RED ENERO nd
VNIVERSAE. MEDICINAE
Pér. IOA4NINEM: RIOLANF M; Parifienfeus Medicum.
BASILEZE, Per. CoNRADVM: WALDKIRCH;; ImpenfisLvpovicr. REG1s;.
sm EO
-€Io: Io cL. laci Elaaenbach. $
^
J oOt$.

«rt th,
|BASILBENSIS! * LJ 2 me v»? -—- m Rm
[e

MEDICINAZ
QVID MEDICINA; quothabeat partes.
mj IPPOCRATES libro. dà A flatibus definit medicinam; Z. adiectionem neceffariovui. ? detratlionem inutili: qua: 3e definitione duo precipta& prima Medici officia includit, Morbi enim: aut ab inanitione,autAvepletione. Priores: curanttr adüitione;pofleriores detrattione; Galenus in arte parua. fequutus Herophilis: definit medicinam fcientiam(alubriumjin-falubrium, éd ueutrorum, qua definitione: cum materia(ubiecta medicina primas C^
pracipuas partes cüprebendit: fcientia enit: A 2

4. PHYSIOL0GIA.: falubiium opis nominatur, in falubrim fé tbeoriaim fbettes, mmtoAeyia, fi praxim, seg adn nuncupatur.Salubre vero, m[alubre e neutrum dicuntur tribusmodis,vt cora pun vtcaufa;& vt feguum: falubre corpus dicitur,quod fruitur fanitate: Salubris caua. fé» qua fauitatem efficit; aut conferat: falubre fignum, quod fanitatem prafenteun: démonflrat, infalubre.corpus quod morbo: zenctur. Infalubri cauaqua morbum effi cit, infalubre freni quod morbi fpeciem e spagnitudinemindicat ,veleiufdem euentüs: premoflrat. Pridis 3]ossásuo»: pofferitis exo«gásuo» appellatur, neutri corpus decidena. tie dicitur, quod no efl pevfecià fanum,nec- dim tamen agrotat: Cin enim fanitas a--| élionttiintegritate cognofcatur:morbus a- é£Hone aliqua manifefl? afa, c» inter vtriique extremum magna fit latitudo,cium quis: declinat ab actionum integritate Cv iam a-. liqua aciio incipit ledi, ueuter ex decidena. f tia nlicupatur y vt ciun primum quis amor--) b vefargit, neuter centtalefcentia: caufa mentre(ant buius, ita loquar, neutralitatis-| eficien-

fecundi Battirs
PhHvsroroclía, 5
«eficientes, frena neutra eiufdem demiflras
tiua. Sauitatem ejciuat Dona temperie
artium fiilarium, C» legitima ra. tio inflrumentorum, candem con[evuat[ey Yerum mon naturalium moderati vfus
dM Nr
lubria fig dgima fimt. actionum integri petvia in exevesientu, e affcdus f n it, vt viuidis corporis£0lor; iu quibus explicgntla tota vicon ver[atur. Quewatiodufresgo víain corporum. infalubrium cau farum c figaorum expli-'
catione: 9eggrdcis, patbologia inflructus, apponit anotbis accommodata Vemedia tag, tribus primis differentis concludit: dieta,
chirurgia,& phbarmacia:vnde-mate funt tres partes thevapeutica, duaietice, chirurgite C pharmaceutice, quas quidem media - cité partes commeinoratas qui explicarit, yniuer fam medicinam ab foluerit.-Definiri
etiam folet medicina, avs fanitatis eran da ,veflituenda aut à morbis praferuanda. Superior definitio efl defumpta à(ubiecko, becvero à fine vtriufque conunclienereddetur perfectior hoc udo, Medicina eft ars 4 3
*

£| PHYSIOLOGIA qua fanis(anitatem conferuat, agri vefH-— zuit, neutvos à morbis preferuat: vulgaris eft, d ad docendum magis accominodata ' definitio:Medicina eff fcientia rerumnatuvalium ,non naturalium Cr coutra natura: fuperiores praxim potiiis[petant, bec verà &heoriam.Res naturales dicutur, quenatuTamuofiram conflituunt, contra naturam qu« eandem deftruupt, non naturales funt anedie e indifferentes JGonflituit vero na auram noftra elementa, temperamenta,bus 3nores,[piritus,partes, facultates et funttiones, Proinde funt feptem ves naturales, quavum fcidtia pbyfiologia nominatur,feu pare aicularis bominis pbyfica prout(amus efl aut «eger,vbi euim definit pby ficus incipit medicus. Hanc phyfici corporis particulam fufcipit minutiis explicaudam, bomo eff fubiedum redudlionis, quecunque à medico de anineralibus plantis& animalibus confideTantur ad bominemvelutadfi-—— nemveferuntur.
PHYSIO

D? iti
i4
í ;
—
PuvsrorLoGrAe E PHYSIOLOGIG Sed. Carvr L. Vtelementum à principio differat. Y y mncipium differt ab elemento: Prim quàd elementum fit corporeum,principium incorporeum, Secundo quod princia. pia falavatione comprebenduntur, elementa fentiuntuv, quandoquidem(ua qualitas tetallum ajficiunt,ignis calore:ate, fi Galene C» Stoicis creditur, frigore Aqua, bumovésterva ficcitate,duritie.Tertio quod principia fint prima c immediata.elementa ex primis compofita. Cüflant enim materia de forma.Proinde quarenti ctr medicus negle-&ü primis natura principis vniuer(um artis corpus exordiatur ab elemetis ,vefpodendum eft,medici ejfe fenfualem phyficu:Elementa verà,vt eft in libris celi effe fenfibilia grincipia: materia c forma intelletibilia: Adde quid fubalternatur medicina phyfi£&, quia, vt dixi corporis naturalis viticam particulam minutius fufcipit explicanda, A. 4

3 Puysroroctia Ae conciufiones pbyfica funt principiatue- dicine: Atqui non efl equum artis fuperiori ^e inferioris. cadem effe principia perequée prima. Ergo eongeooyio, dottrina de elemttis, eft phyfiologia,atq,ob id vniuer fe medicina primum fundamenti:vidiculum enim Jit quarere que infunt bomini; prater natuTam ignoratis js que illiinfunt fecundum -BAttrati. Quidfir Elementum. :CAp. II. al, Lementum definitur in genere, miniIE pars eius cuite efl elementum, frc.' élttera funt orationtum elementa; quo geuezz4li fignificato Artfloteles initio de-Celo «appellat celum elementum: Sunt enim -quing, prime& fimpliciffima partes mun -di,celum;ienisatr.aqua, C terra: fpeciatits 2tnedicis definitur, minima pars mixsiizelementa duobus nodis confideranttr, prout fuat pavtesanundi: Aut quatenus mi» xxtl, funt partesstiittidi, qua vatione fent sgrattia aut etia» barum fiquidem qualita. itu cafa certum fitum(e ordimem obtiz ent

1 T
li it f[«
-T4 COhtigua: a?r,Aqtia leutor.igni: -graue vbique eft graue c undi trum defcendit: Abfoluté leue eft v
PHvsrerootra.$ nét in vniuer[o. Terra quia abolut? grauir, mtm occupat. 19nis, quia abfolute leuis, in fublimi vefidet, aér c aqua vt comparaté
grauia funt e leuia, fic medium locus
fertita fant, aqua, grauior aére, graui tertbfolutà td cta que lese, c ex quacunque mundi parte euolat in faperum.At comparat? grauia ey leuia nos funt vbique talia. Aqua entm comparet
terre eft leuis, in citsó, regione tali boc figno deprehenditur, quód naturaliter tam alte afcendat, quam profunda fuit eit fcaturigo, der comparatus igni eft grauis, in eique regione per bypotbefim violentia conflitutus, defcenderet ad(uum C nattta valem locum: alioquin peruerteretur ordo vniuerfi, comparatus verb aqua C tevra eft leuis, talisá, in eorum vegione mami feft deprebenditur, nam vefica plene atre fuftinent in aquis grauiffunum pondus. Hac confideratio plane eft pbyfica: Sunt vero partes inixti praut funt calida, frigida, bttA 5

fo PuysrorocriAa. anida aut ficca: naim funt partes smixtorum. pracedente mixtione, mi(centur pracedenze alteratione, alterantur actione c pergeffione mutuaagnunt viciffim et repatiuntur, on gratitate, aut leuitate, qua funt gateviales, C inefficaces qualitates, fed calore, frigore ,bumore C ficcitate, que funt formales et enevgitice, quamuis pofferiores due prioribus comparate patibiles nuncupentur, Ergo do.-^ à medicis definittr ele-snentum, minima et fimpliciffima pars misetorum, fi maus corpus fuuplex ex quo pri sudum mixta conflituuntur. Quód quatuor fint elementa. Caprvr III. j Riffoteles duobus argumgtis demonD A frat quatuor effe elementa, primo quód vnum fit fiaplex corpus abfolute grase;alteri abfolut? leue, duo interiecta comparate grauia, et leuia: fecundo, quod funt quatuor qualitates prime, calor, frigus bu3nor.ficcitas, fuis actionibus fatis manifefla: que cim fint accidentia inprimis fubiedis - exiflant ueceffe eft. Atqui nz refert fi primit calidum

PursroroGia 14 calidum dixeris an ignem, primum frigidié an aquam, primum bumidum an aerem, primum ficcum an terram, Cogunte enin propter ignorationem verarum C» e[fentialium formarum, elementa bis primi qualitatibus definire:quereti enim quid fit ignis, vefpondendumeft, primum calidum,at fi dicas corpus fimplex ex calore c primo calovis(ubieilo conflatum. Quid aqua? primum ffigidum:quid acr?primum bumidum:quid terra? primum ficcum. Sunt igitur quatuor elementa,que, iuquit Galenus, mediorum. inflituto accommodatiàs cen[uenit Hippoo. crates quatuov primarum qualitatum cone cretis nominibus appellare calidum, frigia dum, humidum, fictum: primus enim me dici labor debet effe in ipfarum caufarum effeBlis dignofcendis, vt calorem cogeve bomogenea, fepavare heterogenea. Frigu veo vo tam beterogenea quam bomogenta: 64« lorem moderati generare Cv vuuentia confeuuate immoderatum corrumpere, vere, calerem temperatum varejacere, coquere, velaxare: Yumnoderatum den[ave, aftringeA é:

332 Pnuvsiorocria. -ve,affave C» catera qua explicauit Arifl.par dim in libris deortu, partim quarto Meteorim.Diffafius veró Galenus primis quiug, libris fiuplicium.
:"Deprimo Cálido.'Ca». IIIT.
Al Agna contentione de primo calido MEZ»placet Platoni é Aftvo-logis effe cwltm ,quia fit fons omnis calois, foluid, tepor fablunarium omnium ftt - opifex Aguis elementaris fine ueceffitate vi-detur in fcbolas phyficorum introdudhus:| Seque enim videtur, vt catera elementa, -eque vlla actione fe prodit| Apud Platomem funt tres fbecies, ignis, lux, flamma, c pruna: lux efl ignis lucens non vrens, Pru214, igit vrens mon lucens. Flamma luceus € vreus-Prima differentia ad celum perti net, pofleriores dua, ad ignem artificialemz 3149, fruftra videtur inue&us Ygnis elemen dari verumtamen Arifloteles negat celum -«u effe calidum quia baberet contrarium figu a quo paterettr tandem C corrum- gperetur.cm celo nibil repugnet nifi priua: tite,.

Puvsrorocia 43 xtine,vt tenebra luci: energiticsis, fett, vt loquitur D.Tbom.caufaliter,calefacit, vt cos .H0n acttta actiits vi enim fua c» motu calo| YE excitat, Atqui primum calidum quales
cung, illud fit ,oportet re ipfa effe calidum,
yt fit caloris aciroy Bocleiv. Ergo coelum non
- efl primum calidum wnultó minus fammus
-& aduflus aer, quia ex accidenti tantiim C fecitdario eiufmodi efl: veliquum ef igitur,
-yt conflituatur ignis elementari primum calidum. Accedit quód leuifümum c» talidifanum,re& fubiedto faut vuum.| Atqui
| celum non eft leue,quia naturaliter snouetur in orbem,uon motuvétlo: leue aute defi nitur quod[onte inouetur farum. 1enisi, gitur elementavis,vt leuiffimus ita calidifitmus,cur ergo non calefacit? propterraritatem materia: nam calor quo deufiori fubie&o inbavet,eo magis calefacit. Qua quidem caufa non videtur: Aftva proptev denfitatem funt confpicua. Reliquum celum propter varitatem C per[picuitatem eft inajpediabile. Defcendítne continenter ignis de fua Jpharaad generationem mixtorum? non eii
Ü "

14 PursiortoGlA. ueceffe,quia elementa funt confu fa: in terv vifceribus infunt aer, ignis C aqua, qua "celeflis calor contemperat ad. generationem mixtórum ,vtitur igne elementari, vt materia, ipfe mifcet, fed non mifcetur, neque fit pars mixti, alioquin celum, vt esl in prouerbio terra vniretur, immortale caduco. Hoc invittentibusmanifeflum est, viuunt enit omnia beneficio caloris celestis, cuius priuatione imorititur. Pyretbrum teus peramento igneum viuit ,son illo fummo, fed moderato caleve.. Dua fant prima pattes mundi, celum e» elementa, vt bominis anima& corpus:celum eft inflar forma, elementa materia, agente calo patientibus quatuor elementis, fiunt bic omnia Sol babetrationem opificis, quatuor elementa ma terie. At efficiens efl extra materia cr forsua intra(ubiectum, efficiens eft caufa exo terna, materia C forma interna, eleAnenta quatuor,ad materiam pertinent.
De

Puvsrorzocria, IT De primo frigido,primo humido, primoficco. Ca». V.
h E primo frigido certant Stoici cum : Peripateticis, placet Stoicis aerem effe priynum frigidum, quia famm? vejrigeTat. Aqua enim non fuo, fed ambientis frigore congel«tur ,cui fententie fauet Galenus: veruntamen busnidum aevium,vt oleit, Jrigore denfatur quidem, non congelatums tantum abefl,vt a& fit congelationis caufa, homogeneum enim bumidum potiiis quam beterogeneii, aéveum potius quàm aqueum. €ongelavet: preterea natura non folet contrarium contvario tingere, fed medium aliquodinterjcere, Atqui aer igni calidiffimo eff contiguus,non eff igitur frigidifimus:faneyt inter fcfe facilà mutarentur element4,4d generationem mixtorum C con[erua tionem vniuerfi,(ymbole qualitatis conuenire debent ignis calidifumus efl, aer calidus,aqua frigidiffimasterra frigida. A buanidiffunus,aqua bumida: frigidiffimum c vemiffe calidi in eodem primo fubiecto fub. Jiftéve non eft verifimile: Ita, prestat cum

16 PuvsioroGtrAa. Peripateticis aquam primum frigidum, 46s. vem primum bumidam nunctupare,eió, opia nioni debeut medici imprimis acquiefceze, quiarerum veritatem fenfuum fide c effe&is folent explorare. Atqui mixta in quibus aqua dominatur ,vt papauer, cicuta, tatio dragora. Denique uarcotica, fumme refria gerant: bumida aeria(in quorum mixtione vicit aey) vt óleum c» oleofa omnta imaxi78e oimmiuta bumettant: nata vnica olei gut ta fi veflis perfundatur, maxima fui parte €entaminabitur: illa inquam non reffigevant, fed calefaciunt potiw: fit igitur boc cit Arislot.conflitutum:Aerem effe primum bu Aidum,aquam primum fricidii:non efl pratereunda quastio: An frieus fit qualitas poJitiua, Aristoteles enim paffim illud appellat pritationem caloris, re[bondeo quod docetur nono metapbyfica, in omni oppofítioe duo reperiri extrema, quorum vaum al« veri comparatum babet vationem prinatiostisalterum babitu. Namimperfediu eft inflar priuationis, alterum forme, fic maBut boui, nigrum albi, jrigidum calidi, fic-Cum

"IPHYSIOLOGIA."7
«eum bumidi priuatio est: coparaté inquam N s: 5
son abfolute. Frigus enim atlionem babet
fenfibus tam manifeflam, vt fhupidus fit qui
- illud abfolutà priuationem effe defenderit, uiihiló, éffe preter imbecillum calorem affevuerits fic ficcitas bumori comparata eff pri uatio. Neq, dubium efl reficcari mixta vel frigore, buimorem excludente comprimendo,vel caloré bumiditatem vefoluente, funt
tamen quàmplurima non reficeata, fed na« tura, feu prima fus conjlitutione ficca; vt
. lapides, bolus;arimena,terra figilata,in quibus mauifeff terza dominatus vnde conj- eitur terram effe primum ficcum. . An duz qualitates fint fumme in fingulis elemen. Cap. VI. Anc Galeni fententiam medici quis dam contra peripateticos duobus argumentis propugnant, primo quod fi,exempli gratia, ignis effet calidifumus d renifte ficcus, dari po[fet calidiffesno caliduts: terra enim ficciffima contaciu augeretur ignis fic
citas, Nam vt Auerroes loquitur, ficettas est

38 PuysrorodrA. ima calori fieret igitur ignis femetipfo ca» didior. Secundo quód omnia effent mixta, nibil fimplex; cium euim vemifüio accidat germifliene contrarij, fi ficcitas effet vemiffa in igne, ab bumore illam vetufam effe os porteret: que cim fint. abfurda, concludant iguem effe calidifimmm fimul c ficeiffumum terram frigidifunam e» ficaifüiman, Gr itadeinceps.. At vnicum esl abfouté ficum, vum prim per fe humidam, quia vnius prime qualitatis, non poffunt efft duo fübiecta equà prima, primum ficcum, aut bumidum. non refert fi abfolutà bumidum aut ficcum, bumidifimum vel ficaffimum appellaris: non funt igitur duo dficciffima, terra d» ignis neque duo bumidiffumaaér C aqua: preterea accefrit qualitati fumme fecunda vemiffa, duabus catt His, primum ,vt prima atlioneim intendat, fic calor augetur acceftoue ficcitatis, fecunda vt adiutet tranfinutationem elemen torum c facilitet: Atqui fi effet ignis calidiffimus c ficciffimus, azr calidiffimus cte dumidifimus, diffeilis, quinetiam impoffibilis

PRYSsIOLOGIA: 39 Jibilih propemodum effet vnius in alterum tranfinutatio, quia non antütatur contravium vnum is alterum mifi per medium, facileá, inter fe tran mutantur, qua qualitas tis alicuiis(ymbolo confentiunt:fauendum igitur potius Arifloteli ignia, dicendus ta» lidifemus,remiffe ficew.. Aer bumidiffimuws remif? calidus, aqua frigidiftima, vemif bumida,terraficciffmaveniffe frigida. Neque neceffe eft remitti qualitatem fecundain à fito contrario ciim talis infit à natura propter cau(as ditias. A quo& quomodo fiar miftio. Cap. VII. (CY cribit Arifoteles Deum de induilria füblunarem mundit proxim£ celo consunxiffe, quo facilius ab illovegererur. Re gitur autem iots,aut lumine: vehiculo luminis defcendit calor qui immiftus mifcet elementa ad generationem ynistortm, quod ipfe mi ceri non pofiit, definitio ipfa demo firat. Efl enim milio eorum que mifcentur priiis alteratorum vnio. Atqui, vt docttur in libris celi, coleflia funt impatibilia,

E280^ PnunysriorocGria.
-tultà minus vniri poffunt. elementis quia mortale c immortalenunquam coire pof| fant in eadem naturam:praterea celum eft &sópeovmwy elementis incoparabile, edunt -enim Arifl. appellat qua communi-imateria .participant,yt qualitates contraria permtu- tentur in comuni fubietlo: At celi emate-via loco quidem eft inobilt,nen tranfinutabilisvt elementorum, uou babet adiunilam Pudagas e)nddreus, appttitionem tiottitatis, quam priuationem Ariffot appellauit. Ntq, -enimanuam formam celum appetit, fed in fua couquiefcit: inmistus itaq, calor calle ffs quatuor elementa boc todo permifcet, terra est veluti omnism bafis, qua tota bumore aqueo imbuitur, atq, perfunditur, ac Jf piftor farina aquam mifceat, vt paslain efficiat, vtrumque permeat, ci quoquo verfitim peruadit,cundla vert permeabili aer, bac tria e bor fubit, C» calore peuctrane To quouis fefe infintat ignis; frc nulla pavtiCla iiixti quantumuis exigua thahiet iti thixta, fed ex quatuor elementü propertioRe connixtis temperata:defigua acu quam veles

ME cd
-———
Puvsroroóora 231 voles inixti particulam ,illam quatuov elesnentorum mixttone conflat, fi? non fenfus, certe manifefle ratio conuincit nec dubita quid fi adeo per[picacieffemus vifu, vt illius: diffolutionem difcernere poffemus, quin fin- gulorum elementorum. féparationem yide... vemw. Eóeuim redeunt omnia vnde pri- mim orta fant,vt veuniantur totizergo, dices dabitur minus minimo, eritá, corpus, miflum infinité diuidüum; fefe corporum dimenfiones penetrabunt: nego: fequi, quia elementa mole niuima feu minutiffimà diti fa,non apponuntur,vt cinis cineri, fed in- diuidua[pecie tota totis permifcentur, f« candim partes omnes fefe penetrant.. Virum elementa fecundüm formas,,
an fecundümqualitates mi. Íceantur.. Cap; VIIL. ) Rmus Hippocrates:docuit elementa: commifceri, Democritus enim Gr Em: pedocles mixta fieri per concretionem existi: mabant, concre[cere verouiuimarum partium contattu C appofitione, quam opinio: nem multis argumenti Arilot.confutanito.

z2 PuYrsroroGrA.
Antecedente enim primarum qualitatum
atlione C» perpeftione mutua vuiri tandeuz elementa demonftrauit,cui fesundum quae litates non fecundim formas placet ea persnifceri, quia forma fint fabflantie, fubflan tia autem fubftantia non aduerfetur, nifé vatione qualitatum, Arifloteli potiiis quam: Stoicis fub(cribit Galenus lib. de fubstantiafacultatum naturalium. Apbrodifeus taien, fidelis Ariflotelis interpres lib. de mix tione citendit., elementanifceri fecundium. formas lioc argumento: Ea fola mifcentur qua per fe exiflunt,vt eft primo de ortu; At» qui prima qualitates cim fint accidentia; per aliud existunt. Ergo elementerum fubflantia miftentur, pratereaelementa post diffolutionem mixti e) redire vnde profe &a funt fcripfit Hippocrates. Atqui deffi£uta formis,non est verifimile fingula vedire«d(ka loca. Formas igitur feruant in mixto. De queflioneiam difficili dicam liber? quod. fentios aviffoteles miffionis definitione, duo... inclufit, Antecedentem alterationem cv indé con[equentem vnionem, alterantus eles tentas

PuHYsroLoGcra 23. gueuta mutua pugna primarum qualitas &um,deinde concordia formarum vniunttr, fublata enim. casia vepuguantie, facilis estynio fabflautiarum: at inquam non repu
gnat ignis aque nifi quiaille fit calidus, bac frigida: fublataigitur per alterationem bac. cana repugnantia, facillime ex multis elementortum. formis vna exurgit, qua verius: forma mixti nominaretur quam. qualitas elementi pradominantis: Hoc quiaeft ma^ gni mome£ti, exemplis ilufliremus: In catbar diciyt Rhabarbaro, fenna;agarico, pretera&ionemmanifeflam qua àtemperamento: procedit(vr vim calefaciendi à caloris dos. minatu) inefl vis quedani C proprietas in« explicalilis, buinorem: unc aut illum trabendi cum deleiu, quam docti omnes ap. pellant forme, vel totius fabflantia pro grietatem» quam quidem ignorazi non eit qnirum,cum elementorum forma à quarum. vnióne procedit, materie tenebris inuolu16, nofiram comprebenfionem effugiant: Vtin pitrgantibus fic in alterautibus emedijs;, deniquein mixtis ferà omnibus iu[inodiaa.

24- PuysioLOGIA
&iones ob fermare poftis, qua non procedunt? atemperamentos fed à proprietate fpecifica: c formali:quam miflorum effentiam,taci1e videtur Ariflot.(ubindicaffe, in libris de bifloria animalium quo: loco docet ex profalfo temperamentum non«ffe fabflantiam
partie fimilaris: naminquit,quod caro fit ca:
TO,4llt 05 fit o5, non debet acceptum ferri&lémentorum: qualitatibus, fed à diuiniore: quadám-rigine dependet,meque enimiquicquid fimiliter atq, os den fum est, c frigidum;protinus os effe neceffe eft: fed offis naturaipfa accedat neceffe efl. Temperamen--. tumnon facit,vt miflum frt id quod esl, fcis licet, vt hoc fit lapis; illud planta... Sed mealior quadam.effentias quam.ego exiflimo,ex: elementarium formarum: vnione:confurgeve, Hoc eft vnum ex primis bumana[apien- dia principis: quo cognito omnesislorumactiones& effectus; poterit quifque ad fuas:
grimas cau[as veducere, mantfeftas ad. seiuperamentum; occultas ad... formam mixti..
"S
Vtrum:

PuHrsrorogGra, 25
Vttumelementa maneantin mixte
. a&uan potentia. Nm eftaiiu per fuam for
imaim:formna enin eff a&tus cuiufquevei,atqui elementa novetinent in miflo fuas formas, itaque non in(unt actu: fiue enim prima qualitates fint forma, fiue non; cerzum eft, fine illis formas coufifiere non poffe: Atqui na manet ignis calidi finus in nix to,neque aqua frigidifma: itaquenon manent atu, cium fint deslituta formi:ego vevà formas elementorum vemanere demonfirauis non qua per fe& feorfim fubfislant, fed vnitas:vt enim temperantur qualitates, fic vniuntar forma, vt4, ex temperatis cona trarijs qualitatibus,& ad mediocritatem adduttis vua exuvgit, que temperamentum suixti denominat, facitá, vt boc fit calidum natura,illud frigidum:itaex vnitis quatzov formis elementorum, vna ex omnibus exute git,que,verius quam temperamentum.fovsna mixti dicetttr, effentia corporis finila7i: forma igitur elementorum mauent in mixto, fed indiflinda, G in yna confufa,
2
&. zu
T

íO—RX *6 PuysroOroGra vna poft pugnam victrix manet, que. atte. vi imperat, omnesó, veluti vindlas teuet, quod esl potentia manere. Proinde fiue fpedes, primgs qualitates, quia non manent fianma, fed vefradle, fiue veras formas,quia emnes in vnam coeunt,elementa manent in snixto potentia tantiim, boc esl. cum adu fuovetufo. Vicrix qualitas catevas potendia continet: illius potentia non aliter cate dinentur quàm binarius ternavio. Vegetans anima fentiente, vtraquerationali: fic exe eremi colores fapores, odores(ant in medijs, fic in cramateinfunt vinum& aquas Ct» va,refina croleumin tretrapbarmaco. Hoc folumvidetur vrgere avgumentum quodve! deant tandem elementa ad fua loca, quod non poffunt fine formis& qualitatib.fum2805. An grauitas C leuitas(unt caufa-mos 495 4d füperum c inferum, quamanent i auixtoinalterate? An moderatus calor leuia poteft mouere furfum. vt vaporis cexbaÓationistexemplo notum efl,paulatim enim ealor intenditur motu, materiamá, fuam aitentiando,& rarefacisndo leuiorgm veddit;.
——n cuiu Midi IC:

(7, ji
PurstroroGciAe 2X dit, vndefit, vt quà vicinius est fuo loco, eà celerius imoueatur.. An elementorura forma vnita feparari po[funt,non aste, fed à na: turaipfa qua illa mifcuit, non aliter quam: vinum& Aqua, vafe ex hedera confedio fzrantur?
Anquatuor elementorum mix-tione corpus noftrum. conftet.. W Vo funt bumanegenerationis fenfisbilia& coniundia principia, femen: e maternus fanguis. Atqui autore Galeno,femen efFigneum magis quam aerium: pu ma enim efl aérius, C olzofus bustor, geniter fpiritus cuius prefentia. fpumat, eft i-gneusSangsis potiffmim.efl aqueu eter: veftris, quandoquidemvatione fua fabSlantia eff aqueus, ratione fibrarum, terreflrir:: ergo tmanifeslé ad noftram generationem: concurrunt quatuor elementa. Pyaterea fan guine continentur quatuor bumores, atqui' illi analogia vefpondent quatuor elementis,. bilis enim calida ficcaest ignea.Sangtis ca-lidus humidus, eft acrius, pituita frigida^ EB oz

48— PhYstoroGcra.
bumida, eft aquea, fuccus melancbolieus, frigidus ficus, est terrestris: ergo materno fanguine quo opifex[piritus, tanquam materiavtitur ad fabricanoffri corporis, qua290r elementa continentur:TItem noflri corgeris quadam partes funt ficca C dura, à zerr& dominatt,vt offa, alia umida, vt buquor radicalis, alia frigide, vt cerebrum,alia ealida,vt cor, iecur, fpiritus. Accedat quod 3js nutrimur quibus conflamus, nutriniur enixtis: nullum enim animal vno fimplicig, elemento nutriri potefi: fit igitur boc conflitutum, nos conflare quatuor elementexum mifiene,
PHYSIOLOGIS SE&io fecunda de temperamentis.
Quid temperamentum. Carvr IL Eid est fiuis fett pevfes
Gio miflionis: femper enim mi(cetur elementa, vt inde erefis exurgat; quemadimedum.

fli ti Iit ].
"I
17
jt 77] iri (0. lili
f
tll
[7
agus
PHYSIOLOGIA: 29 suoduim ex mero diluto«ouo:iniflio enim motus quidam esi: nempe primorum contrariorum confliclus, cum. ad anediocritazemvedudla fant,ce[fat imotus, quia adepta fant finem, ad quem contendebant. Hinc Auervois non ab(urde temperamentum formam mixti definiuit: forma enim c finis in operibus natura ve c numero(unt vitu, fola differunt vatione, eam ob caufain veteves quidam pbyfici animam ip(am barmoniam appellarunt;quos etii Plato in Pbodonerefutavit, tamen in Timeo animam no
- uinatim appellat barmouiam ,quam diffénfionem ial? conciliat Proclus, barianiam(ui nominans non corporis, anima 9^ nim efl barmouia[uarum partium C» prisnarum qualitatum s Vtitur temperamea20,tanquam in ffrumento ad obeundas fuas
fandiiones. Temperamgtum eft principium
fine quo illa obiri non poffunt, nam lefo partium fimilarium temperamento, protinus
naturales atliones laduntur, uon esl tamen
anima temperamentum. necex temperamento, ino verb, vi ex Aristotele iam notaB;

ET PhYrSsTOLOGIA. amus forma totius fimilaris,vt offis,att cat disque proprie natura dicitur, non ef tem.peramentum, quia illi won debent quod fint esaut caro, fed diuiniovi cuidam fubstantia. Eftro igitur temperainenttum, vel finis suislionis, vel forma mixti, vel principium saturalium facultatum. Omnesenim aufere Galeno, à temperamento procedunt: ;Fernelius defiuit concentum milioni:, fett harmoniam primarum qualitatum. Aduerfus quem obicitur banc definitionem ogni ;tuinperamento conuenire non poffe, quia: «locet Galenus, lib. de inequali intemperie, dfebricitantium, c bydropicorum temperaanentum effe inequale; tabidorum vero aquale, vtrumque cimimorbidsm fit, nemo «oncentum appellarit. Re[bonieat FerneAnus Analogum per fe pofitum[lare propo4tiori fignificato, qui fimpliciter c fine adsuncto temperamentum nomitiat, falubve 3utelligirmon aliter quàm cumbomo abfüluté pronunciatur,vittens,non pictu fignificatur. *
Tempe.

ta
B
fnt lat. fni
Tn
ii:
Puvsrorocrs 35e
"Femperamentorum prime differen,
tic, An fir,& quid fit pondere, , quid iuftitia temperatum. : CarvrT IL T3 Enperamentum imprimis diuiditus 3 AGalene in temperatum c intemeratum 5 temperatum fubdiuiditur-in id
quod exquifità, atque vt dicitur;ad pondus temperatum efl, c id quad ad iuflitiam temperatum. Ad pondus non appelloin quo
gari mole e pondere elementa mifla(unt,
z«le euim ue cogitatione quidem fingi pateft, quia ignis teram ab umeret, fieretá, vnius ortus alterius intetitus, fed equali quatuor primatum qualitatum aniuione conflare debet, exquifité temperatum: in quo nulla qualitas exuberat, fed omnium incl aqualitas. Quaritur fi tale exiftat matura: Galenus primo de Alimentorum 1a cultatibus, dum imediocria quedam Gy tem parata alimenta conflituit,lud videtur agnofcere. Manifeflius vero primo de teinperamentis, cium fcribit cuzem interiarem suanus bominis ad iustitiam teinperati, it

22 PnHysrioroocra.
- etate potiftimim adole[centie; omnit quae litatum unediocritate conslave, quia c08flat carne calida humida,& neruo frigido fíeco, quam ideo dicit effe iudicem e arbitram omuium temperaumentorum. Galen. fauet Pbyfica atio, non enim fit motus ab extremo in extremum, nifi per medium aqualiter diflaus ab extremis..A calido ad frigidum fit tranfitus per tepidum: A pueritia calida bumida,ad fenectutem extrema, Jrigidam ficcam,procedimus per adoleftete tiam temperatam.Os initio vita bumidiftintinynon potest tandein veddi ficciffimum, nifi fuerit priis in vtrique extremi medio constitutum. Verümmnon plus momenze in puntto illo exquifité medio cenftli£9, vt primo de tuenda valetudine firibitur à Galeno: Itaque videtttr potius doctri9a gratia poni à medicis temperamentum ad pondus, quo facilius intelligatur optianum in genere temperamentorum,quod fit
. Ceteroruin veluti exemplar: vt quacumque ili erunt fimiliora, temperatiora, que diffimiliora, intemperatoria, iudicentur: primo de

PHYYSsIOLOGIA: 33
de temperament illiss comparatione ouinia dicuntur intemperata: Temperatum ad iustitiam vocatur, quód natura[ue cons gruenter,(eu v(ui cui destinatur conueniéss ter temperatum e$i: quacunque eniti 4C6« perunt à natura miflionem elementorum, quamuisinaqualem, aclioni tamen C v[uz conueusentem, ea ad iuflitiam temperata. dicuntur, fic os quamuis ficciffmum,esl t4enen ad iuslitiam temperatum, quia tale
temperamentum, illius vfus poflulabat. Temperamentum verb intemperatum, eft duplex, fimplex, vel compofitum, fimplex;. im quo vna tantium. qualitas excedit veliquis duabus contemperatis, cuiu(modi est, calidum, frigidum, humidum& fiecum: calidum in quo calor frigori dominatur. buamore c» ficcitate temperatis. Frigidum, in quo frigus pracellit calori, veltquis duabus temperatis, Compofitum in quo due qualitates excellunt. Hoc autein efl calidum buquidum, vel calidum ficcum; frigidum bumiduim, vel frigidum ficcum: nam cinm fex smodis inter. fe prima qualizates coniungi. B 5

34 Puvsiorocia, poffint, calor autem non pofsit iungi cum ffigore, neque bumor cum ficcitate, quia fefe mutuo expellunt contraria, nec in codem fubiecto fimul exislunt ,veliquum eit, vt be tantim quatuor couiugationes prisuarum qualitatum veperiantur vtriu[que agentis cut patientibus: in fumma tempe vainenti intemperati funt octo differentia, quatuor fimplices, totidem coniunile: Est preterea. temperamentum, aut pondere, aut iustitia temperatum: Temperamentum sntemperatum fubdiuidi folet in falubre ci ünfalubre: hoc vuv[usinequale c inequale. Nudum aut cum materia, fed ba fubdi« siftones non funt buius loci. Ad Patbolegiam enim pertinet intemperie meri dam confiderare. Queflionum quibus fuperior diuifiooppugnarifoletfolutio ex. Galeno: Ca». III. (C) Vida conteudit nullum effe tem
peramentit finmiplex loc avgumen103 quod afia qualitates mox generzt pa f Fitas,calor inducit ficcitatem, frigus bumi. ditatem,

PuystoroctA. 34 ditatem, eodem argumento alij contendunt aon poffe dari mixtum, quid fit calidum fi. nul e bumidum, neque vllumquód fit fimul frigidum C ficcum: cui quidem argumentoquidam fatisfadtum putant: negando calore ficcave, c frigus bumedlare, quia vnius caufevna efl actio, caloris fcilicet calefacere: frigoris vefrigerave.. Verim ille son intelligunt primo per fe vnius quidem catife. vnam effe actionem, per accicens, quamplurimas.| Calefacere eft prima adio calori, ficare, fecundaria: Calefaciendo: enim, bumorem dum vefoluit ficcat: fic frigus mon tanti bumediat, imperfedt? coquendo,&xeiuo enimmulta bumoris copia confequitur, fed. c ficcat. comprimendo: Alij itaque doctis ve[pondent,calorem quidem ficcare c frigus bumedlare, fed patlatim c cum tempore, calor natiuus husnorem radicalem ab(umendo, tandem aliquando corpus deficcat, fed toto illo tracta
temporis nibil vetat, quin calor fine ficcitae
te exiflat. Galenus iufle negat omnem caJerem ficcare, quia calor bumidws bume6

36 Purstorocrla. Gat, vt exemplo tepentis Galnei demósirat: Negat quoque frigus perpetuo bumedlare, quia frigidus Boreas ficcat, vt probat Haneri tesimonie.
Calidijhumidi,frigidi,ficci,homonimia explicatur. Ca». IV. . J T intelligatur facilis quid fit atti vA, feu temperamento calidum,quid. frigidum, borum nominum ambiguitas imprimis explicada efl. Dicitur autem vnum quodque borum tribus modis, per fe, per accidens: Abfolute,cómparaté, Au potentia. Calidum per fe[it neceffe est quod tempegamento tale dicitur: nam calidum per aceideus magis proprie calefactum dixeris, fi« aniliter vefrigeratum, bumedlatum, defic-. catum: Aquam per fe frigidam effe quantumuis cockione incaluerit, bor figuo cognofüitur quod bontevefrigefcat, depofito calore,vt alieno c» affcititto, nec definit terra effe ficciffima, quamuis multo imbre madeat ad falutem animantium. Ariftoteles docet pritiio de Ortu quidpiam ab folutà dici daobus

Puvsrtoroscria. 37 duobus modis ,in genere feuindefinito, quo
"modo bomo abfolute eft temperatus ideft
omnium temperatifimus, vel magis propric c définité, quo medo qui acliones habet perfectiffumas intev bomines, efl temperazifimusdemdiuevfis comparati mibilprobibet effe calidum fimul c frigidum, nam bomo quamuis per fe temperatus, tamen fi comparetur leoni, videbitur frigidus, fi afi. 210, calidus: comparationem ver fieri inter ves eiufdem veldiuerfi generis, eiufdz quoq, vel diuerfa fpeciei: notius efl quàm vt explicari debeat.
Au calidum dicitur quód tale fentitur, fiue fuerit tale per fevt ignis, fiue ex accidenti, vt aqua feruens: Sumiliter adiu frigidum appellainus, quod contactu tale percipimus, fiue per fe tale faerit vt gelu, fiue per accidens vt piper vefrigeratsin. At acl busnidum c ficcum,non tanti tactu di[cernimus, fed etiamratione: Nam gelu fi tetigerinex duritie ficcum iudicabis: metallum fufum c liquatum fi contzectes, ex mollitie bumidum effe pronunciabis: fi vero adB 7

i
38 PuvsroLoGcIAR
bibeas in confilium vationem, confideresá, gelu nibil effe prater aquam frigore concreTam, es, vel plumbum liquidum, nibil effe quàm corpus terrenum à calore liquatus Profettà gelu potius bumidum quàm ficeum affivmabis,metallü potius ficcum quam buinidum, ficá, intelligendus eft Galenus fecundo de temperamentis, quando docet calidi c frigidi folum tactum effe iudicem humidi et ficci,cum tactu rationem.Poten tia calidum aut frigidü dicitur, quod etizfi adiu non calefaciat, potefl tamen calefaceve vt piper. fimapi, quamuis actu frigida, po' tentia tame calida funt, affumpta enim nos calefaciunt, dum vis illa à noflro calore it atium promouetur. Duplex aute efl potentia, vna qua antecedit acum, fic infans potentia eff Grammaticus: Altera confequitur atti, quali inef iam Grammatice preceptis inflituto facultas congrue loquendi. Prior potentia inefl materia dum promouettt ad formam Cr à fecidis caufis praparaa tur. Introducle vero forma infunt facultas £esmatiralesnutriegui augendi, procredi. CuiufTOUT RO e ET

d
Puvsroroocra. 29 Cuiufiodi faut qua meduamentis in[funt, tam purgantibus, quàm alterantibu ,qua iaceret in materia finu fopite, nifi viuentis calosé promoueretui: fic igniculi qti laa tent in rebus aduflis vt cineribus, c cali, affufa frigida fu fcitantur.
- Critirium cemperamentorum.,.
sc UCaPvTo V. ID
I vnoquog, verum genere, quod prefat,
ceteris debet effe pro vegula: bomo non tanti mixtis omnibus precellit,fed omnia inillius vfum abepifice deftinata funt.Itaq, accepit ànattra duo inflrumeta, rationem qua verum à falfo,& virtutem a vitio diffinguat, c tali cuius miniflerio, à nocittt rà vtilia difcernat, vt illa deligat ad vfum, bac veró perpetuo fugiat: naim gu[lus,cuius iminiflerio venena ab alimentajnternoftit, efl quida tadus. Ta&us efl fenfus neceffitatis,omni animanti ad conferuanda vitáneceffarius, ceteri npe vifus auditus C odotatus funt tantüm cómoditati, tatu f itne hogfiuflo calidiusillud frigiditss an veró me dioctiter calidum: fit-ne durius vel avollius

40 PMYsSIOLOGIA: quifa, noftrum dignofcit. Atqui quo inftrumento trattabiles qualitates tat primas, calorem, frigus, humorem, c7 ficeitatem, quim fecundas, vt duritiem c mollitieun, afperitatem, lenitatem, difcermmus:€0« dem,temperamentorum differentus diflin-. guimusid enim calidum vocamus, citis ce taclu incalefcimus, frigidi à quovefrigeramur: durum quod vefiflit, molle quod cedit nofiro tatiui. Proinde omnes. diffenfiones que à Peripateticis mouentur de.(enforio taLus, moueri po[funt à medicis de eritivia.— temperamentorum. Arifloteles ipfe diffens-|. fionis occaftonem dedit. fuis interpretibus:| aain primo de Hifloria c fecundo de partibus animalium, affirmat carnem effe fenfovitm tachus, quam quidem opinionem boc indicio confirmat Auicéna,quod fi acti ptite gatur,ilico fentit,et dolore afficitur. Apbra-' difeus eft in cadem fententia, eamá, ex eó confiriiat,quàd fenforium tactus oporteat.| effe teaperatum, eiufmodi autem fit caro, non neruus: Veruntamen fecundo desiiis ma Arifloteles boc officium neruo commit ttt.

PuvsrioroctiA, 44
"' tit. Carnem verb effe tantum medii pe "M euod fit tactus affrmat:Cr Auerrois mautlt. is neruum e[[e organum taihus quàm carnein, quia caro non fentit nifi pev neruum.In eaS! Á— demopinione fuit Themiflius locus faculh tatis tangendi, inquit Arifloteles, im verà "^— euinfuis alterius fenfus efl cor. Hoslocosvt WU!— breuiter conciliemus,re(pondemus imprimis n cor dici cümune& primum fenforii quod !— Ariflotelis iudicio fit fenfum omniumrals diga] principium: fibras enim babuit pro Ub gerpuplis.mertus autem C» caro nou ditifim, fn fed coniundtim,, efficiunt fen orium taclus: i o aterior enim cutis vtvog, ciflat, neruo du» UJ.— vo, C» carne molli, neruo frigido ficco, carne V.— calida humida. Quam idcirco iuxta Aphros Hoo difei fandamenttm vt phyfici aus fen foWU.— rium, ita medici temperamentorii iudicem "^^ ey aybitram docte profitentur.—
i Partium noftri corporis tempee W. ramentum inquiritur. li Cap. VI.
|€ bene medendum non efi(atá c0
rum que funt extra nos temperae

Aa PursrOoroolxs menta cognofcere, fed etiam corit qua fume in nob: fe enim, bocefl tam corpus quam animan, debet vau[quifque unprimis cua. gnofcere, Corporis autem fcientia potiffianiun confiflit in finguiarum partium tete . geramento, dequo dodi omnes paribus fere rationum momenti ita difceptant, vix vt. dicas vtri potius parti fauenduim fit. Nam Galenus affirmat cerebrum e[fe calidum, ee. quàd deteclum fi tetigeris tale tactus iudi... cio appareat. Adiungit effe fedem c» babies. tactlm vationis. Arifloteles verb frigidum:— effe contendit, quia pars eft fpermatica,cons tinuo enim motu, fpirituumó, vitalium af» pulfis pev arterias foporarias, incalefcere,id^ eff per accidens non per fe calidum effe. Addequod nutritur pituitofo(anguine, eo att tem cüffat vutmquodq, quo nutritur, praterea effecius prodit naturam fue can[e, at«' qui encrementitia pitttita queper nares C... palatum excernitur de cerebro procedit. De cordis temperie Auerrois quoque difentità— Galeno. G«lenus enitt,quia eft fons calor dn dextro enim ventriculo fit fangttis avteviefus,

".
ParsrorociA.— 43
-siofus, in finiflro vitalis fpiritus veluti in
fernaceelaboratur ex natali, calidum effeaffirmat:quod fi digitum in dextrit finuim cordis adbuc palpitantis inimiferis, fanguinem ilic inflar aqua feruentis calidum percipies. Auerrois nibilominus temperamento féto frigidum effe contendit, eo quid pluribus conftet partibus frigidis ,vt aorta vena asteriofa, avteria venofa,valuulis,& e0T4« qo vena caue qui fanguinem ad dextrum finum tran fmittit, qua omnia fi cum carne cordis compararis, frigidum potius quam eclidum apparebit. De pulmonis teinperaa suento non cohuenit etiam inter Galeui d Auicennam: nam Galenus quia fit mollis, bumidi effe pronunciat.Auicenna, quia nutriti fanguine liliofo potius ficcii,per ACthe dens tantium bumidii effe cütendit, e quod affidue deflillatione madeat: V fq, adeo funt incerta& problematica omnia. Diffen[ioiis occafio exeo meiudice nata eft. Quod Galeu fingula mibra;vt funt partes corpe riviuentis cafidevarit, Phy fict, per fe& a^falute pulmonibus enim animalium, cerde.

44 Pnunvysiorocraiecore cateraó, vtimur partim vt alimeutispartim vt suedicamentis. Hoc modo,cor frigidum potius quàm calidum videri potefl quia nos potius vefrigerat quam calefae cit. Pulmo ficcur,quia deficeat. Cerebruum, frigidum c bumiduin.Veruntamen ud cusufuis pulmonis, fed bumani duntaxat temperameutum bic inquivimus, prout conflis tuit partemnoflri corporis adbuc viuentis, quod oportet medicum ad beneuiedendum.— imprini diflinguere,vt intelligat quàm ld$e vaaqueq, pats inale affecla à natitia teta penerece[ferit. Hoc euim ignorato vix po« teft accommodatiü vemedium prefiriberes. fic autem de controuerfia ifla flatuendil eff: Oinnes partes noftri corporis, aut funt alba, aut vübra.llle exatigues,fbermatica, folides ba fauguinee C molles: Albe funt frigida,
TUbra verb calida: quecio, funt dura,
vt offa,nertifuut fcca:molles vero humiE
Qua

- qua toto vite curriculo t
"Pnvstroroocrs. 44 Quatuor&tares comparantur cüm quatuor anni temporibus totidemdá; humoribus,
Car. VII. Liud eft coflitueve totius.aliud paytb alicuius temperamentum. Fieri enim pote[l, vt qui(biam fit temperamento calido c ficco, qui tamen babeat partem
aliqua nobilem, frigida c bumidam: temperamenti totius exttgit ex confenfu temperamentorum partium omnium: frigide enim à calidis, bumida à ficcis, ita contem parantur, vt ex omnibus nafcatur barmonia illa que temperamentum totius conflizuit,quod omnium partium, coniundim,no diuifim,temperamenti includit, folaá, differunt vatione: Vtrumq, annorum decurfu varià innnutatur. Cüm enim vitanoflrain calido c bumido confiflat, calor aut pate latim bumore abfumat, neceffe efl per varias mutationes, ad interitumvuere. Quas quidemin[ignes c ocdinart
1
vías IMMLATUONCS, eniunt, Aetates appellamus. Quaiuor aute inanifeflas nite

44 Purstolocra tationes in temperamtto patimur toto vite: decur fu, quibus totidem etates refpondent. quima etate bomeeft calidus bumidus,abii: b eniim vtrog, vite principio: namin fans rium effa tam[unt tenera, vt quouis duei et infledli quezt: progrediente etatefit calidus fíccus, poftea ficcus c frigidus, ad extremi eutdit frigidus c bumidus fica; omnes tem peramentorum differentias percurrit. Qua1uor igitur funt«tates analoge quatuor atie ni temporibus pueritia finilisveri,id eff ca» lida c bumida: floves feuvirilis etas.calida: ficca; fimilis eflatitertia decrefcens; feuimclinaus etat, finnlis autumuo,fiigida c» ficea: quarta fenectus, frigida et bumida, vt byems: Pueritia tandiu durat quadiu calis dui et bumidum temperamentum manet, tandiu flovens etas dicitur; quandiu calidi. syobis ineflet ficcum temperamenti; et ita deinceps: Singulis etatibus qua diximus, tZ» peramenta dominari abüdéteflantur quaa 2uor buinores,qui fingulisetatibusut aliam eb canam exuperat, quàm quod vniiquods quetemperamentum, busorem fibi congea ; serat

Ud
il [2 f. i n d jn iT J fà i d ts
Puvstorocta, AT nerem producit:pueritiayt ver, fanguinem: virilis etas,non aliter quam eflasbilem:deerefcens,vt autumnus,(accum melancbolis eum: fenectus vt byeins pituitam: Ita enina
| finguli bumoves fub quatuor etatibus, totidemá, anni temporibus vigent,refpoudentá,. quadrequatuor noflra yita, quatuor quadris anni: vude patet quam apté oclauo: Pbyfic.bomo dicatur puzsizoruO-. De veris d fanguinis temperamento, an ve[pondeat. pueritia difceptatur, quia Galenus ver cr fanguinem mauult dici-tempsrata, quam. calidabumida, autumnum potiisinaquae leumyautantemperatum,quam frigidum fice. cum.Verüm latà fumpta pueritia adolefcv- tiam comprehendit, ideo, parum refert, f:
calidam bumidam dixeris an temperata, quia extrema. pars pueritia ,uempe adole feentia, temperata.eft: Item calor bumidus, nou externus quidem autbor putvedie nin fed internus quali viuimus, aut efl teta qperatus.aut temperato analogues. Nemo atttem mivetur:fi dixerim fenetlutem effe fris gidam huidá., cium humorà vadicalis pris.

48 Puy$roroGcGIA. tiatione, fenes fint exudli c extreme ficeic Ea enim eft fententia Galeni oclatto de Placiti co in libris de Sanitate tuenda, vbivefpexit ad temperamentum mixtionis, udad temperamentum viuentis. Noneff prater-.| eundum quod difputat Galenus fecundo de Temperamentis fint ne pueri calidiores vi-. vis. Vbi queflione vtrimq, exagitata;ita diflingait: fe fabflantiam, aut quantitatem calidi innati confideves, pueri fant calidio765, fi qualitatem Cr euevgiath caloris, vivi fi imauis pueri calore bumido,coá, blando et. balituofo funt calidioves s viri calere ficco eo, acri, c contatti ipfo mordaci. Signa diagnoftica temperamentorum. Car. VIII. P Arum prodeft differentias temperas
mentorum conflituiffe, nifi[ubüciantur figna, quibus fingmla dignofcantur: Imprimis ergo tactu calidos à frigidis, bumidos
à ficcis internofces, qui enim funtimolliba-—
bitu corporis, carne laxa,& rara, bnmidi:
qui dena et dura cute, ficci iudicentur. Exeurretidum deinde per actiones tamphyficae quau

27] ith Yin ia Jti iT] ty Hb 4t iik vit doi T
0«
i
Ts
PRYSIOLOGIA. 49
quam morales. Pbyficas appello non tanti naturales; fed ettam vitales& animales. Morales vero-vt anima zoncupi[cibilis irafibilis, c rationalis patbemata: Galenus enim vno libello docuit, quód animi mores fequuntur temperamentii corporis: Natura: calidis, cor C arteria vehementer pulfant,. frigidis languide c remiffé:ealidi folent effead libidinem procliues: frigidi, aut funt: tardi, aut impotentes, fieri tamen potefl, yt: calidusnaturaineptu[it ad.yenerem; quia: genitalia. babeat frigidiora. Calidi:, funt: proni ad ir magno C elato. animo; Frigidi
- yerà funt tiinidi, pufillo et abiecto animo:
Calidi funt folevtes,ingenioff: frigidi, tardi,. flupidi,obtufà ingenio: Calidi celeres babet: animi totus: frigidi tardos et vovpidos fpi-vitus: Item calidis dentes citius enafcuntur,,. & celeritis acerefcunt. Coufiderabitur feciido loco, halituscorporis, fit-ne gracilis, an obefus,quia graciles fantcalidipingues as tem frigidi: Quodiutelligendum efh, fi mo-. dà natura,non snorbo vt àvjedía, att Cüfilea
tudineyyt ctrb.venereitgmodica, exercita C.

&o PursioLroorA: zione vebementiore, c frequentiore, longas inedia, graciles fatli fint: Nam-otio quoq. e delicatiorevita fieri potefl ,vt qui tema - geramento.calidus eft, nibilominus pingues. fiat, viciffima, natura frigidus, merore, cu. vininedia, poteft vq, adeo corpus macerare,. vt prater naturagracilefcat.Pyaterea frioi-. dos effe alabros, fatis demonflrant eunuchi. e mulieres. Calidivero funt pilofi.& bizfati fignum quod fumitur à colore pilori, eff fallax: quia per atates, pilorü color mu-. gatur, pro bumorisvubri flauinigri,aut albi. douinatu. Na prima etate, capilli qui funt. flaui, aucto per etatem calore, nigre[cunt: tandem eodem, languente, atq, inde multa. pituita colletla,canefiitt.A inuztibus quog, € ledétibus calidi à frigidis di fcenütur: n4. ealidi calefacientibus offenduntur vt mero,. exercitiovebemtti, piperatis, facileá, morbos calidos,vt febres à bilejineurriit: Frigidi, verb üfdem iuuztur. Gaterim tZperamenta. partit principii,vt cordis bepasis,cerebri ct aeflium, necnon ad vitam teceffariarum, vt. Wentriculi, c pultuonum proprijs fignis dignofcere..

li
Itt
Wi Ii £1
ij ul
Al 7 m ti 7 7 rü n 7 i li.
Tá
my
PhHysIOLOGIA.- ro
. giofcere docet. Galenus in arte paruas es:
quo fer? omnia tran[cvipferunt, c in fuasSynopfes retuleruat Oribafums c Paulus. PHYSIOLOGIZ SECTIO' tertia, de fpiritu& calido: innato.-; An fit, quid fit,& quem vfum habeat: fpiritus. Ca»; I. KC onflamus anima C corpore, corpus: Qo continentibus,cütentis, f impellentibus,hoc efl partibus,.bumoribus, cr fpiriti- buu:tantümigitur abeft; vt Hippocrates du Litarit,an fint fpiritus, cim eos partes noftri corporis effe iudicavit. Appellauit autem eos.
dugurms impeti faciétia, vt eor v fum fie
mul demiftraret, omnes euim impetus,vebe.' Inétesá, motu,exeitat anima fpiritud mint flerio:incifa vena fanguis fluit riuulos, vi. fpiritus c calovisinfiti, fella arteria impezu maiore eripit, quia fanguis azteriofus eft: fpirituofíor et calidior:nunqua loti ad tain diflans ferretur, nifi haberet adiictum fpi»: ritii, Capacitates qua inanes apparet diffes.; G. 2

&2. PursrioroGrA.
Go cadauere, in.cordis finiffro fiuu,& vett-. sséculis cerebri,[irituum in viuentibus neceffitatem conuincunt. Natura enum fugit vacui vt capitalem boflem, quia natur&: qui dicit,ens dicitgqui vacui nan ens, ens d ton ens, funt prima contraria, proinde vaeum eff. primus C fummus. boflis natura: Arquiaut datur inviuentibus vacuum, aut pradicti ventres funt pleni fpiritu: Neruus. epticis eiufdemrei fidem facit: namaut eft 3nanis,aut plenus fpiritu vifiuo. Arteriarum apdefineus pulfatio. non poteft alteri caue: accepta ferri,quàm.caloti c»[piritui vitali, dicorde per arterias quoquouer fum influenzi In imnodiciseuacuationilu, n) tautitm benigni excreméti, feminis& menffrui, fed: ettam inutilis, vt flercoris, aut puris, faccedunt anime deliquia, proptercalovisci[piritus pritationem. Ab bydrepicis.qui aquae. exbauriunt y incifo abdomine, coguntur eas fénfimvacuaremerepentina fpiritum difa fipatione mors contingat. Avbitrarios mos. [7 fieri fpiritu per. neruos duros. à cerebro: tyanfiniffo, bec fatis indicat, quod obffrude;

77 iL Atti "t t tu » ini ui qu ij iti lin. t j fi (id
L
PuHYysi0rootA£3 -Bo, compreffo, aut incifa neruo, dum com« meatus[pirituum impeditur, pars in quam definit neruus, imotus beneficio priuatur, Quibus quidem argumentis abund? demens firatum exiffimo, non tanttm effe fpiritus, fid etiam quid fint, c» quem babeant in nobis v[um,vnumquodque enim optime de-.
finitur furo vfu: quia v[us eft pro fine. finis
forma c perfedlio: Atqui dati funt fpirie tw Ad cos v(usvt miniflrent anima: Sit igitur primum anima in obeundis funttionidus inffrumentum: fi malis finiatur fubm' flautia atherea, calidiffima, leuiffima, t£« nuifima ,anima iniflrans in ciendis motibus. Talem enim ejfe expedielat, vt facilà é expedita quoquouer[um excurreret, Ó' imperanti animo preflo vbique effet. Qi« bufdam videtur preter v(us commemoratos, bunc babere primum c7 procipuum, vt fit vinculum anima cum corpore ,incorpaTea enim£r immortalis anima, caduco core pori per intermedium fpiritum debuit£0« gulari, in eoá, à fpiritu cv calore retineri. Hoc argumeto quod tádiu viuimts quaditt C 3

Ha PuHYvs10L100614. -calori c fpivitus tantillum fupereft, vtri. dtfquepriuatione mors inflat, fépavatio 4nisna à corpore. Galenus bac victus affinitate, dubitat,an fpiritus fit anime(ubflantia,poHis quam inflrumentum. Quat Stoicos 41 opinionem grauibus rationi inomentis confutaui, primo capite commentari quem feripfi in librum.Ferneliü de facultaibus animae. Spirituum differenti,* : Atiuts calor C fpiritustzavdté ctberent,vt vun fine altero effe nou goffitiquinimore& fubflatia funt vui: foa differüt vatione, proinde quot caloris, tot dunt[pirituum prima differentia. Atqui eft quida calor fixus, à primo ortu fingulis par» E717 cünatus,ctits nini flerio anima nate vales funiliones exercet:atttabit ynaqueg, pars calore C fpiritu infito propriit alimen tibrerinet,coquit,affimilat Ef igitur fpiris tus quidz à primis natalibus finatlis partibus affixus, omnit naturali fanclioni miniffer,à calove influéte fola differesvatione: xalenus con[lituit partis ctinfa, triplicen

Tii] 04). tt un tij Iit d "n
il
uti
Puysrorocra.* fabflantia, folidam,carnofam, c»[pirituofam, fibras fcilicet;fibris circumicitam carnem, cr(piriti bumori primigenio infiden-| tem. Alibi appellat cvaffamenti, bumorem, e fpiritum. In quavum triti fubflautiavui quantitate& qualitate, facultatis v0dur conflituit. Quot igitur(unt partes fubfluntis G temperametis differétes, tot ert fpiritus fixi,diflindli(pecie. Prater bic[pivitum, alius eft influens qui à principibus. gartibus accedit fixo in fubfidii. Promptiffime enim euanefceret nifi fubinde ab influente, indefings ilius ialciufavepavaretur. Jufluunt autem naturalis ab hepate per ves n4 vitalis à corde per arterias, animalis à cerebro per neruos tam.fenforios,quaim mnozorios. Ha tres partes principes, totius corpo vi curam gerunt, prouidenta, imprimis uc fpiritumm inanitione viutens inoriatur. Ant malis fpiritus quamuis fit vnus[pecie, tamen pro varietate inflrumentorum Cy(un&iouum,diuer fa accipit nomina. Senforits enim eff, qui per neruos melles ab antevioee cerebro influit ad fenfarium: motorits,
4

&6 PHystoLoGÍiaA.
qui à pofferiore parte cerebri, per fpina des fceniit, e inde per neruos duros, ad mougdum fingulas partes tran mittitur. Senfoe viusrur(utn pro quinque fenfuum varietae te,diflinguipetefl. Opticus,per quem fit via fusauditorius,cuiui beneficio audimusgus füatoriusquo miniffro lingua fapores difcer mit,vt olfailorius odores, tadlorius, fine quo. cutis tratiabilium qualitatum differentias nunquam perciperet: nam ipfemet ueruus, vt fcribit Galenus quarto de v[u partiit,non fentit nifi per fpirttum. Naturalis fpiritus, wel eff genitor procreatricis facultatu pri. anuminjirumentum,velnutritor,qui eruit alic Hic quemadmodü cr nutrix facul44:, fingulis partibus infitus eff, ille teffibus (funt glandule,caleremulto c Jpiritu plena) quiab ufu c officio potiore procreatar appelletur: Veflium calore Cv fpyritu femen fit prolificum, alioquin flerile: neque enim dautin exeillis teflibus, bomovedditur ines ptusad prolem, aut ifdem attritis,vel colliKis fed natura vel accidente Aliquo, vt tor» bosrefrigeratis:Refidet in teflibus cum caloT6, pré

hii Iii
Y ri
fn "5f 4 TA n à T niti p 77 7 j^ ? (ti iu 7]
dj
PuHysrortocia, 57 ve, prolificus[pivitus, quamuis placeat Fernelio omnium pirituum ex principibus pay tibus, ad tefles confluentium concur fa, vni coflari cui infidet facultas procreatrix, vit«
. deprocreator nominaiur.
Naturales fpiritus differre fpecieex quo& quavi fiant.
. Rgenterius negat comimemporatos fpiritus differre fpecie, perfectionis tantum gradibus diflingui exiflimat. Animalem quippe vitali, vitalemmaturali pera fectiorem effe: fed omnium eandem effe formam, quia perfectum c imperfellum nom
mutant beciem. Verum forma c fiui in
phyfici vetpfa funt vnum. fola differunt vatione: In officina cordis naturalis[pivitus coquitur vt fiat vitalis,eoG, adepto fine ceffat iotus, quieteinquam ifle motus inter» vumpitur, quiz introdutla eff forma expetita. Differt igitur fpecie vitalis fpiritus à ndrurali, Animalis à vitali: fingula partes prinapes. fuis fpivitibus facultates imprimunt quas fingulis partibus illi impertiant. An cerebri animalis fpiritus quofda deflia C 5

53 PuystoroGi A. mat mouendo, alios entiendo fingulió, progris officiis ab animan cerebro ipfo diflinguntur? quídui,quia.eodem ire vifiui in cezebro ipfo videndi vim accipient ,atditorgj eudiendi:An in cerebro confufas babent vi zes, quas diffingunt definiumtá, fenforia, Animalis(piritus ea portio qua ad oculum zranfinittitur, affert. fecum aptitudmem videndi,quam oculus deducit in actum facitá, temperasnento fio, vt fit adiu, quod poterat effe. Age vero vt de quaflione facilius flatuamus, omnium fpiritutim origing explicemus: Naturalis fit ex benigno alianentarü fanguinis balitu, quern iecur effiéit fuo parécbymate. Efl itaq, vt fauguinis, àta fpiritus nattivalis autor in naturalz fpivitum conuertit infiti caloris e fpiritus fui auiniflerio,Sanguineut, qui alioquin contra maturam(ur(um mouereturquia gratis. Ad ziitriendum partes fuperas(pirittis deducit fanguine, quem idcirco veris ruo cedi vehiculum alimenti dixeris, quàm ferum: equidem Afcenfum[anguinis facilitat ferit, 4 quo(anguis cra[fus diluitur s fed ferum tpfuin 7^
i

D" [7
Iri uiti) tt tin Min idt jj tti 371 TA no^
104
e
t
PHysrorocia. 59 ipfum alioquin aqueii c graue leuitate c snolilitate fua vehit naturalis fpiritus. Pré terea fixo affidue vanefcenti fuccedit, fica, duos babet vfus manifeflos naturalis fpiritus influes. Ex naturali fit vitalis boc mode:
Eft infignis ramus qui àvena caua ad dextri fiui codisfertur,per que fanguis, c fpi vitus bona portio eo cfluit, vbi excotlus e elaboratus, per arcliffimos meatus, fi nifrü ventriculum ingreditur: Atq, illic extrema manum acquirit, fitá, ex naturali vitalis,à
folido cordis corpore, caloris& fpiritus fixi aniniflerio: Hic per artevias cum calore vitae i difcurrit per totum corpus» vt fi ngulis partibus yitam conferuet. Ariffoteles qui vitalem facultatem uon diffinxit 4 natus vali vtrume,[piritum confundit: qui tam fapientiàs à medicis diflimguntur, vnusi, naturali, alter vitali facultati feruire dicitur. Per avtérias foporarias ad plexum vetiformem a fcendiz won parua portio fpiritus vitalis, vbi propter multos vie anfractus excoquitur, inde ad. ventriculos cerebri tranfiniffus,virtuteillius c fubflstia,caloC é

