i

.t&+* :-'*:.U.tf -'.
;":• * A
"E
* ‘'•'iV*''• *'■ v . .
7 f > ^_ a

1)Iü SS

DISSERTATIO INAUGURALIS MEDICA
ACTIONE
VENTRICULI
ET EJUS
MORBIS,
Q_U AM
DEO T. 0. M. CLEMENTER ADJUVANTE
EX DECRETO ET AUCTORITATE
GRATIOSI MEDICORUM ORDINIS
IN ILLUSTRI ACADEMIA PATRIA
PRO
SUMMIS IN ARTE APOLLINEA
HONORIBUS ET PRIVILEGIIS
rite ac legitime capessendis
PUBLICO ERUDI TO R UM E XAMINI MODESTE
submittit
JOH. HENR. BURC ARDUS,
Phil. Doct.
Ad diem iZ. Novemlr. M D CC XLIX. H. L. a S.
A A, '•■•A
A /
.Nv
B A S 1 L E /E,
Typis Viduae Johannis Christ.

VIRO
FLUR . REVERENDO LITERATISSIMO EA C UNDISSIM 0 -
DOMINO DOMINO
THEODORO BURCARDO
PROTO-DIACONO PETRINO
LONGE MERITISSIMO
AVUNCULO SUO HONORATISSIMO . SUSCEPTORI QUONDAM EX SACRO FONTE OMNI PIETATE COLENDO SUSPICI UNDO
V Diflertationem hanc In auguralem
qualemcunque
cum omnigenae & verae Felicitatis Voto
D. D. C.
Eius ex Sorore Nepos, AUCTOR.

■** ) ? ( H«
esss
MU
esr.
Ki®S
luiwmiMiVit
WjSMI
§. I.
Uotidiana edocemur experientia, corpus humanum aere, cibo , & potu debito modo assumptis, nutriri, vigere, atque conservari; cum autem eadem haec, quae quotidie ingerimus alimenta & potulenta, tam diversae, imd contrariae & saepe nocivae efficaciae atque indolis sint, non fatis summam Divini Artificis admirari possumus sapientiam , qui machinam ita construxit. ut varia diversi generis, ratione structurae ac functionis, viscera & humores in subsidium veniant, artificiosiffimaque connexione unum alterius, plane mirabili modo . excipiat quasi officium atque adjuvet.
A z
§. II. Tali

•42 ) 4 C lb
S. II.
Tali vero mechanismo fit, ut alimentorum partes corpori congruat, atque nutritioni aptas in nostram vertantur naturam, heterogenem autem, inutiles, & quae hominem facile laedere pos, sent, arceantur atque sub varia excretionis specie £ corpore «liminentur.
§. III.
Cibis enim in ore detentis, masticationis ope , aere, saliva, aliarumque glandularum humore intime mistis & subactis, ficque idoneis redditis ad aliam subeundam mutationem, praesto est Ventriculus, qui eos una cum potu, deglutitionis ope recipiens, actione propria tunicae muscularis , vario fibrarum carnearum (inferius explicandarum) strato context*, ulterius coquit, ac tandem in massam fluidam chylosam solvit, multum interim hanc operationem adjuvante ipso calore & agitatione perpetua partium vicinarum Ventriculi, nec non liquore gastrico, caeterisque humoribus jugiter affluentibus.
§. IV.
Materies haec deinde sic praeparata, sensimque per janitorem pylorum in duodenum expressa novam iterum experitur heic & in reliquis intestinis mutationem , etenim bilis utraque, & succus pancreaticus per suos ductus, singulari mechanismo oblique se se inserentes, hic effusus, nec non reliquarum glandularum intestinalium liquida chylo miscentur , qui magis magisque elaboratus, atque humoribus corporis nostri adaptatus, motu intestinorum peristaltico oscula vasorum lacteorum, quibus jejunum prae casteris refertum conspicitur, intrat, <L eadem cauta permanente, vi novi iterum ä tergo subsequentis chyli,
contra-

•43 ) 5 ( Sf-
contractione alfquali tunicae vasorum lacteorum muscularis, motu & pressione partium vicinarum, adminiculo quoque-valvularum ulterius per vasa lactea, primi & secundi generis, glandulasque mesenterii intermedias promovetur, donec tandem ad cister- nam lumbarem delatus, & lympha admodum dilutus per ductum thoracicum peculiari mechanismo ad sanguinem devehitur.
§- v.
Quomodo autem corpus nostrum praeservetur ä varii generis injuriis , sive morbis ratione alimentorum, quae non unius ejusdemque , sed plane diversae sunt indolis, quibus utimur, facile apparet ratio , quando consideramus structuram oesophagi, Ventriculi ac intestinorum, inprimis si attendamus ad exilitatem atque angustias osculorum lacteorum valde contractilium, eorumque obliquam in cavum intestinorum aperturam, & ad attactum corpusculorum in chylo acrium facilem ac consuetam contractionem, quo singulari plane artificio partes alimentorum haeterogeneae, crassiores, solidiores, acres aliove modo ad succum nutritium constituendum ineptae ab introitu in vasa lactea excluduntur, ac per totum intestinorum tractum in rectum propulsae, ibique collectae suo demum tempore alvo ejiciuntur ; ut nihil jam dicam de excretionibus, quae fiunt per renes & vesicam urinariam, poros cutis, in sexu fequiori per uterum, &c. quae omnia abunde fatis docent, quam provida in avertendo omnis generis malo a corpore nostro sit natura.
§. VI.
Quum vero hisce , quae modo diximus , diutius immorari non sit animus , revertamur ad Ventriculum , cujus Actionem, b. c. Deo, quantum tempus & vires permittunt, in me suscepi
A z, tractati-

