrifto, qui difcuffis tenebris vndiqy. veritatis radios fulgcre faci:& agrym quem paftorum dormitantia fpinz& zizanie occuparant, repurgare incipit. Verüm quoniá non
e iin e,

EPISTOLARYVM LIBER[ITI oo5 nonignoro, qui fucceffus fint Euangclij: nam partim ipfe feci periculum; partim quotidiana,& quz ante oculos obuerfantur, exempla docent obnititurmirum in modum fortis ille armatus, vt cuftodiatatrium fu, ne diripiantur vaía eius. Etcítveritas(an&ta quidem, fed contradi&oribus expofita plurimis. Proinde dilc&e in Chrifto;noftrz fraternitatis exiftimaui effe, vc te qualicunq; exhortatione inftimularem,vt faceres fcmper quod facis diligenter. Magnz molis opus fufcepimus,&planéfupranoftras vires. Terra, quam expugnareinbemur, cultores habetfortiffimos, potentes munitasque ciuitates. Ibi ftirps eft Enakim, Amalech habitatin meridie. Quid multis? Antichrifti tota potentia fé nobis opponet, neque laudis quippiam, in hocfeculo expe&andum. Inuifi oportet fimus omnibus hominibus& peripfema toti Mundo.Portáda ertt ftigmata Chrifti. Contemptores nos vult duxnofter Icfus, gloriz, opum, voluptatum, amicoruni, carnis, vite:amicos auteminopiz ,ignominiz, crucis, folitudinis,mortis, Verü terra quz promittitur, valdebona cft.Si propitius fueritnobis Dominus; introducét nos in cam.Tantum non rebelles fimus contra Dominum, ncc timeamus populum terrz, Dominus ipfe fit terroracfandificatio noftra: ipfefitgloria,& corona capitis noftrijipfe fortitudo& Petra refugij,& ficut panc
illos deuorare poterimus. Exarmatifunt, reccílitd; ab
cis omne przfidium.*Stulti principes Thancos. Sapientes Pharaonis dant confilium infipiens. Arma impy peffimà,vaftata;& plané inefficacia. Audacesigitur & fortesfimusin Domino,&inore gladij verbi Deiin1adamus impios, vtglorificetur Dominus efus, qui LIC pollici

9o4 DD.Io. OECOL. ET HVL.ZVIN. pollicitus cft fuis, vteantfuperafpidem& bafilifcum; & conculcent omnem virtutem inimici. Nenobisin perpetuum exprobret incircumcifus Goliath, qui audetcótradicere exercitui Dei viuentis.In Domino;qui apprehendit brachium noftrum& confortatnos, potcerimus omnia.Nam perProphetam promittit: Noli timere vermiculelacob, cgo adiuuite, redemptor tuus fan&usIfrael. Pofuite quafi plauttrum,& clauamt dentatam.Triturabismótes,& comminues,& colles quafi pulueres pones.Ventilabis,& ventus tollet,& vt turbo difperges cos. Et tu exultabis in Domino ,'& fan&o Ifraélletaberis."l'alia nobis fubfidia promittit Chrift». Fortesigiturfimus, abillo inimarceffibilem recepturi coronam. Hzcnunc Frater ineunde amicitie gratia fcripfi;arbitratus non ingratum fore quicquid excidiffetexbucca.Quid enim non excu(àt charitas?Chriftus te conferuet. Vale, Bafilec, o.Martij. Anno 1 5 24. HVLDRICHFS ZFINGLIFS BERCHtholdo Hallero, Bernenfium Ecclefiasie. ew RATIAM&pacemáDomino. Sicom*! nia vices fuas norunt, chariffime Berch$tholde,vtea quoq; que naturalia vocant: j hoc eftaiatoo ra: id eft; infenfatammunquá ue operiatq; officio fuo deficiát. Remittéte improbo Borea, fubitó mitiores Zephyri omnia occupant:& incendio canis frigefcéte, vber autumnus annoniin finünobis abijcit. Nobis ergo cürerü iftarü aliarüd; omnium códitor Deus, cui militamus;oftium adperiat, per quodin hoftium caftra irruere nullo ncgocio poflumus, rem fegnius obeundá effe putamus? norazbitror, nifi ventis fumus leuiorcs.Adperuit tibi,
atq;

EPISTOLARVM LIBER IIIL' 9o5 atq; adeó nobis omnibus apud vos feneftram; qua exploratricem cataclyfmi columbam, aliquádiu exulem, recipias.Planéloquar.Profligatum erat propemodum apud nos Chriíti Euangelium, nunc cius praedicandi iterum fada eft poteftas. Tuin hacprouincianauclerus €s 4c Noa,caue ofcites:vtere occafione, neq; committas vt quifquam iure queri poffit negligentia tua fpes boaas$ concidiffe, aut rem effe cun&antius geftam: fed infta, vrge: acaleos ac hamos ficin mortalium pe&ora demitte, vt cuomere etiamfi velint non poffint. Dabit autem Dominus in omnibus& cor& intelligentiam. De auxiliatore nonnulla,ad Trempium dedi, is exponcet:receptui enimà fcribendo cecineram, fed ad profundamlucernam.Collino mco domi fuz quidliterarium interim curante, ifta demus Vale,& feruette minifterio fuo is, cui feruis. Caue ergo ventti feruias:is enim tam fallax eft tutor, vt nefcipfum quidem feruare poflit. Hzccitra morfum fintin ventrenetuü dicta, pro bono noui anni aufpicio.Salui fint amici omnces.Tiguri 4.lanuarij, t$ 27. IOANNES OECOLAMPADIFS FRATRI Nn Domino figcero.
R ATI A Chriftitecum. Scripfi X, vt mo//A| n'fifti, fortaffe modcftiàs quàm velles: fed Ícis primas falutationes humiliores;atten[: do nunc,quomodo illas excipiat, vt poft ze" hac,fi opus fucrit;familiarius. Scripfi aute & fymmiftztuo, vtpacis maximam rationem habeat, & vnoore tecum Chriftumannunciet.Multa enim malain Ecclefijs parit Euangeliftarum diffonantia. Confido, quodtulibenter priuatim cü hominc deijsrebus Ll'$ collatu

po6 Db.IO. OECOt. ET HYL.ZVIN. collaturus fis,&in plerifqs portaturus onera cjus;ac habiturus ipfum pro fratre propter Chriftum,&gregem Chrifti vobis commiffum. Mihi magna fpes eft, fi vos concordes docerctis, ciuitatem yeftram breui telius habituram. Et fi ex integro refipifceret, noftris quoque animos addi. Cogitaigiturfi quid ignofcendum& códonandum, propter quem facias,& nullas occafiones pacis omittito. Varijs conatibus hominum inzéhia vincendafünt.Non fcripfiffem vtrique,nifi rumor diffidium veftrumita apud nos magnificaffet:& didici illá non vanum. Boni igitur has literas confule: tuus cnim fum.Vale,Dafilez 1 8.AugufWitr$ 29. HFLDRICHES, ZVINGLIFS PHIlppo Badenfi Marcbiomi S.
vxerega RATIAM& pacemà Domino.Refperfit 1 SS A omnium qui apud nos funt piorumaures Sy pictatis tuz fama, Clariffime Marchio;que ! me tam confidentem reddidit, vt morta8-7 lium omnium poftremus ad te dominum
meum obíeruandiffimum, iftas dare, nihil fim cundacus. Adftipulatz funt propofito, tua illainfignis bonitas, acingenij vere ingenui dexteritas:& quzalios deterrere potuiffet;amplitudo.Inuitauit quoq;fuper omniaiudici) fan&itas, quz in principibus vtrara, pro dolor, eft hac tempeftate ,itaintc incorrupta nitet, VtEneio confcientia bona fretus, nó audeat intrepide ad te accedere, Cüm ergo lacobus Struthio, hómo fortaffe audentior quàm doGtior.loquentior quàm circumfpe&ior, libellüin nos ediderit, fe quidé non magnopere, te veró illuftriff. ac opt.principe, indigniffimum, quo& Euchariftiz veritatem fübruere,& quam in Euangelij iui

EPISTOLARYVM LIBER IIIL: 9o7 fui minifterio autoritatem Dominus dedit, contáminare ex profeffo etiam nititur: nihil ceffandum effe duxiquo minus iftius impudentic refpóderenflis.proptercaquod cffctà facris concionibus tuis.Certus enim fum quod quicquid tandem in confiderationé veniat, vbivcritas eius fingülari prudentiz tux planius exponatur,nullatenus offenfum iri pofie. Eftergo Euchariftiz caufà nobis hoc libello denuo tractata, faxit Deus ytomniain gloriàfuam cedant: non hercle quafi prius non fint a uim omnia prodita, fed vt qui contentiofi funtplané videant, verborü figmentis veri facié obfcurare nequire: femperq; futuros effe qui illius amore nó modo filere,fed no in difcrimen quoque venire nolint. Lege ergo.filicet ac decet,eum libellum:neg; hic quicquam dictum putain facrofan&am pietatem tuam. Videbis hauddubié indigne faccre, qui rem minime cópertam,fic apud indo&am flcbemtraducunt; Boni facito pro tuabonitatc omnia:& vr Euangelio ciusq; miniftris ha&enus tanquam Abdias patrocinatuS$ es, pcrge.Tiguri,1 1. diclannant 3 7. IOANNES oECOL AMPADIFS INTEgerrima vite[mgula arid, eruditionts viro, D.v4mbrofto Blarer ,faoin— Christo dilecto. s jAL VTEMin Chrfto.Infcliccm memo,riammcam, qua taminfideliteramicorum nomina feriat: vt verum fatcar, non recor AXSdor,qua illa priftina inter nos confuetudo.23 2 Saa ,bonoq;animo fies, mi Ambrofi, nihil tibi inde periculi. Longé felicius te nunc inihi concilianttuz virtutes, innocentiae teftimonia:& vt de

$98 pD.Io. OEcor. ET Hvr. ZvtN.
vt deliteristacceam,quas cómuncs cum multis habes, tuailla psg veritate fufcepta pericula:illa enim teita mihi comfmendant,vt te non poffim non amare, nifi Chriftum ipfumabiurare velim. Hunctaliainte operari,operaturumd; nonambigo. Proindctu viciffim de me,vt vero amico, fentias velim. Dabo enim operam, vt re ipfa, ficubi tulerit. commoditas, id probes. At quod Apologiam non excufam ad te redire fecerim, oro boni confulas.Namhinc potiffimüm mei erga te animi candorem cognofcere fpiritusille tuus poterit. Sané fiquid meum gj v? 78 auAcis ip, fe&atus fuiffem, modis omnibusfollicitaffeni, etiamíinon effecif? fem,vtquamprimüm excuderetur.Tua enim defenfio; & mei. bominis effet hone(tatio. Similes enimnoftre caufz funt,nififorté gens mea fupérítitioni addi&tior, veritatis impatientior, charitatis negligentior. Abfit autem vt propterea amici,& tam bene mihi fidentis rationem contemnam. Opinor autem quod fententiam mcani non valde fis improbaturus: funt enim confultiffimi quidam viri, qui fimiliter mihi confuluerumt, timentes mihi,ne tale quiddam edam contra meos, qualis tua Apologia cft. At tu proba fpiritus:nihiladhuc negle&um, tametfi dilatum. Itaautcm de tua Apologia res ata eft. Attulit cam fub profundam& iam concubinam no&em, parochus illeIacobus:moxilli pollicebarcum Typographo me confultaturum,& ad fequentem diem rediret iuffi: feftinabat enim ad fuum diüerforium. Typographus refpondit, fibinon effe integrum, przfertim vrgentibus nundinis Francofordinis, ad quas neceffe habeat abfoluere cocpta volumina,& fcruare fidem his, qui fuam in hoc

EPISTOLARVM LIBER IIIL 9e9
«onduxerunt opcram. Ego accepta Apologiain zdes meas contendi,nec ceffaui quin totam perlegerem.Arridebat enim, miruraq; in modum. Legere enim mihi videbar mea pericula, neq;(ine gemitu quid mihi accideratrecogitabam,&anxius eramquid fa&o opus cffet. Nonlibenterremittebamlibrum, ne forte aliud fufpicarere quàm res fit:nec retinendus videbatur.At mihi multa vltro citroq; cogitanti, vifum elt. neque in rem tuam fore fi edatur, idq; multis nominibus.Primüm enim quod tu maximé quaerere videris, id minimé effes affecuturus: nempe vtiamnulli fis fcandalo. Ita& ego mihi olim perfuadebam, fed fruftrà. Varia enim& peruería vulgi funtiudicia, non raró contingit, vtdumnos plurimüm pur gamus,peffimé fufpicetur illud: maxime cüm nemo ícriptis'vrgeat, vt rationem reddamus. Iam tedet plebemtot Apologiarum.Tuum nomen fatis falaum, cüm Senatus patriz tuz te abfoluit:nullo opus eft apologetico alio.Fieri nequit,vt Pha rifzorum fcandala€ medio tollantur omnia:ferendum hocnobis eft Frater, vtfint qui nobis maledicant, qui cxecrentur& abominentur: ferendum propter eum, qui cum iniquis reputatus eft.Caterü vitaitainnocentcrinftituéda, vttandem mendacium fe ipfum prodat, & confundantur ac reuereantur qui nobis malé volynt,& dicunt quotidie Euge Euge.Non credis,mi Frarer, quàm me exercuerint oi soda Da. Ataliam vincendirationem qua&remus nempe vt benignitate fuauitated; morum vincamus: non eft aliud hominum genus fub Sole inexpugnabilius, pertinacius, obftinacius, monachis. Exemplis plenz funt hiftoriz. Quis craflior error, quàm y«Ae, ray ed auTop Qirav; Scd
Aegyptios
Monachi.

91e DD.Io. OECOL. ET Hvr.ZVvIN. Aegyptios& Paleftinos monachos, cosq; fimplices, quàm vix ab co errore Epifcopi retraxerunt,legifti aon dubito. In alijs morbis iuxta Hippocratis pretcriptum, vftio poftremü adhibetur, cüm certa medicamina funt inefficacia. Non item cum hoc hominum genere ob(eruandum. liutilisenim eftomnisaufteritas ,neruus ferreus eftceruix eorum. Eos fi blanditijs non vicerimus;vincemus nunquam. Vnde& hoe eft quod mc mouet, quare remiferim Apologiam, ne videare contra fratres bellum füfcipere,& perpetuam tibiinquietudinem accerfere: fortaffis etiam infidias parabunt/ficarios fübornabüt.Iam quod prodeffehoc modo multis cupias ctiam cum nominis tui tradudione; probo plané magnanimitatem fpiritus tui Laudo zeli feruorem,magnifacio voluntatis fan&imonià. Atqui vellem omnia tibi feliciffimé fuccedere,& maiorem fru&um laboribus tuis refpodere. Verum ignoras, apud cordatiores quam parum fauoris inuenient libri,in quibus affe&us proprij mifcentur:id quod in Apologijs fieti neceffe eft. Verüm tu fi meum probas cófilium, vt pluribus profis vberius, id argumenti mutabis,& ex priuatà communem caufam cóftitues, denfis Scripturarum vc(timonijsid agens.Non dubito enim quinid poteris, cui Dominus tam expeditam fcribendo differendod; copiam,vt audio,dederit.Certé ita maiorem tibi gloriá poteris conciliare: tametfi non ignorem, eam tenihili facerc, cui fufficit teftimonium bonz confcientiz& calculus Chrifti. Argümentum honeftum fuerit fiin titulo pollicearis, Quibus liceat monafteriü ingredi vel relinquere. Aut fi hocminus placet, potes fimile quiddim tra&are,&jnterim paucis in Epiftola cü amiculo alique

EPISTOLARYM LIBER IIIL or: aliquo innocentiam tuam teftari-Habes opinor mentem meam, qifftm velim interpreteris amice: ex animo enimtibibene volo.Vale,Bafilezx o.Martij. HFLDRICHFS. ZVINGLIFS. MEdico Theologo cuidam. REST RAT1AM& pacem à Domino. Statuen-M&w ram iam dudum te muncrealiquo pro mca t 5"Mis j tenuitate adficerc: fed interea multorum
Mg gt| certiorfio,qua me deterrent:affe&us fciliAEN 7 cet tui: contentiofüs enim cüm fis,& mordax, effecifti vt Senatum habeas parüm propitíü, quid cnim nobis debet magiftratus? Puer ifte fiue adulefcens,tuus famulus habeturiideo petiturabs te;potius quám abillo: hinc autem tu accenderis ad maledicentiam;& fummam amaritudinem, ac minaris nefcio quàm impotenter. Chriftiani pectoris cft, cuiq; reddcrc quodilli debet, neminem offendere, ac aliorum offenfas condonare:nunctu omnia minaris Chriftianus fcilicet, cum nos non fimus Chriftiani apud te. Hzreti€o0$ vocas verbi Dei precones;non alia ex caufa,quàm quód offenfus es;noui medici emutatione. Fuifti aliquandiu Tiguri 4 at Senatus nullam tui habuit rationém:huius caufa non eft Leo,autalius aliquis;fed fcortatio tua,& ftultz in biuijs cotentiones:ac dum Thcologum agis;fic de diuinisloqueris, vt futores dicant: Si medice peritiornó cít,quàm Theologiz,nemo fe tutó poteftilli eredere.Oblitus es nobilis huius verbi.Sutor nc fupracrepidam. Placidam ergo pofthac vità ducas, & teintra cuticulam contineas tuam: mihiidem X. es, qui olim. Siveró omnia calünijs ac detre&ionibus impleas; tàm nullus eris apud me, quàm qui non funt. Pecuniam

g12 DD.Io. OECOL. ET Hvr. ZVIN. Pecuniam petitam lubens ac volens mitto, tametfi aliquando moncerem, vt precium indicatfs, neq; faceres, & ipfe conftituiffem quiddam dare: hactenus tamen diftuli,donec omnibus ficret manifeftum;nefcio quàm hoftiliainnos moliriiam retraxerá manum, quam nüc iterum adpcrio. Vale,& efto bonus medicus: Deum; time,& de Scatophagia differe, non de Theologia. Ti.guri,4.die Februar.1$27. IOANNES OECOLAMPADIVSYENEvabilibus c dile£tis in Christo,Cenobg Maris fella ,alids V uettingen fratribus.
aga RATIA&paxin Chrifto. Vencrandi atq;
Y- dile&ti in Chrifto Patres ac fratres, dici neSs quit, vbi apud nos rumor crebrior increbuit, hoctandem reipfa vos effe profeflos, quod hac&tenusin fpeciem facere habiti eftis, quanta piorum& fidelium omnium audita eft gratulatio:quantzd; Dco di&z funt gratiz, qui vos filios lucis effe hactam infigni veftra conuerfione declarauit. Offenduntur quibus onerofa eft veritas. Speciofi Opcrisquod nimirumapprobantangeliin caelis, nulla vos poenitudine duci oportebit vnquam. Hoc certe non fucritmanum ab aratro abftrahere acrefpicere, vt calumniari quidam-poffünt. Et quid eft tam altum, quod malignino calumniantur? quid tam pium,quod non carpunt? Etiam(i hodie Chriftus fecundum carnem agercetin terrisjnoncareret obtrectatoribus.Quis igitur fatis aduerfus illos munitus erit? Sed non defpondemus animos Mundum vicit Chriftus, dentes peccatorum confregit: faciléàvobis quoque contemnentur.Equidem dum priftinam vitam veftram cogito, animaducrto

*
BersTOLARVM LIBER IIIL 913 animaduerto eam non ad ipfiffimam Chrifti regulam, qua in charitate,in innocentia vitz,€ fidein Dcü con. fiftit: fed ad humanas compofitam conftitutiones,quz externis fimulationibus Deo nosodio(85 rcddunt.fi
. quidem illis fidatur, veraq; negligatur pietas:& vobis
vanaopinioncludificando imponunt, quanto fatis ad iuftitià videturi impune iniuftos,& magis haberi quàm effc iuftos. Quid enimaliud eft fimulata caftitas, commentitia paupertas,extorta obedientia? Quanto fatius eft haíce virtutes per Chriftum ficample&i, vt coram iudicefecuri compareamus? Sandius vtiq; coiugium, fordido coelibatu, Securius cft(icpoffidere vt pauperes Chrifti iuucs, quàm egere vt cofdé aggraues. Chriftianiüs eftlibertate fpiritus non deftitui quàm feruiliter confcientias inferuitutem redigi. Bene igitur fidite in Domino:cuihoc vnum debemus, vt credentes in Chriftuminnocenter viuamus, charitatem in cofcientia non fi&afcruantes.Quó nücvos mirabili gratia vocauit. Pergiteigitür,& vocantemin gloriam Euangclij fui audite: netam carnis, quàm fpiritus libertatem fequuti effe videamini:(ed videant homines veftra bona opera, odiuminquam hypocriícos amorem fratrum, mifcricordiam decentem Prapofitorum obferuationem,puritatem vite,conftantiam in afpernandis huius Mundi periculis, ingentem futurz vitz fpem:& fic glorificent Patrem veftrum in coclis,qui vos tueatur. Eiütgloriain fecula Amen.Bafilez 2 5.Augutti. Mm IO0A Ne.

or4. pD.Io. OECOor. ET Hvr. ZvtN, IOANNES DENCKIFS IOAMNni Occolampadio. cru ALFTEM àDceo Patreper ChriftumIefum 54 Dominum noftrum,€ pacemin Spiritu fanPio ,Amen.In memoria etiamnü habeo, quo 559tu, mi Oecolampadi; animo in mc fueris an; dumhicapud Curionem agerem: memini quàm amicé, familiariter& fraterne meácceperis primüm, accéptunt dcinde amplexus fueris& foueris. Poft illa, (i miraris, cur nihil ad tefcripferim abfens, cur prafens non adierim(quanquam etiam femel adij) cauffa eft, quód timucrim,ne non liceret fatis libere.vel fentite quod fentirem, vel non pronunciata fenteritia matüriüs deliberare.Verebar enim;vthomo füm, neidem eucniret mihi cum alijs; quod cum Ofiandro pridem euenerat. Si peccauit hictimormeus ,hecformido in tuam confcientiam, ecce promptiffimé culpam agnoíco,& fateor. Atque hoc minus exili perfeeutionum; iure me pecnitebit, quo magis verum effe comperero, me peccafle i in quenquam fT ametfi nihilme poenitet omnium afflictionum,;quas tulihadenus,quantumuis bene mihi confcius. Nunc quz fuerit àd te fcribendi occafio, paucis accipe Tta exulo ha&tenus, vt femper naaluerim i in proprio aliquo loco certus viuere, pcrmittente Domino. Apud ignotos nondum licuit, ad omnes ferme labores inepto: apudamicos vero&notos, propter füfpicionemde me. conceptam; quafife&arum faurorce,& autore peruerforum dogmatum. .Deus mihi teftis ett, quod vni tantütn feda, qua cít "Ecclefia fandtorum; bene effe cupiam,;vbivbi fit. Nam apud vos folos'cífc non credo: imo nc Chriftianos quidem

EPISTOLARVM LIBER ITI 9:5 uidenm cfle contenderim, fi quis:exadam fidem vrgcat: quantumuis amo zelum illam re&é viuendi, quem probe fcio ,'& quotidie rcipfa magis magis; compctrio non(atis effc adhoc, vt voceris Chrifti: inus, citra z9ó»ucwillam, quam requirit Paulus infuis contribulibus. In dogmatibus non nego partim erraffe me,&adhuc errare poffe:partim veró italocutum effe, vtmalim tacitum. Atq;hec non puderetme vel publicé fateri; fi precium eflet operz; hoc eft;fi plurium bonoquám malo fierct. Quod fitibinon improbaturis animus.fer,omi Oecolampadi,equo animo;quodin me defideras: equidem facileferam, fi quidinte quoq; dcraucro. Vt enim amicitiz, preferim Chriftianae prium eft, idem entire, ita lex mihi videturadmouminiqua,nemini lifére ab altero diffentire. Nifi omninotalealiquid cflis;quod ferri neq; poffet neque deberet.Durum eft exilium mihi& difficile: fed difficilius c(t, quod fucceffus& fru&tus non refpondet zelo mco. Fru&dtum autem alium nonrequiro,(Dominus nouit) quàmvyt quamplurimi vno corde&ore Deum& Pa trem Domini noftri lefu Chaifti glorificarent, fiue circumcifi,fiue baptizati.fiue neutrum.Longe enim ab illis diffentio, quiregnum Dei nimiü ccrentonijs&elcmentis Mundiadftringunr quicung;illi(int: Quamuis negare non poffum,& mealiquandiu hafiffeinhuiut modi.Si quo igitarpacto(inquam)hunc animum tolerare poteris, da operam quzfo, mi Oecolampadi, vt hic mihi liceataliquandiu confiftere. Dareturfortaffe locus aliquis manendi, fi vel perte liceret quieícere.
Parce enim interim, quód mihi abs te timeam: quam
doquidcm ipfe quoq; párco finiftre multorü,fi no tua Mm 2 ctiam

o16 DD.Ilo. OECor. ET Livr.ZvrN. ctiam de me fufpicioni, qui me credunt omnia turbatü & peruerfumiri cuperc.Non tamen hoc dico;quafi por tefolum ftare putem,quo minus aufim hic mancrc:t quo te fautore fciam mitiores fore,quos alioqui accufatores habiturum,effe timeo. Adij(íem ipfete collo. cuturus, nifi vetuiffet hofpitij religio prodire. Notti nim'edidum. Renuntia quid velis, quid füadeas, per Bentinum.Namn nifiiniquum poftulaucris, facile fecero quicquid voles.Sine obíecro amátiffime Oecolampadi, vt deftruaturmaceriailla;& quali(cunq;(imultas inter nos oborta Damihilocumin corde tuo;aut fi locus eftaperi. Certétunon paruüapud me fpacium occupas,quod tibiliteris hifce apertüm volui:& conal amplius aperirc,fiue coràm; fiue alijs accepto m primumrefponfo literis. fi tibi Mlebitur.Exilium fugio quidem:fed ita tamen, vt fi maxinWnon cffugere potcro,nünquam fore credam, vt harum me literarum poenitcat. Nifi tn(quod abfit) omnino in tuam gloriam.& aliorum afflidionem abuti velis. Valein Domino.* IOANNES.OECOLAMFPFADIVS GFlzelimo Farello vinee Domini in monte Bellegardie plantatorie idoneo, , fidelifratri fuo. $»$RATIAM&pacemà DominolIefu-Legi tragoediam, die Dominico excitatam ifthic:&in magnam adducor fpem, frugiterum fore femen quod mittis in terram. : Quihic tibi& Euangelio fauent, ne quid ardore zeli inter initia attentes timent. Dec quo fatis monuiante quam abires,nuncnon item:neq; enim excidiffc animo crediderim, quo modo inter nos conucnerit:

