z
DISSERTATIO INAUGURALIS MEDICA
D E
AN
MIA.
QUAM
BONO CUM DEO,
EX DECRETO
GRATIOSI MEDICORUM ORDINIS
IN ILLUSTRI RAURACORUM ACADEMIA ,
PRO
SUMMIS IN MEDICINA HONORIBUS ET PRIVILEGIIS DOCTORALIBUS LEGITIME OBTINENDIS,
k PUBLICO ERUDITORUM EXAMINI SUBMITTIT
JOH. HENRICUS ZWICKI,
GLARONENSIS,
AUCTOR.
,'Ad D. s. April. Ann. MDCCLIV.
H. L. jQf S.
BASILEiE, Typis Joh. H
eri , Academiae Typogr.

VIRIS
MAGNIFICO - AMPLISSIMIS, CONSULTISSIMIS,
DOMINO
JOB PETRO ZWICKIO,
INCLYTE GLARONENSIUM REIPUBLICT CONSULARI sive LANDAMMANO MERITISSIMO &c.
DOMINO
IO- MELCHIORI ZWICKIO,
RElPUBLICiE PATRIS SENATORI PRUDENTISS.
DOMINO
BARTHOLOMiEO DE PARAVICIN,
OLIM TRIBUNO MILITARI FORTISSIMO,
NEC NON
PRAEFECTO FRAUENFELDENSI DIGNISSIMO
AVO, PROPATRUIS, AGNATIS, PATRONISQUE SUIS
GRATI ANIMI CULTU , PER OMNE VITE TEMPUS
PROSEQUENDIS.
Hasce Studiorum suorum Primitias submisse D. D t
JOH. HENRICUS ZWICK1US,
AUCTOR.

??9iS \ 6 ) S^S»
^ ^ ^ ^ tW/ ^ ^ ^ yl t, >u. Ak A& AA ^ >vl.
ryt cvi fyi fvi fyi ry> fy~* • fyi • ry^ fy> fyi fyi ry» fy> ry> fy> fy<
c5foc5fo«5fo^fe<3foc5fe •JfecJfeöfocjfeiJi&^cJfe^üföjJfeöfotJfecJte^fecyfe'^focJfe^Jfo^fe
M: M: MWMWMW
W r # ” ^ ^ A 4^
PRAEFATIO.
Q Ui liquidi vitalis sive sanguinis necessitatem in Corpore humano ad functionum in parate & in toto integritatem considerandam considerate perpendit , facile plures per- Ipiciet ^grotationes , qurc ab Inopia ejus sive anaemia exoriuntur. Omnia C. H. fluida ac humida, Chyli parte aliqua excepta , a sanguine fluunt, & per partes quaslibet ob humectationem, nutritionem, secretionem , & excretionem variam, sensum ac motum aliaque inde pendentia distribuuntur. Certa igitur ac naturali opus est quantitate & qualitate sanguinis, ut omnia ista cum solidorum actionibus sicut in sanitate rite procedant. Excelsus ejus aeque ac defectus corpori damnum infert multifarium. De ex- ceflii sive pletora authoi es practici usitatiores , hinc & inde multa habent; de copia sanguinis vero naturali ac debita minori sive anaemia hujusque effecti, bus parcius dicunt. Quamobrem in hanc cogita-
A 2 tiones

m (4) M
tiones meas derivavi, atque Speciminis inaugura- lis loco , penuriam sanguinis cum effectibus & sequelis pro viribus, sequenti ordine exquirere constitui. Primo generalia quasdam de anaemia, hujus- que diversitate exponere , ad ejus effectus dein pau- latim progredi eosque paulo verbosius explanare conabor; subjungam denique nonnulla, quae pro- phylaxin, sive auxilia , quibus isti anteverti possunt, respiciunt. Velit D.T. 0. M. hunc meum laborem Gratia Sua Divina ita secundare, ut in sui Gloriam , proximique salutem cedat. Conatus leviores L. B. ut spero , condonabit, ob aetatem imbe - cillam, notionem & experientiam parcam.
fmii
DISSER-

-L4Z ( s )
DISSERTATIO
INAUGURAL1S MEDICA
ANAEMIA.
§. i.
»1 AnXmia L morbi, quos ea producere solet melius intelligantur, ludet praernit- tere quaedam in genere de ejus Etymologia , definitione , varietate atque causis. Anaemiae vocabulum a Graeco nexa
priv. & «V 06 sanguis derivatur , & 1a- tine hoc exprimitur sanguinis expers ; Unde Anaemia est sanguinis in Corpore vivente penuria, a diversis oborta causis, debilitate , pallore , aliquando etiam febre aliisifue symptomatibus hominem affligens. germanice appellatur, MtMgkldes Bluts,
A z Hinc