~f2 ) 6 (
tractandam , qua exposita , Affectiones Ventriculi morbosae breviter indicari possunt; integra namque earum historia longior foret, quam ut arctis Dissertationis inauguralis limitibus comprehendi posset. Ut vero omnia melius demonstrari, atque in- telligi queant, praemittere convenit Ventriculi expositionem anatomicam.
§. VIL
Ventriculus itaque inter organa ac partes chylificationis alienum musculoso - membranaceum , alimenta ac potulenta suo modo in ore prius mutata , per deglutitionem recipiens > aliquamdiu retinens ac coquens, est viscus abdominis cavum, oblongum , incurvatum, extremitate, quae terminatur in latere sinistro, gaudens ampla, crassa, in latere autem dextro arctata, ita ut ipsius Ventriculi figura non incongrue ab Anatomicis comparetur cum utriculo lusorio, eoque magis, si aCre aliove fluido modice distentus fuerit; interim capacitatis est fatis magnae; quod vero concernit ipsius situm, recentiores Anatomicorum tradunt oblique positum inter hepar & lienem, partim in hypochondrio sinistro, partim epigastrio ; & quidem major Ventriculi extremitas, quae est in hypochondrio sinistro , immediate ponitur sub diaphragmate, minor vero oblique incurvatur ab anterioribus ad posteriora, versus orificium superius. Porro Ventriculi curvatura binos efformat arcus : majorem, qui totam comprehendit convexam longitudinem inferiorem , quae cum vicinis fundum audit; minorem vero , huic directe oppositum ; partes intermediae vocantur superficies, vel latera ; anterius, & posterius.
$. VIII,

■42 ) 7 ( Sf-
§.vin.
Partibus externis Ventriculi adnumerari quoque debent duo orificia; sinistrum atque dextrum; illud inter extremitatem crassam & arcum minorem , incumbit fere mediae parti ultimarum vertebrarum dorsi , & venit nomine orificii superioris, sive cardias, cujus continuata pars sursumque directa vocatur oesophagus , sive gula ; hoc , scilicet dextrum, simulque inferius & magis antrorfum spectans nomine pylori, duos circiter transversos digitos distans a corpore vertebrarum, immediate sub parvo lobo hepatis jungitur cum duodeno.
§. IX.
Internam quod attinet structuram & compositionem, Ventriculus variis constat tunicis; quarum prima & quidem externa, communis, totum Ventriculum ambiens, est membranacea & producitur ä peritonaeo , quod manifeste conspicitur conjunctione orificii superioris cum diaphragmate; tunica haec subjacentem sibique fortiter adhaerentem habet telam cellulosam, quae sese insinuando fibris muscularibus, ad tertiam usque pertingit; quoniam vero haec tela potest considerari tanquam pars tunicae membranaceae, non opus erit, ut ei proprium adsignemus numerum. Secunda, quae est musculosa, variis componitur fibrarum stratis, quae commode ab Anatomicis reducuntur ad duas praecipue portiones, externam scilicet, & internam; illius fibrae, quae dicuntur longitudinales , ab ipso oesophago per omnem Ventriculi ambitum ad pylorum usque secundum ipsius longitudinem feruntur; internae vero, fortiores externis, circulares dictae ( quamvis segmenta potius circulorum sint, quae per intervalla conjunguntur (a) ) ä superioribus versus inferiora
oblisa) Winslovv Exposit. Anatom Tom. III p 31a §.$8,Haller.Vol.I.
Prselect, Academic. Boerhaav. §. gi. not. 3. pag, 334.
«

■ 4 $ } 8 ( 54 -
©bliqu£ Ventriculum ambiunt; praeterea alius fibrarum fasciculus in portionem externam propagatus cernitur, qui ponitur fecundum longitudinem arcus minoris; deinde inter portionem externam & internam , circa orificium superius bina fibrarum strata & valde oblique posita implicantur huic orificio, seque invicem decussantes, ad latera disperguntur. Tertia, quas nervosa vel vasculosa dicitur, constat textura intricatissima, reticulari , firmior & quasi fundamentum villose , innumeram sustinet ac fulcit vasorum capillarium nervorumque distributionem in parte convexa , concava autem , quas valde laxa & quasi spongiosa cernitur, plurima corpuscula graniformia , praesertim circa extremitatem pylori, & ä latere arcus minoris involvuntur , quae glandulae esse existimantur , unde alii glandulosam vocarunt hanc tunicam. Quarta denique Ventriculi tunica, villosa, omnium tenerrima & innumeris pertusa foraminulis, quae forte maximam partem respondent corpusculis graniformibus, stillat succum in cavum Ventriculi, qui vocatur liquor gastricus ; haec tunica cum incumbente nervosa majorem casteria habet extensionem , qua mediante variae producuntur rugae in cavo Ventriculi} quae maximam partem oblique > quanquam saepius quodammodo deflectentes, eminent; sunt etiam longitudinales , priores decussantes; pylorum versus omnes evadunt longitudinales ibique terminantur; orificium autem superius, ubi maiorem craflitiem nactae rugis oesophagi occurrunt, cingunt coronae in speciem. Notandum insuper est, in superficie interna minoris extremitatis Ventriculi, ea regione, quä jungitur duodeno, oram prominentem circularem , quae efformatur a binis tunicis interioribus, nervosa scilicet & villosa, partim etiam fasciculo circulari fibrarum carnearum , in medio circuitus relinquere aperturam, quae vocatur pylorus, estque orificium 1 Ventri-