ÉPISTOLARVM LIBER III o:7 nerit: nempe vtquanto propenfiores ad violenti, tanto magis tc ad lenitatem exerceas:lconinamq; magnanimitatem columbinamodeftia frangas.Duci.non trahivolunthomines.Vnum fpe&temus, quomodo lucrifaciamus animas Chrifto:& quomodo ipfi doceri vellemus, fiquidem adhucteneremurin tenebris& captiuitate Antichrifti Vide vt Chriftü etiam vita exprimas, exemplo inquam docendi. Sauit quidemille in Pharifeos,hominum genus intra&tabile: fed(uauius, quàm plerique verba Matthzi interpretantur: quzdam per deplorationem quadam per przmonitionem,quzdamalia feftiuitate mellita obiecit; itavt nufquam fere benignitas cius manifeftior, quàm dum agit cum atrociffimisinfidiatoribus& inimicis. Sat eft.Scio te medicuffh;nongarnificem fore. Bonifacius nihil cauíabitur, fiquidenWfiteris fucrit accitus, corum quibusannunciandum eft verbü: Fortaflis Stithion can&tabundi.coronam prztipiet. Hodie aufpicabor epiftola ad Romanos: Dominico diein templo Genefim& Epi(tolam ad Hebraeos exorfus fui. Parum abfuit; quin Senatufconíulto.interdiceretur Epiftolz-ad Hebrzos enarratio.Detulerant enim mequidam, quod coner omnem fan&orum honorem& imagines abrogare. Refpondi Tribuno plebis,& Confuli, me przconem effe Chrifti, non ita addidum quidem me fandis: nullis tamen; quosille obferuari voluit,(uum honorem imminutum iri velle: poffe mein omnibus Sctipture libris, quod in ito, fi expatiari liberet. Vbique Deus proponitur colendus. Quumq; multa in hanc fententiam-dixi, permiferunt me arbitrio meo, vt qua docui hadenus pergerem modefítia, Audierantinter alia, me non parMm 3 furum

$18 pD.Io. OECor;/ ET Hvr. ZviN. furum vigilijs& anniuet(arijs,Miffisd; quorundam impis:&nihil adillos pertincrevifum eft.OraDominum pro me,ne infidelis in eiusreperiar minifterio.Saluta& neo nomine clariffimum cquitcm Nicolaum;& eam quzifthic tecum Ecclefiam.Vale in Chrifto. 5.Ausgufti; HFLDRICHFS ZVINGLIVS CON rado Somio FImen[ium Eccleffasta, fratrichariftimo.
QRATILAM&pacem àDomino. Que na] perexEpiftola tuaintellexi, magna tum fide,tum«cautione ad Nperícripfi.Isindubié nauabitoperam,vt quidam aut mutentur,autfaltem terrcantur. Quum auteminterea ciuitas Chriftiana conftanterac intrepidé tcbus omnibus pro virili profpicit, ecce quotidigaseferufftur ad noslitera à vicinis veftris; puta Cunbolllbenfibus & Memmingcrfibus atq;alijs, plena qucerimoniarum acdefperationis:quod fcilicetij,qui artibus fuis effeceruntquo minus confilium incundaciuitatis Chriftiane procefferit;huc res feduxerint,vtiaih adpertéN.mctü facere fcfingant qua faciunt: puta vtabomniüamicitia, qui opitulari poffent, abhorreitne Imperatorem fcilicetnon habeant propitium. Quem quefo vt potcrinthabere benignum, cum coufq; perrexerint; vt referre pedem non poflint; nifi negare Chriftum fuftincant? Quumqshunciftorü mcetüm video, follicitus fum, vt femper,de vobis:non quafi verear, Deum vos deferturum cffe:(ed neimperiti rerum(quod femper vtícis, timui) veftrialiquid patiantur. Vt enim Sueuicum gcnus natura vchemens eftita fubiró quoque, càm quid infperató accidit; confternatur. Ad(um ergo iteram,

EPISTOLARVM LIBER IIII 91:9 confülturus rebus veftris:non confültus,fed certus noftram fidem yobis effe notam.Qui verbo praefecti cftis, 1cauete digitum tran(uerfum à veritatis predicatione abeatis: quamuis prudenter omnia: Sed fimulteftemini vos paratos effead reddendum fidci ac do&ttinz veftrz rationem, coram Care quoq;: fi modo libere liceat,acfublata omni vi;adire& conferre. Secundo, 2. Non olos effe qui fic doccatis, fed Lutherum, Oecolampadium Zuinglium, ceteros multos: qui vt huius predicationis duces iure nominentur, vos autém popularesacgregarij tantum: equumefte, vt(i prafentis do&rinz ratio fit danda, fic palàmacliberé fiat; vt non fimpliciores opprimi potius,quàm rem expendi pro dignitate, quifquam queri poffit. Attamen pro veftra fimplicitate non detre&taturos fatisfationem coram Clare, fimodoó fide publica, cum cautione, quod etfi hzreticieffetis;nullatamen vismetuenda vobis fit, ad Caxfaremvocemini.Hic ego ad Landtgrafium me offero, vtfiiple interfuturus fit hifce comitijs, ac mead fe venire iubeat, adforc. No aliter faciet Oecolampadius &omnes. Danda eftopera,vtveftri faltem cum Landt- 3. grafio aliquo pa&o conucniant, quandoquidem à nobis abhorrent;Is enim multismodis commodare po- 4. tcít rebusveítris.Probuleutas noftrosipfe conueniam, vt quicquid opis poffint ad veftram confirmationem, nihilfintobmiffuri. Vos modó conftantes ac intrepidi ftate. Nihil poterit in vos aduería poteftas: maior cnimeft qui à nobis(tat.Et prouerbium habet, Quantb quifq; eft minacior, tantó minus nocet. Vale,& epiftolamápfam,vel defcriptam, Symperto Memmingenfi communica. Porro alteram quz ad Scribam eiufdévrMm. 4 bis cft,

92o DD,Io. OECor. ET Hvr. ZviN. biscft,primo quoquetempore mittito. Vale,& cenfta. Tiguri:vigefimafexta die Martij. Anno millefimo quingentefimo trigefimo. IOANNES OECOLAMPADIFS IO 4chimoVadianoyviro ornatiffinu cum literis, «0 Ium pietate fuo) p4irono.
SOWWT AL E in Chrifto; optime Vadiane. Quis
ls ftatus Ecclefie noftre, partim famanun2 cia, partim Bertzij collegzliteris opinor & tibi nequaquam incognitum. Dolet for| taffe Eraíámum,& quofdam é doGtioribus, qui nominis fui claritudine patriam amplius illuftrare putantur hinc migraffe. At quumhi nulla exadti tyrannide,nulla profligati violentia, nulla irritatiinhumanitatc; nullisaffe&i contumcelijs, alibiagerein rem fuam fore cenfent: quid faciendum? Semperboni confulendaineludtabilis neceffitas: imó cum gaudio amplexandafclicitatis quantulacunq; occafio:(atius énim fuerit, expertem factionum, aliquandiu difertorum virorum frequentia deftitui ciuitatem, quàm cum vberiore illorum prouentu inteftinislaborarc diffidijs; varijsq; religionibus diftrahi. Valere igiturillos finimus Interim tamen dabitur opcra,vt etiam id incomodi rcfareiatur, & gymnafiü inftauretur,etiam aliquafito felicius:nempe,vtaduocenturviri, fi non equé clarijnon tamen minus vtilitátis publice ftudiofi Quamuis interim feculi noftri calamitatem deploremus, quo auditorumnon minorquàm doGtorti raritas; Vbienimillaociofa ventris mancipiain precio cffe defierunt;parua parentibus euraéft;in glotiam Chrifti& vtilitatem patria filios liteiis confecrare. At quando Chrifto vifum fuerit, mifcricordia
NATSNSTSONUNS IUCSHIOIPHTERENES cc

EPISTOLARVM LIBER IIIL 921 fericordia fua etiam id md4li abolebir. Saluos precor Dominicum cum ezteris f(ymmyftis, Tu opüme vale. Anno 1$29.die Aprilis 29.
HFLDRICHVS ZFYINGLIFS IO A Nzi Qecolampadia,Cunbardo Som ,caterist, fratribus V baa congregatis.
EST RAÁATIAM& pacem à Domino. Vt tes Anim i apud nos habeant accipite.Francifci Re*4 sislegati apudnos(unt, pacéinter Hel«^ uetios conciliaturi. Quinquepagici verbi losen 4 predicationé nolunt admittere,id quod legati Regi) ab cis poftulauerunt. Nam cüm primü adpulerunt Senatum noftrum orarunt, vt viam ac mo dü conciliande pacis oftendant.Hic Senatus refpondit.Si fperehtfore,vt Quinquepagici verbum Dci przdicari patiantur,-& hanc pacis Legem feruent, qua cauetur, ne fidem noftram perfequantur: neq; apud fuos, neq; apudnoftros, iam fore vt de pacc ac conciliatione tra&ariferamus. Ad hxclegatorum velut clandeftina ínterrogata, vt dixi refponderunt, verbi Dei przdicationemnonlaturos,quomodonosintelligamus, cc. fed aliás omnia pro foederum ratione pacisd; legibus fa&uros effe. Ab obfidióne Muffx redieruntnoftri, przter duo millia. Hodie quarta die Iunij nüciatur,Multlianos erupiffe,& machinas duas; quz fupra montem 3Aí6a my perlata fuerunt deturbaffe: cum cedc fuorum acnoftrorum non parua: hoc efb;acri:znam aliásin arce pauci&in przfidio noftro pauciores fucrunt. Ducis exercitum in quodam pago adorti fuderunt. Nofter faluus eft, prater hanccladem. Adparct Regulum MeMm 5 diolanen

e22 DD.Io. O£Cor, ET Hvr, Zviw, diolanenfem,aut faltem(uos, fraude agere. Rheti pro tinus f(ubfidium mittunt magnum ac validum. Vos ergoaduigilate, nos enimnon dormimus. Senatus nofterintrepidus eft,& conftans per Dei bonitate.Saluos iubcfratresomnes,Tiguti,4.dicluni) 1$ 5 1. IOANNES OECOLAMFPFADIFS&S Bucero fua.
ALFEmiBucere. Àn diligenter rcm -X8 egerim cum Othero;hine collige. Hodie E propero itinere ad me venit, pranfus cft,
s E) tamus yterque: vellemus enim gloriam Chl promotam maxime. Concreditus eft illi grex nonípernédus:;neq; enim fpectandáü cft oppidulumin quo rcfidetfed potius vicini Sacerdotes omnes,quiin ilumzrefpiciunt. Dolerns auté fcribo, no effe tam multos operarios vinee Dominicz tales, qualeshoc feculum poftulat. Quàátis opus precib.mi Frater,quàlacere funt vbiqs res?Scripfiffem ego Magiftratui Bernenfi, vt illà quiperíe propter Chriftà nihil derractat;(Ó pium pe&us)admoneat, pergat per aliquot méíes,vbi glorià Chrifti augeri(perar.Atqui hoc confultü non eft. Scripíerunt primi Campidonenfes Auguftanis;horii concionatores vobis,vos mihi.Etego quis fum,vt follicité magi(tratü illius? Curnó yos fcribitis: eftis enim ciucs: equidem non vidco vtícribam,quamuis yellem. Non fuppetuntargumentaidonca,quibus permoucam.Ab alijs viri iftirogari volunt; nam ipfis inuitis,vt difcedet Otherus? Vocaram eum ad Synodum noftram,& cóparere non potcrat:qui potcrit,vbiin tantum iter, tàto temporc, ad tantoslabores? Habes qua cgcrim. Non
dect
& expofita caufa iterum hincabijt. Hai».
m

EPISTOLARVM LIBER I]IIL 9525 deeft animus Othero,fed occafio,& Magiftratus affenouam necego;necilleambire debemus. Cztera ícribetper Le; M AGRO qui adhuchzrent Aaroiz: finon pacen, falrémi inducias reportaturi. TenditDominus arcum, vt violentiore fagitta feriat tanta ingratitudine verbum falutis excipientes, quam nemo fatis sonqueri poteft. Benevale,&Dcum pro nobis ora.Dafilez,quarta die Octobris.
HFLIRFGHFSZFINGLIFS.TQ0:A Nni Oecolampadle. Ur RATIAM&pacem d Domino. Accepi a hoc dic literas à Dertholdis,qui vrfos verbi habenisregüt: quibus dolere fibiquc£| runtur zgritudincm tuam:quá nifi exno: 292] ftris literis percepiffent,ego magit deplagcrem; led fpero nihil iftos finiftriüs intellexiffe, quàm quod nos ex nupcris tuis nüciauimus. Vt ergo valeas, ifthoc nuncio fignifica. Nosin cadet fentétia petftam*, quadudiü.Berus cá Vadiano pedes IuDERNta aSenatu Berné(ium:fednó parebitbelua. Quod fi cóparcat cicurem facietincantamentis& illecebris plufqua humanis Vadianus:&ficontumax pergeteffe, verberabunt Kolbij. Sed tuiani nimirum ittaomaia intellexifti.loannes Huberá Lucerna,à fecretis Friburgenfium, àfecretis à alode irenfium,;à fecretis Bernéfium(vide vt omnia fin compenfata) fcriptum facient."In templo mino titanorum res geretur. Tu fi modo adhuchitcis, adefto.De Argentoratis incertateferuntur. Rheti Co:
mandi tum mittét,& S, Lucij abbat&imbellé:fed procacem foeminam Video;nifinolit Dominus, quorundam neruum ferreum molliturü iri, Vale, 1 5.die Dccébris, ad:

924 DD.Io. OECOE.ET Hvr.ZvtN. bris, ad horam fermé decimam antequam Luna oriretur, 1527. IOANNES OECOLAMPADIFS Bucero fuo. ALFTEM inChrifto.Si(aluusdomü peruenifti, mi Bucere, gaudeo. Venient ad té 4 Vvaldenfes illi, viri nimirum perquàm pij, ! audituri& tuum in quibufdam confilium. x Oftendent, quidillis refponderim. Tune multis confabulatiohibus hotas perdas: Leges fcripta mea,& velillis probatiora dato,velaliqua commendatiuncula approbato: vtficà tein pace dimiffiua corrigeteincipiant. Tu pro humanitate tua illos tra&tabis. Quodfi nunctibi prz negocijs no eftintegrum;iniungesid frouinciz Capitoni. Vellem fané,vttclam tuam moxtexeres, quó Ecclefix concordia quamprimüre(atciatur.& innotcícat. Non autem opus crit magno volumine:-quod periculofiüs editur,à paucioribus legitur, facilimé negligitur. Vale, Bafilez; 17. OQobris, 15$30HVLDRICHVYS ZVINGLIVS CV Nhardo Somio V Imenftum Eccle[iasta. zem) RÁATIAM& pacem à Domino. Coegit RN 2 me Cunhardus, vtinterinfinitas occupa4 f* tionesmeas;etiam hocad te fcriberem,qd' -J5! cum eo contuleram.ld tale eft.Pontificijin ^ M ocfunt; vt quod viaut veritatis prafidio non poffunt, Euangelium fcilicet extinguere, confilio cffe&um dent. Statueruntergo, labenti rei tradu ac fufpenfione fuccurrere.Hincvnum hoe agunt, vt ceres moniarum corte&ionéctiamifthtc trahant vbirecipitur Euan

EPISTOLARVM LIBER IIIL|. 925 turEuangelium.Interea veró nihil crudelitatis obmittunt,quo paulatim é medio tollantur Euágelij miniftri, & ficfenfim redeat ignorantiznox. Perfuadentd;(ibi fueceffurum effe confilium eo exemplo,quód Arriana hzrefis durauerit quidem 3 5.aut 37.annis, atnihilominus tandem fit extincta: Euangelium fcilicet cü Arriano errore comparant. Vnde nobis erit manibus ac pedibus connitendum,vt omnia tollantur, quz illorü fpem alere poffunt. Agendum hoc cft finc intermiffione, vtquotidie aliquid deillorü regno aboleatur, donecveftigium nullum adpareat. Facilé reparat bellum Rex, cuius exercitus fuga faluatus eft: eo autem czío, fpem omnem abijcit:(ic Romanus quoque Pontifex, ftantibus in templis imaginibus qu coluntur,vigente Miffa, canentibus fcortis& nebulonibus Monachis ac (ibi perpetua fuccéturiatione fuccedétibus, nihil fpei abijcit. His autem antiquatis,iam concidct. Ideó non fic cun&andum eft. Expe&temus quid relique vrbes faciant; donec principes ma$is refipi(cát. Hoc enim quü pleriq; faciunt, Pontificijs iam pridem defperatis manum przbent, ac vcluti tempus refpirandi concedunt. Sedfic agendum: Hoc eft, contra Dominum excitatü, autzdificatum: demoliemurigitur, fed commodé,ne ruina cafusque damni dent aliquid. Hac collegia& monafteria funt Pontificis do&rina conftituta: antiquabimus ergo quicquidin eis eft ex Pontifice, c.íatis tenes meam fententiam.Ego totusnon fentio cum illis, quiimagines,& cucullam, ac reliqua, inter &di& oes numerant.Vale,& conftans efto vfqueinfinem. Tiguri 1 5. die Fcbruarij 1527. IO AN

s£& pp.Ilo. OECOL. ET Hvr.Zvtw. IOANNES OECOLAMPADIPFS GFLIEL»uo Favello myReriorum arcanorum fideli difpenatori in monte Belleaardie, fuo fratri. EAE RATIA M à Chrifto perpetuam.Gaudeo S A W^ mirum in modà, rem Chrifti per te incre! plantat plantata riget;ac cuftodiatà vulpe^" culis&apro deuaftite, fingulari illo inqua. Bene,quodtamvber&agrünatP es,& quodtam breui feges prouenit: fedtum beati erimus,fi fructü Chritto attülerit.fi fpes nó elu(a fuerit:aut falténoftrà culpa id nó contingat:fi minifterium inculpatü,&fidcle, nunquai male audire coeperit.Dabis operam; non vt do&os,fed vtbonos: hoc eft, veré dodtos& eodd oer ag multos gignas.Facilé enim eft, aliquot dogmata auditorum inftillare& inculcare auribus: animitautem im* mutare, diuinum opus eft. Ante omnia igitur neceffarium,precari Spiritü fanum,& vno talento noftro lucrifacere nobisalterü. Quitnum talentum hab ét,defoditin tetra. Cui duo; iS alia duo lucrabitur. Quód fi ]ucrari voluerimus,opus erit manfüetudine, patientia chatitate,& fidé in primis:opus crir& prudentia, non carnali,fed(an&a que defurfum defcendit, quz exemplo Chrifti ios omnium motibus accommodare facit. Sed quid te moneo, qui fpiritui monitori obtempcrabis:me deplorare debeo;qui tanto temporcin acrem Joquor,& necrantillum fpeiin meis vidco: fortaffein medijs Turcis felicius docuiffem.Sed iam in nullü traffcribo culpà,in me reijcio.OraDomint,vtne finat verbumfuücontemni, propter mei vcl ignauiam vel malitiam, Bonifacium nondü aufim extrudere; nifi certis litczis

EPISTOLARYM LIBER IIIL. 927
literis. aduocaretur:: fortaffis aderit cum CoGo, qui
fan&to muneri futurus fitidoncus. Sed fi omnino vtilé crederes in opus Dei Bonifacium,cura vtilli fcribatur, nefemper caufe£ fe nó condu&ü velvocatüin vineà. Salutatte dom?mea. Gratias agas clariffimo illi equitijatq;alijs omnibus qui nos falutàtin Chritto.De farcinula tranfuchenda peramicosinquiram, fi comode poffit.Fortatfis ifthic faciliüsinuenies, qui id recularü quicquid eft, velinthinc auehere.Nemo hadenus pecuniam tuo nomine poftulauità me. Si quid mc facere volueris/fac fciam.Cras exordjar,fi Deus volet, Epiftolamad Romanos: intemplo Genefim ab exordio, &Epiftolam ad Hebrzos exoríus fum.Ora Dominum, nctotam noctem fruftrà laborem.Valein Chifto. Ba. filez,Menfis Augufti die fecundo.
10ANNES OE COLMMPADIFS LO. anni Zuiccio EcclefiaWia Conslantienfi, fao charifíimo fratri.
QALESinChriftolam olim edo&i fumus
( fidem. Quid igiturfi pleriq;idolain cordi2 bus füis vel noua confingant, vel confi&a F— defendant? Hinc nobis phanatici quidam. Catabaptiftz.;' hinc Symbolomachi: peruicaciffimi: hinc plenus eft orbis hypocritis; quorum fibram corne& folus fpiritus Dei corrigere poterit. Hinc& zelus ifte charitatis expers ,temerariumque in condemnandis omnibus fupercilium; adeo vt& Chiiíti tribunal fupcruacaneum futurum fit, firerum potiantur fcilicct. Vix dum per mifcricordiam Dein Ecclefijs noftris

Hes r
*
9:8 pp.Io. OECOL. ET HVI. ZVIN.
(acrificandi abominatio fübmota eft:& nunc vt myfteriorum ceremonias à Chrifto inftitutas aboleant, vrgentfan&uli. Id molitur Sathan nec defunt qui libellis fnis Heracliticis,& obfcuris& malé vafris,Sacram€tis Chrifti,imó charitati Ecclefie infidientur:& fimulantfe quidem Catabaptiftis adueríarios fed interiro baptifmum cum coena tollunt. O' remedium vulnere nocentius.Ad cundem fere fcopum iaculantur illi, qui ficvrgent vt excommunicationis gladius in Euchariftiz panegyri vibretur. Non video vbi Paulus fori ftrepituminfabbatum hgc tran ftuleritiubet quidem probare femeipfum:féd non inquit,Proba alterius confcientiam.Alibi à diuerfa religione feparat;alibi omnium facinoroforum confüuetudinem interdicit: fed tumultuarium fori ftrepitum coenz panégyri non adhibet. Nos fané fic videmur nobis fat re&e munere noftro fungi;fi fratreslapfos perEuangelicam correptionem priuatim moncamus; vt abftineantà ccena:&in hunc víqué diemnemo nos contempfit. Chriftianus autem magiftratus& 2g vuevAéxov ethnicos in ordinem redigit: Deo fitlaus. Etinterim fingulorum conícientias nos verbo Dominico terremus. Atqui ifto nimium emungendo fanguinem clicere quzrunt. Profedtó (vt Germanice loquar) bas Sinb Bat cin anbern eBatter.
Scd apparebit propediem fan&imoniailla excellens. Oremus autem Dominum, vtEcclefiz fuz adfit,& nos fideliffimos miniftros faciat. Vale; 3.Ianuarij, 539.
* IOANNES