••■£42 ( 6 )
Hinc forte dicitur , Ein blut armw SftCWtt , Valde pauper homo ; ob similitudinem, ut videtur ; deficiente enim in Corpore sanguine vires & omnia alia fere desunt, ita in statu fortunae & externo, si quis inopia laborat, omnibus aliis caret, adeoque fiepe bono nutrimento & sanguine, Latiori sensu [anaemia quamcunque sanguinis sive liquidi vitalis magis aut minus boni penuriam denotat, quae actiones in corpore laedit atque varios effectus producit , ut in sequentibus patebit.
§. II.
Cacochymia , quam nonnulli aliquo sensu quoque ad anaemiam referri posse putarunt, ex sententia Practicorum ea est humorum qualitas, quae functiones partium laedit. (i) Variam hanc esse vetres juxta ac recentiores Medici dixere ; id quod Hippocrati Medicorum antiquorum parenti jam notum fuisse ex ejus verbis conjicit Clariss Joh, Philipp. Euselius, quae continentur in lib. de Veter, Med. §. XXIV. atque ita sonant : „ Inest enim corpori „ & amarum , & salsum , & dulce , & acidum , & acer- „ bum & fluidum & alia infinita omnigenas facultates ha- ,> bentia , copiamque ac robur. “ Modo allegatus Vir Clariss in Compendio Pathos. §. XVIII. de Cacochymia ita scribit : „ Tot nempe sunt, quot humorum in Cor- „ pore hospitantium dantur generationes & gradualiter „ differentes acredines , ita ut vix inveniatur Medicus , „ qui omnes tales species , gradualiter differentes delcri- „ bere valeat. „ Utplurimum tamen notante Eodem loco citato , ad quatuor species reducunt Authores, nempe ad amaram , acidam , pituitosam ac serosam ; quas antiquiores Medici biliosam , s cholericam , pituitosam seu phlegmaticam, atrabiliariam s. melancholicam & serosam appellarunt. Porro etiam in benignam & malignam sive putridam dividebant. Sed quis non videt istam quadru-
(i) Boerh. Init. Med. §. 719,

•432 ( 7 ) &*••
plicem distinctionem eandem este cum illa temperamentorum ? De quibus vero plur. edisserere non est propositum nostrum ; hodierni namque Medici aliter longe sentiunt ac judicant in hisce rebus, sicut eorum scripta perhibent.
§. III.
Cacochymiam igitur haud facile Anaemia complecti potest , quum vitium hujus in quantitate , istius autem in qualitate confistat; aliquando tamen occurrit inter effectus Anaemiae, ut luo loco in sequentibus notabimus. Si quis vero diceret, non adesse in Cacochymia tot boni sanguinis partes, quot sanitas requirat , adeoque eam ad Anaemiae species referri posse; respondetur facile , numerum partium sanguinis , ad sanitatem necessarium in corpore non deficere, sed harum particularum forte figuram, soliditatem aut simile quid, uno verbo, qualitatem debitam abesse. Quamobrem hic defectus apud plerosque auctores non anaemiae , verum cacochymiae nomine describitur & explanatur; quam distinctionem a longo tempore receptam etiam sequi voluimus.
§. IV.
Anaemia sensu nimis stricto & vi vocis sumta , quia notat defectum totius massae sanguineae, ideoque mortem, non erit considerationis nostrae. Solliciti tantum erimus de Anaemia » quamdiu vitam & morbum ponit, & hinc varios effectus producit. Insuper tenendum est; nunquam dari totius sanguinis defectum, quia homo extinguitur , antequam omnis sanguis corpore exierit ; quamobrem etiam omnis ad guttulam usque effluere nequit, sed in cadaveribus post mortem plus minus ve relictum deprehenditur. Anaemia autem vitam non destruens, aut non brevi nimis temporis spatio filum ejus abrumpens, varios habet gradus, prout major vel minor liquidi sanguinei
copia

-44Z ( 8 )
copia variis suis ex causis in corpore deficit , & hinc
quoque in effectibus ac circumstantiis Anaemiae varietatem parit haud exiguam , actiones corporis quascunque debilitando vel turbando &c.
§. V.
In /Etiologia plurimae quidem occurrunt anaemias causae internae ac remotae, aeque ac externae & proca- tarcticae , quae tamen referri possunt vel ad haemorrhagiam s. sanguinis effusionem aliquam nimiam : Quemadmodum sunt haemorrhagia vulnerum , narium , gingivarum , vesicae, uteri, aliarumque partium ; fluxus hae- morrhoidalis , mensium , lochiorum , nimius ; vomitus cruentus , dysenteria nimia; Sputum cruentum s. hae- mopthisis excefliv. venaelectiones & scarificationes nimiae ; Omnes igitur causae ejusmodi profusionum sanguinis nimiarum erunt quoque causae anaemiae ; foret nimis longum & etiam superfluum , si vellemus descendere ad quaelibet singularia , & istarum enumerationem prolixam adducere, vel & multis exponere ; an anastomosi, vel diaeresi , vel diapedesi sanguis in variis casibus effundatur ? Quo mihi rectius videtur de hisce sub haemorrhagiae casibus disserere. Aliae causae anaemiae quaerendae in morbis variis acutis atque chronicis, cum evacuatione quadam enormi, aut obstructione vasorum lacteorum, glandularum mesenterii , ductus thoracici , viscerum aliorum , vel & sine manifesta aut apparente obstructione sive infarctu dictarum partium, vel & scirrho : ut in quartana , tertiana diuturna , lenta febri &c. in quibus ob anorexiam insufficiens alimentum non generat sät sanguinis ; vel ingestum alimentum haud ita coquitur ac digeritur , ut inde debita sanguinis copia fieri posset. Quarn- obrem anaemia utplurimum quoque inter reliquias variorum morborum superatorum : ut dysenteriae , leuenterise, hydropis, febrium &c, occurrit. Vel etiam huc spectant
evacua-