“H ) 9 ( i&
Ventriculi inferius, cujus figura similis apparet annulo obliqua versus centrum cavitatis complanato.
§. X.
Nunc in contemplationem veniunt vasorum distributiones, quarum magna copia gaudet Ventriculus; & primo quidem arteriarum , quae originem ducunt a coeliaca, mediante inpri- mis arceris hepaticae, splenicae & coronaris, quanquam etiam pylorica & mesenterica superior , &c. cum hisce communicent, prscipus autem Ventriculi arteris sunt: coronaria stomachica, qus procedit fecundum longitudinem arcus Ventriculi minoris, & gastrics dus, major sive sinistra, & minor dextra, qus am- bs simul efficiunt canalem unum continuum sive gastricam communem , qus majorem occupat arcum, quemadmodum etiam coronaria stomachica continuatur cum pylorica.Omnes hs arteris, innumeris suis ramificationibus atque anastomosibus totam Ventriculi substantiam perreptantes, bina formant retia , quorum crassius interjacet tunicam externam, & muscularem, ibique sustinetur tela cellulosa, alterum vero tenerrimum incumbit tu- nics, qus vocatur nervosa. Injectionibus adhuc tertium, quod omnium longe subtilissimum, detegitur inter corpuscula grani- formia & papillas tunics villoss, qus vascula ob stupendam ipsorum exilitatem transitum sanguini rubro non concedere videntur. (b) Arteriarum Ventriculi comites sunt vens, gastrics dicts, qus easdem fere cum arteriis ramificationes & anastomoses efficiunt; communem ducunt originem a vena portarum ^ fpeciatim vero a mesenterica majori, splenica & quoque hsmorr- hoidali interna , prster alias nonnullas, qus ex liene oriuntur,
B & ver-
Cb) Winslew pag. ;i6. H. 7 ;.

-tj ) io c rr-
& versus majorem Ventriculi extremitatem exporrectae, nomine vasorum brevium venire solent.
§• XI.
Ob singularem plane quem habet consensum Ventriculus cum omnibus ferb corporis partibus, maximam merentur attentionem nervi prospicientes huic visceri, qui admodum insignes oriuntur ex pari octavo & intercostali; illud originem habet ex parte posteriori medullae oblongate & anteriori eminentiarum pyramidalium, pluribus ä se invicem distinctis filamentis, quae mox coacta in fasciculum, cui in itinere alius spinalis medullae nervus, accessorius nempe Willisii jungitur, per foramen lacerum offis sphenoidei, induta pia & dura matre, ante finem sinus lateralis communi trunco egrediuntur, post egressum vero b cranio, spinalis iterum ä vago discedens ad posteriora reflectitur , & perforans musculum sterno - mastoideum terminatur tandem in musculo trapezio sive cucullari. Par vagum primo ramulos largitur musculis offis hyoidis, linguae ac Lucium , qui ibidem cum extremitatibus nervi tertii rami quinti paris, nec minus noni paris concurrunt, deinde truncus vagi , arcte agglutinatus in uno latere primo ganglio nervi intercostalis , in altero verö pari nono, ramulum emittit, qui fertur per plura filamenta ad pharyngem; paulo inferius idem truncus efficit speciem ganglii, & dimittit ramum, qui ante arteriam carotidem internam decurrens abit ad musculos laryngis, offis hyoidei , glandulamque thyroideam, ibique cum extremitatibus nervi recurrentis habet communicationem; truncus deinde secundum longitudinem musculorum colli inter arteriam carotidem, & venam jugularem internam, sociatus serö nervo intercostali ad ultimam usque vertebram colli descendit, ramulosque impendit
parti-

•43) " c rr-
partibus vicinis, oesophago, nec minus arteriae carotidi & venae jugulari; alium insuper emittit ramum, qui junctus filamento fecundi ganglii nervi intercostalis una cum eo abit ad plexum pulmonalem ; ambo deinde trunci ante originem arteriarum subclaviarum, easque decussantes ingrediuntur pectus , & pone pulmones pertingunt ad ipsum oesophagum, ubi quilibet notabilem dimittit ramum, qui utrinque a latere arteriae asperae secundum ipsius longitudinem iterum ascendunt, & musculis laryngis , pharyngis, glandulaeque thyroideae ramulos impertiri solent, qui nervi nuncupantur recurrentes. Iidem trunci juxta arteriam asperam ulterius descendunt, & mutuis ramificatio- nibus suis atque communicationibus, quas habent cum ramulis nervi intercostalis, efficiunt plexus : unum, cardiacum, qui formatur supra pulmones & ante bronchia, cujus ramuli quam- plurimi partim ad pericardium , partim vero ad vasa cordis abeunt; alterum, pulmonalem, cujus ramuli distribuuntur per pulmones. Infra hos plexus ambo hi trunci, & quidem dexter magis magisque retrorsum, sinister vero contrario modo se habens descendere pergunt, suosque ramulos circa oesophagum mutuo jungentes, binos tandem producunt insignes nervos, qui cum oesophago transeuntes diaphragma distribuuntur in plures ramulos super Ventriculum, & vocantur stomachici, qui iidem concurrentes & uniti, praecipue circa orificium Ventriculi superius, atque secundum longitudinem arcus minoris ad pylorum usque, tertium efformant plexum , quem coronarium stomachicum vocant, ex quo duo minores rami oriuntur, qui versus truncum arteriae hepaticae uniti, ipsamque paulum comitantes iterum ä se invicem secedunt, tendentes ad utrumque ganglion semilunare nervi intercostalis, quorum ramuli inter
L 2 se&