óo Puysiotocta. vis tamen c» fpiritus fixi miniflerio, ex vi tali fit animalis, animalium omnium acliogum vt fenfuum C arbitvarg inotus, imas ginatienis quoque,recordationis C ratiactnationis inflrumentz mirabitur fort? quifpiam, tam tenuem auram, totam solem corporis agitare, fingulag, membra, bucilluc quolibet momento,c tandiu impellere: verum definet auivari, quiex Ariflotele dia -dicerit materiam e[fe principium perpeffioa giis, formam actionis: proinde quà quid feranalius efl eà efficacius, c» quo quid matezialius eo ad agendum ineptius. Atqui ine corporee forma, nibil efl tam fimile quàm |o fpiritus-Ytaquenon efl mirum fi mole pem ati maximus fit viribus, ventus, etiam al» tiffimas turres faccutit, euellit,Youis fulmis nevix quicquam potentius, vtTHIIQUE t4» men fpiritus eff. Hinc angeli vt funt immaserialiores, ita efficaciores: Deus vero,vt eft ommum fimplicifimus;ita aciuofiffimus,de quo ampliüs in opete deabditis caufis.
Quid

^. h ni in Ht
tin
L7 hri pim t [1L i [77 Lr? qa ipe (ti lii 1. " "
iil
PHYstrorocia. ói Quid ficcalidum innatum.
Hio de fpiritu: fuperest vt de calido innato differamus. Omni autem animantium generi conce[fus est à natura calor cuius beneficio viuunt, omnesá, tam nature quam anima funtliones obeunt, bic vtortusita nutritionis nobis eft autbor. Idé enim debet effe feruator qui fuit. genitor, Calor bic efl tam affinis fpiritui vt à Galen0 y fimplicium, fpiritus nuncupetur. Ergo yt fpiritusitanatiuu calor duplex, vgus fixus,quo nutriuntur C perdurant viuentia, alter influens qui illius difipationem repa4t. Calor fixw vuicuig, parti proprius efl, qui adionum omuium naturalium caufa paffim à Galeno perhibetur, fluens manat à corde vt foueat. c conferuet fixum: Calor fixus potiffimirm vefidet in fingularum partium fpirituofa fubstantia c bumore primigenio ,qui eft oleofus& atrium, non aqueus,quia male conuenit calori, cttin aqua frigidifima, cm ab ea quantumuis calida extinguatur: At bumido pingui ignis conc feratur. Mta, vt animalium vitain lon

62 PuvsroroGcrA.
gian tempus produceretur, non fuit fatis os Jpifici calorem in aura tenuiffima C leuiffita collocaffe, qua vix perflat momento, fed permanentitis fundametumvtrig, fubf'ituendum fuit, in quo diutius feruavetur, Einfmodi efl bumidumadicale,pingue fcilicet evaffum, lentum usultum, quo, veluti. flamma feuo optim? con[eruatur: Hac tria calorem dico fpiritum c bumorem fubslan tificum, vno calidi inmati nomine includut tttr. Propterea à Fernelio definitur calidum innatum. Faunor vadicalis fpiritu c? calore perfufus, fi auis, eft bumidumpiugue in quovelutiin proprio fubietlo vita cum ca- lore c fpirituradices agit. Hectria quamtiis fint vnum fubiedlo vatione tamen manifefe differunt, quia fieri potest vt vnum pereat,altero permanente; exempli gratia, Xenophontis milites ,qui per niues iter faciebant,obriguerunt frigore: extindlo calore, permanfit bumidum pingue,(piritibus den[atis tantiim, C concreti frigore non vefolutis. Qui tabefiunt, C» febre be&lica paulatim conficiuntur, buuiori: zrinigenü

||PuYsIOLOGIA 63 "à priuatione moriuntur. Per fyncopenvepenCh rb fpiritus difipantur, bumori primigenie Wn. wibuüdeperit: Semper iadduram.bumidi priWE. amigeng.caloris c fpiritus priuatio con[eWü— quitur, quia fablato fundamento qua fuper Dio flruunturvuereneceffe eflnon contvà: ques fitumeft, c magna dodiorum contentione pugnatum, poffit-ne alibi fucco ita restat. à. rari iadura bumidivadicali, vt vitapofft dh^ perpetuari? Refpon(um tandem cim bumidh— dumprimigenium nihil fit aliud, quam acuk Tea Cr oleofa feminis portio,qua in partibus yw— folidisvefidet, fieri non poffe, vt in eius locit, m tali ev tantus fabflituatur: quantumuisna 4»^ turefamiliari aliménto vtazur: Impotenin tt prima caufa a calore ipfo vepetenda est. w— Namomnefinitsm agens est finite virtuti, vepatiturá, agendo; proiude vfu attevitur ca (i or fut, tratiutemporis imbecillior, ideod,. 4 menpotefl iaturam bumoris, quem ipfe abilu forpfit vt proprium pabulum refarcire, T proprium pabulum inquam,eo euin yt flamina olco ttt«
ritur,

64 Puysi1oroctia. Ancalor natiuus fit coleftis,An- Elementaris. E Vamuis bec quasiio philofophori| magis fit propria quam medicorit, qui illii fcientia uibil confert ad bene medendum,imanent enim eadem pracepta mta dendi,neq, mutantur vemedia vtrumuis des fendi: tameu quia contetione Ferneljj cum G«leno nobilis est: opera-pretium fuerit, illius veritatembreuiter explorare. Galenus initio de fanitate tuenda fivibit, vtrumque soffriortus principium, femen dico, c men firuum,conflave quatuor elementis;in femis| ne tamen plus eft inea C» atria fubflantia: 15 fanguine plus aque, C» terra: Atqui in dif putatione contra Erafisiratum caluluminnatum nibil e[fe affirmat aliud,quam femen € menflruum.1tag, caliduminmatum omnino elementare efe exilimat. Fernelius verb celeffem effe contendit,cuius opinioni, Philofophi melioris note videntur faune, potefió, feufu, c experientia necnon vatio-. necomprobari, que fola funt inquirenda ve vitatis critiria, Zeno cüflituebat ignem opifem

GINE
Puysri0r10G6ti14 65:
i ficem diffufum per totum mundum, quem Dei titulo bonorabat: quo bonore nemo ià) gnemelementarem, incédiarium fcilicet& "^ vflulatorem ajfecerit. Platonici pro igneve^— pofuerunt fpiritum mundi ,idemá, mutatis (— fantiin verbis docuerunt: Spiritus enim c ih— ealor,vtin bomine fic in vniuerfo re confenm— tiunt, fola differunt ratione: Peripatetici M) Stoicis C Platonicis longe fapientiores, co» |— gnouerunt quidemignem opificem, C con"—feratora vniuevfi,qui tamen non effet fubmo ffatiapermanens, fed qualitas,quotidie nom—acelitusinfluens: motus enim oinnis calea Wi. facit, inquiunt, quod Galenw ipfe demons Wo ffratlib.decaufis morborum.Qub igitur veà— ocior efl,eo calefacit magu:Atcui columow- tuseflvelociffnus: Itag,eo ipfo motu vita»—icalor excitatur:Qui vehiculo luminis de&^— fcendit ad confernationem mundi, munda4 morumá,omnium. Verifimile efl Aprima wu—€anfa phyfica, primum effectum phyficum j emanare.Atqui primus iotuse'ff prima catt po faphyficaquia omnes effecius naumales ací— quiruntur matu:Primu motus ef orbscula

PRYsIOLOGI.
: vis, primus effectus phyfieu est pritia qualitas, nempe calor: taque primo motu pres.| -cedit: non eft propterea Sol actu calidusyut. inde fequatur babere coutrarittn, à quo cor -iitipi poft, fed potentia dütaxat. Ne quis Autem miretur, fi Sol n8 calidus calefaciat: nam GC cos acuit gladutum,exors ipfa fecandi.Viuumiaebriat.quamuia ng ebriui,cattf&bomonyua dant alijs, quod ipfanon babent: Sol C bomo, generant bominemsSol.|. vt bomonyma bomo vt fynonima-catfa, Secildo de ortu animalium,calor opifex, itr« quit, non ef ignis, nec quicqua ab igneprafeti, fed aliquid fellis propertione ve[pondeus. Tot Philofophorum teflimonis atteflatur ipfa experientia: nam ineunte vere dum Solad noszedit, avbores incipiunt jron de virerenoua: c in fecta, Mu fca, c Scara-. bei,ex flerquilinio, Solis tevore fafcitantuts Animalia omnia flinulà venerit velutiaus Jiro percita, ad prolem incitantur. Eodem vero recedente, defrondefctnt arboresuarcejcunt berba, infella morinuttr languet. venu. Autboritatem C experientiam in[o

Mt Hg lit 1 ftii Nj th ift m T "mi
t.
i
it.
d
PnuysrioroGcIiA. 67
-sida quog, ratio confirmat.. Propofitio cff
apud Galenum frequens, ea differre fpecie,
que feor(um exiftunt,quoruiná, viro pereum te,alterum manet: Atqui in viuentibis ome nibss duo(unt calores, quortm vno extiu&o,alter nibilominus manet,nd omuia purgantia funt calida,;alliotica multa fant pri180, fecundo,tertio,quarto gradu calida: 4t illa caloris prafentia viuunt:omnesá, tatta
iature,quam auime facultates c fundliones obeunt,cuiw priuatione moritur Tandiu euim viuunt, quandiu vitaliiflius caloris tantillum permanet. Quiigitur in 0t» tuis remanet calór tam mantfeflis effedtis confpicuu,alius e$t à vitali,elementaris félicet cum temperamento ianet, qui in viuente fopitus iacebat, iseliori, nempe cales fli mancipatus. Calor celeffis mmiftus mi^ feet mifceri enim non potest, vtituró, elemmentavi vt Pbydias cera. 1e opificis c efficientis caufa vationem obtinet in ortu inix«
forum,bic materia: conteunperatum à frigare,€ ad imediocritatem adducitt.t, quod de eselefli non dixcrá.

68 Puvsrorocra.
PHYSIOLOGIAG$Es| QioquartadeHumo-. ribus.
Quid Humor,fitne pars noftri? Caprvr I
Hyfici appellant bumorem, qualitaP tem prünatn, aliena fuperficie no fna terminata, euius dominatu liquida c mele lia cedunt tangenti: Medicis efl nomen fuba flantie non qualitatis.Nam omne liquidum € fluxile corpus, illi appellant humidum, quo geueraliore fignificato femen, chylus, ectlorum tres humores, adeps quia fluidam babent confiflentiam,tmter bumores recenfeutur. Specialits c definitiis bumorisnos iine fionificatur à Medicis, liquidum cor-, pus genitum ex alimento, quo inodo qua- tuor bumores, qui continentur venis, cr totam fanguinis ma[fam con[lituunt, propriàbumores appellantur ,non quod omnes babeant vim bumetlandi, fed quo omnes haz &eant fluxilem fubflantiam.. Nam bilis c faccns

PursiorosSstia. 69
Vb fuccus melancbolicus funt humores ficcilbu.
amores inquam,propter con[istentiam liquidam, ficci propter eam quam babent à natu ravim ficcandi.. Auicenna bumorem in genere definit corpus ortum ex prima mi[lior e: elementorum. Suntenimquatuor bumos ves, quatuor elementerum filij primogeniti, bilisigni, pituita aqua, melancbolicu bumor terra,[anguis aéris. Eft enim calidus bu: midus,vt aér: Sic meteora ignea iqnisaérea: atris, Aquea Aqua, terrena terra, naturam: itaveferunt, vt feré nibiLaliud quàmignis, aér;aqua C terra, videantur. Quatuor ele-menta omnium aniftovum(ant communia princtpia, fed quatuor humores[anguineo-. vum animátium propria: Queri folet fi fine partesuofiri corporis? Ita placuit Hippocras. 1i, quando noftrum corpus diuifit in. continentia;contenta c impellentia:tamen ft no: men partis propribv(urpetur, prout defini tur iiitio primi de vfu partium;qued babere certam circun[criptionem, à fe non aliunde qu«fitam, partes omnes aut funt folida aut care(a:]nter,quas bumores vecenferi nop.

zo PHysl1O0LOoGIA.-—. poffunt. Fernelius eos excludit à numer| partium, có quód pars omni debet cobetts I vetoti, vt tettim fit voum omuium partium| continuitate. Atqui bumores quia babent. jfaidam confistentiam, non cobarent toti;| Itaque diflinguendtim efl nomen partityaliquando generaltus, quicquid corpi confatur, aut in quod refolus potest ilius pars. aominatur. Quo modo bumores in parti bus baberi poffunt. At prefatis defiui-tiis id folum partis nomen mevetur, qudd. à. fe certam babet cireumferiptionem,quo. modo buinor non poteft in. catalogum pata.| ium veferri- c
Humorum primz differentize,.—
Gap. 1l.
Viior veleff naturalis,vel contra na Hm. Naturalis vel eft alimetariu,. velexcreimentitius. Alimentarius, vel puanus, vt(angis:vel fecundus, vt os, gluten. Excrementitius, vel quantitate fola exces. mentum eff,vt femen c menflruii,vel qualitate: qui rur um vel est vtilis, vt fel, limus. & ferum, vel intilityt vrina, fudor, fler-.—
6855,

"0 Puvsrorosora. zt
I cus, de quibu ordine differendum efl. Hus. Uh mmores enim coutra naturam cum fint caufa: Wh smorborum;ad Patbolociam pertinent. Phys
ili felogo propofitum est stanti explicare; am eueinfunt bomini fecundim naturam: Va-. " smenne quid inexplicatumvelinquamusat: "i que vteontrarium fuo contrario oppofttum!
Wh tWagiseluceat; de buimovibuseotra nataranjn monmibu fabiungemus. Sunt qui ex Galenidh commentario, in librum denaiura bowinis,
p bumoris aliam diuifionem colligunt, 1n bu-.
Wi morem f.tlicet generantem,;e genittuge-.
uw nerantem-appellaut: fanguinem matergan.
!€ femen, ex quibus omnes partes nostri cor.
n persconslituuntur: genitum,in venis C» ay. teris contentos quatuor buinores:
5; Anfolusfanguiscontineatur vez
" nis, folísue nutriat.
n,:-Cap. IH.
(^ QY Cnbit Arifloteles fecundo de biftoria7 er feluim fanguinem contineyw rivenis,eumá, folum uutrire ,cateros bus.
p tores effe duntaxat fanguinis excrementa...
p Metdicivero cum Hippocr. c Galeno. qua»

Z5; PuHYrsioLOGIlA.
: tuor bumores fimul fieri ab bepate exiffiz. mant, qui diftribuuntur per venas ad fingu-. larum partium: nutritionem: ex omnibus cominixtis, c iufla proportione temperatis, conflare maf[am fanguis, quá non aliter. continentur quam clementa in iixto, aut. vinum c aqua. in cramate: Datis enithinedicamentis que pituitam aut: alterutram bilem definite trabant,ynumquemq, deve-. nis fecerni: Quod obicitur amaram bilem. nuirirenon poffe, quia folis dulcibus nutri mur: Soliitur boc modo: Bilemquidem per: | foboc eff fecvetamaà fanguime, nonnütritt, fed permixtam(anguini. Fernelius videtur: fauere Avifloteli: Contendit enim venis com. tineri: folum[anguinem qui tamen partes: babeat diffimiles.: Constat enim: portione:. quadam tenui, C calida, qua biliofus fanquis dici debet,non bilis: Altera eraffa c fry. gida,que fanguisanelacbolicus,vevius quát:
bumor melancbolicus debet: appellari. Pata...|
te quoq, magis aquea C cruda; qua fit fan-guis pituitofis non pituita: maxima ver: parte temperata dulci süediocris confiflen

le
Pursror O GIA. 73 dj ties que fimpliciter.& fine adiundo-fanS guis nominetur... Neque enimcerebrum pi" tinta, fed pituitofo fanguine. nutritur ,ne-. d i quepulmo bile, fed: fanguine biliofo.. Non. ^ effemirum fi dato medicamento,bumor pec ii] cans vacuetur, quandoquidei per anorbum 7h. anguis biliofus in Dilemvertitur, pituito-. 7W fus im pituitam, fed in venis-fanorum., bujh in finodi bumores.non ine[fe, boc figno.de!! monffrat.. Quoddatum faniscatbarticum. 'W corpus liquefaciat.propterea quód non fub n! eg in yenis quod: trabat: Incifa vena, qui. llt! pelui excipitur.(anguis, non tam quatuor. "I bumoresrefert quam vnius fanguinis parVl! ges diffimiles;: mam portio.craffa& nigra. I^ que fubfidet,non esi bumor, fed fanguis me("^ lancholicus, leuis, tenuis, fpumans, que na!/ gat,non eft bilis, fed[anguis biliofw, nifi v[€] que. adeo à natura fua recefferit vt bilio93 fus fanguis in bilem, melancholieus in bu-Jt"snorem melancbolicum fit conues(us: Dif-d ferreverà bilem; pituitam; melancholie W eum bsnorem à(anguine biliofo, pirites. I^ fo, melauchélico; vel hos indicio cognoftio :| P
ll /
It tjl

zk PursioLoGIxmus, quod fanguis quicumque fit ybi pris|, snum. fuis venis excidit, concre jfcit, bumut.. aunquam, Haecigitur fere funt que pro A» nistotele afferri poffunt. At Hippocrates cts. trorum. bumorum tantam. effe necefütaLein ad vitam exiftimat ,vt quolibet eorum fublato, animalomne à viuis tollatur, nen. minds quàm fi fauguiue priuaretur. Quod. ergo dicitur. folum(anguine nutrire, non| negat, fed quatuor bumoribus commiftum.| Hippocratis fententiam loc valde voborat: quod bumoris cuiufque fuum fit, c nata7ale exerementum, cuique(oum. feum.| (esl tenuior cuinfque bumeris portio)qu.| ferum biliofum cum pituitofo, aut fangtii-| «£o confuderit, illum neceffe est morborum| veras caufas C accommodata. vemedia iqnorere.. Quid fi bili mixta fanguininon AHtriret propter amarovem, fanguini ta«. men noninutilitermi[ceretur.. Facit enit. vt fanguis alioquin infipidus bile veluti Je le conditus, à fingulis partibus atidius 4ppetatur, neque fortaffis bilis naturalis, cuSufiodi efl in veni, tam ef amata at, fel, eit,
————
H PA | E j

TR BUrSCOTOGLA z S d excrementum: Pituita dulcis, perimifla: lin fanguinis medicorum omnium cou fen fu esti, alimentaria. deo enim pituitofi longiffi-m" omnium inediam ferunt, quod inte,,, Tim calor occupetur in conficienda pituita, |i Quid multa? vt e[fet temperatis fanguis, f' ex variorum bumorum mishone constare. d debuit. Non defunt qui lack exemplo; nil 7 prater tres bumores, bilem dico pituitatus. 7 dj melancholiam, fanguinis maa contineIi 4 contendant. Lacinquiunt.mibil efl quam: 7*. fanguis in tmamamis dealbatus. glandularum. ! I pvoprietate: Atqui in latte triplex tantàm: ni fabstantia obferuatur, terrestris feu cafeo-. ^! fa: analoga humori melancbolico, aquaa: "m fe ferofa: ve[pondens pituita, c aeria fem 1" uaeyrofarefpondens bili, quia facile inflamJ^ eyarur. Itaque tantum abefhvt maffa(an7) uiis tres bumores non contineat,(ed fo—/U- ug fanguinem: cium tres bumores tane iij sium includat non fanguiui): nen..
Q9 z

76 PHÍSZOLOGIA. Quaproportionequatuorliumos|: rescontifeantut venis.. Ca»... IV.. Nt0tatuaffaplurimim ineffe fanguine,' propri? diBli, qui-calreseft ruber; fapeve dulcis;&-confiientiamediosris, bocin-| dicat, quid. plurima: funt: partes.carmfe, qua vt ex illo;genita funt, fic eodem.nutri-|. utitur; Deindéplussneft dulcis&alimen. azrie pituite;quam bilis aut melancholia, ES enim ex-diinidioxotlus fanguis; perintdiam tiutrit;faciled, propter qualitatis fjm| liolumin fanguinem commutatur: De bili, C bumorisanelancbolici proportione; it terdóclos non:conuenit nam. A phrodifu. fetundo:problematum existimat: plus inef-. fe ilis quam:melancloliez: Bili-enim caa. lore; tenuitate fieri, vt attengatus fata guis partiumiutima:facilius[ubeat:, Me-. fue fecundo aplorifiorum.in eadem est fen: gentia, eTmá; confirmat: Galeniauterita-. 88. Aulitenna:tamen: ititerpretes.quatuorargutientis demonsir aut, sminimum dnefAE ilio, plus bumeris sselancbolici prime: quid:

K 7. PHYsioroGcIiA. 337 lin.quód. in. fundo vafis, plus focis: fubfideat lh quim emineat floris ita enim paffim Gale| gnus quatuor partibus muti quatuor.bumoi[m:ges comparat, feces mélancholia florem b-inj li, aqueum C crudum bumorem fero, fete il cz enui pituite."Secundo quod offa fint.plittuy TA ducentis sque vt.funt cra]fa., frigida,& ms ficca: ita humore congenere nutriuntur, hy«cumpaucifune partes fanguine biliofo nmd ifriantur.Tertio qubd expurgando limo;huym horis melaucholici excrementonatura cop. ij:ceptactilum maius; nempe lienem, destina Ju rit, quàmveficulam attrabendo c contiin endo felli naturalis bilis excremento. ni Quarto quid vt dulcia funt amica vita s fic lys-amaraeidem ingrata ey iniuica;pauco felv demaximaquantitas vt lach ita fanguttyj His amareféit: ergo credibile est naturam yj— prouidam, minus bilisin maffa fauguiT is pofuiffe quàm humorismtm 4ancholigi.—
ht e
nhi Ps p

7$ Puvs10L10614A.
Quatuor hümores,cum quatuorels; mentisquatuor statibus, G qua» tuorannitempeftatibus come. parantur.(Cap. V. x] C Alida.c» ficca.bilisvefpondet igni: f WX, 4 4ida& bumida pituita.aquas me. Tancholicus bumor frigidus c ficcus terte, fanguis,quia calidus c bumidus,acti, fitasuen illius(ubStantiam confideres, aquayie debitur fimilior quàm ari, fortà-vt vinum eatione fue fabflztia aqueum dicitur, quat v0-theteoron quamuis enevgia fit calidum, Tta[anguis materialiter eff frigidus, forma.|. liter calidus. Quo modo diffoluetur quodab| Hippoc. libro 2..de Corde, c ab Aristotele, fecundo De partibus animalium fcribitut, Janguinem e[fe friidum: nam carnofa par2e5, que fiunt ex(anguine, qued, illi foli ac«eptum debent,quicquid babent caloris, fadi demonstrant. fanguinem fuo temperas| anento effe calidum: fi modà effectus fit inalex(ua caufe. Preterea bepar, vifcus calialum, fit ex fanguine, viciffimá, chbylum in jfenguinem commutat: Atqui ottime agen £puatur

E Puvsroroctra. 79 Xt conatur fibi affimilare patiens. Hic efl fco /& pns omuium naturalium actionum: itaque V. son tantim. fuo colore-tingit fanguinem, (fed etiam. fui caloris vestigium illi impri'i!"amit: Sane tantum abest; vt Galeno frigidus W videatur, ciim fecundo de temperamentis /" ealidiffumus perbibeatur., quanquam non i| fo, fed influente cordis calore fit talis, id, (! aon omnis, fed arteriofus:calidifimus e$t bur spidorum; bilis enim esl bumor ficcus.. De^, cimo fimplicium, cap.de fanguine Efl quil| deminquit Galenus vnus fangtis altero frie fn. gidior,nullus tamen abfolut? frigidus,lib.de ^ formatione fetus in fanguine duplicem 4gnofcit calarem ,vuum proprium, alterum | afctitiumquam fententia confirmat comhj smentario quarto in librum fextum epideüi emiin:at commentario in librum Hippocraj| ridenaturabominis, fcribit(anguinem efm fetemperatum: ergo uunc calidus bumidus, t^ qunccalidifumus, nunc temperatus dicitur, d munquamfrigidus: que fententia tam d:ffi» nies,vt inter fe concilientur, ex libris de p plenitudinerepetzda eft fanguinis bomoniD 4
; mm zx

'$o Puvstotocia. snia, atit enim/fignificat quatuor humorum congeriem y;que10do efl temperatus: nam ex quatuor bumorum contrariorum equa. li mistura won aliter concentus exurgit, quàm ex mixtione quatuor elementorum Tunnixrus verb é8l calidus bumidus, eod, temperamento dicuntur effe[anguinei, non temperati: inde con(equi videtur,vt inpueritia calida bumida immifhu fanguis dominetur: in adolefeentia temperatamistu, buntorumá, omnium mitliene teniperatus. In etate florente bili, cadem inclinante - melancbolicus bumor exuperet: in fenedutespituita: equidem fenespropterpenuriam dhumeris primigenij, folidis partibw funt ftc. ci, reliquo corpore bumidi propter copiam erulitatis; ficci ergo priuatiud, bumidi pofitiueibumidi;inquam, aqueo non ázriobuqmoreyexcrementitioonon náturali. Sic vere dominari[amguinem ,eftate bilem ,uufmm melancholicum bumorem,byeme piTüitam omnes affirmant..Sed qua acctptione fanyuis dominetur vereyuon fatis con flat nam ver Galeno ei temperatum, non. enlidut

n H7 M n " ul
Mn li M
Sm
Mi
2] n h T It r n 7 ii
in
PHYSIOLOGIA$73 -ealidumbumidum: Atquiyvt etas fic anni tempus producit.bumorem fuo tempera:3nento congenerem-itaque vere fanguis ni.
flus dominatur, id eff omnium proportione constans ex quatuor bumorum temperie :conflatus. . Anidem numero cálor quatuor Áimul humores efficiat. (Cap. VE. ; Ontrariorum ejfettuum:contravie 5 v fant caufa, neque potest eadem catis
fa contraria fimul: Atqui bilis vtraque quae.
Aitaterepugnat pituita;vt ignis aqua, fanguis melancholiayvt aér-terra: itaque non
videtur bepar eodem calore humores tat lifferentes procreare y fed à vemiffo bumores frigidos pituitam c melancboliam,ab. ántenfo, bilem: à temperato fanguinem.
«Qua fententia esi Galeni fecundo de natualibus facultatibus, boc argumento confir3nata: Si me! exempli gratia bilem produceret ynon cálorintenfus yin naturis omnis Aus peraqui Lilefceret, atquiin calidi tamatm non in frigidi bilefáit: ergo ab efficienDs$

$5 PHysTOLOGCIÍA, £e potilis quàm a materia pendet butnorm differentia. Fernelius vero non negat bilen zi0n ndturalem fieri ab inten[o calore exerementitiau,& non naturalem pituitam|. Avemiffo, fed naturales omnes bumores fi. onul fieri ab vno c eodem hepatis calore, eoá, temperato, aduer(us Galenum contendit. Natittus enim calor naturalium ome sium actienum opifex, aut eft celeffis, aut Analogu celefti, Atquividemus eodem Sodis radio indurari lutum, c ceram liquari: dealbari lintesm cr cutem denigrari, pro maria aptitudine patientis. Ergo cum corpus cbyli fit beterogenes, difimslibusd, paratbus constet, ignea fcilicet, aeria, aquea d Zerreilri, quid vetat igneam in bilem, aqueam in pituitam ,terreflrem in melan€boliam, a£riam Qr oleofam in fanguinem. fimul& eadem opera permutari? quód con trario inodo affectum eft, habet rationem. catife contraria: idcm agens pro diffimilitudine obietli, quanquam per fe fit vnum € idem.d:fümile vedditur: calort,alioquim vegeto C robusto, fi lionum cvaffum C» vizide

Jm ini i tt i [fiu dini I
nj
PuHvstoroora.$5.
' videobijciatur, propter vefistentiam, impotens itdicabitur: eidem fi offevas palea, aut aliquid fimile quod. facilé inflammeLr, intenfus e vehemens iudicabitur: atqui portio chyli terrestris& aqua, eft inlar ligni viridis, contumax c vefradtaria: ignea, C fulphurea, efl infammabilis. 1taque cim per fe fit temperatus[augtificus calor hepatis, nibilominus vatione patiene
tis.cui varie fe e accommodat, inten fus aut
vemiffas poterit appellari, modo, diffimili affetus, caufa difimilis babebit vationem. Quidam praterea obiciunt quatuor bumores non fieri fimul, fed pituitam ante
|- fanguinem in ventrictlo generari, quan
deinde iecur in[angsinem conuertit: at» qui illa in ventriculo est. foboles cruditatis, fit igitur abimbecillo calore. Proinde non oinnes bumores fiunt à calore tempevato. Cui doclrina videtur fauere. Galenus libro de Atrabile, vbi ita feribit: à Ào-bis demonflratum est pituitofum bümos vem ex cibis pituitofis oriri prima codtioae,vt biliofum c melancbolicum iniecore: D 6

34 PuvsioroGiAa.
Et fecundo de vatione vitlus in acutis: pi. duite generatio ex abis pituitefís, fanguis mem perpetuo antecedit yeamá, postea Cas. lor bepatis in fanguinem tran fmnutat dn pituita excrementitia efl quafit imventriaulo, Naturalis vero fit in bepate? An quod eff vui excrementum, álteri eft élimentum, pituita ventriculo excrementitia, bepati «aterisá partibus c$l dlimentaria? An pi»| tuite nomine, byli crudior c» magis aquea pars défignatur, cuius dulcis portio ab hepageimutatur in fanguinem, Cradior c craffior diftribuitur in veuas, vbi paulatim con.| la fit fanguis? Aníolus fanguis nutriat, De qua. tuor fecundis humoribusali- mentarjs Cap. VIL.—-— S Ententia eft Aviffotelis, folum fangsi« uem nutrire: qui tamtn vt iam docuis sus;autbore Galeno ,non fit emnino Pu| TU, fed alijs bumoribus permiftu Cui do».| rina mülta videntur aduerjari:is enimve ginquodque ntitritur, quibus contlat;Para Tee quadam(unt fberuatice, alia carmafe, fe

(m ] T n h
we
Pursioroora.$35 "heigitur fanguine, ille femine nutriuntur. Praterea offa interiore medulla nutriuntur, ventriculus cbylo,evgo folus fanguis nonnutrit: Refpondeo omnes quidempartes nutrirà fanguine, veruntamen alias immediate
vt carnofas, alias smediait vt folidas: Seininalis enim liquor nibil éfl quam cotHone c partium folidarum. alteratrice dealbatus fauguis.-Medulla quoque fit ex fauguine: Itaque cüm caufa caufa fit caufa caufati, fasguis autem fit materialis caufa anedulla € feminis, non efl dubium omnes partes
nutriri fanguine, ventriculi nutriri cbylo,
feribit Galenus tertio de Naturalibus fa«
-eultatibus. Sed illic ábutitur nominenutritionis y fatiat animálem appetit fua qualitate, vtputa dulcedine uon autem natuvalen, fua fubflantia. Ventriculu: infanti
dii geflatur vterommutritur C acere fcit;imon
«€hylo, quiatum ulla fit hylofis, fed[angui
ne materno quem per viribilici venasiecur
trabit: Itaque ventriculus yere autritur eo
fauguine, quem fuis veni plurimum conti»
met, improprie cbylo: Wnflabit rurfum aligs, D 7

Sue
84, PHYSIOLOGIA.
Omne agens naturale conatur fibi patiem a ffimilare, Atqui cbylus efl opus ventriculi,|
ergo ilum conatur tn fuam fubflantia con. uertere. Refbondeo fibi quantum poteft aut| quantum vfus necefitasá, poflulat affinis|
lare cbylum, eodem frui c obledlari veli. quum adiecur velut onus deponere,vbi con-|. sevfusin fanguinem, totum corpus, proinde ventriculum nutrit. Huic queflioni affni eff altera. fi folus[anguis nutritsquinetiam,| Ariffotelis opinione, fit vltimum alunenti, quis vfus quatuor bumortim alimentariari qui fecundi nominati? Refbondeo, fangui uem priufquam actu nutriat, c in noftram fabflautid permutetur varie altevatur,qua doquidem naturanon fert fubitas mutationes. Motus omnis fit a contrario in contras vium per medium. Atqui non viuensavi« uente longiffimà diflat.Priu[qua igitur alianenti non vius fiat pars viuentis, C adu vittat, multis uodis elaborari nece fe eff. Pro diuerfis alterationibus, quattuor nominibus appellauu. Cium adbuc effufus eff per tuni» eam veua, infitus nominatur ,inde refudans
e ills I

M inp
lij; (iy
] i
PuvsreroGora.$7 & inflar voris effluens,ros diciturcitm excidit£ venis c ad partem appulit,agglutinaiurá,ex boc gluten appellatur. Ad extremi cum naturam(uam cambit permutatà, noffre; Cambium nominatur. Itaq, cm quatuor bumores fecundarij ono tamre&(ub. flantia, quàmratione& qualitate differat à fanguine, fit boc ratum C conflitutum
| folum fanguinem nutrire, fi non proximé
faltem mediate.
'* Demenfítro. Ca». VIII. Adlenus de quatuor bumoribus alimentarijs tam primis quatn fecidis,
1mlat vt de excrementis differamus, dudlo
ánitio à menfIruo c femine, quia,vt eff terzio de caufis(ymptomatum, duntaxat quatitate funt excremita. Nam maleficia que saenfiruo attribult Ariflot. Plin.c Fernel. ant funt falfa, aut inmenflruum malo affedum conueniüt, nifi mauis ea de lochjs inzeypresari. Concepto enim femine fabfifac snen fes ad nutvitiont[etus bic inflar plante meliorem partem fugit, impuriorein refpuit,que flatin à puerperio excindiitr, t0

D
$8 PnHsiorosIla TAtati longa nempenonime[tris geflatiosi fpatio y eredibile eff contractam effe labem,
44h Vititim capiunt ni moueantur aquas|.
Bene babentianulieri fingulis mefibus fluit unaris purgatioz luna buius periodi caufa eveditur manifeftum enim in bumoves lita bet inperiuin.Alj unt coutenii caufa Phy fica periodicis oranibus fluxionibus comma mi quam explicat Galen libra, fecundode| Differentis febrium. Quoties enimmatura. z "quantitategrauatur,vel qualitate,vt actie monia, flimulatur:toties(nifi quidobftet vt ebftruttio, denfitasa, vteri,) enenfes fluunt: quód repetat fingulis menfibus iffe'fluor, amenfHruus appellatur, quod periodic fecundàm lune quadvas, lunaris, Cur nulieribus "Acctidituon viris? quia plus crudi fanguinis| "congerunt, quai viri, partim quod fint. f gidiores(Efl enim caloris coqueve, digerere| € füperiuun refoluere.) Partitu quidfmt| denfiore cute, c minus perfbitabili. Qui. "bufdam viris potifmum nielancbolicis qui abundant fanguine feculento, vend fidis lato tempore[zfe aperiunt,(quabemnora voides

T lin 4t
A ji lut inii n !h 7
Ih
Puvsrorocia.$9
"voides ntncupantur,)uon aliter quam vena teri mulieribus. Cur autem menfes virgidibus circiter annum pubertatis incipiunt fluere? an tim an&ius calor incipit dilatare?
Eft enim caloris dilatave, vt frigoris coftrin;gete, fanguis qui prius in nutrition c incrementü ab fumébatur, incipit exulperave, nec tátim copia, fed qualitate moleflis effe. Accedit quàd calore tenuatus fanguis,red ditur fluxilior:Cur definit fluere álijs quin 'quagefimo, 4ljs:quadragefimo plus minus -anno?quia eaetate non(anguis tantiim deferbuitfed parcior gignitur, iri, tocve inm tritionem veferuatur, vena quoa, Jficcitate anguflioresvedduntur. Nam iulieves cum incipiunt ficcefeere C vefrigerari, fanguin tantus quantus efl per etatem, vt frigidior € ficcior, fic ad fluendi redditur ineptior. Plura cim de bominis procreatione. De altero noftre generationisprine
cipio nempe femine.
Cap. IX.
S Een fit ex pinguiore c puriore portione fanguinis, qua tefles primo inffi

DI Puvysiorecix, 48t0 fibi tvabunt in alimentum, fecndarn ad prole. Dextra[Derimatica exoritur àyt« a catia,vt bauriat de fonte. Aliquandoimmoderata venere fanguis vuber effluit, inva fis[perimaticis preparatus. Que de induffria natura fecit finuofa, vt longiore mara dilis gentiis elaboretur: quoties eniin magni dli quod opus iolitur.quale eff femen.fi fhedles Jpumam, exerementi, fi fpiritum c illiinfitas vires, opus plan? diuini, toties praparantia inflrumenta facit finaofa ,talemfecit plexumreti formem,in quo vitalis Jhiris us elaboretur, antequam in cerebri ventrieulos admiffus fiat animalis. Hac opinio efl Ariffoteliapprobata à Galeno prime de feitte, nen Hippocrate:mam lib..de genitura exiflimat materiam femina vudique in tefles deriuari, eam, effe vitimi alimenti, nepeglutinivedundautiam: alioquininquit, temo dixerit cur nati fiimilesparztibus uafcantur,cur claudi clattdos generent, manc tiancos, cur pluvimi morbi fint bareditarij, cur artbritici arthriticos generent, ncphritici nephriticos,pbtifici, phtificos, elepbantici

'^ Hysi1oroGIA i 4M«igi elephanticos. Addit totum corpus imli] smodica venere extenuari., C» toto covpore ü4 voluptatem.perctpi tempore concubitus, eo Ui quid materia feminis defluit ztoto. lacet WP sibifeutentia Galenistefles enim funt mai gne glandule plena jpiritu& calove,quibus qi amnata eft facultas[anguinz in feme tran[| enutandi, vt glandulis mammartum eundens in lac conuertendi, Arifloteles quidein de^ negat teflibus feminificam facultatem: fed | medicorum confenfu, hoc tamvatum eft,vt ij| propterea iter partes principesve feratur. w—Priuatiene cognofcitur babitus: Atqui cao Wo flratisanimalibus.yt bobus,caponibus,eunu |o his, cit teflibus eripitur facultas procreandi: Perfedla igitur animalia beneficio teftà ulerumprocreant. Si negatio cfl cau[a ne» d gationis, affirmatio erit cata affirmatio» s— mis: Perfecta animalia priuata teflibus nom n generant, ergo generandi facultatem accey— ptam debent teflibus nontantum caftrati yw mongenerant,aut quibus funt attriti teftes. p—Sedneq,[padones qui teftes quidem babzt, pp fed natura aut Accidente aliquo, yt inoru

9,23 PnuYsrezoGIAa,
bo, exempli gratia, paralyft, perfrigeratus. Ergo teftes facultate fewinifica, caloris& fpiritu infiti miniflerio.fanguimem in vafis fpermaticir preparati; in prolificum femen 'conuertunt:Hoc eft illi connatum officium,| "vr ventriculo dlimentum coutvtereinébydum: bepati,cbyluu in fanguinemymammis fanguinem in lac commutare:Car téfles fea. ninificismamme lattifice; ventriculus chy-. lificus;bepar fanguificum? veteres vnover"borejpondébant;bac fieri movxór- no ttüiits boc effe illis maturalequamigni calefacere.Similitudinis caufauouvidetur mates. "vie, fed forma potius ad]cvibenda: Atqui à pracipuis partibus tres facultates concur runt in teftes vedlore[piritu,per venas(pernaticasvnà cum[anguine dnaturali fpie vis facultarmaturalis affuit.ab bepatenia talis per arterias fpermaticas à corde anie malis à cerebro perneruum, quem obferuas uit Vefalius a cerebro ferri ad tefles.'Ex tripia ille(piritufitve c fubftantia vnus fae eultatibus triplex,quia diuiniore officio pra ereator nomtatur. Hic omnib.facultatibus
que

^t inii
1 n
PuvsrorocGtia. 9$ quamoftrum corpus vegütinformatu, quid: miri fi procreet fimile? An tefles imprimüt: femini: totius opezis. exemplar, fecundum: quodatura fuos motusvegitzilla enim ynituv puma vt figulusargilla, Phidias ceva;oft' eniminflar avtificistantiun differunt quod: artifex. fit extra, natura intra opus fuum:: femen, inquit Ferneliu defluit àtoto, uon. mole,fed viribus formaliter, non imaterialiter: Conciliator.tamenexiflimat cum Hips. porrate femendefluere à oto materialiter, àteflibus.formaliter, quiaillic accipit for«. mam feminis; fitá; prolificii:non obefl quod: obicit: Ferneliusnon poffe tampaucum. fe-. sen quodexcernitut yne xonculitus atoto, gromauare: nam corpus feminis eft fimilare, vnaqueque pars quantitiis exigua babet: eafdem;quamuis non pares; yirescum tote.
De chymofeos tribusexcremen-ds,fellelimo.&fero..—— Ca»; X. ET fanguis purior diffribuaturad ut^. ' gritionem fingulari partium, prà-..
widasatura tria infrumenta: fabricant:

94. PHYSIOLOGIXEXe qua trium bumorum totidem excrementa,| attrabant.Suppo[uit bepati veficulam,que fel fugit, amariorem naturalis bilis portionem,ex aduer[o lienem pofuit,qui cum(ane guine melancholio, quem pro alimetotrabit, permiflum limum exugit. Renesquog; am(anguine ferum emulgent per venas, quainde emulgentes appellantur: Qua tria; etiamf fint totius fanguinis excremeta, bas: bent tamen fingula fuos vfus, fel enim, vt: eupborbium in ouis ventriculo, innoxium: 1m veró cum voluptate veficula diu contis netur, tantum potefl naturenome:vbi quazitate C mora longiore incipit effe snole-flum per ineatum calidocum ablegatur itj ixbven, Vt fit veluti cly ler naturalis ad flimulandam exeretrice, ata, etiam vt muti inteflinis infavdlü eluat.Habet enim felin-. ignem vim détergendi: fele tingitur alui proluuies;que alioquin albavedderetur, vt: accidit cim obflrutla felis via non poteft in féntinam ablegari, aut cium veflait in cute, vt accidit fub aurigine. Lien vifcusvari c fhongiofim. fue fubflztia congenerem(an guinettis,

PuysroroerA. og
m guinem,boc efl admiffione fucci melanchoc.
M d ini 2 2 m 7 I t i li 2 Fi]
7]
lici eraffum c feculéntum trahit;queim ars. teriarum motu,(babet enimequampluris. 3has,)attenuat, fibiá, tandem affimilat. Li«smus quibu[dà per bamorroidesvepurgatur,. melior portio in ventriculi ablegatur, par-tim vt augeat appetentiam( Acida euim eff: anelancholia, acidi autein famen excitari: vulgi experimento compertimfh, qui aci»
dorum v(u languentem appetentiam excia. tant, vt aceti, ompbacij, fucci limonum vel: citri intindu) Partim.vt ventriculi cotlios. nem adiuuet.Facit enitmvt inquit Galenus: quinto de vfà partium vt contrattu in fe: ventriculus ardliüs cibos completlatur, ci melius coquat:Serum priufqua venes emuls. geant,anadofim facilitat:Alibilis enim fan-guis quod fit. eraffus& pinguis vt indicat: ereinor lactis diffcillun? diffzibustur. Pro»: prerea diluitur fero vt facilis quoquouera
fum peruadat: binc iam adimonuimus yes hiculum alimenti ab Hippocrate nomina. 1i: boc officto defuntlum per eofdem du... Gusrelabitur à initaribus yepisinmaioras:

$6 PursroroGtia. zandemsin cau, vnde à renibus. emulgetur. fanguini permiflum; Renes fecernunt fane| guinem,fibig, in alimentum vetinzt: Serum. verb.in veficam. deponunt. Veficula.igitur.| trabit fel fine fanguine, proinde venas has.| bet.que. cy flica dicuntur, à:quibus accipit. fenguinemalimentarium;lien c venesvua.| cuin luno.C fero.trabant fanguinem,quem. fécernunt c fibi afimilant: Reliquum alio. veluti onusablegant., non inutiliter. Proe.|. ptereaxvtilia excrementa appellantur ferit, limus co» fel. nflat.vt de inutilibus paucis;| tranfigamus.. EMI De triplicis. co&ionis tribus excte« mentis flercore, vrina& fu-dore Cap. XL.—.— É d s coddio.cbylofis, eipgimas,. ; usienis,Vniti[cuittfa, fuut excremte-| tum, flercus prime,vrina fecida, fudorter--| tie: Alimentum enim ex quo fit primit cbya luinventriculo, deinde fanguis ex cbyloin. bepate: Poftremo glut£ in fingulis partibus,
ex fingulis eft miftum,€ ex naturis lengé|
differentibus con[lituram, plurimo ficco,. pant

a inj im uh !ul Hin n ud "T rà rj
h
2u "
PHYS10L06G614, 97
pauco bumido:Nutrimur autem folo bumi do uon ficco,bumido inquam dulciond ama10,acri,acido: Itag, cim fit caloris bomogesneacogere, C feparave beterogeneas protiis danatuvavetinet bumidudulce veliquum tam bumidum quàm ficum fepavat, c foTás excludit. Hepar inefenterio veluti ia
"nu, cbylum etiam ex tenuibus inteflinis fua
git,eb enim definunt vena me[araica, Quod velinquitur craffum ficcum, c inutile ex» erementum, flercus nominatur, quod inter puinoves vefertur, quia faces(anori debent:
- effe bumida c» molles, confiflentia: mellis..
Viina, efl tenuisille d aqueus liquor fanguinis, Analogus fero lactus concreti, quem: venesattrabunt permiflum[anguini. Naim.
Tetento(anguine ferum per vreteras inve[ie
cam effundunt.. Proinde fi materiam[pes des, vrina fit inbepate fanul eum(anguine, quandoquidem cuiufque bumoris fuum eft ferum: Si formam; non e[l dubium quim illam: accipiat invenibur, quia: incipit illic
- fieri fecretio(eri à fanguine:. Quibi(dam:
placet vt limus acidus qui vegurgitat à litne: E:

$8 PHYSIOLOGIA. in ventriculum, ad appetentia excitandam & cotlionem adiuuandam efl excrementi lienis, fic vrinam ejfe excrementum ventum, Quam fententia vefellit Galenus primodr gaturalibus facultatibus, quia coclionelim fepavat limum à fangtine,renes ferum par. zium fola diffraclione. Excrementii autem| dicitur quod coctione feparatur ab alimtto, Sudoris eadem efl materia, qua vrina, uif enim ferum vefluat in vena cauam,bocune uere perfunctum, neceffe eft vefolui à c lore aut in fadorem conuerti: binc fit vt qui| snultum fudant, parum mejant s qui multi. sneiunt.parum fudent. Cur byeme minii fudamus, plurimum megmus?quia ambit sis frigore cutis denfatur, nibilá, aut miti anim tran[pivat:lIn partibus externis none| 41 potens calor, vt ferum im fudoremitfoluat. Cur effate plurimum fudamus, mitiimlym meijimus? quta exterms calor rel« *at cutem eiua, poros aperit, c materiam fudoris attenuat;diffoluit. Accedat quid ti plus bibitur; potulenta autem funt vrina d füdoris communis smatevia: Concludamm enga

(itj 17] tit qu im ^ir tis T
Wu
.PhRYvsi0rocras. 99 ergo. flercus prima, vrinam fecunda, fudotem tertie cotliouis effe excrementa. Nom efl pratereundum preter.(udorem effe excrementi ficcumtertia coclionis quod fov-. des nuncupatur. Cuius copia cutis fordida vedditur., vt manuum ablutione quotidie intelligitur: vtrumq, excrementum à chie vurgis in vlceribus ob feruatur. Nam ab exeremento ficco vleus fordidum appellant:ab bumido bumidum.
DePituita non Naturali.
Ca». XH.
Adtenus de naturalibus bumoribus
tam aliuientarijsquam excrementi1js, qui omnesin fanis Anatuva generatur. Sequitur vt propofite. disifionis vlrimumy membri abfoluamus, boc eff de bumoribus contra naturam di[feramus: Cogno[ci vero' non potefl quod efl contranatura nifi prius intelligatur quod efl. fecundium naturam. Propterea bumoris cuufque naturalis cire cunftantias breuiter ob oculos ponam. Ree quiritur in fingulis, fubftantia, quantitas et qualitas legititna: 4d fabam pertinet:
E

$oo PHYsSIOLOGIA.. confiflentia, ad quantitatem proportio T qualitate fapor,C color:bilis, exempli gn. tia,debet effe tenuis melancbolia, craffagpis zuita ferh vt fanguis,mediocris: Bilis prit fuis qualitatibus debet effe calida ficca fe»| candis amara Cr flatta. Pituita. primis quae| litatibus debet e[fe frigida c humida, ftcundis alba cr infipida. Nam fit dulcis eoé&ione,priufqua in(anguinem mutetur,aut: germiflione fanguinis: Catertum dulcedinem. fieri à calore moderato, demonflvant dulcia. oimnia,vt(anguismel,[accbavumsque fant snediocriter calida; Atqui pituitanaturali eft. frigida, ergo debet diei infipida potiu: quam dulcis: snelancholicus humor, primis. qualitatib.efl frigidus frecus, fecidis nigeret: acidus: fanguis eff calidus bumidus.fi tempe: vatiffime cuti cüparettr, fi cateris bumoris bus, temperatus: Secidi vero qualitatibus, ruber C dulcis: Omniii quatuor debet eae[-. fe proportio,vt bilis fit sninimüm:deindeme lancbolie: fanguinis plurimis deindepituit4: fl ifla proportio: violetur, fitá, plus,att.| ABI ite quat expediat, vel à temperie:
n

PuHYsiorociA. 1037
fua vnus vecedat, nafcetur inde morborum
fer& omuium parens cacocbymia. Pituita igitur,vt ab illa exordiar qualitatis vitio,no
Aaturalis evit, ft fuerit acida,aut falfa: dulcis enim efl naturali fimilis. Ratione confiflentie, fi mucofa;vitrea aut gyp[za,mucofa fimilis efl inuco, qui quotidie mungitur c expuitur. Ad lubricanda viam facibus ,natttra y mucofa pituita illeuit inteflina, que; áncipiente dy fenteria, bilis acrimonia abra"— ditur, primad, excernitur. Huic fimili eff; V— Gr exea fape oritur vitrea, que melius albu ' ginea diceretur. Ef enim ouorum albumini ^ fimilior quam vitro fufo efl raa c vald? frigida nam cm aliquando coli cruciatus in:ollevabiles excitaret,clyflere ex oleorut&
edutta;nibilominus in ipfomet cruciatu fri|— gida fentiebatur.In artbvitide nodofa,pitui U^ faoypfeaobferuatur, Tophi enim quiin ar"! ticulisgenerantur fiunt pituita A calorere"| ficcata, Cr inlapidu duritiem concreta. 1n bronchijs affbmaticorum[apt reperti funt lapillipituita albuginea per vefolution? lapidefiente: Pitnita acida fit inconcodlione,
B$3

102 PuyvsroroGIiA.
ffc frudus immaturi funt acidi, qui paulazim dulcefcitt co&ione:(alfa fit putrefattios " we aut bilis permiflione: Difcernuntur cone trarijs effets, Nam pituita acida excitat Bssupioo famem implacabilem, falfa fitim, Cur bydropici perpettià fitiut cim babeant. ventrem plenum aqua? quia abundaiit feo gutri c falfo, diflenditur illis abdomen à copia tenuis pituita, que putredine falfedie vem acquifiit. De bile non naturali, Cap. XIII. Voties bilis fimpliciter effertumstaties flaua defignatur,alioquin ctt e duméo,viridis, nigra rufa appellatur. Ma duobus modis A1atura fuaveceditalteratio gie,aut alieni bumnoris perimiffionevitelling.| bilem.fic dicta, quód calore C cofiflentia fit füiilis vitellis ouorit.Auicenna exiflimat fie vi in venis.pituita craffa perinifla bili, Gales 12us vero per alteratione folam, ardore fülie cet abforpto fero: nam priuatione fui feri vaufquifa, buinor craffefcit.Videtur verior fiutentia Galeni, quia pituite pertmiflione pallefait

—
PuysioroGcIia 103 n pallefcit bilis, cv vefrigefcit:Alteratione foi lafiut, bilis porracea, erugino[a C glaflea: y Porracea fimilisefl fucco porri, erugino(a | ertgini, vtraq, viridis, lenge tame differut: | mam porracea vtplurimim gignitur in vetriculo ob ciborum eruditatem: propterea y quidam pituitam viridem nuncuparunt, ; monabfurdé fane: nam omnem bumorem, , erüdam pituita veteres appellabant. Aeru- gitofa vero, vtplurimim fit ventriculo, aut bepateinflamato, eflá tam calida& mordax ,vt düjecliones eruginofa fimt lethales. 4 Prope accedit ad glafleam qua colove refert » glaftum. Ad quampertinet carulea, eft bu, snorum omnii peffimus, fi atram bilem ex^ ceperis: nam avdore tantam acrimontaim 4 acquirit, vt erodat C exulceret: gignitur 4 ánventriculo, aut circaipfum. Bilsvubva improprie vocatur bilis, efl nim potis fe4 ri fanguinis: Diflinguetur tame hac nota A à fanguine, quod extra vafa uo concrefcit, vt angsissbilis fit vubra quando fero[anguinis bumor quidavuber permifietur.Fit pallida peuiniflione pituita, efti, fimilis naturali: E 4

$04 PHysroroGcla.— bilis atra ànatuvali tà longévecefit, vt iam in aliam bumoris fpeciem degeneravit. De quanunc pluribus differendum eft. Deatrabile. C4». XIIIT.
S Vecus melancholicus eft fimilis faci ,a«|
trabilarius vero friilis feci vfla, vflin. se enim cuiuslibet bumoris nafcitur atra
"Lilis.Que fit v[lione Janguinis mitior eft,des inde melancholici humoris: peffima ome
mium qua fit à bilev[la: 1a enimnon tate. tÀm partes in quibus colligitur, evadit, fed
etiam quafcumque attigerit vrit, liquat,
«orrmpit. Hinc dyfenteria ab atra bile len.
athalis s quia ininteffinis vlcus facit cancro des: tam maligna el,vt aceti acris modb fer
- Mnentet terram in quam ceciderit:calidaefl|
fpotentia,vt calx, cinis, aut fex vfla, quiain emnibus adusta. remanent. ignis veliquia, quas Graci VocAnt iura nor Eat Vt 6o nenum mtufce c mures vefugint. Galenum lib. de atrabile fcribit fenon vidiffe vnum qui atram bilem deiecerit c amortumnon Fit» poteft frne periculo fangttis, aut futs 4W niger excerni, atra bilis, nunquam:
Sanguis

,.Puvsioroora.. sos Mi Sanguis vftus melancholicus bumor c adt tra bilis, effectis manifeflé. diflinguntur: — mamcarbunculi fiunt à fanguine v[lo,canri ab atta bile, fcirrhi, ab bumore inelana ju«bolice.:
PHYSIOLOGIZ Bec, V, . JDePartibus. Quidpars. Ca». I. i Atura componientis imitatione, dtt» i éto initio à fimplicioribus paulatim defcendismus ad compofitiora, à comunibus
4d fpecialiora:partes enim fimilaves, quam uis nonmungtam coniücdla c fenfibilia noà pliciffumapartes appellentur à Galeno, fitt m tamen exelementis, bumoribus c fpiritià usquia fubflantia conflant folida catno[a m C puituofa:Vtautem totiusitapartis nogg menambigue dicitur: proprie totius et parm tisnomine, integras defignatur, tottm vnis er(um,vtgenu: C parsyniuerfa, vt[pes
j es c differentia, is nominibts vocantur, y propteream quam babent cum integrante y E 5
Jj. flri corporis elementa,id efl minima et fiis...

$06 PuYsrioroGIiA, fimilitudinem,alioquin fpecies compofitior genere, quaa, illud adiu continet, anale illi jars diceretur. Corpus bumanum ef totum. sptegrans.cuitu partes queruntur, aut fime pliciter prout corpus eft, aut quatem efl corpus viuens. Primo t0do confiderantura, Galeno in libris anatomicis totum enimite zegras in minimas va, particulas partitur, ziulla bumorum, aut[piritutm facta menzione. Diffeclio conquiefcit in partibus frsnilavibus tanquam elementis ad. fenfum| fimplicifimibumores qui corpore,non ali. eer quam liquor vafe continetur, inter pare zesnon numerant diffectores, multomimu| yagos, nequetoti cobeyentes fpiritus: pars * debet à fenonab alio circum(cribi: bumidum omne aliena(uperficie non fua contimetur.Lac,medulla,(anguis adeps continene zur ab alio: equide concretus adeps à femetipfo cirtum[cribitur: fed mediocri calore
fufis mox ab. alio vetinetur: fanguis ta».|.
men c fpiritus, quia corpus viuens ,inttgrant,neq, poteff fine illis viuere:(apientet ab Hippocrate inter partes,nà corporis fitr
pliciter,

1] 2
if D iti t) [i
M du ji à
PursriorooGra. 10y pliciter, fed corporis viuentis vecenfentur, id enim fine que, aut omnino no viuere, att &quée commode viuere non poffumus, Corporis viuentis partem appellamw. Hine partes quadam neceffitatis, vt cor, bepar, pulmo, ventriculus; Alte, commoditatis, vt tefles,c oculi: illis enim exedisviuere quidem poffumus, uon eque commode» VRgUes inter partes commoditatis à Galenovecenfentur, quia faciunt, vt minutiffima qua- que comprebeudamus. Preterea Galenus primo dev(u partium fcribit, partes quafdam datas effe ad ornatum ,vt comam c barbam, ita enim ipfe eiufdem operis vnde-eimo s mulieri, fapiens natura facit corpus
glabrum, puerorum inflar, quia cum non babeat mores eque venerandos atque vir, neque forma erat illi opus eque veneratio da. Pilos verà effe partes, boc prater catera. indicat, quod alopecia,& ophiafís inter morbos partium à medicis nume ventur. Dicet aliquiszid folum quod confiuit, meretur nomen partis pili, e vn. gus adueniunt vei id enfe feudo E

108.. PHYSIOLOGIA. E. appellari à Galeno non fiinpliciter, fed cum adiütlo partes poft geuitas, vt criflam galli boumcornua. Attamen de pilis alarum snentule yaldà dubito, quia incommodant| potius, quam profint neq, vllum ornatum. afferunt. corpori; Theophraftus inopufculo suetaphyfico,boc exemplo demonflrat quadain fieri fruflrà à natura, dicitur enim fru flvà factum quod non babet vfum: mihi yidentur totius operis veluti parerga, quaa snaterie excrementis tion aliter procedunt quàm fuligo in camino ,meliusá, inter exerementa quam inter partes ntumcraretur: Si quisinflet quód nutriantur,proindei, viutunt,refbondendum Ymproprie, nempe per appofitioné nutriri, improprie inqua, quia siutriuntur fulicinofis excremetis advadicé appofitis, vngues quauis fanguine(ad radis cem enim veua definit) nutriantur:improprie tamen nutriuntur,quia ad radicem fe lam fanguis apponitur.Extrema,quavefega senta yocantur,tam longe ab(unt à radice, vbi funt vita, fenfus, c» nutritio, C» veriti exereinenta yideri pofint,quam partes.
Partium

2 Pnursroroofa. 109 Partium multiplex diuifio,qua fint fimilares. Ca». Il. Edicus n9 eft fimilis Arcbitelo, qui confiruat ipfe domicilium anima, fed à natura conflitutum contemplatur.Ob id coutrario ordine corpus bominis in fim« plieifima va, vefoluit, efl enim generationis C vefolutionis ordo plane contrarius.Na tura C ars opus faum ovdiuntur à fimplicio vibus, fenfimá, ad perfecliora procedüt,dum opus itimeris omnibus completum dederint,
. Medicus qui iam pevfectum opus contempla
tursillud diffoluit primum in compofitiffima qualia fenfibus primiim obferuantur, Quorum Galen. lib. De differentijs morbovum quatuor differentias conflituit: Primi generis fant, à quibus incipit partitio: Caput.tboraxventer, e? artus: Secundi paulo quintus cüpofita inftrumentain que illa fubdiuidunttur, vt caput in cerebrum,oculos,na yes,auves C os Thorax inpulmonem cor c diaphragma: Venter in iecur, lienem, ventriculum ,veues, veficam,& vterum: Braehium in manut, bumerum c proprie diE7

fio PHYSsIOLOGIA:. &um brachium, evus in pedem, tibiam, e femur. Hac infirumenta feciidi generis fubdiuidi quoque poffunt in alia inffrumenta, manus in digitos, oculus in mufculos, à quibus buc illuc mouetur, feptem tunicas, tresbumores,C neruum opticum.. Rur[um bac. inflrumenta tertü generis fabdiuidt poffunt in alia fimpliciora,vt digiti in venasneruos C» arterias, qua funt prima,& fiuplicifiqma infirumenta, non amplius diuidua: uon funt tamen prima c finpliciffima partes. Similares enim c fimplices partes nonpo[funt in alias differentes fpecie vefolui.Atqui vene c arterie conflant fibris c membraais, pavtibus[pecie differentibus. Itaquevt funt partes inffrumentarie,conformatio£nim inslrumentum facit, ita compofita c Jimilares, funtá, ver diffimilares, hoc efi Jemplices c informes,tantim odto: Os,car-tilago, fibra, membrana, ligamentum, tendo,cavo fimplex c cutis Nec obeft quodru-. dioribus primo obtutu vene C» arteria fra. milares fnplicesá; videantur, quia vemvt 65h, animo contemplanti, quin etiam fenfuum

Puysroroctra, n
^. faum fide veritatem diligentius exploranti V conflabit effe pavtes c difimilares,e com: "W pofitas, quia ex fpecie differentibus partis "| bus constituuntur: Syluius aliter Galenum 4? excufat, medici enim, inquit, fimplex vel ^^ compofittum,v[urpant duobus modis ab(oluUh gb, vel comparaté, nam oxymel diuiduntin fimplex c compofitum: cium tamen oxy!j melfimplex fit compofitum ex aqua, aceto (»(mele. Dicitur vero fimplex comparai! um compofitiori, quo modo Galenus venas e arterias non abfolute,(ed comparaté fi» snilares nominaut e fimplices. O&o partium fimilarium quzfunt fimplices& minimé conformatz breuis explicatio. Car, HI.
i Sfa maxime omnitim partium funt Os. M terrena;proinde ficciffima& durifpo fima, qualia fieri expediebat vt effent to« kh tiusoperis fundamenta. Iis enim veluti co4. lumnis, veliqua corporis moles faflinetur. » Nonoportebat effeynum os continuum, fed & multi partibi dislindum vt bomo quam

132 Puysro10GrLtA,| vellet in partem membra infleleret, tam at &ié tamen cobarent, tantaá, arte coniundia funt, vt contiguitate fi ton continuitate, fint vnum: continua dicuntur quorum exe £reima(unt vnum, contigua quorum extresna fefe tangunt. Duobus autem modiso[fa fefe contingunt, Articulo aut cuuQdat qiü. vum differentias explicat Galen.in isunapg, vude difces differre offa magnitudine,vt fin. qula partibus quas fulciuntvefpüdeant,deim decauitate, Alia enim funt caua, alia filis da, illa interiore medulla nutritur, bec per poros intromittunt cvaffum fanguinem, vt ex eo conttincitur,quod fracla wniantur cal-. lo,qui ex reliquis alimentari fanguinis generaturtiin quodin fua fabsatia patipoffunt abfceffum,fupevfIuitatibus alimentiin pori putrentibus: Differiit quoa, apophyfiLim Cr epiphyfibus,vt cuflare, potest aivia. artilago. Cartilaginis eadem eft fubftantia, qua ofi: 63i os adeo tenerum c» molle vt infletfi pofJit. Offainfanti,dum ma det adbuc c diffiuit. bumeore materno, funt cartilaginea, aucto per atatem calore reficcata, offea duzitien

" yit !ipi Mijn Tit; 1o Mj inis A ut i dut 1j
tr
Ud
Mi H
Mil
7
D
-'" PmnuYsrioroctia, 113
qitiem acquirunt: bine animalium calidi[fimi leonis offa tam dura effe fcribit Aristoteles, vt eorum, veluti chalybis c filicis attrita, fcintilla excutiatur: Quod veperitur osin corde certi, eft cartilago progrejfu tem poris indurata. Memorable eft quod vefert Cardanus, nebulo quidam Mediolanenfis adiudicatus e3l eruci, cum, à carnifice nou poffet firangulari, boc pro miractilo babuerunt fpedlatores, ideo, populi fauore libezatus esl in cenobium tru[us vbi cm vitam finj[fet, Cardanus mortui corpus impe Arauit,vt nouitatis caufam inquireret, inue it afperam arteriam offeam, quam idcircà arnifex, laqueo comprimere non potuerat. Porro differunt inter fe cartilagines, quod Alie offium extremis barent, vt in vertebris, nafo, flerno, C notbis cofis s alie non, vt in auribus, epiglettide, laritige, afpera arteria, an cordis bafi.:
VT cartilago offis, ita Cartilaginis, ligamentum duritiem emtlatur, coniungit& continet o[fa,qua alioquin diffilirent: neruo quidem fabflantia C calore fimile e5l, duLigamen tum.