EPISTOLARVM LIBERIIIL 2529
JOANNES OECOLAMPFADIFS D. Martino Luthero,myleriortm CbriJi fidelifimo difpenfatori, fratri fuo.
Sous I4774M& pacem à Chrifto. Síquos "4 charítativeftre multum,hos maxime com g3 mendatosvelím, Martine optíme. DebeEd iSi curenim hoc Chrífto noftro,quem vídens» turamarefidenon ficta,€ teínillo. Spes
item exímía eft, nomen illius ín Grallía magnificadum. Vnusenimhorum,honefto loco natus,procetíbus pletílqueperquam gratus: alter apud nos diífputando& preelegendo publice, bonam nauauitoperam: fatis nimírum ínftructus ad totam Sorbonicam afflígendam, finon& perdendam. Idem vtríq; ín Chriftum& verbü eius feruor. Rem igitur dígnam te fecerís,fi benevolentía folíta, víros tanto tamq difficili tínere, linguaeay ígnaros,tefequutos, exceperís, Farello nihil candídíus eft. Sunt qufzelum eíus ín hoftes verítatís mítígatiore vellent: venim ego vírtutemíllam admírabílem,& no mínus placídítate,fi tempeftíua fuerit, neceffaríam, vel nunc tandem crediderím. Atcuíus hí funt fpiritus, ftatím€ colloquio prímo dígnofces. Era(mus literarum fuarum,quas ad te dedít,mentem,qualitercunque míhí nudíustertíus indícauit. Refpondiítnimírum,vt ab ipfo expectauí. INifallor,non temere ín te fcriptutus: tametít delibero arbítrío opus tridui paratum fe habere affitmet,ídq; fellis expers. Gratías habemus Chrifto,qui & ín Norimbergenfi conuentu,veftri potífsimum Prin cipis prudentia,conatus inímicorum irrítauit:& fermé Nn codem

;s DD.Jo. OECOL. ETHVL,ZVIN. codem tempore ín Heluetiorum cógregatione Epifcopís noftris obftitit,ne quod vellentobtinerent. Interin ín pace armemur contra alíos:nunquamením deerunt: nam& nunc ex ínfidijs oboríuntur,qui neglecta charítate nomen Euangelij prtexunt. V ecim& hos,fi con tra Chríftü feerexerínt, à lapídeín quem ímpíngüt opprimendos propedíem,non dubitarem. Melanchthoni& Pomerano falutem precor. Vale. In díePentecoftes, Bafilez. 1 IOANNES OECOLAMPADIFS Gulielmo Farcllo, Ecclefrasta Aquileien[i,
fratri fuo in Christa charifümoe. S. ILECTE frater: Colloquit à domínís tuis Berne(ibus in tebus fidei,pie decretü,no | potes ígnorare,velimprobaresaddo nópo j tes etíáà non orare,vt Dominus profperü fa ' cíat,qd' coepit. Fortafsís díes lla eft,ín qua tefpicerenos dígnabítur Domínus lefus., Certé hícin perpetuo conflictu fumus,& eft fibí Euágeltj predica" tío femperfímilis: hocefl, femp crucis comes,X aduerfus pfeudoptophetas bellum gerens. Spero meventuram Bernam,quamvís incertum fitiibi afatim derebus varijs colloquemur,quz ad Chiiftí gloríam attinet: ibí fimeiterum ín ínterpretem delegerís inter difputandd, & nondum fatís Germaníce calles,non inuitus morem tibi géram. Domínus interim nos ín gloriam fuí nominís(eruet. Bentínus nofter peftecorreptus, fuperiore hebdomada ad Chriftum conceísit. O' Deum,quám fuauíter obdormíuít, vxore prius defuncta,& puero quoq. Tuvale Bafilex 2;. Nouembris.
Io0AN

EPÍSTOLARVM LiBERJIIIL| 951
chartfitze. TES ACE M Chrifti. Charifsime Gulíelme,erduj EN beícete mefeciftirübroluto, quatuorcoro3y,| natísparuam corollam amící pectorís, tibi[^"iei que planc addícií fymbolum retradendo. Decepítterumor,quód magna egeftate laborem: non itaeft. Domínus hactenus preces meas exaudtuit:& nec díuítias nec paupertatem dedic. Nobis etíam tenuitas pro magnificentia fueric. At ego in caufa fui,quí nuper(cripfi,crumena meam non oneratam. Venim num putaspropterea exhauftam íta,vt ru grauadus fis? z»pss és, nefcio an tibi remiíttà, vel hic pauperibus dífpenfem.Oroóte per mifericordíam Chrifti,(i opus eft tíbí pe cunía,vtillam à loanne Vvatenfchne recipías,€ egoil lí reddam:ímó accipeduplam,& ego refiicud. Tam níhileft ín meo penu,quod non tuifsimum. Nondum íta pauper fuí,quin(fihodíemoriendum,pauperíorem voluíffem. Impetrauímus líteras à Rectore V níuerfiratís tuo nomíne:quíbus attibus,cognofces à Vvatenfchne. NN. nofter captus detíneturín Bundamofa quinq millibus à Metís,fub Lotharíngo. Confído ín Domíno,qd' illàm nobis vel víuum confefforem,vel mortuum martyremferuabít. O^ pectus ínnocens: at quàm lentis veftigijsego longe. Nolle charífsimos domínos meos Gallos properarein Gallía, nifi rebus bene exploratis. Vbíq;damonístechnz.. Verümobtemperent fpirítui Chriftí,qui illos nunquaá deferat. Mi Farellefpero Domínum conferuaturü amícitiam noftram immortalé:& ' Nn a fi

Lj ;2 DD.Io. OEC OE. ET Hvr.ZviwN. (i hic coiungí nequímus, tanto beatíus alíbí apud Chrí ftum erít contuberníü. Saluta Corneliü tergj quaterqj. Antonít non mínüs: fed X alios fratres;ac Donifacium quoq; Vale,& Chriftum pro meora. Martij, Bafilez.
IOANNES OFCOLAMPADIFS$ Thome Ga[nero Eccle[tafla im Lindoyo,di-^lecto in Christofratri.: cuum RATLA Chriftiteci. Sí tu X Ecclefia tua,
Í US mi Thoma,habetís optíme,eft quod plurí2454 m gratulot:bene enim tibi ex animo preid cor.Porro quanti ex Cofule tuo, víro pien tí(símo,& tui amanti(símo, collígerelícet, eratías agítis díuínze mifericordíze,X fperatísin Domino.fi quid relíquü,eiufdé miferícordía perficienda. V erim quá femper fint,quibus Deus míníftros fuos exercet,etíàfi valde felíces videamur: vt amícorü animi perquam follíciti funt,& optima quaq, de fuís audire cupíunt;ita& ego accipere velim de rebus tuís,vt qua mínímum def(ideres. Aderitaüttibi Chriftus, tu quoq, vtfoles,firenuus perges,ín admonendis ijs qua illi placent, Híc quantü per gratiam Chrifti regno Satanz decefsít,tantü odíj eft apud aduerfarios. Quod tamen haCenus paucos mouít:quandoquíde maíor eft benignis tas Dei,qui confilia illorüdífsípat,nofirosdj confirmat. Ita ínterim cum paruítáte noftra Domíno agere vífum eft,donecad maíora prelía robur accipiamus. Farc pau cís, vt& amícítià tefter inuíolabilé,& vícifsim quando vacabít tuas defideratifsímas líteras recipere merear. Pollíceríitem tíbí meam operam poterís, fi qua ín re tíbiíeaopusfueiit, Vale: Dallez 2.April.1 5 2». VEO LE.

EPISTOLARVM LIBERÍIIL. 955
FFOLFGANGFS FABRITIFS CAPITO Ioanui OQecolampadta, chartfismo feo fratri. à
Ü I Oecolampadi,mi Frater, dímínue alíquíd AA p ftudijs&lucubrationib*,€ Eccleftz rebus 153 8 totus flude, quies à Domíno ín ífta ínfigni V2 B vrbead fpeculü politus. Vita noftra fugax, nos noftraq cademus. Nihil poftetítas nó traditoblíuíoni. Sola ín Domino memoría noflrí permanfura eft. Ad charitatem facti fumus: amatertuí gregí,vtfoles,inferuias. Nam fides paucorum eft,& multi vndique Píeudoapoftolí corrumpunt fímplíces: nec ceffàc Antichriftus& huius Prínceps, Mundi Dominus,nobís aliunde occupatís. Affectum plebs pafcenda paternum& afsíiduum& totum requirít, mi Frater, Vide noftras miferías,& obferua, quantum obfitofcitatío: vel, vt volunt, prudens cautío focíorum verbí. Abnegatío noftri primafit: qua perfecta eft, vbi perfeGé proxímís ftademus. Vídeo immínere grauílsima: duceopus habet Ecclefía, quí anímam ponat pto ouíbus fuis.Ego veró,quod te moneo,videorfacturus ma iore dílígentía, quàm hactenus:& mínus meatq vníuerfam carnem refpicíam. Quot millía ínnocenterfunt trucídatí, ob paucos,neq eos quidem pefsímos, INam voluit Antichríftus omníno perículum facere, quantü fanguínefufopromoueat: quod quidem ín ipfius internítionem vergat: nobís níhil perjbít, perdíto etíam corpore,ficut breui perdendi vídemur: neq; horà vítz, vt nuncíunt tempora, certam tenemus. Optímum par
fratrum,füb eodé rumultu perijt quí nunc Deo vínunt, u
Nn&

954 DD.lo. OECOL. ET HVL. ZVIN. & melíorefuntcodítíone quàm nos víuentes. Curfum fuü confummarüt.Sít eloría Deo,qui fuís dedítfortitet occumbere. Vale in Domíno,2 s.Maij. Anno r52 5.
IOANNES OECOLAMPADIVS Hediomt comctonatort A rgentinenft.
sme RATIA4à4 Domino. ChartífsimeFrater: Quantus bellotü turbo, naufragiá Mundo minítaturzquátus furor? quàm exafpetata Bellona,poft auditam Euangelij buccínam?Sed quíd míroi? nullís vnquamfeculis impune contemptum fuit verbum Domini. Seruus fciens voluntatem Domíní, vapulabit plagis multís.. Siitain plebem fuítgladíus Domíní,quale iudicium domui: nondum ením euafit. Precemur ígitur,& omnesad precandum inuítemus, vt Domínus auertat iram füam à nobís,& ab Ecclefia, propter gloriam nomínís fui: atq precemur,vt detnobís toto corde orare: vídeo eníim íta obduruiíIe pectora mortalium,vt ad lachrymas S preces neq; flagellis excítarí pofsint. Certe manus Domini abbteuíata non cft:& qui erat cum Abraham,idem& nofter Deus eft:€ veracífsímus Deus ac Domínus nofler,promífit fenon derelícturum nos. Nihileftquod pofsim fcríbere,quod ídem non vberius noftri referrepofsínt. Ecclefiae noftix ftatus non pefsimo loco eft: promouiífIe videmur, modo non retrocedamus:atqui Sathan ociofus non eft, S meflem vberrímam in tumultibus habet, quos ín odíum Euangeltj, à prcJicatione Euafgelij exortós caufatur.Pecuniam de qua ntiperfcribebas,poterís per Cratandrü noftrum ad 205'iicere, Adolefces Kerferi innocéter eruditioni ín» eumbit:

BPISTOLARVM LIBER Hr 935 cumbít: tametfiín gymnafto noftro íampridem ial tar quod ínal ijs neícío an adeo deplora andi. ioíces míhí,quód raríus fcribam ád tesneg enim valdetutum, neq opportuni eft. Vtinam DX eus ferrea ini aureis mutet: fec Ihoc ín hac víta quís fperaret? mort Mig neficío nobís concedetur Ae aidem Ri ij lucis fuerimus: ímó& nuacomníaaurea erunt credctibus Chrifto, Va lé,Ba(ilez. Anno: 52 s. prímalulij. Saluta fratres.
yf igi ^f
OTIHONI,««4FG ETIN, ET IACOBO, Ecclefiastis AMylbufanis, Ecclefiaila Bafilien»fes.
(x RATIA& pax Chrifti vobifcum.TametM"41i charítas optíma quaq fibi de fratribus 4 pollíceatur,& ín bonam ínterpretetur parS Sj cem, etíaImfi quíd audíat illis mínushone54 ftum:anxia tamen& follícita defalute aliena non mínüs,quám de ua:fi quíd admonendo vel emendarevel comodare poffe fperat, alienü à fe arbítrat, fi aut dífsimulet,aut occafione vllam neglígat. Eadem, Fratres ac domíni ín Chrí(to charífsimí, nos, quum de vobís(quos alíoquí ob víte ac doctrinae Ünceritaté non vulgariter diligimus, quasedà accipimus, qua fi vera eífent; vt conftanter afferuntur, non parüm íncomm odü tum vobís,cum Ecclefiae veftrze,fi& non multis alijs affeirepoterunt: Eadem(cilicet charitas nos vrget, ne filentío fortaffe pernít fofo fraterni officij obliuífcamur: maxime cii veftra modeftía facile dij udícet, quo ánímo queq fcribatur. Nos fané nó ot nobísii vas autorítate arropem?,neqp v tftomacho indignabüdo i indulgeam?, hac ícribimus: fed quodàvobiís ví vicifsim expectamus,
Nn 4 ficubi

36 pD.Io.Ogcor. ET HvL.ZVIN. ficubi fueritopus, id nequaquáa erga vos negligere audemus. Conueneruntnos quidam€ cíuibus veílris,vítifidedigni qui tantóm nonlachrymantes,quoníànos bene erga vos affectos norunt, narrarunt, tantas ínter vos fimultates glífcere,vt etíam pro fuggeftu vobis mu tuum non parcatís,fed nomínatím detrahatís: non fine magno plebís offendiículo, díuínicg V erbi contemptu. Obtecrabát autemilli per charítatem, qua fibi Ecclefiae noftra iunc funt, vt id mali noftra follicítudine curatemus quamprímum€ medíotollí. Itaqpínhebdomadali congregatione noftra; cim haec à quibufdam proponeren£,nulliscj nobís non toto corde doleret,€ quibuídam non mínímis, fruftrà videretur vobís fcribi, eó quod admonitíones quada, quz olim ab ipfis precef(ére,nonfolüm níhil profecére,fed etía contempte funt: Attamen quandoquidem, quod nuncíabatur, grauíus vídebatur quàm vt contemni vel debeat vel pofsit,placuittandem omnibus,vt amíce fcriberetur vobis. Id ením omníno Euangelicum, vt priuatim ínterfe Fratres admoneant,antequam quícquáattentent grauius. Cira ui(simum autem fuerit fi quos tanquà Bthnícos X demortua membra neg]ígat, liccg res aliorum, quafi níhil adfeattinentes conremnant. Quo nihil íngratius,nihil moleftíus vtíqs effe deberet. Idcírco chariratís hortatu dignihabíti eftis,qui admonetreminí. At non cenfemus opus,vobís commemoratemultis,quantum malum fit fimultas,quidveincommodifecum adferat odium.Ipfi edoáieítis,ipfi anteoculos vidiftisjipfialios docetís, ípfi alíos admonetís.INon eft feftuca contemptibilis,fed tígnum promínentifsimum:& fi quidem ín alijs feftuca eilerín facerdotíbus ramen Chrifli tígnum foret. INon
eft

EPISTOLARVM LIBERIIIL 2937 efthumanz traditiunculz contémptus,fed totíus díuínz Legis preuarícatio,& oblíteratío. Nam ít Lex& Propheta ín charítatís precepto& recapitulátur& implentutivtíq per neglectum illius,Lex& Propheta repelluntur& exínaníunt, Proínde íllequí ín hacímprudens eft ac ofcítas,quíd eí cum Euagelío Chrifti&C cua pietatecommune* An'/non ílli fabula& vanítas, quicquid habetScríptuta? annon ludibrium Chriftus ipfe, quí fanguínefuo pacem commendauit,odíum ínfamauitzAtqui,vt dixímus,non docemus:legíftís ipfi;ad ple bem hzc& copíofiora teftímonía protuliftis ipfi.Per fe palám eft,quám abomínabiles Ecclefíaftarum contentíones. Hortamur autem ín Domíno,fiquidé vera funt qua narrantur(qua vaní(sima efe optamus,atq etíam fupeifluam hanc admonitionem) ne pofthac audiatur. Hortamurníhilomínus vos,& vobifcum ettam nofipfos,vtexpédamus benej;quo ínloco nos Domínus con fLituerít:quanti in nos refpícíant,quot vbíq: obferuatores,quot comunes ínímici,quot calumníatores,etiamft innocentíísíime víixerimus: quàm tenellus grex,quanta vndíq; difcrímina. Negocium agimus no noftrum,fed Chrifti: ídcg non vulgare, fed íummum;quo etíam ípfe vtpracipuo functus. Caueamus ígitur,ne functíonem noftramparuam putemus. Sed plane contemnemus,fi non ea cum grauitate purítateqg, qua decet, ebíbimus. INon ením hr] foli verbum Dei cauponantur, quí adulterína dogmata ferunt: fed& hí, quí fuis affectibus íntec concionandü indulgent: dum fratresánuidia grauare quzrunt/fe ínuidialaborare produnt. Aut quis Iocus effe poterít contentionibus, vbi nihil aliud quàm quod ad Chrifti gloríam pertinet,pradícatur? HocauNn. 5 tem

958 np.Io.OgCor. ET Hvr.Zv1w. tem confultum vobís,vt(i quis fraterabundet fen(u, fibijpíi primum abundet:& fi habet quod Ecclefiz profuturum& proponendum,id(ine fratrís ín eade vínea, Chriftum fideliter docendo, laborátís, praiudicio proponat: nedum zizanía, qu fortafsis zízanía no funt, eradícare fludet intempellíuis ftudijs, fimul etíam bonam fcgetem,non alteríus tantüm, fed etíam fuam,imó neutríus,(ed Chrifti conculcet. Qua re quíd deplorabiliuszquíd calamítofius: fi díulaboratum fuerit,& iamiam mefsís ampla inuehenda ín horreum, fuos labores incedereac perdere mod fratrem aliquo modo, vel íttitando vel infamando noceat.Quís hos fideles dixerit operaríos?quid dícet illís agri dominus? At neceffe eft vttales fint,quifimultatum morbo obnoxij. Igitur dilecti Fratres, per Chriftum, perg communem nofiram docendí prouínciam; perg; omnía chara X fancta obfíe cramus,fi quíd humani in hac re patímur(vt fumus fragilesomnes,non valentes vníuerfos Sathanc aítus pres uídere) poft hac prudentius, puríus, ac fancius aganvAnteomnía aute, ómní odio pofito, fi quid admullum efi,mutuo condonemus, propter Chriftum,quíi decem millia nobís remifit: vt amícos& cooperaríos Chrifti mutuumnos falucemus,agnofcamus,obferuemus. Et Íi quid injer concíonadum inciderit quod alij difplícet, non moxad contradícédum coram plebe profiliamus: fed príüsconueníientes, de Scripturis& caufz ratíontbus confergmus: K qui Scripturarum teftimoni]s inferiorcum gratíarum actione cedatper quem fit doctior, & cuius caufa potíor:€(iquídem res nullius momenti fuerit,tota(opiat, cítrag; reuocation£ ín pofter& melius doceatur/fin perículofior,repaftinetur, quod errati eft, quanta

EPISTOLARVM LIBERIIIL 9:9 quanta fieri poteft prudétía: nolumus ením fratres con fundi.- Porro hís,quibus cor humile,& à fpírítu fuperbizealienum: quícj non fua comoda ad fuam gloria,(ed Chríftíibonorem quzrüntfacillimum fuerit.Etenim vt fonsínvídie eft fuperbía,timensne fatis olorío(affit;perfuafags tantum fibí accedere, quantum alijs decrefcit:& tantum alijs decedere,quantá fibi accrefcít: parímodo charitas comitatur modeftíam anímí: qui defe fublime nihil, de proximo aut fentit honefté, gratum habet;p quemcunqe, vel quactiq; tandem occafione praedicetur Chriftus. Quomodo X nos affectos effe decer, fiquíde diícíipuli& przcones Chrifti efle,& non grauifsímam iram Dei in nos prouocate voluerimus.Cofidímus autem ín Domino, hanc noftram amícam adhortatione, charítatíveflrz non ingratam fore,€ nos pofthac felicioribus nunctjs exhilarandos:nempe quod níhil dífsidiorum,níhil fimultatum ínter vos audiatur:fed vnanímítas,mitítas,fraternítas:íta vt medius ímvobís fit Chri ftus,(icut promifit& defit ín die Domini inimico laborum noftrorum, quo glorietur,& quod obijcíat. Quod fi fec? accídat,& nihil hzc noftra profecerit exhortatío, vix poterit nobís uríftius qd nuntiari. Nihilominus orabímus Domínum, vtinquíetís humilior praftetmentem:fuumautem preceptum: hoc eft,charitatem feruan tes confirmetac benedicat:& fi quíd praeterea iufferit charítas, quod ad emendandü tale quíddà opus, etíafi duri videat, no omíttem», fiue quídà€ fratribus ifihue míttedi fint, fiue alij quorü maíorauroritas ímplorádi. Eccdefia enim veftra adeo nobis cómendata eít,no folá quía vícina& fure cíuitatís cum noftra cofozderata: fed età qa hactenus fidei fuz ardore,noftre plurimi ghe
Li

wd
4o DD.Io. OEC OL. E THVL.ZVIN. vt llus falutem,incremétum& gloríam amplificarí,& omnepetículum vítari, non mínus quàm noftre cupímus;& pro noftra vírili debemus omnem operam ímpendete,vt vere Chriftíanos fratres ac cíues experiatur. Etea propter íntollerabilem illam Ecclefiaftarü diffenfionem, lihícfublatum írí cupimus:€ fi quíd in nobís fitum,vt tollatur, conabimur: tametfi bona nobís fpes fit, am prídem ín gratíam vos redijffe,& datís dextrís, vnanimes: autcertéhanc noftrà parentícen non fine fru&u le&utos,& quamprimum de veftra concordía nios certiores reddíturos, ac fumma latítía affecturos. Valeteconcotdes ín Domíno, ín quo& nos amate. Bafilez,e.NNouembrís. Anno r: 5 2 9.
IOANNES OECOLAMPADIFS IoachimaV adiano, apud Sanctogallen- fés vtro pietate c eruditione . infiant.
m RATIAM&pacemà Chrifto. Clarifsíme £M Md vir,literís tuís, per Bertzium noftrum alla"Wesen tis,valdeoblectauí me: partim, quód me
1[// rim amíce,ramq familíariter falutas& am ple&erís: partim quod Euangelíci negoci; Ecclefiarumq? Dei non medíocré curam pra te fcis: q nomíne& te veneramur acvenerabímlir,mirum Dei confilium& opus attendentes. Epifcopi ceecutiunt,& verbum Dei perfequuntur, magiftratuscg non paucos muneribus& obfequijs corrumpentes, ímpietatis fua (ociosfaciunt. Chriftus,vtfeiudicem declaret, rerumcp omníum habenas fibi à Patreconcteditas,fpretís hypo crítís,& id nihilumverfis corum confilis, delígit e ex uibu

EPISTOLARVM LIBERIIIL sar tribunalibus,incorruptibiles víros, quí fuam plebe opprímínonfinantáfalíis prophetís: fed ipfi viribus,opibus,confilijs,atque adeo fetotos(mpendentes,píetatís negocíunrobeant. Quz profecto,vt maxíma faterdotum nota efi fic à facerdotrj ordine,quo plurimum fidebantexcidere: íta fidelium patronorum, quos Spítítus fanctus fibi initíat,egregía gloríaeft.' Aconíta mífcent animarum medící, ea tantum quz ventrís funtcurates: pharmaca falubría mentibus xerís parant corporü curatores,nefolüm ín humilibus iftis verfentur. Síc& ínfulatís tacentíbus ín Ecclefia, magnalía Dei loquuntur laureati. Adeó nullus ín oculís Deí perfonarit eft refpeCus.Atquiob hanclaudem iíamolím nobis fuifti obfer uabííís. Precamurítagg Deum, vtdíunobís ín Chrifto patrocínerís:& nunquam ab aratro retrofpectes. Hic tepídíores effe vídemur,& fümus. Nuper Senatus,perpetuís concíonantíum altercationibus candem fractus, decreuit ín re míffaría,vt intra menfis fpatium vtríngy lí belli offerentes, quibus fue quícy rationes redderet doCtrínze«aduerfarij, quare Mí(fam fuam afferat píam,vtílem víuís ac defundís ín remí(sionem peccatorü:nos Vero, quare eam vtabomínabilem& perniciofam execremur. Et nosquidem,gratía Dei,(atís armatam oratíoneim parauímus:quid aütaduerfarij(int acturi ígnoramus:cefTànt plane,& ad folitas vertuntur technas:Incertum, qualem fe exltíbiturus fit Senatus: fperamus píum fore.Rumorfortafsís plura de ea refpargit,fed va na funt, qualia díuulgari folent. Mitto refponfionem meam ad Lutheríflomachum: quam fivacat,leges: vt vídeas,quodanteaetíánon ignoras,quám partim modeítéillenobifcum egerit. Ferunt Zurzaci proftraturam