■*?)«*( H-
se & stomachicos juncti alios adhuc efficiunt plexus, qui sunt: hepaticus, splenicus, mesenterici atque renales.
§. XII.
Cognita Ventriculi structura, haud difficile erit, ipsius quamvis multiplicem intelligere Actionem, etenim si consideramus Ventriculum , quatenus est vas clausum, calidum & hu- midum, facile apparebit, alimenta ipsi commissa atque eo inclusa, calore humido ita affici , ut tandem penitus liquescant, & sponte sua pro diversa alimentorum indole fermentescere vel putrescere inciperent, miroque modo vel in acescentem, vel alcalescentem, rancidam vel glutinosam denique transmutarentur massam. Insignem vero caloris in vase clauso efficaciam inter alia comprobant experimenta , quae beneficio machinae Papinianae corpora etiam durissima, ut v. gr. ossa, ipsumque ebur nobis exhibent emollita ; ita ut primo intuitu non tam absurda veterum videatur opinio, quam quidem multi crediderunt: Ventriculum nempe solo calore cibos concoquere.
§. XIII.
Contrarium vero hujus sententiae demonstrant humores diversae naturae, magnäque copia hic loci secreti atque allati; fi enim attendimus ad superficiem tunicae villosae amplissimam* vasorumque quantitatem , facile inde concluditur: Ventriculum abundare liquore gastrico. Confirmant hoc zootoinia & experimenta in animalibus brutis instituta, v gr. si aperiatur canis vivi Ventriculus, reperietur tota interna superficies lubrica, & fi deinde abstergatur, sub manibus mador ex innumerabilibus porulis renascetur. (c) Accedit & hoc experimentum , nempe
quod
(c) "Wepfer. de Cicut. aquat. c. "VIII. p. &o.

-tt ) r; ( ?r-'
quod a morte etiam adeo facile depluat, ut ad octavam diem mucum Ventriculi abstersum repullulare viderit modo allegatus "Wepferus. (d)
§. XIV.
Magna equidem liquoris gastrici concoquendi cibos efficacia egregie adjuvatur liquore salivali , qui sat magna copia secretus in ore , cibis potibusque permixtus in Ventriculum descendit. Observationes enim docent, una die uncias circiter duodecim secerni. Haec autem secretio pro sexu , aetate, temperamento , consuetudine, tempore &c. variis, notabilem admittit differentiam. Insignem vero liquoris salivalis virtutem in solvendis cibis probat analysis chemica, nec minus ipsa experientia, simulae debita copia salivae deficit, non solum laeditur atque turbatur paulatim manducatio, deglutitio, concoctio ,sed & mira exinde tandem producuntur mala , exempli gr. bilis atra, tabes, d.T^<pia, &c. (e) uti liquet ex pathologicis. Porro salivae neceffitatem, atque virtutem in solvendis cibis confirmat convenientia structurae & secretionis in animalibus. In avibus, caeterisque animalibus non dentatis natura prospexit de peculiari fabrica, qua ad finem oesophagi saliva secernitur. Nemo itaque hisce humoribus, modo si cognitam habeat eorum naturam atque indolem, facile denegabit maximam in dissolvendis cibis virtutem atque utilitatem. Notum insuper est, multos homines, inprimis vero mulieres, virgines, puellas fere nihil & admodum parce bibentes nihilominus feliciter digerere alimenta, etiamsi exsucca, crustas nempe panis, farinacea , di-
H z versi
(d) p. 12?.
(e) Bosrhaav. Inst. §. 77».

■43 ) i4 C Sf-
verfi generis panificia , aliaque id genus plura, cujus nulla alia videtur subesse ratio , quam quod a saliva reliquisque liquidis affusis praestetur omnis effectus, qui ad macerationem & dissolutionem requiritur; haec sententia confirmatur analogia similis humoris in animalibus voracissimis, Falconibus & Aquilis reper_ ti, quarum Ventriculi post longam inediam aperti exhibuerunt blandum falis marini sapore liquidum, notante celeberr. Boer- haavio. (f) Nec desunt plurima alia exempla; prae caeteri^ vero hoc notatu dignum occurrit : in Ventriculo nempe Camelorum aquam diu incorruptam servari, atque eam Nigritas, si quando siti premuntur per desertum iter facientes absque noxa rescisso animalis ventre potitare, (g)
§. XV.
Cum vero horum humorum vires non sufficiant ad subigendos cibos solidiores, tenaciores , firmiusque cohaerentes, praesertim si minus vel plane non in ore manducationis vires experti, vel avidiffime majori copia devorati fuerint, alia succurrere debet operatio, motus nempe Ventriculi muscularis. Quando enim omnes fibrae simul agunt, clauduntur orificia , nullumque relinquitur spatium, quod non experiatur contractionis vfim ; facile autem concipitur, si probe attendatur ad omnium fibrarum varias directiones , longitudinales, circulares, obliquas, rectas : Ventriculum circumquaque valide constringi, ipsius itaque contenta ipsum distendentia, sicque nova contractionis causa facta, premi, atteri, misceri, motui etiam exponi partium ambientium, multum interim contritum huncce adjuvantibus rugis tunicae villosae, in quibus ingesta moram patiuntur debitam ,
(f) Prslect. Academ. Vol. I. pag, 220.
(g) Labat. It. Afr. occid. 1 . 299.

