^" 'Observationes divers« juridic«
Circa
PRIVILEGIA QUTDAM
UXORUM,
Q_u o a d
BONA IN MARITI DOMUM
ILLATA,
Q,u as
CLEMENTER ANNUENTE SUMMO NUMINE,
•Pro
VACANTE PAND. & JUR. CAN. CATHEDRA,
EX DECRETO
AMPLISS. SENATUS ACADEMICI
D. 2 s. Kov. 1746. H. L. S. defensurus,
Publico Consultissimorum Competitorum Examini
subjicit
JEREMIAS RAILLARDUS,
Ph. & J.U.D. & Rhet. Pros. p. t. Sap. Ord. Dec.
Eefpondente
JUVENE LECTISS ,; P^STANTISSIMO
Da TOH. HENRICO F^SCHIO,
L. A. M. & LL. Stud.
BASILEjE, ,,

• ; v ' :: ■ r
'te
BONA
OBSERVATIONES DIVERSiE
Circa
PRIVILEGIA QUAEDAM
UXORUM,
Qtioad
ILLATA AD MARITOS.
§. I.
Uandoqnidem ex Jurisconsultorum Romanorum sententia publice interfuit , Dotes Mulieribus conservari, &, ut ait Pomponius, (a) ne- cesiarium sit dotatas este feminas, ad sobolem procreandam, replendam- que liberis civitatem ; ea:que Justiniano (b) m i feri cor dia m mereri videantur , propter obsequia, qux Maritis prscitant, & propter partus
periculum, ex hujusmodi rationibus etiam quoad bona sua ad maritum translata ipsis haud spernenda concessa & sensim magis magisque aucta sunt privilegia.
§•11.
00 I- >. £■ Solut. Mutr. (h) Z. ult. §. I. C. qui fot. in fign.

SOS ( 3 ) J®
§. II. Jure autem veteri & ante Augustum favor ille Uxoris bonorum multo minor quin fuerit, non dubito asserere : quippe eum ex diversis Scriptorum locis (c) eluceat, Maritum illorum interdum omnium , interdum dotalium tantum Dominum fuisse; unde qua Dominus de iis pro lubita disponere , eaque alienare quoque potuit; sine distinctione, immobilia, mobilia, an se moventia fuerint, (d) Quoct praeter adsensum Scriptorum exinde etiam evincitur, quia Augustus Marito fundum dotalem Italicum sine consensu Uxoris alienare interdixit; Hinc concludo, quod illa alienatio antea effectum habuerit, & eo magis etiam rerum mobilium. De hoc dominio dotis quamvis inulta quoque pastini-in ff. & C. vestigia supersint (e), illud tamen jam tum magis restrictum & limitatum fuit.
§. III. Nam, ut supra mentio facta, Augustus Lege Julia d. Adulteriis (f) interdixit: Ne Maritus fundum dotalem Italicum; invita Muliere, alienaret, neve, consentiente ea, obligaret, i. e. Hypothecae aut pignori submitteret. Post hanc Legem itaque inaestimatum fundum Italicum Marito alienare non licebat. De aestimato tantundem asserere non ausim; siquidem multae Leges nobis indicant, aestimationem veram fuisse venditionem, & aestimatarum rerum pretium post solutum matrimonium Uxori offerendo Maritum liberari, (g)
tz. IV. Sed his cautelis haud adeo consultum adhuc erat
A 2 Alulie-
• (c) Cic. Topic. n. 23. Flaut, in Ca/in. Aci. 2. Sc. 2. v. 26 — 30. L. i. C. d. Servo Pignori dato innntimijo. L. 3. C. d. Jure Bot.
(d) AdttiiHilantur mihi H einec. Ant. Rom. I. IO. §. 2. 3. 7. 12. 14. II. 8- §. 8- A- Notät. Pi'ühab. Jur. Civ. Lih. 2. C. 9. Ö” Comm. ad ff. Tit. d. Jure Dot.
, (e) L. 58. ff.'Solnt. >mtr. L. 7 ■ tz. 3- ff L. 3. C. L. II. C. d. J. Det. & pqffint.