114. PuysrorocriA,/
viis tamen& penitus infenfibilepaucis ex. ceptis qua aut neruos excipit, aut ex inem| brani fentientibus oriuntur. Accedat quad|. neri à cerebro originem babent, aut à fpima medulla ligamentum ab offe ad os procedit, nerui oues fen(um vel motum largiun tttr,ligamentum neutri, EXE endo. TEND O ef finis c veluticaudamu. fculi s arbitrari motus primum insirumene zum eo enim in partem mouendam infar-| s to, fit motus voluntarius. Dicitur à Ten| dendo, quia membrum mouendum intendit.| inslar chorda, e verfus mufculi caput cone. trahit: fabHantia contlat neruofa, queen. fibris neruorum c ligamentorum per mu-.| | feulum difpevfis, C inutcem cociitibus pro-. cedit: tanto mollier e$ ligamento quanto. durior neto, fentit C» mouetur voluntaTiO fh0tH ,vAtiofie neruorum ex quibus con« flat ratione verà ligamentoram mufculos offibus connedlit. m fibre. FIBRAE funt tenuia quedam, attamen firma, c? valida, fila fingulis partibus tnfita, quorum tinisierio naturales obetit ^tlits

PuHySIOLOGIA» 115
«Lr adfions trabunt enim vectis fibris, tran jftuer expellunt, retinent obliquis: adiute " zamen mutuo auxilio, uam fibrarum om-« " gium contentione melius vnumquodq, vetià netur. Propterea quedam vt neruofe. fen| titint: alie non, vt qua à ügaimentis proced dunt:(anguini quoq, fua in funt fibra, qua^ vy frigore concre(cit. " MEMBRANA er unica fola dif- Mem3! ferunt ratione, Nam Membrana est nomen brana!/ fubflantie tunica nomen offica:quatenus ea !^ im membrana partem aliquam inuestit, !| ex boc tunica nuncupatur, in quibu(dam 4! partibus proprium babet nomen, nam que il ingoluit offa euis que cranium esed i) u$ que cerebrum pisayé, que cofias tegit ^ ey contentis partibus, vt cordi, pulmoni Gr i afpera arteria propriam tunicam latgitur; fuccingens membrana, qtia partes natura| Tes continet, dató, fingulis propriam tunicamen» appellatur. Ab bis partes ba (à bent fenfum, nam fi offa[uo perioffio denujh darispoterunt incidi, fecari,vri fine dolove, i momobflet quod Ariftot. feribit pericranium d:

116 PuHsiorocGIa.
nion fentire, fentit enim fed obtusb, pm. pterea quod caret carte que in contadluei anedium. e Cuis CV TIS eff membranarum omnium amplifima, totius corporis tunica, atquet. tiam emi[farium, per eam enim totttm cor. pus exerementis fuliginofisvepurgatum, fai.]| tit,quia neruofa: accipit enim fenfum ana tiis qui per illius fabslantiam funt difparf,| buius efflorefcentia iméigpens,Cutticilla ne sqinatur, tunicam interiorum partium ab(urde internam cutem appellaris, alitquin cutis non est omnium tratbabiliuman dirion. Namque affumuntur ,aut qua pur anum vel ouretram intjciuntur, calidánt finit, an frigida non diflingueremus, faciamus os detectum, frigoris iniuras fentiet, c dura percipiet. Ytaque cutis nomine etiam|' membranas interiores non abfurdé compres| benderis, Br. Ca. CARO fimplex videri potefl in gingii ttis, elande c radicibus digitorum:cti fimilis efl attamen non fimplex,cavo mtfculiln taminis Gr teflibus cum adiütlo,care glan: duloft

ua PursIoLocIla. 117 y, dulefa nominatur: fubSlantia quoque vin) ferui vt cordis C iecoris, caro: fed improprib vocatur. Erafiffratus diflintlils paT renchyma nominabat z inefl etiam catervis ,p partibus quamuis bermaticis vt ventricu»; lo,quinetiamoffibus(ua carosvt fcribit Gagy lenus decimo metbodi. Eoenim fenfu cor dem autbore iam anuot Aulus, partes omjj nes conflare triplici fubftantia folida, cari uofa c fpirituofa, ob id dicitur conflare fita. carne generali c improprio fignifica, te. Plantarum fibris,(eu duriori& lignea: yy fabstantie que neruos vefert, adiuntlam: mollem; c bumidam: fabstantiam,Tbeophrasiusappellat carnem piantarum:quinetiam in ferro vubigine exe[o, carnem contabuiffe, fibras ob duritiém. vesitiffe, leges apud clafücos authores. Carnis C pingue. dinis eadem e[l materia nempe fanguis, ve-zümcarofit à calore pev reficcationent,, ginguedo à frigore membranarum, per modum congela-. 1iouis..
Yin
Hi d

n$— PHYsrioróerik.—De Venis, arterijs& neruis quefüunt| prima& fimplicifsima inftrumenta, Car. IV. Yena. Ene omnes oriuntur àiecore, vt dr. V teria à corde, fi venam arteriofun exceperis,qua a dextro cordis ventriculo or. tum ducit, fed illa non fimpliciter, fed cum Porta. adiuntto vena arteriofa dicirur:Venaabof-| ficio, quod alimentarium fanguinem pul. snoni diffribuat. Arteriofa quad inflar atte. vie duabus conflet tunicis, relique omms conflant vna tunica triplici fibrarum gentve contexta. Duos babet infignes truncos,| vnum per quem veluti per porta cbylus confluit adiecurimde vena porta dicitur, Altevum per quem. fuperis c iuferis partibu nutriendi iam confectus ex chylo fanguis difpen[atur: qui vena cata nominatur, vt« sa perta à parte fima iecoris originembee bet ,ibiá, vadices agit: Vena caua à pattt gibba, Truncus vene porta in duos pradpuosvamos diuiditur,(plenicum quiad fbit. aem fertur: mefentericum qui ad mefenteemm plurimos babet furculos, quibus im T venta

s
Que ü
hi itt) qiti S nj L7 Du nt 11 Wt 1 ! T d tji Mr ji) "i j LÀ
. Punvstoroctia. ifg ventris maior pars nutritur: à partibus quas nutriunt nomen accipitnr, gaflrica diciturque nutrit ventriculum, inteflinalis qua inteslina, epiplois qua ixianoo, cyflica qua cyflin fellis: Avamo mefenterico defcen dunt furculi ad inteflinum reckum, qui bemerrboidas constituunt. Truncus vena caa induos quoque ramos diuiditur, vuuns
qui furfum fertur ad nutvitionem fupernayumnpartium ,alterum qui dzor(um ad nutritionemn inferarum-.
VENARVM nomine veteres tnedici av terias cüprebenderunt:differunt tamen pris mb quid arteria conflet duabus tunicis, ue fpiritus exbalet,néue perenni motu vumpas iur, veua,vnica:inde arteria per quam[piritus trafinittitur ad cor,venofa dicitur,quod vnica con[let tunica, interior esi cartilaginea,quintuplo durior exteriore.Secundo dif ferunt quód arteria affidue pulfetvena minime.Tertio quod arteria oriantur à finifito cordis ventriculo. Vnde emergit Arteriama gna quaab Ariffot.aorta nominatur. Ven ab bepate. Quarto quad arterijs có ingatur.

$20 PHYSIOLOGIAe; fpiritus vitalis, miftus eum patco£06, tt» ; muiffimo fanguine, venis fauguismtltusse[ fs cum[piritunaturali qui plurimis hi aliud videtur,quàm balitus fanguinis. Vena c arteria fibras babent à nerui produdas proinde quamuis repugnet. Galenus(vt phiebotomia, c atteriotomia experimur) fentiunt, caterim rami vene caua, arteri pertotum corpus difpev(z coniunguntur, y
lore vitali viuificet fanguinem, vicifmq, arteria bauriunt à venis aliquantulum fi guinis. Nom est pratereundum. arteriam,|* qua cum: adiuncto afpera nominatur, altes vius effe rationis quamtiis olim fimpliciter,
c proprie arteria diceretur. Notat Galen
1j. De vfu partium. Neruum generalior fignificato comprehendere tendonem c» ligamentum, propri tamen corpus quo cerebro&(bina medulla, vel vachytide. ritur ad fenfum e motum 2 medicis nersti appellari. Cetera duo; corporaneruufé àcerebro nerui molles oriuntur, qui(ens^ Jgrü nuncupantur, duri à(pina medulla,qui.
i yocantu:

Pursrorocia? 332p , Votamtur motorij; eo quod motus arbitrarij , rom fenfu fuut inftrumenta; bec eil, parti,, Durmotum mo(enum largiuntur; fenforios " J| oportuit e[f£ molles; quia fenfus fit perpe[fione; mollitiesautem apta est ad facile pa«,, tiendum.Motorijyverb funt duri;quia motus: ,,&ttioeitad attionirautem roburvequiritur: , dürities inflrumenti. A cerebro procedunt ;, féptenrmeruorum coniugationes(coniugati d ,, emmferuntur;ideod; pariaueruorum ab 4-4 mratomicirappellantur:)A pine medulla"me , gina paria» boc est fexaginta nerui: illa ea | mim vtring; pev fingularum vertebyarum fo; vamina fi inpulos neruos nittit: Atq; vt imelo, lésimorganafen(uum, ita motori in ufu ,, léscinferuntur: Caterinneruus opticus 7 pudéndi,g cauus diciturymanifeflàm C fen* f(bilem babent cauitaté: Cateri funt folidi,,, trillam babent falte-qua: fenfupercipi pof- W t cauitate.Noudéfunt tamenqui inviuen* -. tibus ineffe dicant ,'vt poffit animalis(piriii zurtranfmitti-Verumper irradiatione mo-- li; fricem facultaténraffiuere mon: femel fric | pfit Galenus: Qua de vt alis jp add E
un

134, PHYSIOLOGIA.
Defecundisinftrumentis, vt... mufculis& digitis. , Cap. V.) E; tribus primis C fimpliciffimis im|; firumentis c olo commemortis(pa" tibus minime conformatis ,iufla magnit.[ dine, numero, figura, fitis atque connexi, nafcuntur fecundi generis inflyumenta in quibus primtun locum babent mufculi,arbitrarü motus inffrumenta, quamuis Gale| i aus in arte parua videatur ad primm ge|v 9246 in i firumentorum€os restocare, quatdt|) feribit propriam fubflantiam mufculi ab»|u
felui carne c fibris: praterea eniti catis| n flant venis, arteris C neruis, à. quibusat[ cipiunt alimentum, vitam, fenfam€ mb»| a tiim: conflant quoque UE tendant, d D,
snentis poffunt nuimerari. Tribus pnta: -diffinguuntur, puniti. medio, d fins|«
gantur, Puindphum| fes caput dicitur, ps
eain quam nertus C ligamentum. án ferum.
8t canda, in quam definunt: mam ex ntt» uortu

PuvsiorocIie 3 1 tiorum C» ligamettorum fibris oriri tendos, - fie, qUi eil oorieeons CP cauda imufculi, yt iam admonuumu: Veuter est pars uuo. fiuli carnofior, vtrique extremo interieckaz miniflerio mufculi, ita pro animi arbitria. membra mouenttr: Tendo in partem mo-, sendam inferitur,per nevuum vero in caput, mufculi inferitum, vis anima motrix,à cereo i: bro influit,inde contracta fibre; ver(us pritiui cipium partem anouendam trabunt ,. Contrarij motus fiunt à mufculis oppofítis, fe Jphyn&erem(mu[culum quidem claudit aaum c feptum tran[uev[um excipias. Et. e mufculus votüdus qui partes vitales à nattts: ralibus feparat. Ceteri inquam babet(uum dntagoniftam, leuator deprefforem, claufov apertorem. Caterim quamuis Auerroes(cis pferit Anatomem mu(culorum effe nece[faviam chirurgo non medicá, tamen vt t4ia 4p qua Arcbiteitus operarijs, medicus operato« s ribus chirugis prudenter imperet ,ue chiniumgiam quidem debet ignorare, fcribit Gao
[f
4; lenu decimo methodi, cium. in Afta faceret: ,; elicina fe chirurgiam exercuife,at Roue:
P
L

$24 PHYSIOLOGIA. quód effent diflintli avtifices. operationem, I chirurgis reliqui[[e. Digiti non tantiim cone. flant veni à quibus nutritintursarterijs, pl quas Jpirira e caloremyitalem. Accipiunt,, seruis per.quos fentiunt; C mufculis a quis. bus mouentur,;(ed ribus offibus,quibus telis. quum fulcitur C ligametinquibuso[fá com. sitientur,carme C cute quorum conituntlios. sit veru tackus organum. conf[lituituts eo-. vm aclioa COT etoTAT TUI pATEifinbIA gnitudine figuramumero;fitu.c* connexioss procedit; quovum: fi Jf vel. minimumdefit,. 3lla ladeturs nafcenturg; morbi organici, fis. gutemagnitudinis, numeri fitus connexios.| ni. Ariflóteles diuifit. digitos innodés d in-zernodia. Sunt autem quinque; polléx; ine.| dex mediusmedicus eu annularis dr tnioHIIS. Deinftrumentiitertij: genetis;, vt.manu:&.corde,. Cap.. VI. Aniseftinfleumentum tertij gente. 2 Tiscaflat quinque digitiyvola tta. 94.47 pio€? carp; Ariftoteles firibitmatue: $i;

PHYsloLOGiAe 7325 teqmin ola, lineas defcribere indices breuios Aris, aut longioris vita quo fundamento ni"titur cbiromantia ldem Arifloteles vepreibendit Au axagoram,quod diceret bomineus fapere quoniam babet manus Natura eam, inquit, accommodat infleumenta ja
|«eultatibus;non facultates inflyumeutis, At»
«qui manas est inffrumentum fapientia i»
ffruinem um inquam in[rumenitorum:uaim.
ars quelibet,inftrumeita facit inanuum ini Atiflerio: Temerb enim naturam velut neuer «am Theophraftus accufabat, quod caterá -auimalia vnguibus, cornibus, atit eiufmodi viteprefidjs avmarit;tunidifumes lepores «eurrendi velocitate iunierit, bomine Yea voinermemveliquerit, quandoquidem imasus potentia esLomne inffrumentum: Hoso inquam fapit, quisusauus babet, fed quia nature primein[lituto esl animálplte sum confilij& rationis idcirco accepit ma us vt effent fapientie iiflrumenta. Pergen duin ad cetera tertij generis infvumenta: «hoc eft partesorganicas que capite,thovace dé eutre continentur, fi mauis, in quas Vle à. T?

Qé: PursIOLOGIA.!
tima illa& compofitiffimainflrumentapri snm vefoluuntur,in quibus cor primtimoc.
currit ,eam enim babet rationem in microcofino, quam fol in vuiuer[o. 1n corporis a cenoimia non aliter praet, quam Rex inte publica: cuius admabilem flruduram qui didicerit, minimo negotio reliquarum par» gium minis opero am, facilioremá, flrudugam animo Cr oculis concipiet: tenet tntdium, uon rei; fed perfectionis Cv commos ditatis. Mud esl matbematicum,bocpbyfreum medium ,vtriu[que aedi memimt 4vifloteles quinto Ethicor. quando dicit it» flitiam commutantem in contractibus fer-.| aure medium vei, quod«qualiter diftat ab.
extremis, iuflitiam vero diffributiuam in difpen[andis honoribus& penis pro cuiuf4ue imerito,tenere medium vationi: manie fefiiàs am libris celi vbi docet terram e[e
medium matbematicum, feu centrum iun|
di, folem ver) occupare medium pbyficum, quod est cümoditatis C» perfectionis: Atqui &or co iodo fe haber innoflro corpore quo fol in vuiuerfo. Perenni tnotu necnon ca
loris

PuHYsIOLOGIA. t»
iii. Tris fpiritá(que lucidi influxu, vt folmuai dum, fic corpus noftrum viuificat, propte" rveaab Homero fol cor mundi nuncupatur: Itaque cor in corpore tenet medium perfeu ionis, vinbilicus est medium ei: nam fi iu w bominis decu[Jati vinbilicum cyrcin pedem m ymtin defigas.alterum circunferas,de[eribes M oeirculumja cuim circunferentia ad vmbiliWm eum duca omnes linee erunt equales: nam eüraigitur tamnobilis vifceri follicita, illud capfula conclufit, qua impedit ne duum dilatatur, coflarum aut vertebrarum duritie offendatur, non tangitur à pericardio,vt pofiit liberàin fua pyxide fefe dilatare. Con - tinet nonnibilaqua, ne motu C" calote dew ficcetur: carne conflat pradura in qua funt. u duo finus fepto diuifi, dexter amplior, finim flervt corpulentior,ita angnfliov:eft autem | folidier, C craffiorne vitalis fpiritus a i in ee as elaboratur,exhalet: in dextro finu duo fant s» vafa,vamus venecaua, per quem cov 6XCla. | pit fanguinem ab hepate, vena arteriofa, p | quam fanguinem iam co&um& attentae 7 ad pulmones tran inittitin[iniffro totih F 4

:359:PnsriorocGti4áe .dem,aotta perquam vitalem fpyritumquos -quoterfum demittit, C arteria venofaper
quamaerenm. A pulmonibus vecipit, funt emimpulmonesveluti folles, e flabélla cordis: fibras babet vetas. Cr. obliquas, adeb fodidas ,.vt verifunile fit. Ariffotelem easha-buiffe pro neruis, quando fcribit.cor effe prin ipium neruotumVtrinque habet. auiticu« dat, à quibusvena. arteriofa c. vamusvena eate fulcinnturne vélementi. motu cori aumpantur.fi twiplicifiima. eniti conftantty. it cazbac fleucbuva potest vnumquemquena ipere-in admirationem.- Mirandum qvoque -quod pitigueilo il'ic.concreuerit cim ade|. :concrefcat frigores uihil tamet fe offert ada anirabilius:vndecim valuulis::Sunt quitte
-que in dextro; fex in. fenifraventricul us
fa q8ie excipiunt habent.valuulas dutrorfum patentes,qua excludunt xa. dtrorfutn,
PHYSIO.

s mj. tii bf Wl 4l tiui uj) Ln Lr Mi m nM Hi [4 i ni T i
Pnysrorocra. 129
Puxsiorocris Sect, vir.
.De facultatibusanima, Quid Anima,'C4». 1T.
Va prece[ferunt propria funt coepo Qv fequuntur pertinent ad ani"manam, quam immediatii principii,
Jacultatum omnium corporis viuentis, at
formam corporis ammati pofi definire, ita enim fefeconfequuntur functio facultas c
ferma, vt quemadmodum à facultatibus
funclionesita facultates forma tanquam A proximo principio procedat,materia enim «um fit principium perpeffiomis, ilius.cau[a ynumquodá, patitur. Forma verb principi
Aioni, per quam corpusomnes fuas funones exercet mbil autem fit quod fieri
4on poffit, femper in caducis potentia prece dit actum-1tagynon é8l dubium.à formatan quam à princtpio iminediato omnes agendi vires emanare: que vel informat perficita, «corpus fimilare c informe, vel diffimilare € conformatumyque funt Pbyficorum corporum due prima differentia, forma corpos 2v: F'

130. PuysrtOoroGiA.
rif milarie, fiue illud fit fimplex,vt elemen» "14: fiue compofiti vt foffilia lapides& mte zallanatura nominetur. Forma vero corpo. gis conformati, feuvt ita loquar, organifati anima: fic enim duabus primis phyficorum corporum differentis totidem. formarum
phyficarum prima differentia. ve[pondelitt, erttó, natura forma phyfici Jfimilaris c informis: anima verà forma phyfici eonfor2nati, organici, diffimilaris. Avifloteles ft«undo De auiina,animam duobus modis definiuit: primo, perfectionem corporis orgas giici potentia viuentis: fecundo principium.| vegetandi,fentiendi& vatiocinandi. Poflevior definitio efl caufa prioris, nam quarene zi cur anima fit perfeclio corporis organici gotentiaviuentis ve[pondetur,quia e$t prim «ipium vegetandi,fentiendi, C ratiocinandi. fic igitur demonflratio,conficiatur:quod .eil principium vegetandi in plantis, fentien diin belluis c vatiocinadi in hominibus ,id -qualecuna, fit,in vnoquoq, eorum est caufa perfectionis. Nam fi quid babent perfeliogiiplanta;id totum acceptum debent eise i tut

Puysroró GIA. ni
iu yi nutriuntur, accrefcunt ey procreant
fimile, bellue ei per quod fentiunt, bomines ei per quodvatiocinantur. Atqui vegetant |o planteanimavegetante,qua altrix 4 Gale^. wo mominatur, à quibufdam Qvo, planta"^ giuafeuplamtarum propria,bellue fentiunt "ho aima fentientes bomines difeurrüt anima vatiocinante. ES igitur animavationalis, forma bominis, fentiens forma bellue: veget4ns forma planta: Anima vero, Vecetandi,
755 Sentiendi& Ratiocinandi principium: For "V macorporisviuentis. Anime prefertim humane phyfica
& realis Effentia perquiritur,ead; tandem diuina conflituigsvpur. Ca pH.:
I) Vplex est effentia anime, vna logic4, qtt& definitio dicitur: omnia e
nm definiunt fubvatione fpeciei; indiuidua circunflantijs materia, loci& tempo ris defcvibi poffant, folum vniuer fum defi itur: Atqui vuiuer(um, e eus vationis, quia fola rattone comprehenditur, vt finz (n— gula fenfu: Pramiffa esl igitur anima; vnia
Fé
17 'Ü i jui

432 PHYSIOLOOGI1A.
vévjalit, proinded, logica definitio, ftugulue qisperquimenda eil,etiam fi Galenus fcribat gon oportere medicum:valdéilliu effe follis citum, quia eiu fcietia ad benesuedendum sion confertsinquirendainquam diligenten, propterea quód queflio eft digna phyfiea contemplatione: Galenusmultisindoci fatetur ingenuérealem anime fubflantiamfi bi effe ignotam.,tamen fecundo De pradis zlioneex pulfibus Hactenus inquit dubitas si, que ejfet anime fubflantia ,munc atate € verum yu fapientior aufim affrmare, eam nibil aliud effe, quàm temperametum: quod etiamfi de anima yegetante,& fen.&iette probabiliter dicatur,devationalitagen dici-non potesl ,quiavtitur temperas mento, yt inflrumento.Tnfirumentum vero
A— 9
— du
A— 09— 9 7 VIR
«um vtentenatura vel artifice, nemoprü-.|
dens confuderit: Ad atlionesvegetantis, c fentientis anime, quamuis concedam, vequi tilegitimamtempcriem,ad vatiocinandum tamtaninime neceffsvia est: defiuitur.enim philefaphia anima.&bflvactio à corpore, duabtu caufis. Prim, quod certior fit cons
a templatio

i
hi
inl
Puystioroectia. 433
qemplatio,quo à materie;loci,temporis,perfonecircunflantijsvemotior:qua caufa Ma
abematice fcientia funt certiores Pbyficis,
Metaphyfica vertiffima. Secundo quod corpu fit impedimento philofophanti/binc e5ges quafi eise. fepulcbrum anime dictum efp feribit Plato in Cratillo: Anima igirur fitque corpus est,neque quicquam corporis. Pratereatemperametum e accidens, qualitas mata ex elementorum mfitone:natu44 fortaffis eadem e$t vum temperamento, am Galeutspaffim videtur vuum pro alte0 vfurpare, fed anima e$t formapreflantior quam natura, confentaneumigitur e3t "vi dius queg, fubflantia molor iudicetur: eniuuero fi naruus calor fit. celefhis, quo iure anima( quavtitur calore, natiuo tanquam inflrumento,) elementari erit uon potiis coleffis, aut füpracatcftis? plantis plautarumá, partibus, necnon beluarum e bominum ,uónne pofl mortem relinquitur temperamentum Viuebant igitur priis denejicio alicuiw principi] à temperameta to diflindii.(Galenus libro de fubflantia faF 7

34— PHYvsIoLOGIA. cultatum naturalium dubitat an facultatis formatricis fubflantia fimul cum femim| traducatur, quia tanto cut ordine omma partes nofiri corporis conformat di[ponité,, vt confilio c ratione omnia videatur agte ve. At anima bumana per. fe natuvaó, fua a ziotalis e$t, longe melior c diuinior confor matrice,qua conformatrix facultas es pars anima vegetantis: Ergo fi propter opus plas| ue diuinum. conforimatrix Galeno diuina -videattr, non eft quód dubitemus animam ivtelligentem diuiniorem affirinare. Propte vea vt ves artificiales exterior figura exor. "at, pulchrioresa, dicunttr, que funt artificioftus figurata: Sic opera nature preflanziora funt que preflantiorem babent formam. Atquirationali anima,omnium for. sarum phyficarum es preflautifma:Non eft igitur dubium quin fit valde diuina il-. Jin effeutia, füpracolefüis, potius quain caleflis: uginimé verb elementari, à Deo Deos.| rum immediate creata fubflantia, Dei foboles c de- 1 libatio, TI :| Anima

fh nmt
yi
PuHY$10LOGIA. 35
. Ànimarum primz differentiae. Ca»r.IIl.
(04 Nima ef genus, notio quippe vni« AU ex intultis vebus animati
differentibus[pecie, plantis, belluis c bominibm collecla: quibus non tantium noinen, fed etiam definitionem vnam, c | eandem equaliter impertit: non minus enim amma vegetans est forma c perfeilio B plante, quam(entiens bellua, aut
. rationalis bominis. Nec vefert. fi vua fit ^ prior altera: nam binarius esl prior ternavio,triangulus quadrato, nibilominus peraqué funt fpecies numeri:mam aut fpecies in, tet fefe comparatur,aut cum(uo genere: Si
ad fuum genusvefevantur omnes equaliter eiut nomen Cationem participant, ft inter
y. feft nibilobest quin vna multis inodis eri
, gieordine,perfectione, caufa. fit prior alte
rasdifferre aut£[pecie animam vegetantem. 4 fentiente,€» banc àvatiocinante, potest
boc argumento demonflrari: Propter quod vnumquodque tale c illud magis, plante,
bellua, c homines propter animam diffe

$3 Puvsrorectia.
runt[pecie: animas igitur quibtu vegetan plante, fentiunt bellu, C bomines difu. runt, pecie differre neceffe esl. SoliStoia Juic doctrine videntur vepugnare: Anima. enim C naturavnam eandem, fubflztum eonflituunt,nempe fpiritum: differre tantim quàd naturalis[piritus fit buimidierysnimalis ficcior: 1deod, formam plantam appellant naturam non animam quia piritu conflet bumidiore. Addunt id folumae nimatum elfe quod poteft mouere femetie pum, propria enim et anime corpus quod anformat, fecundium omnes loci diffextne tias mouere, dextrovfum, finiffror[um,[ute fum,deorfum,antepone,plantas autemhuto affixcas in eod cin loco nece|[arib permanerez veruni zen fi duabus primis cope vut pbyficorum differents, totidem uatuvalitm formarumprime differentie ve]pmn|' deant: forma corporis fimilaris, informi, matura ,conformati vero c beterogentide nima tiuncuperurlextracontrouerftam eil plantas,ctim fint confovmata, animata tffe adde quid viuunt, quia nutriuntur, are. y fcutt,

" IPnysroL10:G1A.—:87 ey hunt éeprocreant fibi fimile.Atquivita.eft ai primus adus-anima, tetá, funt. animato, m, quotyitentium genera. Sit gitur boc q um Ariffotélevatum cr.confitutum, ani| amarum tres primas effe differentias feufpe(, ies;vegetantem,qua es forma, c perfai, ee fumma plantarum: fentientem., per quam béllua.est.id qued-est jimterior enim , fet communis fen[us.est bélluarum»perfe" sia fumes squemadmoduurvatio homini. nime humanz:;prima:facul-: - V states confüicuuntur.. qo OSA(Cap, IILA Nina bominis eft retum y poteftatia M nm, bocesl facultatibus tanquam grins partibus diuiduum;vnaenim cum fie fimplex c incorporea anime fub flantia inm ipartialis quoq, fitneceffe et. Plato.ethicas duntaxat ilusvires;que funt principia a4Honum anoralium ,explicauit: quod fatis fuit morali philofopho.Concupi(cibilem.eAimin iecore collocauit;ivafcibilem in corde, vationalemin cerebro:quibw differetgs "emo exiftimet-emnz animam dinidi sun.

358 Puysroroc2iA. differentia qua funt generis ditifiua, funt alicuius fpeciei conflitutiue. Atquinullaefl| fpecies verum animatarii, quam informet, € ab alis feparet anima. conctipiftibilis, aulla cui ivafcibilis fit pro forma. Suntigizur bumane anima tres factlltatesnon tres anima, quandoquidem vnius vei vuica ejt . forma. Dodlé, me iudice ,motatt Ficttti, &nponi Platoni À Peripateticis quód tres au mimas[pecie differentes in nobis pofuerit;4vifloteles vnam C fimpliciffimam animan fire fabflantia conflituit, que fit in toto& án qualibet parte tota, boc esl omnibus fae eultatibus inffruca: ni operari tam ybig, eg, omnes füasvires omni ex parte exercte ve, defectu inflrumentorum: quia enim fen« rire non potest,[Ineneruo, inparte defit t4 Weruo[entire non potefl, non forma - quidem, fed inflrumenti vitio: ndm videvet extremo digito, fi baberet illic oculum: $t calcaneo ratiocinarettr, fi baberet illic omnia ad difcurrendum neceffaria. Denique vbique potens agere non agit. tatiltii, Anopia inftvumenti, quod fi daretur fenia«" : eulu

ii
n
PuHvsl1OLOGIA. 139
culus iuuenis, vidéret vt iuuenis: Anima igitur rationalis vbique tota, innumeris facultatibus pradita esl, que tamen omnes «d tres. primas reduci poffunt, vegetandis fentiendi, e Tatiocinandi: inferiores enitn faperioribus continentur, vt binarius tetnario, triangulum quadrato. Nam vt duo funt in rribus potentia, C indefinite, fic vegetantis anime facultates omes.(entiens sucludit rationalis, tam vegetautis, quam fentientis. Quido ergo fcribit Arifloteles bo sninem in vtero viuere primum vita plante, deindebellua, poftvemó bominis nonitaintelligi debet ,ac fi vellet dari aliquod teupisinquo bomo fit planta. Altud im quo belIna, atqueper bos veluti gradus ad animam vationalem perueniri: neq, enim babet tres animas, fed cum vna& continua motiene genitrix facultas infita femini procedat ad ynam formam, qua adepta conquie[cit; ve sica eft c fimplex anima folis facultatibus diflindla, fi effet motus quiete interruptus, son continuus, fi adepta forma vegetante satira ab agendo aliquadiu defiflevet,baud dubi? e[fent tres anima: Sed cum a primo

440 PHYSTOLOGUIA. conceptionis die, ad quadragefimtm quoi est couformationis tempus longiffimit, qim tempore Hippocrates cum Artflotele agnofeit extrinfecus aliquid aduenire: natta qpernegat continenter, o ad vutun finemafpiret; Animabominem informat tribuspni mis facultatibus difltintta: quari ea efl con fequutio,vt poftrema includat priore, quae -&unqueivatiocinantur eadem fentiunt, «que fentiunt;vegetant;no contra,quiaplan Te vegetant fine fenfu; bellua fentiunt, fine "Yatione:: quid ergo"vult. Arifloteles, dices, ceitm foribir: bominem primum viuere vita plante, deiude bellue;tandem bominis? fatum primum nutriri(ugendo ex vtero mae tris fanguinemper viibilicalem venamitiplantetam iecori eo wodo quo planta vadicum fibris de terra fugunt alimentuimn.E]l enim vterus fatui, id qued terra planta, gromptuavium alimenti: deinde vero iam perfecti fenfuum inftrumentis incipit fentire, ad extremum fit capax rationis. Hac fuit de tribusphyficis anime noflra pote[fadibus Ariffotelis fententia, pro quibus meli «iti»
fi r
P

a
PuvsrortoctaL gàs | eistotidemreponunt naturalem, vitalem, M e animalém: naturalis eadem-eitcum vez H| getante; nomina: tantim-funt: diuerfa: At i: fentiens c vationalis; animaliz/facultatis P"ambittcontinentur.Vitalem Galenus non. !l. aupanam-comprebendit: natuxalis vt in[i-il bris décaufts(ymptomatum;quando fcribit: dias tantiinzeffe facultates amimesnaturas. "S lómeanimalem: eft enim: vitalis-fimilior" saturali: quia-nobis dormientibus, ata, e«. " fiaminuitis.cor C arteriepulfant:.
/!"An conftitutz facultatesanimz: ms Rdifinemaner fedibus..
m. Ca»; V..: um OON placet aviflóteli;quiaaniman: wo p N totam effeintoto Cimqualibet par- ^" fictla corporis exiftimat; fi vbique potens:
/U. eff; G omnibus inffructa.facultatibus non: ]! débet bic uutviendi illic fetiendi, alibi vas ni tiocinandi fácultas:collocari: Quod*fi yt n Deu füpracalos. duttim-agens beatiffimum,. i3 exiffens; formaliter in celo empyreo,nibi-: W) jeminus peténtialiter-vbique est; quia ibi: i effybioperatur, fi anime fubftantia aliquas
gii

145 PursroroeráA
inparte corporis fit collocanda, vnde fuis v-.
tens. facultatibus totum regat, vbi poteit mehis quàm in corde collocari? ESL enim
quedium cotmmoditatis c perfectionis. Cur
Deus dicitur in fole domicilium fuumpos
füiffe? quia ibi potiffimüm effe creditur, v» bi eiu potefl manifeftiius ve[plendet. Atqui cor eam babet vationem in bomine quam folin vniuerfo: primarie actionitanima, nempe vita, fous ab omnibus perbi-. betur. 1taque fi cui parti formaliter anima.
in[ideat, maxim cordi,cateris partibuin eit poteflatiué: Qua quidem omnes pote flatesab iffo fonte manant: Nam verifimile est ibi effe principium vadicale facultas tum C funclionum omnium vude exorium tur prima earum inflrumenta. Atqui facul zattm(7 funclionum anima, nutrition fenfus, c vita inflrumenta, nempe nerui,
c arteria, fi Arifloteli. evedittm, originem
habent à corde, de arterijssion est contro» uer[ia: Fibras verb denas quibus confperfa.
-est fabflantia cordis ,ille babuit pro neruis, Jeuilitudine deceptus: Vetias ab eo.vamo,.
D [i Wi
i n

PurstorocrA. 245
qui à dextro ventriculo cordis fertur ad ie. eur, ertum babere, boc argumento exiffiz
| mat, qubd minora maiorum fant principia,
eim ab imperfettis ad perfecta, à fimplicios ribus ad compofitiora natuva progrediatur.. Elumina nónne vides partis de fontibus ortaf hac fer? funt.qua pro Ariftotelis opinio ne afferunt. Peripatetici: Medicivero cuum Galeno tres partes principes conflituunt,to. tidem facultatum fedes cy principia, cor vitalis, iecur naturalis, cerebrum animaliz, ipfiufinet Ariflotelis boc fubnixi fundamen. t0: Vt actiones obiectis diflinguumtur ,ita. facultates infirumenti z Atqui vena funt altricis facultatis inftyumenta: Arteria vio talisnerui animalis, fine quibus facultates oxiantur. Vbi igitur natura pofuit originale principium inflrumenti ,ibi. credibile et eam po(uiffe radicale principiti facultatie,
Ji matis prop? facultatem ponit inftrumentum quo pofíit operari. Atquiiecur effe prin:
cipium venarum declarat vterque truncus, vena porta,&? caue, qui ab vtraque parte lecoris exoriuntur: Venarum enin foboles.

944. PHYSsIOLOGIRE.
e propagosarbori perbellé comparatur, ctisiusradix fit imiecorea quotrunctus exurgit. aaruncovami, zvamis furtuli: Neruos oris. siacerebro; arterias à-cordé ipfe fenfus mae nifeflà-conuincit. Effo-igituriecur princiepium facultatis naturalis;cor vitalis, cerebrumanimali: Accedat quód venavinbilie. calis per quam fetustrabit alimentumjin-férituriecoris vt arteria vmbilicalis perqua ve[pirat; cordi: Item iecutamefenterio cbylüm fugit; quem fua:carne in fanguinem: zranfimutat.. Atqui in officina-alimentari: fénguiiisvefidére facultatemuntricE veris Jiiniléeffiquem quidem[amguimem ab bepa: ze conflüere-ad dextri ventriculum cordi,. sion àcordé ferri ad iecur démonflvant val-sulà quapatet.fori intro ad excipiendum,. sonintusforasnon extror[um; ad excluden: düm:Preterea Archigenes quamultreffet iu«vatus Peripateticus, nibiléminusad curasionempbrenitidisnobi[cumadmouebat ca' piti topicavemedia;peflilentes et venematos: suorbos; du adioris cardiacis oppugnabat,. 88d; facultatemvitalemvoberabat;ea nde:

PHYSIOLOGIA:.— f45;
a gionem cordis. applicabat, quando Coypusu--— y trophia languebat ,iecovi confulebatzergos— v, preflat in facienda medicina[entive cime gy dicir, de primis. facultatit. anima principis,. i vtactionilefe primo principio confulatur. & Facultasnaturalis minatiüs diui-b ditur.. Cap... VI. » V Icarus detribus auima nofira facul: h Ly m corpus gus i bernatur, exordiar àmatuvali, quia-viuen-p tiumeffe,viuere efl: vita autem a nutritiosy Beefl inftparabilin propterea quód quacunis . quenutriunturviuunt,& viciffimquacun: jy que viuunt nutriri neceffe eft.1llá autem ni-,j Pileft aliud quamranima vis, qua. actiones* ; naturales perficiutur:(ubdiuidi folet in tres: 4, facultates, altricem; aulricem C» procreas s tricem: nutrix eft éa viranima, qua appofi- h tum aliimentumincorporis(abflatiam con- , tertit, cui quatuor alie miuistrant: Attra- , aix, vetentrix y afimilatrixy c expultrixz*
7, quandoquidem; y? dócet. Gálen.3:de Natuit, ralibus facultatibus edeier fus Etafiffratum:
j;€ Afilepiadem, alimemumà fi puli par-ti
n

14.6 PuysroroolA tibi trabi neceffe est, deinde vetineri, veten tum coqui c» affimilari priufquam addunt trist. Ad extremum alimentiveliquias excerni: altricem; autlvix: fequitur: nutritur enim corpus fubstantia alimenti, eiufdem. quantitate augetur: procreatrici va[eruidt dua facultates,alteratrix c conformatrix, quia corpus humani procreatur materia primm vari vmmutata,deinde conforma 24: alteratione fuas temperiem partes fimi lares confequunturcoformatione perficiun zur inflrumenta adv[um vite neceffaria. Al zyicis tnaior quidem eft ad vitam necefitas quam auctricis Q procreatricis, quia nutri sur animal, quandiu viutt, non femper augetur, neg, perpetuo procreare poteft fimile, vt prima c? extreina atate: Verüm pro» ertatricis dignitas C perfectio smaior el. Illa enim fola, inquit. Aristoteles, nos facit iminoytales: uam ciim tran[mutabilis mas. zerie neceffitas fingulos bomines mortales reddat, fucceffione tamen fingulorum conferantur fpecies, fuccedit vnus alteri& veluti[uccenturiatur beneficio procreatri[^

Puvsrortoe6ra 443| "^ eisqueproptereavidetur e[fe facultar prins Ul ceps, eo argumento quo tesles inter partes WU principesrecenfentur: non enim funt partes vs principes, nifi quia procreatrix facultas illis Wh wt primis C» pracipuis generationi inffru"S mentu infi det: ad conferuandi indiuiduum Wh grestantim facultates vequiruntur. Ad com "W^ feruasionem fpeciei quatuer. Quidam boc argumento contendunt procreatricem non effe partem naturali facultatis: naturalis enim facultas inquiunt, tota addicta esl in» diuiduo con(eruando, cin natura fi t infitum principium motus: Genitrix vero 0 facul 14i con feruanda fpeciei deflinatur, eiu, motus est in alio& adaliud. Veruntamen vegetantis anima qua plantas informat, fa» cultas procreatrix pavs es: Aqui vegetans anima non potefi effe alia quàm naturali: matura enim tam fimilis est,vt Galeno c li Stoicis natura potius videatur quam antwi! smA:itaquectm medici vh proeteandi na^ wi. turali facultate comprebendatur, fits, dti ssembrum(ubdiuifionis non prio ane diuifionis.
G z

345^ PursriOLOGIA:. - DeNutrice facultate. C5 P.. VIE.
77 Vr omne animal quandiu, vittit te-hk. ,ceffe est nutriri quia triplicis fubo. flatie, folida carnofa, cr fpirituofe perenni: fit difipatios partim, ab infito partim al externo calore; Marceffit enim calor inopta. pabuli, quod quidem indefinens effluuium,. nifi affumpto alimento.repararetur, breti animalmarcore interiret;. Hanc iaduratm. facultas nutvixvefarcit; Si quis obüciata-uimalia qoxctoà» quá degunt. in, latibuli,. vt gliresstotam byemen: dormire toto illo. temporenon nutriri:ve[pondendum pitui«. £ofum(auguimem qui continet venis lan-guido eorum. calori effe fufficiens pabulum, &on effe opus. extvin[ecus affumpto alimeu-to cin babéatcalov intus quod agat: Ca-. lot natiuus, est-natttralis facultatis primum: e pracipuuminflrumentum; fiue enim nas tura vt in fenibus, fine accidente vt.alique. snorbo, imbecillus fuerit: ffe: contagiont: infectus quid accidit phtyficis ab vlcere pul Rien; corpns atropbin contabe[cet: ali-. sentis

PuvsrorLiociaA) 349 iamentum. altricis facultatis est obiectum, .«quod primo diffimile caloris nmisterio vaJW.wbcolum Cv praparatum tandem reddi. 8) zurfümile, quia afunilatur, tum, alisienm tumnmaduab Hippoeratenóminatur:attiumo dinefldifimilenproprio& poteuiiadea-. "^" taxat est alimentum vel proxinta vi vos, fanguis, cbylus, vel remotas vt pans, caro, vinum: illud-quaft iuiriens boc nutrituà rum alimentum Hippoivates appellat:nu"triuntur partes folide c carnofa alimenti uy-afrimilatione. Spiritum iadefinens iactus— m rareparatur aere injpirato;[piritus tamen s mon proprie dixeris nutriri quia manere o«: d:pertet quod nutritur, fed inlocumd:fpa-— jp rinounm reponi, quod verius generato eff à cquammutritio.Que due mutationes etiant« 4 aft plurimum confentiant, differunt tamen p quidgenerationenona quedam fabftanI
m- tia producitur,nutritione,queian T existit; conferas: IEUT.
LH n ni
fel E à

150 PuYsriOLOOGIA De quatuor facultatibus que mini-ftrant nutrici, ac primütm deat« uaürce. Caps.VIIE|,— Ribus caufis fit attvAcHio, calore, fub. flantia fimilitudine, aut fuga vacui, Calorem attrabere demonflrant fridliones, exercitatio, emplaflra calida, vt dropacts € finapifimni, quibus natiuus calor. aud, attrabit ad partem alimentum, quo modo fingula partes illud attrabung.. Similitudo fubitantio eft. proprietas quadam inexplicabilis formam con[zquens, qualis'in magnete, fuccino, aut catbarticis facile cerni1ur, qua quidem canfa trabitur à parte alishuentum, non promifcue c indijferentet fed definite,€ cum delectu, amicum[füilicet& familiare: neceffe csl enim nutrient5 cum nutrito intercedere fanilitudmem: Pats evgo calore trabit alimentum fubftantie fimilitudine trabit boc alimentum vt cerebrum, pituitofum fanguinem pulmo biliofum,os melancholicum:hac vi ect trà bit cbylum, venes ferum»veficula fellien liHR: omne enim trabens eo fine trabitvt fraatur

/ PHysIOLOGIAe"a S fruatur tracio,cystis fruitur felle,ex 006, catu pit voluptatem propter. fabstantie finni|. rudinem: neque enim vertfimile es,qua naa m| sura trabunt propter ipfam trabendi fun(m éHonem trahere, fed fpe alicuius commodi& atitrabunt. Poslvemum trabendi genus m fit fugavacui, cuins vitandi caufa corpora naturalia, vt vepleant locum inanem, mosentur prater naturam,leuia deor fuin,gravb mia favfum:hoc trabendi genere cor, arteria im pulmo trahunt aerem, temperandi calo ip Tisnatiui can[AArteria ex venis quibu[ium babent per anastomofes commercium ,teauem fanguinis portione trabunt:vene qua ánteflinis inferuntur, chili benignam pors; dionemfugunt. Hoc tractionis generenulla uy partescorpori vtuntur 4d(ui nutritioneut, qp fed caloretantim c» fubflxtia fimilitudine «ttrahunt. Galenus quartum quoddam genu tratlionis videtur pofuiffe commenta rio ad eum Apbori fini(exti epideimien,carnes ex ventre Cy partibus externis trabunt.. Abi enim fcribit Ruslicos itineris labore& aidorib. foli veficcatos baluco aqua dulci à G s

46— IPHysroLloGlaA| -ofiti liberari, quia partesvéficcata magnayi bumiditatem trabunt; fic quavto devatios me victus in acutis fcribirvéficcatas pulmo. imum venas ex partibus inferni tenuem li-lem attrabere, fed boc trattionis geuu vt. ferri potest. ad fugam vacui, quia ficat «eff vacuitas bumoris;proitide in locumwa-| cuati,neceJfario nouus faccedit:Non éflpra.| -teretmdum quafdam partes corporisvtat.| cerebrum, offa c cartilagiues trabere alimen eum fie fibris calore folo c fubstantia]icinilitudite: alias vero-vetlarum fibrarum -euxilio ventriculus exempli gratia, nul| vvoluntario wotu,fed naturali,contradii fi.| tbris efophagi ex ore trabit alimentumtan. xta violentia interdum,vt vix dumpremanfum deglutiatur: deglutitio verà non tat. crim fit veda fibris qua faut in ule interio« «fe ttttica, fed etiam tranfuerfis, quibus ex «terior tunica contrahitur. Tis enim cone "ratis alimentum deorfum preAtRditür. De

MU Ü TH
4 2m ho iuf. lin "nj 7j
1
» T
JR] tà jr gu Mt T t ni Ih
hn
PHysIorocIa4. 333
:De facultate retentrice. Cap, IX. TT ans non poteft fruialimento quod atP traxit nifraliquadiu retineatur, quia -emnis actio fit in tempore, idcirco opifex ua dura vnicuiqueparti adiunxit retentricenn, :que alimentum taniifper contineat v(que dum fuerit affimilatum, quedam partes, vt dixi, fine fibris y caloris tantum infiti sminiflerio retinent; vt cerebrum, fpina medulla,
offa, ligamenta: alia vero retinent firi obliquis,prafertim partes publica; ventricuAus, verus, ve[fica, Ventriculus enitn cibum donec perfedte fit conuerfus in chylumi tam arcte compleclirur,vt nullum fpatium inter ventriculitunicas& cibos intercedat: vteYusnouemtotis menfibus ,ita fetum comprehendit,vt omnino eius inferius orificium -connit'eat: venis, quamuis ob(cura, incl ta» en vis:tetentvix, fanguinem enim contis tent fibrarum obliquarumope quibus cogflant:qui aliequin zotw rueret in partes inferas. Obfcurior est ceteris in partibus res 4tentio alimenti: quia tamen morari opor» (GG j:

4e PHYSIOLOGIA: get, C harerein parte aliquandiu alitis eum v(quequo fit conuer(um in fubflatiam gertisilla neceffario in vnaquaq, parte ani« ano fiugenda efl. Ceterum vetentrix ficcitas zeroboraturbumiditate debilitatur. Hinc «luo ficca, pigra efl exevetvix: contva,intdezur bumiditate: nam aluus umida, eft litórica€ fluida, pueri cum fint bumidi, aluo funt facili& erebró vomunt,retinendi im«
becillitate& excernendi facilitate.
Deco&rice. Cap. X. NI mmm precedunt tres codiottes, quibus alimentum preparatur, vt in partis nutriende fubflantiam facilihs contertatur: prima cocto fit in ventriculo, àcbylifica facultate efl ventriculo congenit vis conuertendi alimetum in cbylum; bot ef in(ubflantiam fimilem cremori: chylifid ifla facultas vtitur mipiflerio caloris,non ttim ipfius ventriculi,(ed etiam partium eueumstantium, vt bepatis omenti,vafoTH Ventriculo fubietorum, puta arteria 1nague C vena, Inest quoque inteflinuvis quadam chyli procreatrix, fed imbecilla,vt docetur

PHYsIOLOGIA: TES
docetur quarto dev(u partium, quod patet ex alimentarjs clySleribuss quorum mates viam intestina conuertunt. in chylum ,ex quo fanguis in hepate generatur: Aristot. quarto meteoran ebylofim comparat elixaa tioni, quia fit à calore bumido c vaporofo cttius fententiam approbat Galenus.Se^ eunda coquendi facultas vulgo. fanguifica "| wominattr est vis infita iecori per quam (— ehylum in venis ineferaicis prapavatum in (0o fanguinem tranfmutat: fanguinem bic cum V— gomiso, quatuor bumores comprebende. ". Tertiavis concoquendi inest fingulis parti &— busperquam fanguinem attratium, appó"— fitum agglutinatum tandem affinilant, "^—fuamd, in fubstantiam conuertunt. Ad 4f^— fimilatricem pertinet mammarum vis la5— dificavt testium feminifica. Deexpuluice. Ca». XL
7—-YvVlum eft alumentum tam fimileno fire natura, quod non babeat ali«^—quiddiffimiles boc, miniflerio caloris, cuius 4^ eiicogere bomogenea, Cv feparare beteroy— geneo facultas exeretrix per RPATHMES uoo G

456 Puyvsriorooctia,
duclus expellit, facultas fané ad vitam&||
fanitatem conferuandam maxime nece[fa. via, quia à copia excrementorum imumt-| vabiles morbi contingunt.Efla,, cum calore|| depafcente, fatalis interitus cau(a ineuitabilis prouentus excrementorum..«Quotiet igitur vel qualitate vel quantitate velv£roó, fimul, excrementa incipiunt effe mo» leslanature: illa, excretricis volore atmane «dat, aliquando fibrarum tranfuev[arum ae pealiquando finefibrisHac facultas omnibus quidem partibus congenita el, quibu[dlamtamen vobustior,vt partibus principi: bus, alijs imbecillior,vt dladulis,articulis c partibus quénoxam aliquam a natiaitate, «atit pof natiuitate acceperunt. propter quà expultricis imibecilitatem,magis(unt mor« bis obnoxia quemadmodum partes nobiles in bis depellendi vobufla minis idonea.Hae viinteilina ficcum excrementum Cr bumo ?65 alios ibi congesios,vel aliunde tiafiniffos forás expéllunt epu finum tranfuerfae tutti In criticis quog, Yacuationib.buiw fa« «enltati robur manifefle velucet, quas tante impetu

| TPhHYSIOLOGIA. 4,37 " dmpetu nonnunquam expellit, vt fe fiffere V.mequeat: ldemá, illi propemodum accidit ".quodjsquiper locum decliuem decurrentes " Bmeboatum cur fum cobibereaon po[funt:fi"/ ilferéimpetupervafa deferétia c mea(^ gumcommungm in vterü femen eiaculatur: US yefica vrind excludit-Eadem facultatevteUn rus nouem menfium curriculo completo ap^ & petentedie natali magno impetu feti fo» "^ asexcludit fundo ipfo fer? ad orificini de!^— feendente, ac lateribus vehementer contraAis: Propéllentisvteri tantus efl conatus, vt vinculis quibus álligatur[pina;relaxatis fee eprocidat, illi$, idem accidit quod luda. toribus qui cim alios proflernere nituntur, ipfi vna concidit Porro nd tantum feti w^ excremeta tam benigna, vt(eme, quam inWo utiliavtlotium;natura vi& robore expul(o tricis propellitfed etiam alimen tu:eaenim— h^ facultate ventriculus à feconfectum cbylü & dninteflina deponit, vomitu excludit;he(j^ par fanguinemin venas protrudit,quin ipfa j^ venenonnunquam fanguinem in inte[lina s— abüciüt,vude fequitur dyfenteria cruenta, " G i|

18|^ PHYsroLrOGIA.— in djs qui aliqua corperis parte mutili funt, Sicmulieribus fingulis mefibus defluit fan. guisfic cor fanguinein(uo ventriculo con. "tentum, ad pulmones nutriendos per venam arteriofam tran[mittit: denig, expultrigi triplex efl obiectum, excrementum, fetu. € alimentum. An fit facultas quedam fecretrix à fuperioribus diftin&a. Car. XIL-.— v1] Requens eft vfus fecretricis in operibus Td primim in generatione, quia partes noflri corporis fieri non po[funt, quin.| earit materia à maffa fanguinis fecernatur,. vt enim ex quolibet ligno non fit mercuriu, itaneq, indifferenter ex qualibet materia: pulmones ex tenuiore,offa ex craffiovexctrtsbri ex aquofiore fanguine generatur, quod fieri nd poteft. fine facultate fecretrice,vt do. cet Auicena, prima fedlione primi canoni. Secund!,cernitur in nutritione,quia nü poteft tvabi alimentit, quod fit nutrienda párti cognati, quin fecernatur. Tertioin trifibus morborit, quia enim fitt primum coda, deinde.

ESSSSSOSEONE—s
j PuYsreroGiA 159 JU deinde vacuata materia morbifica, neceffe W^ efilbumoremexcernendum fecerni, vt quod di vtileeflretineatur,inutile verà forás eijciav eur. Quarto in medicamentis purgautibus |. apparet vis feevetricis trabunt enim cum ^»; delectusyt vheum bilem,agaricus pituitam. lis argumentis inotus Auerrois, fecundo colw— edlienum reprehendit Galenum, quód fz4—€retricempraterierit meque inter facultates natuvales numerarit: veruntamen Gale 1080 fait ignota, illius enim meminit lib, de differetijs(ymptomatum, vbi fcribit aum iginemfierivitio fecretricis, fed illam parm—timtradirice, partimvetétrice comprebenm. dit. Quando emm partes amicum C grawo zumalimentumattrabunt fubflantie fimim— tudine, trabendo fecernunt: quando per s erifes natura expellit noxium vtile, retiz net, retentrice fimul d» expultrice crifim abfoluit. Itaq, cim poffit pradictis contine qo rSiuflépraterita efl à Galeno, ne, neceffe ii efl addere quintam facultatem que - suiniftret naturali.

$60 Pnuvsriorocra. Deau&rice facultate. (CAP, XIIL. í Vtricem fequitur auctrix eft tati INZZ facultas que partes folidas cr. poris viuentis ,in longum latum C profundui fimul extendit, feruata eadem[pecieat -€ontinuitate: qua definitione excluduntur - tres modi acretionis improprij: per additio-|: nen,per raréfatlionem,c» vepletionem:d.| ditionezrefiit aceruus;ere[cit& vinuma[e|: fufa aqua:varefailione crefcit aquainyae|. gorem vefoluta, quia ex vno pugillo aqua| fiunt decem atris:vepletione crefcit venta bydropicorum, quà pertinet inflatio, cim vefica flatu impletur ,aut cum oceanus mul totumet jpiritu, tumenim mare diciturcte "iffe: que vt.euidentiis pateant, fingula partes definitionis funt explicanda ,cur fo» 4e partes folide definitione continentur? quia ad eas folas pertinet vera C matura.— lis accretio, que vbiinlam magnitudinem «confequute funt, corpus céffat augeri, quit Galen. lib. de optima eorporis conflitu. tione videtur folis offibus tribuere veram. t4t10

e M
^"I PuystoroGIlA. 1161 *— ceationemincrementi. Ibi enim fcribit tum /——. fifli- corporis incrementum, càm ojfa robur Uh er firmamenti adepta funt;vndecolligi pof feft fpirituum& bumorum incrementum, Cm— mon effe proprie accretionz: quinimo ad adi"h— pem Cr partes carnofas proprie non pertinet Uh—aceretio, quia toto vita tepore ,ante c poft.. "^ vigore etatis po[funt cvefcere i decrefcere, me ytintabidismacrisaut valde obefisaut c9"»— malefcentibus quotidiana experientia cerni qd:— potefl. Hoc igitur fit coflitutum corpus acgu serefcere tantum fecundi partes folidas, ü—-quetandiu crefcunt, quandiu babent muluy tum bumidiradicális, babent autem plurius mum v[que ad etatis vigorem, quo tempore kp facultas auctrix dominatur;bumida enim *— fola exteudi po[funt, non ficca: tum illi miuro wmiftrant nutrix Cr alteratrix. Inclinante w etate ceffat ab opere propter partium folian— darum ficcitatem."Cur additur corporis wo cyiuentu?quia inanimata, yt metalla C lajit pides vt nonnutriuntur ita non cre(cutit, i nifi per additionem,"Sed cur acceffit defigi ofitioni, manente eadem[pecie? quia qued Hi

162 PHYSIOLOGIA.
augetur ,in aliamvei fpeciem vertinon de. ber,quod accidit aqua varefacla. Cur addis tur preterea feruata eadem contintitate? quia cim mamme multo lade tument, aut membrum in tumorem attollitur, augetur quide, fed improprie, quia neq, manet pa&i fita continuitas neq, naturalis craffities, Deniq, folius efl naturanon artis fecundum emnes dimenfiones corpus augere, eiusnon
mutata[pecie necuon eiu[deim feruata cone| tinuitate. 1 u»] 1 Dealteratrice& conformatricequa| feruiunt procreattici, Cap. XIIII. AU
Otus definitur à Galeno prioris bae Mss. iutatio, diuiditurá,in fimplicem c compofirii. Motus fimplices funt duo,alteratio C» delatio, totidem compofíti ertus C» accretio. Nam ortus cüffat alteras tione Cr formatione, accretio mutatione quantitatis i loci, Alteratricemigitur c formatricem includit procreatrix: Arifoteles definit altevationem, mutationem accidentarie qualitatis.Galenus vero cum Stéiei

Puvsi10LroGIlA, 163
Vl."eigpon tantum aduentitie, fed etiamef[fen4 fialis qualitatis, eamá, diuidit in acciden" gariam vt calidi in frigudum,albi innigrum " mmutationem, Q» fpecificam, boc efl muta| rienem exvna[peciein aliam vt panis, in V! ebylum chyli,in fanguinem[auguinisin fe^ mevelcarnésqua quide alterationis differe^ iacütinentur cb)lofís, aipermas Q àpglons, W^ formatrix informat materiam, nec tantàm (^ aduentitijs.fed etiam fpecificis qualitatibus dumutat:VtraQ, con[lat procreatrix.
u'De Facultate vitali. Car, XV. Nima tribus facultatib.noffrü corji pus vegit,naturali, vitali,et anna
h Bidenaturali batienusdevitalipauci trai ho gamut.Ea efl facultas vite cüferuatrix:vita. V^—eofiflitin copula anime C» corporis, vt mors m invtriufa,[eparatione: animam cotinet in w— corporenatitus calor(fermi vtrinfa, vincu (j.— lum,)que permanente, quantulu(cumq, fit p^ vitaperdarat, eode extindlo, cefat, nullaa, &— poftea füctione anima fefe mam feflat. Hine —Ariffoteles definit vita infiti caloris permit

564 PHYSIOLOGIA
! fionem, veram fpiritus C calor infrtupu. petuo diffipantur; proindeá, animal ui pt« tef diu viuere mifi[ubindenouus in fubfi. -diumaccedat;propterea a finiflro corduye-triculo per arterias perpetuo nous influit, qui cügeniti ia(lurareparet, Natiutw enim -ealor fimilis eff flamme, flamma nift foueát suut€ breui extinguitur: it43, nifi calor C fpiritus aude tran nititur. qui difgu ti locit f(appleat, cità animal? viuis tolutur,
Jam docuimus vbi natura pofuit inftrumt. t4 facultatis ibi quog, illius originem pri« mam feuvadicále principii pofuiffe. Atqui precipua vitalis facultatis iuffrumeta funt -€alor C fpiritus influens, necnon vtviu[que deferentes arterie:ergo prima facultatiyitalis fedes Cr origo fita eft in finiftro cordi wentriculo,cuius qd2 facultatis partes funt, "vitzin fingulis partibus conferuave; conferuatut calore eoó, mediocri, exce[fu enim c defectu caloris corrumpitur: Atquiduobu modis cálor contéperatur ,attralto acte fri. -gide.cr expulfis fulicinofís excrementi: na vebrüitur calor omnis d marceffit prinatioAe

| Puvstoroora. 165: Is ga-atris, vt fi. loco aliquo ita concludatur Ui ignis, vt non. babeat Jpiraculum. libérum:: vtrumá, preflat pulfusaerem.trahit,c fuliginemexpellit; propterea. definitur cordis e arteriarum. motus fenfibilis ad. temperandum calorem natiuumn comparatus: cu« ins due[unt partes;(yflole e diaflole, per diaflolem aét attrabitut, per(yflolen. fuliginofa. excrementa. vacuantur., quamuie - autem pulfus totusad vite conferuationem; à referatur c proficifcatur à facultate vi-.
» talidifferunttamen quod pul(us certis para.| tibusinfit, vt cordi, arterüs C cerebro. Sola enim ifla partes pulfant, facultas vitalis emnibus perequé. communis eft nulla efl: que illius benigno-inflüxu:, vel momento. w carerepofiit, natabitur obiter vitam pates. y relatis, quàm-facultatem vitalem, quia: w viuunt plante fine facultate vitali; folo ca. s ere c fpiritu fixaconferuantur,mi babent à opminfiuente,binc fit vt plantarum ab faf. 7| fa partes viuant, non animalium
7 perfectorum...
í

166 PuYsiorLOoGIlA: Facultas animalis primü diuiditur, deinde fentientis& mouentis prima fedes inquiritur,
Cap. XVI.
' Ertia facultas anime per excellentia Bp nominatur: culus tres funt differentia, fentiesmoues, ci princeps: fene: tiens,exterior,aut interior:fentiendi facultates exteriores fant quinq, videndi,audita di,gu[tandi, odorandi,c taugendi, feutra &abiles qualitates difcernendi.Totidemite:
fieumentis diflintla, oculis auvibus,naribus, lingua, cute,vt eari actiones totidem obieciis,colore, fono, fapore,odore, C tradlabili qualitate.Singuli fenfus particulares fuovum obiecbori fpecies imumaterialefue qualitates tantüm percipiiét: ne, enim lapisin oculo efl,(éd fpecies lapidis vndig, velutà circunferentia ad centri, tranfmittunt ad communem fenfum: Ye folus diffimiliitobite é&erà difftmilitudines cogne[cit, vnu[quifg, enim fenfus externus in proprio obiedlo to$us ver[attr, vifus duntaxat colorum diffe gentias di(cernit, auditus fonorum quo differunt

, Puvsroroctia. 16; il: ferunt colores à fonis c à faporibts, folus aj interior feu comunis fenfus dignofcit. Prat zérea octilus videt,(ed non cogno[füit fe vi» dere, quiavt efl in veteri axiomate, fenfus uix in feipfum veflecti non potefl. He dua cau[a. tn Aviffotelem inpulerunt ad confituendum uy fenfum interiorem. Facultas mouens eacft d qua animal deloco ad lecum mouetur ,vt ja fugiat nocitura, per(equaturá, falutarie, i. qua etiamfi fit omnibus animalibus comt munis tamen animalibus imperfectis obfcuon mtus inefl,veluti offreisminutulis conchilgs, im quat eadens loco mouentur, dilatando fe. và.€ confliringendo. Ariflateles tonnunquams yj fiegat ea moueri, cà quod motu progrefijn suo non iutant locum, inflay animalium Jy perfectorum: principes facultates quarum. jl dominatu bomoregitur,(unt tres ,imagis s nandi, vecordandi& vatiocinandi: de quijj busdifferemus, fi primum banc quaflionem. smouerimus, An cerebrum fit inatus cv fene. jy fas principium, fane fi noinine cerebri nom | tanti medullam,(ed partes omnes,quibus conflat vt incubranas quibus inueluitur,,

1682 PuYvsrotoGIA
comprebenderis, nulla erit inter medicos de
lioc controuerfia, fed Ferneliusde propofita: queflione ita flatuit, vt medullam, propte- rea quod affidub,vt cor,mouetur non fentit,. velit e[fé principium motus mon fenfus: me«. mingas vero, quia exquifité fentiunt, now mouentur, e[fe principium fenfus, nona tus: verifimile enim efl quod alijs eft caufa" fenfus. d motusid ipfumanagis fentire, d^ moueri: veruntamen pro Galenovefbonderi: poteft quod iam annotati cau[as bomonye mas. dare quod. non babent. Praterea ceres bium pez feneg; fentit neq, mouet, fed cum:
neruo molli fentit, cum duro mouetur. Coloves videt peroculum»guflat lingua mfi! malis cerebrum ipfüm neq; videre,neg, atta. dire, fed animam que infidet cerebro,vidare: peroculit; audire per aures, mouere c fettetire per neruos.: Antres facultates pri
ncipes locis di-ftinguantur. Cap. XVII. Hi. quaflionis explicatio: videtut: ^ B meceffaria i facienda. medicina.. Quia plurimumrvefert cui parti capitis ape. plieetus:
ji tn [77 mt [7

PuvsioroGerA. 169
ln plicetur topicum remedium: nam fi, vt A^j tio placet c Auicenna, ita di fcludunttr fem dibus, vt via imaginandi fita fit in anteriore ij parte cerebri: via vecordaudi, in pofferiori, (n ratiacinandi iu medio.Haud dubie lefame1; tmeria,occipiti,vitiata imaginatione fyncim piti. offen[a ratiocinatione, vertici, extera laum d particulare remedium adimouenà dum erit: Galenus tamen ad(uturam coro js malem folet applicare quactimq, actio prin» eeps lafa fit ,vt per meatus patentioresvis " medicamenti interiora fubeat, penetret, ll facilis. Tam den fum enit eff occiput ,vr »/ non fit credibile qualitatem remedij illud 1 peruadere, Agé ergo, quefionis veritatem w vationtum pondere fubducamus, f per t0tam cerebri fabflantiam diffufa[int faclo () tates principes. Neque bic imaginetur anie sus, illic recordetur, alibi vatiocinetur, fed.
di promifcu? vbig,, in vna eademá, particula | emnes iflas functiones anima exercelir, At» y» qui diuer[orum effeckuum diuerfa(unt cau ji fa, vna cana non profert tam differentes effetius. Refpondeo vnum&idem diuev[o
H

go— PHYSIOLOGIA. modo affeüum diuerfa cau[a vationem bas bere. Atqui facultas animalis infita certe bro vtitur caloris, fpiritus, C temperamen. zi miniflerio ad edendas[uas actiones: calor er fpiritus vtuntur vurfum qualitatibi, qatientibus, bumiditate& ficcitate tam quam inftrumenti, nónne vides vt inqualibet parte calor trabit, C expellit,retinet; ficcitatis c hbumiditatis opera? vt ergofepeaccidit vnamiflarum facultatum nati valium. ladi alijs integris, ita nibil veta quin in eadem cerebri parte vna faculta princeps offendatut, alàs intaclis, Fernelits aliter pro doclrina Galeni refpondet, Qual. potetiu efl, inquit, tam externis quami| ternis inorborum caufis melius vefiflit, imbecillius facilis(uccibit.Atqui fieri potefy vt quidam fit infirma et labili memoriatttiocinatione vero, vel imaginatione firmi € folida: fieri ergo poterit, vt illi per dilirium memoria pereat,faluo iudicio C imas ginatione integra. Quod ita effe varjshi- ftorüs Galenus deinonflrauit, c nos quati! die ip facienda medicina obfertamus: Ih à; pon

PHYvs:1OLOGIA. 978
, pomo diuer fe qualitates infunt: Odor, a, percolor, quarum vnam perire, alia incolumiquid vetat? faporem retinet, perdit odarem, contrà.
An facultas mouendi& fentiendi .Anfluant vectore fpiritu à cerebto per neruos,an per modum irradiationis. Cap. XVIII i' Acitltas animalis non eff infita, tota : E quo inodo placet Galeno feptiimo de placitis: vt radius folis vno C codem tempovis iomento totum aerem fimulilufrat, fic facultat? animalem quocumq, vo Iuntas impellit, per nevuià ferriin inflantz.. Efl enim neruus tran parens, vt vitril, quie. ui igitur, facultas fit accidés, neq, pofiit fi ae aliquo fubiedlo exiflere, tamen cim prie mi influit, cii tranfparéte nevuo excipiatur vt vald? proprio et accémodato fubietlo, n videtur opus babere fpivituznerui per[picuisatz fi obturet bumor eraffus& caligimofus impeditur facultatà t motricis quàm[en« "o diemtis commeatus nü aliter quam affluxus ".— madii folatu interiecta nube opaca inter fola
B n H 2

172 Puvrsi10LOoGrIA. € afpecium nofiri: mouet igitur C fenti anima de cerebro neruorum aniniflerio pa smodum: irradiationis boc efl, facultate pr tran[parentem nerui inflar radij confluenge:Verumnaturanibil facit fruffra ventas atte crebri pleni(unt animali fpiritu, cui gignendo cütinenter à corde per arterias fporariar noua materia fuggeritur,ad quem vfummifi vt feruiat anime ad mouendu c fentiendum? Praterea quamuis folius nerui eptici cauitas fit manifefla, caterori fenfu amperceptibilis, quia pofl mort? frigore cis primuntus ineatustame aliquisin viutntióui ab anatomicis fingitur, cui bono ifi, vt Jpirituvedore facultas influat, quam but illuc ferri momente ad nuium voluntatit, vettore fpiritu quid vetat, cim fit etberiut bec tantiim obflarevidetur, quod quoties quando er quandiu volumus manii, pedetu, quin totum corpus monemus. Intcrim vide gnus fimul, audimus, guffamus quibos fun&ionibus fimul obeüdis opu e[ct incredibiB copia firituii:An idz firitus fufficiimule 8i inipulfienibus cim babeat colliote tein peratat.