942 DD. Io, OECOE. ET HvL.ZVIN.
ram deprauatam íllam Da den(em dífputatíonem. Fortáísis confultü fuerít, vt otbí quid in ea delideretur,índí cemus.Domíníco igitur& lufilíno, ac alijs fratrib*? rem propone: quod ít quíd ín ea re(uarum ínteretle putàt, & editum cupiunt, fignificent: quorum me precibus commendabis... Valevir praftantísime, Balileze, 1 4.
lung. Anno 1527IOANNES OECO LAMPADIVFS doilo cuidam.
cR m RATIAM& pacem à Domino. Qua tu
ata ,,
"S 71 obferuádifsimeDomíneac Frater mones, P m a dubio procul fíc accepiltí ab hís qui aut SERO ii quod teligtofum eftnonrecté cognoícüt, CXrsrzIUA Autíam alieni funtá pietate: vt ettam qua píé dicta funt ,ímpié calumníentur: Bgo adarma non prouoco,fed ad íuftítiae& aquitatís ftudium.Cum vero,pró dolor,inter Hleluetios fint,quí fcelerum nullum fecerint reliquum, ijqp ipfi pacem publicà quotídie tur^ bent,factionibus euertere omníatenteét: íam& íllís obftandum efi;ne peftis illa modi nefcía,optimü innocentix femen ín herba extínguat. Sunt quídà adeo importune Chiiftíani,vtputentpacem elfe predicandam,vbi bellum& extermíni& propter fcelera noftraimmínent: quafi veró Chriftus non& Hierofolymís,& totí regno inatus fit. Bgo certe iram Dei offenluda vltíma commi (am ac ítrítatam pradíco:íram humanam nó írríto, fed animo fo:títudinem ad res ímmínentes alenda efle mo neor mentem munío,nedumab impijs bellum moueaur nimis concídamus.Hac fumma reí eft quam illi cakamnfanrur: quod velinde vídeas licet: Abel iuftifanguínem

EPISTOLAKRVM LIBER III.$43 guinem vltum efle Domínum edocui,adde& reliquo. rum,qui índígnís modis tractatí& occifi funt: hincnul lo negocío viderí,quod Dominus noftro quoq feculo innoxium fanguine vindícaturus fít quí ab imptjs Pon tificijs maxime hauftus fit. Enhís exemplís deterrere à cedibus fanguifugas ífto,qui donde imos fanguine commaculát manus; pedes à& caput,voluí. Quóa au tem torqueant aduerfarrj, íam(ctedo) ínaudíuitli:(ed
obferuandeloànes, te oro, vt beneobferues quibus ex
fontíbus iftz querimonize fca turíant. VigientaMi citra latratum: nos/Jatrare nunquam defigemus, Vale;1$ Auguft. v
HELDRICHFES:ZFINGI LES Cunbarde Somio,F lmenfium Euangeltffo, fratri fno charifiima.
po RATIAM& pacemáà Domino. Ego,chatit z fime Cüharde, nihil babeo quod te magnopere(círe referat, quàm quod O'ecol ipadius & Arget xtinenfestratrés ahi domum redíerunt. Berna a(cítit ex fratribus nofttís ,D.Sebaftíanum, cafpar em ,& Rellícantt.C cteri Heluetij eode modo fu. ríunt quo príus. Claronz, ís eftoctauus pagus Heluetíorm n res P cclefize fuftülerunt imagines: quotidíe fit aliqua accefsío. Althamerinfig;nía fpargitmedacía: nul li licuíffe libereloq: ut fe prater voluntate coactü dífputare,prouocatíone E'rancifei K olbij. Cum ticum omnibus nobis fcias,eís;ímO eí pt cipue copiam liberrima eí ffe fa i ctam:€ quod volensaclit ens paffus eft fea parf fua eligí,vtoratoris munere in fu: gocftu fungertur,
»edqu id victis aliud quàm dolor? Acta difputatíonis dilívzen

944 DD.Io.OECOL. ET HVL. ZVIN. diligenter& anxie excuduntur: nunc 5 4.pagínae abío lutefunt: fuperfunt adhuc viginti,aut forfan fupra.Preeft prlo Secretarius ex Duna,q ex fcribís vnus eft, e. Vale,& fratres omnes faluos iube: nec oblíuifcere eorum qua prafente Ambrofio commenti fumus. Semper ením dírigenda furit confilíain aliquem honeftü& bonum finem,eotü quíbus prarfumus: etíamfi níhíl temere fit audendum.Tíguti,7.die Martij, 1 5 2$.
IOANNES OECO LAMPADIFS Gulielmo Farello Euangely Chriili diligentiffumo doctori,mceo in Chfiffofratri, S. FEZEIbenevales ín Domino, mí Frater, gaudeNE ll mus& gratulamur.INos hic non multo amOT nO.;-;^- nIl PIRIPS plíuspromouimus,quam qus adefles. Him
d
bd lerusftrenuc agit. Sabbatho íterum fere exciderat ab officio: madauerat ením Senatus,vt vel p rit co more facrificaret,vel& à concione defifteret.Ipfe no lenshomínum defungi munere, admonuí vt proteftaretur fimulationem ín vtilitatem gregis, íd quod Antíchiiftianis moleftifsimum:& ne torqueretut conícientía, afforeme conuiíuam pollícebar:& fuccefsit res, vt Íctipfi. Porro denuo vocabítur ad Senatum: Chrífius fortunet: Equítem noftrü ad fuos redire gaudeo: quod (i Emangeliftam petieríüt,fortafsis inueníent. Paracíaníapudfan&um Martinum hodie fcifcitati funt ex me, num velim fübíre curam plebani: quíbus ita refpondi, vtreí Chriftíanze przetudícaturum non arbítrer, etíamfi voti compotesfuetínt. Scríbam fuper eare. De Baptifmo paruülorum nihil habeo preter Epiftolas aligset ac

EPISTOLARVM LIBER HII 945 ad amícos; quibus afttuitur:at nonaudiora plerífque. Lutbetrus ínlíbro quem mi ifi; nihil'egitcotra nos. kel. autotítate Senatus abijcí permittit: de nomíne Mii liffa, & eleuatíone argutatut: Librum nondum domí mese habeo. Pomeranum ín Deuteronomiü dono tibí mit. to. Dehís qua apud me ínfumpfiftinihil peto: nihil etíamaccepí à mínifttís ducalíbus. Iefaías í equentí hebdomada abioluctut, ni Pellicanus cum índice remoretur.Quod Mofes przcipít,(eptímo díe fubet quiefcere,
nonvíi adeo ad nos: nifiquod charita s docet,: aliquam operís&iume entís quietem concedere,& vt comodiíus vacetur Ideo: mult aenimfunt qu: eimpedífunt. Hebraei
cauíam Bitorem ponunt. Tígtirínorum quídamtumultüarí feruntur, propter paruulorum baptífi ana:íd quod & antea tímut. Vale,s.E- ebruarij. Dafileze.
lOANNES OECOLAMPAD IFS$ «ico.N.
"3]AL VE. Habeo etatías maximas amícotG candidi(sime, qu odhoctempo t€, quo res ) mec affici dores videntur,amícii me aggol'Ícís, GC amícum te probas. INam cümho
wen TCR VN n'ínterín potes, condo sinon n dubi to'adíutütus etíam, quantum ín te: Ícío gtatt les.Vndedoleo,quod per meam írapi iu deitiam: amí f:epé condolendí;ninquan iiveró, vel raríus gratul materíam praíto./ A9 gevt& gratulandi ariíat nattípías, non fcribam reae ronay tnuper ad Eraf fm n nofti(i:
ijui n 301
quamvis fatís at TOX, qt icquídid ü nfortuní 1j ef f;vid Obuerfatureníimante oculos, quís rerum aiearüm
tus:"qua dí fficultates ferendaez q' üí contemptus aud
ilL
Oo

s46 bD.To.OECOL. ET Hvr. ZVIN.
di? quídaerumnarum exandandum 7 quíd pericalorá quis finis rerum fperandus,(ub hís príncipibustSed cü maíorí perículo fim liberatus ,bene mecum efle actum *putaredebeo. Amííi monachum;ínveni Chríflianum: confer nunc vtruncg. Sed dices, num olím Chriftiani mum abíecerím? Nondum hocfaterilibet: nam fi nec monachum abiecerim:falu? enim erat& in monafterío Chríftianífmus;& nüc relí&o eo,nondü perijtíd quod ad internum fpectat monachum. Sed quantum ex líteristuís coniecto, velles tragcedíam totam audíre: lon gaeft,& varía. Capitonofter partemaliquam percenfebit: fed breuibus quantum lícettene. A.ggguam mo nafteríum íngrederer,díxi fratribus, menedfolTe adillos díuerterenec apud eos manere,quotíefcung me vo tis aftríngam, ficubí quid contra Euangelíca mandata prafcriberetur.Arrífit prímum víta ocioliorconueniebatq; bene: verim meníefexto zgrotare coepi,(dag lethaliter: vnde ita viribus etíam cóofitmatus deftítuebar, vtneq vigilijs,nedq;feiuntjs neq alijs monafticis exerci tamentis idoneus elIem ad quz, lícet ea magnífacíant, me,vtfíunt Patres fatis boni; non aflríngebant. Sed id temporís libellos quofdam edideram; meo íudicío vtíliores, quàm quos ín tantis periculis fupprimere oportebat. Amícis illos credebam,amicís adhortantibus ,pdírefinebam, amícísín me ac mea ius omne permittebam: faltémne quíd aduetfum Chrifto vel facerem, vel omítterem. Statim igiturobortí aemuli atq; ofores, quí mihi negociumfaceflerent:qui meapud meos inuídiofumredderent. Etvndequauis nunc toto anno, praeter minas& conuitía nibilannuncíabatur aliud. Caetecüm ego pergendum putabam,velleque Dominum,
ne

EPISTOLARVM LIBER IH 947 ne rc(picerem manu ad aratrum pofita: fatís conífcius, quan pridem cefsiffem munere, quod qualíbufcung ftudijs ve(arcíendum;| Itag firmato anímo;Dei eft gratia,ccepf cum mets, déqg monafíticis noflrís inftitutís emendandís agete: occafionem nactus; ímo Patrís ad. hortante mandato coactus. Quod etiam ípfum parum tranquillitati mee ptofuit.Longé enim aliud ego;aliud mei fpectabamus. Itaty(icut forís inuídía creuit, ta do.mi decreuitfauor. Reliquum Epíftolz credere, ínconfultum.: trip(ediuínare potes, quàm fuauíter víxerim. VMerim tamen nihilalíudcure;quám ne ínftítutum mu tarem:lícet quotídíeadmonerer,vt míhí profpicere tutiorem alíquemlocum. Prater egregía perícula qua fo rís Ámminebant,nullum mihi íucundum ín eo conuentu díem futurum vnqua;audíebam: quo anímo, Deus nouít:nondum tamen mutabam animum, donec íam libertas Verbi diuíniínterdící coepta; Tum prímü parui amícís,X impetrato à fratribus commeatu difcefsí.Fuit eares Príncipi,& à confilijs fuis íngrata: apparabant ením omnía,ne elaberer.. Atqui Dominus príncípum confilia facíle difsipat, Verüm dehís quía ex N.audíes, nunc plus fatis... Hwízs Epistole coronts non extat...
IOANNES OECOLAMPADIFS$. Martina Frechto vira e£ pio, c erudito ,fua dilecto fraus C] RATIAM& pacem à Chrifto. Charífsime j| Martíne,dicínequít, quam meexhilararínt li zl ter: tantum abeft, vtvel ínterturbarínt vel ^ offenderínt, quod cauereftudes.Gratulorau . Oo 2 tem

g49 pP.lo: Og coL. ET HVELZVIN.
tem ínprimíis;quodí8 bisyqua totum ferc orbé dementant, Pater coeleftís ad agnttfonem Fili fuí claríorem te adduxerít. Reliquum,vtpreceris Dominü,vtnefuam à te gratíam auferat, fed addat, fine qua homo mínus quàm bulla eft.. Girynzo fimiliter& gratalof& precot; tametli non fit familiariter notus nihilominus valde charus: commendatiístmí ením mihí funt omnes, quoscharítasin Chrifto commendat.'T'u me illi commenda. Dabiturfortafsis olim:amplius ócítrm*nunc mínimum erat, quod fcríbgndís literis impendere vacabat. Brentio copíofius ante paucos dies fcrípli, fed quanrum profecerím(anoro. Inliumaníus ín plerísa mecum;ímo cum bus agerevidetur. Olimamoleftifsimum milii fuifletíta ab amícifsimo éxcipí: nuncín medijs'vorticíbus; quum hínc índe fepiar periculis auguftijs, Domínus vires addit, vt tentatio tolerabilís fic... Bceíusimpudens Antíchriftimanciptum, Heluetios aduerfusme& Zuínglium, thultorum conuítígrum exaggeratíone incitat; cad pugnam:nos prouocát: quàmmneutiquam detreciatemus; fi zequís loco& iüdicibusresageretur. Non poterintcarnales,quos ille vellec;iudicate: qui non folum Euangelioparum zquí;(ed& nobis hoftes atrocifsimi." Fortafle impetra» bit quodvolet: quod fifiet;ex varijsTocis doc víri o» pínor conuocabuntur,;Curabo vt.& ifthic refcíícatis. Petro Stybenhardo dilectis: preceptori falute in Dcmíno precor. Ad illummonaulim fcríbere,à quo tanto tempore rieliteram quidem recepi.: Quid Guttenberga actum(it; fac vt perBucerim; quí Argentorati, /U- mihi ínnote(cat.. Vale... In INatalitijs Chri: t"fif, Balileg 1526.

EPISTOLARVM.LIBERIIIL 949
IOANNES OECOLAMPADIFS$ Gulielmo Farello fratrifuo im Christo dileédo...'
Eae RAT G paxá Chrifto. FratercharifsiMs LZ me, fi bene agís, benedí&us fit Dominus $xau3 in fecula: ego fané ín ftatu fum non multo Sd KS quíetiorefed& nonihil inquíetíore, quàm 2:5 quum adeffes: quandoquidem nulla díes
praeterit, quín multa audíam alícunde, qux audírenon iuuat: fed íllís neq; curís, neq; anxíetate mea occurrere poflum.Benediíctus autem Deus ín omnítempore,quí ícít menfuram flagellorum, quibus erudíendi fint filij: occídít& víuificat, immíttít cornua quz nos ventilent & humílient;íta vt caput erígere nequeamus: fed mittit & fabros,quí ílla deterreant:facít ením cum tentatíone prouentum., Imelíus plerag; natrare poteritquám panim adhuc fructíficemus:& nihilomínus valdefumus inuiíi(acerdotíbus Baal,& illorum adoratoríbus. Defiderius perendíequám acceperam literas tuas, repentino confilío ad fuos feftínauít: quo anímo,coniectare non poffum. Ignorauiabítionem eíus,alioquín magis anxíé Euangelium íllícommendaffem:tímeo quód no abierit Euangelizatum:vtínam fubito ítripíat illum fpiritus Domíní.Ttíbuno femelloquutus fum,antequam tuas líteras accepi: fed níhil refpondit,nec valde gratze ín tantis tumultibus erantlíterz: íterü tamen tentabo; ídqj varijs vijs,fi qua tandem íuftítiee fpes.Forta(sís tibi ocíum erítlegédí,que interím de Buchariftía congefsi: iudicium tuum non poílpofuerím vlli: cape igitureíus guftum aliquem,& figuificabo. Bene probatur fecula Oo; noftrum,

95e DD. Io.OECcor.ET Hvr.ZvIN.
noftrum,vt detegantur impiorü fraudes, quí feprofeffüros Chriftum receperant,& retrocedunt. Deduce no ftro níhil prorfus audío.Vas cum reculis tuís tíbí adue&um íriíufsi,fi fortaffe quibufdam opus habeas.Saluta fratres nofttos ín Domíno,& vale. Príma lulij,Bafilea.
IOANNES$ OECOLAMPADIVS OtthouiEccleffaste in Mylhufén; fito ebariffimo fíatri. 2 Ax Chriftítecum. Charifsime Ottho,frater | ifteexul, fidelis ac pius, ne cuipíam onerofus Me(it, cupit artem aliquam manuaríam addifce269 ter& fpem habet,quód illcínveniat vírum à quo edocetí poísít: ea propter commendatitías à me petijtquas lubens íllí dedi:& oro te percharítatem nofltam,vtilli quatenus potes;adfis. INon eft enim exhis, gu vagandoalijs molefti(unt. Porró quód raríus ad te ctibo,ne fuccenfeas: nefcís ením quantum míhí fi. occupationum,& non vídentur quadam tanta, vt& míhi& tibí tempus furer. lacobus fymmifta tuus,morofitate füanec tíbí necverbo oberít: modo tu, vt foles, firenué pergas;id quod ab(q dubío facturum te confido. Vale,Bafilez 1 4. Octobris.
IOANNES OECOLAMPADIVS$ Conrado Somit Eccleffasta V lmenft, longi fideliffimo fito
4v.
S ALUE inChrifto. Benete,Ecclefíamd? tuam valere, mí Frater,accepíffe ex literis tuís, gratiffimum fuit. Valemus& nos per gratíam Dei.
Porto,

/A—————-—————Á——XX M————MmooMRMeumnn
EPISTOLARYM LIBERIIIL 295r Porto foedus de quo fctibís, vereor infirmari aliqua ex parte, per contentiofos, intempeftiue alio rum exigentes confefsionem ín re Euchariftizermagis hoc quarentes,vt habeant quo vané gloríentur, quàm vt communembhoftem repellant, INegocíum excommunícationís,vt apud nos procedat,(cirecupís. Bene fidíto: res faluz funt. INullíus coeptí mínus poenitet, nullum ma. íores fructus pollícetur. En decímus quííq; vel príma edmonitus,non eft quín humílietur,& gratías agat.Ca tabaptiftís fere nihil refugij fupereft. Ecclefia iterum ín alíquaautorítate haberí incipit: Offendicula paulatím extirpantur. Vídemur quibufdam plus nimium índul(ite infirmioribus: athoc multo fatíüs, quàm velfeuetítateauíteríoreomnem di(cíplinam Ecclefiafticà ín tyrannídem conuertere, vel claues Ecclefix prorfus prodere. Spírítum Verbi diuíni,iubentís femel atq; terum cotrípifratrem;(equi multo confultíüs, quàm rigidum verborum tenorem amplecti, Quod autem tux Ecclefiz,vtpotetenerioií, putas mínus tolerabile fore onus fifufcipíatur,id multi& hic fufpicabantur: fed mihí no perfuadebát, nomothetam noflrum Chriftum fuorum infirmitatem ignoraíle,qui nequaqua linum fumígans confríngit: nuncoptímí quíq;, quod príncípío improbabant,valdeapprobabant. Impíos filíos Belial,& eos quí foris funt, quibus voxChrííti nunquá placuít,haud curamus. Qualezdictum fuerit,leges: quibus autem rationibus, S quz críimina,quave moderatíone,olím fi vacátít, fcríbam. In agro, nondum certíores fadi fumus, quantum proficíamus: tardíus enim mandatum prafectís oblatum: quamvis ibí propter vírus Catabaptíftarum grauíus perículum:fed fperamus bene.Quid Oo 4 Memmín

952 DD.Jo. OECOE. ET HVL.ZVIN, Memmínge ftressiecred enia notam vtío; Chtífiíaní Chriftiana. Benevale,Dalilez 29.Martij. Anno r53I.
IOANNES OECOLAMPADIVS Jfidelifézmo difpenfatori myitertorum Dei, Cunhardo Somto Ecclefiasia VIL men ,fratri fuo charfüme. —mRA4T7TIA4MG&pacemiá Chrifto. Dile&e Frater, non paruo hic gaudío afficimur, 73! quazies audimus, quáta ifthic perte, Ver4| bí fuí vírtute operetur Chriftus. Ego cum 29. prímís, príftinze noftrae familíaritatís memor,talibus nuncijs recreor.. Precamurínfuper,vt quí coepít, ídem& perfícíat: non ením ceffat Sathan ab ar^ tíbus,quoadtotus inaduentu Domíni debelletur.Maxímé ín re Buchariftie tumultuatur,& mínatur omne malum: prxfentit, fi crafsifsimi illi errores ab omnibus cognofcantut; deregnofüo actum effe, quod nunc filíus perditionis magna vi tenet. Multum tuo nomíne gaudeo, teverítatemlibere& cognofcere;& profiteri. Potens eft Chríftus,vt te ab aduerfarijs tueatur. Non praualebunt inferorum porte. Iterum fama eft, Sueuos cótertaneos meos,ínuectiuam ín me adornare: cui nefcio an refponfutus(im: vídeo enim non tam proficilíbellorum multitudine, vbi femel verítas patefacta eft. Certé(i vellent docet,& tuís& aliorum fudoribus iampridem edocti fuiffent: nunc contendendílíbído illorum aures obdurat. Porró vbí prodíerint,videbimus numrefponfo dígaandifint. Vellem illorum dignita: tem

EPISTOLARYM LIBERIIIL| 955 rem faluam: at íllís parum cure;fi nos cum Ecclesijs noítrís peffum eamus. Quem non terrerent iftz díaboli machínationes? fed dídícímus quàm profit nobís exercítatío, quàm vans homínum cogítationes, quàm maledíctus qüí ponítcarnem brachíum fuum. Vel ferenga erít crux, vel prorfus abijcíenda erít. Nihil tepídiS'míniítris ín domo Dei peftilentius. Nihilominus decet, vt interim mutuum adiuuemus nos precibus, amíicís folemurlíterís:& fi quid fpiritus fuppeditat,com munícemus. Irruunt ex alía partebofles,& ípfifupra modum moleftí: quí domos clanculum fübintrant(de Catabaptiftis loquor) Irrequietum eft& capitofumho Catabamínum genus, índocté doctum, fupraq; modum arro-?!if«gaus,Vereórne& tuam Ecclefiam ínficiant: vbiqs proícríbuntur,proíndequetuntvbí delítefcat. Verüm Domínus per teprouídebít,vt ín tempore malo'obítes. Ce terim nihilnouinunchabemus, quod vel profectum, velíacturam Euangelícz caufz fatis doceat. Multa minanturadueríarij:& ínterim conqueruntur;no eíTefibí tantas víres,vt efficere pofsíntquod cupíant.. Girauíores funt ínímíci,quám vt fperare líceat pacem: maíor item benignitas Domíní, quàm vt deípondeamus anímos: ínquem(i refpexerimus,& íllum pure annuncíauerimus,níhil nobís defuturum. Et fi breuí hoc tempore premantafHictiones, quamdiíu peregrínamur, íneffabilís tamen gloría nos manet: fiquidem patíentíam non amíferímus,€ vfque ín finem perfeuerauerímus.
Orapro me Chríftum. Bafilez,anno r 5 2 7.
Februarij die 1o.
Oo 5; IOAN

$54 DD.Io. OECOE. ET Hvr.ZviN,
IOANNE:S OECOLAMPFPADIFS clarifftmo viro IoachimoVadiano,Senatori cititatis Sanili Galli fuo abferuando patrono,
xexxpes ALVTEM in Chrífto. Optime V adiane, (2259! Tametíi paucis Catabaptiftís vera od der 2d centía data eft, adeó grauís ac lethalís mor E bus,S gre medicabilís furormiferos mí: fer perdit: vnus tame híc Nícolaus,fingu lari beneficio Dei ex ínferís,vtíta dícam,7/; regreffus, teuíxít: cuf ture omnis fratecnítas no folum gratulatur, fed& ín gratulationís índíciü patrocínat, fi ín priftínü ftatum füü reduci queat: ín d plus fua poenítentía prodeffe poterít, quàm pridem fua íüfipietía incommodauít. Aderítigitur illi humanitas tua,& ín hactenos per Chrifttm pro illo íntercedentes, alíquid impetra(e declaret..Nó ením ego folus fed& cater fratres, quotqQt il lum audiunt& explorant, conuerfionem eíus recípien dam,vtí ix»& tuftà cenfent. Quod fi fefelleritnefcío an vllialij fides habenda(it. Saluos opto veítros verbi Deí concíonatores,& quícquid illíc eft fratrum. Vale. Bafilez,fedecíma díe lanuarij, Anno 1 5 5 o.
Ad
IOANNES OECOLAMPADIFS $2moni Grymao, Graecarum literarum preféffori apud HeydelbergamsamiESES cofiugulari.
m tM ALVEinChrifto: Mi Grynze. In tempo[s yo re venetrüit mihí tuae ad Bedrotum líterze,nos (5:993. non parüm exhilarantes,& quafi de aduentu