evacuationes 5 rejectiones alias nimias: Uti sunt diarrhoea colliquativa , fluxus hepaticus , caeliacus , vomitus perpetuus , sudor nimius, salivatio enormis , diabetes, synovia , ulcera nimis & perpetim manantia &c. vel denique anaemiae causa in nimis diu tolerata fame coniiitit. Omnia igitur, quae holce morbos acutos & chronicos ut causae antecedunt, erunt quoque anaemiae causae paulo remotiores. Harum autem recensione supersedere possumus, quia pertinet ad aetiologiam istorum morborum. Sed exquiramus nunc breviter , quomodo variae hae causae anaemiam inducant. Ratione haemorrhagiae sive effusionis cujuscunque sanguineae nemini non perspicuum est, eo ipso in Corpore anaemiam fieri, quo cruoris copia nimia per aperta vascula effluit. In caeteris ejectionibus supra memoratis, quamvis sanguis purus non egrediatur, ejus tamen partes serosae & aliae ita a reliquis secedunt, ut relicta in Corpore vitalis liquidi copia viribus sustinendis atque conservandis sit impar ; Unde evidens ratio anaemiae ex ejusmodi evacuationibus nimiis ortae. Paulo aliter se res habet in obstructionibus ante dictis & variis morbis chronicis , in quibus nullus, vel non sufficiens aut in ventriculo & intestinis non fatis elaboratus chylus ad sanguinis oceanum delatus, debitam fibrarum ela- sticitatem copiamque requisitam spirituum animalium , pro actionum corporis omnium conservatione producere nequit. (2 ) Haec namque supponunt debitam sanguinis quantitatem in Corpore ; Sed ex chylo nullo, vel insufficiente ista copia generari atque conservari non potest, ergo ne- cesse est oriatur anaemia; quemadmodum etiam in fame diu tolerata accidit. Si autem ab alimentis parum nutrientibus aliquis non fatis chyli atque sanguinis accipiat, simili modo gradum aliquem anaemiae oriri , manifestum est. An aetas decrepita quoque pertineat ad causas anaemiae; Ali- quomodo videtur? Prout nunc harum causarum gradus
B sunt
( ») Vid» Th. Zwing. Th. Prax. Med. p« $ 1.

C 10 )
sunt varii atque diversi, ita quoque anaemiae hujusque effectuum plures & varii sunt gradus , quorum forte leviores in quibusdam casibus minus observantur, ob multa symptomata juncta, quae saepe ex aliis causis atque morbis produci solent. Interim quum hactenus enarratae causae satis frequenter incidant, non possumus non cum quibusdam authoribus statuere, anaemiam frequentiorem esse , quam vulgo cogitatur* (z) In obstructionibus autem memoratis & in fame diuturna non tantum ob defectum chyli , sanguinis inducitur penuria , sed etiam quia in hisce circumstantiis attritiones particularum nutritionis, secretiones & excretiones, alvi puta , urinae , materiae fanctorianae, ac sudoris, muci narium , salivae &c. pergunt, adeoque massam sanguinis perpetim minuunt, & hinc ad anaemiam aliquid quoque conferunt. Memorabilia quaedam exempla hominum fame & anaemia extincto- rum , Excell. Rivinus (4) ex Diemerbroockio recenset: Ejus verba haec sunt: cc Observavit hic in quodam viro, „ qui vitae pertaesus per aliquot septimanarum abstinen- „ tiam se ipsum fame & siti extinxerat, omnes minores „ venas mesaraicas, intercostales, & similes quasi deletas, „ ipsum autem sanquinem adeo paucum fuisse , ut ex ve- „ na cava vix tria cochlearia cruoris effluxerint, aorta „ autem omnino fuit vacua. In altero autem ob diutur- „ nam inappetentiam longa inedia emaciato tandemque „ mortuo venas simul & arterias in tantum inanitas inve- „ nit, ut ex arteria magna nihil, ex vena cava vix duo „ cochlearia sanguinis emanarint. „ Quis vero ausit affirmare , exiguas has sanguinis reliquias sufficere potuisse ad nutritionem totius. Anaemia quae in nonnullis morbis cum acutis, tum chronicis occurrit, ubi neque evidens visceris alicujus obstructio, neque una ex supra memoratis ejectionibus nimiis observatur, nasci videtur vel ab impedita
(;) Vid, Th. Zwingeri Th. Prax. Med, I. c. (4) Differt. XXVIII. de netrutione p. 527.