) i« (
tam , fibris vero muscularibus oleum suppeditante tunica cellulosa , ut sine incommodo in sua persistere poffint actione, motu deinde vermiculari sive peristaltico fluidiora, in cineream redacta materiem , sensim per pylorum in duodenum expelli, partes vero alimentorum residuas eadem Ventriculi actione permanente eadem pati, donec tandem fatis mutatae promiscui ö Ventriculo expellantur.
§. XVI.
Mirum vero in modum, Actio muscularis Ventriculi juvatur perpetua compreflione & reactione peritonaei per diaphragma & musculos abdominales ; illud enim, quando in inspiratione abdomen versus explanatur, Ventriculum deorsum & simul antrorsum, in exspiratione vero musculis abdominalibus agentibus, tanquam prioris motus antagonistis, sursum & retrorsum premit & agitat; cum autem haec actio sit reciproca, & nunquam cesset in vita ; sequitur inde, maximum ipsius esse effectum in Ventriculum & hujus contenta, eoque magis, quo magis ä cibis distenditur & vi externae resistit. Cibos ergo hoc modo perpetuo agitari, atteri, & tandem in minimas dissolvi particulas, manifestum est. Maximam vero diaphragmatis vim ostendunt vulnera musculorum abdominis, quando enim illi notabiliter sunt laesi, vel plane discissi, protinus abdomen magno nixu extrorsum premitur, & viscera in vulnus erumpunt.
§. XVII.
Suum quoque ad Actionem Ventriculi facilitandam atque promovendam contribuunt tam innumerabilium Ventriculo circumpositarum arteriarum, haud parvae magnitudinis, ictus innumeri,

-«)!<!( B-
numeri, motu enim systolico dum contrahuntur, utique latera Ventriculi arctantur, & consequenter cibi subjecti undique agitantur ; motu vero diastolico dum dilatantur, latera Ventriculi sese restituunt, & novae iterum exponuntur systolae ; qui motus cum sit reciprocus atque perennis maneat, utique patet, non parvi aestimandum esse effectum in Ventriculum ejusque cibos , inprimis cum accedat vis aortae, quae maxima perhibetur , & unius tantum horae spatio plusquam ter millies observatur, ea enim ante vertebras dorsi posita, Ventriculum, musculis abdominalibus versus posteriora cedentibus, validissime repellit.
§. X V 111.
Deinde admodum quoque probabile videtur, liquidum nerveum in Ventriculo magna quantitate secerni, & cibis affusum insignem praestare effectum. Cum enim omnium fluidorum sit longe subtilissimum atque mobilissimum, hinc omnes corporis nostri humores vi solvente ac volatilisante antecellere nobis persuadet ratio. Probabilitatem vero secretionis hujus liquidi nervei haurimus ex innumeris fere nervis, qui Ventriculo implicantur, atque per eum distribuuntur; longe enim plures nervos ad Ventriculum abire, quam ad hepar viscus istud multo ponderosius, aut diaphragma, adeo validi motus instrumentum, innuit celeberr. Hallerus. (h)
§. XIX.
Ultimo tandem loco notamus, calorem partium & viscerum ambientium , cordis, hepatis, &c. multum quoque ad ciborum concoctionem & digestionem conferre ; nam quemadmodum
de ca-
, (h) Init, stled. pag. s;4. not, ir.

-42 ) >7 C Side calore interno ejusque effectu in cibos jam supra (§. XII.) dictum est, ita quoque erit effectus caloris admittendus ratione partium vicinarum , quarum respectu ipse Ventriculus quasi in perpetuo balneo vaporis existit.
§- XX.
Instituti ratio nunc exigit, ut progrediamur ad Morbos praecipuos , qui Ventriculum infestare solent, quorum brevem & generalem tantum explicationem tradere animus est. Multos vero magnosque in horum censum venire unanimi medicorum consensu comprobatum est, perspecta enim visceris hujus structura & functione, facile quisque huic sententiae subscribere inducitur. Ratione autem structurae, cum viscus sit membranaceo- musculosum , & variis compositum tunicis, mira quoque & innumera serö omnis generis vasorum , arteriosorum, venosorum® nec minus nervosorum congerie conflatum , utique patet, omnes haice partes Ventriculum constituentes, & in unam conspirantes actionem diversimode laedi poste; quippe Ventriculus cum perpetuo motu peristaltico agitetur, mire in hac actione offendi potest, ut varia inde sequantur mala , v. gr. nausea, vomitus, cardialgia; respectu vero vasorum, stagnationes, tumores, inflammationes , scirrhi, &c. ratione denique functionis laesae, omnis generis cruditates, aliaque id genus mala quamplurima.
§. XXI.
Quum Igitur ex his Ventriculi morbis, ipsius inflammatio in numerum eorum cadat, qui magis funesti este solent, eadem- que mirum in modum actionem ejus,. tanquam partis, quae exquisitissimae est sensationis, & insuper cum toto serö corpore in-
C signem