T" r 'j PaHYsrorocIA 173 jp peratam c era[Jam, proindeó, pernauenqp tem fabflantiam,infita igitur facultate bic ij, fpiritus fentit, ille mouet, videt vifiuuvifiyy, Sa auditorius auditoria: qua definitas vires
, Jiniguli accipiunt in proprijs fenforüs: conj
qp, fafa enim funt in cerebro, diflinguntur in , fenfitergs.— Ad quam facultatem pertineat reÍfpirao. C4». XVIII. |] N Eae queftione ni conuenit Galeno i eum Ariflotele: na Atifloteles exifli, fat eain ad naturalem facultate pertinee ,, T6 quia motus ef nece[[arius, cuins benefis ,€io fi velmomento priuetur animal, decedis éyiuis, tum quod dormientes fine vllo con,, fenfu voluntatis vefpirent. Accedat fieri in| frumentis vitalibus, pulmone, thorace, fa» " eultatem autem vitalem adnaturale illius - epinione referri. Galenus verà eodem agua , mento demonflrat ejfe animalem: Aclio,in". quit, eft volüitaria que fit mu[culeri& uer ' sorum mini[lerio, fant enim duo prima, c | precipua arbitrarj motus inffrumeta. Atq, U^. foruminfirumentori beneficio ve[piramus, H 3

174. Puyvsr10r10615. quidoqtidem facultas ammali iufluitpa|. aeruos Acerebro in imufculos inter coftalis,|.. quib. neruis incifis, vel ob flcuctis,re pirata anánifeflà leditur, qubd facultas motrix i» meatu probibeatur. Accedat quód diaphtas gina mufculusvotiidus.fit infirumentilenü vefpirationis, quemadinodum intercoflala anu fculi vebementis: internis enim dilatati infpiratmus, quia tá attollitur pulmonesdi shorace,externis contradlis expiramtt. 4» pello internes, qui replent coflarum inttr itia, externos qui illis inciibunt: Praterti -vteft fecundo de motu mufculorum, vlits "grofeffo bec queflio difputatur,efl volunta. sius motus quem excitare poffis,& feda quando volueris, quinetia celeyiore,vel are diorem efficere: Atqui poffuius ve[pirar d gionréfpirare, celerius vel tardius, cumvelumus ,vt declarat Galenus exemplo feti Barbari,quivetzto fpirizu femetipfum fuffocauit. Auerroes vt cüciliet Galentim dfi ffoteli, exiflimat refpirationem effe motum| qixtii ex naturali&» animali fimilemeft gattrali, quod neceffaria fit ad vitave[pinte fit,

PnuysioroGiA, 17$ .j to, flatá, nobis dormientibus fine volunta, timperio: frnilem vero effe animali quod d fiat neruorum c mufculorü miniflerio: e quàd eam excitare 410, fiftere pofrimus, quando volumus. Eft quidem libera, uon oinino, quia etiau dormientes quinetiaum ánuiti expiramus.
De moralibus anime facultatibus. E. Cap. XIX.; o Acultates anima primim diflinximus
- in tres pbyficas de quibus adbuc tvatha
umi, er in totidem etbicas coneupifcibilem, irafcibilem d rationalem, de quibns
| Teflat,vt paucis differamus, quia n? tantüm
funt principia virtutum, aus vitiorum, fed
etiam perturbationi,qua vtplurimum fane—— externe. C euidentes caufa imorborü, Arifloteles diflinguit animum im intellectum,
£t appetitil, appetitus verb,veleff naturalis, yel animalis, fingula pavtes noflri corporis inanite, naturaliter appetunt repleri, trabiütá, de proximis venis alimentü inflar plz tarü,ventriculus nà tantiim appetit fibi, fed in communem v fum totius corporis quoties
SS H 4

376 PHysI1OLOGIA. gartium inanition? fentit. Eam vero perd. pit quoties à(uis venis inanitis(ugitur:WMh fen fas communis indigentia inditus eff fh. smacho,n quem propterea à cerebro definiit iufignes nerui, que caufa fortaffis motit Mefuen c Adluaviit, vt in ventriculonatualis facultatis primam fedem vepo[ueriut: Nan Galenus promi[cue naturalia, nutrici, € concupifzent£ vfurpat. 10i autem ef fedes cupiditatis proinde naturalis facultati Veruntamen vt iecur veri C propri alim. zi, nempe fanguinis principii efl, ita nutri &1 facultatis ibiigittr qo mbapsraxiv vefidte zeverifimilim efl ,vndeiu zeffes deriuatur.| Efl enit imtsnia, coctipifcentia, nü tantum| £ibi C potus,(ed etia veneris appetztia, qui| poteft moderari gule tzperans, qui libidini|. continés appellatur: quiin petu C cibonul| dItnitenet modum intemperans, qui venei füccumbit incontinens nominatur. Libia £t amor anime cocupifcibilis funt medium, tantarum fepe virium, vt alioquin(apitte tem,mente C cofilie priuent.Seqnituritafctbilu: cuins materia etiamfi in corde fedi habeat,
| |

h-PnunsrorootA4. 72 "— abeat, nempe feruor fanguinis et fpiritus, Ur— formalis tame caufa, nempe appetitus, vite !|— dida videtur à cerebro proficifci, quia ap» m petitur vindicta propter opinione illata ina jn— surie,quod eft opus phantafia, aut vationis. «»— Agimofa enim facultas ab opinione iniuria Wh— commouetur, quantid, ininviam quis exi lm— flunarit,tantum vis irafcendi concitabitur. à—Eamobvémulieres funt iracidioves, quàm hu— viri appetentiores vindicta, propter inoWo piamconfilj c rationis, ni quàd fint calijm— diores,Cr illis citius ferueat fanguis. Ad bac |— facultate pertinet alia multaanime pathe im mata que nafcuntur ex opinione boni, vel du— maliprefentis, aut futuri. Ex eo quod boni duo prefens eflimatur,latitia c inuidia. Ex bo db— no fperato, ambitio potetie C bonor appe pd titusexopinione mali pre(entis, mi(ericota grs diac triflitia, ex opinione mali futuritigj morpauor,defperatio,quib.tumultuaris et wu—rurbidisanimamotibus ali leuius,alij grajp— minsafficiuntur, prout anima obici bonit, uso au malii, leuiiis aut graui: apprehendit: gh— hincfit cim pauives ci iudicio Cy raiione ü Hs

^ 478 PHYvsIOLOGIR£.
quales funt eftiment, plurimi folavegatur| opinione, vt multi letiiffima occafione ma»
gnoperà perturbztur, quida celeritis,alij at diis, quidam letiirs, alij vebementius: qua. quidem manifefle conuinctimt animofe fa cultatis subi, inaterialiter fieri intor« de,formaliter in cerebro: Fisit,inquit Auervoes fecundo collect. omnia à vi cognofcene te.Propterea Galenus oclauo de placitis itafiibilem facultatem adiungit rationali ni fentienti.
Vt facultates mutuis ftent auxilijs, omnesd; ad conferuationem totius confpirent,
Ca». XX.
Hyficd facultates tribus partibusprin cipibus infident ,in quibus ita queg, fait opus perficit, vt ad boc nd egeat alterits auxilio, iecori qua ineft alendi facultas, cae loris& fpiritus infiti, necnon temperamiti opera,ex cbylo fanguine facit, cum fanguinenaturalem fpiritii. Cor vitali facultate jflem adiuti prafid js, ex naturali, fpiritu Vitale efficit. Cerebri ex vitali animali;non aliunde

PuvysroriogcGrIra. 179 aliunde quefitis auxilis: nulla cogitur ad epufoctienem fui operis, aut ad eiudem diffributionem, alterius pracariam opemimplorare,(ed ad confernationem vita omnes
- facultates, ita confpiraut ,vt vna alterius epe deflituta concidat.Potefl quide vni par» ti facultas evipialjs integris, quia diuerfis - danflrumentis opus abfoluitur, potefl inopia alimenti membrum tabefceve. Cim nibiloaj— eminus vitat, fentiat,c» moueatur,quia folus duclus venari impeditur, vicifumnó, pafit tefl membrum aliquod perbell nutriri, nia
m bilominus vefolui, fenfu(motu pritari, quia(ali nerui patiuntur. At non potefl vna CS toti eripi planeá, aboleri, quin caly /— cterastrabat ip focietatem ruina. Faciamus ,— nen leuiter naturam ladiin(uo fonte, to11m corpus 2cesQie contabefcet,quim cor dé cerebrum alimento deflituta macrefcent. Sangtinem c fpiitum naturalem, nifi cor à iecore accipiat, rnanis evit facultas vitae disi neque petere vitalem fpwitum g geneTATE i£n;AG nedum neaue cere on H
»^l 5 LU ATATR UE tate i& 6t

390 Purst1ot1061A. animalis facultatis beneficium omnino eria pivtaccidit apeplexia forti, fublatavephivatione,mox vitam eripi nece fe eflquia facultas vitalis animali carere non poteft. At "cultas vitalis, caloris& fpiritus influxu, fingulis partibus vitam cóferuat. Proinde fi Jedatur in fuo fonte ,iflad, vinifico influxu zotum corpi priuetur, repente vires omnes «oncidunt, Omniumiigitur facultati tan zus eft confenfus, tanta ad ferpanda vitam nio c con[piratio, vt vni grauiter offenfa eatera compatiantur. Ea tamen confequue zione vt que vicinior c fimilior eff, citiüis e grauis patiatur: naturali priiis códolet: gitalit, quàm animalis; vitali prius animalis quàm naturalis bec vt origine eff prima, itaomniu abietliffima: animalis vt efl ortu goftrema ita perfecti fima, quia natura ab ámperfedlis procedit ad perfela, primm vi zimu yita plate, deinde animalis,poffremb bominis;hecvitavt efl poftrema originejita prima perfetlione: de facultati enim,vt de arum ordine cy dignitate flasuendum ef. Artes funt effediiua ,praclice, aut conte i platrices,
Eee d ee d rM

: Puvysrerocra. i81 W^ platrices, effedtiua cum fint ad vitamimpri ") mis neceffaria, ante cateras inuenta funt, Wo quasabiecifimas effe non efl dubium. Sei eute(unt deinde morales difciplina vt vatio VR familie, necnon ciuitatis regenda: atque es "B riam fui ipfius inflitutio: que vald? funt v"! gilesadvita focietatem,non ounino nece["^— faria:contemplatrices fant pulchra quidem U^ ey bonefla, minim omnium neceffarie. i^ Proinde poffremo excogitata, omnium ta« "Uh senprestantifima.
j PHYSIOLOGIA BecVII,
4 Defun&ionibus animzque przce5. duntnutritionem, appetitu,tripli
|—€ico&ione,appofitione, agglutiij natione,fsimilatione,
, Cap. IL T T anima facultatum, ita facultates funclionit funt proxima principia.
Proinde quot funt facultati, totidem funt
j funtionum prime differentia: naturales fci
qj' licetvitales aut animales. AGiones nature
gs füntuutrire, augere Qr procreare filo da
" 7 (t.,

38z PHs1ero6iA quibus eodem ordine difevemws: Anutritiomie ducto initio,qua à Galeno definitur veple zio vactati. Ideo enim nutvimtr vt quodya
cuatim et, c» à natino calove difipatitearetur. Definitur quog, cüttevfio alimenti in fubstantiam parti nutrita: Alimentum enim primb difrimile varijs cottionibu ptas paratumstandem affimilatur parti: eo orfipetitus naturalis pracedit animalem quia
partes aeri proxima exinanita, dum repleti
cupiunt, de venis proximis alimentum fami liare trabunt, per feueratá, trabendi impegui, denecad ipfum ventriculi peruenent, qui d à venis meferaicis fentit fe fugis tim
appetitus animalis excitatur, orifici fpes
vioris vetriculi proprius. Neq, enim vlla pars noftri corporis fenfum baber eius quod dejcit, fed omnes flirpili nore appetunt c nte
triittur, vt copiose explicat Galen.4. des|
u fcribit ibellodt
di r
E
j| Ü
—-—^
"e, vt primum appetatur, deinde coquatir,|i poftremo vniatur: Appetitus calidi e fic,| fames frigidi d humidi fitis appellaturzap-||
I[— 11
E ac Em T TEENS
e E

hi
n
f
ki
|| Puvstrorocria 183 -plautas animalia appellaffe, propter(zn una quendam naturalem,quo queiucunda funt
- perfequuntur C auerfantur contraria, fed ifle fenfus idem ef cum appetitu naturali: Ayimalem appetentig fola qualitas alimen ti fatiatnaturale fola fabflantia: non enim
- quie(cit nifi adepto fine: finis vero nutritio:
» Prater appetitum,triplex cocto precedit nu
tritióne: prima,efculenta,C potulenta con uertuntur in cbylum ventriculi chylifica fa
-£ültate adiuta calore cireunflantium partinm:Secda,cbylus mutatur in fanguinem, infita iecori proprietate fangtfica. Tertia fangais inutatur in gluten, ead, fit in fingulis partibus ab afumilatrice facultate, propierea nomine quidem generali, fed certa prarogatiua, affumilatio nuncupatur: Vnaquaque enin coctio, affimilatio dici pote[fquia omne agens conatur fibi affimilave pa tiens: Affimilationem immediate fequitur nutritioid esl alimenti afimilati vnta.Itaqueopus cbylofzus cbylus,sipoerieens fznauis apniómils gluten: vt atiein fingulis cocitonibus nutritioni prepatatur aAlueutum, ita

184. PuvsiOLOGlA
fingulas codliones certa preparatio autecea— ji dit: A dentibus enim anterioribus duriteue— à lum alimentum inciditur, deinde Àmolari-— à bus atteritur, poftea falina perfunditur, vt— à - suollefcat non tantüm vt deglutiatur, fede-.— tiam vt coquatur facilis: Mellia enim— diuifa minis vefiftiit coquenti calori quàm wu
folida c dura: in venis menter, chylu praparatur,iecoriibi enim videtur cumvu-— bore,inchoati(anguinis argumentuim,in ves nis tam magnis quàm paruis ad affimilationem praeparatur. Nam venis ine[fe vim perflciendi fanguinem boc demonstrat, quod per lógam inediam pituitam dulcemin fen guinem conuertant, quanquam vim fangui ficam, fi quam babent, non babent à fe, fed à iecore vt explicat Galen.4. devi partiii fanguis conferatur in venis vt locatum in fito loco, quandoquidem extra venas ,mox corrumpitur: ceterum nutritionem pracee dunt appofitio, agglutinatio c» affimilatio, quia priufquam alimentum actu nutriat, apponi debet parti uutrienda, poflea ag zlittinari tandem affimilari: fi quid borum dcfit manít
n "

—— n]
PnhnysriorocIiA 185 Uh fit manca C vitiofa erit nutritio, vt expli"Wi"cat Galen. 1. de Facultatibus naturalibus, Mb exempli gratia» fub Anafarca totum corpus hr efl ngaienv, pefrimed, nutritur, quia fen^) guis quidemapponitur, fed non aggiutina(y gur:Cur non? dicespropterea quod vefrigeVW satum iecur nibil facit prater feri, ex quo, K^ fingularum partium vi affunilatrice, fieri w^ mom potest gluten, quandoquidem infigne m». viti antecedentis coclionis confequens non 9 poteft emendare,vt explicat Galen.4. de$4 w^ mitatetuenda. Sub leuce feu lepra alba, ap(4"ponitur fanguis& agglutimatur, fed nonaf uw frmilatur: nonenim facit carnem vubratt, s. fedqualem cancrorum., quia totus[anguis efi pituitofus, incifa carne, non alius bumer effluit quam mucus, fimilis(altue mac.
Triplicis cocionis modus.
7 Car. IL. T Reman[um cr deglutitum alimetuns OEC petit fundum vetriculi,vbi debet quiefcere non natare, c fluitare,vt vudia, com qp prehendatur: tam avt verà comprimitur à o»entricule, vt nullum inane[atium veliojm

186 PHYSIOLOGIAs
quatur donec contter fum fit in chylum,aliaquin velexiret inco&um, vel fluduantuba
amoris fonitus velut ex vacuo audiretur, ifed, veutriculus grauarvetur toto illo teme|, gorequoa vaporofo calorecircunslante alimentum elixatur, Py lorus,veutriculi infevius orificium tnterim clauditur: Chylo prrfeto fatiatur primm, txpletura, ventri
"culus. Mox eum per apertum pylorum yedut onus in intestina deponit, yude paula.
tim à iecore per venas mefentert qua€à definunt exugitur facibus relictis, que in fatinam deturbantur,. Benignum bunc fuccum vena me[eraice praparant iecori, pe
paratum, C per uas capilares venas diffufim carne(ua conuertit in anguinem,vt in
disloria bepatis demonftrat Galenus quarto
de vfu partium:deinde per venas tati corpori distribuito aliter quàm bortulanwirviguam aquam per tubos difpergit: ase
fit partim expultricis, partum attradni tobore, postquam enim iecur à fe confedo
fanguine expletum eft, reliquum velut ex« £reineutui amandat(nil enim vetat quod vni

——
Pnysr1010614; 187
eni eft excrementum, alijs effe alimentum) fingule enim partes portionem nature fue congenerem alliciunt, adiuzant distribu-| sionem fpirituscaler, C» ferum, quo(anguis| dilutur. Erafifiratus exifiimabat diftribui| 2o fanguinem per compreftonem venari: qui« !oqufdam placet non trabi, fed petius fponte| moueri ad partem vt 4d perfectionem fus, fit enim ex mortuo viuens cim primim iueipit adu nutrire, Disfribuitur autem fenguis defecatus c inquinamemtis omnibus,| fele limo, P fire vepurgatus, fic autrabitur,| £» attrallus affigitur parti. Appofitio enim eit finis ratltonis, deinde verinetur svetentionis autem finis efl agglutinatio. Ad exe tremum afimilatur vt nutriat.fiatá, vnum cum parte nutrienda, qui efi non tantom af in fimilationis, fed etiam antecedentium em- j ^o ium mutationi extremus finis. Porrà cim. apud Hippocratem triplex fit differentia 4li - menti nutrituri quafi nutriens,& abunti triens.Hoc folum veré& propiié ef alimen|
US— qum de quoTbeorema medici intelligitur, UJ orte alimétum effe calidum c bumidum,

$88 PrnYsierocra.
nec obeft quod fcribitur tertio deTemperasnentis, omne alimentum augere calidum innatum, Quamtis enim fit temperamento frigidum: multiplici tamen coclione ved. ditur calidumyuifi mauisomue alumentum, etiam frigidum, vt lactuca, femper auge. re fubflantiam cr quantitatem calidi innati,non femper augere qualitatem.
DeAccretione. Cap. III.
V rerum generi pre[cvipta eft natttra certa magnitudo quam vi gieatiain atatis vigore confequuntur. One sie eniin corpus pbyficum e[fe finitum,€» fi« niti partes omnes effe finitas, tam numero quam magnitudine, Ariflet. in Pbyficisdeson[tratit: alimenti fabflantia corpus nutritur, eiufdem quantitate à facultate au &rice quo quouer fum producta,augetur. Ad becrequiritur multum bumidum radicale, cuius quandiu füppetit copia, partes folide facil extendi c dilatari poffunt: feribit Galen. lib.de Optima conflitutione: corpo. ris bumidttatemomnibus alijs anime fun&ionibus tecere preterquam nutritioni c &ccre

PHvsrorocria. 189 py dtcretioni, binc pueri ladte c» bumidi aiiy, entis enutriti, iuslum capiunt incyemen,, fim: ficis verb impeditur nattrali Acrey, tie: binc mulieres quainvtero tardius con» formantur quàm mares propter caloris im,, potentiam, vbiin lucem prodierunt, citis n crefcunt propter bumiditatem C mollitudinem corporis qua mafculos fuperant, vt
pj feti Hippocr. 6. imbviais: bint mave lon" ge proceriora animalia profert quam terra y pet fe arida, proinde flerilis c infecunda, j, fifiimbrevitali perfundatur. Galen.1. de ,, Faceultatibus naturalibus feribit actretioy neme[femotum compofitum ex alteratióa " ne, C loci inutatione, quia quod augetur, , Primumalterari,ytpotenutriri debet,deia.
4, deamplificari. Quod antem accreuit,[pas "^ tium maius UT quo contineatur vt[o4, C6equalis fit locato: alij ita. boc interpre4 tanturzaccretionem fequinutritionemnutritionemautem non freri nifi aIteratum 4« , mentum diffribuatur diff vibuiautemnon y poteft finemutatione loci dignum efl quas oe quid fit apud ariftoelem, AHUgerites
(i T
fi

190 PHYSIOLOGIA:. fecundum fermam non fecundum materi nam accretio efl motus quantitatis s quane titas verb fequitur materiam non formam, ' Refpoudetur eodem authore, vuumqtuoda, accrefcere fecundim id quod manet, quia manere oportet id quod nutritur, e quod augetur. Atquives manent fecundum fpeciem, non fecundum materiam. Hac enin|. in continuo est fluore manent os C cato, talia autem funt per(tam formam quamuis eorum tateria afidue fluat:evgo fecundium fórmam fit accvetio,non fecundima teram. Vlasirat boc Aristoteles aqua maris fiimilitudine, qua concur fu fluuorum au getur, materia continenter fluente. Vix e nimaqua eadem numero inanet vnico imtmento, manet tamen aqua fecundum fpeciem: igitur mare accvefiit fecundum for. mam nou fecindiun materiam, quo ptttia net fententia Heracliti, qui negabat quid« quam(ciri poffe, quia nibil effet conftans itt vuiuer o, fed inflar lab?tis aqua omnia flute v6,adeo yt nibil idem bis videri poffet. Ad. didit Cratilus eius auditor, ne femel quidti

Puvsrorocia. 395 i dem,idem videri poffe, quia eo ipfo momen to quo afpiciturimmutatur. Aristot.in metaphyficis ve[pondet fecundum materiz aut materie qualitates vuumquoda, affidué iue mutari, fecidim[peciem idem permanere. | Quaritur praterea fi accretio fit actio vel | pafto.Disiinguendum ft fpedterur prout ma nat à facultate autlvice,esl adio. Si vero vt in corpore quod crefcit recipitur tum pa[fío appellatur, uon ef pratereundum accretionem efe naturalem: decretionem vero prater naturam: ita eum Arislot.6.cap.fee ' cundi de Celo, Oxinis imbecillitas corporis prater naturain esl, cuiufmod: fant. feneGus, C decrementuim qnod in partibus folidis vt offibus c ligamentis non cernitur, (fed in carne paulatim ficceftente atquetabefcente: non est tamen dubium atate inclinante cor& iecur in fua fubflantia magnam quoq, pati iaturam.. Cutisita fenio" exareftit,va inslav cribri, aut vuinoft adifi"| gu,post mortem plena vimarum videatur. ^" Vtergocorpori auginentü fequitur copiam WI Dumidiradicalinita deerementum eiufden.

192 PHYSIOLOGIA.
inopiam: etas confiflens media eft inter atta gmentum e decrementunmt. Generales modi,efficientes caufze generationis viuentium. Car. IV. Rocreationis nodi propemodum funt infiniti qui tamen tribus primis differentijs comprehendi poffunt, nam aut viueu tia omnia, flivpes, bellu bomines[ponte na feuntur, vt planta que fine cultu cr femine deterra erumpunt,inin[fa virefcumt gramina: infinita quog, animalcula de vebuspue tridis excitantur, vt apes ex tauro,(cavabai ex afino,ve[pa ex equo, pulices, pedicult,cia mices,vermes ex fudore. Alia nafcuntur, ex femine,vt bortenfes c fatiue planta,necnà animalia perfecta,qua maris et femina conn greffu generantur, alia. e fponte C coitu na[cuntur, vt snuves, qui lambendo falem, fine coitu concipiunt, vt plurimum tamen congrediuntur. Pbyfici magna contentione perquirant. genitricem canfam animaleue lorum,qua fine femine nafcuntur: Platonieis qui fingunt animam mundi diffafamper yniuet

e
| PuvsroLoGiAe— 39» I. vyiuerfum; facile eft opificem cau[atn afignarezilla enim vbique est fecunda.Scitum: "| eftillud Heracliti, nullum effe anguli mun^ dideflitutummumine, illic enim Deu efl v« bi operatur; in flerquillingsetiam generat. n| Agicennabanc vim formarum di penfatri-| Ill cem Arabicà:Colcodean appellabat, quain: n Latinimaturamnaturantemnuncuparunt. hti Gies enitit dicitur à odorgenero; ac fi nibil' "Ie fit aliud natura primo:c? generali frgnifica!! té, quàm và quadam diuina fublunarium i omnium opifex difperfa pev vniuerfum. Ma: [n tériaxi Pby fici wuvensepinn, boc efl naturali. liem omnium formarum feminarium;in ft- o. muanateria collocabat, omnesá, formas phy* ww ficasimde emergere exislumabant:Sed Alber* v tus magnnsex Aristot. dottrina démonsirat ja primum-formarunr omnium fublunarium: i feminavium:collocandiüm effe in fole; cuius: j jn motricemintelligétiam veteres louem à iu- ui uandenunzupavat;quiafingularum perenju ni generatione conferuat.müdiüm: fiquidem: iui fpecies funt prima partés mundi,qua indefi[o] neni indiuiduorum fucceffione perdurant,»| fit I

.
294. PuHYslorÍocra.
alij calorem putrem putridorum anima lium opificem effe contendunt,quia fit cali-. dus humidus: A calido autem. c bumidoosiis generatio: binc veteres ezjin pro sepes putredinem pro coctione v(urpabant, vt est qaarto teteorsn: triticum;aut aliud quoda. uis femen quod terra mandatur, putrefceres prius oportet, quam fimile producat:experimento conflat, quod fi putris cafeus expona: tur lune, veriminabit,totusG, fere in vermes. abibit,quiainquit Atbenaus luna plena fuo zepore putrefacit;ex putredine vermes, quia. putredoxà calore umido: Ariflot, placetim cadaueribus perfectorum animalium,quime etiamin eorum exerementis occulta perma
nere calorisantecedentis vefligiascutupar2s cim fint generare& genitum(eruart,
neotietur,vt eff folito imbecillier; itaimper. felliora animalia producit, cuius quidem:
queflionis fufiorem explicationem phyfici
relinquo, quorum eft omnis ortus primas cr: generales can[as exponere. Medicus intra fi»
nes fui(ubiedli confistat, contentus yt bomo
precreetur explicare;
Am

e a
i PuvrsroroclA Qop
^ Anmuliercum menftruo contrih^. buatfemenad hominis promà creationem. Ca». V.
"s Rtus nostri duo funt feufibilia c co ii iuncia principia, feme, c men[Iruit: i^ boc vt materia,illud vt efficiens:mulier con!h fert materiam, vir efficiens: namab Aristot. "y qnlier comparatar viro, vt materia forme: in dicitur, appetere marem vt materia for» "m snam, turpitudo pulchritudinem imperfelul&um perfectionem. An nonilla preter fan^h guinem(emen etiam contribuit? Negat 4» It vistot.r.de Ortu animalium:tamen citm baa ^tt beat testes, natura aute nibil faciat fruftras 4 eum, fepenumero Avetento femine fujfoit eetur: quo exereto, mox ab biflerica paffto-(n nevefargat:uon dubiu quin emittat femen. ux Veri fortaffis quod comparatum virili,ba "! beat rationem materia: fic enim manebit y vera fententia Ariflotelis mulieres ad proi ereationem, folam materiam conferre, ve in explicat Galenus in libris de Semine. Sed js bti quoq, excufatioui repugnat Hippocr. lib.de Genitura, fcribit enim,nonnunquam
| ol 2
s

106: PHysroroGIaA:. contingere, vt à mulieve mafculum femen: emittatur,à viro femininum, quia fieri po. teft, vt quadam.mulier, quedam viro fit ca«.lidior, Cu.ergos dices, requiritur feminis. viriu(a, parenti.conctur[us,ad prolem? Cur. mulier fine viro non concipit?-An quód à fe-. aine, prima. C rudia lineamenta totius 0«. peris ducuntur, delineationi autem operis. zam excellentis, alterutrius parentis emn,. non eff fatis, fed vtriu[a, concur(us defidevatur?- An quod mulieres, quibus femen est. mafculum; funt pracalide,vtviragines:ta-. les autemnonconcipiunt,quia paucum ba-.. bent,aut nullum menf[Iruum. Numvt figu-. lus ab(a;atgilla operari non poteft: ita neg, femen procreare fine fufficiente copia[an-.| guinis. An(einen ip[umytnateriam, C fors. tiat. continet?: Nam.excrementum[pus-|^ sno fum, materia est partium folidari, qua.| ánde[permatice nominantur, fpiritus verb) cenfotmator; eft opifex, vtiturá; fhuma de.| menfivuo,vt figulus figlino: boc ad partium, carno farum;illa ad[permaticarum generasenem: Atqui foloviro. genitor. fpiritus. : ditna

Puysroroctias,| 597 4«dimanat: qui folus, cium proprie dicatur fe; men, reliquum materia feminis: cur non[ij,«eebit, boc modo fententiam Aristot: interà.pretari?quod folus vir emittat emet: boe efl genitorem[piritum,cui infita eft vis pro-ereandi? Neque enim confentancum eit, , duos fpiritus concurrere ad operis vnius faai bricaniz duas facultates conformátrices. i Quod autem vis procreandi;infita fit fpiritui à quo materia feminis( nempe teftium , proprietate dealbatus(anguis) in(pumam , vertitur: declarat illa definitio(eminis, ett :$us Laertius perhibet auiborem Zenoni. v'Semen efl[iritus calidus femetipfum motens,potens generare fimile: votandumtamen ab ariflot..de Ortu animalium femen | diflingui à genitura, duobus modis: Primo, . quad femen fit ens completum; vt bordeum, Ariticum, d catera: genitura eus incomple"1 fi 5 à 2 j, fum, Qrpotentia tantium ens. Secundo,
sy qud femen propri? fit plantarum, d aniri malium imperfectorum: genitura anima U^ Jiumperfetorum,qua fexu diflinguntur.1d
enim generationis principium, quod main As ARR

198 PuvsioLOoGIA,
vrerum immittit, Ariflot. appellat Genitttum, fed medici vtrunq, nomen promifaut vfurpant: obferuat Galen.1. de Semine, fex primi diebus geslationis, quod conceptum esl vtero, ab Hippocrate nondum appella fatum, fed genituram, quo tempore, non videtur femen poffe nuncupari: citm iamap pareant principum partium lineamenta, vt Hippocrates pfaltrie exemplo eo. libro deelarat. Deteftibus,& vafis fpermatieis vg partes principes,ad hominiscone ftitutionem aliquid contribuanrt Ca».VL
Efles fanguinetn, feminis materiam,
devena caua fibi primiim trabunt in alimentum, quod habent cum ceteris partibus commune:quodvedundat iam prapart pum in vafis fpermaticis eavi C» propriete, dt conuertunt in femen,qua offa fanguinem vertuat in medullam, aut glaudule mane
snarum eundem in lac commutant. Tefes,|
mammas,, magne glandule, tertio de ali"mentis, Gate perbibentur. Confedum
femen,|
fn ["
ut

à PHysIOLOGIA: 199
& femen,uatura velutonus c excrementum " excludit: neceffaritum quidem excremetum "t ad conferuationem fpeciei, nou indiuidui. Antefles ad(afcipiendam prolem funt neeefarij? distinguo, fi boc in genere,& indefiuit quavatur,non videtur neceJarij: quia ferpentes, pifces,& multa animalia perfe&a genevant ab(a, teflibus: nifi fortà babeat aliquid illis analogum. Si vero definitius, C in fpecie, queratur an fint,ad bominis pro(d. ereationem nece[Jati:tantü abeflvt in me8" dicerum fchola, queslie quicquam habeat V eatrouevfie:cium teftes,ob vim feminificam,
ev procreatricem,inter partes principes dow^ diorumconfenfuveferantue: non(unt quiu^ demoemnino,(ed fecundum quid nece[[atij "y adconferuationem indiuidui, quandoquidé jt- iflo fonte caloris priuati in muliebrem nao "-£uram degenerant: ed ad con[eruationem pp fpeciei abfolute funt nece[farü. Quid acfevunt vtilitatis ad vita, dicet aliquis? vefpondeo partibus omnibus(permaticis à testiculia influere vim quandam feminificam per quam alimentarium fanguinem priis coit
l€

400 /PHYSIOLOGIA. -smutant in femen,quàm eo mutriantur."tne| de fit. vt qui tesles. babent. frigidos, frigith quoque fint. corporis. babitu, imbecilli& suorbis óbnoxij.Cim enim folide partes fint bafis c fundamentum totius corporis ,u autem male nutziantur-: neceffe est, totum corpus infirmum effe: c morbis obnoxium, Faciunt ergo tesles non vt viuamus ,queime admodum tres partes principes j fed vt mt. lius c cómmodius viuamus..Vafa fherma; tica fantdua vene, C totidem arteria.V-tring, vua vena, dextra fpermatica nafüitur ,dtrünco vena caua defcendentis, vt. tellu materiam feminis bauriant de fonte: Sinifira ab emulgente; vide ferum quod permiflum eff femini, excitat in pudendis praritit. Arteria finiffra(permatica, ovitur de trun-€otnagne arterie defcendentis, vnde multu fpiritus vitalis influit. corde,omnes tamvt Ane quamarterie,in viris dico;non insuulieribus in propriam tunicam tefliculorum ab dfumuntur. Sunt autem quatuor, ferotum, Aue communes, qua ilis fubefl aziostotidem propria 1599 cc3is. fic didla quód à va(Iu

irj iri jr: tn LT t a j "7 it In ln Yi]
tin
PHYs10LrO0GIA, 201
Ut. fis, Cr à gracili mufculo teflium rübefcar,
tum qua illi(abjcitur£mo?vys, inuolucriz proprium, c immediatum teffis, quavitur cin va(a[permatica non perueniant,v[que ad fubflantiam testium, fed ab famantur in propriam tunicam, adio autem pbyfica fiat per contactum;qui fieri pofit,vt femen conficiant:an infita facultatis irradiatione efficium(emen prolificum? tanguntá, phyfibid eslvi, C» qualitate fua,vt magnesferTUmnon quantitate? An bumor pinguis tut» ticas perimeat,nà aliter quam oléum veftes? an potius epididimidi inferütur quidem va fes fed multi ex bis ramuli ad(ubflautiam teflium feruntur,per quosilli(agunt mateviam feminis. Preterea inglandem definuut duoneruuli,eximij fenfus, quibus titillationis fenfu neruus cauus impletur multo[piri tisvnde tentigo: qualitateigitur ,nontanzum quatitate,(emen naturam flimulat ad excretioné. Cur mulieres,cim fint frigidtoves viris funt falaciores, c appetentiores ve neris? quie femen babent ferofius,à feri autem acrimonia, pudendorum pruriius,à quo I;

7 202 PuYysroroclaA, veluti offro percita cetera animantia flate
"tempore in furias ignemá, ruunt, furor ote sibus idem, fola mulier, non babet congrediendi flatum tempus: fed omni tempore ad.| ji
mittit marem.Ex bis colligi potefbvt partes principes,cor,per arterias[permaticassiecur n pervenas, cerebrum per neruos contribuant aliquid ad bominis generationem. De concep'ione& illiusantecedentibus,| Cap. VII, T conceptionem fequitur fatus con formatio, conformati totu in vtevo,deiude partus:fie eatidem praceduut, pte sis ayrectioyimtromiffio, c feminis elaculazio.Queiadmodum enim natura bominum genus diflinxit fexu: ita generationis inftru snentis,vt femina generet in e, non it alio:| ai in alio, non in fe. Arrigunt inulti, non sntromittunt:quia mox flacefcit peuis: quie dam arrigunt fisnul c intromittut, non eia| culantuv, expultricis imbecillitate aut[pin tum inopia: quorum opera,omnes impetu Crvebementes motus ciet natura. Quibu(ls lachrymante veluti pudendo femen efftuit. E

Puvsroroctia, 203 4n in vteri capacitatem vía, eliditur? non videtur Oribafio,illi enim placet ad internis 0$ yteri, vtriu(q, parentis femen confislere: ibió, commifceri c commiflum,veluti fuas sie pabulum attrabs: quod fi retineatur Hip pocratis ententiayiulier dicetur cücepiffo. Efl enim coceptio, feminis vetentio,ita em... ille, ib. de Genitura fi mulier fit perita partus, C(ciat quod genitura perma[evit,(ciet diem cüceptionis. Verüm quia[epe ad teme pus femenvetinetur,quod deinde effluit. Auicenne c Fernelio placet conceptionem, non effe fimpliciter retentionem feminis, fed retenti proinotionem ad actum. Neq, enim vterus duntaxat inflar terra cui mnandatum eft(enen,alimentum fug gerit virili fesini,(eruit enim nutrix facultas conforma
trici toto tempore conformationis, fuggerit
ili materiam ad fiugularum partium conformationem c incrementum. Sed praterea calere fuo illud fotiet& conferuat,vimá,
prolificam excitat,&» in atium. deducit:
Vtretineattf fecundum femen, mivaberis,
- qu&arde claudatur vteru Graphij muros 1 6

204. PuHYSIOLOGIA.
iem, vix intvomittas ,inquit Hippocrates, aQuo igitur modo ,poteft mulier(uper[atave, dices? ld eff, iam grauida, nouum femen fufcipere? vefpondeo imprimis, fuperfotationem multis quudeuranimalibus, vt lepevibus, c» cuniculis effe familiarem in bomi.
euim pecie, effe de numero corum quavan|
contingtunt:fi tamen contingat,vel dicendi efl cum Hippocr. os-vteri,non fuiffe exadi claufum pofl primam conceptionem:yelinflav otreori aliquo temporis momento fefe aperire,vt admittat nouum,vel vtrin[q, paventis commifla femina quà in orificio inseriore confiflunt,exugi. Porrà non ef fimile prodigio, quod autores seliores note in
bifteriamvetulerunt,qua[dam mulieres wn|
tatas fuiffe in vivos: praefertim geniali dit,
quo tempore auctus calor que latebant yi-|
vilia forás extulit. Mulier enim fi non tadem, faltemhbabet nobis analoga generatioAis omnia influmenta:nameteras vefpon-|
det fcroto, testes teflibus ,colum vteri peni, nuliebrepudendum, preputio:tifi quod viyi, pendulos babzt teles eosá, maiores, qu
femine
ft

Moe
Mt
PuHYsIOLOGIÍAa. 205
femina veconditos gerunt. Viri extror(um emittit femenmuliercs intvorfum. An partes principes fimul confor» mentur. Cap. VII.
? 1 Anta necefftudine C focietatepartes no[iri corporis coniuncle funt ,vt
fit clipeus Minerua, fi quid adijcias aut detrabas vniuerfum vuiturum fit opificium. Neg, euim iectr fine ventriculo cüficit alimentum: neque cor fine pulmone vitalem fpiritum. Omnes confpirant i in vnum nec| poteft vna alterius auxilio.carere Sipes aut mauus ventri fuam operam denegarent: breui. periret bomo alimento deflitutus. Quo argumento; quidam contendun? fimul partes. oumnes conformari: quarum omnium v(us, ad vitamfit necefJarius. Verim partes quedam funt neceffitatis, fine. quibu viuere non poffumus, cuiufmodi funt principes, alie duntaxat commoditati vt tefles: alietantim date, ad ornatum vt pili: Proinde, fals) nituntur fundamento omnes fcilicet neceffarias effe ad vitam, vt coucludant fimul conformari. Pratevea d

206 Pursrtoroctia,
-demin lucem editis quedam partes funt ne. ceffarie,vt ventriculus, pulmo, que contentis vtero funt inutiles. Neq, enim tum pulmonis beneficio fetus vefptrat: fed perar. terias vinbilicalee qua illius cordi inferuntur ducit fpiritum à matre ad vejrigerationem:Inutilis quoq, toto illo tempereven. Erictilus quia fetus non capit ore alimenti, fed ab vtero matris per venz vinbilicalem, que implátatur iecori, fugit fanguine inflar pianta: Renum c vefice non efl maiorne| ceffitas, quia per ouracum vrina deponitur, in allantoidem, vt fudor in amuiti. Ouracus ávefice fundo in part£ allantoidu capatit. vem inferitur, vbi vrina effunditur. Quidi per vefica met fetus? ne circumfufa vrina|. euin acrimonia fua exulceret. Caflat igitur ten omnes partes effead vfum vitenece[fsvias: proindeá, non omnes fimul cenformavi, fed neque trium partitim principitmvidetur par C equalis ad vitam. necefitat. Nam cim fetus primim viuat, vita plate; deinde animalis vt primo geflationis tipo. ven? babet opus animali facultate; tant
qut

(7 0 dPHYrsrOLOGIA. 207
hy que cerebro. Reliquum ef vt eodem funda(^— agento, perquivamus fi cor ante iecur cüfor". spetur.Hoc enim feluminter medicos conkW— mrouertitur: Arifloicli videtur cordis maior ^^ meceffitas: quia fit primi viuens c vltimit W^ moriens vitalem fpiritum, c» calorem toti m. eerporiimpertiens, fiue quo iecur fauguin i— eonficere non potefl. Arifloteli fauer Auiü. ent: Galenus verb cum Hippocrate, exiW-— flimatiecur primum conformari: quia bowo gnoprimumviuit vitaplanta, quanon eget W—aloreàvitainfluente.Addit cor, fpiritus& à— ealoris influentis, materiam accipere àieW-£ore:quia diftvibuit cordi cum fanguine fpi(à ritumnaturalem., ex quo fit vitalis. Medici &. banc diffenfionem fic componunt: Partes
principes fimul. inchoari, fed non. fimul
perfici: Simul ichoari: demonflrant. ex . Hippocrate, lib. de genitura. Pfaltria ev— mim,que illius confilioin terram infiljt,exs | eufrit genituram fex diertm, in qua tres
bulle trium partium principum vudimenta jj— apparebant:zmon fimulpevfici, fed iecur pri- ti, deinde cor poftremà cerebrum, non
—

208, PHvsIOLOSIYA.
- tantim ex boc demiffrant quód primi die. bus bepatis maior fit neceffitas, ad vitam quàm cordis: Aut ex eo quód ordo perficien. dari partiit fequatur erine facultati: At« quinaturalis origiue eff prior vitali,vtyi. talis animali: Ergo iectr,cordes cor cerebi prius: fed ex eo potiffimum quod facilior fit, ideoá, prior pevfeclio iecoris, citm nibil fit| aliudquam fanguis cücretus.Longaverh] difficilis fit cordis fabrica. Obijcuur quid vinbilicalis vena, origine eff prior iecore;| quia femen per cam maternum fanguinem trabit, ad generationem iecoris: Refponde aut fibras iecoris ex femine priis oriri qua funt operis incboationes: Aut venam vmi lhcalemnon effe partea integrantem, quia non manet foetu edito in lucem, fed in ligamentum vertitur.
De Mutationibus que fequüturcon. ceptionem,nempe conformatione,motu,& partu.
Car. VII£. "I Res be potiffimum mutationes cone
tingunt fetui, dum geflatur vtero,
eenfur

! Yi An Ati
Z
Q Tei
i m I
tm n
W.
I
) ,
p
77] (i i
"P
JPHvs1oLOoGIA.:209
cemformatioymotus et partus: Primim parctis principes,cum fuis inflrumentis conformantur ,vena cum iecore, nerui cum cereo bros arteria cuin corde, mox partes que neceffario illis iminiffrant;vt pilino cordi. Mimus neceffarie pofleriüs conficiuntur. Cone formationis hic efl modusconcepto femine, genitor fpiritus totusconcurrit in centrum. Propterea enim Pytbagorici Deum ininedio mundi collocabat,qud inde facilius toti prouideret. Quod probabilius exiftumo,. quam cum Ariflotele totum femen vertiin fpiritum: externa eaá, cra ffio pars feminis "vteri calore non aliter concrefcit in tunicam quàm panis aut. placenta furni calore ancruffatur: quod fit ne diffletur fpiritus. Hac membrana velut pixide totus. fetus concluditur tempore geflationis, que inde yéese, domicilium fetus appellatur. Adbavet vtero per ovra Veniavum, qua cotiledones, fen acetabula uunctipantur Conftat dupli7 menbeana plurimi venulis, d arterio» lis: contexta, per quas anateyuus. fengus ran mittitur ad generation? fatus. Venule

310 PHYSIOLOGIA,
omnes tandem coeunt in vnam magna, que
vmbilicali dicitur, vt avteriolein duas vnagnas arteriae,ex quibus C» ouraco confliuitur vmbilicus. Prater xóeso,(unt aliadua
tunica, ellantoidis& atanios, priore loti,
pofleriore fudor excipitur:ex bis tribus tuni eit conflat 240stzuv, vulgo fecundina Ecce
vtprouida natura operi fuo domicilii adifi. '€at: Conforimationis teupus bveniffimit tria | ginta dies, Quidam enim trigefimo quinto die,alij quadragefimo abfoluuntur,quodefl
nulieribustempus breuiffimum, quia funt
natura frigidior: Quidam non ante quinquágefimum diem conformatur. Auicenna
eonformationis motus Cv partus, banc pro
portionem conflituit, vt tempusmotus fit duplum,ad tempus cenformationuTempu
verà partus, tripli ad tempus motioni: verbi gratia,Si fetus fuerit conformatus, omni bu, partibus completus die trigefimo, incipiet moueri die fexageffmo;cópletis centi
€ octoginta diebus, id efl in principio mefis féptimi,excludetur: Septimeflres enim par tu effe vitales.docet Hippoc at. lib.de partá

PHvstoLOGIA. 2t tu feptimeflri: in principio inquam menfis fiptimi, Solaris autem menfis computetur, qui ef triginta dierum. Nam fi mefis lunarit fpecletur qui eft vigiutifeptem dierum, nafcetur in fine feptimi.Si forté nd ante die quinquagefinit perfectus fuerit fatus pro^ piter calori& virium imbecillitatem, non mouebitur,ante diem centefimum: nee exia bitin lucem, nifi euolutis diebus trecentis, id eft non ante decimum men[em. Matri longa decé:aleruntfaftidia menfes. Nea, tainen boc efl pariendi tesnpi longiffinum: naim vndecimo c duodecimo, quin fi Atticenna creditur decimo quarto tuenfe parere poteft mulier. Nec feptimus menfis efl pariendi tempus breuiffimii: nam Mott uus fcribit. fe nouiffe pincernam Henrici fecundi, qui natus menfe quinto, vobuftus €» fanu viuebat, js tamen hiflorijs nefcio an fides fit adhibenda. San? vt monftra non funt opera natura, quia fus:t vara C» prater erdine. Ariftoteles enim ea fola appellat ope ranature,qua vel fiant femper,velvtplurimiüin,ita prodigiofa fant exempla;qua pra

7212"PuysroreosGra. ter cómunem ordinem eueniunt /Legesu. dicina in natura ipfa fuii babent fundamen tii. 1149, in bac decirina Hippocratica pete manendiü,non ante feptiinum,nec po[L deci. mumnefein parti edi vitaleu. Quod euim decreuerat Adrianus impevator.vndecinn amelifa partum legitimum edi poffe y proptet autboritatz. C» veuerentiz Hippocratis Ius : flinianus abrogauit, neq, poft decimi men-. fem legitimi effe partum edicto conflituit, Hominibus vt c? ceteris animatibus, quine. «etiam flirpibus nafcendi prafixus efl terimis us à nátura;qui tame; vtinplatismttatur proceli c foli clementia; vel inclementi, ita accelerari Q* tardaripotefl in bominum fpecie pro caloris ctvirit robore ci inbecil litate,necnü humoris aptitudine, aut inepti tudine: vtplurimim efl nouimeflris partu, goteft tamz effe& feptimeffri, c decimtffris propter caufas niic diclas. Cur vero otli meftris nà fii vitalis, diffusé nobis explica tum effl,cominentario in librum Fernelij, de ominis procreatione: multabic praetereo, «quia illic funt copiose explicata.
De

Purvrs$srozroscria.. 213 De caüfis,modo& ordinepartus.. Cap. IX.. ^N Aufa partus partimd: fatu, partim: C ab vterovepetende funt: fetus enim: cimnflat tepus pariendi,nontantum quia: iam maturus c: perfectus efl; exitum quarit e9-modo.quo poma matura[ponte cas.
! dunt: fed[piritw C alimeti neceffitate co-: - atus: tam.enim-grandior vt plusbabet ca-.' | lorüssita amplius refrigerari poflulat.Spiritui quem ducit à matreper arterias vinbilis cales aydorem.cordü abunde contemperare:
nan pote; propterea a&rem. externum ap' penitquem per pulmones infbiratumaran[.
mittat cordi, requirit praterea copiofits c | paulo-folidiu.alimentum:: Ideo:enim tor-.fioues. ventris. quibus: fapiffim? laborant:
f primis diebus natttitati, pulticula demul- centur: Vterus. veros1fla mole" c excres.
! mentorum copia grauatus, expultricis. fua. ' robore onu excutit. Ecce funt. caufa partus: | fequitur modus. Fetus calcitrando tunicas(quibis continetur) difrumpit, vt inlucem prodeat:quibm ruptis qua continentur 7

214. PHvsIOLOGIA. aqua mox effluit, ex quibus boc cotmnodi «ccidit,vt via lubrica c facilisveddaturá eov ibterea a cotyledenibus diuellitur: Sin« gulari venari diffracliones, puerpera dolos rei affert, adeà vt cim denouo doloreilla. cüqueritur,(ufpicio fit noue diflvachonus| Mulieres quibus acetabula:[unt anuco[a d iufirma,quiana poffunt fuflinere fetüprimis menfibus aborttunt. Coccyx mironatte va artificiofovetro flecitur, vt liberior vie pateat: Eo igitur ordine totares peragitur, Prinümefiuunt aqua quibus via bumede.. zur, deinde fetusprocedit incapnt,(quiim | pedes exeunt Agrippe nominantur, conft« quitur fati fecundina;mox locbia,qua non differunt à menflruo, ifi quód fangui qui ante conceptionem fingulis menfibus excerniturmenftruus appellatur: Retinetur verb concepte femine vía; ad diem partu, cuius sueliorem portionem fetus trabit inalimts tii, reliqui quod effluit flatim à partu Gre» ci MxeusLatini purgaenta vocant, de quia bus interpretari poffis vnaleficia,qua Plinits C Ferelim attribuunt menftruo..
: De

Puvstorocisx zi " Devirali fun&ione,nempe cordis& 7..: arteriarum pulfatione. b wat Cab X.-Adlenus denature functionibus: vi--| talisopu eff fingulis partibus vitam.: & conferuare.. Conferuatur autem pulfu fet !l cordit cr» arteriarum: indefi Inentimotu,cihns: t vita: ipfanibilfit aliud quam motus adiiuus, ^ idem enim de corde(quod PlatoinTbeate"^ to de fole dici poteff:) fi velmomento quie"t fcerer totius opifict)[yntaxis foluevetur.Pul n fus dua funt partes duplici quiete diflindte, it Diaffole: e Syflole tres proxima e cona. jn iuncle caufa; facultas v fus c infirumentaz Facultas vitalis fimiliot naturali quàm aninii mali,quia vt dixi nobis dormientibus, quinim etiam inuitis cor G arteria attolluntur. Cr... n deprimuntur: inflrumenta vero cor cr arteyi rie,v fus vnicus,nempe con[ertatiovite,que is confiflit in natiuii caloris perimanfione: pulà fus partes-erunt hoc preftave: quod faci 4n duobus modis excretione fuliginum, qua n rum copia alioquin obrueretur: c mediocri refrigeratione neque enim vitanoftra cote
li

2i6: PuysioroGlA. fiflic in exuperanti, fed mederato calore: Ad: mediocritatem illam adducitur, medici ventilatione; pulmones[unt flabella cordis. Per Sy flolé fuligo ext Iuditur,attrabitur dit frigidusper Diaflolam. Sy flole ergo'efl con-firitio cordis cr arteriavum,vt forasexerte menta fuliginofaexcludántur.Diaftole ve ro efl cordis c arterieridilatatio s vt calor. vitalircontemperetur: Quo nodo fit, dices, quando:cor dilatatur-vt fpiritum:vitalem ab arterijs non attrabai? Quia timvaluule. arteria magna claudintur;Hinc tanta(0f. tentione diputata quaflio, an fimuleitcare-. de dilatentur arteria? Galenus capitefexto,« libii quarti de differents pul[uum veptes bendit Erafiflfratum, qui exiftimabat cort: dilátáto arterias confiringi, eodem confria &ó dilatari: fimul enim dilatari c coftringi ex eosinprimis demonflrat; quod arterie^ inferantur cordi; deindequód fi vua mam|. cor y altera-arteria tetigeris, ambo fimul. amotieri obferuabis: Erafiflrato tamen"s uult fauere Auicenna; ida, in difedho€ ne vittoob(eruatur: Addit vationem;quodf

m|
Purstotoocra. s tonftriclocordé avterie.conflringztur, fieri. won poffe vt tim à cordévitali fpiritus in atteriazeffundatur. Accedit valimularum va tior v fus nam que[unt inarteria magna ,€Mtratbo:corde(ubmittuntur., ne fpiritus, & fanguinismotum in arterias impediant. Dilatato corde diflendntur; nequi effufus eit fanguircit[piritu perarteriacin.cor ve;, Jltat: Deiffotamenproblemate liberum fit i cuid, idicium,proptereaquod ad bene mc,, dendumnon refert quam partem defendas.
M
Defun&ionibusanimalibus;ac. primüm dé refpiratione,y: Efpiratiomisvt pulfus tres(unt caufa: /., A. NX, tontinentes:facultas,vfus, C inflrus ,, menia banc ad facultatem animalemefe, rendim e[féiam demonffraui,quolócovepi vandiinfrumentacommemerata funt,vfus (dem est quipulfus nempeconféruatio vita "&talóririmuo feme.Refpirationir dua pav ; tesqua totidém partibuspul[us re]pondent: " Infpiratio-enircumdiaflóle con fentit;expi "ratiezum fi ffole- Dilatatis motu tiaphta- "
if
PS

A
X 218 PuHvs$10LOGIA*
. H- je to gmati& thoracis pulmonibus, fuga vacui snania afpera arteria, C pulmonum fpatia fubit aenin quibus vbi conuenienter prepae tatus efl ,à dilatata corde per arteriamles uemin finiffrum ventre attrabittr,vt teme geries natiui caloris con[eruetur. Quemad. snodum vero contrattis avtevijs fuligo peru tem, infenfibiliter vepurgatur tta expitam do.per afperam arteriam, bac,eteimtm. fufi aeris inquinamenta:(neque enim puvu; ef qui nos circum flat aer,(ed multi veporibus infedius) quibus vepurgatur à pulmone priufquam ad cor tran(mitatur, Rte fpirationis vicemnonnunqua fupplet tranf. piratio: quando enim exiguus est calot,vt hy flericis mulieribus, fola tran[pirationtat dor cordis abunde temperari potesl. Sic Ga. lenus in opere de Loc.affect.feribit,animale| i bus qua in cauernis latitat tran[pirationt effe loco-refpirationis. Quo modo faluitm
Ei priui animal neceffario vefpiret:| i àn(£613 enim proprie non vefpirant, fed pa fpiratio esi illis loco. refbirationis quia attt ger euteim(ubeunte abundé refrigerantur:
qui

Puvsriorosra. 279
qua vero pulmones babent, omnia proprie
"| refpirant. Pifcesve[pirant per bvonchie;nift—. "h forte pulmones babeant,vt delphini. Ab ac"! veimfpirato cor recipit duas commoditates, refrigerationcm à qualitate, materiam vitalis fpiritus a fubflantia. Hinc fit, vt bomo breui intereat, nifi frigidum inpiret, vt experitur qui in balneo calidiore diutidis me ! rantur ,aut qui anguffiore loco conclndun'!" tur. Quemadmodum enimignis cucurbitu* Jisaut aliquo vafe coclu[usextinguitur: té ^-gifi nofler calor cum ambite communicet, € ff vel omnino cobibeatur fpiritus, vel aer ? quideminfpiretur, fed calidu,animal fuffo5i eatur, Per[piratio calorem externarum par " ziumcenf(eruat, are per cutis meatus atre &.&o, dilatatis arterijs qua definut in cutem i üfdem caffridlis easundem paxtium fuligiky mefa excrementa. infenfibiliter vaeuanturz 4|. propterea fenfu imperceptibilis ewaporatio—. iy 4medici appellatur. Hyeme minimim corj| pusg cutem difflatur: quia ambienti frigo-» re meatus occluduntur: plurimim vero a) flate.Caterümrefpirationis dua funt prime:
— Ne

Vu Rap ees ene
220; PHYSIOLOGIA.
differentiayna enim efi natutalis c cia" que propria, qua pro varijs temperament, atatibus,anni partibus C regionibus immi. zatur.. Altera pretev. naturam quam morbi. c morborum caue accevfunt: Cuius VATI fpecies.commemorantur. à. Galeno libre de; dificultatevefpirationis:
De. Voce& Sermone..
Car. XIL.Aec.tra&iatio cum antecedente cüns
iunila est; quod. vtrig; refpiratio fit meie]orio déquibus(criptusest liber à. Ga-. lénio;qui quoniam non extat,de bis breuiter: zvanfigemus. Arifloteles 2.de Anima definit: vocem fonum ab ore. animalis profetlum ráalicuius fignificanda gratia: qui fit.ex aire: expirato cradguttir vepercu[fo: Definiturà Galeno 4; dé Locaffeci: icap.7; attioyotaliuminffrumentorum: cuiustresvau[as can:|
flituit,materiam;efficientem& finem: ma. geriamdaplicem,vnam, generalem; quexe piratiodicitur; alterammagis propriam& fpecialem; nempe exfufflationem; Efi ffiria. 8m confertim emiffus per guttur: pev guttur:
inquiet,

PuHYsrorÜocIiA). 2» dnquam, quia fi per aliam viam foras emit"tatur,vt in tboracis vulneribus, mutum ani anal redditur."Efficientes caufa varia funt, primaria, facultas motrix:tam à cordevoce non ormi;jpluribus difputat'Gal.2.de PLuit. Toffrumenta larinx,c potifimimviuspars que epiglottis nommatur, deinde auu[culi
cmouentes lyyngem Grneruivecurreutes.Afpera artevia, expirati fpiritus deferens i iny, Jfrimentum;c gargareon,quod plectri vo. eis dicitur.Finis;estvei alicuius fi ignificatio, neg, enim bruta animantes temeve vocein «edunt., fed adaliquem v[um vita vtilem: eo , fine pippiunt pafferes, amugiunt boues, binc y,-AT$ iet interpretandi voces animalium, Platoni fcriptis tantopere celebrata.In qua -excelluiffe dicitur Apollonius ci noflro fectt Join Germania Dauid quidam tertius. Ser« quo eft vox proprie cogitationis interpres,bo -mini peculiaris: nam. 277 itaci, Graculi, dant E.)4 ne mente fonun,imitantur quidem bomimis vocem, fed fine delcétu éiudicio.Lingua est primarium in[Irunentum fermonis, cui , tmn parum conferunt dentes, labia, naritutis , K 2
/
in
7
T

222 Puysi1oro614.
foramina.palati mediocre,boc eft neq, elatum nimis, nec depreffum. Si quid borü de fit.aut vitioalique laboret,multain ferme. nevitia con fequuntur.Prima differentievo
M|
|
i:
cis funt lenis attt ajpera:que differetio fumi|
tgr à membrana interiore afpera avterie.ll. la enim bene leuigata voce edit leuem, exafperata a[pera: eade membrana fi multohu 7
snore unbuatur(vt accidit catavrbo decum bentein pulmones)fit vox rauca: Clara vt. v0 C fonora ,fi tnodevata ficcitate pradita fit:vbi n. antnoderata eft, eita ficcitate f vox clango[a,qualis eft animalium,que hte bent longi collum,vt gruum.Apere arteria snagnitude C anguflia alid vocis diuifioni garitin graue C acutam: quibus enin ay 7a arteria ampla efl,voce fant graui:quibu angufla,acuta. His fi vehementer impulfs, Jpiritus copia aut paucitas accefferit, ves snagna aut parta efficietur. Na ad magnam
vocem edendam ,non folim afpera arteria y
amplitudo nece[faria efl, verim etiam veh anenter impulfi aeris copia. Quemadmodum
4d vocem paruat contraria vequirtutur. De

| Puvsrorocrla. 23 ». DeSenfuum obieáis& infirui mentis. Cap. XIII, v QYVnt quinque fen(us externi, obiectis c S inftrumentà differentes,duo neceffita4 ti quibus folis con[lant animalia imperfei: as tatlus& guflus: tres perfectionis, fine a Quibus nullum animalperfectu effe potest, is vifus, auditus& odoratus. Vifus diflimguit qi calores, auditus fonos, quftus fapores, olfat&us odores, tactus traclabiles qualitates, que etiamfi differant[pecie vt calidum frigidum, durum molle, no conflituunt tamen fenfus fpeciem diferztem, quia vniuntur in , hoc omnes, ep(ui tangendi faciunt copiatim-— ,, tnultà potis quinque fenfibilia communia, , tnaguitudo,numerus figura motus ci quies, , fenfus conflitumnt à quinque commemora;, Ti fpecie differentes ad vuum tamen genus » ttferuntur, quia à multis uon ab vuo folo, 4, Wtcelores à folo vifu,(oni 4 fole auditu, di, gnofcuntur.. Nam rerum obiedarum ma gnitudinem, numerum c figuvam, ego non , tantiivifu, fed etiam tau poffim percipe, To earundem inotum velquietem, vtroque: K^4
5
CENE UNECTUNNpO 003