EPISTOLARVM LIBERIIIL 955 tu tuo certioresreddentes. INouerís ítaque, te Senatus Bafilienfis decreto defignatum, híc profeflorem Graecarum líterarum: íd quod factum eft s. die Maij. Miffus autem effet ad te tabellio publicus, nifi bona fortuna íam ad íter accínctus Martínus ílle nofter, obuíus fuiffet. Itaque hifce meis non mínorem, quàm publícis literis fidem habeto:& aduola quamprimum potes: expectarís enim à nobís magno cum defideríb. Nam vbí venerís,etíam reliqua, qua ad vfum gymnasij pertínent, ordinabímus, fi quo pacto inftaurare valeamus. Sícutfuperioribus líteris(crípfi,gquo commodíus hic viuerepofsís, honeftum falarium tibí conftitutum eít.. Et ad futuras nundinas Franckofordienfes credítoríbus tuís quínquaginta floreni dínumerabuntur. Profpíciemus etíam de domo tuis ftudijs apta. Itaqueeam conditionem nerefpuíto: labores tolerabiles erunt, perículorum nihil: vbi aduenerís, dígnano. mínís expectatío, íucundus fratrum conuíctus,. Caue arrogantiorem Norímbergam Dafilex fimplíciori pretulerís. FIíc& pietatí,& mufis locus fan&toreft. Fu nésneablaquees,fed defeces tumpeque moras omnes. Vale. Cetera Martínus. Agam omníatuo nomine, quaíires mez effent. Iterum vale, Bafilez 1 o. Maij. Superueneruntobfignaturo& alíze tua líterz per Bucerum quíbus fumptum quem petís, índicas: de hoc
fcías nihil tibiadimendum,;fed adijciendum potíus. Veniíigiturhic domicilium habíturus.V ale iterum. Phrygio collega,quí li teras reddidít,tefalutat;
i»
104 X

956 nD.Io.Ogc or; ET Hvr.Zvtw,
IOANNES OECO LAMPADIVFS$: dilecto fuo in Christo N. concienatort.
zw" ALVEinChtriífto, mi N. Prímo omni roN gauí ex IN. fuper manfuetudine tua: qua níMI hil magis Chríftianum, nedum Apoítolum Mà32 Gf decet.[s quum mire extuliffetfedulítate ínfatigabilem, atdoremdj inextinguíbilem,& fatís felice fucceffum: fubdidit,quod ín facrificos imbres effundas conuitiorufs. INonígnoro;quíd illi mereantur,& quibus coloríbus depingi debeant: pace tamen tua díxerím,amícus& frater fratrí,non videris per omnía officij tuíremínifcí. Euangelizatum,non maledictum míílus cs. Medicífectionem morbís adhibent, quí cataplaftra contemnunt,incurabilíbus etíam fe&íonem denegant. Non audebat Archangelus Míchael díabolum maledí &is abluere. Immodico zelo,víderís fraternae infirmíitatís parüm memor.Non omnes peísímo anímo,facerdotio íllo polluto fungi coeperunt: multíiígnorantes, multí à parentíbus coadi, multí inopía deftitutí, multi pulchritudine mínifterij alle&í;multi fuperftitione,non períanuam íngrefsi funt,non tamen furandíanímo. Ànanías& Sapphíras, Spíritui(ancto reluctantes, Chrifto non lucraberís: íllos reijce, ceterorum infirmitatem agnofce. INon fatísfacit míhí,quod amícís verbi blandus es:cuta tibi fit quomodo lucrifacías inimicos. Nihiltam abiectum, quod nequeat exafperari: generofif(imorum eft,no nífiín temporeirafci. Nonígnoramüs zelum Elíz: fed vide quíbus temporibus, X quoties exarfeiít. Bonam partem vite maledid&ís infumere: nonne

*
EPISTOLARVM LIBERIIL. 557 nonnecarnale tibivideturzHabenttefuoiü fcio tj, quorum manibus íntetfe dum ligna d manubrio-ferrum euolat, proxímutiroccídit:fed non carentíudício,non carent culpa. Cogíta, num'eademilla femper Chriftus ingereretobduratis:& fac qua Chriftus ín cevíuéns fa ceret, à.quo difcas mítitatem achumilítatem. Condotio,ímodaudo zelum;modónedefidererur man(uetudo;Silupiab ouilí fuerint abactífac vocem paftorís au diant oues,& pafcantur: quandiumaledícentijs vacaturjin trepídatíonefunt,& nontám pafcitür quàm períclítantur.IDa operam;mi EFratet;vt fpirítum me exhílares etíambocnuncio, quod ía tempore fuo vínum& oleum ínfundas,quod Euangcelíftam:non tyrànnicum legislatorem prà ftes. Dabís banemonendilibertatem charítatí,& animopto tefedulo, Deumq rogàtí; vt per ce multa operetur... ValeBafilez: 9. Auguiti. Saluta iMetenfem equítem plurímüm ín Chrifto. Nondum oc cluferalíteras,& obtulit fealía fcribendi occafio. Hunc ením virum píum& fatís erüditum ín re Chriftían aquí iam olim à quibufdam nobilibus inftigatus, vtad duce fe conferret, nunc eiectus propter verbum, impellente nimirum Domíno, ín mellem-inittitur: habebis commendatum: conterraneus meus e(t,& habet ifthic qui parentes eíus'& ipfum nouerunt IN. fortaísís alía ma, netvocatío, Deexcel(o MifLv abolendo, víxdum crediderím poffe teobtínere,quod conaris. Matura lente: nifi Dóminus edificauerít domum, fruftrà laborát quí «dificant: Bíjce ex pectoribus homínum Antichriftum.Vale,& fratrís curam ne. coatempferís.
IOACHI

9358 DD.Io. OECOT. ET HVL.ZVIN,
loACHIMO VADIANO.€ONfili sanctogallen[i, fuo obfeyuandiff. patrono ac Domi 70." B AL/VEinChriífto. Superuacaneum foret, 3! Vir clatifsíme,multa fuper hífce, que hic geruncur litetis cómmendare:quum ChriftíaVERAS nus,quíeas reddet, multo fidelius& vberi? omnía refetrepofsít: Quoníam autem níhil tibí gratus nuntiari poteft, quam(i regnm Chrifti noftri proferat fuà pomoería,& Antíchrilti vires debilitétur, paucís perftríngemus, quae non gran fore confidimus. Vma ígitur, quz nos accersíjt, fat multa fpecimína exhibet,(efenecficto nec vulgari anímo ad Chríftum accefsifle. INam, quod(am palàm eft, neglecto ímperatorío edicto, MífTae&Cidolorum abomínationes€ templis eiecit medíratur autem,vt& barbatiem clerí emen det,& le&iones cüm ín facrís literis, tam ínlínguís ínftituat, noftranimque Heluetícarum Ecdefiarum fincetíores cüm ceremonías, tum cenfuras imitetur. Quo exemplo fperamus etíam alias Sueuícas ciuitates pofle tandem extímulari,vt Chiifto gloriam fuam,quam ob, curant Sophiftze impij; afferant. Scribíturnune ApoTogía cum conftítutionibus: quíbus abfolutis,& dbenatu approbarís, domum nos dimíttendos togabímus.- Valefelix.« Vimz díeIunij 25. Tui, Dlatetus, Bucerus, Oecolampadius, e Somíus.
«
IOAN

EPISTOLARYVM LIBERIHE$59
LOANNES OECOLAMPADIYS Gubelino Farelloim Aelan,Chriitiano fratri.
eAL/PTEM inChriífto. Gaudio magno 2M percepi;steíterum annuntíandi Verbílocum s E inuenifle: gratíafit Chrifto. Tu autem, mí vacas Farelle,fortíterobfecro€ prudenter agíto: Íerp m antíquus fua callídítate mítum ín modum ínlidíatur. Prjs artibus,& Apoftolícís verfuttjs adcírcumueniendum íllum opus eft... Vbi oftium patuerit, tuncaduerfarijs liberius obfiftetur.A t Chriftus fortíor, sdocebít qua vía eundum:illum,vt foles,habemagiftrü. Vtfe res noftre hic habeant, Damíanus nofter narrabic: quí heri infignítus eft colapho propter Chriftum: quem tíbi non opus fuerit commendare; Noftí ením, nibil eo effefincerius. Data Ba(ilez,in díeloannís Euangeliftae, Anno 1$2 7;
IOANNES OECOLAMPADIYS Q?thaui Bindera Eccleffasle CMylbufa-. no, ff Atri charifama. 3393 N^ Domfno lefu, gratíam& pacem. Mí 7e Frater: Etiamfi neq Argentoratenfes fraWM Zw uesquíbus tepercharum fcio,te mihi com 4] tw]^ mendaréti neg; Mylhu(anus populus,qué ——. fuoverbo Chrift? erudiri perte voluit;tam dilectus mihi efTet:(atís meferuor atque zelus,qtio tua prouíncía ftrenue tungerís, meaccendüt,vt te dílígam, colam,obferuem, tibi omnem meam operam; ficubi illaopus fuerit jaddícam. Proindene dubites, literas tuas

Ld
ga meanimum teftantur: tametfi,yt nünc mea negotía funt, libellunrvix deguftare datum eft,& m ultó mínus iudicate: breui tamen, fiquidem opus fuerit, plutíbus fcribam. Iam milii confultíus vídetur, quamvis facillimum(it, noniudícaffe videri velle: quo mínus artogás ceafear,& vos facifíus fimultatessfubglifcentes deponatís, Fieri enim folet, vtínuitius poft grauem«onfii&um à prelio recedatut: id im pralíum vix Ínitum eft. Sanepacem fanctam& finceram ínter vos; vt /maxime neceflaría eft, ita firmiísime conftare vellem. Scribo itaq; lacobo,vt& ipfe qua pacís funt; quantuna veritas patitur fectetur. Certe idolum iftud. MifTe,pietati véras quam Chiftüs docuit, non confonat. Vnde :& noshiís qui Euangcliunt docemus, magna fedulita- te ínflamus, vt abhorreat populus, quod tam peftiterum hactenus fuit. Speramusaütem& 5enátum ptopedíem squid fuperre míffaria definiturum: à quo tamen nos no npendebímus: àverbo enim quod annuntíandum fufcepimus, difcederenonlicet. Cotenimte oto, mi Frater, vtita veritatem preedíces, ne infirmiori &c tardior forfitan fratri ínfultare videaris. Efficacius docebis,(iquídem chatítatis fueris cenací(simus. INolim tetacere,& mínus clamarecontta abominatíoncs: fed admonuerím, vtnecefarij collegi, quibus potes víís,auxiliumtibí ingas. Precandum erit Deo,qui eft pax noftra,vtrem omnem in fuí gloríam moderetur.
Vale;feptíma Septembris, Anno 1$27. Si-lacobus te accelferit, exhibete humanifsimum: €i€ oblitus;fi qua íntercefferuntiniutiarumiímo quere

EPISTOLARVM LIBER s 96I te viam vtíllum blande alloquatis:&(i permíttat;rem exponas. Scribedeínvt res habeant: fcripíi éním illi, vtpar eft, X propedíem etíam cateri fratres fcríbent.
Curate concordíam.
IOANNES OECOLAMPADIFS Cunrado Somio Eccleffe VImenfis frdelife Antisiztt dilecto Jfatri.
9 ALZEÍin Chrifto. Decímaquarta huius R3 menfisdomum veni faluus,miFrater,non wx fine multotum expectatione. Mox rapíot A Pct ad labores,necdum falutatís amícis proxiSÉESY LS mis. Quodnon&ribo,quafi illíme(upra modum grauent: fed vt vídeas; tenoníolüm ad labores natum, Sufficíat nobís gratía Chrifti, qui míniftros fuos nunquam deferít.Sequendum igitur quoquo vocat. Hodíe Senatuí referam, quanta ín me collocata fint€ iflhíc,& ín itínere.. Vbiqueením plufquam honoríficé habítus fum. Erítautemís,non dubíto,íngratus mínimé: quód fi mínds, vel ipfe pro mea paruítate annítat,ne íngratitudínelaborem vnquam: íd quod ex |. frequentíoribus Epi(tolís certó cognofces. INunc vale.Vxor mea bene conuale(cens,gratías habet pro munerejalutaric iubet teactuam.. Quín& Ambrofium Blarer multümfiluto, optans vt per eum tu acfymmyfize tui opus Deiplurimum promoueant. Vale, rs.Iu: lij. Saluta Confules&(ymmyftas,& ín prímis Viilan|» dum,meonomine: promíttens, nihil íta ín votís meís fore; atque vt illorum expectatíoni re| ípondeam.
Pp I0AN-:

o6? DD.lo.OECOE. ET HVL.ZVIN,
IOANNES OECOLAMPADIFS$ Berchtholdo Hallero Ecclefiafle Bernenff. fuo chariftimo fratri. xssecALUEinChrífto. Dehís quz àmefcim SR.-: jf Ce re cupís,mi Hallere,quaretot mulieres acT[ nw. V5 ceperintSancti ínlege veteri, ícío vberíüs 338 ex alijs audire poterís: nunc tamen quod 7455 inbuccam venít,afsigno. Exempla prímü díuínz Legi non preiudicare: deinde,Deum quofdam àLege exímere.Ad hec,apud íuftos nonnunquam mínoteoffendiculo multas habítas, quàm cognitas fuifle ciectas. Abraham fauenteSara, habuít Agar. Iacob nolebat Lian, fed quía obuenerat, non illam relinquebat, Líeg;& Rachelisgratía exancillís filios genuit. Deus ítem non vulgatiter elegerat& benedíxerat Iacob. lam Elcanz vxorum altera fterílís erat: quid míirum fi ea tempeftate& alteram fecundam fuperduxerit. In Dauíde varíz ratíones funt, quaretot mulierum virfuerit.DeMicholis contemptu perfpícuum eft.Datfchabeze adulterium ínexcufabile eft. Abígaclis virtus regio marito dígnaerat. Porró Auguft. dicit alicubi,alíavítia erauíora, alibi leuíora videri. Ebríetas, qua Phrysijs leuicula eft, Italis abominabilis. Caterüm quid opus excufareillos, qui& in alijsfe homines declararunt,& tuftitía fidei eguerunt?neq enim ídeofan&ífuerant,quíamultas habucre mulicres,vt propterea Lex Chriftí inítari debuerit, St impudentí Mahumeti fübfcribendum fit. Accipenüc defideratum Danielem, quem non íngratum tibí fore fpero. Vale. Batileg 5. A prilis. IOAN

EPISTOLARVM i4BER IIII
IOANNES GOECOLAMPADIJIFS Capitogi fratri charifa70. $ ALPFEcharifsimeFtrater. INudíuster| tius huc aduení: ora mecá Deumvtvel .8] aliquandiu hic fubfiftere concedatur, ne i. A| fempervagandum fit: imo eíus gloria& S E6047 voluntas fiacnon mea. Extrufurus eram cotnuo HomílíasChryfoftomí, quas Ebernburgi vetteram:fed Typographi aliud voluntjnempe vt auctiores prodeant, commentarijs vídelícet eíus ín Epiftolas ad Corínthíos, quorum pars aliqua verfa eft: reliquam ego,li Deusvolet,vertam: vndefactum forté,vt magís vrgeant, quí exemplar à terepetunt. Nam dícunt íd exemplaris te hínc auexifIe.Tu vtftudijs faues,& meís fuccefsibus, oro, vt quamprímum huc reuehí cures, alíoquiforte re ínfecta hínc difcedendum. Potes autem, fi nonlícet Argentoratum redire, id negocíj Gerbelío velLufcinía demandare, pet tuum Fríderícum Prechtet. Exemplar quo Ebernburgi fum vfus, totum(ní fallor) verfum dt caftodítur apud HedíonemiNazan zenus veró apud parentes meos:pollícere monachís, quod& eum propediem reftituerevelís,vt Argentoratum redierís. Interím ego eum a&errí curabo. Magnopere& Vulgatum deíideramus. Billibaldum,& fi qui funtalij Norimberge meíftudíofi;precor multüm meo nomínefalutes,& eísmecommendes.Vale, —- Bafilee apud Chartandrum,— ' rg, INouem- brís,
P p.a I OAN

964 DD.Io. ORC OL. ET HvL.ZVvIN.
IOANNES OECOLAMPFPADIV$ viro i pietate c eruditione claro,loachi:$^ XN Chriftolefugratia;pax,& falus.Vír clarif-:
ied»- 4£.2431 5,
A fime: fucceffus Euangelíci hic impares funt E ac vartj,nunclzetíores, nüc tríft(ores,vt pto2:494 bemuran conftátes finsus.Nodum Gordíamo V adiano,amico pracipuo.
EA
all
cum bípennevetbi fperamus fecandum,cuí nec ípfe po
tentifsimus Antíchriftus refíftet: cufus ímpofturae hoc magís deteguntur,quo fenobis fortius opponit. Nondum hic quatenus vellem?,progtedí poffümus. Fortes acínuídti nobis(unt aduerfarij: ijdem tamen X vídí ac imbelles,atq; adeó cofufi. V erítas ením illis negocíü facit.Sednó mítefcunt propterea impf], vt ífthíc:fed quotídíe nouis artibus impugnat. Apologeticon noftrum Senatui oblatum mítto;fed fabulam furdo narrauimtts: legí enim audiuít,aíhil inde affequutus, quàm vt pofthac mínus excufabilís fit. Faxít Chrift?,vt caeteri maíorí fiuctulegant.Edítum eft nefcíjs quidem nobís,fed non flomachantibus. Czterüm ego Latínos nuncfacío Cy rílli contta Iulianum apoftatam, decem dodíísimos libtos:exemplar Capníoriís nactus.Cuperem ípfeab ínuídiofifsimis alíquàdo Apologiis liberarí.Erafmus humílítatemnoftrànon agnofcít, regibus& Pontificibus magís quàm pufillo Chriftianorum gregi addictus eíTe volens:qua cofcientía,ipfe viderit. V tinaui tantumfileret,& non ctíamaperte impijs adularetur, qui nunqua perfequí Chriftum ceffant: Saluta ex nomínemeo Domínícum& lufflenü, aliosc míniftros Verbi. Tebertziusfalutat. Bafilege, x 1. INouembirís.
I0AN&

. EPISTOLARVM LIBER IIIL: 965
IOANNES OECOLAMPADIFS$ Gulielmo Farello, Cbrisliauiféimo ac pientif tmo frairi. EO RATIApaxáDomíino. MiLrater: 74 Quid dealijs querar, quod nó omníapro: à votís meís fuccedunt: fortaíle id cotü pec3! catis meís debetur,&^ quod nefícíam tra&areverbofingulos, proutinfirmítas eorum requirit.Igitur quos cafligarenó poflum,relinquo Domini íudício, Pellícano neq; fuafi, neque difTuaft,vt exíret monafteríum.Meo marte dídící, quantum fitmo naftícen relinquere rectis dícercem, Mundum.Neque ením iuxta carnem graue eft intrare monafteríum, màxímé fi quem tzdeat malítiz homini: X ínueniatabfq curafüarerum omníum copía. Exire autem,vtiriideatís tanquam apoftata& haretícus, X aefcire certam do mum, vel commodítatemvllam,no caret agone. Igitur non facile íncíto alios, fed factum mirum ín modü probo:quamvís Pellícanofüccederentomniíafeliciter.IRetínet tamen homínem nefcio quid. Concionatorem au tem Francifcanorum nollem abire: nam fatís pare docet: quod fi fuccederetilli alius quem putas fütutum nónnelupum:zquales faáiío illa multos habet.Idem fer mé íüdícia eft de Auguftíníano, homíne profectó candído. Plus derogant duo illí ín cucullís monachatuí, quàm multi alij excucullati,monaftícas tamen hypocrí [es retínentes. Commerftlo Ecclefiam meam precibus tuís.Deliterís tuis ad Sen.non vifum eft loanní,vt agerem ípfe: praeterea T'rí.ad aliquot dieslegatus cíuitatís abfuit,vix íntra duas hebdomadas rediturus. Tu íntePp-; rím

966 ph. To. OECoE.ET Pivr. Zvrw, rimzquo& conftanti animo fis. Agísauté apud Chrífiianífsimos fratres, qui exilium tuum fuaue facient, fat fcio. Gratulor Iudae o Neophíto: magnum eft ín oculís meis, quod potuit valedicere Mofi ,'& fequi Chriftum, Eftením apud nos, quí Chriftiani appellamur, rarífsimum. Saluta mihi Vedaftum,cuíus modeftíam finguli pradicant.. Vtinam aliquatenus illi prodefTe valerem. Saluí finc& alij fratres. Aduigilabísfcio,etiam menon monente,vtcaftígatus prodeatlíbellus: poteris tu cum Capítone mutare, addere, demere, pro tua prudentía, Sctipfitlacobus Latomus de cofefsione fecreta, cui refpondendum cenfeo, tametíi omnium multo ineptifsime fcripfit. S:epétaxat Erafímum,quem nomínare non audet. Solus ezo in orevití fum. Orabis Domínum,vt det verbum nam íllo dígne tractato;Roffenfem ci Eccío& alijs monftris expugnauerimus. V aleín Chrifto. Bafilez, Anno 1 5 2 5. lultj 25.
IOANNES OECOLAMPADIFS Hedioni concionatori Moguntino.
- ALFE in€hrifto,mí Frater. Vnde agnof"ll ceremus patrem Chtíftum, nifi interdd X " j| 16s corriperet* Viiferosnos fi alios vifitet, 2] nosvtinothos afpernetit: tamedicaftigationem potius flagitijs noftris, quàm preuocationi irrogari nobís Opiner: GC mac num inde lucrum,fi quídvítzeantea malgactze decedat.Potens ipfe eft confilia malignantium Kifperdcie ne iritolerabilis tcanfeunda fit aqua. lam quid míhinegoci? Caurarum plenis fum,nec dulcis hic mora; necabfiio decrete Tmó
manendum, agnofcendahofpitalitas, quoad euocet
(vnam

EPISTOLARV 4;BERIIHL. 967 (vtínam id breui fieret) ad conditione quantulumcunquchonefítam, ne tàm fugerequaám traníire exiftímer. Hic ením ín petra femeatem facio. Chryfoftomum tracto. Homeliz fuprà quadragíntaà mefuntverf: quae fi caftigatz c(Ient,fufid volumen darent.Curavt Chry^ (oftomg meus apud vos ín cooperculís membranaceís illigeturín tría vel duo volumina. Et mítte hunc índíce Homiliarum cum prínciptis:vt íi quae funt nondü ver(ze, eas ínterprerer. loannes Schipeblin abtjt. Adelman. nus nuper àd me fctípfitfed nefcit Heidelbergenfi con ditíone me excídiíIe, Teoro,vtínde arrepto argumento íllifcribas,(alutàs eum meo nomine: cui& ipfe fcríbam,vbívacauerit. Rel(quavthicagantur, Afclepius dícet. Eberbachíum iterumatqueíterum faluta,€ pro me Deum ínterpellate: Capitonem quoque admoneri velím,ín caufa mea,fi fecus ínflituendam forte vítà con fulat. Vale, Idibus Octobris.,
IOANNES OECOLAMFADIFS$ Hedoui conciomatori cMoegunti; nenfi. 8,
(CAAWesy HARISSIME Ftater:ScitCratander $2334 quódfipead te(cribo,fepius tui memoria I JERAS d epe ad te(cribo,fepíüs tui memoria AS Y habeo,imó pgrpetuam.. Hac ínrefelícior DASS Py fum te, quod tu míhi literz reddütur: fed ..-. terum ínfeliciorquod mez ad tenon peruenít: X totíes,& tanta fcríbo:nefcíoq; íam vnde au[picer,quod argumentum tra&em* Hoc certé potífsimü eft, quod a tefemper peto,vt quotídfe ín fide Chrifti firmior euadas quotidie magis acmagís Chrifli po|, pulum ignítis(etmonib?augeas. Sed dehís nihil opus d Pp 4 e(t

e68 pD.Io. OECOE. ET HVL.ZVIN. cít monere, Scío etiam hoc,quód omneftudium tuum ín id negoctj collocas.Quín potíus precor,vt tu talís ac tantus, Chriftum míhí exores,vt meam vilitatem refpícíat,& fuís dulcoríbus animam hác mífellam refocíllet. Eftením& míhí certtamen,tantoég grauíus,quanto occultíus. Ignauía mea me arguit,& iter veteri culpa defuntvités,vtab ignauía víndícare no poffum.Itaq; mul tís nomínibus femperlongé abfumáfcopo.Proínde vt mutuís exhortationibus vtifolemus, videt míhi neceffitas,maxiíme meajexígere, vt oratíones quoq; non negligamus.Legi A grícole literas. Profecto ín pletífcg ve ré dícit: paruí enim fructus mei funt,& eft quod veré deploro: tametfi primumdlegens literas, impudentíor, tídebàm,& ín cachinnü foluebar, maxime quod ílleme expugnárit: qua vna ín rehomo& ipfemecum deploratíonedignus. Vtínam totus ílletenebricofus meus Adam expugnaretur. Non poffum probare,quód INefenus írrítare magis vult homíne. Ego fané dubitarím, an refpondere velim, ecíamfi felici libro me prouocaret: tametliiterum vtímorbidus,bonus haberi vulgo quetam,& ácontumelijs& opprobrtjs abhorreo,quorum multa d multis Chtiftus nofter propter nos audirenon dedignatus eft: Sát hicex Sacerdotibus& Theologis, quí de mepefsime loqui cugíant; nec defiftütvbí clam coneníunt.Taatum machinatí,vt Huttenonon fuerit díutiüs cut hic aeeres vnde& nudíustertius hínc difcéfsit,quorfum aure nefcio. Mifi nuper propofitiones, & quadam monftra verborti,qua' V vonneck híc difpu tatutum feprontifit. Quam fcena putas?mihi à diabolo ínftructa videt,& nihil boni indeauguror:& planéab "Theologis vel extimulatum, vel fubotnatü opínor. Si quís