pedita chyli ac sanguinis generatione , vel a lenta liquidi vitalis consuratione per varios secessus partium ejus, vel ab utraque simul. Exempl. Gr. in Phthisi pulmonali , partes sanguinis partim secedunt & mutantur in pus, parti m sudoribus e corpore ejiciuntur, partim non fatis chyli coquitur, aut in sanguinem vertitur. In omnibus igitur morbis, qui sanguinis copiam nimis minutam habent junctam, sem- per uno vel altero ex dictis, vel non multum dissimili modo hanc produci nobis persuasum habemus. En exemplum aliquod in muliere rustica, annorum aetatis circiter quinquaginta, constitutionis corporis tenerioris, quam vulgo in rustica gente esse solet; quae postquam per aliquod tempus toto corpore male habebat atque debilitatem sentiebat, cum appetitu dejecto aliisque symptomatibus , tandem Nosodochio Tigurino excepta , curaeque Exper. atque Clariss. Dom. Doct. & Archiatri Abeggii, Praeceptoris mei colendilsimi permista fuit, qui multa quidem secundum requisitas indicationes adhibuit remedia , quibus tamen nihil proficiebatur ; pergebant quippe debilitas, siticula , anorexia, febricula, corporis lenta extenuatio &c. Inter haec aegrota aliquando famulis adjuta , cum lectulo surgeret atque passus aliquot gradiretur, sensim in terram procidens e vivis excedebat. Quo audito modo laudatus Vir Experientis, constituit, ad causam morbi mortisque detegendam , cadaver cultro anatomico subjicere. Igitur oportuno tempore & loco ad hoc opus accedebatur , atque abdomine aperto statim in conspectum veniebat scirrhus ventriculi , qui maximam partem orificii superioris sive cardiae occupabat, id- que adeo angustum reddebat, ut vix quicquam cibi transire potuerit, Caeterum corpus valde extenuatum vasaque multum depleta conspiciebantur. Ex quibus nunc cuilibet facile perspicuum esse credimus , quaenam fuerit causa morbi cum anaemia, & mortis ? In hoc enim casu nonne sanguinis penuria a defectu chyli, mors denique a nimis retardato sanguinis , forte & spirituum animalium influxu in cor, cum aegra subito surgeret & incedere vellet, ante
B % lectulo

lectulo satis diu affixa ? in isto autem subitaneo erectionis motu probabiliter sanguis in vena cava & arteriis carotidibus ob vires vasorum debiles , copiamque cruoris nimis minutam ascendere satis cito non potuit, hinc itaque motus vitalis destructus mortem induxit. Causa anaemiae proxima videtur consistere in ipsa ista sanguinis imminutione, quam una, vel altera, velplures ex supra allatis externis ac internis causis producunt, atque hinc etiam nunc simplicem magis, nunc complicatam faciunt anaemiam. Sed progrediamur nunc ad anaemiae phaenomenographiam, sive effectuum ac morborum contemplationem , qui ex ista proficiscuntur.
§. VI.
Anaemia, quamvis aliorum morborum, ut hactenus vidimus , plerumque sit symptoma, nihilominus suos quoque edit plures variosque effectus atque morbos, qui commode dividi possunt in primarios sive eos, qui istam variis ex causis factam statim concomitantur, & secundarios sive alios , qui citius tardiusve primarios istos sequuntur. Ad priores referuntur sanguinis & humorum actio naturali minor in vasa, & quoniam omni actioni, ut in Physica docetur, semper aequalis & contraria est reactio, hinc etiam caeteris paribus erit vasorum actio in sanguinem ac caetera fluida corporis naturali debilior. His autem junguntur circulationes, secretiones, & excretiones magis aut minus turbatae, vel minutae, pro diverso gradu anaemiae atque circumstantiis aliis variis. Quamobrem etiam diversi gradus observantur pulsus debilis, ac parvi, attritus solito minoris & hinc caloris minuti sive frigoris.praecipue in membris extremis sive a corde remotissimis, debilitatis & in magno anaemiae gradu aliquando animi deliquii, vel etiam palpitationis aut potius tremoris cordis, palloris , coctionis & digestionis in primis viis debilioris, transitus humorum perminimas vasorum angustias tardioris, aut impediti,
somno-