21:4. PHYSIOLO'61A.:
preterea auditu. Singuli fenfus de fuinóbieis fincerà Cr integre pronunciant:fi bec tria concurraut sorganum bene temperatii
medium non impediti, legitime diflans ob.
sedium, quorum vnum fi defideretur, fenfus aon potestequus ejfeiudex.eorum que percipit: Nam oculus flauo coloreyuffufus omnia flaua iudicat, et lingua alieno faporeim buta, de faporibus integrum iudicium fere non potesl.:De fenferiorum temperamento «ton conuenit Arifloteli cum Platone: ille e. mon exiftmat inflrumentit vifus effe aqui, «quia bumore eryflallino, veluti i fpeculo ania.
ematorerum obiellarum imagines excipiu
tur. Auditus azrium,quia aura tenti mem. téraitüla inclufa, communicas cum atreextermo, fouos excipit: Odoratur partim ignti,
partim aereum, quia exbalatiovtriu[g,naterie eil particeps, cui affinis omninoetl odor. Tackusterrenum;eft aute egufustáthu. quidam. Platoni placet organis videndi efe ignenm, quia Jpiritus vifiuus( cuins fulgore. e inadiationeves ajpicinmtar,) efl igneu. Ghfiu aqueum,quis[ine in aque tiJilgte|
ut a pm C B m n

| PuYsi10LOGIA. 2x fi pil guflatur. Odoratus particeps effe ignis, !À. agris C aque quia fenforinm est analogum "^ fuo obiecto Odor autem esl balitu q exe ln"adorabili fertur ad naves, balitus vero fit a1).qua im aerem ab igne vefoluta. Platoni in "tn omnibus fauet'Galenus.Catera que ad pavbh ticularem fen(um pertinent ex 2.de Anima, jn e lib.Ariffotelis de Sen fu repetenda funt. lm] De Somno& Vigilia. wa'CAP. XIII. wi QYomnus c Vigilia funt anime fentiens fa S tis affectus, vigilia vt babitus,(quia feu wi fus C motus functionibus defimuntur) Som up musvtpriuatie:quia vtriufque ab(entia diws gnofcitur,de quib.bic locuspoffulat;vt pausp ci di[feramus:definitur fomnusprumi fenfttin tiui, feu contmtunis fenfus, áb atlione ceffad tio,veluti feria quedam ànatura conceffe, s ad fpiritus c calorisiaduram refarciédam, 4j. viresg,recreandas.Nullum enim animal diu qp fuper]tes ojfe potefi, nifi babeat quietis ca4g Ebene vicifitudines. Quod caret alterna ^ wequiedurabilemon él, Hac repatat vires, feffaó, membra leuat. Definitur ab Ariffot. K 5$

226 PuysIoLlOoGIA. üámpotentiam primi fenfitiui, ob excefftumi vigiliarum. Sen us enim omnes& motus fo giuntur fomno,excepto pulfu Cre[piratione. fine quibus animal viuere nüpotest.Som qus es duplex, naturalis qui à caufisnatyvalibus excitatur, C pr&ter paturam, quiá £uufis violentisvtriu(qidem primum fubit &um. Quod Arifloteles exiflimat effe cor (quia videtar illi effe primum fenfitiuum.) Galenus veró vt in cerebro prium fenfu principium collecat,ita[omni c vigilie:ui experientia con[entit.. Nam fiue fomno cn zra naturam,vt lethargo,qui[piam laboret,| fiue prater modi vigilet(quod accidit phrt meticis) topica adbibentur capiti,non cordi: Atqui catraria nata funt afficere idem fubie tum: Efl igitur cerebrum fomniquoque vigilie naturalis primum principium, Nae "auralis(omni caufa efficiens est vapor beni gnus ab alimento c» fanguine in caput fublatus: Fumi enis acves,(quales excitantur 3n febre ardenti C in vigore febrium putridarum)vigilias, non fomnum;pariunt. Caloris f'uxus c vefluxus non videntur caufa
eficien

PuystOLOGIA,. 227 eficientes fomni C vigilie, fed vtrutia po tius confequi. Nam per fomuum calor,(bivitus C fanguis concurrunt in centrum, per vigilias vecurrunt à centro ad circumferentiam. Propterea Hippocrates fexto Epidemién,Vigilans inquit intus frigidus, foris c& lidus,dormiens contvà. Hincnaturalis fomnus calefacit& bumedlat propter fanguinis ad interiora vegreffum,qui calidus c bu midus eil, Si tamen immoderatus fuerit,refrigerat. co exficcat: quia cim non fuppetit calori natiuo alisnentum, in quo conficietdo eccupetur, conuertit fe ad partium folidarum bumiditatem abfumendam. Sic Hip
.pocrates fexto Epidem. Galenus fexto Sisplic.eadem caufa docet longiare fomno car»
pus emaciari e extentuari. De Motu arbitrario. Cap. XV. Rifloteles octauo pbyfice definit m"o Aretes incboattone& terminatione, fcilicet quem nos C inchoare e fifere po[fumu: quando volumus, celeriorem, vel tardiorem, frequctiorem, yeltaK 6

228 PuysioroGcrae.
viorem reddere, cuius anulte[ecies in corgere humano à Galeno memorantur in li bris de sotu mufculorum: extenfto, inf xio, conuerfio motus furfum, vel deorfum, | er obliquus. Cuits precipuum inflrumenzum est. mufculus: qui contractus(uis fibrü partem mouetuon per facultatem mouendi fibi congenitam yquemailmodum arteria snouentur, fed aliunde, nempe à cerebro per netos influentem.Vnde contradtio Galeno fecundo de notumufcilorum;propria adio anu(culi dicitur yeius vero velaxatiodunta«at per accidenizatque,vt dicitur, ex confequenti. Aliquando neruus inftrumentum totus appellatur, fed non csi primaritiminfirumentum.Ariflotéles tertio de animam £u catt fas defimitius inquirens, conflituit vim imaginzdi ab ipfo appetitu impulfam, primunrprincipiumvoluntarg motus, quia s)0n priis animal mouetur vei alicuius cote ftauende, vel fugiende gratia ,quàm visi sayginandi apprehenja boni& mali fpecit, facultatem inotricem ad mouendum impuerit, Queritur cim Ariftoteles noneffet ati4LORG

PursioOLOGIA. 229 Jw atomes ignarus, cur in explicandi caufis "o inffrumcti arbitrarg motus fpiritus dui | taxat meminerit mufculos& neruos pras Aerierit: quia non funt omnia motus volunTarj in yuoquoque animalium genere infrumenta: quandoquidem infecia, vt mufta» apes moussitur folo fhiritu fine nerb Cr mufculis. 30e, vt decebat pbyficum, primas e» communes caufas omnis volunLari inotus perquirebat. Amedicisdicune rur infirumenta motus veluntarij ,in animalibus perfettis vt in bominibus. Siquis inflet qua[dam partes moueri fine mu[cuJis, vt inguam ,penem, palpebram ,vefpon/*.deo illas partes effe mufculofas. Auerroes (w— preterea obycit vomitu ventriculum fub("^ werti, quitamen neruofus eft,non mu[culoWho fissrefpondemm vomitum effe motum vio: lentum, neque effe motum
perfectum.
K 7

?j|; PHYSIOLOGIA. De tribus principibus fun&ionibus anime,acprimüm deimaginatione, ac illi annexisinfomnijs. Cap.XVLl— Hantafíe officium eft fpecies et ferma P rerum per fenfus cognitarum vecipere eará, intelledui veprefentare, vndenatü eft illud Ariflotelis, intelledum bominis fine ghanta(mate n) intelligere, quandiuin cor» porecontinetur.Phantafia igitur circatelias in communi fenfu fpecies ver[atur,vt ea: interdiu componat, aut diuidat:itataenen vt nullus inde affen fus, vel di ffenfio con fequatur. Aphrodifeusphantafia diflinguit à fenfu:primo quod motus pbantafía fint liberi, quia imaginamur nontantim ab[entia, fed etiam qua nec(unt,nec e[fe poffunt. Sen(us tantiim quod adest quoda, prefens eft apprebendit.Secundo quod fentimusvigilantes, imaginamur potiffimirm dormien tes: ad phantafiam enim pertinent in[omhia: de quibus inedico differendum esl,quoniam ab bis humorum conditiones, C» a[feZi corporis peti folent,vt docet Galenus libello

: PuvsroLnoci1A. 253. U Belloea de re fcripto. Repetendum ver ex Wn. fuperiori fecttone rerum fenfibu externis M^ perceptarum, imagines admitti in fenfum ,€ommunem, iná, interdum firmiter, inter"Uh. dum leniter infidere, aut prorfus euanefceWU resque permanent,per[omnum,dum ferian Uh qur externi fenus, nà aliter monent imagi"s matricem,quam fi vigilantibus nobis, obuer Uh fgrentur oculis.Hinc fit,vt interdiu cogita"& ta4ut vifa nobis dormientibus in animu ve"Ws deant,& phantafiaveprefententur. Proin 75 de nibil est aliud infomniumq quàm fpecies | rei fenfibilis commumi in fenfuvelicta, que inter dormiendit phitafi a occurrit. Quemadntodum veró imagines qua apparent in Aqua immota, integre e per(picue videntur, Ita enim Po£ta:Non fum adeo informis nuper mein littore vidi, ci placidum ventis flaret mare. Qua verb agitata aqua con[pio im. auntur con fusi videntur. It fi àvaporibus | paucisaut nullis imagines agitentur,(omtiia tü quieta fiunt. Quemadmodum turbulenta monftrofa& diflorta vbiamultitudine vaporum in eaput fublatorum mouen

2330 PhHYsIOLOGI!A. tur. Talia folent cffe grorum C chrierum
fomnia: qua vt affectum corporis cr bumo-.—|;
ris dominatum fequuntur,ita vtruma, fepe.— indicant, funtq, propterea a medico[cium 1anda, C? ab egris diligenter perquirenda,—— DeMemoria& Recordatione, C^». XVII.
Emoria fequitur phantaftam,qua. M fpecies veriz accepit à fenfibus phantafía animus iu meinoria velut inthe-.| faurovecendit advfum: propterea notionii fideli cuflos perhibetur. Obieciumvtrique comune efl, verum phantafia.phantafmata per fe& abfolute confiderat;neg, ad easves.— vefert vnde profette funt: memoria veróvt fant verum antee perceptarum fimulachra. Ariflotelesenim libro de eave fcripto docet, femper memoriam effe coniunctam c peret ptienepreteriti tempori. Vna wemoriadi. itur fenfitiua, que circa fbecies à fenfibu exteriorib. profeclas ver[atur. Alterarationalis.que confiderat tantum ea quevAtiont. percepta funt. Eiufinodi funt ves vniuerfa € definitiones: priorem bellaa iobifiü bas
: Tent

LL— d
PHYsSrTOLOGIA. 235
Jbent communem nam iniuriarum aliquo ' 4nloco acceptarum meminerüt, y aues ni! dos à quibus exierunt jvepetunt. Poflerior | propria esl bominum.diciturá, fpecialiàs recordatio: vt-enimibellue non[unt. capaces difcurfus, ita'neg, recordationis, DeIntelle&u.'CAP.X VIII. 7? CY Nrelledius quidam est contzplator fciena I theoriticari,vt phyfi t£, metapby|o fica c mathematicarü avtrü parens:ad que ? pertinente virtutes mentis 6.Etbic. explica! gefeientia, prudentia, avs, intelligentia e fapientia. Alter actiuus q AGiones morales :"regit, ad quem pertinent precepta moralia, etbica, economica c politica. Etbicis.priratus quifa, docetur boneffé viuere:economicis inflituiturpater familias artevegende familie. Politicis magiffratus adminifiride cinitatis arte informatur: vnus c idem bas | oumes per(onas faffinet, fela tatione. diffeWi TEHs.Solet aliter diuidi inagent? C patiens »— fem,dicitur intellectus patiens prout est ca| paxomnium notionum.Accedit enim in cov pus fimilis tabula nude iu quanibiles de-—*

534 4 PHYSIOLOGIA
pictum, eft tamt omnia potentia, id efl og uiumverumimagines potefl exciperequam— vim ipfemet promeuet in adl, in boc enim cum nateria prima confentit. Quod vt ma. seria esl capax omnium formavum.fic intel letus patiens,omnium notioni: diffentiunt vero; quód anateria non formet fe, fedab a-| lio; vt àcalore celefli, informatur d perfi. eium, intellecusvi congenita notiones effur snat. ex longa C frequenti verum obferuas tione per fenfus, ad quas um fe conuertit, actuó, intelligit:tim intelleZus agens apptl latur. Quidam inuentorem animum intet» pretantur patientem intelleiumymdicatos| vem vero agente, Preterea eft fimplex qui. dam intellectus ad qué pertinet verum ime. plicium, vt categoriarum cognitio ,in qui bus neque verum,neque falfum. Alter coniuncius qui ves C notiones fimplices compo git, cuius ef affirmare, vel negare, verum «ut. falfum dicere, veritas est. adequatio Suentit cum.ve: nam enurciatio vera eíl, f £enfeutiat ctm te: fi diffentiat, falfa.
Finis Phyfiologiz.
'

DT
,SSECVNDA "PARS MEDICI NAE, QV AE YTIENP
DIAETA SANORVM ^^ APPELLATVR.
Quid fitv. CAP. I.
O r a tnedicina in tribus ) primis capitibus confiflit,reS busnaturalibus non naturas libus,& eontra naturam. Scientia evum naturalium "i, Pbyfiologia nuncupatur: verum don na« ! suralium Y«evi, Pars medicina, qua me| diocritate rerum non naturalium. fantta" tem conferuat: earum, qua. funt contra " maturam ,fi Theoriam fpedies, Pathologia, * füipraxim, tberapeutice. Est autem fanitas a prier morbo, quia fanitas est affectus fecun4| dümuaturam, pruno per fe actiones perfi.. iens: morbus vero affeclus contra naturam
primà per fe actienem ladens: non poteit

:236 DriarTrA autem cognofci quod efi contra naturam, nifi priis quod c8 fecundum uazuram probé cognofcatur-1:aq,de fanitate prius quim desuorbo tratlandum est:Res nonnaturale medie funt inter naturales, c eas que[unt contranaturam:Neg, euimnatura noftram conflituunt, vt vesnaturalesnec eandem la dunt, vt ajfeckus contra naturam: fed funt. promifcue& indifferentes:Bene vtentilo14: ale vtenti,male. Eiufinodi funt aér;a bus potus, fomnus vigilia: Motus quies:per, turbationes: excreta vetenta: Aer Gr aqua.| prout fant partes corporis, ad pbyfielogiam| pertinent, C innumeronaturaliumterum habentur: prout vero extra nos funt, infi raturá aer ad calorem temperandum&ve-.— generandos fpmitus,potatur aqua vt bumie de fubflantie iatturamreparet., fum vesni. aaturales yquemadmoüum fi bori duorum. alterum quantitate vel-qualitate peccans. a[fumatur, erit tàm contra maturam, fietó, morbi caufa, quo modo iu pathologia, de ji differetur. Ita eim fepe alids docuimus, v. ifm Cr idem contrario ssodo affediumhaibert

M
SANORVM 2317 berevationem caufa contrarie C ad diuer- Hi farerum genera pertinere.
An Y»«oi fit pars.medicinaz ad: vitam. neceffaria.. CA P5 I Is
T N T fitipta efi egris, non fanis:
: emnia enim(unt(ana fani. ldém: que eit mederi, quod:accomodatis vemedijs ' morbos depellere. Mi fere viuunt qui medict: ' viuit: Plato folam gymnaflicem conferuan! defanitativtilem effe iudicabat: Firmava lentper fenullumá, Macbaoua.quarunt:Ad
! smedicidubiusconfugitegeropem«Mibi ve-! rb.tantiinabest; vt perfuadeamartem vas. ! fetudinistuenda effe inutilém,ci tberapen-ticaeffé antiquiorem; preflantioré, C vti.
" flieremexiflimein: vr enim priov eft.fanitas. ' morbojfic ars feruanda(auitatis;arte depel-! jendorum morborum. Fortaffá qui fit mam. ! corparisconfitutionem fertiti fumt à natu! ranvidlunon delinquüt,cimnaturam fe»
' quuntur: dücem, quia-mon:plis appetunt,. ! quàm coquere pofint: omnibinó, morbos.
vim iniurás exquifité temperatum corpus;

238 DIAETYA
potenter vofiflit. Veri pauciffimi funt be. ste c» feliciter nati, ceteri quorum lubrias| eft fanitas, morborum iniuvijs opportu. s4,nifi certis vita legib.morbos pracaucant, eos incurrunt: fanitatis enim maxima eil latitudo,duobus extremi veluti finibus circun fcripta, actionum omnium integritate, e» actione aliqua manifefla. Yntegritaca&ionum non ef in omnibus par C equali, qui corpus babent partibus fimilavibus ts quifità temperatum, Ge di fimilavibus optieme conformatit abfolute c femper funt fi ni, Intemperati vero vt naturá calidi, figi» di,bumidi ficci:vel calidi bumidi,calidi fit£i, frigidi bumidi, frigidi fice, cuiufmodi funt fanguinei, biliofi, pitnitofimelancbe. lici, leuiffima occafione'morbo prebéditur, Temperati quia abfolute c femper[unt fa fi,non admodum opus babent vite c vitu. legibus. Qui vero funt fani vt nunc, hoc eft ad tempus tantiim fani,vt dubiam c incon. flantem babent valetudinem ,morborumé, eaufis obnoxia: ita egent periti medicicone filie, vt inviuendo certum teneant modum: fiis

SANORVHAM. 239 /m mamtemperatigandeit fiwilibus neq, con^b offavüsadmodum leduniur.Intemperati ves "mo fomilibus cito facile, offeuduntur iuuat Ux turá, contrarijs, quas vita leges vuictique tho prefcribit Y ess, est medicus conferuatos "bs fanitatis.diate praceptor. /^«Salubriumin quibus Y»s»tota m^C vertitur diftin&io. rh Edicina à fine definitus avs fevuam M autreflituenda(anitatis, prav fentem(eruat veensab entem veftitui.the i) tapeutice. Amateria fubiedta defiuituv ars. 4 falubrium;infalubrium£r neutrorum. Ars. ub falubritim$e? nuncupatur, infalubrium ; therapeutice, neutrorum prophyladlice aut analeptice: illa euin esb ars neutrorum decidentia:hac neutvorum conuale(centia. Sa. lubre dicitur tribus modis,vt corpus,vt caufas vt fignum: Salubre corpus dicitur, quod. jp prefenti fruitur fanitate, illudá, vel femper: tale, velvt plurimüm; velvt nunc: Salubre. femper. appellatur, quod frrmam babet fa-. nitatem: Salubre vt nune quod mobilem.

$4.0* DirakETA crinconflantem;(alubris cata, vel est effi. ciens(anitatisveliufd£ conferuatrix. Effis ciunt(anitate.in primis quatuor bumorum: &[pirituum bona conflitutios vt:est apud: Hippozrat. lib: de. Natura. bominis, deinde: partium fimilaritibona temperies, ovganicartin legitima flructurasque confiflit in. itifla magnitudinenumero; fitu, conformatione: omniuirdenig, vnie c contimui-. tas. Eandém.conferuat fex verummontiatus valium moderatus v(us:Q ui duob.ttt0dis de. finiri potest; abfoluté.c* per fe, vt fi fimpli«citerquisaerfitfalubri; quaalimenta[au.— lubria explicetur: aut comparat, que funt: buic;aut illi falubria: Habita-gationepro. prü temperamentis etatis fexus tempori. Priór docendi modis; ef avtis proprius: Pos.| flerior prudétie; fanatur enim Socrates, ftd:| preceptatam:(aruande; quàm veflituenda: fanitatisde bomine(anado.in genere Qe itia. definite traduntur; v[us generalium prattoptorum artificis prudentiavelinquitungile. la inditidüis accommodat; fpeatisvt dixi. per fone,loei temporis cit unflantijs: Signefalubria:

.SANORV M. 244 iti falubria omuia funt diagnoflica. Pre[ente: | fanitatem. actionum: omniumnaturaliu yi m talit c animali integritate dignofcit ille: i enim fanus iudicatur, qui omnes babet inte: ih gras. Tantüm appetit quatüm potefl coque-^ reperbellónutriturpulfum babet modera/ ttn qui vitalis facultatis vobur demoftvat. j« Integros babet omnes fenfusliberii motum, i refpirationem nüimpeditam:deinde ab ex^ v Cretorum Qr retentorum:[yminetria avgu-yy mentum fanitatis fumitur. Ile eniin fanus: jj eft qui excrementa tam prima quàm fecun-hi da coctionis, qualia, quando, i quanti qu Oportet exceruit, iuflog; tempore retinet.. sy Tertium fignum ducitur 4b afetu faplici.. isftu qualitatibus naturalibus nütinmnatati,. n vt puta fé cui fit viuidus color corporis, ba-,,, Pitus non adinodum obefus aut macilentus: [H9 quo fpectandum erit: quantum: qui(a, à njpropria naturali coflitutione vece[ferit: Nà. s, trimfr 4 fanitas in:-abfiratto., neq;, tecipiat: 4,"Iagis neque ininüss attamen in concreta: intendi plurimi atq; remitti jpotefr. Vald yd&biliofus natura quamquam"nk quam:

242 DIiAETA
temperatusattamen eft[anus quandiumas zuralem(uamcoflitutionem vetinet ,adliones, babet integras non ab(oluté,(ed natuva fue congruentes: Qui valde funt olef natura aut macilenti, qui facie funtvulicunda, non definunt effe fani. 1taqueiubet.|y
pafim Galenus vt medicus: idecvyxpgaan propriam iudiuidui naturam perquirat. ant femper proponit per[eclutm vt fit caterorà exemplar. An fanitas perpetuó fitconferuanda fimilibus. Ca». III. "Ingulare eft praceptui apud Platonem S in Cratillo vt imprimisin cuiu(g, arti principis coflituendis diligéter laborem, quia leuiffimus error commi[fus in prinds.|| pio,maximus tandem euadit. Ex yno enim: falfo principio, fequitur innumerabiles ielufiones falfa: vnde illud Hefiodi, qui bene capit, babet iam dimidii[adhi: imo inquit. Plato,plufquam dimidium. Artis quam inte ditamur fundamentum in eo confiflit, vt quemadmodum siorbi contrargs depellun8r, Ita[anitas fimilibus con[eruettm: cuim.
principi

SANORVM, 243 "^ principi veritati plurima vefiflunt nt pran erede mi pueris, natura calidisinterdici! tur vino: Senibus veró Hiperamento frigidis, ii conueniut calida, nocet vefrigeratia: Natu7 fa biliofis,$ inquit Hippocrates fexto epide*! misn coueniut balnei, quies,et aquepotus, ^ nec dubii efl mero, fi. fnapi,alljs,porris,cepir, "t piperatis, offendi plurimitm eos qui funt tclt peramento calido ficeo.1tag, falfum eft purpetuo(anitatem ferusdam effe vfu f fimilis t refpudet Galenus in avte parua vies duas l. effe partes. vuam feruatricem, alteram corIovedtricem fanitatis, quia cuftos bona valeij tudinis duos babet fcopos, aut[anitate prain fentem qualifeunque illa fit con eruareaut iheandem corrigere d ad imelior£ veducete. t Correctrix contrariorum moderato v(unas
4 turalem intemperie? j&paulatim emendat,(ev(n natrix fimilibus eandem retinet. Apello fi» uanilia qua diffant à medio pari gradu,vt naun turalis intemperies que fit ad. fecundi gradii calida, feruetur alimtis pari gradu calie ii dis, que long? veceffít à bona temperie, c vida vergit ad morbidam,nen debet conet" n L 2

244: DrAET A sari, fed potiiis quanta avte fieri peteritesuendari.Solatemperatanattra aut quaa eanonlonge abeft feruari debet,v[u famili: eétera contrariis. eumendari.. Quisaér fit falubris fanitatid; feruá. dzeconueniar. CA p, V.. Xplicaturus snediocritatem: fex veri EZ naturalium qua(anitas confer. uatur, exordiar ab aere, quem infbirat,[2 perfpiratucontinenter attrabimus. Igenim. 4d vitam v[que adeo neceffarius ef, vtvi. smomento eo carere poffimus. Deligattm yt. rà ad fanitatem con(eruanda, qui fit pun. € clarus, nullis flagnorit; cadauerum, clod.. cATHID. expirationibus con[purcatus, fedal omni C qualitatum c fubflantiarivitio plané alienus/qui vetis falubribus perfletur: qui enim tetris corruptis vaporibus.ex d« qua aut[agnis expirantibus,ex inquimam. tisin eo genitis velde celo demiffisinficitur, qui montibus concltfusnà perflatur y tutnde valetudini nd eft accommodatus, quem. «dinedum nec is quinimio vel calore ,vel ffi gere affetin eff, aut vepentinas liabet vu,taitonts.. pl

SANORVM. 245 "tationes.AUr qui omnes bonitatis dotes ade.' ptus eft omninature ad con[eruandam fa-Aitatem vtilisefl: qui veró vnavel. duabus qualitatibus affecius efl, intemperatis cor" poribus contraria qualitate preditis falu« . tari efl. Vnde Hippocrates favibit tertio Aphorifinorum nonnullos quibu dam invegiouibus, velauni temperibus Vene vel mal habere, vt fenes eftate. falubriter degere: byeme contra, Queret aliqui quomodo suorbos natura(ue congeneres euitabunt? qua arte frigidi frigido celo, morbos figidos, quales fiunt à pituita, effagient: calidi calidos aéris conflitutione calida? Refpondet Galenus in avte parua, exce[fum qualitati in afre, caterarumrertm non naturalum cotrarietate corrigendum effe: Quando afluat celum, valde calidi tefiigeranti. Ditis alimentis ventur: Agrem liberum pa | fertim meridianum fugient ,domeflicum, "- eonfper[o pauimento,folis vitis/falicis 1-dacfucaaut pofia tempeà: rabünt.
m
"

246 DriaETA De Ventis falubribus. Car. VI.
D aér£ pertinet vetus, quia fi credi. A tur Stoicis nibil ef aliud quamaüt commotus feu fluxus acri: Aviflotelis opinione fit ab exbalatione(ublata Solis calo. ve, qtte medieregionis frigore vepul(a ,olli. quà mottetur circa terram:propterea abedem Sol dicitur ventos excitare& difcute. 7e, qui eormn materia oriens C occiden P terris fufcitet, eofdem fedare, quia meti. dianus pra[ertim media aflate, corum mae zeriam abfumit. Hippocrates vero fecundo| de Zizia, exiftimat eorum materiam et vaporem non exbalationem. Proptertauri« gine feu materialiter omnes ventos e[e fri. gidos bumidos, à locis quos percurrunt d lias qualitates acquirere. Vt vt fit, pluri. müm refert ad.(anitatem eon(eruandam an regio perfletur Auflro, an Aquilone,quia eufler cim fit calidus bumidus c morbofffimus, quandoquidem à calido bamidopu. tredo,inde vetus peffilens nicupatur.Aquilovero itin fit frigidus ficeus, c caufis pts
tredini

,
SANORVM, 247 tredinis vtraá, qualitate vefiflat eft faluberrimus. Obferuatum eft à feptentrione exoriri cum canicula ventos, qui etbefie nominantur. Qui quidem no tantum ardorem coli contemperant, fed etiam aerem inquinamentis omnibus repurgant, inde fiopari dicuntur, quod arem ftoparum in
modumverrunt: peftis ff qua funt feminas
ria fugant,quoties flant libere. Hippocrates libro Deaérelocis& aquis, feribit, Afianos effe molles c imbelles quód perflentur Aufito. Circius ventus, Narbonenfibus eft infenfifimus. Plurimim igitur vefert quibus ventis afflezur vegio, vt falubris velinfalubris iudicetur: excel(a loca quod libere per^ flentur, funt(alubriora profundis, C anpeftribus, illici, non tantum falubrius,(ed etiam diutiüs viuitur: Nocentiffima funt loca paluflria.Plato quinto de Legibus fcrtbit varietate c frequentia ventorum, bosnines veddi proteruos& difficiles, vt obiter-, inde colligamus non tantiim corpus, fed animum à ventis immutari.— L£

248 DiakETA DeSalubri Aqua. Cap. VIT.
P|[. Riplicis. fubflantie indefinens efft.
uiti triplici alimenti generevepae vain, fpirituofe, fpirituofo, vt aere in| fpirato, c odoribus: humida, bumido,vt potu, potulentis:: folida folido, vt carne d pane. De atre cim fit difputatum, inflat
vt de bumidis alimentis differamus ,in qui.—
bus aqua primas tenet, quia ad vitam tanti momenti videtur Ari ifloteli in prebleuatibus, vtab ea tnagis quam ab acre, aut aliu quouis alimento corpus immutetut. 0b|
4dá, iubet Hip pocrates vt tnedicus bonitas tisaqarm inprimis fit follicitus: quedi.
sgnofcettm multis imodis,colore, odore, faptife, bypochondrierum leuitate, facili calo» Ti C fügorü impreffione, carnis C velie quarti verum in ea prompta facili, c ione, incolarum, c vtentium fanitatt.
Aqte color albus tribuitur ,non quod lad| modo ,aut calcis candefcat, fed amedio inter album Cr nigrum colore. Ttaqueaqua que aliti colorem pra fe fert, laceum,niArii, aut viridem, laudabilis effenon po- 4eff.
i
n

SANORVHM. 249 tefl.Aqua fuus eft(apor,aqua potoribus lon. ga experientia cognitus, vulgo tamen dulcis dicitur, non quód melli, aut facchari dulcedinein babeat, fed iucundum[aporem qui&vO- dicit, proinde quecunq, alium pra fe fert(porem, vt fulphureum, vepudanda efl Odor in aqua debet ejfe einfmo.
di, vt non fit ingratus, cuiufmodi eff, aqua... putris, aut fulpburea, Leuitas aqua deprebendi poteft flatera, vel bypocbondrijs bominis, Aqua enim lesiores meliores, vt que in bypecbondrijs non diu morantur, fed ct-. tà difiribuuntur: lenitatis comes eff tentis. t5, quam nonnulli explorant, eylindro tu aquam proietto: banc eniin ff celerius fubeat,tenuior cen(enda efitenuitatem aque certis indicat. frigoris C caloris facilior imprefrio: nam tenuis-vt efl apud Galenum in lbris fimplicium alteratur faciliis quameraffa. Incolarum falubritatinquit Gal.ad fextum apborifmorum eft ceriifiunum argumentuin bonitatis. HOEYY

Dr:akgTA Deaquis fimplicibus. Cap. IX. Quarum varia funt genera,pluuia, fontana, fluuialis;putealis, flagnas, nitea, glacialis, omnes verà(unt finplices, vel cüpofita: fimplices, vbi nibil noflra arte accefit, quas Galenus[pote nafcetes appel. * lat fexto epidemion: copofita, que arte aliqua mutatione, aut mixtione acceperunt, quas ille artificio fas appellat: de fimplicibus primm differamus,in quibus pluuia primi obtinet bonitatis gradi, quia inquit Hippoerates Solde aquis omnibus tenuiorem c. fuauiorz portionem vefolut in vapores attollit fium, venture pluuia materia. Eit. 14h bonitas pro diuerfis anui partibus vaviat namverne C byberne funt meliores, quiaterra citius euaporat eflate et autiüno, a& tum multas babet fordes, quibus pluuia con[purcantur, ttt docet Galenti cap.3. lib. de bonitate aquarit. Aqua pluuia in cifler. aiis laudabili(abulo inffratis, diu integra fe tantur, non debent tamen per tubos plibeos defluere, quia plitbo admifla cerufa movdacem

,|. SANORY4A. 25; tein babet qualitate, à qua diarrbee c dy.. fentevia frequentes. Secundi bonitatis gradum obtinet aqua fontana, pre[ertim que fpediat orientem, quas dotes tum pofidet, cum motu, infolatu,& longain acre calido moranatiuum frigus remifit.Sunt quadam. aqua fontana non probanda, vt qua pev ve. ads fulphureas, bituminofas ,velmetallicas
feruntur,earüi enim rerum per quas defcena.
. dunt,faporem,odore, C facultate mutuane
tur. Tertii bonitatis gradu obtinet flusialis aqua, propter folis in eam agentis radios, ium quia totu tenuior etadat, nifi verum aliarü mixtione inquinetur, vt accidit flusiis populofam aliqua vrbe praterlabentia busque fi turbida limefeq, fuerint.tatifpér
?ofunt feruanda, dum quod craffum eft(u^ federit,yt in aquaTyberi turbida fieri[cribit Galenus in libris fimplicin: vel fi ea fLatim. vtendi, leuiter percolanda eft. Marinaru in potione nullus eft vfus nifi quis ex js aquam dulcem eduxerit:quod fieri poffe frvibit Ari-floteles in meteoris, nauta enim dulcis aves a& dolia femiplena femper babent vt cum é

A
252-"IDIAETA
-"
ex alto mari petenda eft aqua, banc pev fa. bulum colatam potabilem reddant.Putealis «qua bonitate long? efl cateris inferior ta enim eraffa eft et grauitum qubd motusft expers, tuim quod à Solenon illuflretum, cuius vititum leti coclione emendari poteft: ma coclione tenuior redditu, calore ea qua funt beterogenea feparante.Qua plurimim coqaitur cvafrior tandem euadit, exbalante tenui portione, c interdum falfedinematquirente, vt docet Galenus tertio de alim. tis. Peffima omnium funt flagnantes,fiaquam Nili exceperis: Vitium enim 4tqli« vunt quiete, vnde lnnofe c liuida apparit. Quare;aut illis ab flinendum eft Aut falis yum peuuria ijs vti cogamttrprius coctiont, pauci vini, aut panis miflione, velincoda. oxalide corrigatur. Aqua nialis C glaciae lis, in delicijs olim fuerunt imperatoribus Romani:, vt fcribit Galenus feptimo Metho di, ad fitim c» refrigerationem. Eartintas znen v fim fummopere danat lib. de alimttis bont Co mali fucci que dum congeletn-|
zur, ff quas babeant partes tentes, ff ou ex quu

SANORVM.- 252 ? prümitingrauefcente propterea 4tate,affe&us mducitt neruisarticulis,vifceribus,exitiales:fiunt etiamgutturofi qui js crebro vtuntur, quia quodin illis efl crudum c ter"^ mesfre,mufculis& glaudibus faucium adbe "!. reftittandemá, concrefcit.
n De aquis compofitis.
n Car. IX.
i Va ab arte aliquid accipiunt cóin C) dione vel mixtione artificiales ai que nuncupantur,mi(centur aqua,mel, faW charum,acetum, aut aliquid tale,jncoquun » tur bordeum, pa[fula, elycyrribz.a, ci cate74 eiufmodi, vude potiones à medicis couficiumtur tam(anis, quàm agris vtiles: pti(a* naexempli evatia, ad fitim veslinguendam
it. fanis efl admodum familiaris potuquapa/'h Tatur ex bordeo,ad crepaturam coclo,adden
^ do fub finem glycyrrbizam. Quando fputum maturare, d ad excrezdum promptius
reddere volumus, praterea adácimnus pruna i damafcena, pa[fulas, uiubas dacbylos, ficus,
y fitá, ptifana, qua vulgo magistralis appellav ur. Interdum in aqua folum cinamomum: L7
^

34. DrartvtA
coquiturinterdum aqua faccbaro dulcorazur, que bydrofacchar, vulgo aqua Hippo.. eratis appellatur,aque faccharate fi tantillum cinamomi incoxeris facies bouchetum, Ex duodecim partibus aque,& vna melli fimul coctis, dum mel defpumarit, fiethydromel. Oxycratum, feu pofca, fit E ceti, c multa aqua permiflione;potio adle. uandam fitim in ardentibus& malignis febribusvtili:nam acetum vtrag, qualitate'' caufis putredinis refiflit. Ite tenuitate patium aquam frigidam bumdam, ad fing(gt las corporis partes citiffime perducit. Zithum fit ex aqua in qua bordeum, frumentum C interdum auena incoxerit, recens paratum ex. bordeo ardorem vrina afett, zormina,prefertim vbi negligentitis cotum. efl. Hinc obflruendivis illi tribuitur, qua.| tanto maior eft, quanto Zitbü calidius futrit qualeeft quod ex folo frumento paratir. Quod idcirco Diofcorides feribit indus eere elephbantiafim.. Verim cium nofrum zitbum multum recipiat lupulum, qui ad defecáduim fanguinem plurimim valet,hoc

" SaANORVM, 25v i men poteft noffro conuenire nifi in acorem us quendam degeuerarit.. Ferit potenter caiy put, vnde grauior ex eo ebrietas, quam ex vi ^ mo,quippe que difficilis difiutiatur:qua op m prefé potiis in poflicam partem decidunt, 1à quam in anticam, ex vini potu ebrijs, conix fraaccidit. Vt Flandri, Augli, Picardi, Cey fe4li iflevino vtuntur pro ordinario potu, i, áta Norman vino fructuario, quod illi ex po qi tris er piris conficiunt. Vlud pomaceum,boe piraceum nominatur: fuccus torculari exp preffus dolio afferuatur, qui quidem initio y; utn conslet multa exerementitia bumidiiy Hate minds falutaris eft, pofleaquam eius ,, f4gna portio percocta eft, potefl effe illius commodus v fus adrefrigerandum c bumedandum,multi frequentiore eius v[uin leuj;«em. lepram albam inciderunt, vefrigerato i nimium iecore. Huius vini tot funt genera, 4, dttet pomorum ey pirorum ex quibus expris situata, ca(dem facultates babet, fi enim
- exacerbis malis fiat,erit acerbum, idem de cateris elo iudicittm.

556 UD f,AB LA DeVino..Ca?. Xs Aleuts quarto f vipliciiin vino qua. C3 tuor fabflantias agnofcit,vnam fim.|i pluem. qua initio cii toto fucco ex vuisax,| i! pre[fo perini fcetur, tandem fex[ul fi(det qua quod magnam babeat vtm in vino conf. AT Gallis valdà accommodato nonine, lie, nuncupatttr, alteva flos vini Appell iur, initio fuperum locum occttpans, tandem refidens cum fece. Tertia est aqueum quoddai excrementum,quod toti vino p mifcetur, quod initio cinn fit copiofum,vinum reddit delile C minis gratum. Poffre. ma eff ca quevinojà ntacupatur, quequi sqaiore calere pradita fueritsea diutiispi.]" aurat vinum,quo verb unbecilliore, celeris corrt umpitur, cui finodi fant vYin4 noftua-] tia, qua infolatum, motum, vehementem ferre non poffant. Quibis caufis, deilituta. natito fito calore, facile in acetum pertite tanigr. Vinorum diffeventia petuntur atus. lore,confistentia,etate, fapore;odor c natali folo. A colere quadam alla dicus tor, aliaui gra: à confislentia quadam dicuntur eraffns «lit

SANORVM. 257 . Alia tenuia:ab atatevecentia vetera, medie tatis: à fapore, acerba,acida,ex acido dul. «ia. Alia acrem quendam babent faporem, d» linguam pungentem: cuiu finodi funt vina genevo[a, qua in multos annos integre af " feruantur,& qua à Sole diligenter percoda fant, Odor refpondet faport. Vina alba faciJe venas permeant,modo non fint dulcia. Ni» gramagis nutriunt citog, in fanguinem mu tantur, fed obfliruunt e in bypochondris » eenfistumtzvtplurimim funt craf[a: f Jfengulis à fuus eft[apor pro varia celi, c foli natura e vitium cultu. Ex diuerfis faporibus diauerfat acquirunt facultates: uam dulcia a ania obftruunt, qua funt acerba afhringit: « vino recenti etfi Galenus in libris fonplici ,€alorem tribuat in fecundo gradu, id tamen non potefl viuis noflvatibus conuenive, fed Gracisaut Cretenfibus. Hoc Maluatictun appellatur: Graci& Romani pro varietate 4 leceram fua vina diflinxerant vt explicat— 4 Galen.6. deSanitate tuenda: Galli babent 2 fuavina Grecis c Romanis non ceffura,nigra e eraffa funt.cum affrictione, Buroun

258 DtfaAETA
diana, fine aftrictione Vafconiana, Aurelig fe; bonitate non cedit Falerno, quod eff Ro. manis optimum, verim caput tentat, dr ie. cur nimis calefacit, vt calx ad vadicemar. boris pofita,[piritus quidem tenuiores ey 4nimi motus alacriores reddit, fed accelenat mortem, bumoris radicalis confumptiont, T/auciana,Aifiana€ Parifina,ego omnibus pretulerim, non tantiim quod fiut fuauiot4, fed quód fint anedia colore, confislentia, € viribus: iuuant enim non tantüti collionem, fed etiam cibori diffributionem quid est craffis: vt Burgundianis,& Vafconianis denegatum,nec vinofis fumis caputter.| tant: at Aureliantum vinum, frigidis naturis, phlegmatici, c qui imbecilliori fum ventriculo confert, quia iuuat cotliontm: calida vero e biliofis, potifimüm quiim dectir est calidum, nocet, necnon djs quibm caput esi imbecillum ,nerui infirmi, jsinquam omnibus, aut interdicendum efl vim, aut vtendum dilutifimo. Caterümex viso generofo C melle, paratur oinomel,ex vine faccharo c cinamomo, paratur vi« gun

gis n| SANORYM, 259
"gum aromatites, vulgó Hippocraticit, quod |^ eonfert refrigerato vetriculo, coquendis cu ^ ditatibus Cv flatibw difcutiendis. Alioquin ^!- vitandum, quod fluxiones excitet. Item ex 7 perbis, feminibus, radicibus cim in inuito ^- deferbuerunt, parantur multa vinorum ge7. mera: fic paratur vinum abfintbites c» elle"^— borites, quorum meminit Diofcorides, ex« ?, gatá, dedjsliberVillanouani,——" ".Alimentorum primz differentiee, "^ atq;imprimis quz funccempe" rata quz intemperata., "n Qap. XL a Adtenus de potu, priufquam de finà gg Qpouecibs feorfim differamus consli4 tuenda fant alimentorum. funnma genera & adqueilla reduci pofint: omnia ver funt j|"temperata vel intemperata: boni aut malis Wo fucci:facilis aut difficilis cottionis:tempera" tum appellatur,in quo nulla qualitas mtis V^ fefib vincit, quod omni bomini generi prew— fertim vero temperatu confert, cuiufmods w ereditur panis ex tritico confeci, vt att» 4— fem pauci extant homines temperati, ita

3260 JDtrAETA paca funt alimenta à natura tempetata. Intemperata funt fere omnia, boc ef mani. f«fta aliqua qualitate nos Untnutant, ila fiinphiciter alimenta dicuntur, bec cumad.| dun&o medicamento[a:quatenu entm mi. tatum alimentil,uos unmmtat,"edicamitofum appellatur, fiue nos intet qualiTate prima vt calefactendo vel refrigerado, fite alia quauis,vt obflyuendo vel aper endo,alitim(ubduceudo, vel cobibendo:m tendo menfes vel vrinas, lac, vel femen gt nerando: manifefte calefaciunt vinum, fau. phalliz porta, cepe naflavcium: infeulucie" lid beybis hyffopo,thbymo,pulegio alterata, Refrigerant panis ex bordeo, Jruciuaria wi. ma,acetumyiufctula berbis frigidi yt oxalide| € lacluca altevata:cucumeres, Pepones, ju &us horarg:ebslruunt vinum dulce, tytbii lac bubulum, liborum omne genus, panisazymus, polenta, pultes, ficus, prefertimts centes, palmtla qute fugienda funt omnils sinum generi, quia omnes fere morbi faut. 4b obflruitione: praefertim verà jjs qui funt calculojiecoris aut lienis ob^ Jf!'rnctionibus ob.mox.|^

SANORVM, 260
m soxij. Obstructa liberant incidendo C apeb riendo,decoclum cicerum omui generis, afqaragisacetaria ex capparibusautcrifla ma | ritas ferum lactis: in quoad obslruditun lie: nem diffolui poterit trocbifcorum decappa| ribus 5.j- ad obSirnctumiecur trochifiorum
de ab(yntbio, vel de vbabarbaro tantüdem,. » Veleleciuarg triafandali tabella vna. i» DeAlimentis euchymis& cacolin chymis. Carp. XIE ; TI dicitur quod bonum fan« R ,guinem generat, in quo quatuor bu-. yy morum quantitas, qualitas C proportio leT gibusnatura conueniens; feruatur.. Caco4p eymutm ex quo vitiofus fanguis generatur, j, ittffo calidior aut frisidior, erafüior aut teyy Bor: falfus, deniq, aliena qualitate pradij,, tur. Inde quedam alimenta dicuntur pitui4" tamgignere;alia bilem;alia melancbolian, , quadam:(erum: laudabilem(anguinem gi , gnuntvinum vubrum,lac,oua forbilia, pha| fíani; pulli gallinarum; capones. Auium cavo:
preferenda eft carni quadrupedum, etiamft , hedina, c vitulina vt pulli, bonum fuccum:
[

262^ DriAETA
gignant yin fumma animalium quein acre. libero viuunt, caro tnelior eft quàm eorum. que domi educantur, corum qua media d». florent: funt etate quam fenum aut ladiantium, pinguitim quam macrorum.— Mali fucci fant vina nigra& eraffa, caro bubus la, caprina, hirctna, peffuma taurorum,valpium: afinorum. 1n Alexandria, inquit Galenus, multi funt elephbantici, quiavulgue ve(citur carne afinina, non aliter quam. bic bubula, aut fuilla(alfa. Simili caufa quidam fieri putant vt in Hifpania nullivi..| deantur leproft, in Gallia plurimi, quadilli abflineant(uilla nostris familiari, Seni| ris leporis caro efl melanchbolica: Pituitam vero gignunt vina cerealia c fruduaria, poma, pre[ertim immatura, frudus fuga-—| ces;pifces:bilem dulcia omnia;vt mel c fac. charum, praefertim in biliofisnaturis, pin-— guia quoq, bilefcunt: pittitofa vero melan.—| €holica& biliofa alimenta, quamuis omni||| bomiutim generi noceant: potiffimum tas snen vitanda funt pituito[a à pituitofis, bio. liofa à biliofis ,melanchelica à1elancholie.
tit

SANORVM, 262
Vll eis, quia omnis intemperies fimilibus lediWh fur i contrarüjs iuuatttr. "^. DeEupeptis& Difpeptis. uni Car». XIII. Citum est illud Auicenna fi quis amat a Mua vitam,vtatur cibis boni fucci e W facilis coctionis, cosá, diligenter mandat, neque vnquam folidos deglutiat: Vita enira 1 confiflit in permanfione natiui caloris, calor. i autem quia repatitur agendo, vfu paulatim vhiarteritur, quo igitur illi minusveftslet ali(n menti,eà diutius permanebit, difpepta vefi. Ww flant magieupepta minis, itaque volucriibus porius quam quadrupedibus vtendum: uyitulina potius quàm bubulabedina potiiis uquam caprilla. Animalium feniorum c ma hj erorum caro,quia difficilius coquitur quam v iuniorum, er pinguium po[lpenenda: ex aJi) mimalium quog, partibus, alia alijs facilias in coquuntur inteflma, vterus, cor ,venes, tevin fes,(exceptis gallinaceis) egré coquuntur, qu ventres quog, animalium in difpeptis babeiri debent, falso enia quidam mergi c ffrugj thiecatmeli ventrem comendant,vt ciborum

264. DrsrTEK inuent coclionem. Multi quoq, laudantad. eupdem v(um puluere interioris tunica en rricult gallinarum(umptum eum vino.No. sandum vero eft in faciendo delectu cibos. vum facilis, vel difficilis coclionisbabeudam. effe rationem per[one, C» generisvita: nant eportet coquenti calori offerre alimentum proportionatum: vusticis enim, vt agricoli c mefforibusvobuflisqui continué exerce tur, C viuunt in atre libero: ft tenellas car«nes,vt alaudarum;perdicum offeras, corrum. pentur à potenti calore: bubulam,aut fuiL. lam melius conficiunt, Aristot. fcribit qui. fant ventre calidiore falubriis vti bubula: quai cibis delicatioribus, quia infignis éd. lor eupepta edulia corrumpit, affat, torre, in bileni vertit. duobus autem fignis vnu[quifquecongjciet an alimentum quo vtetur. fit boui fucci, C facilis ceclionis, primo ex: fapore dulci C voluptate quam ex eo ptrcipit, fecundo ex prato aliquo accidente, v: vuctu acido,vel nidorulento,ex humore con-tra naturam genito in ventriculé; vt pittti; ty bile,
Tlicore-:

SANORVYVM.; 265
4—. Theoremaraexlib.Gal.dea.W- limentis deprompta.
Wo Cap. XIV..
(UA, Ceiba e auferas vt mefbila& cov A na ventriculum roborant C appew tentiam excitant.. Eadem primis 1menfis im fumpta aluum cobibent, postremis laxant, "* Gal.cap.de piris, idem feribit de cydonio c " cydoniato. Dulcia-aluo: inouenda conuewi miunt, vertin lieui c iecori ,inflammatia-us tt obfe(fis;nocent,cap.de Ficubus. Pingtias. yw vt lenta.cibaria, flatim vt(ampta funt; 6£-» leriter unplent.e* appetentiam dejciunt,; w vnde oleofa ad vomitum prouocandiià me; dicis imperari folent;. Eadem.vün- babent , eluttin.(abducendi, fi primis menfis(aman
| tur,vt bumidá c lubrica ounia, Gall. cap. de Melle, que fi(umantur poftremis menfis: vh4 fecum omma Alia corrumpunt, Galen.. cap.de Pevficis e moris:
T Jp i 4, dHVMIDAalimentum exiguum afe- , Tunt corpori; quód celeriter per vrinas& fu . doresvacuantum, boc tamen babent cmodi: '* quod facile coquantur; dura vero C» terre« i M.
lc
L- EM zx

266. DiaETXK ffria diuturnum quidem d copiofum, fid quod agr? à calorenatito coquit Galen, cap.de Lupino, quod exemplo pi f ium ditía: carnis fufiis explicat tertio de alimentis, ALIME NIE A fuauta flomacho funt gratiora: infuauia, ventriculum fubuertit, € ad vomendum incitant,vt quam celerrimé quodinfeslat abüciat: qued quidemfacit per conuenientem viam: nd qua vergunt deor fui, per aluum deturbat, qua(furfum, vt qua fluiuant,vomitu ejcit. Eaautemim cibis faauitas táti facienda esi; vt cibus fis. nior,& qui auide expetitur,quamuis delta viov tneliori, fed infuauiori, fit praferendu,, Hippocr.2.apborifinorum. E CONSVET A miniüs nocent,quia cus fuerudo. efl alteranatura, quin veuena ipfa:| confaetudine longa fiunt alimenta, vt doeet Auicenna exemplo puella que paulatim. acenito a[fueta, eo tadem vfa eff proalimti t0. Profecit poto Mitbridates fepe veneno, t0 xica, ne poffent[eua nocere fibi. Confute tudine fibi tam familiare reddidit veneni vicum fib) mortem inferre vellet fumpto. Vetitits,

SANORYH, 267
! peneno,ne veniret in manus Pompeij, exia "5 nalevenenuminnoxie fumpferit. DePanefermentato, vtazymo&huicadiunais edulijs..
Cap. XV.
Gurus fieillazim de cibis,exordiar 2 i pane, cius facultas ex feminum ce» realiuim natura C apparatu petéda eít,qua ? emm fint plurima, tribus tamen potiffimunz " ptimur,tritico, bordeo, fecali; vel eorum mi ^" fzellazmequeenim milio, aut auena vtimurs. ^ mfiin borum feminum fumma pentiria:trie | ticum optimum quod deufum efl, d gras !(t£, colore flauo, fapore d odore grato, ex. quo conuenienter mollito, in forumamve-dacto, panes fiunt duorum generum, fermem: " fati" azymi Fermentati panis Gal. quas 4! tuor differentias confliituit.. Primus dicitur p füligineus qui fit ex optima farina, qua flos: w dicitumcui prima palmam in alendo Paulus i tribuit, fecundus fiemilagineus dicitur, quie & conflat fimilagine,id efl farina pura, furfu» reper fetaceum diligenter[ecreto,qni(ecitjk. dum bonitatis gradum obtinet; aped Plin. n M. 2.

DIAETA|^: Tertius aiciaveO» COnn fu faneus, qui non eft: caftratus, fit ex integra.[arina, à qua non. eft fecretum. fuvfur.. Quartus furfuraceudicitur;qui fit ex folo furfure, qui quid fa-.|^
lis canibus alendis conueniat, panis canicaviusappellatur, buic fi parum farina adda-.|^ zur, fiet panis ater, quo pauperes vtuntur,
qui nutricadi snodicam babet facultatem;|^"
ex Secali panes fiunt vuflicis familiares,qui:|' egre coquuntur, c in ventriculo arauita« tem quandamvelinquunt,multo minis nttriunt quam panes ex tritico; quod fi fecali anifceattr triticum, ex aquis partibus fiet. panis laudabilis, qui mediocriter alit, c os. primnum(uccum gignit. Panes bordeaceifi ex fola.bordei farina fiant, fuccum pariunt: detergentemscorpus ficcantminimumá, nu: zriuntitaquebordeum.fecali C tritico me. fieatur: Ad panemazymum referuntur os. amnia placentarum:aeuera qua à pistoribu dülciarijs, ex farima triticea.cumaqua fubatta alijs ebus admixtis, vrcaftojritdlis ouorum; früctibus,vr-cerafis; prunis; fieri. con(ueuerunt; Quorum emni& defcriptite. tih:

&
'ISANORVM."269 yy tmem poriffumiim que apud uos iti delicijs ha ,"beutur, explicat Ruellius, capite de Tritico. j,"Commtne eff omnibus placentis crudos fue ,€os gignere C obflruentes, cim js frequeu, fer vfus fueris: Si cobelia;vel nebu!a appelà, data, qua fiunt ex farina inixto faccbaro, , vel melle. Ad idem genus pertinent edulia ,£erealia, qua bic frequenter v[urpantur, vt ipanatella, polenta,bordeatum,marcipanes: , pauatella inalior effet, fi ex mica panis be. pe ferinentati conficeretur:ex bordeo paraum bordeatum mixtis amygdalis, C» fac«&haro, est cibus valde commodus ad deter, gendum c refrigerandum, addi potest ca gj T0 Capi, vel perdiciciultim concifa,vt ia,' gie nutriat. Marcipanes laudantur à medi- eb ad analepfin, corporis emaciativefettionem: parantur ex antygdalis;pa ulis. pista«ijs& faccbaro in aquavo farum diffoluto. Inde fit paflavegia, de qua fiunt panes
qui ab inuentore Marco incdi£o inarcipanes V0 .6antur. AM s
" qd
i

276 D1:45T/À
DeLeguminibus;pifis,fabis,ori-.|i! za,iceribus. Ca». XVI.|
Alenus fecundum inter efculentatri|Wt
: buit locum, legesinibus quod cum eerealibus pluviam conuentant, eiufmodi| un fimt fabe,pifa,cicera;oriz a quibusomnibu|i commune est, ys flatum giguaut, c longa.| vc vfi, faccum melaucbolicum, de quibus fin-.| im gulis breuiter dicendum eff. Fabe vel funt.| ip virides, vel ficca: virides, frigide-bumide,| un ulta enim confiant bumiditate qua fife.| unt quenter à nobi vfarpentur,(anguinemgi-|j gnunt crudum(f fevofum, fistus quoque,| ifr ui vix admixtis avomatis,vel herbis calidis,| wi vr fatuteria,(aluia,by[Jopo,corriguntur fed.| im pauciores excitantur: fomnia turbulenta.| qi venerem excitant. 2uicenna,d pofleum| uj Rbafis,non folium illis tribuunt vim contuta.| t) bande itaginationis;verim etiam epilepfia| wi excitande ,quod propter flatus multos& fe.| m genitos prastant potiiis qamoccalta pro».| ui rietate: fabe ficcetemperamento fani fri-.|
«ido ficco, vim magnam babent detevgendi,| ii
drin farina fequonter vfurpatur inca-.| uy tap lafmati

SANORVS, 27
: ctaplafinatis vbivefrigerandum eft c ficcan
dum, vt in inflammationibus maumarum. Pifa fabis proximam babet naturam à quibus Jupevantur facultate detergendi c fla/ puum generatione, viridia pariunt fuccum * ferofuim, aluum, fabducunt. detevgendo,
quemadinodum c» ficcorum decottum. Pi- à forum d leguminum vu frequenti feribit
iv Hippocr. gigni tumores pedum qui agri e«
nu
i
ur
uanefcunt, c mulierem quandam in ipfa
| partu magnoin vite difcrimine fuiffe, quod per annona caritatem inulti leguminibus : va fuiffet. Oriza fuo cortice[poliataad
uos defertur, quód in eius cortice venena tum quid infit.. Seritur procul abvrbibus quód eius flos nale oleat,ea calida esl C7 ficy£A, inediocrem babet vim affringendi, 1deoi, in. clyfteribus dyfentericorum. parum torrefatta à medicis v[urpatur.Craffum fue cum gignit venas, obftruentem.fi quis free quéter vtatur: ex ea cium lade coda, iesu fj empore,paratur oriz.atum: Cicer frequens eft in mdicina, vtuntur rubro ad mattendiae yrinas necnon ad calulum in renibus

272 DriarzTa frangendum. Diofcorides tamen nigro timaiorem ad bunc effectum vim attribuit ,co/quuntur cutn vAdice graminis apij, feniculij bifinalue, evingüj, cum melle aut butyro garatur decoctum.:Sed eo frequenter vtendum uon eft, quod tatidem fanguinem ex re. nibus éliciat; éjfdem vleeratis; valde nocet: uam magis exulcerat vt eft apud Diofcoridem: flatus gignunt& venerem prouocant, quo fiue dantur admiffarüs equis. .DeFru&ibus. Cap. XVII.
i locus inter efculenta frudibu
Wp octribuitur,qui funt duorum generum,
veel entm(unt fugaces qui nimirum[ua du srationis breue tempus obtinet,nifi melleatt ifacchare coudiantur.-Cutufmodt funt prü7114, Cerafayinora, cucumeres ppepones. Alij funt diuturni;quales autumnales,qui in toe tim fere annum(eruari po[Junt integri, fi. te vlla coditura. Omnibus fructibus mollem €» ferofain fubsiantiam habentibus commu me 63b, ferofos C tenues fuceos gignere in corpore qui. a[feruati magnis fepe morbi dant initi, nifi priis per vrinas, aut aluum VACHEIdum ER

; SANORYM. 273 n"wacuentur: frudus fugaces fere expeti folez, "b. ad feruoreim bilis, C" fanguinis edomandum,
^ aluum(ubducendam;partes internas bume andas, in quorum v(a ea cautio e[fe debet, "yt primis menfis affumantur. DeOuis. Car». XVIIT. CEN oto dua funt partes alibiles, albumem e vitellus albumen faccum cafum gignit glutinofum C calculo gignendo oppor unum. Vitellus temperatus efl; boni fucci, minime exeremento us, fi mediocriter co quatur: ex eo paratur oleum vlde anodys uum. Tremula expeti debent; dura vitari: s eiiamfi vulgus illis in aceto induratis vtatur -ad dyfenteriam: meliora funt füffocata, vel inaqua bulliente cotla,exempta tesla,deinde fucco aceto fa con[per[a. DeCame. Cap. XIX. B animalibus greffilibus c volatili bus petendum e$ alimentum quod y fit boni fucci c facilis codionis quale non s antim à[pecie animalis deligetur, fidab w atate, fexu,corporis habitu, pabulo:ab ataqp— tequod tenella animalia, que non multi ni Mj

274. D:aETA diftat ab ertu,vietis funt meliora, nam agui caro veruecina praeferenda eft, vitulinabubula: fic pipio columbum anteit, capreolus capram,binnulus cerutum.In pifcibus diflar efl vatio:Senioris enim caro preferenda.Caffrata animalia, funt pinguiorayc meliori fucci, quia feminis c pinguedinis commuauis eft materia, quod decedit vni, alteri acce dit: vt capi gallis boues tauris praferendi funt. Mafcula quoq, animalia tetrü babent dorem ex feruore libidiuis contrattum,illorum(anguis.c» bepar libidine aduruntur, fiuntá, flrigofa, portione fanguinis alimentari in femenabeunte. Pabuli genus, faltbriorem quog, vel infalubriorem carne vatdit,nam boues, quia berbam gradiorem depafcunt vere cv ineunte estate funt melitres quam byeme: capre, germinantibusat-| boribus funt euelioris fucci: fic deveruecibus Audicandum,quibus citm berba ficca fit vtilioraslate fumma: maioretn babet gratia quam uotis alio tempore:caterim detor-.| tinto iure quod ex carnib.affis torculari tx« primitur, c confummatis qua à carnibu elixi

SANORVYXM-. a7 elixis ad putrilagmem,cr per dinteum coladá educuntir necnon de diflillatis.opportiqns citin de diat earorum.
DePifcibus. Car.XX. Mnes pifces per fe humidum€ frigidum alimetum prebent,pituitaim multain gignunt, facile corrumpuntur it à ventriculo, fitim pariut c interdum veney matan qualitatem acquirit. Recens eniin. elixi, fi inter duos difcos finantur, venenati euadant ,vt affirmant quide venenis difputATULT: non omnit tamen par esl vato na Alij alijs fant falubriores,de quo vt certi iudicium ferre pofés multa adhibere oportet dn confilsum: confiderandus imprimis locus, in quo degunt, deinde fubflantta: praterea edor C fapor confideranda funt, non negle| Gapreparatione,. Confiderandus inquam, m lecusvtdegant nein aqua marina.: fluuiali, lacuft bvel flagnante. Q1 Quanto enn puior fuerit aqua inis limofa& curfu concita« 4— tore feretur,eo pifces eriit falubriores, binc: U aqua fluuiatilis innutriendu pifcib. flagnan p demulto melior. Aquamarinatres prf uim
us
yy

276 DIAETA differentias continet. Que enin logis à lit. zorevemota eftvt medium imare;pelagiospi fées profert;vt fcombros mugiles, C capitones,dracones: littoralis, qua terraproxima €flatq, faxis multis obruta,(axatiles babet pifces, mter littorales, melioves quod magi exerceantur C meliore alimento vtantu Subflantievatio multiplex:queda enim du. 74,quadam 1nollis, quadam inediocris, item friabilis vellenta, quedam pinguis, quadam lenta:ficci friabiles pifces longe melioras, quam molles, e elutinofi: Dura caro vt ofireorum,mitülorum;eraffum gignit fuciii, € egré coquitur quanquam eorttn decoGum fubducedi aluum vim bábeat.De odive C(apore boc habeto, eos pifces falubrioves iudicari qui gratum faporem c odorem babent: qui vero tetrit, c virus olent fugien di funt: uod ad preparationcm attinet. fati frixi, ficcius& falubrius; élixi, bumidius alimentumprabent:qui condiuntur[t« le, fi duram babent carnem vt fülmones faliti,Iehtyocola,egrà coquuntar, fuccosq, cru «os gignunt. Lege Rondeletium de pifcibus qui

SaNORVM, 277
"s aqui poft Ariflotelem c» Appianum jbacde
t feripfit accuratifime. .De Quanritate alimenti. Ca?. XXI. 7T Nalimentorum vfu confiderauda ef imE primis fabflitia fiutneboni[ucci,& fa-eilis codlionisdeinde qualitas fintne tempe rata,velintemperata:Tertió quatitas,[cilia cet,yt parce cv tenuiter viuatur:quo pertis net quotitas, vt quoties in die fit edendii.Po flremó fpeckari débet ordo, vt an liquida folidis fint premitteda:De fubflantia& qualitaté batlenus,de quatitate c ordine ve«
"w— flat vt pauci tranfigamus. Intzperantia eft
nutrix medicorum:Plures enim occidit qula quam gladius. Plato yntemperanté ciuitate boc figno conijciebat,quàd aleveztnultos ime dicos: Maiores noflri, inquit Galenus paucio vibus morbis laborabat, quia frugaliis viue bát.Mulieres& eunuchi, Hippocratis tem poribus podagran? laborabat; hodie propter ingluuie frequéter bis morbis vexatur. Scitum eft illud Socratis, effe oportet vt viuds, viuere ua vt eda. Sanitatis tuendaduo funt M 7

278 DriagTA prima precepta: nunqua(atiart C» inpigrü effe ad labavem: inedia ex accidenti vacuat C leuiovibus morbis àvepletione fuccurrit, quia calornà occupatus in conficiendo noAto alimento operati couertit ad coclioneu, cruditate& fuperfluitates expellendas.Vevin vt efl in prouerbio psdiv&yoo ne quid tii suis: grauius eff enim peccatum inanitionir, quamrvepletionis: magis in defeda delinqui 4ur, quam in exceffu, quia facilius efl caufis replentibus fubuenire, quam exbauffülumidi primigeniii, C exutlas partes folida alimetoreficere. Deni, morbi ab inanitit« ne funt longiores C» periculoffores quàm vepletione: ceteri quoties in diefit cumedendum, nà potefl abfolute definiri, quiavt pituitofi facile iuediz ferunt,ita femeltattian debent comedere, biliofi vt inadia qu.| uiter ladiitur, ita debent parum cr feptue- tuederestentare prandere, cenare, fed patet. Quefitum efl an veteres Graci c» Romani, quoiidie femelduntaxat comederiut, quia qnirabatur Plato Siculos bis in die faturas fieri. Refpódeo Romanis in more fuzffeleui3 1e

SANORYBM, 279 ter prandere,liberalius canare,ientaculü et aerendam ejfe antiqua Latinorui nomina, E temere, fed ad ves ipfas figni'ficandari itt; ma. Hippoirates fecundo de ratione vi" Éusin acutis explicans quantum poffit cüfuetudo, Jf prsdeati inquit,qui cofueuit tait» timi cenare, fentiet fe grauari, qubd fi cone fueucrit ter in die cibum fumere, ifla confuetudo nibil affevet illi moleffia."Galenus
^ quinto de Sanitate tuenda vult in pre[cri"! benda mediocritate habendam cfe vatio-. Angatatisquia fenes quotidie ter pueri qttater cibandi funt. DeOtrdine. Car. XXII. E Ordine fic flatuit Galenus fecttido de facultatibus alametorti,capite decimo:prepoflere fumüt alimeta qui éim«ala Juaialos non praemittit, bumida fiecis, Jubricantia aftrringentibus: qua facile defeendunt,js qua tarde permeant:ctii fentenie(ufcribens Aetius: bumida,tmquit;lubri«aC qua facile aluo fecedirquaq, fac ilioris funt coclienis alimeta, primi mifis affumenda funt,vt enim faciliàs coquuntutita

:28o DiakTA. citàs defcendunt,alijsá, viam paraut:qua]i poftremis menfis(umerentum, alia corripe. i vent, C ante codlionis legitimii tempus ft« i cedevent. Ad ordinem pertinet altera ques flio buic valde affinis: An incipiendum fità potu ,ita videtur, fi modo liquida fintpremittenda. Accedit quàd priis bumida fulflantia difipatur quam ficca, Atqui potu bumida,cibo ficca fabflantia veparatur.1tü coclio fiinilis efl elixationi atqui in ollam ' primum aqua,deinde caro immittitur, enge in ventriculum potulenta, aute efculenta intjcienda(unt: Inde illud fibole Salernita84:4 potibus incipe cenam:quod Vilanotanu de potulentis, vt iufculis interpretatur: Ea confuetudo intaluerat, inquit Plinium, vt potus cibos praiet: quamquidem cifuetudinem, po[leriores medici anultiscatifs vepudiarunt Quia vinumprimó fumptum grauiter nertos offendit, c artbritiden generat, fecundo quód ita fludtuet cibuin ventriculo, nibil autem tam interturbat coctionem quam flacluatio. Hinc Galeni libro feptimo methodi, exiflimat priis edt dum

"SANORV M::281 !«dum quam bibendum, ego viciffim bibend * e» edendum puto, vt fiat cibi C» potus ex-quifita permiflio: neque placet A fclepiadis ^ fententia, qui exiftumabat primum cyathü ibendum efe ad meceffitatem, fecundum ' ad voluptatem, tertium ad ebrietate, quartum ad in(ania, Potus enim definitur ab ef!fedislliquor qui edat fitim,alinta permiIW fret, ey permita diffribuit:batflus Germa71 picus facit vt flu&uet cibus, preflat parum UL e fepe bibere. .De Somno& Vigilia. (Cap. XXI. 1 Adenus de aére, cm alimentis, cetera HT nonnatturalium fama capita, quorum mediocritate(anitas con trttatur, inflat vt ab foluamus, à fomno C vigilia du&lo initio:vigiljs fomnum[uccedere oportet, qui diffipatos[ptritss reparet e vi res reficiat: Nobis enim vigilantibus animales facultates,vt fen us,motus dif trv fus; vio | gent: tum inagna fit difipatio animalium 4^ fpiritum. At nobis dormtentilus funcliop mesnaturales melius fiuut: calore in vifcera

DaiarTA
vecurrente,quibus quidem vt puta alimenti triplici cothone,[piritutt C viriumiadus vefarcitur, in vtrog, tenere oportet modu, "quiavigilie immodica corpus deficcant d attemust, foumus longior bumetlat tandis, vefrigerat mec non caput opplet vaporibus, vnde catbarri, C frigidi morbi ,vt apoplexta,letbargus, paralyfis,obliuio,dormienta quippe nibil aut minimi excernit. Nati omnes fluxiones fiflit fommus excepto fudo. ve. Arttentis omnes fer? morbi: Mediocrit exultis circiflantgs imitanda eff: Senibis «entis et pueris longior[oumnus couenit, fenibue, ve ficcitas emendet ur,coclio iugetur d» viresvoborentu: pueris vt fuor iumodion fifiatur: Magna enim fit difipatio per cutt laxa c molle,a calore bumido;retetrix imbecilla,excretrix vobufla: Biliofis quoq,tue tura peruigilibus, concedendus efl fommt longior, vt bumecteutur c bilis acrimonia temperetur.Pituitofis vero fomnolentibusori dominatu, imperanda vigilia ne longior(omis augeat frigida c bumidamit Iemperiem, eam, in snorbidam conuertat: gratili

SANORYM,. 283
! gracilibus d extenuatis longior fomnus ca" eedendus efl quia pinguefacit. partim quód *- adutet coclionem, partim quód impediat ! difflationem. Obefis prefcvibenda vigilia, ! quia deficcant c attenuant. Porró noctu dormiendum cr interdiu vigilandum. ' Luxeftraurusarar, nox eft requieÍcicarator,(boui. ni Liberar emerito feruida colla Lux quippe propter Jimilitudinem[piritum '(eealore foras trahitnon aliter quam igut maior minore:Tenebva vero, filentit,et qua diuraas vigilias fequitur laffitndo, faadent | petias nodu quam interdiu dorini endum. Cur byeme| fomni logtores? quia noctes longises(P aér frigidior: Cur in locis obfcuris citius& longius dormitur quàm in claris? quia in js eft quod fenfus mouet,in ilis mini ji sméSünus vero eft animaliii funclionit, prafgrtim fenfuit ceffatio. Quaret aliquis aumquámne licet anterdiu dovimive? In genere enim boc pracipitur[fomnum fuge meridiauum. Refpendir smeridianum fomnum valdé feu:bus c infantibus conuenire, cateris
n
f i

A :284.'"DrasTa -iacere, nift forte confuetis, quandoquidem con(ueta quamuis deteriora, in[uetis minis enolefta effe folent. Sed cr fomnus mevidianus fugiendus eff? primo quia tempus fomni breuius efl quam vt pevfecla codiioni poffit ffficere, proinde cibi enanent incotli:Se. -eundà quia ditrnus fomnusimpedit nour-mum:Tertió quiafit inotus violentus cz uature contrarius.Nam vt dixunus lux diurm calorem c[pwitum foras trabit, vtrumg, fomnus in interioraretrabitLicere vero fe. nibus flatim à cibo dormire ,docet Galeni Homeri teflimonio,g de Neflore ita fcribit, Vtlauit fumpfitd; cibá, dat membra| foport.; Namdq;heciufta feni. De Motu& Quiete. Cap. XXIV.
R: que explicat modos-exercendi AM:Gyunaflica nuncupatur. in qua prefertim tuenda valetudinisvatios nem veteres Gymnafte collocabant, vt firi«
bit Galenus libro ad Tbrafibulum: vbi defi-'ftltitr exercitatio, vehemens corporis motus, qut

enim articulorii motu auctus, calor per ve' qnaiorem velociorein c crebtioremfieri ves fpirationem: neceffe eft: Eos qui fola deam| porem,minuiturá, memoria fi non exerceas
7 melius.coquit c nutrit, Senfusomnes vegetiores veddit; alacriores fpiritus, denig,. omnes tam aima quàimatura funciones:
/ quelius obeuntur.. In quo-vt tenere poftis modum; confideranda eft, imprimis tempo" vip opportunitas; namintempeflina exerdi- "^ fatio-plurimum. nocet(anitati, quia cria.
ÁÀ dum alimentum: trabitur inbabitum cory porisft flatimà cibe:exerceatur.VndemorJW breutanei pruritus, fcabies; Exercendum
i^ itague corpus ante cibum» depofitis priiis:
: SANORVM: 285: ' quem anbelitus mutatio confequatur. Et-nas C arterias cordi communicatuy, vnde * bulationecontenti funt, Galenus[cribit in - libto de Eucbymia in otio viuere, mediocris« exercitationis bac funt comioda, vt ferz. ' sun quiete rbigine contrabit,animus tor- tuv, fic totum corpus otio refrigefcit ,pituis. * tammultam c excrementa. cengerit qua !l! oqnia ille idem exercitio auctus diffipat,.