EPISTOLARVM LIBERIIIL|. 969 quis cum íllo cogredietur,fcís cum quo homíne ill negocium futurum,quí illi aísiflent.Sin nemo prudens illum dignabítur,id quod velim; faciendü cenfeo: íam Íe victores dicent,& apud vulgum vendítabunt,vt funt mille demonis fraudes. Aiunt aduenturum Fabrü Con Ítantíenfem vícarium,multis Romanís díplomatis: affuturum etíamipfum difputatíoni. Sed Zuínglíus noÍter eximíus athleta, certame apud Tígurínos fuos certabít. Quíaením quotídíenunchac,nuncilla concíonatores clamítant,« ille huic,híc ill( haereticus eft: Senatus nimírum dexterríimae prudentíz, remnon tollerandam ducens,díem díxitZuinglio fue iurifdictionísfacerdotibus omnibus,quo dífputetur. Ego malle puram fatisfactionem: nam quíd parít dífputatío, quà Difutadííceptationezquíd difceptatío* lites: quid lítes? odii: tonum vbíodíü, quomodo veritatifaluus eft locus? Hac heb- /^ domada Paraphraíis ín Ioánem prímum excudií coepta eíi,níhil adhuc nouí mittere potuímus.Babylas impref(us eft, cuí ego iuftas anriotatíones adíunxí, vt videant quamnon fim factíofüs.Itidem facturus fum& ín alijs. Hachebdomada vertendo abfoluam Homilías in Genelim.; Ibi difcímus, quomodo fepofitísallegorijs tracanda fint(acra litere. Valeant Orígenes,& filij eíus origen: omnes;quínobís miferícordemDomínü obífcurarunt. Hic nullís non locis qvyxaméQa aw 8 Quitowziar felici fime tráctat. Bene meconfolatus eft: Non poenitet ítínerís,fudoris,& víoilíarum, quicquid tulí,& quícquíd adhucfetendi, Sudandum autem míhi maxíme, fi fudatum vnquam.Et non aufim ab vllo homíne mercede Íperare:vix habeo,cui aufim gratís infcribere, Adelmanus quidem ambit, fed vereor netandem mecum periPp 5 dítetur:

bel
97e DD.To.Ogcor. ET HVL.Z VIN. clítetur:& quod ferte mibi donat Domínus,alij fortaffis araue fitfuturum. Verüm nefcio quando excudetur Genelis. Ex Homelijs quas mecum attuli, vix viginti ad nundínas parabuntur: íta prxla(unt occupata, X ego nouísoccupationibus curas fallo. Rodío l'raieaefi parüm hoc velperiloquutus fum,cras ad prandii Cratandrí vocabo. Doleo meín ea effe códitíone,quódno poffum quibus vellem propter Chriftum benefacere. Vetüm ille benefacíat eís. Fatdtmundíusybi agatnefcio: hoc fcio,vbí vbi eft(ui fimilis eft,& Euangelij ami cus. Vveffelum fi volet Rodius, imprímet Cratáder. Et Lexicon Melancht. quoq; optatet, fi cofequi poflet exemplar. Ne íntermíttas quín faepe,& multum, X quicquíd falutis optarí poteft, meo nomíne Stumpfio no^ ftro precerís. Sed& Andream,& Carbachium quo gi, & Pingenfem Melchiorem faluta: non vacat omníbus fcribere. Vale. Ipfo die Agnetis, 152 5.
IOANNES OECOLAMPADIVS Hedioni concionatori Moguntino.
N Chrifto falue, Chrifti Mínifter ac praeco. : R eddítae mihi funt tuz lítere Kalendís INo24 frog uembrís,& adhuc me inopem conlilij celiUu querunt. Czterüm íta ego deliberaui,vtfcríbam prímum Auguftano typographo,cuí olím promifi operam meam: tam fides anteomnía feruanda fuerit,vt fi ei fuerítíntegrum,ac gratum, míhique fecurum, míttat parentibus meis nuncium, X per eos me vocet. Quem íi non míferít íntra tres hebdomadas ,itineríme accingar ,vt Bafileani ad Cratandrum noftrum proftciícar nifi eibí aliud videaturfaciendum. Scripfi de ea t€

EPISTOLARVM LIBERIIIL»7: re Adelmannonoflro copíósé,& quaritum fatís, Reliquum,ín futuram hebdomadam,vt petis,te ínuífam,& fortafsís eodem ítínere parentes. uod fi forta(sis ínuidíofiórem metuis putas,vt me inuifüm eís fcio,vnde aliquid eratíe decedere tibí pofsít, fac vt preftituas díem veihacyvel futura hebdomada, Pingíz apud Melchíorem noftrüm,vbi vtercs cítra fufpicionem aliorum conuenírepoffumus. INolím ením anfam prabere infaní quorundam. Chryfoftomü nondum recepi, quem mífiftí. Ego Girecum exemplar remíttà,vtprimum lícuetitvelcerté mecum afferam.Nonpínor multum in eo relíftum,quod nó fit verfum à me vel alijs. Quod fi fcirem quícquíd id effet;noftrís adueherem. Hardtmundíus nofterconftanti animo eft, quem nihil impedit nia íi mílitíe baltheus,(i nonabfolutifsímum agit Chriftíanum.Eberbachíum nomine meo falutat(onibus adob. rue. Vale,Secunda Nouenibris.
IOANNE$ OECOLAMPADIV$ Cunbardo Somio apud V pam Euangepoo Mlteinteaerrimo, Jratri fato in
f EUN» b. 2 ; Chriffo charifimo.
3 RATLA& pax à Domíno. Quám fideli
$3 tencharifsime Cunharde,in vinea Domini
2 p, udes.ornes pij predícat. Pergeneq; fpeJ$ tà laborem vnquam minorem aut leuíorz
- futurum: dique neteoperis paeníteat,non putazternam íftàm gloriam, ví&íqrIMundi triumph tibíapud(ietos dece/ní, nifi hic levitimé certauetís. Omnia ínhoaoré 3, loram firmmi itegís feciffe,magnum eftiathuraasas confcientía prefidiun conftance: Et

» o2 pD.lo. OECOL- ET HVE.ZVIN. ÉBtcontrá, nihil ex Ecelefiz columnis aruadines vento agítatas zquefacit,ac glotiz cupído. Exempla non eft vtícribaquz tibi vicina funt. Donet mífericors Deus, vtagnitam veritatem aliquando non difsimulent.Nos illis tefpondemus, quí contra verítatem nefcio qua cow» vulgare non funt vetíti. Ex nundiínis Franckfordenfibus omnía ín orbem commode difsipabütut, (imodó res ex fententía procedat, Symbertus qua flagitauifti omnía vberíüs fcribét: nosením fie difcerpunt negocía,& vrgent nyndina predicta:, vt quód maxímé cupíam,non pofsím tamen fufius ad.te fcriberg. Síc pugna, vt Euangeliü non prodas:hocfi facies, te quoque feruabís: fcío enim nihil tibi deeffe quod ad fidei conftantíam attínet, quo minüs libere, quedverum et(e fcís, fateare. Sed ínterím meminerís Apoftolorum corypheum Corinthios lacte aliquoufque nutríuiffe. Gratia Domíni nioftri Ie Chrifti dírígat& confortet teín omníbonó, vt prudenter ac fortiter opus Domíníi perficías, Amen. Catera Symbertus. Saluos iube noftro nomíne Beffererum,vrbís veftra: confulem, o omnes píos.- Ex Tig dtes.díe Februarj,1 526. Sub prelo eít liber de Buchariftía Getmaníicé nobis fcriptus, quí íntra decem díes abfoluetur,Deo auxilíatore. Oremus pro nobís mutuo. TU astbeuaut IOANNES OECOLAMPADIFS Hedioni concionatori Mogunfme.
m ALVEHedio cbarifsime. Declamauimus
1 hodie vterque, tu ad Ecclefiam grauem, ego
* advnum,X alterum quo robore Chriftus ho ftibus

EPISTOLARVM LIBERIIIL| 675 flibus fuís ferit obuíam: quod nobís modeftíz,patientíz, ac longanímítatís exemplum retulerit.^ Verüm quíd profuerít vel ad rauim boare* hocfaciunt& qui vltima regní coelorum clafsís fant. Enítendum nobis, vtínfractus fitanímus, fi quando bella íngruant, & fxuire ccepetít folutís vínculis Lucifer. Víque íri huncdíemnonnifi exilia preludía experti fumus: nempe egré feruntquidam homunculí, paru autorítatis, mínorísq? Chríftíanifmi, libertatem Euangelícam, cuius.parüm affueuerunt: noadum ventum ad fentes, flagella, crucem, fel, atquecatera. Paremus anímos, ímO oremus,vt quacunque hora nos vocárít Chríftus, non ceílemus,&€ ne verbo quídem; certí felicítatem praecipuam vítz huíus, períclitarínomíne Chrifti. Sat Icíonihil opus apud te eiufmodi inhortatíone: fed patece,vt meinterím confirmem.| Ceterüm ftatuí vt prímum lícuerít, inuífere parentes meos, quibus hoc recepi quum abírem: fortafsís. ín redítu ínueníam te Maguntíz: neque enim valde díu abeffe te velim à tuís, caufam ipt: potes díuinare.. Tum commentabimur& pleno ore, qux approbaturum fpero Chriftum. Interim tit apud amicos Oecolampadij memor efto, fi fortt quid falubiíoris confilij captes. INeque ením adhuc tam mala ,tamq perículofa vídetur caufa noftra: fed neque tam horrori fünt perícula. Dominus te comíteturín ítínere, íncolumémque redu.€at ,ímO fit tecum femper. Vale; ipfo die Parafceues iid 1$22.
HFLDRI.

974 DD.Io. OECOL, ET HVL.ZVIN.
HVLDRICHVFS ZVINGLIVS Cunbardo Sumio VImenfium Euangelia.
Peu 3 RAT 1A M8 pacem à Domino. NarraWA uit mihi Cunhardus Herman, vt vanus[it 3i apud vosía illum tumorfparfus.Scito ígiu ts cur falfa eíÍe omnia: nam& iftud mendaS ciam(impudens fuít,quo fuperioribus annís degrauatus fuit, quafi foeminam quandam tapuit fet, 2c. Tuquodad hanccaufam attínet,tuto potes ínnocentíam homiínís defendere. Cxterüm vt omnes de (aluo redítu tuo eramus follíciti,ta latosomnes reddidifti, quum faluum redijfle accepimus.Quod bactenus nibil fcrípfi, non alía caufa factum exiftimato, quàm quód noftrís nihil opus habes. Deínde ipfe vídeo, Cunhardum Somíum talem effe virum, vt amícítíam deferere non pofsít,etíamfi quis(ctibere definat. Ludimagitrum veftrum non potuí vel falte conuíuio excípere,tu meas occupationes excufabís. Apud Frofchouerum nihil adimere precío quiu: ne ergo putet meam illi defuilIe fidem acfedulitatem: ego enim vo: bís cum prímís multa& debeo, S cim datur pendam. Vale,& perfuafum habeas,tibí Zuínglíium ferreis olím vinculis dedínctum: nuncvbí fretus eftbonitate& humanítate tua,adamantínís catenís e(Te alligatum. Cunbardum dígnum atque fidum arbitror qui alicubí preficiatur. Ne ergo defit ei opera tua. Debemus tales,
quimalís exercíti& indurati funt, ad haíufmodi munera euehere. Tígutí,;.díe Apiilís 1528.
IOAN

EPISTOLARVM LIBER III 75
IOANNES OECOLAMPADIFS Hedioni sontionatori eMogttzunen.
RU AL/FTEM inChrfto. Fratercharifs, vt nuper ci Afclepío fcripfi, ita adhuc affectus JU fum:atgió vtinam tam confultum,quàm íu AN uat. Non ideo quod tot íncommoda(unt dijs ,fed quod non vídeo aliquíd píetatí ex nofttís latibulís accedere. Verüm índe obftat,quod nefcíamus quid ille Potíficius Legatus Norímberge molíaturtquem ínhocmiífTum ferunt,vt negocium Lutheranum conficiat. Scripfit de ea re Capito nofter ad te opínor: fi quíd certum habes,communíca.Interím ego Chryfoftomum apparabo. Quod fi& amici fuaderent, mallem id negocij alibí tra&tare,nempe apud Typogtaphum: vt dum alíaille excuderet, ego alía caftígarem. lieri poteíivtearatíone commeatum à patrono commodifsimé iímpetrem. Tu díc quid tibí vídeatur,& quomodo res apud vos agantur. T'empus erít coronarum& praemiorum,füb tam infeflís príncípibus. Itags nemíní mínus tríftandum, quàm íjs quí in ftadío currunt. Relíquü,vcfubfideamus,& vtab omnibus abftíneamus qua ímpedíre poffunt, reijcíamus omnía quae grauant. Adueríus imbelles,&(pius antea victos dimícandum:; víctos à mulíeribus, víctos à puerís ne tímeamus: ne tímeamus quos femper fuz cupiditates vincunt, X ín quzvís nefanda trahunt. Chriftus libertas noftra eft: hunc fi a(Terímus neglectís nobis,res nofira vadequaq, falua eft:& lucrum erít, quod pleríque mortalium formidant. Te confortet Dominus,ne quà labafcere

976 DD.Ilo. OECOL. ETHVL.ZVIN. labafcere contíngat, ne deplores id quod ego: tametfi (pero;gratía Domini, iterum me prjs reddendum& lucin eorum vtilitatem: INam alioquí quanto beatíus eft ín tenebtícetís delítefcere,& dolíarem vítam agere? Mi Frater, neadmittasoro tríftítiam: Dominus ením quí cum prímís fuít, ipfe& nouifsimis nó deerít:ipfe enim primus eft,& nouífsimus,e& v. Ipfo Pracfideftultü eft trepídate,tantum fíidamus, Modiís omnibus optímus, fuos derelinquere quomodo poteft: Atnos fui fumus. Det Deus, vt nihil nifi quod eíus fitagamus. bene tecum agi fpero,ora& Deum prome.Indícem ín Homilías Chryfoftomimittas, vel potíus, fí commodü foret, Chryfoftomum ípfum.. Capítonis ad Vos aduentus, fi non breuí fperatur, líterís confulendus etit: fac(cíam. Ebetbachium,amicifsímü noftrum fratrem,(aluta meo nomíne. Vale. VAM IOANNES OECOLAMPADIVS Hedioni copctonatori Moguntineni. E E BlALVTE Min Chrifto, charifsime Frater. ?| Remítto oratíonem tuam, qua mihi multís 3 nemínibus placuít. Vera quídem fcríbís, i fiM fedvidefis apud quosloquarís: valde enim teneris& delícatís auribus fermonem facies. Quod non fcribo vt te dehorter: fed vt facís, anínium quotidie fideflabilias.| Adeft enim horrendus ille díes, aut certe nonlongéabeft. Immutaui nonnulla,vtboni confulas oro: potes, fi vís, tua reftituere. Mea fententía oratio fatís prolíxa erít, etíam[i nihil adíecetís: mihi profectó nihil vacauít adijcere, nifi aliquanto rardiüs repetijfTes. Apud Capitonem(fi venítad vos quod

EPISTOLARVM LIBER IIL. 977 quodaiunt, cura vt quàm cítísíme fcríbat. Tímeo nifi breuí parentes ínuifam, pofthacnon fore integrum. Sí ignauusnofter Typographus fermonem excudit,fachabeam exemplaria,praterea tría vel quatuor epiftola: nofirzinamalía omnía difpendi.Saluus fit Eberbachíus, ín prímís autem Capíto. Ettuvale;& profperareín verbo Domíní 2 9. Iulij. Ebernburgí. IOANNES ,OECOLAMPADIVFS
Hedionui fi atri chartfézma.
XX A LE in Chrifto mi Frater. Raríüs fcribo, SS nectezgteferrecredíderím: nonnunquam ^| argumentum, nonnunquam tempus deeft
S fcribendi. Scís quod faxum voluam, vere
/ moleftum: tantoque moleftíus, quod frufir ferc femper(udetur,& res ín deterius quotídie vergere vídeatur.Quantum orandus effet Dominus,vtfuccurreret calamítatíbus huíus fecul(? Vidimus multaaduerfa;& paucíores lachrymas ad placandum Patrem. Nondum aperíuntut oculí,&iam ín plagis. Iuftum iudícium Domíni. Nihilhabeo quodfcribam, quod non ex Kírshero noftro cognofcere valeas. Mittoannotatíones meas ín epíftolam ad Romanos, quas tíbí meo nomínenon ingra&s forearbítror. Elleborum pro Latomo paraui. Saluta fratres: quibus me diligenter commenda, ne obliuífcantur mei ín oratíoníbus. Vale. Bafilez 2 3. Augufti.
Qq IOAN

978. pp.lo. OECOL.ET Hvr. Zviw.
IOANNES OECOLA MPADILIFS M AR. 150 Frechto diuinarum terarum profeljors, fito im Chrifto dileito fratri. S& LEE in Chrifto. Gratularí quíderm pri. 2l dem debebam, mi Martine,tam bonorilic im ^ s ithic tibi obti güle ptofefsionem:íta exigenS^ tecum vetere npfir aarhícitía, tum fpe nomí—7^ nis Chrifti claríus ífihic. refulfuri. Gratulor itaque pluri mum. Akt qua: hodie plerofque, neaudeant quod velint, deterreant ipfenon ígnoras: tantum fibilicentíx etíamín publicam fidem impiorum perfidía! fibi arroganteac víurpante: quamüis necipfe hanc non fcríbendi pufillanimitatem probem.NNos ením caufam optímáfortítos, Mundo fuperíores ac tetribiles effe decebat: ecenim fitam feruiles fuerímus, vt periculorum metu uereamur nos mutuum falutare: Bc cunctaformítdemus, etiam non formídanda: quanto magis dominabuntur etíam líneuis noftris hoftes Híerufalem? Quandoigítur palàm. nos opponemus aduerfarijs? Quomodo Ínfitmíores noflro exemplo cM Ds vbi charitatís folatía erunt? vbilíbera Chrifti confefsío? vbihoftium confufio?. vbi tandem.& fpesnoftra^. Abfit vtvelab hoc,velabalgs, quz Chriftianum decent officiis, ceffemus. Vndeetíamíinon tam voluntarítfs, nec tamfidelis-effet Sy ynapíus ille quilíteras recepít: Rriprius e famen eram,& eaudíum meum ac fpem declaraturus.Pre corfane De& Opt. vt tibi adfit, quo loco tuo per omnía reípondeas: nam quamuís adhucín fcotpíonum medío habítes,€ principem fortiítus es alijs occupatum, fed abbrcuíara non eft manus Domíní, quín ea virtute te fuperne

-———————————————————————————————9————MPPKBM————eM€MUeMUUU
EPISTOLARVM LIBER MIL-«c 079 füperné induere queat,vt mínífterium tuum frréuofum fiatcuresqy fide, prudentíaac Spírtrus feraore,ne demo[íatucalter quod tuextruís. Dabit, nedormires, donec 6opnxeiuciO» inordínem redigatur,& Theologíz cedat Matzologia, explofac, impietate victrix in Ecciefijs tríumphetverítas.Ecac Bchybenhardus anteceíTor tuus, vít bonus& erudítus: fed preftantíorem animum requirebatlocusiífte, nempe Mundi contemptorem,& omnía pro incremento gloría Chrífti calcantem, V tínam ígitur cathedram iftam tumagíshoneftes, quàm illa te, vt bos na mihi fpes eft.Sedulo ením cogítabis Antichrifti, aim ex templis,tum exfcholis, maximé autem exhomínum cotdíbus,proflígationem.Chriftus tibi adfit. Refcríbe aliquando. Vale. Bafilez, Anno 1; 5 o.díe Aprilis 2o.
IOANNES*OECOL AMPADIVS$ MARTIno Frechto,cy Cunbardo Somio,Ecclefraflis VImenfibus, fidiffimts fratribus,
PS ALLETEinChrífto.Non poffum ireínficías, Fratres chatifsimí, pafTum mehuma8j ftrum,in crudelifsimorum hoftium manus
Ll 7r J; o.;-—4 2 venifIe,tantacg fzeuitie dífcerptum: no igna
dículo pufillorum; rumor illediuulgetur. Etconfolabat quidem meipfum, lícetfübínde calamítas calamitatem exciperet.( Non ením folus illeoccubuit, fed ceciderunt cum eo& alij quídem memorabiles vírí: Abbas Capellenfís;& commendator Kufnacenfis: nec vna ftrages fuit;(equuta eft& altera ob fugam foedíor; ín qua aliQq z quot€x
| num quíddam, vtaccepí Zuíinglíum no- D. ZviwGLII(P a liorum ca»
; 1:;, v aces. rus, quanto cum trípudio Mundi, quantocg cum offen

*
98e pD.Io. O£COL. ET HVr. Zv1N. quot ex focíjs defideratí.) Cogítabam ením rerum tetrenarum vícífsitudínem,& hos alioqui mortales potuiíTe vel pefte, velalío fato abfumi, praecefsiffe quídem, nos vero fequuturos, etíamfííalio mortís genere. Quz vulgum offendunt, ea finullosalios turbarent, memínime mouerentinota enim míhí eft virorum illorà erga Deum homínesq fides, qua non finít illis male effe. At dum veniunt míbiín mentem calumniíx,quibus fímpliciores circumuenfuntur€ degrauantur, vnum íd maxímé doVile qu^ let, quód Apologiíz nullas aures ínueníunt, calumniae imp'?!5 ompnes-pracoccupant. Non ením re ípfa inhoneftabilís qunm eft mors fratrum, In Heluetijs non eff nouum, vtcum fii br guís praecipuis, egrediantur etiam primi Sacerdotes,etíà gli expedi armatí.Non egreílus eft autem Frater nofter,vt dux mílitio tradu- tise:fed vt ciuis bonus, paftor optimus,non detrectans dae.| moticumfuis. Quotufquifque obtrectatorum, velvnciolam habet tam generofi fpiritus? INec egreffus eft fponté:deprecantem, vtí liceat alíquátífper domí manere,non exaudijt Senatus: prafagiebat enim,& praedicebataduerfa.. Et vrgebant, tantumq non rapiebant, ímportuní:inter quos non defucte prodítores, pufillanimítatem obíectantes, fi defuturus eflet comes. Et erat ille vtfeculares alías artes, ita XX militarem, non medíocriter edoctus. lamq íactitant, íllum pacís condítíones pro fuggeftu difluafifle. Sed non mirabitur, quífquís hoftíum nouít mores, petentíum quam feruarenolunt pa^ cem. Nondumperlectis hoftilibusliteris, ín l'íguríno folo, ex infidijs, prodítos, X nihiltale tímentes inuaferunt: quz fides eorum, quí auro Pontificio conducti, omníafua& Patrum foedera contemnunt& przuarícantur. Quum vulgo íactarentur varía voces, quod ardentíus

EPISTOLARVM LIBER IIII. 98r dentíus magiftratum admoneret offíci fuí, ín tatandís viduís ac pupillís,& non relínquendis fratribus Chriíftíanis:fretus ego confuetudine noftra, femel atque íterü dehortabar, ne fe íngereret negocijs parim Euangelícís. Refcribebatille: Míhí gentís mores parim notos, » víderefe gladium: fefa&urum,quod fidi fpeculatoris fit, nihil fe temere agere.Hecfuérevltima,que ad mefcrípfit. Iam efto, zelus illeímmoderatior fueric,& parum decorus, curnon& illos taxant, ínflammatos príncípes furere facientes aduerfus fedítíofos agricolas, quorum mult feruarí poterant. Huíus confilium nunquam fuit, vt ad conflíctumres perueníat.Síc erat perfuafus:& quid,etíamfíitoto calo aberrarít,quod nondum dixerím, quamuísei nequaquam aflenferím, non propterea peísímus erít mortalium. Neque pefsimi erant, quos turrís Síloah oppreísít,& quorum fanguinem Pilatus cum víctímís miícuit.Quuíd notíus, quàm iudicium à D 0 MO Deiíncipere? Patrem corríperefilios quos diligit, vtcunque ínterpretentur ei2/Z6eAo.,& deíperationis doctores illi. Non ínter míníma bona recenferi merentur, humilíatío mentíum noftrarum,& fiducía non ín brachíum carneum,fed in Deum ipfum, Quz duo electí indedífcunt, Vinam cogitarent ínfultatores nofiri,quíd Ammonitz, Palaftíni, T'yrij,&cIdumzítreportarínt, plaudentes maníbus fuper defolata Hierufalem. Atquinos lli pro Babylontjshabent: quod manifeftabít Dominus. INihil acquum ab illis ímpetrarí potuít: noftripacís cupidifuerunt;necefsítas, nonlíbído pradlíandi fuit. Illi conducto
xterno milíte,primi egrefsi funt€ fuís termínís, viduas & puellos fine míferícordíaopprimentes: an'non repellendifunthuiufmodi? Vaniísímum eft, quod EuangeQq 5; líum