-§4Z ( 13 )
somnolentiae aliorumque similium. Ubi tamen probe observandum est, horum effectuum primariorum varietatem, ratione numeri & gradus diversi, in quovis casu nonctan- tum & unice pendere ab anaemia ejusque diverso gradu , verum saepissime etiam aliquid facere symptomata alia , quae ex aliis causis morbum concomitantur , in quo simul anaemia occurrit. Videamus nunc modum , quo hi effectus primarii ab anaemia producuntur.
§. VII.
Ut intelligatur , quomodo in praecedenti paragrapho enumerati effectus ex anaemia oriantur , considerandum est, actionem humorum in vasa , horumque reactionem sive renixum in fluida indeque pendentes circulationes » secretiones & excretiones, quemadmodum in sanitate exercentur , supponere inter alia sanguinis sive liquidi vitalis quantitatem ac qualitatem naturalem. In anaemia non adest copia naturalis sanguinis sed minor §. I. haec autem vasa naturali ac debito modo implere & expandere nequit; hinc etiam vasa ob aequalitatem reactionis supra ex Physicis allegatam minus justo agitant, premunt, pellunt comprimunt , mutant contenta liquida- Nonne ex hisce nunc evidens est ratio pulsus debilis ac parvi ? Consistit enim hic in debili ac parva arteriae dilatatione & contractione, hanc autem praecedit cordis contractio debilis. Elucet porro ex his ratio debilitatis & in magno anaemiae gradu palpitationis cordis & animi deliquii. Frigoris ratio quaerenda est in minore attritu , hujus vero in actione debili solidorum ac fluidorum. Sanguinis copia minuta vascula cutanea minus replens , per eaque minus transparens rationem continet palloris, cujus respectu , si juncta fuerit corporis extenuatio tritum illud valet: Pallor in ore sedet, macies in corpore toto. Neque difficilioris est intellectus ratio secretionum & excretionum turbatarum, vel imminutarum aliorumque effectuum, qui subinde intercurrunt: uti sunt ocu-
B 3 lorum

(
--HZ ( H )
lorum caligo, aurium tinnitus, sensuum torpor, dysorexia, febris &c,
§. VIII.
Ex primariis hisce anaemias effectibus citius, vel tardius, pro vario ejus gradu, varia temperie aegri variisque caeteris circumstantiis, ni ea sanetur, aut mors antecapiat futura phaenomena , sequuntur alia secundaria diversa mala : Uti sunt cacochymia , cachexia , leycophlegmatia , hydrops anasarca , ascites, alia. In anaemia fluida corporis nimis imminuta minori vi agunt in vasa i -haec similiter agunt in ista , ita ut minus coquantur, subigantur, elaborentur , mutentur. Igitur ex chylo forte minus perfecto, ob debilem quoque organorum chylopoiiticorum functionem sanguis quantitate ac qualitate bonus semper generari nequit , sed paulatim accumulantur partes serosae, viscidae, lentae, acres , quae facile hinc & inde subsistunt, sicque stagnationibus , obstructionibus & morbis paulo ante dictis originem praebent. Conferre quoque videntur, ad horum productionem secretiones & excretiones turbatae aut imminutae §. Vll. Si quis hac in re desideret Authorita- tem ac observationes aliorum; En locum ex Celeberr. Th. Zwingeri Theatr. prax. med. pag. 51. ubi haec verba leguntur : " Etenim sanguinis defectum subsequi solent „ utplurimum , cachexia , cacochymia , apepsia, hydrops „ aliive morbi non contemnendi. „ Huc etiam trahi potest quod in Cei. Fridr. Hoffmanni Opuscul. pathologico- practic. dissertat. II. de salium morbosorum generatione in corpore humano pag. 34. occurrit, ubi Auctor sequentia habet : " deinceps verissime monet Hippocrates de „ prisc. med. non modo ex plenitudine , sed etiam ex „ inanitione gravia ori vi mala , estque ex iis praecipuum „ magna iuccorum impuritas. „ Eadem quoque confirmat experientia quotidiana. Nonne frequenter admodum unam , aut alteram ex supra recensitis ejectionibus nimiis
cum