-r;) 8 c §>
signem alit consensum , perturbare possit, imo hominem plerum« que perire sinat, merito ab hac ordimur & talem describimus : quod sit affectus gravis, partes Ventriculi membranaceo-muscu- losas affligens, cum tumore, dolore (i), ac febri acuta continua stipatus, simulque universum systema nervosum in consensum rapiens, eaque de causa malum judicatur periculi plenum, inter inflammationis hujus symptomata sive signa pathognomo- nica recenseri debent: dolor ardens, fixus in ipso stomachi loco, cum summa atque perpetua circa praecordia anxietate & corporis jactationibus, porro febris cum siti magna ; praeterea lingularis adest cum summo dolore vomendi conatus, vel vomitus ipse, maxime cum aliquid Ventriculo ingeratur, accedunt etiam subinde singultus, qui pessimae sunt notae, uti jam notavit Hip- pocr. (k) tVl ifxtTu At x.ax.ov: d vomitu singultus , malum. Maxime autem si accedat delirium , crebraque animi defectio, & praeter haec extremae membrorum partes inalgescant, cum sudore frigido, & facie Hippocratica, quae symptomata mortis appropinquantis signum praebent, idem indicantibus his verbis (1) : oi ifyeuTig, fvv fx-tv esu 'zsv^ttoo yivofitvoi, 3-avct, tov a-fifjoaha-
«■»: sudores frigidi , cum acuta quidem febre evenientes , mortem significant. Et alio loco ( m) : 7rgo<ra7ns $ia<p3-cfi , S-ctvdtrtpey : Faciei corruptela letbalis est. Distinguitur hic morbus in idiopathicum , & primarium, vel symptomaticum, & secundarium, qui aliis morbis supervenit, & plurimum pesti, variolis &c. est socius.
§. XXII.
Cum vero in inflammatione Ventriculi, & cardialgia quae-'
dam
(i) Ceir. 1. IV. c. V. § 4 .
(k) Aphor.Sect. VII.
(l) Aphor. Sect IV.
(m) Coae. Praenot. aia-

-4Z ) i9 ( 54-
dani observetur similitudo ratione quorundam symptomatum, quibus inter se conveniunt, monendum hoc loco est, in hoc tamen differre hos morbos, quod deficiat in cardialgia febris., minori quoque gradu adsit in Ventriculi regione ardor summus, melius deinde ferri possint a Ventriculo ingesta in ipsum, siv» alimenta fuerint, sive medicamenta , denique etiam minus vehemens symptomatum fiat accessio.
§. XXIII.
Quod ./Etiologiam spectat & quidem causam proximam, haec consistit in sanguinis stagnatione canalium minimorum Ventriculi , quae duplici ex causa contingere potest: una nimirum, quando ultimae vasorum angustiae ä lentis, viscosis & crassis sanguinis particulis obstruuntur, altera vero, quando vasa subtilissima capillaria praeter naturam arctantur, & spastica strictura, fibrillas nerveas irritante, angustantur, vel penitus occluduntur.
§. XXI V.
Inter causas vero procatarcticas, cum dentur fere innumerae , merito recensendae erunt eae, quae prae caeteris Ventriculo funestae solent evadere, eumque ad inflammationem suscipiendam aptum reddere queunt. Sunt vero ex parte animi, aeque ac corporis, violentae ejus commotiones; ira , saepius laethalem Ventriculi inflammationem subortam esse apud Practicos constat, praecipue cum statim potus nimis frigidus superingestus fuerit; porro inflammationi Ventriculi facile viam pandunt acriora illa vomitoria atque purgantia, quae spasmis teneras Ventriculi fibrillas irritando eandem producunt, & jam praesentem magi« adhuc exacerbare solent, uti multa hujus rei apud Practicos lu-
C 2 culent»

*45 ) r» s 54*
culcnta prostant exempla. Huc" pertinent quoque venena, tam externa , inter quae primum eminet arsenicum ; quam interna quae in ipso generantur corpore, & eandem cum externis exe- runt efficaciam, sive vehementiam ac nocendi celeritatem , sive ipsa symptomata ac signa, quae cum illis habent communia, consideremus, ut apparet v. gr. in peste, quae hominem non alio modo tam celerrime trucidat, quam concitando spasmos virulenta atque corrosiva materia, ex quibus deinde oritur inflammatio. Observationes quoque docent vermes quandoque in causa hujus affectus fuisse, qui polt mortem reperti fuere in Ventriculo. Notandum insuper est , bilem etiam in vesicula retentam, sive ob calculum , sive ob spasmum, ductum ipsius obturantem vel constringentem , saepius progenerare posse inflammationem.
§. XXV.
Paucis nunc videamus, quae spectant ad Prognosin ; hanc ▼ero variam esse formandam pro diversitate subjectorum , aetatis , causarum , symptomatum aliarumque circumstantiarum, nemo inficias ibit. In genere autem dicendum est, saepius plurimum periculi hunc morbum alere, praesertim cum paulo altius radices egerit, & brevi plerumque, ni subito curetur, le- thalem fieri ob laesam necessariam functionem & infinitos nervos connexos (n). Maxime autem omnium hoc morbo laborantes periclitari eos certum est, qui sunt aetatis provectioris , constitutionis corporis debilis vel scorbuticae, item quorum corporis habitus spongiosus est atque laxus, vasa exilia ac copiosa, & qui magna succorum gaudent abundantia; quo spectat etiam ea
copia,
(n) Boerhaave in äphorism. pract. $. 9;».