286 DiaAETA: alui c vefica excrementis, habenda quoq; ejt ratio temperamenti in definienda meüiocritate: Nam vt eff fexro epidemion;alidi naturis quies.aqua potus balnei. Pre terea non parum rcfert quo qui(a, vtatur exercit genere, quia quadam efl exercitas tio totius corporis, qua generali dicitur,vtInfus pile p alinaria, faltatio:eltera particus laris, qua duntaxat pars ynaroboratur vt. inceffa tibie, brachia pugilatu, ventriculu equitatione, pulinones vociferatione: Ex« fiffiata enim fuligine repuraantur.Hincfitfapenumerb,vt cantores,(i concionatores. profefores, intermiffa ifLz-confuetudine,. petis babeant. Cauendam tamen ne flatim: apaftu magna vocis& laterum contentio neloquamur, quia a coclionis officinis, vetta: triculo& iecore, affargit multus vapor ad füperiores ventres, thorace C caput,à quis bus fepe ferina deflillatio excitatur: quaillos omnes ad interitum praecipitat, Sedquis erit tahdem exercitationis modus, quou[g,. corpus exercendii eft? refbondet Hippoc. fte euhido-de diata: defiflendum cim la[[ari;fuadate,

S&wNORVM. 287
"ly dare;att dolere corpusinceperit;idem[cris ti dn Galenus fecundo.de fauitate tuenda.
! DeFridione Corporis.—.
Cas. XXVI.
r D exercitationem pertinet: fridiio,
2 MNA in bis qui propcer imbecillitaiz lt exerceri non poffunt, frictio fupplet vicem. Wy exercitationis. Veteres eymnafla iubebant | fficari corpus antequam. exerceretur» vi t blande calore ex friclione quefito., partes: | folidevemollrentur, via laxiores veddereupur, Cr exeremeuta-attenuarentur. Quod. » genus friciioni preparatorium appellalát. | Alterum genus»inSeagmetomó, fite Tectea| torium nicupabant, quod excipiebat exercitationem: corpus bumeclabant oleo, v£ | partes folida exercitio. deficcata, vemolli«. « Téntur, forasQ, excrementa fi qua veffa4 Tent facilitis excluderentur. Sunt ait apud . Hippocratem. frictionum quatuor geuera, y pro varjs eorum effectis. diflindia, dura, 1350 llis, multa, mediocris: dura friclio corpus idurat, mollisremollit, ssedieris, medios erem babitum inter durum c mollém effia

288? DiarT Av citmulta, extenuat c gracilitatem affant;: A mediocri carnis inerementutn: quod efz.|; ficitur fanguine attracto BA l e vegeta facultate.
DePertuibationibus..
Cap. XXVI.
Stoicis boc primim requiriturin fu
piente vt emdis, vctus d liberá: per"turbatione, Peripatetici verb pro ématds. guisgiomldeum repontnt, quia bomo cuim fit, bumani à fenibil alienum putare debet:na-.| tura fel animalibus ingentiit quo ad iam.| incitantur: armauit quedam vnguibis,alia:| coraibus, alia dentibus, vt bis edis c ina. frumenti i iniurias depellant: irafabilen: animaimnin corde, concupifcibilem.in iecore pofuit:appetitum denique brutum,cenfia.: lem; omnium perturbationumfontem ,ntabis adiunxit,vnde quifque intelligat impof fibilem e[fe mitem: im vero non tantiim. funt ineuitabiles perturbationes, fed vtiles: d feruandam:(amtatem. Pittitofos enit. ad iram prouocave confert, vt iracidia atéus.calor, uatura, c anime fundiones
melius
i

SANORVHM. 289:
"meli obeat,nec dubium est moderato gau| dio.corpus- C» animum melius habere, Aria
T Vita quarundam perturbation,.
, Vtverecundie, laudabilem e[fe mediocritavelmali prefentis vel faturi:ex opinione bo
ex opinione futuri boni, pes,amor;cr iraex
, opinione mali prefentismuror; triffitia, mi. ftricordia: ex opinione füturi mali; timor, pudor, defperatio; queomnes funt vehemen: "tes, Cr violenti motus anime-irrationalie,. quibus tamenatió poffit: modum flatuere:* data enim nobis est; vt velut feffor.effrenem: equum, aut: gubernator:ventis c procellis: agitatam nauem, fic illa appetitu ferocien-Tem comprimat; Gzintra fines mediovrita-Ail
mimi& corporis tranquillitas, qua est bus. "mana yita fumma felicitas; eritaute tran-""recuperabilium felicifimá effe obliuionz,,
tem C virtutibus moralibus affine:nafcun-tur autemperturbationes:ex opinione boni,.
tis contineat.ln uscesomutágagitur confifltt ni prefentis; létitia; inuidia; maleuelentia: quillus animus; fi-tibiper[uaferisverum ir"Deo: ipfos son habereius in preterita, pras CONS

290- D:AaETA
zerquam obliuioni."Agatho apud trie" £elem. De Excretis& retentis, ac primüm - devenere. CaAP.XXVIL—[ Lexcernendavetineanttm fient morbos|i que cana. Propterea tuenda boueyaletudinis boc e$t primum praceptit, vt cor» gus excrementis grauatit exoneretur: fuit. à autem excrementa quedam benigna,quafo 1) la quantitate funt excrementa, vt femen| & fanguis menffruus, alia plan? inutilis,|i qua na tantim quantitate, fed etiam quas litate funt excrementa, quorum alia funt. genevalia, vt triplicis coclionis totidemtx-|! erementa.: alui proluuies, lotium,& fudor: alia particularia,vt mucus cerebri. De fue gulis dicturus fuo ordine, quantum nece 68 ad(anitatem conferuandam, exordiarà feminis excretione, in qua tenere oportet.|: anodum, quia retentum feme putret; ve neni vim acquirit, qua catifa iutenes vidua fepe fuffocantur ab'vtero. Quo, inquit.Galenus, quid perfectius est,cium integramnas|u AUT(eruat, eo fit deterius cm abilladts. gener,

SANORVM. 29f
ll. generat, quia mutatio ounis fit à contrario
in contrarium, ab optimo in peffumum. Ims y moderata autem illius profufto plis nocet. ll vite, quam fi e-plus(anguinis centies efflu» xiffet,binc omnia animalia falacia funt via ta breuioris. Ea caufa paffexes vix vnquam i; dues annos excedunt;& mares quia femela » lis funt falaciores, citius moriuntur. Olim p gymnafte uos Athletasvenerem exercuiffe y conjciebant,ft ad cur(um, faltum,pugilatit, i» folito fegnioves fe prabevent: ergo quifquis in fua fanitati bene con[ultum cupit, venereus «i non exerceat, nifi vt fatisfaciat natura, boc eff ad neceffitatem,non ad voluptatem. Se(| men enim cum fit benignum excremeniuun, duntaxat cum quantitate incipit e[fe mole oi flum excernendum est, hac cautione C pru. dentia excretit,cor exbilarat,refpirationens liberiorem reddit ,melancholiam fedat,& », triffitiam,iracundia mitigat,peruigili cons :€iliat fomnum. Non esl pretereudum in de4, finienda mediocritate babendam e[fevatio4 tiem temperameti, quia melancboliet d bz à liofi venere magis leduntur, quá fanguine
um

292: DIiAETA
d» pituitofi: nam morbi à pituita venu; snedétur,vteft 6. Epidem. quia motu authu; calór.pituitam fundit: Obferuandam quo-. que atatemamemineris mam: qui funt ines zate flóventi, minus laduntur; quam fenes, exutli, frigidi, ficci: imnodice autem vent vis lac incommoda snemorantur; virium d? fpirituum exolutio; obliuio;vifus bebes; fa fororis; neruorum c articulórummorbiyt: tremor, paralyfis;arthiritidis omne genuspo: dágras chiragra; gonagra; 1[cbiac: praterea: - gonorrbea ,midlus[anguinis C vrine ffillicidium, vt anittam luem veneream,c illu. pracur(oves;cariem pudéndi, virulentamgo
errrlisam; C bubonem venereum..
De: Menfiruo fluore..
CAP; XXIX.
b AT Enffiua purgatio non tamumvttvut, fed etiamtotum:corpus C fam guinis ma[[am vepurgat; neque tantum co-piam fanguinis sninuit, fed etiam impurita-. zem. Crudiorenim C faculéntior fanguis nis portio per yterum à natura: excluditur, quevetenta magnos(ape morbos adfert, qu
fangut:

"SSANORVYM:.(293
tn ffanguisvetentus putret, quibus imminenti* ibus,vt prouideatur imperzda funt qua inen ? fes mouent, primum leuiora;vt decoctum ci '! gamoimi;vel fyrupus capilli veneris, cum deI! coftoradicum aperientium;velbydromelin "5 quo byffopi pugillusvnus bullierit,vel pilu. ! Jede biera,cüm inflat tempus ordinaria f'tt t cxionis vt naturam babeamusadiutvicenm: 9"-auibus feuffra tentatis imperanda funt pa"Ih zfentiora, in methodo medendi opportunius T«explicanda. Quia vebementiora agris po7^ ilis quam[anis conueniunt. ^!.Demedicamentis;an conueniant A nia fanis. Cap. XXX. :[-| Actenus de vtroque excremento vtin. li, femine é menfiruo: deinutilididurus banc primiim queflionem explicabo, us fi in tuendavaletudinelocum aliquem baqi beant medicamenta. Quaflioni occafionem ui dedit Hippocrates, qui 2. aphor feribit, eos, im«qui fano funt.corpore agr? ferre medicam - ta dequo fic flatui poteslmedicamta quap dam e[fe iyi, que Galenus plurimi com 4:mendat, cuiufinodi funt que fuccos eraffos
í AN 3

394 DriaRTA N
zenuant;vi fcidos detergunt, d que mouent vrinasqualia multa commemorat 4,deSaaiitate tuenda, vel oxymel, diacalamintes, diatriumpipereii, c alia quamplurima, zoborandum ventriculum c difcutiendo fitis accommodata, neq, ijs tanti locusetl 3n feruanda fanitate, fed etiam medicamizis blandis, que vulgo sminoratitta appellanzur, cuitifmodi funt eccoprotica, qua fact deturbant: in eo genere funt caffia; catholieun, manna,[yrupts rofarum pallidarum, Dbiera picra pillule ante cibit,cl fleresblandli, quibus, contéta prima regione,excremen £A YACUABtUT, opu: Yebementiora,vi féammoniata, minime imperanda funt js qui integra funt valezudinede quibus apho sifinus Hippocratis intelligendus est:fortafe fis ds quibu grauis aliquis morbus imtniaet, non omnino repudianda ad pracantitpem:nam vt esl docliffime fcriptum à Galeno, que remedia prefentibus morbis, eadem amminentibus conuenient. Eadem funt the vapeutica, c» prophylaclica, dummodo àptvito artifice prafiribantur.
DeVo

SANORVM. 395
T. DeVomitu. Ca». XXXI. t CY Cribunt Diodorus Siculus C HerodoS tus, Aegyptios&" Chaldaos ter quolibet | snenfe vomere con(ueuiffe pro con[eruanda. , fanitate, aut clyfteribus aluum proluere: à à quaquidem con[uetudine non vecedit Hipà pocrates:mam lib.de Infomnis, fcribit faluur breeffe vomere bis in men(e. C 3.de Dieta, iy Humidiores, inquit, debent vomere ter, fic; lores, bis. Hanc tamen confuetudinem imy probat Galenus ad 2.Apborif. quia vomitus ; efl motus violetus:(ubuertitur& refupina; durvenmriculm c fumisveplet caput.Proim 4» deinquit Auieena, vomitt js nocet, a. pro| ba vtuntur vidiusvatione, lis folis prodest, quibus male coquuntur cibi, C in ventricuy do corrumpuntur. Accedat qp tam multeve, quiruntur conditiones ad vomendi con(uezudinem,vt non mirer ànobis neglecta. Stomacbicisenimnecet, C capitis dolori obuc, ijs valde gracilibus,alatis, e qui funt anguflo depreffod, thorace. Soli qui funt am. plo thorace, C firmo capite apti funt ad vomendut: fi nibil impediat, uaufeanti i: N€

'396'D:A4ET'A - ventriculo,& cruditatibusangültis grauato, prefivibatur leue vomitorium; vt aqua tes gidacum oleo. Omnia enimtepida; C otinia pinguia ventriculum fubuertunt. De ijsquz vrinas& fudores mo'uent. Cap. XXXII. "T Ow tfferuimus paucis de excrementi pri I) ima coclionis qua vomitu, aut deic-éHone excluduntur: fecunde c tertia co-&ionis excrementa nifi libere fluant, diureiticis c bydroticit vacuetur: diuretica quas cdam funt calida,que fanguinem attenuan«do c liquando,quin eti.un ferü à tota ma[fa fecernendo, eficiunt;vt venes id totum e« venulgendo vrine magnam copiam invef«cam effundant: eiufmodi funt quitnqueva« «dicesaperientes ,'Afparagi, feniculi, dau, petrofelini& api quibus non est vtendum fanis,niff ad precautionem imminentis mor bi, quia frequenti-vfu iecur C fanguinem vefoluunt.Alia(unt diuretica frigidasstradix graminisyquatuer femina frigida maioTVA V Cucttineri citrüllu, cucuvbite cv meloUTI: quibus tinere fanitatia incommoda B

SANORVM, 297
vti poffumus. Dicuntur autem ditretica, «ton quód fanguinem fundant: hoc enim esl proprium caloris, fed quod fanguinem ferofum e infipidum veddant ,qualem ob na tura familiaritatem renes attrabunt. De . fudore controuertitur, an fit natura excrementum nam Diocles qui iunior Hippo ^ vates ab Arbenienfibus Vocabatur negabat effe fecundàmmaturam, quia nemo perfe"d fanus fudat: nam perfect? fani nonplis | Appetunt, quàm coquere poffint. 3ntegra cottio nibil autaninimum relinquit:extvea " menti. Sanos tamen fudere;quinetiam vtiiter exercitio fudorem prouocare.ad fanitatem con[eruandam, experiztia quotidian4 teflatum babemus. Praterea fudoris c " wrinecommtunem effesnateriam in Pbyfio" dogia demon[lvatum est. Quod fi vt Diocles " cexiflimabat,(ador fieret ex veliquistertie coctionis,non ob id fani contra naturam fudarent: quia mpoffibile e$t quin calor, feW.— parando beterogenea ,vuaquaque coctione ^ quadam vélinquat excrementa. Cutis efl ". qpiniuune receptaculum prefertim exero 7 en N 3j

»*
298 Diag TA SANORVM.
sentorum tertie codlionis, quam de indue fria natura peruiam effecit ,vt faderi, ce difflationi liber effet exitus. Proinde[anis bydrotica non inutiliter prefcribi poffant. Jis qui funt ficca cv dira cute, den fo corpevis babitu, tepidum aque dulcis balneum amnperatur, vt per cutem laxiorem fudorfas cilius diffluat. Humidioribus veró, laconicum,decocto cine, falfa parille,aut ligm(an &i, catarrbofi felici(ucceffu vtuntur. De balneo boc adijciam, Gracis& Romanitilliu vfum fer? tam fuiffe familiarem, quàm molis manus abluere: exoleuit tamen ifa eonfuetudo, quia corpora veddit mollia c effeminata: liberat quidem corpus ab inttrmis caufis malorum quia tran[pirationem «diuuat,& fuliginis excretionem fed exzernis iniurijs vt aeris tnutationibus illud ebijcit: nibilomints ficci, graciles, melancbolici,balneo vti debent,ea tamen cautitaie, neimpuro ,aut pletborico corpore bal-aum ingrediantur, fed blande vepurgatos zie calor externus[aburram ad cutem trae hat, Cr cutancos morbos inducat. Ea etiam legt,

r! PATHOLOGIA. 299 lege,vt fi pars quedam interna vel externa imbecillitate laboret;ne vndique ad partes Ajficiam balneo liquati bumores confluat, CAHEAtHY. Osee:
;MEDICINJ "PARS. TERTIA,
QVAE PATHOLO-GIA DICITVR, S»
w Sellione prima tractabitur de Dif| NE ferentgjs e caufis morborum.: Inftituti ratio, quid morbus, Ca». I.
Ora medicina trium ve"Hm explicatione concludittr naturalium, non natuTalium, c qua funt contra : naturam: veru maturalitum y füentiam, deinde non natüralum iam abN é

3oo PaATHOLOGIA. foluimus. Reliquum est, vt earum que fant contra naturam primiim theoriam, deinde raxim explicemus: Res contra nata funt gnorbus, caufa morbi, c fymptomata: quavà fcientia patholegia,quafi«iv eartheo. via affediuum contra maturam faientianun eupatur; praceptortum-yfus 9eoumrsonvà, avs depellendi quacung, natura incommodant, Pathologie fab(unt aynoheyers C? vens, illa cat fas morborit exponit, bec frgua, tam diagnoflica,quam prognoflica.Diagnoffici graefens morbi flatus dignofcitur.Prognoflieis euentus morbi preuidetuv;sítne conualidurus eger-an moriturus Ve autemnorbi funt generales aut particulares: Generales, vt prima genera morborum: Particulares, vt morbi fingülarü partiti proprü,opbthalignia oculi; bepatitis bepatis;peripueumona pulmonis:ita:aufa cr figna. Particulares caufa morbospartium efficiunt, eofdem iti»
dicant particularia fignasquoru dottrinan
veferemusin tberapeuticem;quiasvidentur snibi fingulorum morborum vemedijs conaungende caufa C figna, vt ex eodem fonte
eia
li

PATHOLOGIA. 301
"emnia promat therapeutes. Ergo bie genevalium duntaxat morborum, generales caufes& figna meditamur ,4 definitione morbi datto initio: definitur autem à Galeno:
Affectus prater naturam, attionem prim le
dens: quia contrariorum-cóntraria efl v4«
tio. Sanitas est affectus fecundim natura,
Adiones primim perficiens.'Anterefl 14* suenquodvt fanus quifpiam dicatur reqtiia
ritur actionum omnium integritas.Valetu- dinarius vero dicitur-yniu duntaxat partis
? adione lefa. Affectus nomen'generahiis bic "^ yvfurpatur prout difpofitionem fimul c ba^o bitum includit. Sunt enim morbi quidam fiheticisalij vero bedlici: illi, ad feparalilia accidentia pertinct;bi ad in[eparabilia. Galenonorefert, fi preter,an contranaturam dixeris. Auerrois tamen docet ignem natuvaliter moueri furfum, violentia deorum, in orbem prater naturam: caufamorbiaionem quoq, laditnen proxime cr imme9 diate fed interiectu morbi.Cur dicitur proxime actionem lederejuon facultatem, cin ! 4ieàa facultate phétusiqua vt quies tol [; N 7

302 PATHOLOGIA.
lit motum,non facultate mouendiitamor.[. bus eripit aionem,manete facultate. Ob-|i flruéione tollitur vfus infrumentillefafa.| v cultate. Argentarius obicit vulneratapar.|ui "tis ACHiones integras manere ,quianttritur, nutritione vulnus repletur: re(pondendum, ij fanguinis attrachionem,retentionem,G af. j fimilationem, fieri à parte fana, qua fulei T attt vicina esl egre, 7 Differentiz morbi fimilaris.. il Ca». II.[7 Y J Y fanitas confiflit in partiti fimile.| y vium bona temperie,diffimilatriti i l fa magnitudine, numero. fitu, c conforma f tione;conformatio in figura, meatu, lenitas|j £e C a[peritate: preterea in ambariüynione y ""continttitate,tin enim frmilarispars ft». d n4 eft, probe fuam actionem edit, ciü tem.|j, periem natura fue conuenictem(eruat. ls.|y frumentum fito vía e officio defungitur,| y cim iuflam obtinet magnitudine, pates oq nec plures, nec pauciores babet quàm dectt,| y easd, ben?[tas y coberentes:deniq, quan-.| y ' do commedzratum est. Ita morbus fimilati|
f'

^s i
PATHOLOGIA. 303
í—Ofiuintemperiesdicitur, quando pats frmila' risnatiuz(uam temperiem perdidit: inftrumentatius quando inffrumentum maius eff, velminusquam coueniat. Partes babet iu* floplures aut pauciores, easá, male fitasaut cüformatas: propterea fimilaris morbus definitur, Intemperies prater naturam, clioV mempartis femilaris primb per fe ladens.Ov, ganicus qui inffrumeti v[um peruertut:mor 7 biffmilares tot(unt quotintemperies:toti. demveróintemperies,quot temperamenta"I rum prima genera: quatuor fimplices,cali^ da,frigidabumida, C ficca:totidem compo fite;calida bumida, calida ficca, frigida bu ^ mida, frigida ficca: intemperies calida diei9. zur, quandoin toto, vel in parte,v(que adeo 7| efl auctus calor,vt actionem ladat: atque /- ita decáteris fentiendum est. Preterea intemperies tam fimplex quam coniundla, (*- velefi nuda, immaterialis;vt pblogofís et congelatio: vel ii materia,[anguine;pituitayaut alterutra bile: itemaqualis,velinequalis: equalis vt febris be&ica, q est ficca ántemperies totius corporiinequali vt fec

304 PATHOLOGIA.
bris lipyrta C epiala, fub illa runtur itte. à viora,rigent exteriora, quod accidit inflam.| mato aliquo vifcere: fub epiala verà vna pars frigore obrigefcit,alteva afluante. Ferielius prater intemperiem, fimilaris sorti nouas dijferztias excogitauitimmoderationem materia, c inorbos forma: inateriam appellat insimoderatam,quado iuffo mollior
efl.aut duri or:laxior,aut affriclior:tenuior, «ut craffiorrarior,aut deufior:quas quidem iaterie qualitatesnon morbos, fed morbonim ejfettus Galenus appellaret zintempe-'| viem enim bumidam fequuntur mollitieset.| laxitat materie:ficcam,durities et af'ri tic, Veritm de morbis materie c forma quid.| fentiam copiose explicaui commentarioad librum fecundum Fernelij de abditis caufis,— Morborum organicorum diffe. renti.'Cap.TIT. Orbus in numero dicitur quani ! V| aliquid redundat, aut deficit, quod. fit neceffarium ad obeundam funciongpar|i tir organica ,vt puta ft manus quatuor, atit fex digitis conflaret, mal? apprehendere f| quit|

PaTHOlOGIA. 305
" equis vnicum baberet tefliculum, aut plures i)-duobus,effet ineptus ad prolem: fcvibit Fev"melius fibi notam in hacciuitate familiam, " eui gentilitium-est. babere tres tefles. Nous i»- ego qui babet quatuor, fed tam exiles,vt fit w»flerilis, quia materiam feminis non poffunt " coquere. Item queprater naturam contide feuntur, vel adnafcuntur parti ,vt polypus nafo,caruncula in vrina meatu,calli,verru|-ea,condylomata, fuffufio in oculo,funt morbi in numero, qui ad exupevantiaim perti|" ment, fi membrü aliquod ex toto, vel ex pa"«te abfciffum fuerit, eft. morbus in defectu, w^ bucpertinent qua toto genere Junt contra m-maturam,vt calculi c vermes.fi Galeno cre ;- dendum fit,libro de Differentijs morborum: , mam Scaliger commentario ad librum Hips jb pocratis de Infomnijs, contedit calculum ad (o-obfiruionem potiüspertinere. Non modo í fitotumin(Irumentum;vt brachium fuerit | longis, aut breuius quàm conueniat, fed e; diamfiilliusvnaparticulaad obeüdam funginem neceffaria fupra modum aucla vel ,, miminuta fit, erit morbus magnitudinis vt

306 PaATHOLOGIA. enim vnicuiq, verum[peciei, certa magni. tudo definita est à natura, ita vnicutque particule, fupra quam, aut infranefcit con. fiflereveclum. Nicomacho Simyrneo totum corpus v(que adeo intumuerat ,vt fe loco enouere non poffet. Morbus erat aucta magnitudinis in toto. Quód fi mamme, tefes, aut abdomen ade crefcant, vt eorum adio ladatur, erit morbus aude magnitudini in parte, cti penis iuflo longior, aut breuior fuerit, talis ineptus est ad. generationem, aut fi lingua tam magna, aut breui fut. vit, vt loquutio impediatur. Preter numtvum partium Cr iuflam magnitudinemyrequiritur, vt inffrumentum proprium c» ua zuralem fitum obtineat, atqueetiamytpar. £es 6tnes ex quibus conflituitur, benecos bereant. Proinde fi membrum aliquod lu «etur, fiinteflinum aliquod imn inguen, aut £n ferotum deciderit,fi anus aut vterus prociderit, morbus eiLin fitu, fi teffes fint pen. duli, relaxatis ligameti, vel fi eadem caufa lingua promineat forasá, exeratur, tarius quoque erit in fitu. Ad banc morbi fpeciem pertiuet

| PaATHOLOGIA. 307 pertinet coalefcentia labiorum, digitorum, galpebrarum, fedis& pudendi muliebris, fiue ab ortu, fiue ab vlcere fuerit. PRAETER numerum, magnitudinei, e» fitum requiritur& conformatio inftrumenti,qua in quatuor confiflit,ficura,mea1i, fiue cauitate,leuitate& afperitate: faciamus alicui effe naves natura ,ithu vel cafut, depreffas atque vefimatas, morbus erit in figura: caput quod debet effe 2 fafigio de"S preffum,fi fuerit acuminatum,velvotun^s dumyvitium est infigura: callus qui infigui!".— feravticulis eminet, figuram parta peruera i pit: luxationequoq,, aut fractura male cuW Tata»fepe catingit,vt naturali figura meinbri vitietur, item pedes vari,qui introrfutn fletuntur,&vaccij qui extror(um ad morbum, figura referri debent. y S1 meatas vt pori cutis, oureteres, oure(^— ffA, Vena, arteria, nerui nimiim pateant, & vel coalefcant, fi obturentur ab bumovibus multis, cvaffis vifcidis, vel comprimantur 4 (o yicinaparte, bumore vel flatu tumida, vel jk— tontrabaturyvt accidit reficcata partis fub

308| PaTHOLOGIA. flantia morbus erit in meatu cuiufinodi af. fectus fi ventriculo ,att inteflinis adueniat, eoruin, cauitas obflruatur;vel'conjlipetur, snorbus evit in cauitate; vtrumque Auicen14 morbum in via appellat Quando pars -quenatura debet-e[fe leuis exafperatur vt [pera arteria, cuius interior tunica debet effe lauis, fi acri di flillatione afperior reddatur, aut pars que debet effe a]bera;vt ventriculus ,vterus,inteflina, ad meliüs contis mendum, fi lauigentur; quod accidit intefliAmis lienterico fluore vexatis degrauidisque|
-abortistnt, propter vteri leuitatem, morbus erit leuitatis aut ajperitatis. ; Morbi communis differenti qui folutio continui dicitur, 'Cap. HHILNtemperies, partis tantim fimilaris ta Tv ledit, quales funt naturales, qua
feruiunt nutritionizorganicus verà morbus, in[Irumenti duntaxat vum peruertit vt ebftruclio vena, diffributionem fanguinis compreffio nerui, vel arterie;animalis[piriIussaut vitalis cemmeatun. t folutio con"titii

P^THOLOGIA.$309 tiui, vt vlcus, vulnus, fratura, luxatio, c tumores contranaturam stat fimilaris par tis funcliones, quam v faminfirumentorum interturbant, vnde communes morbi nun' eupantur: offe frac mon:tantim malà fit nutritio; fed etiam corporis molés qmale ful-, citur; incidántur nerui vena; arterie, v fui finul cum-actionibus naturalibus amittet. Itaque folutio. continui mon-potest veferri: ad morbum fimilarem, vt Aterrois contendit; fed genus novi à fimilari:"C organico difiintium conftituit; cuiusproprie differen:
M oia famumtur à partibusaffedlis: folutio enim:continui in offe, fra&uradiciturin ner: €^ moconuulfio: inligamento;diuulfio: in cu5? fe,excoriatio: in carneyvulnusvléuseruptio,.
contufio:uptioest carnofe partis;vt mufcta:
u Jünonnunquam venaaut arteria folutio fià mevuluere:vulnus est folutiovotinui in parw tecarnofa, à-caufa externa: vleus à caufa.
s imternasvt bumore; acrimonia fua erodenq tes Auicenna antequam pus fadum fit pro- i prie vulnus dici vult; fail.
ti psrevicus..

310 PaATHOLOGIAAlize differentize morborum,que fu^ muntur ab accidentibus. Cap. Vien R«dicli morbi funt lengi, vel breue: longi.fi vltra diem quadragefimüperdurent: breues, fi ocius finiantur, vt febris diaria, quiquidem fi cum vehementia fug. tempora celeriter percurrat,acuti nomindn— tur. Actorum. terminus decimuquartu. dies. Peracutorii feptimus.Perperacutorum feu acutiffimorttim quartus, faltem die quat to in melius aut in peius terminantur. Qui excedunt diem decimumquavtum ,acutiex qu decidentia nominantur. Onés quidema-.— i cuti morbi funt breues, nü contra, quiadiatia efl breuis,no acuta. Item morbus efbinas gnus aut paruus: magnus vel per fe, veltas— tione partis affecka: nam morbus alibi paruns, est magnus in corde: vel malitia cate, nam dy enteria ab atra bile,est letbalis, aut vebementia(ymptomatum vt doloris, vigi« lia,inquietudinis. Preterea orbusomni eil benignus, vel malignus. Omnes.maligni funt magni,non contra. Ad malignos pertie . e
————

PaATHOLOGIA. 21: 9 mentcontagiofi,venenati, T pefilentes:con *— fagiofi dicuntur, qui malgno alquo efflu$10, quod morbidam exerecvon? vorat Hipa pocrates, cominus aut emiaus obuios affi/( eiuntnon omnes tamé peraqubquiavequi"| mitur patientis aptitudo,. Pefie citis corria | piuntur,quibus corpus eft impurit,quia bua ? morum putredo est preparata ad pe[lem, co 7h minus inficiunt qui velcontatiu contagio"^ misfeminarim communicant:fic lues Indica "s Grelephbantiafis ferpunt: vel fomite;vt fca" bies.Scabiofus enim in linteis in quibus dore ! mierit relinquit fomite, cuius cotatluinfi cietur,qui in j(dem pofl eum decubuerit.Eminus inficiunt, contagionisa, feminarium, vtaurampeflilentem,m alios tranfmittunt pofle correpti, dum im ambientem efflant, Tetro enim. balitu aerem. contaminant, w quequiin[pirat, fimili morbo prehenditur, iy prafertim fi iam adfit corporispreparatio, n Venenati morbi, partim fiunt a veneno ini tus genito:mnam menflrum& femen longioTO mora putrent, putredine veneni vim c | qualitatem acquirunt: nec dubium efl bu

3$: PATHOLOGIA 2H0Y0$ vflione, aut putvefactione, venenata: qualitatem acquirere. Huc pertinent mor-. bi qui avermibus; à grumo fanguinis, auta. caco quodam bumorum.vitio excitantur, Partim ab affumptis venenis fit, partimab.|" adinotii, vt puta.a.anorfibus venenatorum. aniinalium;vt(corpij;(erpentis, canis vabie di.Ab Hipposrate;yvt iam notaui, diuiditur. snorbi in difperfos& communes; bi fubdiuiduntur in endémtos Cr epidémios:endemi: vocantur,aliquibus incolis familiares, aeri aut alimenti vitioyvt Iudeis lépra,Idis lues: venerea;phthifisLufitanis;firuma Hifpanis, broncocelé Alpinis: Epidemij vero appellantur quipafiim in vulgus graffantur: quovum alij(unt peflilentes,alij no. Nam popus.— laris catarrbus, vulgo cocluche, quamnis à. v communi catfa; vt acre cva]fo excitatus ta. men babet aliquid malignum. Cuitscatiefa uon cedit ordinargjs vemediás, non efl ta-sen peftilens& contagio fus. Idem dé plenvitide& dy enteria:populari dixeris bae. bent quiddam cocoetbes, mitius tamenpe-fle. Addi poffunt alie partitiones zmorbori, fampie:

PaTHOLOGIA.^ gg. m fumpta à partibus anti, ab etatibus, ab bua. moribus, vnde morbi quidam dicuntur effi x, tii byberni, verni, autumnales: morbi qui-. i dam pueriles, alij feniles, quidam pitttitoff, in 6lij biliofi, quales Hippocrates in aphorifx; fis defcribit. Alij quog, funt aduentitij,alu qw fiaturales,yt baveditart,alterutrius parenjj tis vitio à prima conformatione contrats. | Nam liberi paternorum malorum vt bonorum funt baredes:Ytem alij fimplices, alij. eompofiti fiimplices vt vlcus fractura: come pofitivt fractura cum vicere, vicus cum intemperie veleum phlegmone, quid multa? Diuifiones quamplurima occurret intev[agendum Hippoc. C Galenii, quas ob ertum bis cin in vnum loctin omnes veuocabis.Non eft equum cam pratevire,qua morbus omnis primarius dicitur, vel per con(en(um. Nam maximi eff v[w, in exercenda medicina, de ,, dita initio Therapeutic. zi Decaufis morborum.
E€ar. VI. "Y. TAenu primas c generales differen. -Lties morborum expofuimw. fequitur
* o
n 4

jig— PATHOXIOGIA. vt earundem cau fas explicemus.Otinid diia tem fiunt ex materia, per formam ,abeffs ciente aliquo fine: Itag, quatuor caufarum genera phyfici con flituerunt.Subietumine quo morbus exiflit babet locum materie, nain materiaque committit morbi ,vtlgsnor morbificus, babetvationem efficientis, definitio morbi eff illius forma, fini null,. fi modo bonum c finis reciprocentur, vt ef apud Platonem in Pbilabo: quo avgumento. veprebenditur Euripides ab Ariflotele. fe-. eundo pbyficorum quod feripfiffet mortem. effe finem verum omnium. Non enim quits quid agit babet certum finem fua adlions," fed quicquid agit naturaliter: vt vt fit, bie. folam morborum efficientem caufam inquis... vimus. Nam fola, proprie c» fineadiunda.— d caufa nominatur. Galenus libro decatfis morborum c(ymptomatum uon alia ' explicat caufas quàm efficientes. Efficiens| veró caufa orbi omnis ef externa velinterna,illa euidens.& pracedens,nominatur. Hec à Celfo abdita dicitur, quód ex nobir ipfis profecta fit, Cr in nobisipfis delitefzatz. Hat

ParHOoLOGIlA; 38 Hac diniditur in.antecedentem. c coniun-MC Gam:Conitla dicitur que proxime c ima "üt mediate facit morbi vt(anguis, qui pbleg! monem committit. Antecedes vero qua pria. mum fecit C fouet morbum. Inter quam: | mnorbum,alie(unt caufeinteriedia,ein[^ modi funt pletbora et cacochbymia. Has ome ! nescaufarumn differetias medicus debet(o2. "" gnofzere antequam cogitet de morbo depellendo, quia curanttr morbi primumvemo' uendo caufas antecedentes, deinde comite. (n Bas: externis vero etiam fi nibilprefcribam ozur, tamen quia mouent internas corpua, i vari immutando,morbos procrezt. Idcirco | pracegnofcenda funt,(umma, diligentia: | perquirenda,vt nos deducant in interiorum: € abditari cognitionem: Externa vero, vel | funt neceffaria, nece[favio. ferenda, c fine. | quibus viuere n2 licet, quales fant acr,cibus. potus, motus quies, fommus vigilia, excreta. retéta,et perturbationes:nimece[Jarie, funt: fortuita, vt belluarü occur fus, vulmu à gla« is dio, ant lapide inflicii: que cium-arte virary. | aon poffint, fruftra de illis praciperetur A5: 9 z

9$ PaATHOLOGIA
atr quidem eft ineuitabilis,aliqui enimme. ce[fario viventi infpirandus eft, nec potefl enimalvllum viuere, fine alimento, fed bic aér,vt qui Lutetie efl peflilens, denitaripa| séfl. Meminimu libro fuperioreverumuon
|
1
aaturalium prout falubres funtcaufe,&.| i
fanitatis conferuatrices, deinceps verbexe|l plicabuntur, prout funt infalubres morbo—| q
n vumá, eficientes. Eficiunt fanitatemme-| f derato vfu, tmorbum verb immoderatime,| y j Caterim ex pbyfica oportet snedicumbuc(j ] appellare fex: snodos cazfarum: per fepe.| jy d accidens: Adu potentia:pritis pofferiussVhi-|y " serfale fingulare: Solum coniunctum:pros—| | ximum c vemotum nam Rbabarbanm—|, j exempli gratia, calefacit per fe, ex acciden-) ] givefrigerat, quia calidos bumoreseuacuat,—| y i Pletbora,& cacocbymia quandiu eflmors—| i, il&isin fieri, fant caufa potentia, proxime,| a
| velremota:iam tnorbo exiflente,funt catfa l siiu: Ag efl cau[a morbi vniter[alis, indejisipeovt c alimentum: bic aér,boc ^ 4limentum;efl caufapatticularis, An
H

|" PATHOLOGIA» at m Anfitcaufacontinensin morbis. à Car. VIII.
" Omen caufe cotinentis Galenus lik, m. cotra Iuliani feribit a Stoicis in me "^ dicorum fibolas introducti: ignem quippe "^ diffufum per vniuer[um Zeno continentem "'dbocefi efficiente C» conferuatricem mnndi ""— caufam appellabat, quo prefente perdurat, "^ eodzabfente mox diffelueretur. Avifloteles "^ tsampinpoliticis feribitanimacontinero, id "^ effregere Cr conferuare corpu:ldemá, feriW^ Bitdenatiuo calore quarto meteoren, cuiis m| prefentia viuimm eiufdem priuatio movi7? wur, Medici magna contentione difputant, U entaliscaufaintnorbis fit confitueda, qua "G^ pofita ponatur morbus eade fublata tolla"8 tyr, Equidem efl aliqua morbi caufa conin3- acr immediata veruntam£ omni cattfz Jt continensefl conignctanon contra quia ina b temperies cum materia,vt fit hocpro multis à exempli,babet caufam coniunctam,mempe k— bumorem impatium parti qualifcung, ille (C7. fuerit, qua fublata, nibilominus manet in- e - téperies in patte, ltag, humor afficts past

j
$8— PATHOLOGIH As eft coniun Ga; non continens caufa morbi; At humor obfiruens, aut partem in tumovem attollens, prefens facit C con[eruat snorbum, abfens eundem fecum tollit:fa. ciamus lapillo oureterem obflruis quotem. pore capit obffraere,incapit morbus invia,| ein primiim fiblatws eff, desijt morbus fen quis qui ad partem appellir, pblegmontm cümittit tanditá, manet pblégnme,quandit fanguis illic fubfeflit, eode mri fione fanguinisautvefolentibus vacuato.[latimdi. fparet inflammatio. 1149, uon eff dubium «quofdam,na omnes, morbos babere caufam. continentes.; RFT Vt ar fit caufa morbi,
Cap. IX. t Vemadmodum Solprefens calefie cit, fic abfens vefrigerat calefacit
autem vicinia, longiore mora, C diredlo vadio, byeme recedit à terra longis, ntc admodsm dru nos illuminat ,vadtosq, obli quos emittit non perpendiculares, toit. de bybernum celum frigidum, efiiuumididum ,ver temperatum ef autumnus i tempes

i PATHOLOGIA: 319 temperatus, propter caloris e frigoris iu" qualem viciffitudinem, binc efliui- imorWw d byberni, verni, C autumnales: muta"* ionesenimtemporum pariunt morbos, na tura non. fert.(ubitas mutationes quales . gatiffnim autumno, Cv fingulis anni quadris, ar non tantum infbiratus, fed etiam 1ran[piratus qualitate[ua nos unmutat,vel ananifefla, vt calore& frigore, fiue illam à celo contraxerit, fiue à venti: Aquilonibus enim pevflatus vefrigefcit, Auflro incalefcit:velocculta,vt peflilenti, fiue feminan^ vium pejhlens quiere, tron perflatu, cota traxerit. Siue aliunde, vt ab Auflro, au &-à maligna conflellatione à 1erris concitat4 Mempbyti, exbalante de pecu tetro baà itu. Quantum verà potefl puru& temperatus a& ad feruandam[anitatem, tany dhmimpurus, C intemperatus ad products dosmorbos:mónne vides quamplurimos fola y, bris mutatione graues morbos incurrere, Alijs contra, vt longis morbis defungantur à medico aeris mutatione imperari? profe?t^ s les funt(iritusquali eft«m qui fm[pira|$4

]
$9 PaTHOLOGIÀ.
tur. Namex aérecra[fo cvaffí, extend perlucido,clari genevantur. Atqui;(unt prmic pracipui i facultati:& funtlionii ati. sme miniftri, itaq, ab intperato C impuro &ére infiniti morbi, id eft fundioninattre, € anime leftones. Frigidus aer denfat cuté impeditá, per piratione: à fupprefis exire anetis fuliginofis,inmumerabiles morbipre &erea externum frigus comprimendo cert. brum,diflillatione excitat,multorumnorborum parentem,calor vero externus quali fentitur diebus canicularibus Jpiriw prie suiim,deinde butores.poftremo toti corp «alefacit, inflammat, quinetiam exhaurit
iritusbumeores vrit& liquat. Hinc nu caitdi,illine frigidi.
Vtcorpus alimentis immutetut.CaP. X.
Ales fumus qualesbumores quitotà corpore dominatur,tales funt bumte
Yes quale eft quod quotidie fumitur alimentum. Vtergo ab alimentistemperatu quii, fiit boni fucci facilita, cotlionis, v mini mà exi rementofi, fanitas cdferuatur, dum.
node
NN D E RAS diis
m i ui tii [7
[ i fi in tt
p Df y [; lu fii

PATHOLOGIA.: 331 Wm aodoin corumv[a teneatur modus, ita ex hs dflemintemperatis mali fucci, vel difficilis im- godlionis ospnes fer? morbi oriuutur: neque (y enim fine caufa feribit Hippocrates morbos $ emnesabaere aut viclu proficifci, quia vix: k; 4balijs caufis, vt perturbationibus animi, & attexercitiovebementiore pnuadüt morbi, nifi pracedat preparatio ad morbi, ad qu£ züin corpus inclinat citm(ubeflvepletio,aut impuritas. Vitrumq, vero à prauo viclu ntemperies alumentu excitantur. Cogeneres j, morbi: calefacientibus vt mero multo, eod, m generofosalljs.porris,capis piperatis, calidi: q vt morbi à bile, vefrigerantibus, vt multo jp zytbopomacio c frequzti vu pifcium fri-. gudi,vt pituitofi:que funt crafrt fucci, vt bus
4 bulapanisazymus, obfirnilionem pariunt. oinnium fev? morborum parente, que diffi" cile coquuntur, cruditatem, Sanitati nibil 14m incümodat quàmimmodicu vw cibi c potus. Ideo enim plures occidit gula qua
7 1]
v 1: E* Ea-—* 4 gladiusquod pauci fohrie Gr teperanter vis qj want. Appetitus no tantum venerit, c vin» 5, Mile, fed etiam cibi dr potus tanti exercet Ld k*
j Oo j
I

35 PATHOLOGIA.
án nos imperium, vt vulgo dicatur prit notus appetentie non effe in mobi, Venter bene monentivationino atifcultat, quiang babet aures. Quantitate igittir qualitateet fubflantia fua nos immutat alimentum. 4 zepletione: babitu qualis atbletavum;vene v/, adeo copia tenduntum,vt nifi vena fella snateria minuatur, uptura iminineat perieulum:quefitum efl; fintne grauiores morbi «b aere an ab alimento: vefbon fum, abatre scutiores effe,ab efculetis& potulentislona giores.Aér enim qualitate fua manifefla occulta,citó& potenter nos afficit,alimene zum tardius quidem, fed contumacius, Cagerimnon tantum peccaturin exce[fu fed.
etinm in defediu alimenti,vt inedia longiote. Morbi verà ab inanitione funt periculo fiotes&& curatu difficiliores quam àveplesione,quia bumidi primigenij iactura difieillimé reparatur. Iud autem potiiis abfuenit calor, quam ocietur, fi non babet intiu uod agat, nifi fubindenouum pabulumilli offeras, ad proprium fubiectum conuertetur.

i PATHOLOGIA: 323 7)— Vtexecera& retenta fünt caufa D morboruin, CAp. XI.
lta Neuitabili: eft extre entoram prouet "tá q^. quianullum eft alimenti tam fimiim lenoffra natura, quod nonbabeat aliquid ^w» difgmile, caloris eff fepatare beterogenea |w 4b bomogenes, vt bacvetiveat, ila excerww gat:triplicisigitur codlionistria exerement forae excludi debent,vt faiubriter vittaturf(abfifiant,pariut morbos.1de de:menue flruo c femine fentiendu eft. Cim primum: wi enim quantitateincipiunt effe molefla,nift Ky vucuétur, mora putrétputvedine prat ac« m quirüt qualitatem, vnde byferica Jymptos wi mata.Departiculavibus exeremetinyt mu| co c fputosidz efto iudicii: nam qui libera non miungunt, funt obnox$ morbis cerebri à vetento muco,qui no(puunt,morbis pulinoa num, vt ait fi vetineantur excernenda ex citantur multi morbi, ita fi excernantur vt y tinenda. Nà(auguinis C feininis immodejy*atoprofluuio difipatur fpiritus, vires, cüw cidunt,indemorbiab exbauffo, Necrefert vnde fanguis erumpat, ab vtero, pulmone, [0 M]

$34— PA THOLOGIR,
bemovrboidibusvel à naribiw, qaia imtidi
ailliu vacuatione pepetub,vires deijciuntur. Multe magi feminis: quinimo, inutili excrementi vacations immoderata, ii hie| vitibus vires fetifcunt, mors, tandeincone|| fequitur. Quod cütingit cm Wmperitus Chl Tütgus, de magno 4b fceffu toti pus confers.|| dim C femel exbaurit infauti., aut deyens|| gre bydropicorum omues aquas.Ergo abex-|| eretorum, c vetentorum imimnoderatione| 1 enorbi. Rogabit aliquis eur alimenta, dex».| i erementainter caufas externas vitmereium,|j eim in corpore lateant: An eo fenfuvotane.| à &ur externa can(amerborum! quocalorfes| i brilis externus ,hoc eft alienms ànaturanita.|« eupatur? alimentum enim non eff caufa.| q gnorbi,mifi cumánatura,aut quantitatert.| €tffit.Nec excrementum, nifi eentranatue|. à gam excretum ,autvetentum. Velalimtna| j tun dicitur externi, quod extrinfectspris|( suit. accefit. Excrementum vero dicitur.|: quod fit excernendum quamuis ex| alimentis ortum dus €&t.::
Vt

yi i d (1 T
PATHOLOGIÀÁ, 3:
' Vtmotus& quies fint caufa morborum. Cap. XII, Vemadmodunm mediocri exercita» tione veluti flabello commotus ca» lor inteuditur, omnesq, fuas functiones exer et malis, ita quietetorpet, agita, omnia Janguidius: Immoderato motu degenerat in febrilem: Nam quacung, inediocritate fera tantur, exceffa c defetiu corrumpuntur. Longo C vehementi motu auctus calor, fpivitus& bumores inflammat, vude morbi ca. lidi: exercitatione verb neglecla ignauumm orpus redditur, languidir calor, inde crüditas frigidorum fere omnium mnrborüpavens. Offendit praefertim bilioos, c quotquot funt. calidioris temperamenti motus velemens, quies pituitofos, nifi forte ex aca cidenti vebemeus motus refrigeret movbosá, jrigidos exfufcitet, quia fpiritus exbaurit: Calidos morbos efficit, pofitiu? frigidos,prisatiue: calidos per fe, frigidos pev accidens: preterea impurum corpus qui exercuerit[la gim àpasiu, attrabet inzoctum alimentum in habitum corporis,$nde cutanei morbi,

326 PAYBHOLOGIK. subercula, pruritus,(cabies: Deindevt tma. derato mott fanitas con eruatur: ficimmaederato,calidi morbi,vt febres oriütur. Otio frigidi vt catarrlue, apoplexta c epilepfia. Hinc Galen. lib.de xvpie vt vitam à motbis fecuri traducas mediocriter corpus exer ceto, fi nodum excedas toto corpore calidi bumores fucereftent atq, inde morbi calidi, fiinframodum fubfiflas frigidi bumoves,atque inde frigidi morbi emergent.; Vtperturbationes funt caufz mor. borum. Car. XIIL.-— Atbemata(unt irrationalis animan P tus non naturales,quibus etiamfi aniqma pius potiusá, commoueatur,ex eA tain in corpus vedundant,quia vel calorem C[i virum acenteo ad citrcunferentiam educunt vel à circunferentia ad centrum veuocant, Hinc Agicenne triflitia refertur inter cattfec inorbificas quód codtiont& disiributionen impediat, nam dum cor conflringit& impendit ne fpiritus c calor in babitii carporis effundatur: mattrrales facultates deli ütantur, corpus refrige(ct, C paulatim deficcatur:

Sue PaATHOLOGIA. 31
ficcatur: Tviflia folo auditu borrorem,afbedu animadeliquium fepe afferunt. Nam,vt
^ 4nquit Artfloteles, im problem. plurimi citus 7 alios laqueo flrangulari videvent, ipfi defecerüt, Morbificus quog, eft metus vtrumqy, "^ propter affinitatem: boc Aphorif. coniunxit ^^ dippocrates, fi metus c triflitia perfeue^" wentnon tantum atra bilis iudicatur, fed e« "—tizinducitur: fubito metu ulti exaniuan . tur, extintto fcilicet calore: nam timore di ?— anima concutitur ,vepeute fanguis confluit l| éncoratque ibi incuneatur,vt explicant A* ybrodifeusiu problem.C» Galen.2.de caufis fymptomatum. Contraria cau[amulti ime snoderato gaudio perierunt,(anguine fcili" ceteummcalore, C fpiritu interiera de[evente: ham vt metus cv tviflicia iflavetrabunt, in fuos fontesita gaudium foras euocat: infano amore imulti aniio& corpore agro 6^ mant. Iracundiav[a, adeo feruet fanguis in precordijs s vt non fit mirum facile inde febrem accendi, cim nibil aliud fit, quam au & éHuscalorincorde.Ergo perturbationesplus vimorum morborum faut cat(a.