-echZ ( 15 )
cum anaemia sequitur cachexia , quae secundum Celeberr. Frid. Hoffmannum gradu tantum differt a cacochymia ; & ex ea sensim aucta tandem leycophlegmatia & hydrops ? Nonne hic sepe.Phthisi, icorbuto aliisque morbis chronicis supervenit in fine , antequam aegri mortem oppetant? In lytus Boerhaavius inter causas cachexiae & hydropis, evacuationes habet nimias, praecipue sanguinis arteriosi. Talis igitur liquidi vitalis nimia profusio, quia sine aliis intervenientibus anaemiam producit , quam dein sequuntur cachexia & hydrops ; suo sensu tanquam istius effectus considerari possunt hi morbi. Coctionis defectum sive apepsiam Celeberr. Zwingerus, ut supra vidimus, quoque ad effectus anaemiae retulit. Ejus autem ratio videtur in debilitate actionum &c. posita esse, de qua antea jam egimus. Tabi sive extenuationi corporis anaemia ansam praebere potest, partim ob inopiam particularum nutrientium , partim etiam ob minus debitum motum & applicationem earundem ad loca requisita , quia in anaemia actio vasorum in fluida , horumque motus per ista minuuntur , turbantur &c. Istud autem probe tenendum est, non omnem sanguinis penuriam statim , aut semper corporis consumtionem post se trahere , id quod de caeteris anaemiae effectibus nonnullis, primariis aeque ac secundariis quoque statuendum est. Polypus cordis vasorumque majorum nunc etiam se offert tanquam morbus anaemiae originem debens. Producitur hic secundum Galenum a crassis lentisque humoribus. Alii dicunt a humoribus vifcidis & gelatinosis nasci, (i) Celeb. Frideric. Hoffmannus (2) de origine ejus inter alia haec habet : M Verum enimvero non minus sanguinis abundantia , „ quam magna ejus inopia ad obstructiones & concre- „ tiones polyposas viam pandit facillimam. Hinc mihi „ a magnis crebriusque repetitis haemorrhagiis sepifsi-
(1) Vid. Eysel Patholog, special. §. LXXX 1 IX. Harder. apiar. observ, LVI. Schol.
(2) Med. Rational, syft. Tom. IV. P. IV. Cap. X.

"HDZ ( 16 )
„ me morbos ex polypis ortos advertere licuit ; dum „ enim fibrae , ob nimiam distensionem laxiores porique „ redditi sunt ampliores ; omnis generis craiTi visci- „ dique humores transmittuntur , qui polypis progignen- „ dis apprime existunt idonei. „ Clariis. Joh. Oosterdyk Schacht in lnstit. Medie Pract (3.) de productione Polypi ita loquitur : “ Quum vero illa intima miscela imprimis „ tollatur quiete & stagnatione sanguinis , evidens est „ omne id , quod efficit, ut sanguis in corde stagnare „ & quiescere cogatur , cordis polypum producturum es- „ se. „ Et ita alii quoque hanc rem fere simili modo explicant. In Anaemia igitur hoc modo polypum fieri existimamus : ob cruoris copiam valde imminutam vala & cor non ita agunt suis contractionibus in sanguinem , sicut ad hujus motum & propulsionem naturalem ac debitam requiritur ; facile hinc in corde , vel majoribus hujus vasis particulae admotum ineptiores, concrescibiles alicubi lateri adglutinatae , & paulatim novis accedentibus quoad numerum auctae , tandem concrescentes in massam nunc majorem, nunc minorem sanguineo-serosam polypum constituunt varium ; Qui eo facilius nasci videtur, quo major est anaemiae gradus , vel & quo plures causae concurrunt , de quibus agere hic non est nostri instituti. Parum discrepant , quae apud Celeb. Fridr. Hoffmannum (4) de hac re extant, & ita sonant: cc Impeditior sanguinis „ per vasa progressus ad polyporum generationem multum „ contribuit , nam a sanguine intra vasa subsistente ejus „ fluidae partes perquam facile secedunt, unde fit , ut „ solidae & crassiores procedente tempore concrescant & „ firmius coagmententur. „ Si febrim anaemia junctam habet , & eapropter sit quaestio ; an ex ea tanquam effectus nascatur ? Observandum hic est , istam per se non. statim omnem sanguinis penurium sequi, hujusque effectum constituere, sed aliis intervenientibus quandoque accedere,
(?) Cap. IX. §. IX.
(4) Tom. II. Cap, III. de motuum, microcos. leg. §. XXII,

--DZ ( i7 )
cedere, vel etiam ex aliis causis generari & cum exteris symptomatibus anaemiam dein concomitari. Ex hisce commemoratis anaemiae effectibus si non omnibus , .saltem praecipuis, aut frequentioribus , alia plura saepe inducuntur phaenomena , antequam mors sequatur, quae ultimus est eius effectus.
§. I X.
Ex hactenus traditis atque breviter explanatis causis & effectibus anaemiae , diagnosis, prognosis atque indicationes curatoriae facile cognoscuntur. In diagnosi enim signa nobis praebent anaemiae praesentis , haemorrhagia quaedam insignis, vel una ex exteris supra memoratis ejectionibus sive evacuationibus nimiis prxgressa, debilitas omnium corporis partium, sive ut Celeberr.Th. Zwingerushabet (i.) virium defectus sine ullo alio praesente morbo, quando scilicet anaemia ab alio morbo fere sola relicta est; & quia in debilitate proficiscitur quoque ineptitudo aut segnities ad motum corporis , & membrorum , hanc etiam signis diagnosticis adicribere possumus cum pallore imprimis faciei, somnolentia , venis cutaneis collapsis aut minoribus quam in statu naturali esse solent, pulsu debili ac parvo , alimenti inopia , ut apud pauperes , prxeipue tempore annonae caritatis, anorexia perpetua; quibus reliqui antea expositi effectus addi possunt. Quo plura horum signorum in dato aliquo casu concurrunt, eo evidentior & magis certa est diagnosis. Ni enim prxgressa & manifesta fuerit una ex dictis ejectionibus , aut obstructio viarum lactis, aut visceris alicujus cum diuturno cibi fastidio , vix ac ne vix quidem signum pathognomonicum quisquam discernere poterit ; enumeratorum namque effectuum quosvis & ex aliis quoque causis nasci, & alios atque alios morbos comitari posse quotidie observamus,
C §. X.
( 1 1 L.OC' üipr. cit.