(k ) Paul. Ree. Sent. II. 21. tz. I. L. un. tz. 1;. C. d. Rei Ux. Aci. §. 1. J. quik. a/, [ic.' BrijJon, ad L. Jul. d. Adult. p. m. I+9- JRir.ec. Ant. Rom. II. 8. §• 9- Cuiac. ad d. I. Paul. Ree. Seat. II. 21. §. I. o ad d. §. 1. J. quib. al. lic.
'(g) L. ;. C. L. 10. pr. tz. 4- 5- 6. ff. d. J. Dot. L. 69. §. 7. §• *• ff L- i°- e - d. J. Dot. L. 49. §'. I. L. 50. ff. Soluto matrini. quemadm. dos pet. L. 29. pr. is. 52. pr. ff. d. Paci, dotal. I. T. C. d. Fundo dot. L. 14. i. 15- ff d. J. Dot. L. un. §. 9. tz. 1;. fin. C. d. Rei Uxor. aci. L. 1. tz. 1. ff. d. mßimator. Aci. L. 3. ff. Locati, adde Struv. Excrc. ad ff. XXX. tz. 14. tz. 21. Noodt. ad ff. tit. d. fund. dot. Giphan. nd L. 30. C. d. J. Dot. p. m. 407. Harmenopul. Promptiiar. Jur. IV. 8- tz. 2. verba: iit Si e ite orgoTrut einet, eff tz- ! BrtJ-
jeu. ad L. Jul. d. Adult. p. in. 152.

m ( 4 ) m
Mulieribus, quum Mariti prodigi dotalia earum bona reliqua dissipare adhuc possent: & in Concursu Creditorum Uxor, fi expressa Hypotheca dos munita esset, aequali tantum jure cum reliquis Creditoribus uteretur, indeque anterioribus hypothecariis postponeretur, & si nulla hypotheca sibi prospexisset , unicum illi solatiuin in fundo Italico positum superesset, aut in eo, quod reliquis Chirographariis praeponeretur; (h) Talia cum asiidue Mulieres Justiniano conquererentur, i misertus ipse earum conditionis, sensim iis succurrit.
§. V. Nam cum observasset, quod, (ut conjicio) si ad inopiam vergeret Maritus, nec tamen solveretur Matrimonium , personalem tantum de dote repetenda habuerint actionem; (i) nec aliter hypothecaria agere potuerint, quantumvis exprefla Hypotheca de dote sibi prospexissent, nisi solutum matrimonium esset: hanc subtilitatem submoturus A. 528. sanxit, ut hoc in casu Uxor Hypothecam sibi suppositam (k) in custodia retineret, aut non possidens, ä possessoribus vindicaret, qua re tamen in praelationis jure antiquo nihil immutavit; ita ut nihilosecius Creditores anteriorem in hac re hypothecam habentes eam praeirent.
§. VI. Mox etiam vidit Imperator iste adeo benignus in sexum debiliorem, non aequum fore, ut quando Maritus Dotem aliis Creditoribus, postea Uxori pignore expresso obligasset, illi extranei Creditores Uxori praeferrentur; unde A. 529. porro statuit, ( 1 ) ut, soluto matrimonio, aut ad inopiam vergente marito, Uxor eam in quibuscunque rebus mobilibus, s. immobilibus, aestimatis t inaestimatis consistentem prae caeteris Creditoribus quamvis anterioribus vindicare poslet; ad quod eo facilius ducebatur, quia Dominium mariti nimis extendi putabat, & ilice res Uxoris adhuc censerentur.
§. VII. At enimvero varie adhuc de dote sua Uxor peri-
clita-
(h) Z. 12. pr. C. qui poliar, in pign. L. 74. ß'. il. J. dot. Z. 17. §. 1. Z. 18. Z. 19. pr. d. reb. attil. Jud. pejs. Consent. Jnl. ii Beyma in Tit. C. Qiii potior, ih pign. p. m. 171. Z. 9’ C. qui pot. in pign.
(i) Z. 24. pr. f. Soluto mo.tr. (k) Z. 29. C. d. J. Dot. Consentit Giphnn. e.dh. L.