328 JParHoLoci£Éá
. Vtfomnus& vigiliafi modum ex; Í cedant fintcaufa morborum,||;
. Cap. XIV. un ln Y J 1gilijs immoderatis alterantur vires f
prefertim animales,vt fenfus c mo
tus avbitrarius, pivitusi, exbauriiturequs||
foumnu veparat.Propterea inquit Auerroes, j fecundo colléctioni, nifi vigilis foumus futcederet perirent fenfus ex con fequentivita.| y
Corpus vigilijs exiccatum d attenuatim,| q
buineclat fomnus: quia iuuat. coclenem,| j
qua fequitur tandem copia bumidialibilis. Verüm fi longior fuerit, vefrigerat, d
excrementitio buinore eovpusveplet, imbye
yà fomni prater naturain,vt Letbargus, fiüt ab intemperie cerebri frigida bumida, exc
tatura, fomnus arte ijs qua veffigerant d bumeclant.. Erge longioris fomni bac funt
áincomtnoda: corporis gratitas, C animaignauia, tranfmiffis ad cerebrum vaporibus, quia per fomnum aftrifta C den(ata cute, dum tran[pirare non poffunt excrementafu. liginofa,cerebrumrvepiét, ade frigidi clue midi morbi, Hebetiores veddi puevos longo fomno
ten

dh
ii
lh
PATHOLOGIÍÁ, 319 fomno eorumá, iuflum C naturale incrementum impediri ex Varrone notauit Gelliu. Ergo vt fomni C» vigilia vicifftudime fenitas feruatur, fic ab alterutro imodevato morbi. Prodigio enim fimile e quod firibit Muntuus fe vidiffe mulierem que tri ginta quinq, amos in omnis vixit, fine vlla noxa&* derrimtto fanitatisprobabiliu est quod fcribit Seneca lib. deprouidentia Me cenatem tres annos infomnes traduxi[fe.exditatum tandem illi fomnum barmonia.
DeiInternis caufis morborum. ! Cap. XV. N A Orborum caua ad quatuor prima | capita reduci poffunt, inanitione, vepletionem,alteratione, fimplicem dr corvuptelam,corrumpere dicuntur que[pecift£4,e46, inexplicabili qualitate fubflantiam partis veltotiu labefactant: quo pertiuent
. morbi forma: contagiofi venenati, pesti. "lentes, fiunt enim à caufis corrumpentibus,
-qua bafim primüm impetunt, C cóuellunt. -Nos fimpliciter immutant quecung, quali-Jatemanifefta,yt calefacienda, velvefrige

330 PATHOLOGIA,———— vandosrelaxando, vel affringendo corpusal.. terat. Ad inanitionem pertinent omnesim enodica vacuatiotes, tam vtilium vt fangui| vu nis, feminis& fpirituum, quàminutili, v| f ji
excrementeritV tilia vacuantur vehementi snotu diffipatis piritibus, fangtinis, aut fem sninis immoderato profluuio,tmedia longiove illa enim(anguini materiam fubftrabüt, Inutilia vero,diarrbea longa,pure cofertim| edutlo: ad repletionem pertinent quacung, prima, fecunda, aut tertia vegione corpori contra naturam continentur, in prima ve ai gione fubefl, cruditas à crapula, belluonibu familiari, qui vomitu clystere aut eccoprodico depleti, ab eminente iorbi periculoliberantur, ita à faburra, qa mefenteium quin abdomz totum fepiffime oppletur it finiti morbi emergunt,$4, longi, c diffi des. Quorum caufa à medicis bac inputatur. Vene mefenterij funt exiguequas eruüdus cbylus liber? permeare non potesl inde| obilrucio, innumerabilium morborumpavens. Secunda vegio venofo genere circitio feribitur, bumores autem quatuor qui cutt« einentur

i PATHOLO'GIA, 321
vinentur veni ,velpeccant quantitate, vel qualitate, fi omnes pereque exuperent, feruata tamen ea proportione yt plurimtum fee fanguinis, deinde pituita, miniminn bilis, pletbora nuncupetur, omnium bumorum ! equalis redundantia: fi vnicus, vt pituita, yel alterutra bilis exuperet, att tota maffa, hi manente inila quantitate, folius qualitatás "^ vitium contraxerit,incalucrit, fi placet,loc * vitium cacocbymia nuncupetur: vitiofi ali«nius bumoruredundantia, in venofo gene- equi permiflu(anguimi efficit, vt nou amplio fimpliciter fanguis appelletur:fed cum ur iuncto pituitofus, biliofus, atit melancbo(n^ dicus. Pletbora efl duplez, vna ad vafaat-^ &.feraad vires: pletbora ad vafa dicituvquan do fanguinis copia v(que adeo tument, C difflenduntur vene, vt immineat periculum vüpture:ad vires, quando maior est copia ui fanguinis, quáin vires ferre poffunt, illa abuj ofolute dicitur bac comparate pre cuiufque js viribus vt enit eadem farcinavobuflo adeni lefctn leuis est, imbecillo puero,aut feni gra qp is itaeadem fanguiua quatitas imbecillae

ED PATHOLOGIÀ. vires aggrauat ,neque amata regi potett, If qua caufa putret c graues morbos excitat,|dl naturis robuftis alioquin leuis. Cacochymia| gro dominatu bumori diflingui poteft, ini| liofaim, pituitofam, c melancbolicam: bi. it liofa dicitur, cim bili vedundat, pituitofa,|i cin pituita: non potefl autem bilisredum. i dare nifi per intenfionem natiui caloris, vi.|j ciffimá,veduudans bilis, totam maffam,at.|i que adeo totum corpus vecalefacit: pituita|! fit àcalorevemiffo, illaá, aucta vicifimua.|i tium calor remittitur. 1140, non debet cui. i quam effe snirum, fi pletbora quantitati,| cacochymia qualitatis vitium paffimame.|i dicis finiatur, etiamfi fab cacocbymiasum| nin bumoer preter naturamTedundet. In sor.|t» borum queque caufis interioribus babentur| M aqua tertia regione corporis, nempe tote it" - babitu, preter naturam continentur,vt ob-|i firuentes calculi, bumores qui de veni in. ri partem aliquam internam, vel externam,| aut in capacitatem aliquam effufi morbo— efficiunt: vt tumores contra naturam, hoc vitium cacochymiam particularem yocart
poft

Li PaTHOLOGIlA 33
ity poffi,vt eam que eft in venis generalem:bac ia antecedentem.. Mam coniunctam caufam Un mérbi, fac phlegmone; aut eryfipelate ten"i tari partem aliquam interiorem, vt pulmo« Vin mém, ventriculum, aut exteriorem, vt bra-. ix ebium,femur,bumor impadius parti,eft con i iundla canfa titorbi, qus continetur venis, primumdá, efficit& fouet morbum, antecewi dens,omnes iste cauia vno vepletionis nomi-(n me continentur, proinde vt paucis coucluini dam morborum saafe; quedam funt veplen wi tes,vt pletbora C cacochymia, quedam ine iy anienies vt inadia c immodica efffuuia, jy quedam corrumpentes ,vt venenatorum 4» » nimalium morfus,quadam fimpliciter altei rantes, vt calor C frigus externum, quibus i quatuor primis differentijs omnes tam iniiy£erna, quàm externe caufe morborum con« sy eludi poffunt.Tuanientes c veplentes ad ma iiy Seriales anorbos pertinent,vt bumorales: al- jg terantes Cy corrumpentes adimmate4, oo tialesvt fpiritales C intempeiti riemuudam 0 0005
iL
Pl

234 PATHOLOGIZ. : Caufz morborum fimilarium,'. Car. XVI.
Vas in genere& indefinité prope fuimus morborum cau(fs, inslat yt. ad fingula moxborum geuera. ACCOiOdts mus, ducto à fimilavibus initio. Intemperiem. calidam efficiunt quacunque valde calefes. ciunt fumpta, vt alimentum, medicamen- tun,venenum: admota, vt circunflansatt, admotum emplaflvum cauflicum,faciendas vtvebemens tam animi, quam corporis mótus,educenida:vt retenta excrementa; Hi t». nim quatuor capitibus, affumendis, adinouendis faciendis C eductdis, plurimi omnee morborum caufzs concludunt: Malim per. conflituta can[arum genera,tam extermit: quàm internarum Medicum tacita mente excurrere, C de fingulis egrii vel afidentes, Kf gillatim percontari. Calidos.enim morbos: efficitit aer iuflo calidior infpiratusvel trafpiratusalimenti plus fatis calefaciens. Quo. in genere. cen[eri poffunt, medicamenta& venena calida. Calefacit autem alimenti
ten rentum qualitate, fed etia quantitates que

:| ParnoroctiA 339 | quia ex copioffore alimentoma(titur pletbo . fepropter quam calfackus,nes libere diffla"I gus fanguis putret a putredine morbi calidi, H5 Item retenta,vt affritka cute fappre[fa fuli! gosaluus fabfiflens,à qua calidi, ci acres fu"n qmi: vehementior,cr logior exercitatio, peri: gurbationes quadam, vt iracundia: quibus i» quidem caufis euidentibus nafcitur cacao. ^ chymia liliofa, morborum àbile, vt tertian stant ardztisfebrisshterior caufa: fic enim: 9" iamadmonuimus non tantim commoueri;. mi fed etiam fufcitari interiores caufas ab ex 2i ternis: Frigidos morbos efficiunt ar frigidus, ! alimenti refrigerantis v us nimius: Imo ve-iy To-alimenta calida immodic? fumpta vefrivs gerant, vt crapula, ebrietas, quia obffruunt i€ fuffocant calorem: preterea fomnus lon; gior nec nü vigilia immoderate;propter difo fipatianem fpirituum,vita otiofa,c» fedenyi fazia: Namyvt. motus calefacit, ita quiesve| figerat. Quinetiz vehementior motus vefri: gerat, quia diffipat[biritus:vt enim mediojy erivetillatione flamma conferuatum, fic exa ,) tinguitur immadica:quiete verà.marce(citz
"n

336| PA THOLOGIA refrigerant quoq, tam inutilia, quati vti lia, fupra modum ex«veta viilia, vt venu immodica, infignis hamorrbagia: inutilia, vt longa diartbea, aut dyenteria. Perturbationes quadam,vt inotus C» triflitia binc cacocbymia pituitofa, morborum a pituita. interior caufa. Morbos melancholicoshag quoque proferunt, fed inprimis alimenta craft fuccisvt bubula, leporina: intemperié ficcam excitant a&t[iccus, alimenta cy mtdicamenta deficcantia, cuit fimodi funt by-. drotica,decottum guaiaci,ligni fanftiratio cis cina, falfa parilla:deficcant quoqne ine« dia, vigilia, trislitia, vita follicita v euaevum plena, Plurima quoq, adinota vtlal. nea alumino(a,nitro(a,(ulfurea. ntempte viem bumidam efficiunt ae bumidu, alisienta c medicamenta bumettantia potis plurimus, genialis d otiofa vita,(omm, gaudium, frequens v[us balnei aqua dulcis, praefertim post cibit,quod erat tam frequens veteribusac nobis manuum ablutio: atq, lit. fun caufa. fimilarium morborum fimplis— eiui. Compofitorum vero compofite fun. enfe

PATHOLOGIAs— 3g
cau[e, nam calida bumida intemperies. fit à. -yebus nom naturalibus que. calefaciunt fij, mul&bumedant. Calida c ficca ab ds
qua calefaciunt c ficcant: non admodum
diu manet nuda c» fimplex inteperies, quia | gerfeuerans-calor, ficcitatem inducit: friíy£ubbumiditatem; fiquidemab imbecillo ca: loreinconcoclio, ab inconcoclione-bumoris: excrementiti copia:.
Morborum organicorum caufz,. Cap. XVII.
" EH fimilarium morborum tam: 4 JA Lmnterne quam externas catt(as pau-: u conclufimus, ftquitur vt organicorum,. e deinde cómunium caufas explicenus; Mor- ^ busnumeri, vt inde exordia, vel ef inexa » eeffu; vel in defetu; deficit; quod nece[a- (s Tif esbvt fecundustesiis, quintus digitus | aut amputatum- membrum: multis caufis: . Wnopia materias, facultatis imbecillitate,. ' praterea(edtione; vlone; perfrigeratione,. | putrefaciione: putrefaciunt medicamenta V. feptica,excrementastranpiratio probibita: " vediündát ver? partim naturale, vt terrius;

358 PATHOLOGIA. teflís,(extus digitus.partiin nonnaturaleyt. verrtuca, polypi, propter materie copiam d facultatis vobur. Materie inguam vel vtilis € alimentaria, ex quatertius teslis, fexus. digitusvelinutilis exerementitie,ex qua. verruca c polypi. Magnitudinisvltramo.— dum aucta eadem funt caufa qua exuperdn tis numericopia materie, vobur factltatis imminuta vero eedem, que deficientü numerinempe inopia materia C inbecilli 145 facultatis, Preterea feclio,vflio, perfiigeratio.putrefaókio.Matati fitus caufa funt. bumida intemperies, aut vebemens aliquis motus, vebementiore mottu,vt faltmarticuli eonfertim vumpuntur,peritoneum quoque: antemperie bumida paulatim. velaxantum, atq, inde membrum loco dimouetur. Sicitlaxate aut rupto peritoneo,omenttum init guen inteftinum aliquod in fcrotum,(une fim delabitur. Omenti prolapfuw ininguen, bubonocele dicitur, quemadmodum intefliui alicuius in ftrotum, enterocele: idem dt... ani,aut yteri proeidentia iudicium effatus ptis enim vel relaxatis ligamentis, accidit... Matli

PaTRHoroGcriA 339Merbi conformationis confislunt in vitiata figura, meatu, a[peritate aut leuitate: Figura morbus aut eft anatura, aut ab aliquo accidente: naturalis est, fi à prima cona fermatione, vt feminis aut mensirui aliquo vitie, videlicet impotentia feminis, matern ni fanguinis exce[fu,defettu,aut aliena qua|! litatecontracu fit: exempli gratia, fi quis nafcatur fimus, claudus, varus, alatus, aut tabulato peclore: Accidente, fi in partu ipfo obstetrix tenella membra, c» in om! gem partem dudlilia canterferit, vel uu^": frixinfante maleinuoluerit, fractura quta ! que, collifione, paralyfi, aut conuulfione, i deed figuram fuam perdit,quod accidit conus nulfione canina,qua vulgo oris tortura num /(" cupatur. Elephbantico facies talis esl, quanw Jis fatyrinares fima, labra duva, callofa, i in^ uerfatabidis facies eft cadauero[a, nares a^ i euta;oculi caui, collap[a tempora, peruer(a. i: deni, faciei figura.His inopia vtilis,illis co-4 pia inutilis materia: idem efficiunt tumo| Tes contra naturam. Morbi in via. multa. jp funt caufa, conflipatio,castrictio, obftructio pa
L

340. Pa4THOLOGIA. &callo,grumo, lapillo, bumore eraffo, vifcido,apertio yaforum,eorumdemá, refidentia, coale(centia: Aperiuntur vero laxitateine firumenti,expultvicis robore,retentriciime—| becillate, alimenti vel medicamenti alicu-. àus acrimonia: refident in fefe aftringen-. zium aut exficcantium yi Coalefcunt ca«vuncula;tuberculo.ab fce[fu,tumore,exulie-[ vatioue. Affringuntur aliquo-externo, ve. ititerne comprimente: externo vt ardliori ligatura,internoyt calculo,abfce[fu premen..
te vicinam partem.
LAEV I T.AT.1S caufaeft bumorpin, quis vifciduss à quo interior fuperficies in frumenti leuigatur, vt accidit fub lientevia,cim Alimenti taleredditur, quale fume. piumeft:.. Afperitatis caufa. e8 humor autvapor-uordax qui abradendo füperfciem.] reddit aperam c inequalem: fic apperear-— teria, interior tunica, que debet effe leui. exafperatur-deflillatione acri, vnde rauct-do:idem efficiunt alimenta acria,vt ve-tite, in arteria C inigte-fins..
Á | 1
Caufa:

"d
is
; dd
| n
i
i
f Ji
4
PaTHOLOGIA: 3344 'Caufze morbi communis, 'Car.-XVIIL "Vamuis communes morbi pro várietate. partium distingui foleant, "taien à Chirurgis quinq, primis differens tjs concludi folent, vlceribus vulnevibus, fraduris, laxationibusyd tumoribus /quoTHiB caufas in pauca contrabemus.. Vlceris primarij quod non füccedit vulneri, abfte[fuiauttumori contrauaturam,cau fa, vel -efl interna vél externa;vt acre medicamen tum, cauteritum, ignis: vulneri cata(eine aper efbexterna uempe vel quod incidit vt gladius;velquod pungit vt acus, quod ge» nus vulneris definitius pundlio nominatur, "yel quod mordet,vt canis nov(us non est vul qus, fed eiu cau(as vel quod contundit; vt la
po pifradure: fradura caufa efl vis magna, vt
calcitrantis-equi vugula.-Luxationis cau[a
ytplurimum eft externa, vt cafusyintorfio,
aut motus aliquis vielentus, aliquando interna vt mufculorum ,aut ligamentorumt,
articuli, laxitas:velaxantur autem hume"datione: idem contingit corundem-extenP

342 PATHOLOGIA,
fione;aut fi finus articuli bumorevepleatur, Tum enim neceffe estos fuo loco dimoues qi:tumores contra naturam, funt calidtyt phlegmone, c eryfipelas, aut frigidi, vt adema, c fcirrbus: omnes fiunt duobus inodis.fluxione aut congeffione: Calidi fium flu
xione, frigidi congeflione: Nam bumor frigidu eff cra[fus& ad motum ineptus: congeritur bumor,e paulatim aggvegatur par zisiinbecillitate, uam quod relinquitur txe
erementum post teriiam codlionem, quafit
an fingulis partibus, nifi expultricit robore
extrudattr, aut per infenfibilem tranfpirazionem difcutiatur, fenfim partem intumo
vem attollit: Manet autem plurimum ex«
erementum fipars propter aliquamintetnperiem, proprium alimentum perfedié coquere fibia, affimilare nan pofüt, aut fi plu
attrabat quam conficerepoffit. Fluit verà
bumor tenuis c calidus ,vt bumor actitnotia[ua carnem erodens: vel Aparte voluJliore ad imbecilliorem tranfinittitur, expuliricis robore: Quoties enim quantitatt S 4uATUT, yel qualitate vi acrimonia, irri-.— LAUD:

*
í PATHOLOGIA, 34$ . tatur: totiesillum excutit c velut onus im alteram imbecilliorem deponit. Retentricit imbecillitatevt plurimuin fluxiones fiut in glandulas, quia funt laxa c molles, proinde fluxionibus excipiendis opportuniores? Sunt glandule pone aures in quas, veluti ad "o emiffaria, cerebrum excrementa deponit, quoties opprimitur, vnde parotides. ln» . guinis glandule funt emundloria iecorit, vbi— -Ofint bubones venerei, quia primo c pracis pue iecur fub boc morbo laborat, fub alis fant cordis emiffaria, vbi fiunt bubones peflilentes. Adiuuant fluxionem bumeri,tequitas C viarum laxitas: nam bumor crafa : fíis pev vias angu&tas varo C» difficillime i: fluit: cutis pluvimis morbis tentatür, eo quod fit totius corporis coimtune receptacuium.

344.;PATHOLOGIA,
PaTHOLOGIZ Sect.ll,|. De differentijs& caufisfym.|. ptomatum. Quidfymptoma, quot illius prime differentiz,& quot modis. -daturactio. CA». I. Res funt affetlus catra naturam,can, fa morbi, morbus d fymptoma:zaufa iprecedit morbum, eundem[ymptoma£o| AAU non.aliter quam vibra corpus: pro«ande etiamfi generaliore fionificato, quic«guid nobis accidit contra naturam, jj mpte. Juanuuctpetur, fite illud fit casa, fuemor Jus, proprie tamen que morbo preter natuvam adueniunt, fymptoinata, quafi morboYHTL oravit nuncupantty: fi malis affe Eus contra naturam qui nec funt canfe,nte smorbi: Accidentia critica qua natura vi excretricis robore adueniunt de criticopracedentibuignis cotlionis, proprie non dixeris[ymptomata, fed ea.dütaxat. qua funt. à morbo profedla: Pofiea enim demorktalitur fymptomata omnia, fi non proximi, faltem

P^ATHOLOGIA. 34$ falteminediate ab aliquo morbo ortum dus £ere. Ea autem quanquam propemodum fint infinita, tamen ad tria(amma zetera "Teducipoffunt. AGtionem lefam, inmodeTAatiouem in excretis C" vetentis C affectus fimplices, feu qualitates pretev naturam dmmutatas, AcHionesomnes tribus modisladi poffunt,abolentur, minuuntur aut depradantur. Argenterius obüjcit, adlionem lads non tantum fi minuatur, fed etiam fi vltra modum augeatur. Quandoquidem appes titus quatuor modis ladi poteft: aboleri, minui, deprauari, vel augeri ynam Busan y -appetentia canina, funt appetitus immoderati vt vigilie immodice C vetermum. - An auda atlio contineri potefl fab imminuta,vt contrarium fuo contrario? An potiis ad-deprauationempertinet quia fit à -deprauata facultate? oportet enim facultatem appetendi deprattatam effe qua nulAum tn appetendo tenet modum. Quari folet an dolor primo genere[ymptomatum,; nempe actione lefa comprebedatur, necne, in ea quidem opinione fuit Galenus, dum PS:

346 PaATHOLOGIA. &lluim definit fenfum triflem, fi modo triflis fenfus fit actio lefa, alij enim negant dolovem fentiri, fed caufam dolorificam ,vt dizellens frigusvventem calorem:dolorem vev) effe affectum dolorifice qualitatis confe. queutem. Quando enim dico me fentire dolorem, inquitnt, frgnifico me grauiter afid arealiqua dolorifica. Veruntamen fiuedo. lor fit fen[atio vei tristis, fiue qualitatisde-. lorifica perceptio, ad atonem lefamvefervi debet, ad quem fenfum: an ad folum tadum an vero ad omnes pertinet?. Equidem vt veneris voluptas omnes alias longe fuptvAt,deinde gule, est enim gu&us quidamtadus. Ita acutiffimi funt dolores, qui tatu percipiuntur. Nen efl dubium alios quoque fenfus à fuis obiectis immoderatis grauiter affici, nam fulgore immederato lediturvi-.— fs. fono immodico vt tonitrui, multi fur. dastri quinetiam furdi euaferunt, odore pu tido, C»(pore alieno, odoratum c» guftum conirislari quotidie experimur, 1 t46, cilii tachns fit effufus per totum corpus, nullum, fenfarium illim fit expers, fingula fenfittti

js
,
PaATHOLOGÍA. 347 tia duplici dolore affici poffunt, proprio, à fuo obiecto immoderato: Altero communi, à commtni obiedlo,nempe alteraute,aut illius continuttatem diffoluente, prout tactu participant: Nam alio loco demonstratum efl cutem,contextam ex carne& neruo, effe proprium instrumentum tatlu: Cutis au tem nomine tam internas quam externas
diejnbranas comprebendi, in phyfiologia no
tauimus: Proinde non debet efe mum fi oculi tunica acribus bumoribus aut fumi irvitentur,velpunctus oculus doleat: idem de aure, mare, C lingua fentiendum eft. famima dolor efl leuis, qui excitatur in fingulis fenforijs à proprio obiecto, multo acerbtor,qui fit vel in communi cute,vel ij[demmet fenfortüs:exempli gratia,a frigore diuel lente,aut iucrone pungente. A&iones tam animz,quàm natus. re tribus modis ladiindu&ione demones . CAP. X Phyfiologia EE dm eff aia. E nes omnes e[fe naturales, visales, aut P 6

:348 PaTHOLOOIA. animales, naturales, nutrire, augere, pros erearemutvitioni feruire appetitum alimen ti:eiufdem attractionem,vetentionem. co&ionem,d inutilium excretionem, procria tione alterationem C coformationem conzineri. Funcionevitali, pulfum:c animali fenfum,mori, refpirationem, c» tres aiio. aes principes,difcur[um,memoriam,c» ima ginationem.Senfum vel effeinterni,velexzernum,ad interiorempertinere fomnumet vigiliam, Exteriores effe quing,, vifum;auditum,odoratum,gu[lum,c» tactum.Hasounes actiones trib.tmodis ledi figillatim desnon[lvemus à naturalibus fumpte exordiu: communis. attrachio abolettr, cum ventticulus nibil omnino. appetit, minuitur cim
yix c longo tempore: Deprauatur ciine|
ter trahendum palpitat,aut conuellitur.Rt. £entio aboletur. ctum ventriculus uihil otti« ziino vetinet;vt accidit in lienteria, minuizur cim velnon comprehendit cibos, vel fi complectatur non retinet donec fit perfea coclio. Inde flucuatio, inflatio, corru ptio, deiecio feflina, macies: deprauatur, quando

: PATHOLOGIA. 349
quando ventriculus comprehendit cibi cum faltu, tremore, contulfione, inde fingultus frequens, c ruclus. Aboletur codiio cám cibus uon inutatur emis, feu eruditasnomisatur. Minuitur cin tarde c imperfetle coquitur Begdvzvin dicitur. Deprauatur cim in alienam qualitatem, vt in pituitam Aut atram bilem permutatur.Inde leuce c elepbas,lepra alba C nigra: Exevetrix abo| detur, citm nibilomuino excluditur,vt fit in «€olico dolore: Minuitur.cüm tarde exerementa fecedunt, deprauatur fi ante perfe&am coclionem excretrix operetur. Aboli14 e» dininutanutritio;àceoQ ie dicitur v£ im deprauata, xoxoagodio. inde xe;liu: AboliU.. fA appetentia eioes£ío, appellatur: DepraÀ.-Matur isla(eu ngnasío, alieni;vt calcis aut ^.«arbonis, appetentia. Quo.veferri debere Bein Cr caninam appetentiam nunc demonflraui: Ecee vt nutritio, c quailli feruimnt: actiones tribus modis. laduntur: *. Abolita procreatio flerilitas nominatur. 4—— Mola eft imperfetla, aborum, deprauata w.— generatio, quopertinent monfltofi partus à
: P;
2T

350 PATHOLOGIA.|
copia, aut inopia materia: Pulfis abolitio &cQv£ie, vt abolita vefpiratio dxvoa, tayda Bes émis difficilis c depratata Diar, A naturalibus C vitalibus, pergendum ad ani males acliones: Abolitavatiocinatio, uiua, iuiminuta, mentis torpor, deprauata deli« riti, abolita memoria obliuio dicitur, Ime minuta torpor memorie, deprauata, votttur delirium:neg, enim fuppetunt propria
nomina. Quinetiam imaginationis lafa differentias torporiset delirá nomine cogimur exprimere. Abolitus unotus muedavas ditipur, imminutus, ftupor: deprauatus multa babet fbecies,conuulfionem, tremoreimpale
pitationemsrigorem,borrorem,tuftm, flr.
nutamentum, paudiculationem, ofcitatius nem:quo referre etiam poffis fengultum;vos mitumyrutium. Cacis vifus abolettr,lufciofis minuitur, deprauatur ftrabis, c ds quibus fulfunduntur oculi rubro aut flato colore.Ili emm exiflimát quicquid vident ef- ferabrum,bi flauit: vupiop ne feu ballucinas.
tio propri? nominatur-ita furdo abolitus eft aditus, fardaffro imminutus: Ei ver cii pepe

PATHOLOGIA, 351
perpetuo tinniut aures deprauatur dem de cateris fenfibus eflo iudicii, etfi defint proprianomina, quibus fingulorü actiones le(z defignentur, Ergo actio omnis vel omnino non fit, vel male fit: Male inquam quia imqerfecte vel deprauat?.
De Excretorum& retentorum im. moderatione. Ca». III^ Xcretorum vetentorumá, 2ssaeia COH E fiflit in eorum» fab flantia, quatitate,
aut qualitate. Viti eft in fabflatia excreti
eum per dyfenteriam inteffinorim ITI deijcititur ,aut caruncula exit de pulmoni bus, vel derenibusvlceratis:buc pertinet fan quinis ammoderatum profluuium, quod fit aperta,ruptaant exefa aliqua vena,autretétricis imbecillitate. Exepligratia, quide pulmone tufendo,aut de vetriculo vomedo excernitur, nonvatione excrementi,(epe enim fanguis laudabilis excernitur, fed excre tionis, quia excernitur fubflantiavetinzda, affectus efl contra naturd:ldem de profluuio feminis dicendus: efl, vtriufa, excvetiones áamimodevata,vt bamorrbagia,qua pletbora

392 PATHOLOGIA. deplet, venus tempefHiua, que feminis copia grauatam natura leuat in(ymptomatibus|! non babentur, quemadmnodi necexcretio-|! nes alia naturales que fanis contingunt, yt.|! alui, aut vefica quotidie exonerare: Atvis..| tii eft in fubflatiavetenti, citm calculiere-| nule,aut vermes, que onmia expedit excer. niretinetur, At in quatitateexcretipetca-| i "o tui efl fiue vtilia fiue inutilia excrementa.|! füpra modum exeant: vtiliavt femzinges|! norrbza, fanguisin menfium,aut hamor..—|! vboidiimmodico effluuio: inutiliavtyrim||! fiib diabete, flercus in diarrbua.fudorinan|! &lico fudore, quo totum corpus veluticolli-.—|* quatum in(udores refoluitur. Peccatume]|" in quantitatevetenti quando illaipfacim—| excerni debent, incipiuntá natureeffemu-—( leflasretin£tur.Quo pertinent lfcburiayne fuppreffio, c difouriaymeiédi dificulta,|? yit:um efl in qualitate excrementori, cim prater naturam fatent, vt fudores cv vrina graueoleutes,aut cm alieno colorepredita|| funt, vt puta fi vrina, aut deiectiones fitm|| gre» vel virides, fi fuder rubore tingatlin-— D,|
-

'PATHOLOGIA.:353 «teil, quod aliquandoaccidit per diapedefim. Hoc eff ferofo fanguine. de venis refudante vulgà dicuntur fanguinem C aqua fudare. $— Pluraexempla fuggeret therapeutice. ! De affe&u fimplici. Ca». IV. i Valitates prater naturam ,uon in [ excremetis, fed in corporeip(oim-snutatas, Galenus pro quinq, fenfus varita ' date quibu percipiuntur,diflimxit invifibis /. les,audibiles, guflabiles, olfaclibiles, C tra«: &labiles:V ifibiles appellat qua vifu, Audibilesque auditu fentiuntur.In afpectabilibus W habentur omnes colores qui toti corpori à— agrorum aut illius partibus preter natus rAmaduenikt, vt flauus color, qui fub auti» yq— ginetotum corpus fedat, aut pallidus, quo 4— contaminatur cutis iecore,aut lieneob[ivaélo: quà pertinent virginum fadi colores. Per ardentes febres,cium lingua nigricat,eft 4 effetius fimplex vnius duntaxat partis, ud, ajpcilabilis cutis liuet fub carbone, aut gzgrena, rubet fub phlegmone, flauefcit fub ery[ipelate. Auditu percipiutur, inteflinorü 40 0ongitus, flertores, innitus, fhridor dentium

34 PATHÓLOGIA. erepitus deniq, foni omues, qui accidut epa.| y preter naturam. Ad odorati pertinet feto,| 3s0n excrementorum, fed corporis totius, val E vuiu partis, vt anbelitus, putidus: narium etor(ub oz.ema, quo referri debent rud| f acidi, ndoruleuti, graucolentes:guflabiles|| fnt, fapores ingrati, qui palatum clin. 6 quam inficiunt, vt oris amaror à flauabile, à fapor acidus à melancholia,falfus Àfalfapis| u tuita. Ad qualitates traclabiles pertinent,|( affectus fimplices cutis, vt laxitas duritie,| i afperitas qua duplici nomine traclabilesdi,| i cuntur primo,quia cute immutant, crafi.| i eiumt tactus fenforium; fecundo quiaame.|| dicis contactu percipiuntur. 2t Decaufis fymptomatum,anomnia: ab aliquo morbo proce-|
dant. Ca». V. E di
Alenis lib.de diff. fymp.boc argumt..| i
G to demüflrat omnia fymptomataab|| aliquo morbo proficifci. Affedus frmplices:|| | | |
C immoderatio excrementorii procedit«b actione Lefa:mam exempli gratia,cotlionem «liquam minti,ant deprauari nece[fe efovt safcatur

-PATHOLOGIA. 25 naftatur excrementitie bilis pituita, aut melancbolici bumoris magna copia àvedidante bileiclericorum flauus color, ab extte perante fucco melancholico fbleniticorum cutis nigra. Atqui aclio omnis leditur ab aliquo morbo, definitus enim efl morbus affeus contra naturam actionem primo la| dens, ergo cuiufcunque generis.[ymptomat4, fi non proxime faltem mediate procedut ab aliquo morbo: Accedat quód immodera1io excretorum d vetentorum fere nafzitur ab impotentia excretricis,aut vetentricis, atqui facultas non laditur, nifi mal? affedlo temperamento, quia in illius integritate fuam babet effentiam. Ergo ab aliquo morbo, excretorum ,retentorumó, àu«aein.
Item affecius fimplices, funt fecunda, aut
tertia qualitates. Secunda, vt laxitas aftri. Gio, durities, afperitas cutis:tertia, vt odo
res c fapores ingrati,(oni nonnaturates:. Atq omnes à primis oriuntur,calove, frigore, bumere aut ficcitate: a fimilari igitur morbo,nempe inteperie, primum originemtra&ant affectus fumplices.Hanc Galeni demz

:356"PATHOLOGIA, flrationem,multi aliquot avgumetis tenty. runt conuellere.Fotor inquitint corporis ó -excrementorü nafcitur ex putredinejderi. «eorum fedus color redundante bile Ergo
non omne(yuptoma ex morbo. Re[pond,|
bumorum putredinem fequi obfltru&ionam,
dx impeditam diffatione,atquiobffrüdio|
eft anorbus organicus: exupevantia lilii in
icericitardorem,aut obflruclionem iecary,
vel cyflis felis comitatur. Atqui calidaintz.
peries& obftrudtioiecoris funt morbi,itag, fi caufas ex cattfis perfequamurtandz appa vebit;morbü aliquem;effeprimamomnium fymptomatü cau(am. Quod preterea obj. ciunt à cacochymia biliofa nonnunqui fa. ni rigorem aduenive C» 4 crapula yoniti,
Galenus ipfe diffoluit, accidentiaenimime
quit à morbo non: profecta ny proprie dite vis fytptouata, vt neq, accidentia critica, Quibus caufis contingatladi naturalesFunü&iones. "Cap. V. e Tiamfi[pecialem fcientiam fingulori z,[ymptematà referuem in therápeu"fictili f

PATHOLOGIA, 357" ' picem vt caufas c figna fingulori morbo. vum fuis remedis coniungam, qu facilius intelligat leclors vt caufamorbi agcommo, daridebeat remedium,non erit tamen alie: mum boc loco de caufisvniufium[ay generis. (fymptomatum paucis differere vt fuperios. rà demonflrationis veritas pateat euidentiis: Corpusnon nutritur: vel quód partes; dicáta nutritioniventriculus c iecur: aut. fingula alia partesnutrizde:, mal? trabant,, peinis retineant, coquant neq, alimentieliquias conuenienter expellant. YMlanatura: Ub fundliones; cin. fuo fonte, c in fingulis: Uh partibusabolentur; ce minuütur intempe75 mie frigida: vtpluzimim.vero.deprauantur intemperié calida; nifi euidens fis caufa, vt affumptum alimentum;quod fit fabflantia,. quatitate,aut qualitate vitiofum;aut mor.. "— busaliquis organicur, vt obflruclio venari,. !^ propter qua impeditur diffributio fangui^— mi. Cur ventriculus omnino non trabit,non retinet, no coquit;(altemdiminuté basnature functiones exercet: quia laborat inte- perie frigida: citr deprauaté, quiainttperie
AS E

38." PATHOLOGIA calidasillam pituito a, bác liliofa cacochys mía coiitattr. llam acidi vudlus demon. firant banc nideruléti: cur in parte aliqiia, vt in brachio, ifle functiones minuuntum. propter frigidam. Cur deprauatur? propter calidam intemperié, nifi cau(a fit manife fits vt vitiofum alimenti, aut excremqntii, quod propter craffitiem cy lentarem ab expultrice,quamuis vobufla, foras ablegarini.
potuit, caufas lefa procreationis tum expos neinuscim de catifis flerilitatis,mole,aborfi s d imonflrofi partus differemus, de lefa funclione vitali ex. profeffo proximo libre differemus cum de pulfu. js De Caufis lafz a&ionis animalis. Cap. VI.
, Ctiones anime,qua in cerebro extre centur,vt vatiocinatio, imaginatio,
€» recordatio, vtplurimtm ledütur fübiedi intemperie,aut obfleuctione, quemadmodii enim actiones naturales aboletur c minuit. tur frigida ér bumida, deprauantur calida € ficca intemperie fic animales.Cur quid£. matura, alij accidente(nnt fatui? quiaillià future
—
| p
fi. IL; ut dj M I
4

! PaATHOLIOG!A. 359 Wü matura cerebrum babent frigidi, et buiais ! diuszelij snorbo. Cur memoria mintitur(e" mibus illia, fub finem viterepuer afi unt: n vt efl in prouerbio: Bispueri fenes: quia vt infantes propter cevebri bumiditatem, illia eniti Adbuc madet busore materno cerea brum,neg, difcurrunt, neq, reminifcunturz ^. itaneq, valde fenes, propter copiam bumoris exci: ibentitü, Co frigus, quodpaulatin fuscedit prinatione caloris natiui.Cur phre /u netici, parapbrenetici, maniaci, C" melancholici delirant? quia eorum cerebrum in ar flamsatur. Efl enim phrenitis delirium cié febre,ab inflammat cerebro. Paraphrenim fi,efldelirium temporarium fuperueniens febrium exacerbationibus, dum à calidis c i. acribus funis cerebrum offenditur. Maniaá funt furiofi à bilev[la,melancholici delia vant fine febre, obfeffo cerebro bumore melaucbolico,qui nature fines iam exceffit,nis fifiat per confenfum, vi inmelancholia by jj pochondriaca, cui tum demum deliriit fuc» ;"cedit, cim cerebrum trabituy in cofenfumz. Atedlricibu anime fantlienibus ad minis.
*--d
y

3600 PaATHOLOGIA. principes nempe fenfum c moti atbitra-rium,perganus.Vtraq, fit, facultate ci fi-vitu perneruos influente à cerebro namad: fentiendi influit in fingula fenforia pev na uos mollés, qui inde fenfifici nominatur. Ad
monendum accurrit inmufculos per neruos duros: 114g; fepius pereuntnotus C fenfus js inffrumentis male affectis quam cerebro ipfo: fi alicuius partiss vt brachij; vel digiti obflruantur nerui, aut ita comprimantur vt facultas motrix cum animali[irituaf-. fulgere n? poffit, vefoluetur: ft aliquatulim:
obflruatur vel comprimatur, tantum in-.— pediatur fpirituum commeatus ni omnim
zollatur: nafcetur flüpor, via ad paralyfim: vtenim(unt affeckus, intcfione dütaxat,
remiffione differetes, fic eorü caufa differüt:
tantüm intefione et remiffione:deprauatut motus conuulfione;rigore, borrore. Conte fioid éft inuoluntaria contractio neruorum: verfus fuum principii, fit à caufis catrarij, inanitione aut vepletione: Siccitate enim di: flenduntur nerui; eo nodo quo arida cherdérumpuntur, vepletione molle[cunt, vela stu.
[T

EX PaATHOLOGIA. 3f !ogantur.Rigoreftinequalis&rvehemens to-| otiuscorperis fuccufios fit dum partes fen« ^ fientes,vt neruofe,bumoris confertim&» ve
" Bementer impulft acrimonia: velicantur. Est pracurfor tertiana, quia bilis mordax initio à centro: ad circuaferentiam trudi|! fur que(ubfineum:acceftonis vefoluitur in: c fudorem:. 3: HORROR éngor tanti differunt intenfione c vemiffione. ESI enim borror exiguusrigor; vt rigor velieuzens borror. Ca V ferorum. motuum: vt palpitationi, tuffis, wflernutamzti; vomitusrutlu, ffüeultus pan: & diculationis ofcitationircanfas;eolotoex-ponemus quo ex profeffo cuiu[; fenfusabaeiti imminuti; aut déprauati cau[asexpli4j€abimus; Hoc locofatis fuerit caufas dolori: pw démonfltare;Cr qua incontrouevfiamreuos y-eantur diffoluere: esenitn dolor frequenti[-Jrmum:& maximi momenti:(ymptema in: 3horbis, cutis placandivoportetanedicum in.
primis effe follicitum; quod non: poft caufis 1gno-14tis..
" i 2o,

362 PATHOLOGIA. Quod dux funt caufz doloris, alte. radio& folutio continui: An humor & ficcitas dolorem faciant. Cap. VHE i0 90 Alenus lib. de Inequali intemperie, interpretans illud Hippocr. Omni orbus est vlcus, fcribit ciam nondum effent. foluta continuitatis differentia proprüsmue minibus diflincla, vlceris nomine folutionem continui ab Hippocrate defignatatu. Hancá, fuiffe illius mentem, dolor omnem fieri a folutione continui, neg, enim quadlterant aut permutant nos, dolorem facit, aifi continuitatem partis diffoluant;à qua fent£tia plane diffentit Auerrois. Exiffumat| enim omnem. dolorem fieri ab alterationt, aon quauis, fed vebementi C repentina. Quia qua diffeluunt vnionem partis, vt ineidentia,contundentia,no faciunt dolorem, nifi temperiem partis diffoluant. Eslenim dolor trifis fen[us,mihilá, facit doloremjifi aoleffum fenfibus. Ctm igitur perfedio feu fiis confiflat in bona temperie fenforij hane prias immutari nece[fe.efl, quam dolor fentiatr.

PATHOLOGIA. 362
"s pLatur.Sane quemadmodum moderatis ob "Do Pedhis, vnufquifque fenfus obleclatur, vt atUV— ditus, barmonia, ita j[dem immoderatis - effenditur: veruntamen alterando fimul,
* e vnionem fenforj diffluendo fenfibile " immodicum dolorem facit. Cur, exempli * gratia, fplendor aut candor immodicu cor»
sumpunt vifum? quia fpiritus vifiuos diffiWn pant: congregare C di[gregare vifum, nom. minis ad folutiouem continui. pertinent,
quàm ad alterationem: immodici foni coimm triffent auditum, diuellendo fen orum: infignis fator ingratus esodoratur quia illius
diffoluit fenfiteritm:[apores valde acres& amatiguffum erodendo,valdé acerbi, Crauin fleri affringendo C comprimendo doloreue faciunt. Proinde nonesl dubium à duabus caufis dolorem excitari, altevatione e fos» lutionecontinti: quauis enimvix folui po[4 fit continuitas, quin fimul temperies diffoljm MWatur,viciffimá, vix poffit ledi intemperies, y wvmiene partis(alua C integra permanente. jj Nibilominus dua(unt caufa dolorifica, nom à tanti ratione, fed re ip[a differentes, Cate
Z

364.. PATHOLOGIA.
rim non queni alteratio e$t dolorfica; fed.|
veliemenstantüm, c qua fit confertim, vt explicat Galenus ex Platone in Timeo, que: fit fenfiimestindolens. Veliementesquippe e vepentinas mutationes-non: fert natura, fine moleffia,, fed ijs que paulatim fium fa. cilé«(fuefcit. Quaret bic aliquis, Cim Arifloteles 4. Meteor. ex quatuor primis qualitatilu dias tantiim conflituat efficaces, ca:
làzeim c frigustotidém patibiles bumorem:| € ficcitatem, pofféntneomnes doloremefi-.|
ere?; Refpondee; Ariffotelemloqui compa-vatitionabfolutà; quando dua: tantitqualitates:cegnofcitenergiticastotidem pathi: ficar, Resera. enim lumor bumedlat,C[iccitas: deficcats fed: tam.remiffé& languidé operanturvt fi caloris C? frigoris actionibus: comparetur, meritàinefficaces indicari poffint. Doloremigitur inferuiit, fed tam exi-guum-vtcomparatus dolóri, quem. calor& frigus efficiunt, dolorisloco.baberi.mon dts. tat. Alij refpondent., bumoremnonper fe € abfolute dolorz facere, fed vationt quantitatü, aut qualitatio: vatione quantitati,
átquATIL,
[7 f

ParHOrLoGIA. 36$ ^ Buguamydum copiapartem diffendit, inde ^-enfiuu dolor:vatione qualitatisdum acri& noniapartes fentientes,vt membranaspun ;gininde.puncterius dolor. At ficcitas diuelJendo dolorem facit:nam aridemembrane Anon aliter.contrabuntur yquam corium ardore exficcatum. Itaque totam difputatioPm mem itaconcludamus: Dolor el[yemptoma «ho primi generis nam ad atlionem lefam peruw winet, actionis lefemovbus est coniuntfa c in immediata caufa. Proinde dolor omnis à im praecedente aliquo morbo excitatur Quo? us Similarivelcommuni ,bocest, intemperie, i- velfolutione continui.Quidni ab organico? &Quiaobftratlio, verbigratia non facit doloremynifi forte pars obflrula vei obfirueudis quantitate diffédatur, veleiu[dem quaditate vellicetur. Ita de ceteris fentiendum, Tum enim incipiunt dolorem facere, cium vel dntemperiem babent coniunckam vel folutionem continti. Soluitur aute continuum. multis modis: 1ncidendo;pungendo;contumdendo, conuellendo quo pertinet diftenfie, as fumpendo, eredende.
L. à i: o à

26. PATROLOGIA ^ Caufaaprreiesin excretis BC tetentis, CaP.IX.—— N excretionibus contra naturatnbt(ttis fuimaa in primis fanguinis proftuiam, vomitum, diarrbaam: in verentis fuppreffionem c difficultatem vrina quorum[jmpiomatum caufas, exempli tantim gratia, óresiter exponemtu. Sangtis iminodice init vena aliqua aperta ,vupta, att eroft, aut fanguine refudante: pev anaflomofit, boc eft, aperti venarum ofculis, tum fuit fanguis, cim adeb redundat, vt venatu capacitate contineri amplius non pofit,aut
cim à venis propter inteimperiem, atq ie
de natam impotentiam, Yetineri qon po» gefl. Quod accidit quoties vena laboratit antemperie bumida ,inde enim laxiores d
2nollioresveddite,nibilretinent: nam vt v6.
zentrix ficcitate voboratur, ita bumiditaze debilitatur. Aperiuntur etiam bumori acrimonia expultrice irritata, At cacochysuia increfcente eroditur vena, fine acriihu quor venis ipfis concludatur fiue aliunde atsietiat, vt à cerebro in pulmones difliller,à
fein
[7
tj Mj in r

J
PaATHOLOGIA: 367 ferino enim& acri catarrbo nonnunquam in pulmonibus vena eroditur.Rumpitur ex» teraquadam C violenta caufa, vt idu ca.
à fto faltu, vociferatione: fanguinis proflutii
& foluta continuitate vena, fiue fluat illa e» vofa fiue TUpta iesms appellatur. Quiamy wisproprie profluuitum fanguitis, ab evofíoa H£2]degan: fiue aideenns appelletur: dua4 buscaufi.«fit AMemifynis,aut enim tranfcola4 tur fanguis venis,quia ipfe fi fi t vald? tenuis 4€raquofusaut quia fint rariores tunica Ye» . mari. Sic videor caufas bemorrhagiein pau .€à contraxi[fe fequuntur caufaimmodera.. di yonitus in primi alienum quidpiam is ,. ventriculo contentum: fiue enim quantitazegrauetur, fiue qualitate aliqua affumpti alimentiimedicameti,aut veneni irritetur, fiue malignuset ventriculo moleftus aliquis . bumor,vt pituita excreimtitia, aut alterutra bilisin eo genitus fit it. fiue eà aliunde,vt& . capite defluxerit, aut à iecore regurgitarit, vefupinatur,vt noxii excludat, qtib. caufis faunt tuffis et flernutatio.Eft enim tuffis mo tuspulmonis: flernutatio,cerebri: vt exptta
9o 4

368 PAT HOLOGIA.
gent. quod noxitm eft. Aluus nimittm facili
e cita tedditur velquodventriculusplui $10 aliméto grauetur, prefertim bumedan
te,aut a» humoris alicuius acrimoniaadex-—
eretionem irritetur.fitá retinendi potis at[pbyncerevefoluto,qui affectu paralyfis ani nuncupatur: difficilis vero d pigia vedditur( quod vitium estin retento)fi qui
alimento pauciore prefertim ficco vtatur,
«ut fit obtufus fenfus inteflinorum;ant int« filorum abdominis imbecillitasdenig,rtdentrix autla, augettr atteth ficcitattytko
pultrix debilitatur. Simili caufaviinayd iplane fupprimitur,vel cum difficultatestdlitr-Excernere autem non potefl veficago|i
tifimum tribus caufis: intemperie aliqua, eb[iructione,aut anguflia: obftruitur pitui4 vifcida,ersumo,arenulislapillo,caruncte Ja que faccedit frequentervirulente gonot Tbe málé curate.PInra libro fequente.— Caufz affetuumfimplicium. Cap. X. AM copia C impuritae excremetitoe
tH aliquam aciené ,vt coctionai
lom,

i PaTHOLOGIlA. 369
"W^ Jefam,confequuntur:fic affectus fimplices 4 "à^ eopia, aut vitiofitate aliqua excrementó"ho rumvtplurimim proficifcuntur: cur flauo ww eoloreidiericorü cutis, preter naturam infivis. eitur? quiaexuperans bilis ad cutem, vt efs marium commune effunditur. Cur fplewi miticorum C elephanticorum cutis demgra (m turfquiaillibumore melanchbolico,bi atra(v bilario abumdat qui bumores ad cutem effufi eam fibi concolorem efficiunt. Cur mul tis aires tinniunt? àcopia flatuum, qui le» uitate fua furfum afcenduut: flatus verà fiunt ex pituita ab imbecillo calore. Cur i« Gerici que guflant.quantumuis dulcia fint, iudicant amara? quia linguam babent felleperfafam: nibil autemrefert, fi obictium ápfumveveratale fit an fenforium: nam oulus fanguine fuffufus omnia rubra exiftitiat: denique ex copia excrementorum fere nafcuntur affecius omnes fimplices, quema Admodum immoderatio excrementorum, 4b actione aliqua lefa, actio lefa ab alique morbo.
" o. j

yo P^THOLOGIA PaTHoLOGIA Bec.
In qua Xnpseusien] explicatur; ars - A jnfelubrium fignorum.
Multiplex fignorum diuifio, Ca». L
Igna funt(alubria,velinfalubria:fani3. tatis demon fhratiua in arte tuenda boz& valetudinis iam funt explicata: infalubria dicuntur, quepartem affectam, morli caufa,(peciem cr euentum demon[trant; pi pars affecta,(pecies.ccau fa morbi digno ft poffint: primus liber tberapeutica expli» «abit, Galen reponit medicinaminterr2e5,qua5 Plato in Pbilebo appellat enosnis, sooepé, artificiali coniectura,veritatemit quirunt, có quod inter medicos, qui meliti siouit conjjcere perfectior iudicatur: neq, tsim tam difficile ef curare, cr accommodae zum morbo remedium inuenire, quam patzem affetam, morbi[peciem, caufam c esientum dignofcere: medicina enim ad fingulos morbos remedia innumerabilia propo aiif;

. PatHorlrocIA. 371
Q( mit,quibus tamenprudenter vti non pofi ignorato morbo, iuxtaillud: Nez intelledi uulla e$t curatio morbi. Medicus, qui ignoto snorbo pra(cribit vemedium, oculis claufís pugnat, Andabatarum ore. 1tag,in banc. Pathologie partem, fine qua perfecte nemo 13nederi poffit, diligenter incumbendum est. Philofophi con flituüt figna quadam nece[?o faria.quavocant vesuioen,ex quibus conflat. ". demonfiratio que ab Ariffotele appellatur ?o euuenáeys ex fignis nece[fario concludens, Actionuim omntum integritas c$l certanota. fanitatis;vt adlio aliqua manifeflé lefa mor &- bisnamquicung, babet actiones omnesinte. grasnest(anus cu vero aliqua manifefle lefa. estbaud dubie egrotat. Huiu generis figna v medici appelldt msQeyyponze,perpetuó quor W— bum concomitatia, cu eo incipiunt, C cum eo definunt. Philofophi babent fingularum p verum fummas proprietates vt vifibile bow minis, binnibile equi, ex quibus folis(be» eiemueceff[ario concludunt:mam quicquid u ridet, bomo eil: c quicquid binnit, equus. s At Medii non habent morbi propria acciQ. 6

372 PATHOLOGIA.
dentia,ex quibus folis morbi(peciem demon flrent propterea cogunttr, vti collectione multorum fignorum, quam(yndromen apgellant;vt ex js coniunctisnondiuifismorbi fpeciem neceffarió conuincant-Non enim quicunque-deliat protinus phreneticu eit, quia etiam in£lancbolici delirant: fed quieunque délirant cum febve funt phrenetici: qui vero fine febre ,snelancbolici. Noneft pleuriticus quicung, fentit in latere dolort punitorii: fed fi pxaterea febricitet,tufiat, € ci dificultate-vefpiret., certo pleuriticis Budicatum. Prater bec figna;Logieiverifimilia queda aguofcunt,qua.illi appellat àxivo, enedici cum Galeno uomine generis eda, &d qua peytinet euoscydtores. Affidentia,que qon femper, nec neceffario, fed vtplarimim anorbis accidunt, illa(unt propria C infepa Yábilia, bac communia c feparabilia more borum accidentia, vt ia ardente febre, fiti vigilie:in pleuvitide dolor ad iugtilumafctt dens: aliquando.enim.ad bypochondriadte ftendit, tam bac quamillavel funt diagnoflita vel prognoflicauio renis etit Ms t

PATHOLOS1IA.. 373
eft vfu, nifi fort? que precefferut morbum,
yr res nü naturales, de quibu medici debent
«gros follicité percontari, ad boc fignorum
genus referantur. Sunt enim figna C» caufa
1morbi,non tantum qotient, fed etiam indi".— eant internas: veeudpns, dignotio partis affe "ho Gemorbi er caufa morbifica(quibus capitibw fer? tota diagnofis concluditur initio "^ gherapeutice, vbi predictionum fumma ca» t— pitaexplicabütur.Hicfignatam diagnofli"W^ eaquamprognoflica, quepetuntur ApulftJn— bus Cr vrinis explicare confilium e$t,fi pvids WW—deerifipaucapramifero.
yi. Vtintetiorfeu abdita caufa mors hi bi dignoici pofsit.
fd Ca».1L
" Ihi fatis evit exemplo caufa morbis if fica vim fignorum diagnoflicorum
ju— declarare: morborum materialium, quales deo fuutbumorales,due funt prima cv commu. à miffmecanja,plethora& cacochymia: caw—ocbymia, inqua, biliofa,pituito[a,aut me4j— lancbolica: plethora indicatur ttimore c w— enfionevenarum;jnde fpoutaneelafitudiQ7

374 PaATHOLOGLA. d
mis ea[pecies qua tenfitta nuncipatur, fib qua pre pondere corpus moueri mon poteft, vix manus pugnit potet facere. Pulfus enim est vehemens c plenus, quia ex plenioribus veuis aliquid femper p anaftomofi 1n th artevias effunditur: propterea arteria non tanti| f in carpo, fed alijs quog,im pavtibus,vt in tem| i !
poribus,ciin capite vebemter:pulfant,non fine moleffia,refpirant cit difficultate, praferiimd motu. Certior erit coniectura, fi vit4 genialis prace[ferit. Res enimnonnatu- vales(ant figna fimul cani(e morbortm: eumd, ab externis non tantiim moueantur, fed etiam generentur interne, de fingulis fol. licite medicus egrum, aut affidentesinters—| ji vogalbit ,vt euidentium commemoratione, ducatur in cognitionem latentis catifa. Exempliloco, faciamus egrum valde calefa| cientibus C ficcantibus alimentis ve[ái fo» | lere,vt mero,finapi, porrit, piperatis, corpus vehementiis exercere, vigilijs fefe confictve,excanduiffe,(upprefft vomitus biliofi con fuetudinem defiiffe, aut diarrbuam biliofam. Ex js conijciemns bilis doininatutt, quibus

PaATHOL10GIA. 37$.
à quibuf atteflentur,vlcerofa laffitudo calor ipfo etiam contractu mordax, pulfus velox ob efrigerationis neceffitatem;vrina fla ua, flammea, in quà nibil atit minimü fub.
fidet, mult certis cacocbymiam biliofam, vt parentem morbi,accu[abunus.
t SIMILI morbo fi eger fateatur, fe frequenter v(um alimeti qua vefrigerct c bu mectet,vt aqua cruda,z.ytbo,piraceo, pota ^ eeo,vita fe degiffe ociofam, aut fe fomnolen tum agnofcat, praefertim à cibo,vomitus pituitaconfuetudine fuppre[[am,aut alui fluo rem pituitofamaccufet. Erunt argumenta pituitofe cacochymia, quibus fi con fentiat pulfus parum C tardus, vrina alba cui mulv t0 fedimento, certior erit conieclura:nttiw quamnegligeda erit confideratio etatis,[zxus,temperameti, C temporis anni, quia vt
in phyfiologia didicimus, prima etate[angi guis dominatur, fecida bilis, tertia melacho
- lia,ad extremüpituia excremétitia:(untá, vt frigidiores viris femine ita pituitofioves.
s Quatuor anni quadra, quatuor. atatibus
sw dta refpondeut vt vernos snorbos probabile

376 PATHOLOGIA.
fit ejfe fanguineos,effiuos biliofos,sutumma
les melanchelicos, by bernos pituitofos:nec dubium él pituitofos morbis àpituitamagis effe obnoxios, biliofos morbis à bile, quia snorbuim nature(ue congenerem, facilius qui(a, incurrit.Humoris melancbolici extts perantiam preterea indicabit v(us frequis erafii aut terreni alimenti, cuin fimodi funt bubule,ceruine, leporina carnes: vina craffée; nigra, metus quoq,& maeror fine manifefla caufa, folitudo,(uppreffa vacuatioordinaria, queper aluum ,att vomitum ,aut bemorrboid, aut fedem fieri confueuerat,
infomnia turbulenta,ex quib. omnibus, aut.
plerifque tacito mentis difcurfit, medicus interiorem, c que fenfum effugit, d caufam deprehendet. DeSignis Prognofticis. Car. 11. Hpeunsis due funt partes, a]oyumà quepartem affectam, morbum crillius caufam indicat, fr aeyyocih quanti tantum euentitimorbi predicit,bac eitsne coimualituru eger, an moriturus: fed eriam
que.
IÍ

PaTHOLOGIA. 37y
dpUe ventura funt;vt delivaturii egrum,pre«agnofcit: item,sítne futurus morbus breuis "^ entdengus: quandofit futura crifis, c fi ille ". donavelmala, falutaris an-exitiofa expee
anda fit. Hac figna crifimanuncupantur,
quemadmodum que breuitatem autlongitudinz morbioflendunt peptica: qa cotliote prefertim,aut cruditatebumorimotbis fich, breuitas aut longitudo morbi indicaa dur. Queprenuntiant euentum orbi prae prié,& quadam nominis pravogatiua pra» guoflicanuncupantur: mortis aut falutis fi« gna,magna ex parte confifluntiu comparae tionesmorbi&rnatura:Nam fi morbus inten datuv,vires minudtur,coniectura est egrum quorituri: fi vero natura victoria ex virium tobore declaretur,breuicontaliturum.Naà— turam ci dico,vires dico;feu facultatestres quibus soflrum corpus gubernatur. 149, 1uedicus certatisnatura cum morbo[pedlater, animalis primian facultatis, vitalis c naturalis vobur,aut imbecillitatem diligenver explorabit, animalium facultatum 0Jur obferuatione fingulorum fen[uum, mo«

278 PATHOLOGIA.
interiorem. fenfiaa veuocabit: fomnum qy vigiliam, in quibus fi eger teneat nodum, bonum:fi vero fit peruigil,aut fomnolentu, snalum: fi per morbum fenfus. maneat éntegritas,[apores C odores bene difcernat, bonum;altoquin malum.Item in omni tnor bo bene fpivare, attt fefe in lecto facile mouere, bonum: male(pirare, neque fefe in le-.
&lo erigere po[fe,malum. Conflantia mentis, €» placida infomnia boum quiddam pros snittunt: delirium vero c terrificainfomsia finiflri funt ominis:vitalis facultatistoe bur, aut imbecillitatem, pulfus indicalit moderatus, quig, à naturali non admodum
t'eceffit equalis, ordinatus, vobuffa vitalis
est index. Qo verà anaturali veceffit lone gitis, eiu(de imbecillioris fidelis esl nuntius: vobur facultatis naturalis contjcitur potifémüm ex appetentia cr alimenti codlione: de coclione verà ab excrementis, vt vrinis, deiectionibus,[putis, fumitur conieclura.Vt etgo inappetentia C faflidium ciborumin snalis babentur, fic mediocris appetentia
in
zus avbitzarij c principum adionum. Ad.

&
| PaATHOLOGIA. 379
in bonis: namvt est in Apborifmo,Bene babere ad ea qua offeruntur inomni morbe, femper boni eft: facultatum vobur, aut imbecillitatem, cim ex fingularum atlionuma integritate, vel lafione.prudens medicus tacita mente diligegter expenderit, vnde soy bi exitum pofiit prauidere. Confiderabit cu iufinodi fit pars afflicta, princepfne anigno ^ bilis quiamparte principe, corde, cerebro, "^ bepate:aut ad vita nece[Jaria vt veutricue "! le,ulmone;eft morbus grauior,d in alia pav "^^ ge. Morbi quoque fpecies ad predicendum magni esl momenti: nat quidati funt incu vabiles,vt apoplexia fortis, mara mus, cancerelephbantiafis:alij longi, vt quartana attumnales. An defperati n2 funt attingendi? Itaplacet Galeno, ne infamentur pra[idia, quemultis fuére faluti,névevideatur medicus eum occidiffe, qué fors ipf. peremit. At».— zamen Celfi confilio preflat anceps remedium experiri, j nullum: videtur inbumasi fine artis vllo auxilio agrum relinquere. d»— Refpondeo, infanabilis morbi nv effe promit jp tendam fanitatem, quod faciunt Empirici,

$0— PaATHOLO'TGIA. fed prenuntiata morte aggrediendam effe -eurationem;no quatollat morbum, fed que deniat, C denulceat: bocfaltemzcommodiztatis a]feret agro curatio, vt aninoricum do lore moriatur, erigendus ip/eager in bonam fpem,vitimum perfugium miferorum;nterea parentibus«micis anors pradicenda «eSt.Nonnunquam accidit:vt derelidti;yveluti Teuitifcant;prater[pem C expedationm atiedici,(uperuenientebumoris ttorbificiins figni vacuatione, per fudores, diarrbaam, omorrbagiam. Ceterum cim morbu eit att principio aecdum colkionirvllum appa"et fietiit, fu]pendendum e3l indicium:qua diu enim bumer eft in motu metuendum efl mieTuAt in partemnobilem: propterea niil trifle;inquit Galenus, preduendum est ntqueletuna, nift fimul adgciatur,dummog nibil faperueuerit, C fi eger bene smontnti medico paruerit: nam fepe agri non tam morbi magnitudine pereit, quàmpropriaculpa. Appetunt quidam noxia ,vt ftbrientes vinum: quidamrefugiunt falutaTie, vt pharmacit y vena fetdvnem, faltem Itllipte
D
|
y
adu
in
. dn
L
Tit Lu
li uj
UT
SN
D in

PaATHOLOGIA. 38; ^ gempefliue prefcripta, negligunt. 5s— DeCrifi,& caufis dierum critiVit corum.. Ca».IIIE.. ti. Liquando non.tantàm acuti, fed evi Ae ehironici-morbi, quomodolibet wm X Mfadla folutioab Hippocrate crifis ap p— pellatur. Quinetiammaturales excretiones, Ü^ quaemontantim agri, fcd etiam fanis conX tingunt,vtmmenfes, bemorrboides, partus, w dmpropriéerifes appellantur.Proprie est bu. je morisinorbifici natura vepentefatla: exps— eretio: à:foro.videtur tranflatum nomen.. p—Wteuim coram iudice ador.& reus diftejy— ptant, ita fpectatore medicoymorbu c naa. gs— turainmorbis acuti, Cümnatura de mors. |o lotriuinpbatmateriamorbi(ubitóvacuataybonacrifis appellaturque fit ad(alutem. agri; Ciim vero materia morbifica copia aut violentia:contingit. repentina euacuatio i »—egriperniciem,malacrifis dicitur: neq, cria— ea, fed'veriusfymptomatica.dicitur,qua4 emgfitvimorbi fecretio.Ea folaque fit vis 4,— onanatura, C exsreticissobore,eritica di 4,— meret, Ef quadamerifis pevfetia, que

330 PaATHOLOGIA.
omnino tellit morbum, plane vacuata mate via morbi fica. ouedam inperfedla,quando portio tantiem bumoris morbi committene tit excernitur, qua fequi folet recidiua. Ní qua relinquuntur in morbis recidiua faciunt: modico fermento tota maffa acefcit, Ad pevfecham crifim triavequiruntur; Pria mum vt colla fit materia morbi, dr pepticis fignis indwata. Secundum, vt die critigonü ex parte,(ed tota vacuetur. Tertium, Vt ds ger fe manifefte leuatu à fentiat,di[parcántque fimul omnia[ymptomata, hoc mode quaiudicantur finereoportet,neg, medicamentis tum natura irritanda eft. Verum fl imperfecta fit crifis, neque fatis natura mos ueat, adiuuandus es illins conatusnec tate tm roboranda erit alimentis, fed datoca1hartico, reliquijs materie morbificaexant randa,metuecidiua:hinc obiter patere poe zefl quo tempore morbi fiat perfedia crifis. Omni entm die bona vel mala crifis fieri pozeit, fid optima c perfecta, tantum fitin vigore morbi: Primo, quia natura codut excernitnon crudum,principio«utem"

"ParHorocla. 385
da funt omniajin incremento fi: codtio. era fecta est tantüm in flatu:[ecundo, quia in 7". vigore sortis magna fit commotto morbi et ^ matura. Atqui rü fieri crifim probabile eit, cim nibil fit aliud,quam fubita mutatio im priu, aut melius evgo fer? femper in flatu inorbi fiunt perfecta crifes.Sequitur vt cau fes dierum criticorum paucis explicemus. Catt[a videtur eadem qua periodica omnis fiuxionis, Quoties exeretrix, vel copia gd" uatur,velqualitate ,vt acrimonia, irrita tur: hec quidem esl generalis e indefinita caufa crifis,fed cur féptimo potids quá fexto die felicior fiat excretio, boc modo non. Wt"explicatur. Galenus dierum.criticorum cata ivre famvefert in motum luna: illam enimin hu | anores manifeflii babere imperium boc más nifefté couincit, q» inde fit,oceani fluxus c vefluxusoftreaymituli,e cocbilia omnia ci luna fimul implentur, C ei ea deplentur, ficut.& medulla in oftbus, fic cerebrumiw pfumiuna crefcente augetur, eadem decrea g| fecente minuitur, propterea vulneva capiqs Be nnaplenaaut cre(cente funt funefliora,

:| 334. PATHOLOGIA. Atqui luna fingulis quadris infinesaccipit:|& mutationes: quando enim congreditureum.|i fole,dies funt illunes;tumó, noua dicitun d E filens: die feptimo znouiluniocimiamáfo— t le aliquantulum-vecefíit,& tedio orbe ly. i flratur luna crefcésappellatursdecimoquar— n to die toteorbeillufratur, cw plenatumdi-.— citur: vigefimo:decrefcens: vigefimofipti-— iu moredit nouilunium: Atquivix feripoteft,| Qi vt immutata. luna quaillius fub fut impte rio humida corpora; fimul non immuttn-] tur. Proinde non estmirum,frsnorbibumos.| vales, qui folicrifiinadinittüt;perfeptimae| 8465 fi malis per: lne-quadrae iudicentur| m mon defuerunt tamen;vt Afclepiades d» Cul fi fits qui vno potitisquam alterodie vfilitiis uL morbos terminatiaudenter.negarunt; Die: Yt eritici,anquit-Auerroes; Hippocratié anti fu autboritate C» experientiamtuntur, mill. firma:& folidavatione poffünt.confirmar..| i" Sed Galenus-non tantim:criticos-diesvult.|(ij obfernari, fed etiameriticeri indices quas| ii propterea appellat contemplabiles. Quartus IL enim, inquit, efl index feptimi, vndecimw:| t decimi--|
:

PATHOLOGIA: 38g
" decimiquarti, denig, quaternariu quifque h fui feptenarift feptimo die futura fit perfe 5. dacrifis precedent figna cottionis de quar" ty contra, fi quid triffe appareat quarto (" die, futura eft crifrs mala die feptimo; equis à^ demotmnidie fieri poteft crifis, nü aquà bas "— mama Hippocr. tmettit à vecidiua,mifi more ! Busdieimpariiudicatus fit. ( Quot modis fiat crifis,& quot mo» lt disindicetur. Ca». V. im M Orbi duobus. 110dis terminantur i Meer aH xolceo cbronici fiuiuntue Meesattttixesces nati morbi longi, aut fol| tttütur cola peulatimyaut vacuata,aut itte à fenfibilitervefoluta materiazacutviudicane j tur infigni& repetina aliqua euacuatione,. gr vt bemorrbagia füperueniente.. diarrbea,. «s füdore, vomitu critico, menfibus, liamorvboidibus.. Aut alio translata materia, vt à à parte nobili ad ignobilem. Hac crifis per ab4j. feeffum, vel temi qaem. pertranslatione: jp dicitur: Ila veri omitexeonv per excretioo yy mem.Qua fit per ab fce|Jum, nonet optimas, : uia eft impenfotie, neque omnino. mor

3$6 PATHOLOGIA,.
materia, erit parotis critica C faltar, quia morbo alioquin funelo agrum libera
bit:crifis tamen imperfecla quia perfetam.
fanitatem non reflituit. Perfecla erifis.plané tollit morbum et morbi fymptomata Efl erifis per deculitit quando egsais vía, fitta. cedit apoplexia, à cerebro decumbentemateria in brachitum. Supevefl vt de fignis criJim indicautibus paucis diff erAmus. Seem, alia tanim funt figna,vt colidolor, vati-go, dolor capitis, vigilia, veternum, fitindts
fea, delirium:alia(unt figna fimul c caufe,..yt yomitus,(udo, diarrhea, pvojluuit fane|
guinis, borum enim aliquod fi die contetiplabili apparuerit, euidentiuá, redeat die. eritico, erit crifis theoritico die iudicata. Hippocrates, futura crifts pracipuum fi gni
exiflimabat, quando nox qua pracelit arifim«gro eff valdé tmoleffa,dolore,delirio,vi-.». gilisdifficultate[ivadi, inquietudine, qua.
quidein
bum foluit:priori quippenouu morbusetiz fi lenior,(accedit. Exempli gratia: fiparis. pueumoniam tevminet parois, à pulmone,| ad glandulas que funt pont. aures, translata—|

PaTrHeroGIa, 387
quidem vt funt plena periculi fi morbo cru.
de appareant;ita fi morbo iamcodlo ,vt in
flatu morbi, adueniant:(unt fecura,brettia,,
futuram crifim pollicentur. Quorü quidem à[ymptomatum vebementia vulgus terretur, -. atprüudens medicus in bona valetudinis cer| tam[pem erigitur: fed cur moleflior eft nox qua pracedit crifim?quia tum maiore conatunatura certat cum morbo. Adanodi cri| fis pradicendum, c» dejiniendam Jpeciem, confiderare oportet ves naturales non natu| tales C» contra naturam: naturales vt ata* pem,temperamentum, confuetudinem: non ! naturales, vt vithus nodum: contra natnra, "^ qerbi genuscati[atn, C(yimptomata: nam * fimorbus fit à(anguine, vt fynocbus;verifimile eft, quód bemorrhagia iudicabitur. ' Augebitur coniectura fi eger fuerit fangui! meus, adolefcens, con[ueuerit illi pev naves,
aut per venas bemorrboidales multus fan* guis effluere, fi laute cv opipare vixerit, vi| tamá, genialem egerit. Si verb morbis fita 5 bile,vt febris avdens, veltertiana, egrotus
v firiuuenitcalido, ficco temperamento, grae

288 PATHOLOGIA.
dare, att alui fluove biliofo frequenter cor. zipiattm, fi v[us fit cibis bilem procrtantibus. Credibileefl borti rium modorumaliquo, eo, magis con(ueta, marbtum iudicas tum iriSic morbos melancbolicos,vt quate tana, bamorrboidali, aut menffruo fluore terminandos, aut alui fluore feculento, aut vrinis nigris praedicere go fis. Quori quide snodortum vnum egricon(uevudo indicabit, bac qui prauiderit, babebit agri obfequentiorem, inded, fibi gloriam c qua[fiü come patabit. PATHOLOGIZ, Sect. IT1IL
Simiotices ea pars quz fphygmi-|
ce dicitur,ars diuinandi ex pulfu. Sitne coniectura certior à pulfu an ab vrina? Car. I.
|. D Diagnofin c prognofin adionts CX omues oportet medicum conteplari, fed maxim emniit vitalis facultatirour,
diligen.
eili babitu,cofueuerit bilem vemere,aut fu.