-rz) -i (?f.
copia, quae provenit in foeminis ex menstruorum suppressione, vel omissa V. S. alias celebrata in iis qui lautiori vivendi genere delectantur.
§. XXVI.
Quod attinet curationem hujus mali, haec non semper una eadenique requiritur, sed prudentis Medici erit, diligenter omnes causas inquirere & probe perspectas habere, ut pro diversitate earum auxilia, remediorumque genera genio morbi congrua,applicare eöque felicius curam absolvere queat, quae duabus hisce potissimum nititur indicationibus, una nimirum , ut obstructiones, humorum lentorem atque viscositatem infringendo, reserantur; altera vero , ut spasmos sedando , sanguinis & humorum circulus restitutus aequalis conservetur. Si vero omnia , quae in arte habentur incassum adhibeantur, & inflammatio in gangraenam & sphacelum, quae partem inflammatam perfecta morte destruunt, abeat, de aegro actum esse certum est.
§. XXVII.
Inter graves quoque Ventriculi afflictiones merito recensenda erit haec quae cardialgiae nomine venit, eaque cognoscitur ingenti anxietate praecordiorum cum acuto gravativo & fere intolerabili Ventriculi ejusque praecipue orificiorum dolore, respirandi difficultate, viriumque prostratione, inquietudine, conatu vomendi, vel ipso vomitu; accedit animi deliquium cum extremarum partium frigore. Affectus iste dolorificus diutius persistens totum nervorum systema fecum in consensum rapit.
§.XXVIII.
Alia vero cardialgiae species, quae vocatur spuria , vel fla-
C 3 tulenta,

"« ) " (rr-
tulenta, distinguitur a priori, quae vera vel spasmodica audit, quod nempe haec ä flatibus incarceratis, Ventriculum mir& distendentibus oriatur, hujusque dolor non fit acutus, major vero spirandi difficultas ob impeditum liberum diaphragmatis descensum cum apparente tumore aliquali.
§. XXIX.
Variam itaque pro diversa cardialgiae causa,ejusque natura, instituendam esse horum morborum curationem , facile nobis persuadet ratio ; quippe cardialgiae, quae debetur spasmis, optime medentur remedia , quae partes constrictas relaxant, & materiem vitiosam atque circa Ventriculum haerentem temperant, corrigunt & per congrua evacuantia a corpore removent. Tonus vero & robur Ventriculi a doloribus & spasmis labefactati aptis restituatur remediis.
§. XXX.
Non eadem autem requiritur cura , si cardialgia erit flatu- lenta, tunc enim in usum vocanda, quae flatus discutiunt, & alimentorum minus bene digestorum , sive humorum corruptam indolem plane immutant, vel si res postulaverit, vomitu ejici- ciunt. Alia vero rei erit conditio, quando cardialgia alii morbo , quod saepius contingere solet, supervenit, tunc line dubio morbi primarii erit habenda ratio.
§. XXXI.
Porro quum Ventriculus sit adeo exquisitae sensationis viscus, non mirandum, frequentius illum vexari nausea, quae irritus est vomendi conatus, cum idea horroris, omnisque cibi & potus aversatione, proveniens ex irritatione, sed leviori fibrarum
r ntuscu-

-kr ) r; ( rr-
muscularium saucium, oesophagi atque ipsius Ventriculi. Jungitur quandoque oris amarities & halitus putris, ob bilem majori copia in Ventriculo haerentem, atque in putredinem vergentem.
§. XXX II.
Generales hujus Morbi indicationes curatorias eo tendunt, ut motus naturalis partium afflidarum restituatur , & spasmi sedentur , causae vero huc contribuentes removeantur. Si per consensum , quod frequenter fit, v. gr. ex calculo renum, aliove morbo excitetur nausea , tunc pro eorum discrimine varia quoque erit medendi methodus.
§. XXXIII.
Huic quem modo recensuimus morbo valde affinis est, imo tantum gradu differre videtur, ipse nempe vomitus, qui est subita & violenta contentorum Ventriculi per os expulsio, propter motum peristalticum inversum ex irritatione spasmodica fibrarum muscularium, faucium, oesophagi, Ventriculi & intestinorum , accedente simul convulsione valida musculorum abdominis, & diaphragmatis. Pro varia quoque excretionis materia . variis insigniri solet vomitus nominibus, siquidem observationes docent, bilem, pituitam, pus, ichorem, imo & sanguinem &c. vomitu , qui tunc cruentus dicitur, rejecta fuisse. Quemadmodum nausea, ita etiam hic affectus dividitur in idiopathicum & symptomaticum, eandemque cum illa, ab iisdem causis, sed gravioribus ortus, agnoscit curam.
§. XXXIV.
Ex innumeris fere, quibus Ventriculus patet aegritudinibus,
obsim-