08 )
§. X,
In prognosi si quis de anaemiae exitu rite judicare velit , varium ortum ejus atque gradum cum omnibus circumstantiis probe examinare debet. Anaemia ex morbo aliquo diuturno ac insanabili orta caeteris paribus quoque est insanabilis. Anaemiae gradus insignis , in corpore minus salubri a graviori quadam causa vel morbo factus, valde periculosus est. Anaemia insignis cum frequenti lypothi- mia, aut diutius durante fere lethalis. Anaemia ex haemorrhagia quadam non lethali, in corpore caeterum salubri, vel a morbo quodam cessante relicta sine aliis malis, non est periculosa, sed pro variis circumstantiis nunc citius, nunc tardius fanari se sinit. In quolibet igitur casu anaemiae ex praegressis ac praesentibus rite inter se comparatis signa eruuntur prognostica debitaque cognoscuntur praesagia.
§. XI.
In curatione anaemiae unica fere est indicatio , nempe vitalis, cui satisfaciendum est; hac enim viribus vitae prospicitur ; In anaemia autem hae sunt imminutae ob sanguinis penuriam ; erunt igitur augendae restitutione debite liquidi vitalis copiae. Hanc restituunt optima quaeque alimenta & potulenta. Solo itaque fere indigemus fonte diaetetico , quia auxilia reliquorum non nutriunt ; penitus tamen non rejicimus corroborantia atque confirmantia, ex fonte pharmaceutico* Sed multa opus hic est distinctione atque selectu propter varias anaemiae causas ; diver- sasque circumstantias, ratione aetatis, idiofyncrasiae , regionis , constitutionis, gradus morbi diversi aliorumque similium.
§. XII.

§. XII.
Quod si itaque anaemia a sanguinis aliqua nimia profusione orta fuerit; praeter quietem animi & corporis , in loco quodam salubri, aeris temperati, pro cibo commendamus juscula carnis vitul. gallinar. junior, cum ge- latina rasur. ebor. &c.c. juscula farinae, avenae., vel cum semine gramin. Manns cocta , aut cum oryza, aut hordeo; juscula lactea cum ovis sorbilibus, erem. lact. cum album. ovi amygdalis & saccharo, vel lac cum ovis & farina coct. quae apud nos gennan. appellantur KachelMÜßletN, Sei- denmüßlein , Blattenmüßlein &c. Juscula lactea cum fuc- colata Indorum, vel cum aqua & vitell. ovi. Radices pastinaca junior, fcorzoner. cinara fructus vel cum jusculis. vel aliis ita coct. ut facilis sint digestionis , & multa nu- tritionis; simili modo carnes juniores vitul. caprili, agn. reliqu. animal. & volucr. domestic. probe concils. ac con- trit. locum habent. Interponi poliunt his gelatina ex fructibus horreis melioris nota, aut ipsi fructus cocti: Uti sunt poma Borstorfiana , Renette , Cydonia &c. cum his panis optime fermentat, aut bis coctus concedi potest per fe & in jusculis variis. Pro potu conducit ptisana ex rasur. Ebor. c. c. pass. minor. & herb. scolopendr. vel fani- cul. & Cort, Citr. aut decoct. hordei vel & aqua fontana optim. cum tantillo vini mitioris coct. & sacchari frustulo; aut etiam , ubi neque adest febris , neque metus recidiv. hamorrhag. subinde haustulus vini alicujus generosi , vel similis cerevifia. Ex fonte pharmaceutico , ni febris , aut major anamia gradus cum animi deliquio , aut aliud quid urgeat , parum aut nihil requiritur. Sed agroti raro contenti solis diateticis, pharmaceutica quoque desiderant. Quam obrem facile gratiora nonnulla analeptica Julapia, vel Emulsiones, vel Tincturas & Mixturas tanquam formulas magis acceptas prascribere poflumus feq. in mod.
C 2 «. Agu