98: DD.Io. OECOL. ET Hvr. ZviN.
Olftr4 lim ficvelint noftri dilatare: non íta habent res. Tyranexpeditionb iu
'
sAuJAm.
nis illa íntollerabilis eft:perdíti femeleffemus omnes, nifioppofuiffentfenoftri.Agituromníum Euangelícarum Rerumpub.res, Obieceruntillíboni víti fua corpora,& pro nobís€ pro vobís. Quod aüt Pater cocleftis caftígat nos,noflrüm fuerítíuxta Prophetam, ram Domíní portareiron ením ítafcetur ín eternum, INondum omnín
animi noftrorum fracti funt. Certe Bafilíenfes cum Tígurínís, quibus&cBernates íungo, nullam íníquam condítíonem:pacís recípere paratí func: nifi fallant. quamuís Calli,& Allobroges multiimlaborent pro componendis rebus.Fottafsís etíam hoc offendículum fuerit, fi lze,
fínon quafuís conditiones accípimus: videturdg ponaxaxio)& vlcifcendi auíditatem fapere:& cur non reliqui concíonatores à bello reuocant? Atqui nonlícebítnos tentare Domínum,& magiftratuí gladíum fuum hebetare:xalíoqui fat multi frígent,ac parum fideles funt. Oramus Dominum, vthoftíum metum auferat, fuamqj pacum nobís doner... Poterit& Magiftratus fine odio à vltionis ftudío, vlciíci, eríperec viduam& egenum. Iudícantut etíam à tranquillís udícibus homícida: dehís fatís. Czeterüm lectiones quas ifthíc ptzelegítís, placent: augeat Domínus numerum difcípulorum, quos alíquadoín meflem fuam extrudat. Egohis diebus commentaríos meos ín lobum abfolutos Typographo tradídi, quí opínor non fruftrà poft alíos legí poterunt. Non ingratos fore arbitror, fieos Ecclefie veftrae confecraro: nam fi níhil aliud, certéanimí meí optímé erga vos affecti teftes. Quod fi Ecclefiz veftrze preiudicaturam vel in mínimo íudiícauerítís nuncupationemiftam, oro índicetís circa Natalem Dominicum: prafatíones enim
tardius

Ee!STOLARYM LIBER IIIL| 985 tardis excuduntur:& dabo operam, neonerofu, fi, Valete. 8$. Nouembris.
IOANNES OECOL AMPADIVFVS S$F moni Grynao e Martino Frechto,bonas luteras Heidelberae profitentibusfratribus fus charifü Zuits.
3 RATIAM& pacemá Chriftro. Charí'si/À miin Chrifto fratres: Benedictus fit Domínus nofter, quí non folüm nos confolatur, 4& ad fuí cognitionem, excaecato huíc fecux[o abfconditam íntroducit, verim& anímos addit,S vítes,vt& alios confolari,exhortarí,& illufirarepofsitis.Equídem quum tanquam ceruus,ab oblatrantíbus hínc índe canibus agitur, cum gratíarum a&íone,benefícium quod míhi à vobís euenit non diffitear:non parüm enim per literas veftras exhilaratus fum, & in fpem adductus, quód multa míllía fibí referuarít Dominus,qua Baaliíta genua non íncuruent. Etenim quum tantís mínís totus Orbís ín Prophetas Dominííinfurgat,&alíos quídem gladío,vel ferro, vellaqueis, velígní,velaqua, velveneno, velcarcerís pedore perímat, quz tyrannorum crudelítas pafsím auditur: alios veró fuget, vel munere fuo deftituatquíd mírum, fi nobis etíam ínter míníftros Chrifti mínimís incídat pufillanímis cogitatio, actum elle cum pijs omnibus? Verüm vbiliterís& colloquijs nos mutui exhortamut, reprimítur quod infeftabar,redítcg ferenítas.Itaqj ab hoc officio, fi perocium licuerít,nedeliftamus:nibilhinc perículi poterítenafcí, quandoquidem omníbus idem ínnocentíae ftudium.Legiflis, opinor, que Sueuis refpondí,nunc&
Qq 4 Byrkaimeti

984 DD.Io. O£COL..E T HVvL. ZvtN. Byrkaímeríi calumnijs refpondendum. Produnt tandem amící,quinam verí,quiue fucati fint, Sed gratiae Chrifto, quí pro fucatis fínceríores fübftituít. Aiunt Lutherum fe in nos armafle, X quzdam vernaculo fermone vel edídi(le,vel edíturum: vereor ne tardüis liber iftenobis afferatur, Orofirecens exemplar obtíngat, curateper At. gentínenfes fratres afferrí.. Eft autem& aliud quodmagnopererogem,vt Ioannem Iacobum Kírsherum;,amonifsími íngeni)& ínfigaís pietatis adolefcentem,qui mecum ad fefquíannü(uauifsime víxít,& nuncifthuc iufTu patrís, vtlegíbus operam ímpendat, miffus: meo quoq; nomínecommendatum habeatis, quem vírtutum líterarumcj non ínfelix ftudium commendat omnibus: diligo autem illum non mediocriter,& bonorum vírorum cofuetudine adíuuari velim. Valete, Bafilez. Anno z c.díe
Aprilis 2 o.
IOANNES OECOLAMPADIFS LEONI Iud Ecclefialta T. Zgurino vielautt 22220;
fuo chariffmo fratri,
"E ALFTE M inChrifto. Inexpectatifsimü W fuit, mi Leo, quod venerandi veftri colle.8 gij nomínefcribis ac petís. Quaquam auix cem,fihínc migrandum efTet, vix vípiam
La$42J terrarum líbentíus quàm ifthícmon vt paftor,qualem petitis, fed vt miniftrorum mínímus, agere
, vellem: adeo magna veflrz Ecclefiae charítate teneor. Verüm vt nuncres habent, cüm mez, tum Ecclefix Bafilienfis, non video qua confcíentía aufím ín anímum meum fumere, relinquenda vrbís huíus confilum. Iam
oiim

EPISTOLARVM LIBER IIIL. 98, olím non vulgari duntaxat opíníone, fed etíam Ecclefiaflíicarum conftitutionum teítímonio perfuafum eft, paruam habendam fidem deEcclefiía fua in alíam vtprefint ttanfeuntibus. Imo tales feré ínutíles experimur. Quotufquifqueením eft bonus vír quí non íta fecum íudícabit.Is fi frugi& non ambítíofus effet, fuas non dereliquiffet oues. Quí(uam temeré domum negligít, quomodo alienam probé curabít?.. Multum autem refert, quam autorítatem habeat, quí verbo míniftrat. Inconftans,nullos fibí anímos firmiterconcilíabit,& ínterfellas duas ftans rídetur. Non poffum negare, pluríma efle ín Ecclefia mea, quz mihí molefta fint. Scío quantis ínvifus fum, fcío quàm parum apud plerofque proficíam: ferenda autem hzc magís funt, quàm excutíenda. Petículum eft, fi propterea cedere velím, primum experíariratum Deum, qui iníunctam ab illo cruceni ferre nolim: deíndepro vnaleuicula accerfam decem moleftif(símas, id quod hactenus mihi vfuuenit,& certo certíus,fi vobís obtemperarem, eueniret. Sapientís eft,librare quantum parfithumerís. Succumbo penéfüb hac farcína: quae ftultítía igítureffet,ad erautorem properare:Fieri poteft, non valdé peccem ín Ecclefíam meam,quam forfan magís idoneus(ufciperet: peccarem autem ín veftram, cui tam maléídoneum me offerrem. Síautem íínveftram no peccarem ,vtídoneus: peccarem ín meam cuí addíctus fum,& qua mecum períclítata eft non(emel, neque per omnía fuít íngrata. Abfit, vt ego príor íngratitudínis ar guar.Atííquídem illa me etjceretíngrata, eundum, quo vocatít Domínus. Nunc Spartam quam nactus fum, adornare debeo. Gratías quídem habeo totí veftro Ecdlefíaftíco Senatui, pro eximia ílla beneuolentía, qua Qq$5 communí

986 pp.Io.Ogc.ET H.Zvis. Ep. r.1HHil. communibus fuffragtjs digntm meceníuít, quem cefignaretín paftorem.Tantorum enim virorum calculí, no potuilfentin me eligendo errarenifi illorum iudicia prefiríngeretamoris immenfitas. Oro ígitur humiliter, vt detre&tatíonem tante prouincia boníconíulat. Profe&o(íi quotannís duo aureüm millía fe daturum mihi polliceatur,íta me remoratur confcíentía, vt non poffem ' annuere nunc illius precíbus: quz fi non difTuaderet, etíam mínimo ftipendío contentus, vltro ifihuc concederem& ambírem.V eté ením retulít Collinus ille vefter, nonabhorrere me à moríbus veflrís: atquí nonlicent femper, quz arrídent: quamuis alíoquí fídem meam ergavos experiemini íncorruptifsimam.—T'eftis autem eft mihí Chriftus,quantum díes& noctes, in hac tempeftate,veflrí memor fum:quemoro, vt fidifsimum perítifsimumd míttat paftorem:& fi ego vobís profum, mevtlonam vel Paulum renuentem,ví adicat, Vale. Bafilez prima INovembrís.
QVARTI ET FLTIMI LIBRI FINIS
INDEX

INDEX EORVM
QVAE
TOTO.HOC OPERE continentur.
A R ON bpu Cbriz oH 130 F4 die Catabaptis |. fle miris preflio)s Pmex| eludütfimplices 47 x Abigail b bunuütds 189 Abrahae finus 19.488 Abraba filij peccato oricinali non dame nantur Abfentibus mittenda eleemofyne|. 173 Achab c» Iezabel qure punidütur 9o "Acarnani in conuiumjs£4 Aclorum locus cap.x7. In ipfo uiuimus c mouemurelucidatur 139 in acía Apoffolica Chryfoflomi Home
2170
lie$91 Adami pbilautia 257 Adami lapfus 475
Adelbardi error aduerfus meriti Cris
fii 710 adultere pornitentia 179 adulterium caufa dinortij 212
adulterium apud. Catabaptiflas non eft
peccatum 419 adultere c Tiguro omnes pelluntur$12 allegorice quid 231 e Oy Pfeudomantet Bpicureos c
Chri- ua" fuis praftiouys inters
383 Mud laus$89
AÁ
& uae 71a 2153
ambitio, non gubernatio probibetur 24.
Amicitia quomodo arclior reddatur 1o4
Amphbilocbius Euchitasvincit«$98 anatum induftria 789 Anemundus Coctus$82 Anemundi Cocii laus$99 angeli boni TOS
angeli qualem babeant fubflantiam ibid.
ángeli à confpetiu Dei nunquam abfunt 100
angelo quofdam in gratiam redituros
Origenes dicit 105 angelorum officia 106 angelorum creatio 104. anime in celum afcenfus 1:8
dnime defunclorum an dormiant vfque adiudicium 89 anime impie tenebrae occupant 18 anime an pofl mortem corporis dormiat $13 animarum locus annunciandi verbum Antbropomorphitarum dogma 689 Antichrifli cum. Chrifliano magiftratu collatio 23 apocryphá
t8 559

I.N apocryphi libri 114. Apollinis oraculum 395 Apofloli c» paflores differunt 11 Apoflolorum baptifmus 151 aqua afperfio 74. aqua lufiralis unde 179.279 aqua pro calefli doctrina 135
arcana Deinon attendenda,&c,— 15
argumentum à fatto ad ius 387
argumenta illorum qui decipi merentur
66z
armá cur damnentur à Catabaptifüis 447
arma contra Catabaptiflas| 747.748
Arriana barefis quot annis durauerit 921
arma Catabaptiflarum
auarorum querela
auaritia mentis damnatur 10
Atbanasy) laus 657
Auguflinus quo anno uixerit 433
Auguftini fententia de Sacramento fide 191
Auguftini ditum, Crede c» manducafüi $6r
Auguftinus ab Ambrofio initiatus: o8
465 167
B
pt difputatio 791 Balibafar perfidusapoflata— 335
jimus 350 baptifmus paruulotum ab. Apefielis ad noi 2efüxit
D^ E" X.
baptifmi infantium tetuffae$t baptifini paruulorum coniecturd|$50 baptifmus fidei teffera baptifmo nullum tempus prefctibatur 365 baptifmus circumcifioni fuccefsit 331 baptifini orationes 436 baptifüiusnoflra circumeifio"m bapiifmus Chriflianorum eircumcifto 151
117
baptizari pro mortuis$15 baptifius Ioannis 149 baptifinus Ioannis c» CLrifliidem 1$ baptifmus praceptionum 299 baptifmus pro fide 191
baptifmus pro fanguine ez pafsicne Chri fü 179
baptifinus diluuio c» nubi comparatur 331
baptifmi adultorum cr puerorum nulla diflinctio 350
baptifini duo officia 369
baptifmus aqua,an fub poma damuationis preceptus fit 3468
baptifino peccatum nullum tollitur
2178 baptifmum Papanon potuit vitiare 3 64. baptifeus juele fignum Ecclefie 180 baptifmi myflerium 31$ de baptifiai conciliy Niceni fententia
664 baptifimus opus Dei
baptizati Apoftoli in quic 160 Bafilee laus:8 qe
B-filee difcors pradicatio fublata 558 Bajilienfe Concilium 719 Bafilienfis
115

INDE
Bafllienfis Ecclefia inflauratio|.^ 717 Beda qvare Venerabilis dicatur— 654. Berengarius parum facerdotio tribuit
71rL
Berengatij error de coniugio 710 B:ffrionisculpatur negligentia| 620 Binderlini libelli: 787 Boemorum error in Euchariflia. 529 C
Ain à pofsidendo 476 Camilli pietas 39 Canonici libri 114 camisiu[ütia cx emulatio 137 carnis interitus ibid. carnem fuamnon tangere,quid— 146 carnem Chrifli edere, quid'$23 carne Cbriffi perpetuà vefcendum|$ 2.1 carnem pro morte$14.
Catabaptifmi exordium. 718
catabaptifle defcribuntur 9$3 catabapüflarum impie voces 317 catabaptiflarum bypocrifis 323
catabaptifle omnia ex. contentione fas ciunt 396 catabaptifte quomodo uitia fua excu» foit 374:375 catabaptifle nec Chriflo nec Apofiolis credunt 398 catabaptiflarum communitas in vxoris bus c» liberis 41$ catabaptifle impurifsimi homines 56 catabaptifle matrimonia coram Eccles fianolunt confiteri 354. catabaptiflarum refipifcentia 367 catabaptiflis paucis veravefipifcentia
X, 37
catabaptifl.e quid viilitatis pijs adferant 369
catabaptifle omnes praedicatores, quanquam nonmifsi$18
catabaptiflarum paralogifmi 041
catabaptiflarum omnium fundamentum 294.
catabaptiflarum prima adiuratio|. 5 8 4
catabaptifle vrgent opera ad faluté 5 94.
in Catabaptiflis pana decreta— 582
catabaptiflará impium dogma de Chri
[ 373
catabaptiflarum obieéiiones 154.
catabaptifle quare occulta latibula que rant 373
cátabaptiflarum propheticus furor. 58x
catabaptifl diem Domini pradicunt 418
catabaptifle exedunt Figellam textorem 4t$
catabaptiflice puelle Sanctogalli pre
fligium 472 catabaptifmus vera berefis$12 catabaptiflarum communitas 347 Cato pius fuit* 39 Catoni inturdto Romani crediderunt
479 cauda apud Efaiam 164.
Caugnifle Numidarum regis egregium
factum 789 cali locum Chrifli corpus obtinet. 61 2 cana Dominice inflitutio 298 cane fidelium Chriflus adeft 585 cama excitande fidei feruit 649
cana Domini babet alimentum. vite, camem c fanguinem Chrifli ibid. à Camá

liNUD-BX
à Cana fidelium Chriflur non a^ efl 64.8
cane Dominice ritus quales fei uandi $18
caniá 4n commemorationis caufa infli:
tuta fit$64. eenfas 134 cenfuum ratio 101
cenfus anuos emerenon eft Chriftiani 172
. cenfus remittendi pauperibus ibid. ceremonie quatenus fermentum—$69 ceremonie à Chriflo relicie tres^$96
ceremonie qu& in cana Domini obfers
uande$93 ceremonia femper male audierunt— 45 ccremonie noftre à ludais 179 ceremonia veterum fublate$79 ceremonie Papiflice in vniuerfum non
funt abijciende 74$ cereorum accenjio 74 Cefaris vocabulum T Cbaritasnon efl ociofa 13 Charitas Ecclefiaflica 19$ charitatem Cbriflus magnifacit 617
charitate vtendum in bis externis 47 charitas pro indulgentia c venia|$ 06
charitas non ceffat 46 charitas omnia placat 148 Charitatis exempla in externis obferuáda 47
choreenociurne Tiguri probibite 45 Chriflianus vir Ecclefie idem quo bonus ciuis vrbi 48 Chrifliano magiflratui quatenus in reli
gionis negotys flatuere liceat 35 Chrifliani qui 111.805 ehriftianifmi prima pare 173
chriflianorhm habitatio quomodo in calo 458
chrifliant viuere 153
chrifliregnum an etiam fit externum 33.34.
Chrifli Baptifmus non eff. Bapiifmut Pontificis
435
Chrifti perf-na 47 Cbriflus an etiam'egislater 117 Chriffus an vniuerfum genus an fideles tantumredemetit 174 Cbriflus mivvfler fan&torum 233
Cbriflus quomodo nobisvnitus| 721 Cbriflus Prophet perfonam tulit, non
Regis 47 Chriflus Iefus quid 147 Chrifli pafiio Mundi vita$69 Cbriflus non pro maiorum tautim peccatis pafJus cft 194 Cbriflus in nobis eff participatione natua rali 613 de Chryfmatisenclione,oratio— 75e Cibus qui felices reddit$318
Ciceronis inbumana fententia de non
dando pauperibus 163 circumcifto 151 circumcifionis fymbolum 1621 Circumcifionis obferuatio 36 eircumcifio anxie obferuata ab Apoflolis 33
circumcifionis pactum feu Teflamcntum 271 circumfecti, Cbrifliani à Suetonio vOCÁs
tur 33 claues Ecclefie 16.158 claues Apoflolorum$oz
cognofcendi verbum Hebraeis. 3159 commentarg

CBURERCOR
]ÜND'IE.x.
comnientary quivejciendi^. a1, communio fanguinis Chrifü 211 communicatio apud Paulum quid$49 comparatio apum 1
in Cencilio Cbalcedonenfi quid actum 702r
Cocilia Oecumenica nemo reijciat. 110
conciliorum difcrepaniia 215
condénatio Berégarij c» Adelbardi 7 1o
confefsone externa. Apofloli contenti
fuere s 861 confiteri Cbriflun 7 coniugia à-gentibus contracta Apoflolirata permiferunt 45 coniugi) continentia 11 Conflantienfe Concilium 71e co»fuetudini quatenus inferuiendum
65: contenonum turbineseltande— 284 concionatorum concordia 90$ concionatores propter paucitatem audis
torum,non defperent 894
concionatoris Euangelici defcriptio ibid.
controuerfiarum vfus 137
conuentus afidui Ecclesijenecefarij $17
conuétiones à Catabaptifüsrecepte 4 4 x
corpus Chrifli quatenus efi facrificium 247
corpus Domini qui non dijudicent.$ 12. $60
corpus an.adfit pani$90 corpus Chrifli€» pafsio quomodo fint coniundid.—. 648
corpus Chrifli quomodo incalis./ 6.49 corpus Chrifli fide manducatur 695
corpus Cbrifli prefens in myflerio. 7 66 corporis Chrifli per facrificulos reprafentatione non opus 233 corpus Chrifli pro eius bumanitatis fun&ione 211 corpus pro effentia$9 corpus Domini manducamus$9r crucis c myflerij diferimen 241 curia tam comiti 28 Cuty error 3953
Cyprianum Ecclefia errantem non nelexit$8o Cyrillus fcripfit contra Antbropomors phitas 598
D
D Auid magnam vim auri reliquit o5
Damianus Irmi 959 Decime foluende funt 97 decimarum lex ceremoniali fuit^ o6 decimarum vfus in Ecclefia ibid, decimis pauperibus prouidetur^— 101 decima an Chrifliano principi fumende
97
Deipotentia duplex 11e deierare 465 delictum quid 253 '"Denckij plenam perlitationem per Chrifium negant 393 Denckjj reuocatio 784. defcenfus ad inferna Cbrifü— 7.560
Deus noflro more nobifeum loquitur 103
Deuteronomij locus capite 16. Non vis debitur vultus meus fruftra, declaras tus 8S1 n dextera

IN D dextera fidi[ymbolnm 7;e dextera Patris non efl circumferipta $76
Dies dominica 16 Dietberusá Talburg 61 Dile&io proximi qualis effe debeat. 175 difputationumvfus 969 dijudicare corpus Domini 211
difcordie inter fratres quomodo fopiena
937 diuine res verbo Deiiudicande /— 64. Docendum quid fit 12 domeflici fidei 175 domus pro familia 391 dormiendiverbum pro moriendi$15
B Erit Loto Noah 20; Eccij defcriptio$77,758 ecclefia Chrifii 150 ecclefia duplex 311.360 ecclefie Catabaptiflarum facies 374.
ecclefie infertio extema perfidem.$59 ecclefie membrum effe fummus honor 347
ecclefie nafcentis aufleritas 197 ecclefie auflera lenitas ibid. ecclefie flatus 933 ecclefia vifibilis 3210 ecclefia vera audienda 214 ecclefie contemptus 210
ecclefia careat tyrannide
ecclefie vir Chrifüanus quid profit 47
eccl.fua tefüimoniis in tehtationibus vtile 619
20$
E X, ecclefie nouus moduslegendi— 795 Ecclefiaflica charitas que 165 Oecolampadij mod:flia$58 Oecolampadi, laus 377.874.
Oecolampadij de Chriflo confefsio 557
Bgeninon temere occurrunt 16e Elecüionis vocabulum 496 leclio quid 317 electionis fignum$1 electio ex fide cognofcitur T
eleemofyne abfentibus funt mittende 173
Elenchus firopharum cur bic traclatus dicatur 377
Eleufinorum fecreta 73
Elymam. magum quare Paulus excaz
carit Epicurei religiotem veram rident
604.
Epifcoporum titulo quidam indigni JA
epifcopi catalogum pauperum babeant
197
164.
epifcopo ab Ecclefia fua cibus debetur 447
cp.fcopi quidá aureis calicibus captiuos
redimefunt 98 Evafimus Zuinglium pramonuit— 3 E S T,pro fignificat$44. Euangelium predicare quid 9t Euangelice liftorie Jun licitás| 67
Euangelium v: rnacula lingua in E«clefia proferendum 79 Euangeli renati bofles 746.747 Euangclica adminiflratio 120 Euchariflia quid$79
Euchar iflie

Bucbarifliz vfus 158 Euchariflie vera ratio 749
Eucbariflie difsdium demodo prafens tie vel abfentiee 649 Eucharifliz contentiones 791 de Euchariflia quid Greci c» Latini fesferint
$95 Euergumeni quomodo traclandi 102 Eutychianorum dogma 7o
excomunicatio vnde origir em traxerit $49 excommtunicationis fundamentum. 1;8 excommunicdtionisvatio— 43 excommunicatio cur fit inflituta/— 195 excommtnicationis negotium tria. necefJaria babet 194. excommunicatio externa reg 136 excommunicationis ordo e» vfus apud
omnes fere entes 198 excommunicationis denunciatio.. 45 1 excommunicatio an precedere communionem debeat 353
excommunicatio dicitur à quibufdá rez legatio 136 excommunicatione Cyprianus abflen.tionem vocat 136 excommunicandi ratio qualis Erclefie conueniat 2108 excommunicationis abufüs, c» eiufdem legitimus vfus 2101 excommunicatio etiam noflro tempori congrua 199 excommunicatio cfficacifsimum gmus cenfure
196 Excommunicare quos liceat 204. exempla ad quid profint 25
Exodi locus cap.2 5, Ter in anno appa:
IND E;x,
rebit omnemafculinii declaratur 4 3 3 Exordium Catabapti fmi 378 Execbias omne argentum 6 domo Dos
mini tulit 98
R
pA Conflantienfis Vicarius^ 965 facere quando immolare fienificet 221L
fatium pro lege adducere quando liceat 388
familie nomine continctur etiam infan.
tec 39t* faflidiumin vebus facris damnofum 71
F:flo die an liceat operari 16 fadus Dei cum bomine 475 fides Legis fundamentum 141 fides quid proprie 319 fides calefüis fapientia regula 141
fidesnon pendet ab bumana autoritate 618
fides fept fionum antecedit
LEX
fidespro religione 359 fides perfecia an in baptizandis requiratur 369
fidé quatenus caro Chrifli corfurmet$1.5
fide cur faluemur 488
fide potius quàm lege excitandi fumus 142
defide co Sacramento fententia. Augufini
191 fide fola beamur 281 fidei proprium 614.
fidei radices in animo fint ad intellivens dum myflerium
626
fidei confefiio Serueti Hifpani, 4 fidi conf-fiio Occolampadij 34 Rr fid