■42 ) ** ( 54 '
ob functionem necessariam, ejusque structuram nerveam, non infimum locum tenent ipsius abscessus & ulcus, quando nimirum ex inflammationis transitu in suppurationem , aliäve causa materies purulenta intra partes membranaceas colligitur non sine ingenti saepe dolore, aucto quoque caloris gradu, variisque aliis sat gravibus symptomatibus, vel pure facto, materies e ruptis membranis effluit in cavum Ventriculi sive abdominis, ejusque symptomata iterum minuuntur, ut pulchre monet Hip- pocr. inquiens (o) : rdg ymtritts tS xvx > ci irem , X.M ol
7 svoiToi £yp.Qaiv%tn fjJlhKov , jj yivopivis : circa puris generatio - nes ■> dolores , & sehr es magis accidunt , quam pure facio. In curatione omni molimine eo est adnitendum, ut quamprimum abscessus maturetur atque emolliatur, puris deinde cocti exitus promoveatur, tandemque ulcus depuratum consolidetur.
§. XXXV.
\
Scirrhus, ut plurimum inflammationis soboles, quemad- Ldmodum caeteras corporis partes glandulosas, ita quoque in Ventriculum , ob structuram glandulosam, ut observationes docent, saevitiam suam exercere valet, plerumque fatalem post se trahens exitum. Est autem scirrhus tumor durus, indolens, glandulae , cujus origo debetur coagulationi, inspissationi vel exsiccationi succi glandulosi. Licet vero scirrhi Ventriculum occupantis praesentia haud aeque facile ac in externis corporis partibus cognoscatur , cum haec phoenomena modo recensita in sensus non cadant, attamen ex visceris laeta atque turbata functione , aliisque simul concurrentibus signis sive effectibus ad hujus mali praesentiam concludere licebit. Ad hunc morbum
opp riso) Aphorism, 47. Sect. II,

-ts) c rr
oppugnandum, fi scirrhus recens, benignus & quaedam resolutionis spes supersit, conducere poterunt emollientia , & resolventia , ea.ye quae scirrhi materiam attenuare atque incidere valent, si vero malignus fieri inceperit, tunc trullia medela paratur, & sola tunc- anodyna, & motum sedantia conveniunt (p).
§. XXXVI.
Plurima adhuc & infinita fere observantur mala, sive incommoda Ventriculi, ratione diversorum humorum -eque ac ingestorum. Utraque enim dum diversimode corrumpuntur, & a natura sua degenerant, sive qualitate & quantitate peccant, causas evadere possunt appetitus vario modo vel desectu vel excessu depravati, exempli gr. $vo-ogegfas, dvo^tctg, dnoa-nUg , famis auctae, caninae, vel bovinae &c. aliorum inde pendentium morborum fontis, v. gr. ructus & flatus, omnis generis cruditatum , febrium , ardoris, erosionis &c. quibus molestiis mederi possumus, humoris praedbminantis noxiam & depravatam indolem corrigendo & temperando, tonumque ac robur Ventriculi restituendo.
§. XXXVII.
Paucis tandem meminisse sufficiet ipsius quoque Ventriculi vulneris, quod est soluta cohaesio membranaceo - musculosae substantiae, a variis generis instrumentis duris ab extrinsecus vel ab intus, quod rarius, hoc viscus laedentibus, variis subsequen- tibus pro conditione vulneris symptomatibus, v. gr. haemorrhagia , dolore, spasmo, singultu &c. Curatur vulnus auferendo causam vulnerantem, & depurato loco ä particulis heterogeneis,
D - partes
(p) Boeibaay* Aphorifm, pract. $. 49°. 4-

) -« ( 5 ;-
partes separatas uniendo & in fitu naturali retinendo, ratione quoque habita pro re nata symptomatum urgentium, aliarum- que circumstantiarum. Quamvis autem vulnera Ventriculi fernster judicentur periculosa , attamen plurimis constat exemplis r illa non absolute lethalia esse , hujusmodi singularis casus & mirabilis admodum historiae in Actis Anglicanis conscriptae mentionem facit celeberr. van Swieten (q), quam verbotenus coronidis loco hic apponere liceat : Maurus juvenis ( inquit) maturos Musce fruEius decerpit , avide comedit : vitricus ejus ira furens > ut hoc ulcisceretur , cultro magnum vulnus abdomini juvenis infligit 2jf lata plaga Ventriculum fic discindit, ut comesti fruEtus cum impetu per vulnus erumperent. PeraSlo hoc facinore, dum amici, vulnerati insequerentur , senex sibi ipsi Ventriculum fimilifere vulnere lacerat. Post quatuor horas Chirurgus veniens utrique vulnerato Ventricuhm integumenta abdominis discissa consuit, parvo foramine rehElo , ut t puri exituro pateret via. Febre corripiuntur ambo vulnerati, quae, per quatitordecim dies durabat , men- fis circiter spatio juvenis convaluit; senex , fex age fimum cetatis annum agens , magis periclitabatur, £jf tardius curatus fuit. Uter- que tamen , post quindecim ä curato vulnere annos , integra sanitate fruebatur.
(q) Commentar, in Boerhaav. Aphorism.. pract. Tom.I, §, 170.
TANTUM.