#. Aqu. Borrag. ceras, nigr. äa. unc. v. Plantag. une. duas Syrup. papav. errat. Cydon, äa. unc. I. m. d. ad vitr. ut singul. bihorio aliquot unciae hauriantur. Pro E- mulsione fern. melon. cucum, papav. alb. amygd. dulc. rec, excorU vel ubi recent. nuci, pinei haberi possunt äa. Drachm. ss aqu. Bugloss. Borrag. äa. unc. iv. Ros. unc. sem. FI. Til. unc. I. F. L. a. Emuls. coi. add. Syr. de Symph. Fern. Capill. vener. aal unc Sem. Spiritus nitr. dulc. gtt. x. m. d. ad vitr. ut quavis hora aliquot unc. bibantur. Pro Tinctura , Flor. viol. borrag. rosar. rubr. äa. p. ii. Tustic. pug. sem. aqu. ceras, nigr. lactuc. aa, q. s. ut fiat 1. a Tinct. unc. Vi. cui add. syr. Papav. errat unc. fern. Ess. dulc. hallens. fimpl. scrup. L aqu. naph. drach. I. m. S d.fad vitr. ut aeger omni bihorio capiat aliquot cochlearia plena. Ipsa Essent. Hallens. fimpl. etiam in multis casibus singul. vi. vel viii horis ad gtt. XX. aut XXV. cum aqu. fi. Til. vel Borrag. aut alio simili convenienti vehiculo tuto concedi potest. Hujus virtutis & effectus pluri- rfia alia dantur , quae pro re nata praescribi possunt & in anaemia a reliquis nimiis evacuationibus orta , modo quis observet E. G. lacticinia & Juscula carnea pura vel & cancrorum fluviat. In anaemia a diarrhaea , aut vomitu , vel hisce adhuc praesentibus non aeque conducere ac in aliis casibus ; similiter in anaemia cum praesente jam cachexia, leycophlematia vel & hydrope , lac & lacticinia non proficua esse; & sic porro- In anaemiae casu ab obstructione quadam aut scirrho , cum anorexia perpetua , vel etiam cum polypo , ex supra comendatis, tam diaeteticis, quam pharmaceuticis horumque aliis similibus , ea sunt eligenda'& adhibenda , quae non adstringunt, sed potius aperiunt & resolvunt. Anaemia ex diu tolerata fame alia non exigit, Extus in quibusdam casibus forte aliquid faciunt quoque cnemata , & fomenta nutrientia. In Lipo- thymia excitantia spirituosa , naribus, temporibus, cordis
regio-

-N2 C 2i ) 5LZ-"
regioni applicata. Omnia autem hLc & plura alia similis virtutis in sananda anaemia , studio brevitatis hic omissa, in quavis regione & quovis casu a prudenti Medico ad cu- juslibet aegrotantis aetatem , sexum , temperiem , consuetudinem , morbi circumstantias &c. ita accommodari solent, ut non solum anaemiae respectu optime, quantum fieri potest , cedere queant, sed & morbis , a quibus anaemia producta, vel quibuscum conjuncta est , contraria sint: Illud enim monente Celso ignorare non oportet, quod non omnibus aegris eadem auxilia conveniant. E. G. Rusticus paucioribus minusque subtilibus & alimentis & medicamentis contentus est. Infans , puer & puella a- dultis caeteris paribus exigunt pauciora ac subtiliora , sed brevioribus fere temporis intervallis propinanda. Maximi etiam momenti est , quaevis alimenta , potulenta ac medicamina opportuno exhibere semper tempore. Quamvis enim haec regula generalis sit , ac in omnium aliorum morborum curationibus locum habeat , hic tamen imprimis est ob debilitatem corporis observanda. Anaemiam antevertimus, curatione & ablatione eorum morborum , a quibus eam proficisci supra vidimus. Ultra nunCj progredi animus non est.
FINIS.
Comme

--4Z ( 22 )
wiUiHWHJJ.V tmjCNWcHücJ.WJItJvyiUUlt? >JWCJIt3DKjDIüJJiÖ yjt$
/O^ Aa^wnaa /0^ /0 s aa >o^ /wC /2\ /n\ /2^ /Ax XV /Av /A\ yA\ X*v/A\*
UUUUVUUUUUUUUU:U:UUUUUUMWA^
2. ©;
Omme un Arbre , qui vit de l’humeur qu’il attire ,
\^ Meurt, quand ii est sevre de ce suc nourissant ;
Ainsi , destitue de Chiles & de Sang ,
Bientot le Corps humain d’epuissement expire.
G G G
Sola Satis Nomen , Zwicki , tua scripta decorant, Ullo nec plausu mascula virtus eget;
At si Musa silet nunc, Laudis nescia : sunto Effusa, ex imo pectore , vota , meo.
Queis si flectuntur superi , manante per artus , Purpureo semper sanguine , sanus eris.
Pauca hxc ,
Uobilijfimo Dti, Respondenti , !
Fautori, Amico
/Esitfnatiffimo
in perpetuum ßncera Amicitia Teßimonium , gratulabundus t appendebat.
D. C. E. BERDOT, Montisbelgardenfis
Medie, ac Chirurg, artium Cultor.

Ä-M»P

VV'."Ak>