<I) Z. 50. C. d. J. Dot. ■ ■■ ■■

m ( 5 ) m
ditabatur, & acddere poterat facile, Ut ipsa ad inopiam redacta, luxuriae mariti poenam lueret, dum nempe nulla hypotheca munitam dotem, excepto fundo Italico, Maritus inscia Uxore, alienaret, oppignoraret aut alias dissiparet, quapropter Justinianus A. ^30. (m) plenissime ut dotibus succurreret, praeter alia, abolevit distinctionem illam Legis Juliae circa fundum dotalem Italicum & Provincialem, & decrevit: Ut nullam omnino rem dotalem immobilem inaestimatam Marito liceret alienare nec oppigno- rare, & utrumque ne quidem si Uxor consentiret: quippe cum vidisset, saepe etiam eam alienationi illecebris mariti circumductam consensum praebere, eaque ratione dotis jacturam facere. Praeterea quoque ad exemplum pupillorum (n), tacitae Hypothecae privilegium ei in omnibus mariti bonis largitus est; & ne quicquam amplius ad securitatem dotis deesset A. S31. eam praerogativam addidit, ut non tantum jus tacitae Hypothecae Uxor in Mariti omnibus bonis in concursu Creditorum exercere posset: verum etiam omnibus quibuscunque Creditoribus sive expressam sive tacitam hypothecam habentibus, quantumvis anterioribus, praeferretur, (o)
§. VIII. Quamvis autem Mulieres non semper solitae sint omnia sua bona Marito transferre, saepeque sibi aliquid reservassent: quia tamen interdum etiam eorum, quae sunt extra dotem, administrationem (p) iis largirentur, sub titulo Paraphernorum: Justinianus porro providit, ne eae, quae se suaque Marito concredentes sine Hypotheca, periclitarentur, iisque etiam pro securitateParaphernorum in bonis Mariti taci- tamPIypothecam dedit ex eo tempore incipientem,quo aliquid ex ejusmodiParaphernalibusMaritus elegisset vel alienasset.(q) Sed an cum jure Hypothecae acceperint quoque praelationem
ante
(m) L. nn. §. 15. C. d. Rei uxor. aci.
00 L- -°' C. A. AAmin. Tut. L. tm. §. I. C. d. Rei Ux. aci. L. 20 . C. d. Adm. Tut. L. i. C. Theod. d. Adm. Tut. III. 19. adile L. 14. C. d. Pign. Hyp.
(o) L. 12. C. qui pot. in pign. Nov. xcvll. c. 3. 4. Nov. CIX. c. I. arg. I. 30. C. d. J. Dot.
(p) L. 9. K. 3. J?.’ d. J. Dot. Harmencp. Prompt, Jttr. IV. 9. §. 21. L. K. C. d. pati, conuent. sup. Dot. L. 95. pr. ß] ad L. Falcid.
<3) Z. 11. C. d. Pati, dotai.

m c o m,
ante Creditores anteriores, ficut in dote ? dubitari queat; & quamvis affirment aliqui (r), mihi tamen negativa potior , quia in reliquis Legibus quae ad materiam Securitatis Uxorum pertinent , de Paraphernis, in hac vero de prolatione nulla mentio fit: & puto cum Carpzovio ( 5 ), Uxorem, quoad Paraphernalia posterioribus tantum Hypothecariis proferri. Apud nos vero distindio inter Dotalia& Paraphernalia omnino abolitaest. (tt) §. IX. Quapropter Mulieres, quoad Dotem , jure no- villimo in concurlii Creditorum ante omnes Hypothecarios, five expresta five tacita Hypotheca munitos collocantur; excepto Fisco (t), qui, si prius & ante Dotem Marito crediderit, profertur: aliud fi post Dotem (u). Excipitur etiam & Doti profertur is, qui ad militiam emendam concredidit, & jus prolationis sibi stipulatus est. (x)
§. X. Sed ut adhuc magis in tuto effient Uxoris bona, Justinianus A. 541. interdixit, ne ullo modo liceret ei pro Marito intercedere, aut pro eo bona sua obligare: eamque intercestionem ipso jure nullam este voluit, nisi probari possit ad eam ex mutua pecunia aliquid pervenisse, (y)
§. XI. Plerique autem Pradici existimant , hoc ita moderatum esse J. Canon., ut interceffio juratoria pro Marito facta valeat; in eamque rem allegant c. Ex Rescripto X. d. Jurejur. & c. Cum contingat X. eod. Sed in primo casii non agi de Interceffione Uxoris pro Marito, rede Stryckius (z) observavit; & posterius Cap. de alienatione Dotis tradat, quae proprie non est Interceffio. Unde argumento tantum horum aliorumque Textuum J. Can. id allerere licet, quia nimirum sine dispendio vitae aeternae juramentum istud servari potest, (aa) ,§. XII.