IN D
hdáver?um 611 ;$24. hdi visi in quo cong quiefca t$214 fide aliena an quis feructur 348 eleg qut 241.342
r, fO on derepris fae'amentis, an in briflo,fim&Chiflari inipfs 747 fg:"rd«prona$66 p» ure C allegorie mbil probant... 135 hit ji 195 Florentinum concilium Z20 Padus Dei cum bomine 475
faderis conditiones ew Abraham 477 fadera infidelitatis
443 fanus quid 133 F rancifcus à Sicki; 1gen 61
fraternitatis ius denegatum in Marpur gico colloquio«96
frenetici quaremortem fibi con f feifcant 447
fumus in parentationibusvende— 179
fur in proprijs facultatibus mulétetur 99
G Aur quid Gracis 179 Gangrenfis fynodus 612
Grorgius de domo Jacob virgis cefus 473
)tpsaia. 36
gradus quidam. in contrabendis matriz
mongs 146 Gratia Spiritus fancti non alligata 111 gratie fignificatum 166 Gratiani centones$39
E' X,
Gulieluus Min commi[farius o7
H
p^ Abacuk locus dedur. Halber(ladiani
; Iuflus fide fuaviuet
. H libellus de excom: catione
Hardimundus à Cro nberg 6z Habd quid 476 Hareti iá is quando parcendum$7
berefis pruna inter difcipul
658 Hebraici
Hebraice lingue commendatio— 796 Hefforum princeps 169 Hetzeri blafphemia de pafsione Chrifü
593 de Hierarchia Ecclefiaffica 674. Hilarius de Trinitate 6352
Hilarius propter veram Chrifli confeffionemin exiliummittitur| 575.808 Hilar rrianos expugnat$98 Hieremia locus: Mittamus A nem eius, declaratur Hieronymus Botanus 739 bomicidam animus facit bomicidij rei qui pereuntem mon adiu» uant 166 Hominis felicitas omnium maxima que 811 bominis vita militia 8o bofles Euangelij quid agant 3
rius A
Bwnan

bumadue tradittones 56 s! 4 Huttenus odio facerdotum vexatur 068
byr 141 [$59 1
Acobi ex Mefopotamia reditus— 184 Incobu Strutbius 996
idiomatum communicatio non efi neglis
genda 8; idola an fint demolienda 21 Wdolorum fublatio quid prof 16 idola ex corde eijcienda 758 idololatric malum ferpit 2l Lebufari femper in populoerut— 144 geiuni mentio$1
eiunium verum 167
gnis à Chriflo terteimmiffus quis 806 ignobilis nobilitas 44. immifericordiavnde 169 inperandi€ colibidi exemplain Cbriflo 39 inetermum vox$17 infantes Chriftianorum defuncli an ele: éü fmt$04 infideles qui Catabapüiflis dicantuy 458 innocentia bumana nibil fidendum 5$; infidie cacodemonis
157 interpretum fidelium leges 654. interpres fidelis 152 inuidie fons 937 Hloachim edificia culpantur 98 doannes Denckiug 914 Tcanne: Beptifla pifeatorius 95
loannis x. locus: In principio erat bera um,c verba erat,&
it,& c declaratur 2 Ioannis locus capite fexto: Caro meaveré efl cibus declaratur 27 Ioannis locus: Caro mea non prodeft Ioannis locus capite feptinio: Cum Spia ritus fanctusnondum e[Jet, declaratur
33$
J J tái, 3eciaratim$49
Ioannis locus: Qui manducat carnem meam bibit janouinem meum,&c, declaratur 71
Ioannis locus: Patres veflri manducauea runt manna in deferto,&c. declaras tur$21
Ioannis locus capite decimo: Omnes qui venerant anteme,declaratur— 444.
Ioannis locus capite ocauo de adultera muliere, declaratur 214.
Ioannis locus capite vioefero: Quodeund: ligaueris fuper terram, declara tur 137
Ioannis locus x. foannis«. T: ves funt qui teflimonium dam, declaratur 35 4
Ioannis c» Chrifti bapifmusidem 150
lob fcopi,c fuorum aduerfariorum 292
lofaphat armata manu facerdotes, quo verbum Dei predicarent,euflodiuit 379
Yofephus dedello Iudaico 786 Ireneifcriptauomodohabita|$85 Jfmaclis& Eau repulfa qud^ 184
YMfracliticus populus qudreà Deopreom nibus electus
48t tidam quid fecerit proditorem. 175 Index effe cur Chriflusnolucrit /— 452
Rr L Iudex

IN D E
Tudex qualis effe debeat
4$7
iudicialia abolita 45
iudicum dignitas ÀSS c Li
iuramentum vetatur y fed. blafpliemia
73 iurandi verbum Latinis 465 lurciurando neq Deus neq; homines ofs fenduntur 464 iufiurandum quando exigendum| 474 iufiurandum Magiflratus temere no exis gat 356 iufirandum denegare quale malum 355 iufiurandum diuina ver 463.464 iufiurandit omnem ordinem feruat| 4.6 2 iuflitia hominum qualis. 106
L
I4 an pofiint miniflri verbi 11 Laclantj feripta qua autoritate apud
veteres Lj 85 Lanfrancus omnia obfcure citat 703 Lateranenfe concilium 710
lectionis Theologica ordo Bafilez babitus$o2 legi addicii 1udai 179 legis exempla 2$ legis fundamentum eft fides 141 legis fludium ex fide 143
legislatoris mens- 10 legislatoris nomen Chriflus habet
11$ legis nerui 181 legis minifiri 130 leges ciuile: non afpernende 10 legum vfus$6
X.
legum aiferimen habendum 356
n pow Pyrya^ Us C2 a" onitds ce
leo Li J«ntentia de corpore Chrifti 7 o6 lex Domim
$7 lex efi cerbum Dei 141 lex Det quid doceat 4$7 lex cur data 119 lex c» fides fimul predicanda 141 lex quem terreat 14 lex pharmacum eft s6
lex Dei omnibus legibus anteferenda ibid. lex de fuffocatis e» fanguine 147 lexvniuerfalis femper manet$04. liberi funt de familia parentum diuino co naturali iure 399 liberi Chrifüanorum cur fanciià Paulo vocentur 153 liberi Catabaptiflis quo loco babeantur 41$ Libertat Chrifliana 130 libertas carnis fola à Catabaptiflis quae ritur 443 liberum arbitrium quale 1; liberum avbitrium nullum
133 libidinofa hypocrifis 418 libri Canonici 12 linguarum confufio vnde 64. linguarum vtilita 218.724.
lingua Hebraeorum tropispleng— 271 linum fumigans
1$21 litera in feripturis 339 loqui in acrem 7z Lot exemplum bofpitalitatis 160
Luce locu: cap.2.. Tuam ipfius. animam pertranfibit, Se declarar— 16 Luce locus cap, 6, Nolite indicare, de» claratur

Luca locus:Vos autemnon fie declaras tur 4$6 Luce locus: Ego fum Deus Abraham, € DeusIfaac,S c:declaratur$14. Luce locus 21, Vos autem non fic, des claratur 355
Lice locus cap. 2.3. Reges gentium dominantur eis,declaratur 14. Luciani obiectum Chriflianis 67 Luciferi fecefsi 0 105
Lucij Romani Epifcopi profcriptio$ 8 Lutheri laus
119
M M Anicheorum fententia: de naturis Chrifli 767 magiflratus officium 10 magiflratus equusco pius fit 95
magifiratu Chriflianus fungi poteft 355 magiflratus fübditos non orauet extra necefitatem 98 magifiratus impius quomodo admonen^ us 143 magifiratui feculari cit ecclefiaflico qua£nus conueniat 206 magifiratus fie Ecclefie confenfu in externis precipiendis nihil aeat 34 magiflratus Chrifüanus multa ab ethni to differt 16
agifiratus i incredulus quomodo trac d"e 141
Magiftratuum c iudicum dignitat 4$ s
toiflratus. Hebraos potius. fequitur quam Eth
-$8
ma alo rum vber prouentus 371 Mandim charitatis 96 manaucatio fpiritualis«6 $98
d tu 657 Margarite fuo fucco viclitant^ 4o Maruanitarum error$11.566 Marpurgenfe colloquium|. 198.$56
Manfuctudo vera 1 Marci locus cap.v6, Qui crediderit ez baptizatus,& c.decla. 79.265 matranonia gentium Apofloli non mus tarunt 435 mátrimonia fpiritualia 417 Mattb,$. locus de iuramento declaraa tur 9 Matth, locus cap.$. Si offers munus tuü ad altare 180 Mattb. locus eap.6. de eo qui in neruos coniectus, decla. 177 Matth, locus cap. o. Ne pofsidcatis aurum,ned; argentum, declaratur 32
Mattb. locus cap.1 5. de lolio in agro fimulnato 145 Mattb.locus cap.1 o.Si vis ad vitamin» gredi, declaratur 133 Latth.locus: Multi funt vocati, patici ve'o cle£li decl.$ot Matthaei locus cap. 1a. derefurretlione mortiorim,& c. decanatu$7 Matth, locus 23, de bic quiin cathedra Mof,,& c. decla. 14$ Melauchibon quare pauca. fn negotio Rt 3 Euchqriflie

I-N^DE x.
Euchariflie fcripferit 625 Mechifedecis duplex d. lenitas 218 Melchifedecin quo referat Chriftum
230 Mclchifedec quatenus figura Chrifli
21$ Membra Cbriflinemo abjciat—$47 mendax rumor quid faciat 199 mentium magifler Cbriflus eff quomodo
int telligendum 18
meretricum proflieatio 812 merita in operibus 105 meritanoftra 15 Meffalianorum error 68; metaphora omnis tropus ei$65 Micolirridet Dauidem 286.187 minifler Chrifli patiens í?$
miniflri mutandi a enfe
miniflri t verbi quales effe debeant ilid,
Miracula an. Euangelium. docentibus neceffaria 197
miffarum redditur, quibus dandi 213
miffa papiflica turpior adulicrio^— 21
mifJapapiflica 7 miffaitolleraLilis floliditas 38 monachorum defcriptio 909 monotbelita 798 morbus quid 253
Morte. Chrifli omnium peccatorum remiftio facia 144. mortuorum cura à Gentibus ad nos des fluxit 88 mortuus apis aculeo quidam 444. muneraria lex Tiguri lata 42 Myflerium baptifmi€x eireumcifionis idem 332
M»fleri c erucis difcrimen 242
N
N42! humana vitiata in primo p4 rente 1:8
Nature di in Chriffo i
naturam Dei nemo nouit 614.
neglicentia pana pa[lores punientur $97 Neflorij error
69e Nicena fynodus 61L Nicolaus Mieobanus$55 Nicolaus Storck 621 WNoab centum annis docuit 784. Now Teflamenti fanciio 189 nouifiimus dies$15 Nubere melius quàm vri 177 nuptiarum conuiuia licitafint— 438
nuptias boneflarunt Chriflus c Apofioli ibid.
e] QPlaiones fidelium pauperibus dene ur 164. oblatio Chrifli 190
oblatio in cruce vnica Chriftus 78.2.21. 130
oblatio munerum 7$
occafio non efi negligenda 37
oculis mentalibus bencficia Cbrifli ina
tuentur$29 offendicula quatenus cauenda 3t officium Petri 2? opera vere bona 110
operatio iuflitie confcientiam fatiat 74 opus

I'N^D E X.
tpusquod beat$41 oratio Stephani Paulo profüit 349
oratio non efl negligenda 958 orationes n Bapufmo 436 ordmatum quid 110 ordo minifleri Apoftolici 314 originale peccatum 15,196 origindlis peccati fons 7256 originale peccatum damnat 166. 269 originale peccatum folo fanguine Chris fii tollitur 177 originalepeccatum in pueris 196 originali peccato filij Abraba non dams nantur 170 originali peccato non damnantur liberi Cbriflianorum 169 Origenes infantiit baptifmum ab. Apofiolis traditum dicit 351 Origenes dities allegoriarum 610
Origenis librinon contemnendi /. 655 Origenes damonibus quiddam promit
tit 79 tx Origene nihil certi colligiturpropter dllegorias 619 Origenes quo temporevixerit— 434 Oft locus cap. x 5. declaratur 19 P
» Aci quatenus fludendum$2 panis propopulo 217 panis fignificat corpus Chrifti 67z panis quomodo corpus Obriflireprafens tet j$45 panisnon nudum fignumincana— 648 panis Hebrais omnis eibus$34
Pep cur damnetur 2$ Papa regnum 117 parabolis illicitarum rerum vtitur Scri
pura 170 Paradifus 19
parentum obferuatio vera— 17274. parentibus qui pueros negligunt grauis pamitentia conflituta veteribus 300 parentum fides prodefl pueris 297 parentum fides famiellis abfas fono olim
profuit 390 parricidium fratris in fratrem 418 páflores veri de vna Ecclefia ad aliinon
iranfeunt 984 patriam defendere licet 16
Patrid vxorem babereanliceat /— 146 patrum flatuta quatenus recipienda
110
Pauli lenitas imitanda 8os Paulilocus Rom.z. Viucbam fine lege
quondam, declar. 276 Pauli locus x.Corín.z.declar.— 1z7
Pauli locus«.Corint.1 o. Poculum quod benedicimus,& c.declaratur^—$47 Pauli locus 1.Cor, 1 s. pro mortuis baptis xari,nodatur 87 Pauli locus 2. Corintb.1 2.. de tbefauris quos parentes filijs colligere debent 170 Pauli locus ad Eph. cap.$.delauacro regenerationis, declaratur 280. 328 Paulilocus Colo. 2. cap.diuinitatis plenitudo corporaliter declaratur 89 Pauli locns Colo[f. 1. Confepulti fimul Rt 4 gum

]N D eum illo per baptifmum, declaratur 333
Pauli locus 2. The[J. 3. de ad mini enodaur 138
Paulilocus:Me
dc fierinonp pepe pauperibus manus. quando claudendae 171
n»^ oteft, c. 8o
tdsnon mmm sehn(rust. 170
peccatum quid 253 peccatum actuale 2149 peeedhe contra Legem fácere 461 peccatum inn obis anbabitans 2$9 peccati orioinal is declaratio 251
peccata aomnium Chriflusdeleuit/ 186 peccaffe o: o mortuum e[Je, pro damnare 164
Pedes affectuum 191,29 ! 4,
peatranum 1292
peicrare 465
P:prfinà anabaptiflis fimiles— 622
Patri perfona 284
Pctrilocus 1. Petr, 5. de baptifmo declar. 2179 Petri locus 1.cap. 4. dedefcenfa Chrifli ad infero: decla,
9o Pbilifüni femper pios vexabunt$e; pius quej fiuofa 164. Pilatut Luceri venu inquilinus 107
Plauti propbana fenteniia de mendicis 163 piconiain bonum 499 plebs nouitatis fludiofa 373 Porphyrius quid Chriflianis impropetet 67
p ipfo Euangelio— 49^ F cy"dá 1215 F xn /gO 14.3 P^£8 5$ potat» ei duplex 1 presbyteri'cenforer quales effe debeant
203
"MI Lwfi;n"
Principi Chrifliano an decima fumena
de o8 probare quid 1213 prophetarum veterum pericula. /— 935
;; prophetarum falforum nomina| 249 prophetia apud Paulum quid 71 propofitum 496 y:J: py.. m
prouidentia diuina omnia difponumtur
$0.
prouiden tiein i lofip p^ b exemplum 133 prouidentia diuina omnia gubermantur 13r
Pfeudobaptifmus 433 pueri Chriflianorum funt fanc 363 puerum Ecclefie annumeratà cffe-quid
profit 219.310 pueri cur baptizandi 1$*
pueri Etbnicorum an falutem. confes quantur$0,91 pueros inobedientes lex occidi pracipit 297 Q
d Vaflio iuris co non facii 587
Quies diei feptuni qt uomodo intellia
gendum 94$ R. Edditus quid 134.
Regnum Qhriflian fit etiam extera ,nWwum 2 R cgnum

«rbo iudicande
opisper facrificulo Res bene geflas nemo celare debet|$1 refarreciionis vocabulum varis accipis tur 87.414. refurrectonem Manichai carnisnegant $9 rcfarreclio pro vita anime Hebraeorum 1 1. accipitur$14 Rituum cane Dominice:| diuerfitas $1$ Roboamquare dicinian páttem fui res gn amittit 6$ Rome conuenticula matronarum turz pitudinis 3735 Rutlingenfium puena aduerfus veritas tem 53
M
Acerdotum dionitas 74* - facerdotum ocioforum grex, an fera
uan ndus yel ab legandus 1092 facerd lotes cwm Ecclefia iudicent 203 faceritin quid perdat 1I
eramentum illi fruftra eft, qui Chrifia non fufcipit 154.
facramenti appellatio$48
facramentum diuina ves 7o6
facramenta inflituere folius efl. Chrifli 740
facramentá neceffaria 649 furdnewcrun verus vfus|. 686.701 facramenta imp?s nonprofunt 247 Jacranicialia fg4$39
IUIN DE x,
facramentorum effi facranenta efficaci. rante m. acramentd qu drei1n]
itu fancio opea f 6489
ütitd 640
fücramentorum veritas: o Jcem Icá vds nitas multum dijfcrunt ó facramentum.| pij. non. folim. edunt $58 facramenta refurreclionis fymbola 65: 9 facramenta: quid ad peccatorum veni fionem vtilia 191 facramentorum prophanatores$84. facramentorum contemptus 710 Sacrificium quidveteres dixerint. 359 de facramentis propbant fentientes qui
o
$85 factifieg vocabulum 78 facrificij noma 692
facrifici vocabulum apud ueteres|. 23 9 facrificij vocabulum pj non abborrent 1127
facri
ficium iuge 2353: facrificio myflico non efl tribuenda pecs
catorum remifiio 244. facrificulorum feelera 79 fal fatuum abijciendum 145 falus ex fide, fides ex auditu 68 falus eur fidei tribuatur 498 Sallufüi) lectio: id tilitas 285 Sanéloriun min[lei" Chrifl ftus 232 fan&i qt u 153 pru 1544. fanguis Chzifüi in ov noflrum ifüillart,
gnome lo intel Adi dum 735 fagisran expidtione 13$
c reddi
Saul Gelboi montes c lar 05 r'càa Rt
)

IN D'E
cürfu 454 Scopus aduerfariorum 19 Scotus damnatur 712 Scipionis magnanimitas ende 39
Scbematum ac troporum cognitio nes
ceffaria— 90 Schifmatum origo 711 fcriptura lapides 2197
feripture apocrypha à. Canenicis feparande: fcriptura fcopus Tix fcriptura fide ev. charitate ingrediantur 698: fcriptura Spiritu interpretande /—$18 fcriptura genuma proprietas inquirenz da 613 feriptura tropis plena 645 fcriptura. parabolis illicitarum rerum
218
vtitur 170 feripiura Paulo c Apo[lolis 393 fcriptura diuina confulenda 116. fcriptura quomodo legenda 67 feuitie aliquando cedendum 181 Secimdopapifle 449 fenatores qui 35 Seneca fides 261
feparatio realis in pane facramentali 585
feparari à feipfo quid 441
Serueti impius libellus$o1
Serueti Hifpani error de. Spiritu. fanelo 3
ferui c» pueri timoris calcare opus bas bent
199 Seth vnde 476 figna 281 figna quid 4d pietatem faciant 276
e
fimplicitas hiftoria Enangelicie 67
fimulachrorum füblatio 46
fimultatis malum 936
S$olomonisin Ecclefifle locus cap. 11. Mitte panem tuum 162
forores duas Iacob habuit 147
Spiritualis manducatio. corporis Chrifüi 555
Spiritum fanctum Michael. Seruetus extrabominem nullum effedicit|$2
Spiritus fantli eratia alligari non potefi 111
fuffocata probibentur
34 fuperbie initium emendandum| 349 Surgerc pro confiflere£14. fymbolum veritatis quid 319 fymbolaminfiri fefuum funt 737 Synecdochevnde dicía 423 fynecdoches uis 496 Jonecdoche quando fiat 412
Jfynodorumveterumautoritds^— 77 fyneretifmi uis 789
T
"p End: itas obferuanda Euangelis co miniflro 144. templorum theatrica$9 templa. Chrifli&norum. quare. extructa 62
templa qualia. Chriflianis: edificanda
171 templum Chri[Hianis efltotus orbis 62 Tertulliani: fententia. de. refurrectione
73$ Tertulliani laus£44 Teflamentum tàmpetus quamnouum á Cáiabas

IN D'E x,
Cabaptiflis veijci 394 teflamenti veteris fcriptura Chriftus vfus 429 teflamentà Veteris c» Noui quodnam
difcrimen 49r tcflamenta duo quare 48$ teflamenti Nota fanctio 199 teflandiverbumapud Hebreos: 46g
teflimoniorum c» teflium nomi in Scris j
ptura| 135 Theodoreti obiectiones 69 Tbeodoretum. Cyrillus reprehendit
729 theologi maledici neglioendi$99
Theologicarum. lectionum. in fchola Bafilienft 8o2
thefa: vi Ecclefie ad quid colletti$2
Theophilactus cum| iudicio legendus 744.
Thrafymundum Fulgenijus inflituit
7262 Ticurine eeclef. paxvnde 789 Tigurinorum laus 43 Tigurini quare cum fuis confaderatis pugnarint 981 tradere Satane quid 1:56
traditionum libertas quatenus ferenda 112
trabere e» vocareidem* 497 tributa non funt neganda 99 tropus quid proprie$65 tropicusfermo 421 tropi vbi querendi$64. troporum fpecies$65
Timotheus quare à Paulo circumcifüs ;6
tituli maenifici quare inuenti 124
Titus quare non cireumcidatur 37 tyranni obi regnet 143 Typograpborum auaritiataxatur€ 9r
v
Alentini fcbola 417 Valentini berefie 797 Valentinianorum arcana€5 verbum quid proprie$ perbumpro Filio P verb i quomodo vnicum bumania tat 71$ verbum fidei 792 verbi Dei vtilítas 69
verbi minifler cuos autores legere debet 785 verbum Dei nullam crudelitatem docet x05 verbum Domini animos componit 9o1. verbi Dei autoritas 16.17 verbum quomodo animam cibat| 161 verba Chrifli, qua occafione,eo quo loco dicla funt expendenda 3t veritas corporis Chrifli non debet aue ferri 760 peritatem humani corporis amittere, fa cramenti ratio negat 718 Veri corporis modus inaliquo loco«ft 7261 teritati omnes Sancli cedant 6ot veritas altercando amittitur 605 veterum teflimonia non funt. contems nenda 619 peteres feriptores quanto in precio funt habendi[311 veteres quatenus imitandi 66 teterum

IN D:E
terum modus loquendi pijs omnibus veterum moaus qum[9 mmbu
placet$85 veterum fententie quo loco dite expena
dende 643 vidua Sareptana 168 pim vi repellere an liceat 15
vis quando in confilium vocanda, c qualis 29
li tropus 158
icum corpus Chriflo quomodo 717
ficamur omnes in Cbriflo 69 viuificamur Spiritu 729 vnctionis inhortatio 167
vnio corporis noftri corpori Chrifli 7 2.6 vio nofira tribuitur. Spiritui fancto
ibid.
INDICIS
enum efficimur natura. cum. Cbrifto 737
vocatio Oecolampad à Tigurina Ecs clejid 984
vocátio certá concionatori Buanoelico
efl expectanda 3i
927 vocatum ejJe quid Hebrais 496 vfura quid proprie 153
de vfurisiudicare non efl omnium 102
vfurarius coram Deo quis, ibid.
vfus difputationum 969 z
Elus charitatis expers 917
Zuinglij c aliorum cedes /— 979
FINIS

dis cud, CDHEEE Risus tM cu
B ASILERX, | PER SEBASTIANVM ; HENRICPETREKI
Anno CI5 Io"xcii, Menfe. Martia.

pvc um

; y
|i foraemdme: faciebat s fmria magna i0; Sarrecerumr au quida de fynag 0qa Lp ellacur Ubernmo - cyrenenfir. o ale Irmorü.a eortmi
Mim:"(3 e ree Y d P
| phas kt plenuf
- 2
af
aadidic nobaf: n opt Ux nuce ett orf q:. feit. banc m conátio:tnde
ram faciem n emqam
E adem anger i fecunda
Aut prmeepf fa
«rdeul:f:bec ita ft b CTCTIU;(ar«t Am