(r) TVefinhec. Addit. cid Schneidern. §. ult. J. d. Donat, ti. 6. Lit. E. ä Car- pzovio citatae.
(s) Curpzov. Juris frud. Foretis. P. i. Confl. 28. Def.%6.
(t) L. 3. C. ,!. Primi filo. L. 4. C. quib. in caus. pign.
(tt' N. G- O. si. 46.
(u) J. 2. C. d. Privil. sijci. L. 9. C. d. J. Dot. arg. Nov. 91. c. I.
(x) Nov. Xtvn. c. 4.
* (y) Nov. CXXXIV. c. 8. es Auth. Si qua Mulitr. C. ad Sil. Vellej. Jlarmeuof. Prompt. Jur. I. 15. §. 16.
(z) In Usu Mod. js. ad Sil. P ettej. §. 9.
(aa) Ailiic e. 3. X. d. Pali, in Cta. , , . ,

m c ?) m
§. XII. Idque in plerisque locis obtinet; Apud nos vero etiam sine juramento facta Uxoris pro Marito Inter- ceflio habet effectum, modo accesserit alterius boni Viri ( Beystands ) consensus, & ipsa Uxor de privilegiis suis, quibus renuntiare debet, fatis edocta sit. Conf. Seb. Faefch. in Traft. V0M Concursu Creditorum Tit. V0N Bürgschaft der Weibern.
§. XIII. Tubet quxdam adjungere de nostris moribus, quoad Viri & Uxoris obligationes. Regulariter itaque Uxor pro Marito non tenetur, si ejus bonis legitime renuntiaverit , ein Verzug gethan ; Sicut nec pro Uxore Maritus, si illa, Marito inicioaut non consentiente, mutuum quicquam acceperit, (bb)
§. XIV. Generaliter quoque noto, quod sicut setnper ii casus, qui in statutis novis (cc) expressi non sunt, ex Mandatis vetustioribus, & consuetudine immemoriali, iisque deficientibus, ex Jure communi decidi debent; ita ea regula in debitis conjugalibus inprimis locum habeat, & in subsidium vocari etiam debeant consuetudines apud plerasque Germaniae Gentes communiter introducite, quibus Legislator fefe conformare voluisse declarat in A. G. O. de A. 1648. (dd) verbis: ,, Darauff U. G». HHrn. eine hohe Nothdnrfft seyn erach- „ Ut, - - - dißfahls sich mit den beschriebenen Rechten nnd „ Lobl. Gewohnheiten anderer Städten und Orten, zu Er- „ rettung der unschuldigen Weib nnd Kindern zu conformiren.
§. XV. Ubi statuta & consuetudines non clare decidunt, expresse addidi; Nam secundum 51 . O. p. 47. ä communi observantia haud parum recedunt: Cum non tantum omnis Intercellio Uxoris pro Marito, legitimo modo ex praescripto N. G. C. P- 104. declarata cum renunciatio- ne beneficii Scii. Vellejani effectum habeat, sed etiam ipsa Uxor veluti corream debendi se cum Marito obligare queat:
ita
(bb) A. G. O. Mscr. f. 73. verba: Dergleichen so ein Frauw - - - ein Pletsch uffneme - - das sol ein Mann auch nützit berüeren noch angon. Renovat. A. 1648. vide ibid.f. 29^. Consentit Celeb. Seb. Fafibius 11t seinem B.'deneken vom Concursu Creditorum Tit. von Schulden so zwey Eheleuth mit eiaandern machen. :c. tcc; N. G. O. /.107. A. G. O. f. 293.

m c 8 im
ita tamen ut nulla inter has duas obligationes habeatur differentia : sive enim Uxor fidejussorio nomine intercedat, sive se principaliter obliget, veluti corream debendi in solidum, nunquam tamen aliter tenetur, quam alii fidejussores , in subsidium; & eatenus tantum de suis illatis jacturam facit, quatenus Mariti bona non sufficiunt; quä in re naturam debitorum principalium correorum omnino mutat: quippe qui alias pro parte saltem virili tenentur. Ratio istius differentiae in eo posita videtur, quia omnis pecunia mutuo accepta censetur in Mariti, cujus est rem familiarem curare, commodum esse versa, (ee)
§. XVI. Si autem isthaec revera est Legis nostrae & Observantiae ratio, an non aequum etiam est, ut, si vel Maritus ipse vel alii Creditores concurrentes dilucide probare possint, cjuod aliquid de pecunia mutuo accepta ad Uxorem revera pervenerit, & quantum illud sit, Uxori isti debendi correae, quoad eam summam, regressus & via ad bona Mariti praecludatur? istud cum aequitati & juri communi (ff) congruum sit, apud nos etiam locum habere posse existimo, quamvis exemplum quod allegem, nullum in promtu sit.
§. XVII. Etsi fecundum Statuta nostra (gg) Maritum nullum fundum aliamve rem immobilem in bonis Conju- gum existentem , sine scitu & permissu Uxoris valide hypothecae submittere vulgaris opinio sit, nobis tamen id ei eatenus'licere aequum videtur, quoad fundos a se profectos aut durante matrimonio lucratos, quatenus neutiquam in Uxoris damnum vergit: ita ut ejusmodi Hypotheca valida quidem sit, sed Creditor Hypothecarius jus suum non prius exercere queat, quam postquam Uxori satisfactum sit; id quod ex cit. loci verbis: Zum Praejudifc feinet Ehefrauen 2C.
ita
(ce) Carfri. Rest. Jur. Eleä. Uh 2. Rest. 7;. Mev. P. VI. Dee. -96. qui citat etiam Fabrum m Cod. Lib. 4. T. 20. Des. 21. per totum I. Meuoch. Lik. Pr<e- sumt. 22. 11. 2. Stmv. Exerc. ad f. Tit. ad Sä. Fellei. Thes. XI. ». 2.
(f F) Cit. Loci £7 2 sov. IJ4. c. 8. 'Autb. Si qua Mulier £fc. C. ai Sä. FetttS. Berlicb. Conci. P. 2, Conci, 19, n. <9.
( ss) N. G. O. p. 74.

m c 9) m
ita evincimus,* ut citra damnum Uxoris id facere liceat. Quid enim! cum Legislatorem de Uxoris tantum, neuti- quam vero de Chirographariorum favore sollicitum fuisse appareat, cur Mariti potestatem in propria sua bona eöus- que restringamus, ut ab invidae forsan Uxoris obstinata Alente aut Levitate omnino pendeat?
ADNEXA QUJESTIONES MISCELLA.
1. Si line societate communem rem (i), quae difficilem .divisionem (2) admittat, possidentium aliquis in communione diutius manere nolit, quomodo inde egredi possit? Resp. J. Rom. judicis officium est, pro rei diversitate, licitatione inter eos praemissa, & interdum extraneo quoque admisso , alterutri, & quidem st quis majorem partem in re habet, ei soli adjudicare, eum que reliquis certa pecunia condemnare; aut aliquibus aut omnibus pro eodem pretio rem sibi petentibus, sortem nonnunquam judicem facere. (3) Mihi aeque probatur paffim hodie introductus mos, quo (4) divisionem petens aestimat, & reliquis dat optionem, nisi illi rem habere & pretium solvere ob paupertatem non possint, & rem vili nimis pretio aestimatam contendant, quo casu judicis officium implorari potest.
2. An qui virginem aut viduam consentientem, invitis parentibus , libidinis caussa rapit & abducit, raptus poenam ordinariam i. e. mortis incurrat? Aff. J. Civ. L. 1. §. 2. G d. Raptu virg. L. 54. sin. C. d. Ep. & Cler. quod nec mutatum J. Canon. Quid autem J. Can. si in matrimonium acceperit raptam, quae, dum extra potestatem Mariti esseq in nuptias consenserit? Resp. Valet matrimonium (5). an vero tunc mortis poena liberatus sit,dubito; Aliquem certe
B ei
(0 L. 31 .js. pro Socio. (2) Z. I. C. Comtn. div. L. 34. §. 2. C. d. Donat. (3) L. 34. §. 2. C. d. Donat. L. 78. §. q.js. d. J. Dot. L. 2. Z. 3. §. 1. C. Com. div. L. 5. Z. 22. §. 1. js. Fam. here. §. 20. d. Ali. §. 3. J. d. Ofs. Jttd. (4) Idem Iu- heca , Ilambur.gi , pajjimque in Belgio foederato obtinet. Mev. ad Jm Lubec, F. 3. T. ult. P• 2. Dec.2\.Sim. van Leeuven Cens. for. p. m. Ä43. vide etiam ArytUk-
ger Stadt-Ger. Ordn. Traii. 3. tu. 9. p. m. «4. C5) c. 6 . c. 7. x. <r. Rapto,
rib. Concil. T.ident. Sejs. XXIV. c. 6 . quod ab aliis citatum , quia non «i manus erat, non inspexi.

m c io ) m
ei poenam irrogari planum est. (6) Const. Carol. crim. (7)
. sequitur Jus Romanum (8), quod & nostris Statutis in-
■ sertum est (9). iEquius tamen existimat Stryckius (10), & hoc in casu & in aliis pro varietate circumstantiarum ultimum supplicium remitti posse, quod & nos probamus.
3. An furiosus homicida morte puniendus sit ? Neg. L. s. §. 2. ff. ad L. Aquil. L. 12. ff. ad L. Cornei, d. Sicar.
4. An qui post commissum homicidium in furorem incidit, ultimo supplicio affici possit, quoad furit? Neg. arg. L. 12. ff. ad L. Cornei, d. Sicar. L. 14. ff. d. Off praes. L. 2. §. 3. ff. d. J. Codicill. junct. L. s. pr. ff'. d. Pcen. (1 r)
5. In L. 8- § 7. ff d. fidejullbrib. ait Ulpianus, eum fide-
■ jussorem, qui in duriorem causiam adhibitus sit, omnino non obligari; An itaque ne in summam quidem prin-
. eipali debitori concreditam? Puto quod teneatur. (12) Sed ait omnino non, quod multi explicant, ac si nulla plane sit obligatio; Alii transponunt non omnino( 13); Nos pro Conjectura tradimus, r»' omnino non positum esse pro in totum, in omne, in solidum i. e. in totum quod promisit, non tenetur : qua re pars totius non excluditur (14).
(6) C. 19. X. fi. liaret, in 6. (7) Art. 118. ,(8) Consentit Stryck. Uf ntod.
XLViii. T. 5. §. 30. (9) N. Ehgcr.Ordn. Art. 23. §. 9. (io) d.i. §. 31.
f 1 ij Caussas recenset Ant. Matthans A. Crimin. Proleg. C. 2. n. 7. 8- 9- quibus ple- risque adjlipulor. (12) Z. 113. L. A. R. J. L. 27. §. 3. ff. d. Recept, arb. L. 83. §. 3. L. i. §.4. ff A. V. 0. L. 33. ff. Mandati. C13) Brummn. ad h. I. (14) Exemplum similis locutionis vide in L. 2. §. 2. ff. d. Trat. Stip. verb : In quantum autem isse ea stipulatione , vel fidejuffores an OMNINO i. e. in totum teneantur. Cic. Tuse. quas. L. 1. n. I. verba: Aut OMNINO aut magna ex parte esc.
Opponent forte ducti
Vir Exc. Cons. Dn. J. ROD. THURNISIUS, J. U.D.
V Hiß. Pros. Civit. Syndic.
Vir Cons. Dn. j. ROD. JSELIUS, J. U. D.
Nec non extra ordinem rogatus exercitii gratia:
Vir Doti. Dn. RH EIN H AR D US BRUCNERUS,
J. 17. C. V Hot.tr. piibl. C.cs.
Dies Lectionis erit 2. Bec. h. 9. & dimidia.
FINIS. v '