E. d
PaATHOLOGIA. 389
n diligenter obferuata arteria pulfatione ad " tarpum, ea enim parte ctim bomo fit excayQ n" pul(stioni differentia melius percipitur
e egri ifla partem quàm alia quamtis faciliis ferunt à medico contrectari, Vt vrina eft fecida codlionis, qua fit in bepate C» venisexcrementum,ita cotlionis aut cruditatis quatuor bumorum snorbos committentium fidelisnuncia. Quamobrem medici in depellendis morbis ad bec duo potiffimum animum ac cogitationem conuerttunt:quavitu fint'nepottora figuaapal[i an ab vrina? Kbafís fexto Apborifiorum plus fidei € certitudinis tribuit pulfui quàm vrine, in qua opinione videtur fuiffe Galenus, qui banc medicine partem ab. Hippocrate neAueibam dil'geuter excoluit. Hippocrates enum vrinarum potius quam pulfuum obferfiatione de morbis iudicabat: ego ne fidam ip pulfuiisquit Celfusrei fallacifeme? leuif|. sma enim occafione pulfam immutari quoWi tidiana experientia teftatur. Diffenfionem wo hane difndlione quidam componunt, ex p» wrinis certiora figna diagnoflica petuntur, i 43
I

390 PATHOLOGIA, quibus inorbi fpecies, cafa cy tempmdignofcantur. Progeoflica vero quibus pratiidemus, sftne inorittrus eger nn contalitts vus certiora fumuntur à pulfu: Alg aliter contentionem dirimunt, partium natuvalium ajfctius et quotquot funt in genere veso, ex vrinis veris deprehendi: Vitalium vero feu[hiritalium partium afjedius, artevie pulfatione: Vt vt fit, uon eft dubium| virting, in curatione morborum maxini e[fz momenti, fie exitucmorbi pradicendu fit. fiue dignofcenda caufa. fiue fbecies morbinaturales aut vitales partes occupantir, Accedat quód generalia quattior. tempera anorborum, bumoris sporbifici codhoneaut eruditate diffinguntur:Principio enin citt» da funt omnia, tandiug, morbus in printie pio eft quandiu bumor morbificus incofts qanetzin incremento incipit coqui;in fatu perfecte codius efl, fi modo morbus felicita fua tempora percurrat. Tempora vero pate zicularta, que fant fingulorum paroxyfinoetin propria, difcernuntur pulfa. Nam in principio febris, pulfus eft paruus, arteria contia

PATrTHOIOGIA.' 9f contrabittr,calore in pracoydia confluente, quiin incremento paulatim intenditur,calore per babitum corporis effufo, in vigore equalis manet.Vt enim intenditur in acceffionis augmento: 1n declinatione yervesnittitur, C» ad naturalem paulatim vedit, Ita in flatu confiflit,e& aliquandiu aquabilitatem feruat.
Quadam precognofcenda priufqua
expulfu de morbo iudicium feras. Ca». II.
Emineri pulfum non tanti ves
bus contra naturam, vt morbo c Jymptemate immutari: fed. etiam rebus "maturalibus C non naturalibus: natura libus ,vt etate,(exu, temperamento: non naturalibus, vt anni conflitutione, alimento, exercitatione, perturbationibus: Viri e« nim velocior efl pul(us quam mulierisiutenis quam fenis, biliofi quam pituitoft, effate quam byeme, adeo yt fi pulfum iuuenis
« biliofi eflateobferues, eumd, cumpulfu veuo tüle, pituitofa, byeme, conferas, iutietesm quamuis(antum, febricitare iudicabis quie
AR«€
4

392 PATHOLOGIA,
vetula febricitans n8 babet pulfum velocio. vequam iuuenis(anu: quod exercitio, proe ptercalorem auctum ,pulfus velocior folito veddaturnonefl dubium: metu quo, patuni efficistriflitia languidiiracundta velo
cemynotum efl experietia. 1tei pulfusdormientisminor et taydiov eft quàm vigilati.
Propterea cm primium eger à fomnoexci.| tatur, pulfus a medico obferuari non debet, quia timpulf/usex paruo fit magnusex tar—
do velox: nam qtii erat per fomnüvetradu calor inyi[cera, excitato egre repete imliabitum cerpori effunditur. Quo quidemre, - fluxuarteriavebemétius,et celeriuspulfat, «am obrem iubent medici vt in aliquod tégui pefl fomsum differamus arteria contadtum: fepe etiamfit vt ager primo aduentu anedici terreatur ,metud, pulfus minor& tardior veddatur. Propterea illi quoqueitBent, vt obferuationem palfusin breucaliquod tempus differamus: Si dyer fuerit valdé pinguispulpis digiterum vehementer at» zeriam preme:alioquin pul[ationis differen.
4ia difficillime percipietur. Vtrinfa, etiam brachg
Mee
Aud Ab eu
An i de ena duo

PaTrTHOLOGIA. 393
tni brach arteria attingéda,nonnumqua enia "^ wccidit,aut propter brachium conflrictum, W^ aut propter vulnus aliquando in arteria Wo niusbrachü acceptum vt pulfatio fit imm perceptibilis:qua de ve extat nobili biftovia m apud Sterutbium in arte fphygmica,qui de m dflaparte fimioticesomnum accuratifiimé — pofi Galenum diffevuit. *» JDequinq;pulfuü primis differenijs n qua ab adiun&is petuntur. li Ca». 1l. Adlenu quada de pulfibus pracogno|] fcenda,adarté nunc aggredior quam p tribu capitibus oncludam:primà differen-— wp ab feciidà cau fus, tertio à figna tam diagnüqo flica. quam prognoflica explicabo: js iactis s primi fundamentis ex quibus prima pulfuum differentia definitur, putfus ejt fliüs tus quidam: Ad motum vero vequiruntur mouens mobile,[pati in quo fit motu, tempus tam motus quam quietis, à moutne teuempe vitali facultate, qua vatione fola 4iffingui à pulfifica,alio loco docuimus: Pul fus dieitur vebemens,aut languidus: veleR j

395. PATHOLOGIA.
snens cium arteria dilatata tangentis digigum yebementer inpellit, languidus cim janguide tactum ferit. Quefitum sfmepul(us aliquis virig, interiectus veluti medium extremis: nón videtur, ille enim authore Galeno, qui nec tactum euertit neque ab eo euertitur, efl prater naturam, vt languidus, quia quo vebementior, cà maiusvobur facultatis vitalis indicat. Vt ergo virtutes suentis non admittunt mediocritatem,quia aiemo poteft effe iuflo doctior, prudentior, aut fapientior: Ita neque pulfu vehemens, quia nullus poteft effe iuflo vehementior, fiquidem quà vebementior eo melior, quia snaius vobur facultatis vitalis defignat Per« ge:A mobili feu corpore arteria pulfus dicizur mollis, durus, aut mediocris. Durus cin ficcior, d in modum corij vigidior arteria, occurrit ,vt in febre bedlica, in pleurttide, aut à pblegmene arteria compre[fa, buc pertinent pulfus plenus, aut vacu, calidus aut frigidus: plenus, ciim arteria dius—
tata plenior fentitur, C conta&lu ipfobtspiditate plena percipitur. Vacius cinitte
pulju
1

PATHOLO6961A. 305 pulfu digitorum inanitas fentitur, calidus, quando avtevia calidior apparet,quam partes vicina frigidus quando arteria frigidior fentitur. Que funt improprie pulfus diffevétia, potis enim ad febrem quam ad pulfum pertinét: 2 patio vero in quo fit motus, dicitur pulfus magnus, paruus aut medios eris praterea loncus,vel breuis latusvelanqufhus.altus vel bumilis Magnus dicitur, qui longus latus& profundus fimuleft, fi malis cim arteria in omnes dimeftones ful extenditur.Paruus vero quibreuis flrictus buiilis, fimul efl:quanuis celeritas& tavditasnon fiut differentia motus, vt efl in libris celitamen à celeritate, auf tarditate pul« fuum, noua differentia emergunt: Dicitur enim inde pulfus velox tardus, aut medio cris.Vtautemvelox inotus definitur, quido |— mobile pauco tempore longi fpatium con ficitita pulfus velox, quando arteria breui tepore difizdium:vtá, tardus motus dicitur, quilongo tempore parutn fpatiu meutar W^ dtatardus pulfus,quilengo tempore arteria s o diftdit. Ecce vt àmoucte,mobili, patior R 6
nh

396 PATHOLOOGIX,
zempore motus pulfuum diffeventie defus snuntur Sequuntur alie, que à tempore quietis petuntur ,inde enimpulfus frequens feu creber,autvar dicitur: creber, quando éreue éff tempusquiet inter diaffolem c fjfiolem. Raru quando longum.-Demonffratum eft in. plyfiologia pulfum conflare duobus apótibus goutraris Diaflole& Sy ffole;vtegmqao ntermelia quiete dirimi. Refpondet pulfoa: frequens-evebra veppirae dioni, quali efl aflbmaticorum ,aut corum «ui currendo longumiter coufecerunt, tam erebroillis attollitur& deprimitu arteria, yt yix intermedia quies fit perceptibilii, in pulfuvero varb quies ef tammantfefla,vt gilmagi. Ariffot in libris de motu demons ffrat motum veflexum media quiete difline gui, quiainpunilo reflexiouisefi finis priovi Gr principiumpofteriaris motus: citi rts filitpilaá muro;invejultu,ef finiiantecedentis, initium cou« fequentis suo£u.

ái PaATHO£09614. 397 "^-Nouspulfuum differentizà con^ hi fequentibus defumpta. Ca». IV. Vas conflituimuspulfaum differen -J tias tria confequuntur: proportio, & equalas C ordo:qua fant per fingulas pe"o eiesdiffufa: inde enimpulfus vehementes, "^ magni,veloces, frequentes, dicuntur propor 7" tenattvelimproportionati,aquales,vel ine equales, ordinati;vel inordinati: finge duos pari febre laborare, vuum iuuenem€ biw defum,alterum fenem c piruitofumwytiiw queauctum calorem ad eundem gradum:e» vittamen velocior pulfus febrientis áuuenis v quam fenis ,aliequin erit improportionate natura Cr etati."Corripiatur altev vebementi& malignafebre,que flatim ita deietat vires, vt pu!fusparuus& languitus aps pareat, quia nonvejpondetanagnitudin: few érinerit improportionatus morbo. Aequalis pulfus vocatur quando eiufdem geueiis pulfétiones equales percipiuntur ,vt fi pulfus febricitantis velox. Jingulis pulfationibus fit y gereque velox, vel fi magnitudo conflanter. * R7

298 Pa*vtoroeori.
per feueret, peraque magnus, peraquà veemens C ita deinceps, inaqualitas vero, aut cerniturin pulfatione yna, aut in pluribus: profetlovix in vna pulfatione potest ob[ar. uari, fed in diuerfis fatis frequenter, in vna
[7
.lis ]
€ eadem parte arteria,aut in diuerfis: fieri.
enim poteft, vt circa vnum medici. digitum incipiat velocius, aut vehementius moueri arteria, defimatá, moueri tardiis, aut lane guidius, aut vnum digitum magis alterum
["
jq
fii
M.
minas feriat. Exempli gvatia pulfusvecur.
vens, citm veluti malleus ex incude vefiliens arteria digitum bi ferit ,inaqualitas efl in eadem parte arterie, qua vio eodemá, digi. to deprebenditur. At fib pulfiuiyourovudofo.vermiculante,formicante: insqualita in duobus, att pluribus digitis percipitur,vno digito magnus fentitur,altevo parum di-. etur ordinatus,velinordimatus. Ordinastus.—
quado feruatur idem ordo circuituit, funtá, emnes pares magnitudine frequetiavelod1te,vt fi duo pulfus flant magni, deindedio parui, c fic deinceps, eiufinodt pulfus inaà i
[jj ^ Üü
qualis quidem efl, fed ovdimatus. Effetyerb,| h : intt-|
Li

PaATHOLOSÉtIA, 309 inordinatus, fi nullam prorfus circuitus feruaret formam. Ceterimiubet Galenus, vt facilius quifa, intelligat,quis pulfus fit ua« gnus,quàé velox, quis equalis, velordinatus, vt imprimis naturalem ob(evuemus, quia quod naturale esi ceterorum debet effe vegula c men(ura. Plutarc. lib. de Sanitate tuenda precipit, vt vnufqui/que dum fanus ell frequenter pulfum(uum ob(eruet, vt fü quando egvotet facilius intelligat quàm* gi ànaturalivecefferit.
De Caufis Pulfuum.
Cap. V.
Vifuum tres funt caufa continentes,
B. faultanv(us c infleumentum:Facul t45 Vitalis efl efficiens: Arteria C? cor instva/ienta: V fus vero, finis, nempeid cuius caufa arteria, boc aut illo modo, mouetur à facultate vitali, eft triplex reparatio vitalis fpiritus,contemperatio natiui caloris, Cexeretio fuliginis, finis tam in operibus artís quàm natura eft caufa princeps, quia efficis ens illius caufa operatur. Itaquev(uspotiffeum immutat pulfum.Has tres interiores

4.00 PATHOLOGIA.
cau fas dum externe afficiuntnempe es natüvales non naturales C contra nativa,
eonflitutas pul(uum differentias proferunt, neq, enius pulfus a matura fua. C mediocri. tate recedet nifi ab externa C violentaaliqua caufa primum alteretur.. Quod par. tium enumevatione breuiter demóftrem. Pulfum mollem efficit arteria, mollis, dura, durum:mollities, eff comes humiditatitdue vities ficcitatis, proinde quacunq, arteriam bumedant vt frequens balueum aquedulcit, fomnus longior, vita otiofa C delicata, cibibumedtantesmorbi humidi, vt Anafarc4 C Letbargus pulfum nollem efficiunt. Quacung, vero deficcant ,vt inedia, trislitia,cura,labor,im modica vacttatio. Prater« ea tenfto ab inflammatione profeia, cónuulfio& pevfrigeratio funt externa caufa pul(us duri: vebeinens fit Avebementi,languidus à lzguida facultatevitalievgo quas cunque facultatem vitalem debilitaut ,yt cura laborammodica vacuatio, languidum pulfum efficiunt: fit pulfus plenus bumo7Hih copia, qua potiffimum à eibi&'poiu: AbttitJi
Lr
h
(d
i
hi
ti
[. lu
[
m

PATHOLOGIA. 4.01
abundantia na[citur: vacuus fit contraria caufa, Adpul(um magnum concurrere de. bent facultas robusta C exuperaus in cor. decalor: proinde vefrigerationis vfus multus, praterea ob(equens instrumentum, vt fecundim dimenfiones omnes fimul facil poffit extendi. Quàd fi pulfus magnus non fatisfaciat vfui boc eft ardori cordis contem. |, perandosaccedit in[ubfidium velocitanfitá, pulfus magnus fimul& velox:quod fi ne velocitas quidem fit fatis,adjcietur crebritas: (|^ pulfatione frequenti efficiet natura quod nd potesl magnitudine C velocitate. Hancoinionem Galeni inique Feraeliusvepreben Ds zexiflunat enim vrgente necefitate fieri inprimis pulfum frequentem deinde velocem,ad extremum magnum: Galen. contra "^. eemagno velocem,ex veloci cerebrum: teme rà, inquam, reprebendit quia pulfus fit cre^o er languida oppre[fa velexoluta facultate s— vitali,velox& magntsab ea vobufla poftu5$— dantevu.I1aq, verifimilius$i ex magno in &/— erebrum definere vrgente morbo quam ex p erebroin magni affurgere: propterea quod

402 PATHOLOGIA,
facultatis vitalis vobur minuitur vebemm.. tia imnorbi: Porrà tantiim potefi vfusad pulfuum naturalium iximutationem,vt infi. gnis fit ardor covdis,qui vefrigerationem p» flulet; fuliginis autem vacuanda minore. ceffitas,vt im catfo, vbi pauca efl vaflema. zerie fuperfluitas. Diatlole fentiatur comi. tatior quam[ySole.. Contra in bumoralibus c putridis febribus vbi maior eff necefa.
fitas expurganda fuliginis, quàm contem. perandi caloris, concitatior eft fyflole quim diaflole. Quid eil zeuieso» febrium putdarum, boc enim in Phyffologia eft demon. fertum, pulfum con[lare diaflole, c» fstee diafloles bunc effe proprium vfum, vtattis(abShantia veparetur iatura[piritus,oindem qualitate temperetur avdor cordi,
fiffoles vero, vt fuliginofa excrementa fonás excludantur:Palfus equalis fit Avobufla faeultate,inaqualis eadem languidaoppre[a, vel exoluta: aliquando infirumenti viti, languei:vel per fz,vt fenio,vel morbo,opprienittr, plenitudine aut impuritate bunte fun: exoltitur vacuationibus immoderatis,
VALBICOmXm£4 s c d

j PATHOLOGIA, 4.03 "os findifipatiá, fpiritibus,dolore,vigiljsina*— dialaboreinde fyncope. Insirumentum le"— ditur nontantiim arteria mal? affedda, vt fi iuflo durior fit, aut calidior, tena, conflrida, comprejfa, obftxucta, fed etiam f coripfum teperte,aliquainaquali laboret:Summam inequalitatem Galenus obfeuauit in Antipatro, propter iufiguem obflructieuem arteriae venofa ex tuberculo.Ad inequalitatem pertinet pulfus bis feriens vndofus,verW^ omictlaris formicansbis feriens fit; quando "0 facultas eff vobufla, fed arterie duruiesveVo mititur: Vndofus bumidiores affectus fequi(^ quicollabente facultate paulatim declmat &— dnyermiculantem, eadem collap[a degenevatin formicantem. Signatam diagnoflica,quàm pro» gnoftica, que fumunturà pulfü. Ca». VI. " Tiamfi alio lefa, qua pars fit affliEu qua fit fpecies, qtue caufa morbi 4— declaret quia ea pars per fe, vel per con4o fenfum laborat, cuius atto lefa est tamen » uia ceromnibus fere partibus tam externis

304. PaTHOLOGIA.
quàm interuis per arterias conpatitur ,yig qui(quam cero diuinavit ex pulfa imma. tato qu nam pars afficiatur, qua fit[e cies, que caufa morbi: pulfus uollis cy yg.
dofus affekus bumidos;vr anafarcam, e» le.
tbargum comitantur, neutrum tamen pofJis ex molli, vel vndofo pulfu intevfhinguae, Itaque figna potiüis prognofica; defuiuntur à pulfu quàm diagnoffica, quandoquidem ad predicendum euentum morbi, femperoportet comparare ires agri cum mor
bo,quia fi morbus fit fuperiormorti pericu lum imminet, Jf vero AWeanttr vives y il. eiat morbus, certa fpes eft boue valuu. dinis: Atqui viriumvobur, aut imbecillita. tem nibil eque defignat ac pulfus. 1t49, il. lius differentiam imprimis medicus explovabit,uon neglecà excrementis c deicilio.
nibusad euentum predicendum. Trituim e.
illud, effectus efl index fue caufa, pulfus vebemens fità vebemesti languidus Adanguida facultate, ergo queries pulfus vehemens ob feruabitur,toties vitalem facultatemobuflam effe certa coniectura cegno(cetus,
416,
|
r [7 ül qi [ h Ll) " ht
ILI: ut qt

i PaTHoLoGIA, 4o& atg,egrum bene fperare iubebimus: contra cum languidus pulfus fentietur, languere fa. eultatemvitalem teflabitur, ideod, frniftrü | quiddam mjnabitur.. Pulfus magnus fit à Ww facultatevolgfla, aucto v[it, Cr arteria obWa fequente: paruus à facultate imbecillanula.h d yrgente neceffitate. Ergo quoties egri ima gnus pulfus deprebendetur, toties contia. bunt vives, etiamfi neceffitas aliqua vrgeat, vt extinguendi incendij, fpiritus veparandi, - 4ut excernende fuliginis: idem de veloci c | erebroiudicium eflo. Cim enim bic fiat opww preffa, aut proffrata facultate, vrgente vfu. Jm Hleverovfu quidem vrgente, fed facultate robusta. Pulfus velox ostendet effe magnum | vfum, fed vires conflare. Creber vero mauy gnum v[umindicabit, cui facultas vix pofup fit fufficere. Perpetuo in malis funt languidi aw. pulfus, parui,tardi,rari eoG, peiores, quo lan qu guidiores,minores,tardiores,rarioresinflan te morte(olent effe languidiffimi, mmimi, Aequalis pulfus virium vobux(emper indicat,inaqualis imbecillitatem ininaligna, vt peflilenti febre, aut. affumptoveneno, nec-.

406 PaATHOLOGIA,
femper fit languidus, partus, tardus, varus, tainen per interualla nic magnus aut velox
aut creber percipitur, qua est fumma inaqualitai ob(eruata à Galeno, in Antipatro
afibmatico, Intermittens pulfus fummam.
imbecillitatem arguit; periculoffor iniutttnequam in puero,atit fene: Galen. nüquam vidit iuuenem, qui euaferit cum pulfu intermittente. Adüjciendum tamenuifi fuerit
aflbinaticus: nonnullos videas etiam fanos.
baber epulfim intermittente, propter fumguam pulmonum obfirudionem, quó diu-—
tis intermittit eo periculofier.. Longaest intermiffio,que excedit tempus duarum pul fationum, deficiens ef deterior intermittem te,recurrens in bonis babet quiave[urgen
ti facultatis efl index: Vndofus pulfus humi.
dos morbos osiédit, vt plenus plenitudinem, inanis inanitionem: ex vudofo fieri vermicularem, malum: vermiculari enim facultatem vitalem paulatim labafcere dentn-tint: quemadmodum formicans eadem ian «olleaon in fiflulis pulmonum obffrudis pulfus— vald Fitguet terri. Licet enum fere,

PaATHOLOGIA.- 407
tollapfam, c iamiam conclamatam. 18i | padfas fuut pracur(ores mortisnifi fortà con | tingant in anime deliquijs. Pulfus letlicus | infanabilem morbum arguit. Serratus in| flaminationem partium nerttofarum: Con» slfiuus conua!fionem 4 ficcitate, qua folet effe letbalis.Vibratus pulfus oflendit natura | COFEBIBOB CH inorbo An oydigatus perpe | 180 bonus? disinguo: In boni femper ovda «m eptandus eff, quianatttra eft ipfe verum or| do:lumali praftat nullum feruari ordinem, | exempli geatia: Palfus votermittens femper | efrinalus peior tamen fi intermittat cum or y dines quàm fi fine ordine, exempli gratia, | quarta quaque aut fexta pul(ationeinter, muttere deterius eflquam nunc quarta,niic . fexta,ant decima: denique malus ordinatus ; deterior est inalo inordinato. DeRefpiratione.. Cap. VII.
T Am affinis eft pulfui vefpiratio tans (04K Dincurandis morbis momenti, vt fi. tie piaculo filentio prateriri non poffit,naua ,y Yt in omni morbo, praefertim acuto, libes j, To fpitare perpetuó bonum. eit, ita mali
ES
/
[]

4.08 PATHOLOGIA,
[pirare malum eod, peius quà difficilior erit refpiratio: Analogam verà e[fe diafloleninfpirationi, fyftolen exjpirationi,vtriu[a, af dem genere effe cati fas continentes nempe facultatem;v(um,c insirumenta.fbecie ta men differentes,quiave[piratio fit opus ani« malis facultatis, pulfatio vitalizque ad naturalem propius accedit: Differentia quoq, effe inflrumenta, nempe diaphragmarefhs rationis lenis, thoracem, pulmonem, c mte fiulos intexcoslales: vebementioris, in phyfiologia demonstratum eft.. Accedat quod. interualla vnius ve[pirationii quinquies cor pulfat. Ad pathologiam pertinent tam vt» fpirationis quàm pulfus differentia, caufa C figna:differentia fere funt.communes,dicitur enimvefpiratio magna; aut parta, ves lox aut tarda, crebra autravA, equalis intqualis, preportionata,improportionata, ot« dinata,inordinata. Ad magnamre[pirationem concurrunt facultas vobusia, magnus vfus, c obfequens inffrumentum:falicet vt zotus thorax liber? fecundum dimenfnes omnes extendatur. Paruam efficiunt imbte alle
3
L7 |f, ur [j(4 | Dr

PaATHOLOGIA:- 409^
cilla facultasnullus v[us,malà affectum aliquod repirationis insirumentum, fet velox vrgente necefitate à potenti facultate:tarda,imminuto calore, velinffrumentialieu- ius vitio, vel anguflia, dolore: fit crebra vrgente maxima neceffitate, facultate oppref fesaut proftrata.Iiaqualis fit à motrice imLecilla,velobflructà puliuonum fislulis: ec- ' eefunt famplices differentia, c earum catt- "» feque multis modi coniungi folent: Ali4 ^" quando enim efl magna fimul& frequens: | eim fummum efl incendium; talis folet effe 9 dmfebre ardenti 1umá, calidus[piritus ore: um maribus, efflatur: At parua fimul c fre-^ quens fit ,ünbecilla; aut oppre[fa facultas 1e, vel impeditis intvumentiss aut dolenti- us bus, qualis apparet inflammatis vifceribus, i vtpulmone diaphragmate,iecore;lient;plen: wx Ta. Inequalis&intercifavefpiratio dicitur,. sw quando dupla videturaériintra pectus ve- 4 uocatio; quam funeflamef[fe, inquit Rippos » erates,quemadiodum cum[pivitus frigidus: ore c naribus efflatur;aut fpiritus prope dotis per nares infpiratur C expiratur, pita:
"

400 ParTHOLOGIA
ni; contractis c dilatatis. Ortbopnea queque femper efl plena periculi, cium egrimem| vifi vecta ceruice[pirant, fupinio, cim ite cent, putant fe fuffocari: fequitur enm ft. vinam deflillationem in pulmonesvelangi- t nam fuffocantem, vel empyema, velaslbun incurabilemagna C rara[pirafio:motaet infanie, quicung, enim delirant, magnm,| i € ex longisinteruallts[pirant, non conta,
quia fine delirio poteft contingere. L. ,Parnuoroscris,|. Sed. V, 1M
In qua Oigorxe7ie artificialis vri-| narum infpedio, vel potiüs ov,"^ £eHo»7ia diuinatio de morbis per vrinas explicabitur. Quidindicetvrina, CaP.L|y
B exeretis coclionis auf eruditatis| li
ANT morbifica certa figna pte| wn
auntur, fuperfluitas enim cuitfg, cottionis| Wi
qua à natura excluditur, bumorismorbifis| qi
6i pepafinutm,Aut krepioo indicat: Ali pro» Vi
Iuuics

PATROLOGIA. 49
Iuuies prime, lotium fecunda, Antecedentes caufa morborum, nempe plethora c cacachymia, à quibus primi fiunt, deinde fouentur morbi,confiflunt in venis, atqui vri^ ad eff ferum fanguinis, id esi quatuor husuorum. Nam cuis(que fuum esl ferum: er^ go illa, antecedentis cana morbi cockionens
» aut eruditatem: proinde flatum morbi&
quatuor tempora, qua diflindta(unt cottio| gevelcruditate bumoris morbifici,certà de«
montirat: propterea affectus bepatis, vena| sum, venum, e» vefica, manifefl? declarat:
quiavenes à maa[anguinis fecernunt é&
; alliciunt ferum, quod deinde pev oureterat, inveficam deponunt. Atqui permeando fiemn
4i
. ri vix poteft quin praui affectus, fi quis fit im C garte ve[ligia vetineat: fi malis quin pars
male affecta praua fue constitutionis notas vrina tranfcunti imprimat inuratay itaque illa morbum cr caufam morbi, prefertun um
| yenofo genere confistentis,vt febris, fine dubio demonfirat. An non coniunciam queque cau fam morbi& affectw qui funt im
babitu corporis? Refpondéo cum Galeno; S 2

. Antecedentem caufam& affectus partium.|
442. PATHOLOGIA,
naturalium que fecunda regioni fimib.cancluduntur, vrinam primo per fe, quod q yc rec proprie indicare: coniuniam vero cay. fam c affettus tertia vegionis pultmoni ye] i cerebri, tantitm ex accidenti: Serum euim[ quo fanguis diluitur vt capillares etiam, 9 nuin venas facilius permeet, défundumboe i officio; per ea[dem venas refluit im venam: v cauam, vnde à renibus attrabitur; fingula: partes quantumuis longinquas C remotas i dum attingit ferum,vix fieri potefl quinos... m lore, fapoe, odóre, ast fimili aliqua qualis.! l tn tu
vate praua difpofitionis notas nou vefeuat,. Praterea quefitum.esl ex qua materia futbypostafis vrina; conclufum tandem[idr-. mentum[anorum fieri ex portione crudie.. 7e fecundá cocionis: In egris epe.| tionem materia morbifice.. Atquibocmos do: teflatur morbum c morbi plis
- tantiim antecedentem, fed coniundamyfi|!
modo in venofo genere confistat vt febris.| item ad pradicendum euentum morbi in-.| m primis vitalis, deinde naturalis: facultati. an vont:.

PaTHOLOGLA, 4.3 Yobur confidezandum eft, vt fi appetat-a"gen, fi bene velinale coquat alimentum: At^h quinon poffis hoc melius conjcere quam ab extreientis: itaquenon tantimad dignaJAionem.cattfa.& morbi,(ed etiam. ad prognofim plurimüim coafert vrinarum infpemio. Sanétanti olim fuit, vt tmedicos àgocximus ,inatulam. in[puientes, depingerent, quafi precipua diuinatio. de morbis ab vrina fumeretur.. Sunt qui in vrina vitro ex-€epta, tres defignant regiones,(ummam; ia Ana, C mediam, ima, prime, media, meMie, fumma; tertia regionis, affectus potiffiAnti declarari exifiimant. » Vrinatum differentize& earum u^^.caufe. Cap. IX. N vrinis quatuor cofideravi debent,(ubflantia, quantitas, qualitas,& contenfint'netenues an craffe,clara,an turbida: de quantitate queritur fini'ne multa vel pau» .£4: Ad qualitatem pertinent color:c* odor, yrinas enim gustare eft indignum medico eAtiamfi Rbafis boc fadtum.à.Galeno firibat.
-t4: fubflantiam bic. appello confiflentiam,|

444 PATHOLOGIA, At odor etiam ab inuito fentitur: contenta|i? faut» fedimentum eneovema, quod pendu- pt lum eft c flat in medio veluti ponderily| fuis libratum: d que confiflunt in fublmi, i vt corona nebula: Ad contenta pertinent beterogenea que liquori permifcentur, vt. i" fanguis pinguedo, pus,arena, furfures: ex ij in veluti fentibus vrinartm omnes differentie"v defumuntur.A confiflentia enim diciturte- 9 attis yrina,vt aqua; vel cra[ffa, qualisigmen-— Vin zorum.,à quantitate multa, paca, quali,|| tate, alba, nigra, C vtique, veluti medium| extremis,interieta,citrina: pallida quoque| ii vubra, viridis: item f fuaue vel graueoleat:[ti na affumptatberebintbina,vrinapurpura|i viola: redoletià cententis: quedam fedimes| züm dicitur babere, alia non: quadam lat ir dabile;alia illeudabile, laudabile quodfital| bum leue&«qualeillaudabile fite fit ali.| ft sii coloris, fiue inequale e diuulfum: aper-") zuiflione alieni dicitur vrina cruenta, pute. lenta, fabulofa, furfurea: Harum differen,| Vt tiarum cau[as paucis comple&amur:tenus| M fitt duabus caufis,eruditare, vt aquaoia| enim

l PaATHOLOÓGIA» 419 ^ enim fit incra[[ando: aut obflruclione: quia folii tenue percolatur, craffo remanente:nephriticorü vrina funt tenues ab ebflructiontesbepaticorü c» flomachicorum(qui labogant iecoris, aut ventriculi imbecilitate) éaeyía. Reddütur erae viavum laxitate C7 alieni permiflione, vtrag, caufa mulierum vrine folent effe crafiores quam virorz,pluvibus enit abiidant cruditatibus, quia funt gatur frigidioris, qua idcirco vrine permie | feentur, quod vefica quidem colliá babeant breuius, attamen latiss quàm viri: vrinen tanti tentes, fed etiam cra[fa pojfunt effe gerfpicua dv tranfparentes:mama multa erf y faytvitrisslbumen,oleum, funt pevfpicua. 4 Fernelius turbatas vrinas diffinguit àturbi . dis& cüfufis,eo quod turbentur frigore,deiude igni expofite declaretur. Turbide vero veddittur alieni,vt arena, pituita, puris permi[lione:qua longavefidentia per[picuitat? acquirunt: calore beterogenea feparante: bane impuro minimed, defecato vino nom salà compararis: confu[am appellat, que neque refidentia longa, ned, igne clarefcits $ 4

446-PaATHOLOGIA— fimilis efl vino vetustate acido, aut quod fü
gur, aut tonitru corruperit talis vedditug
bumorum,;qui venis primis continentur, cor vuptela. Proptereainmalignis,vt peflilentibus febribus, vrine folent effe confufe:foquitur, vt parcioris vel copiofiori vrina cau Jas explicem: paucavedditur cim parum bibitur, aut quod ardore febrili bumidita : con(imatur, vel quód materia vrina ali.
- transferatur, cim enim. fudoris d vrina|
- comunis fit materia, non debet effe mi. Tum fi parui meiat qui multum fadatzpioj portione. potus, parum. meiere non eil mie Yun, cum ferumvetinetur in abdomine - àrenibus emulgetur: Nephriticiparum mt.
sunt propter obflructas vrina vias: At copio. forem vrinam efficiunt multus potu, vus
. diureticorum,vt vini albi:Aliarum[7 tionum, vt(udoris c deieionum fupprof. fiozcatarrbus per fpinam ad vents defcen- dens, colliquatio totius corporis diabete hydrops ad matulam: cum renes laborantine Temperie calida c ficca, vudiq, attrabunt
. fetum, vude vrina immodicum profuuim:
multi

li PATHOLOGIA, 417 "y multi morbi vrinarum copia. iudicatur, per
yrine ductus vacuato feo A fubstantia c
quantitate, ad qualitates, colorem dico,& odorem pergamus, Tribuscaufis vrinevaijs coloribus tinguntur, primum alteratione, vt coclione, cruditate v[lione: fecundo ei alicuius,vt fanguinis,chyli, peruistione:
tertio dominatu feri nam à fero fanguinis
copiofiore, vrina fit vubra, hoc ad vrinarum . fingulos colores accommodemus: fiunt albe,
yelcruditate, velalbe alicuius vei, vt.ehyli, feminis, pituita, puris, permiflione, aut.[eri
pituitofi copia: aliquado prittatione bilis,vt an ardenti febre,quando illa ad cerebrum va püui inftante delirio, tum enim phrenetici w Album meiunt abfentia bilis,qua folet yrina wcolorari:fiunt.migra contrarijs caufis,bumo s qum fcilicet vflionebumoris nigri, vt melan bolici, vel atrabilarij mislione, vel feri meJaucholici dominatu: non e$t nouum morbosimelancholicos, vt quartanas, vrinis nigris terinimari, bumore morbifico per vrinas excreto:Ad coloresmalbum pertinet aqueus, (0 Jadeuss c pallidus, qui oumes fiunt arudi$3

418 PATHOLOGIÁA.
tate bumoris albi miflioneaut abfentiabilis, pallida iam accedit advolorationis prin« eipium, ideo rudimentum cotionis demon. flrat: ad nigrum pertinent color ruber, viri. di c» liuidus: fit enim vrina vulva, bumovistubri, vt fanguinis permiflione, vel fari fanguinis(quod est bilis rubra) dominas
29: vel affatione incipiente: fit viridi ma.| geri vilione, aut bilis porracea permistio-. me. Liuida aucto vflionis gvadu, aut bilis ce.
vuleamifiione, vtrique veluti mediumexgreimii, interücitur vrina citrina, ad quam pertinent. flaua, fubflaua, rufa, fubrufa: que fiunt à calore mediocri, cim igiturvriga coloretur, alteratione, alieni mislione, yel feri dominatu, facilà foluetur in fcholu gertrita quattio, fi vrina colorem prius«cquirat quam confistentiam: natn fi colore zur alteratione nempe codiiene, cruditatt, aut vflione priis acquiret colorem fi vero alieni permiflione prius confiftentiam, din de colorem: non eft omittendum tiountti quam a[fumpti alimenti, aut tnedicamtnti, €elere yrinas tingi ,ne boc imponat medice: sit
i" 1 y
fit

ji nM
"m
PaATHOLOS49A. 419
nam eporum rbeum concolorem vrinam ved dit, C egri qui proordinario potu vtuntur decocto radicis oxalidis, vel cetrac ,vubruns meiunt. Putida funt vrina putredine, aut eruditate, quauis enim fetor, vtplurimüm fit foboles putredinis, aliquado tamen pro» cedit à eruditate: nam putidum expirant, gui alimentum male coquunt, propterea ae pud Ariflotelem, vrine lgonum graucolent, yoraces enim cim fint multis cruditatibus abundant,inde putidum meiunt. Aliquando fatet vrina longiore mora, aliquando quoa vundam alimentorum v[u,alliorum,anift,aliquando affumpto medicamento, fiue quod ipfum graueoleat, fiue quód bumores putres putidosá, commonerit.. Superest, vt de contentis differamus,Ferneliw exislimat t4 in egris quàm in fanis materiam fediments effe terreffrem portionem alimenti que effu git cotlionem C fanguini in magnis venis eommi[cetur,vnde cum fero à renibus attva bitur ,viá, caloris(ecreta fabfidet:à comuni zaimen opinionerecepti est, in[anis quidem fieri fedimenti à crudiore gerer alimtti,

420 PATHOLOGIA. boc argumento, quod vocaces& qui misis coquunt, plus babent in vrinis fedimenzi, qui veró fobrie viuunt c bene-coquunt, mibil aut minimum. In«gris verb e[fe puionem materia morbifice. Morbialilefine fedimento iudicantur,color,confiflentia, fiifpenfum, nebula, abund? coclionem, atg, ande fanitatem;teflantur: quia bilis esl buanor tenuis, C aliorum buinorum compatazione pauca eft in ma[Ja.. Ceteri morbi farà
eum multo(edimento terminantur: opti.3uum,debet effe analogum purizalbumquia
excrementum tertie coctionis partibus folidis debet affimilari quin alteratrice venagum facultate coquitur,atque dealbaturfi
quod alterius fit coloris, prodet(uo colorehu norem peccantem, vubro fanguinem, nigro auelancholiam, bilem flauo: fiquis miretur b»ypostafim à veuis cotlione dealbaricille eo. dem iure miretur,(anguinem à manmmiiu lac conuerti, eundemó, in vafis[permatic
án femen tranfinutari,im vlceribus c abfcef
C fibus coclione iu pus album conuerti. Efl preterea equale, id eft fibi perpetuo fimilt,
1108

: PATHOLOGIA, 4.21
"*— smonbodiecotium, cras erudum, aut via ex parte cocum altera crudum: coactum, non diflradium: quia caloris efl vnire,diuelli a fe ánticem non po(funt partes(edimenti fine tnagna coturbatione fadlain profundo corporis, fufpenfi eadem efl materia qua fedi-. menti, idem efficiens, nifi quàd materia anorbi miniis cocta in medio confifiit, neque potefl à calore, vtporà imbecilliore plan? fecerni. d in imum deturbari nubes fit in m— fublimiamateria flatulenta.mebula,eft flevilisnubes in paruo, vt in magno mundo, feW—renitatis pranuncia, in fublimi quiddam "s— pingue noununquam matat, elco. fanile, quod accidere poteft aut liquata tantiim. pinguedine venum, à calida eorum inteupere» aut à colliquatione totius corporis. Quid imprimis ad. pradicendum. difcerni Aebet,quia boc letbalejllud minim.Difcer Ametur vero ex autecedentibus, fi venum doAor ex atdore prace[fevit, aut febris avs ms xh, immodico calore corpus. totum. colli&— Qquans:beterogenea que permifcentur vrie s— me craffameta verius dixeris quam fedim£$8 7

4i PaATHOLOGIA,
t4 pus fi magna copia c confertim exeat per vrine dutius procedit ab abfceffu aliquo vupto, ctus figna pracefferunt: fi vero pat eiá c fenfim reddatur, vicus indicat. Squs sna* furfures nift fecedant à vefica fta. biofa, teflantur fummum ardoremin fau. guine, quo interior tunica venaride[qua. guatur& in furfuresvefoluitur. Tradatum de caufis vrina abfoluero, fi primum bunc ferupulum exemero curin febre peflilenti fepe vrina fint fimiles[anornm, an quia vfque adeo languet excretrix, vt nibil penis tiis bumoris morbifici excludat? An quid yenenaittus genita, vel affumpta ,in corde vefidentem. facultatem vitalem. primum
-&mpetunt,noniecur,non venofum genm?4n
in fpeciali tantum pefle, nempe[piritalis
béc verum eff, quando virus fpiritus tantüm
inficit non bumores,qua eft omniuin petnieioftffima.
Indicia morborum qua fumüturab
vrinis. Ca». X.
Rina fanoruim conflituenda efl, que
Jit ceterarum vegula: Qui illi fimie dern
| E | k | ft fi
LU

PATHOLOOIA, 423 heres erunt, meliores, qua diffimiliores, deteriores iudicentur. Ea verà debet babere mediocrem confiflentiz, c» citrinl colorem, frufirà adicitur laudabile fedimenti, quia non eft neceffe in vrinis fanorum aut agros yum contialefcentium,apparere fedimenta. Quod pracipiebat Plutavcbus de pulfu, de vrina lubenter praciperem, vt quifque dui ".— fanuseft(uam vrina diligenter infpiciat, ex ^" qua facilius cognofcat, fi quando egrotet, w^ quatum ab illius mediocritatereceferit.Ste !!— sH,Etate, téperamento, vita C» vidiu gene/(! Temineris immutari,nam biliofi coloras tior efl vrina quam pituitofi, viri quàm mu lieris, iuuenis quàm fenis: Pituitofi veró m eraffor efl quàm biliofimulieria quam viri, ^ quiamulta faburra vtinvterüitainvefica m vndig,de[cendit, pueri quam iunsnis, pro^ go pteringluuiem, fenu propter natura C 64^ loris imbecillitatem vrina ef cruda, tenuis, allia: Aetati ergo temperamento,(exui;proportione debet refpondere, neque medicus gp— peraque feui febricitanti metuere debet ab vrina crudis atque iuueni, cim fint tati

424| PA THOLOGIA,
congrtentes. Tenues C aqueaytinde exor. diar nifi manifefla fit obflrudio, funtindices cruditatis.Proinde conflututionem morbi defignant: Quandiu enim tenuis c» cruda
eft vrina, tandiu morbus efl in principio. In acutis febribus delirium minantur. QuMfi
iam delirante agro talis appareat morietur, quia non eft. credibile iam malà afftdum cerebrum, nouum a(zendentis bilis infule nun perferre poffe, cin aquea pereuerat, cateri fignis falutem fbondentibus, futuvum ab[ceffum. prenuntiat, prefertim in partibus, que funt.(ub diaphragmate. Vri418 cra[fe, quales iumentorum, capiti doloTen iam prafenteun,aut in propinquoe[ denunciant, buinorum enim conturbatios nem indicat, propter quam vaporibus multisoppletur cerebrum. Clareperpetuo(unt indices codlionis, coufu(a, quaigne decla. rari uon po[unt malignum effe morbum deinouffrant: qua citin primtim iile funt, turbautur c igne clarefcunt, principium cotlionis arguunt: Niff paucioris vrina fit Ananifefla caufas vt paucus potus ,infgni
fidos
d
1p
Ti: If.
d | LU
t
| LI LL
di
an
Tt
,

: PaTHOLOGIA. 425 - tfudor, alui liquidum profluuium, aut ingens incendium, à quo vrina materiare[ol-Aatur, coniectura efl vrina vias calculo aut anuco obfideri, quod fi deficiente bumnido € expellendi facultate infirma, pausaveddatur, aut penitis cobibeatur, praefertim in morbis acutis mortem indicat, in lou, gi, durationem longam portendit: nifi copiofiovis vrina euidens fit caufa, vt potus multus,(appreffe alia vacuationes folemi65, vt füdor, catarrbus, aut colliquatiototius corporis: probabile efl vrinarum copia Anorbüm terminari: pre(evtim fi eger leuettr: Colores extremi, e quiad illos acce dunt, bumorum cruditatem aut vflionem indicat nedg coclonem,nifi tales fint alieni permiflione: Diffinguentur vero potiffianum boc figno, quod eazum qua alteratios ? me fola prater naturam colorantur, tenuis | fit confifentia earum vero qua permiflione, craffa: Alba ergo C tenuis, cuuditatem offendit: aut bilem, alio, vt ad cerebrum
m
n nl
un.
"*- transferri: Alba c evaffa, humoris crudi c »; pituita dominatum, atq, inde longitudine

|
4216 PATHOLOGIA.
suovbi denunciat: At vrina tenues C? nigre, funt lezhales, quia fumme v[lionis aut extinci caloris(unt indices migror enim ab ytrag, fit caufa,aut à calore vete, quaquidem caufa carbo denigratur, aut à frigore pofitiuo conden(ante, qua caufa den[anubes efl nigra, pellucentia abeüte: aut priuatiuo,quod eft caloris extinctio,vnde ler& suortificatio parti Vrina nigre C craffand funt perpetuo letbales, quia multi mori snelancholici iudicantur vrinis nigris: vritia eitrina feu fubaurea, ruffa: nec nà flaua fub Jlaua,coclionis(unt indices:rubra C» tenuis, que flammea dicitur, ardentem febremiti dicat C iecur immodice cales, qualis fi pere feteret, interitum portendit: at fi rubra fimul c craffa fuerit, qualisin fynocho(ape redditur, aut bilis rubra copiam aut affari fanguinem offendit:nifi talis fit permifliont fanguinis, quod accidit dum renes à calculi atteruntur: fed tim vrina ciun refrixit, ftdimentum veluti concreti fanguinis exibet:viridisfit(ummo incendio:liuidanatiui ealeri extinclione: proinde fi ex viridi fut
fiigts,

": rini 3"
A
am
PaATHOLOGIA. 457 nigra fummi incendi nota efl: fi ex liuida nigra, fumma frigiditatis: vtrag, lethalis; Vrina fatida, eruditatis infignis aut putres dinis ef index: fi fedimentum babeat purulentum venum, aut vefica vicus offendit, fi verbvefidentia longa mucum deponat& cit dolore excludatur, calculum fube[fe in vefi£a demonflrat.Haitenus de vrina confiflentia, quantitate& qualitate, fequitur vt de contentis differamus: Semper laudabile fedimentum apparet ad falutem. Quid fi finullum appareat, propterea non imminet periculum, quia, vt dixi, morbi à bile fine fedianento feliciter terminatur.Su[penfum ade bucinfirmam naturam arguit:nubes adbuc magis debilem: Ciun enim borii trium comquuni fit inateria, potens calor eat coquit, inca[fat, fecernit,& in imum deturbat. Impetentis ergo argumentum ef! fi materia fedimenti fabfiflat in medio, impotentiovis fi in fublimi, femper contenta inferiora, meliora funt fablimioribus:: finullum borü trium in vrinis agrorum appareat, peritis lpfum: quód ft appareat, fed tenue, aut alite

438 PATHOLO'GIA. ni colori tenuitate cruditatem C longitu. dinem morbi deuunclat, colore bumorem peccantem, vubro fanguinem aut rubram bilem, nigro melancholicum fuccum, aut oppreftionem caloris: Quibus cità excerntn. 1ur contenta bona, cito liberantur: in vrini febrium erraticavum, fi nebula ntgra appareant;fequetur breui quartana: Ouromantiam finiero, fi de craffamento fiue fordibus qua lotio permifcetur pauca addidero..Cavüncule venes exulceratos docent: vrina fquammea:c furfurea. fi liquida c.tenuis
fuerit,[ummum incendium denotat. fi cráf-.—
fes veficam fcabiofam:(ubfidentes avenula fubeffe calculum indicant, fi alba in vefica, fi rubra, in vene: Pus, pituitam,c? femendifiernere oportet:nam per gonorrbaza femen effluit cum vrina. Mulieres vero quibus albi sen fes fluunt, pituitam veddunt cum lotio: fepe etiam arthritis c 1fihias fedimento pituitofo terminatur: at purulentii meiunt. qui renes babent vlceratos: hacinqua tria pus dicopituita c femen diligenter diftine .Sutre oportet, boc modo. Quod femen i : Ju
a- Less
uuu
ME I3. mu
—
a
— ra.

: PaTHoLoGI1A. 429. fit tenue.leue, cv fpirituofum natat in vrinapus C mucus(ubfident, At pus cominota anatula diffoluitur diffanditura mucus ves. votenax c vifcidus cobarebit: EG diuinatioex fzcibus.. " Car»; XI. *"N alui proluuie quemadmodum in vrina confidevari debent fubflantia, quantitas:
€ qualitas: Suflantiasítne mollis an dura,. liquida, vt aqua; ficca;vt terra: Quantitas,. "o fimultaan paucas; vel quoties«ger deiecevit:qualitassítne alba; nigra flaua; item ft: fuaue an:graue oleat: nam damarum fler- €us bene olet, C gaz.ella cacat zoybétum: A: periiflione alieni; dicitur cruenta; flatulenta;[puunvofa, quo pertinet per aluum excretivermes:barum differentiarum caufas,. *— déinde fignapercurramusfiunt liquida de-. $. iechones,velfrequentiore vfu liquidioris 4« 5— Hmentisveleruditates vel catarrbo dum à j|— zoto,velà parte aliqua; vt à cerebro bumor y— multusad| fentinam: concurrit; Obftrudlo quog, mefenterio: nam cbylus non attra- ét A iecore, liquidam aluumveddit: cone.

4319 /PATHOÓLOGIAR
trarijs caufis feces indurantur:pautotos,— i
ficciore alimento, calere reficcante, feft—
austus febre, fiue interna inflammation,— à
Multum verb degciunt,quipluri cibovtune—|;
tux, eoá, excrementofo, vt pane furfuracto,— m
velqui facilius coqui difiribuipoffitmis— f
nis,qui parium edunt, C alimentivtuntim—
facilis codlionis, minimed, excrementefis— b
cita c frequens aluusvedditur, acrimmnia—| y | bumoris afidue exeretrice flimulanti. Ct—| n lorantur faces,vt vrina,alteratione,velptis—| w
miflione: alteratione, nempe eruditatt, vflione, aut mediocri codione:permifliont—| alieni, vt chyli, fanguinis, pituita, ptrit vtt|i de chylofe,cruente;purslente,mucofette f eupantur: fiunt albe cruditate, vel humos—| vis albi, vt cbyli, aut pituita commifliont,—« nigre, vflione, aut humoris nigri accent; 1 flaue c rufe mediocri cotkione, autpermüs 0) fla naturali bile, quamnatura quotidit&|& folliculo in esphyfim tranfimittit permets»— a
' gum cbolydocum, vt veluti clyflere exctt-— n sricem ad officium incitet: A bilerubraaut— d imimiflo(anguine, fiunt deieüiones nie r

jm m
Li
ParHoLOGIA. 431
ab aruginofa, virides, ab atta, nigra, cv Jplendentes vt pix: fetor contingit cruditate, aut bumorum putvedine, nifi manifeflam babeat caufam, vt v(umalimenti, vel medicamenti putridi. Apbrodifaus in pros blematibus inquirit, cur bominis flevcu peiu oleat, quam ceterorum animalium: ve fpondet, hoc pendere 2 cruditate, banc vero à varietate alimenti: immanis enim gula nulli viuentium generi parcit: qua pretes CA arte condiuntur,vt iflis irritamentis exe citata appetentia ventrem impleat, cium eatera animantes yno fimplici, generealimenti contenta viuant: boueseruo, equi feno. 4^ diffeventüs c caufis pergamw ad figna: ex: fecundo prognoflicon, boc veluti contiituto fundamento: quod laudabile alui excrementü debet effe molle, vt mel compactum,& coberens, fabrufum, affumptis alimentis proportione re(bodens, inde enim colligitur, id quod babet confiflentiam du-. vam, vel liquidam, aut quod alieno colore; Albo ,rubro, viridi, tinum efl, quod paueii, yel multi, quod partes babes diffradias,

43*: PATHOLOGIA:.
sninimeá, cobarentes: effe contra natuvam;Deietliones nigre in morbi principio fane per fentmale, in- flatupoffunt effe critica:
Atrebilaria s qua fPlendentsvt pix, femper
funt funefla;de quibus intelligi debet Galenucum fcribit cap.tertio,de atra bileynne qua vidi vnum qui deiecerit nigra, C more tuus non fit; Verficolores;- varios affetiusmultosá, humores prauosinditant,qui cim
egeant longo tempore ad coctionem; pora vendunt longitudinem morbi ,nifi tales fint* acatbartico boc enim in bonis ducendum eft: nifi«ger affumpferit pinguia, aut fila.
inteflinoru pinguedo à calove fundi videatur, deiectiones pingues funt letbales, quia colliquaritotum corpus indicant. Alu liaquida C aquofa prefertim inmorbis acte
tis mala:periculofum; ft aluu fluat citra:
fenfum C voluntatemagri; boc enimprefiratas vires arguit: deieclio qua fueritinefigniter putida, in inalis baberi debet; quia: eruditatem, velputredinz infignem arguit,. ifi vacuatio fit critivaynatura totu excrte vo bumere putri qui morbi faciebat. Spite - mfi

ParHOLOGIAS 433
snofa deiettio,& qua more fimi bubuli, le-: tisest c plena flatu y mala: quia aut mul1um flatum, aut magnumántus incendium. y offeudit... Superefl,vt- de. vermibus pauca; y fübijciam, qui cà fufcitentur ex materia pu. y rl yt exlimoraua; cv ex lutoterreniver-mes;exanimaliti flercoribus infeta,vt mu-feas fcavabai, ve[pa, funt indices fua cau[e,. hoc est, cruditatem, aut putredinem(ubeffe y, atteflantur,quo plures funt aut maiores, eo ,, maioris putredinis funt tefles. Melius e$t exa , pelli deorfum quam furfum, in. declinatioy tt6t in vigore inorbi fine periculoexcludun », Tr, in principio tnortem; aut morbi longi1udinem portendunt: nam exeunt vt effu-giant corruptelam. Quod fi tumanortui ex cludantur; credibile est illosinfigni corru-Jo ptione perijffe. 1n malignis febribus femper* exeunt,in perniciemagri.Porro inique Aria flophanes medicos vam iyes ntncnpabat... , Sunt quidem illi(ratomanta?deietliones a- p grorum afpiciunt;vt ex ei fpeciem; cau(ans: c euenti morbi conticiant: quia nibil inbo» - aeftum exiflimant; quodin humani generis s. ^9 T

41| PATHOLOGIA.
falutem C conferuationem cedit. Galen tamen i0.Sunplic.reprebendit Xenocratem, quid paffim egris prefcriberet non tantüm, admouendum flercus animalium; vt caprils
lum,columbinum;bubulum,fed etiamafus
mendumvt flercus canum ad anginam,fter. cus gallina cu vino albo ad colicuim doloretn, ad fungos ctim oxycrate.: bis inquit abflia nendum ciim fuppetunt gratiora: ft tamtn. vuri faciamus nedicinam aliorum inopia, poterimm illa vfurpare.Dignu erat Ariffto planes Xenocrate medico.
TAPOMANTIA
Iudicia morborum ex fudoribus,. CA»... IL X.
X J Y flercus prime, lotium fecunda, ita
fudor tertia. coclionis est excremenetum. proinde ,vt flercus affectus pranazta
gionis certà indtcat,vrina fecundasita fudot. tertie diflinguitur à: fub[lantia in temet.
eeraffum,vifcidum,aut feiabilem:à quantate multum, velpaucum: a qualitate, it frigidum, aut calidum, falfum vel dulcems tiaturali
| ja án in, in L |"| : lt | eti fi L [ri gi | Wt | t [t I [17

i— d
PaTHOLOGIA. 43$
* gaturalis enim debet effe calidus, dulcis fit ' colliquatione corporis: diflingui etiam poo teil in flauum,rubrum,aut viridem:nam A rifloteles 3.de Partib, c» 2.de Hifloria animalium, meminit(udoris rubri, qui fit per diapedefim.Auicenna meminit fudoris viri dà: naturalis est vuffus, à bile, qua fola ex quatuor bumoribus in fuderes vefoluitur. 12 flicolores difcernuntur lintei deter(org tim ura: diuidi etiam potest fudor in geneva-^ lem, qui de toto corpore erumpit, e parti elavem qui ex vua parte: de quo Hippoc.(o locapite fudare, malum: e$t quoq, criticus vel fymptomaticus, ad quas po[lremas diffe' gentias in primis medicus debet attendere eriticus debet effe generalis, calidus, copiofi quia nullum paucum criticum;preteree aduenire debet die critico, precedentibus fignis, coclionis, cum agri tolerantia:talis e ; mim fudor cum morbo tollit omnia[ymptozym mata, ex cod, tempore incipit eger conde leftere. Symptomaticus dicitur;qui continy gitmagnitudine morbi, ant morbifice cau s fsnullis precedentibus fignis coclionis, quae u rL x

416. PATROLOGIA.
rum differentiarum caufas deinde fisna ex. plicemus. Sudor tenuis fit ex fero tenuiore. e crudiore. Craffüs cocttones aut humoris. ficcipermiffionezvifcidus colliquation,aut ab humore vifcido s friabilis humorum Afta. tite, 416, itaditam incinerationeifit ttis. tus multo pott, copiofiore fero, att à calore; bumido, qui folus bumores in fadorem vefal utt: binc natura calidi bumidi, yt faugui-. net,nection pueris C adolefeztes pluviam. C frequenter[udant;graciles verb ficci fee. nes, quibus lienaut iectr,atut tottmcrpus inaruit,mon füdant, Adiuuat plurimi. laxitas cutis: nam qui funt fiecasduta Cas. firidla cute varo minimumá, fudaut. Cur; bydropici ciim abundent féro.non fadanti quia dee efficiens n empe:caler bumidtu,. qui ferum fundat, c» in fudores refoluat: fu dor.calidusfit calidi, frigidus frigidi bumo- R 7is permiflionezaut calidus à calore febrili: frigidus natini caloris extincdiione,quali efl fyncopticus, qui viribus exoluti Jjucopem: comitatttr: a2, etiam diaphoreticus, qui-lis folet effe paucus, particularis frigidushas
|(il | n [7 | it | m |
i [
(ii 1 |
:|

"PaTrHOLOGIA. 437
"dus fudor, mortis prenunciss. Vterg, veriis 8Qibanis, mador, quàm dps, à medicorum córyphais nuncupatur: Graue olet fador dpter humorumputredinem:puttentyero illi, quia non difflantur:(ador ille non est perfeti criticus, qui fingulas acceffiones febris intermittentis,vt tertiane, finit, fed q.morbum fanditüs euellit qui accidit in principio morbi, indicat morbum fore longum, quia originem habet àvepletione: fic enim -Galen.comment.2.4d 1. Epid. Morbo adbuc erudo;qui adueniunt fadoves nz poffunt effe
E 2 gnum bonum;"quia vel bumorii magnam
copiam denuntiant; vel virium infiemita-£em, Frigidus(udor in acuta febre;efl index squortis: in anitiore, longioris orbi. Copiofus fador, qui egrumuon leuat; in malis babendw esl, quia vires exoluit.
Hac compendiose, quibus initroducantur
.«e audidati ad medicine fontes,qui totius ter
ra exemplar circunferunt,nae sigant tutius,
-Finis Pathologiz. T:3

RORSRERRORARARID VNIVERS/A. MEDICIN AE Com DORT «S60 E AR Etates quatuor comparantur euns
Suamoranet temporibus, totiemiuehumoribus pag.4s
30239 de Accretione 188 A&io quot modis lzdatur 347.348 quis Aer fitfalubris 343
de compofitis S 252
. yt Aerfit caufa morbi Hi Affe&uum fimplicium caufz 421 Affe&uumfimplicium differenti 353 Alimentorum prima differenti: 259 quztemperata,queintemperata— ibid. de Alimentis euchymis& cacochymis— 261 de eupeptis& dyfp eptis ibid. de Alimenti quantitate 77 de ordine 270 st Alimenta fint Sauf morborum 329. 320
*

xU. "Aluus facilis, aut difficilis vnde:366|( Anima quid fit"m9|, illus fubftantia perquiritur"B|* Animarum primz differentiae SD M Animz humanz primz facultates mn an differunt fedibus HI| dc Animili facultate 166, vt Anime tres facultates confpirent in yum,| & mutuis ftent auxilijs P esézons qua vifit$ 18; j Animalium fun&ionum lzfarum caufz 58 1, haemorrhagiz caufa 367|| quz Aqua falubris 248 e de Aquis fimplicibus.. 29 le * dc Arterijs HO) : deAttraione. 150( «de Au&rice A9' * à B. « dep Balneo 29 ." deBilenon naturali m], «de Bileatra 04; «C] C Aliduminnatum quid 3er 1" figna cacochymiz 373374. primum Calidum quid,quale a2 an Calornatiuus fit cceleftis,an elementaris;] vt calor cccleftis exciteturmotu 64 e Carülagine Ind «Care«|

I4XxDEX. *Caro 16 de Carne 273 an fit Caufa continenns in morbis jig : de Cerere 271 de Chymófcos tribus.excremétis clle; limo, & fero"93 de Coc&tione: 154. Co&ionis tres modi 18$ -de Conceptione.& illius antecedétibus::208. lu 209 ' deijs quz fequuntur Conceptionera, confor mationemotu&partu 208 *Conuulfionis:caufze:360 * Cordis temperamentum inquiritur.& cerebri 4L42-: "Cor 127 -an Corde dilatato: arteric conftringantur 216 -de Crifi.& caufis dierum criticorum 377 modi Crifis 38$ -quefuntconfideranda ,Ytpredicatur modus Crifis: 387 * Cutis: 16 : depIgitis 124.125 Diuretica: 295 -anDolorfitactiolzefa. 346; illius duas effe caufas.;alterationem& fo'— Jutionem continui.362 "E Eom do&rina eft medicinz pr. mum fundamentum T$4 €

lxN DE.
Elementum quid 23 duobus modis confiderantur à phyfico,à medico,vt funt partes mixti' jbid
quatuor effe Elementa 10
anin Elementis duz funt qualitates fumma 17*:
an Elementa fint a&u in mifto, an fola poten tia uu 2j
de tribus Excrementis inutilibus ftercore,vrina&fudore 96 de Exercitatione a8 de Excretis 290 de Expultrice 1j
Vtfunt caufz morborum 323
Diffufius. 30
Ínillisimmoderationis que caufe^:66
F De primo Frigido ü an Frigus fit qualitas pofitiua y de Felle 94 deFibris I4 dcFabis 270 dc Fru&ibus 272 deFri&ione 287 G Generationis modi& caufze 192 H
H9me in medicina eft fübie&um redudionis, cui omnia mineralia, plantae, ani. malía

3nalia deftinantur*€ 'de primo Humido ij e Humanum corpuscconftaremifcella quatuor elementorum 27 Humor quid,fit'ne pars noftri 68 , Humorum prime differentia ibid. ^" enquatuor Humores fiant ab eodem calore & fimul 81. ad Hominis generationem vt IPAE principes"aliquid contribuant Hydroticc 297 I se[Gne ccelefti& elementari 1$ defcendítne de fua fpheera HO. s Uu de imiginauone& ili annexis infomnijs— delntelled. 233 i eh uid:* 23$ it pars medicinz ad vitam neceffaria pen L de Ligamentis j m del Leguminibus:- 279 de Limo fanguinis E 9$ M MEdicina quid 22 Quotuplex ibid. ee Oe rntuf phytiow E T 6 e

JTu px.
tan Medicamenta:conueniant fanis^^:293 deManu t2 de Membranis m au. deMemoria&recordatione 411232 de Menftruo;an maleficum,quibus-caufis accidat;curmulieribusnon viris^87. 88 de Menftruo,:*.87. 292; an Mifceantur elementa fecundüm formas, anfecundüm qualitates OM de Miflione quid,à quo,& quomodo fiat. i8 de Moralibus anima facultatibus yj Morbus quid. Á 7299 - Morbi differentiz:802. Similarium:ibid.'Diffimilàrium 306 Morbi communis differentiz 307 differentia Morborum ab accidentibus peti. ta:; 309. Morborum caufa ide* 812.313 Morborum caufz interiores.329 Morborum fimilarium caufz 1834. Communium.339 de Motuarbitrario:227 vt Motus& quies fint caufz morborum 122 .an Mulier:cummenftruo contribuat femé ad generationem hominis"19$ an Mulier mutari poffit in virum:203 «de Mufculis; 122
N
N^e tales res, que naturam noftram con. : ftrauntfunt feptem 6 Natura

INDEX.
TNaturalis facultas minutiüs diuiditur— 145 - Naturales co&iones quibus caufis le dantur
H2.: * de Neruis 320 - deNutrice facultate 447 - de Nutritionem pracedentibus fun&ionibus a app etitu, triplici coCtione,appofitione,ag a glutinatione,& affimilatione 18r. Oo, i[05 vt inter fe differunt"gn de Oryza f 270 "3.«deQuis:273. p
pánium noftri-corporis temp cramenta inquiruntur: 41 |: de Pane fermentato& azymo,& huicadiun&is edulijs: 267 dePariendi modo caüfis ordine.213 :- dePartibusyquid pars' 30$ an fpiritus& humor fintpartes 106 "Partium multiplex diuifio qua funt fimilares
n€9106.107; de quibus.figillatim(un an Partes principes fimul conformentur 204. Pathologia quid 299 ' quothabet Partes ibid. de Perturbationibus E 286
. Yt Perturbationes fint caufz morborum 326 k T- 7

lx Dr x.
Phyfiologia eft hominis phyfica,rerum nati. ralium, id eft, que noftrum Corpus conflituunt fcientia 6 de Pifis 1 E e Pifcibus
2
dePituitanonnaturali/ 99 wbi densas pauca.
figna Plethorz
dePomatio& Piratio 25$
2n Pili fint partes 107
Principium quomodo differatab eleméto 7
an Principes. facultates diftinguantür locis 169
Procreatrici vt feruiant alteratrix& confor374
matrix 162 Prognofticafigna 37 an Pueri calidiores viris 47 Pulmonis 44 à Pulfu an ab vrina fit/ne certior morbiindicatio 362 Pulfus multis caufis vt immutetur 389.390 de Pulfaum differentijs 393 fine Pulfus aliquis vehemens praternaturam 393.394 Pulfus magnus,paruus quid 395.396 vbi decerebro& raro:de Pulfü propoitionato equali ordinato 397 Pulfuum caufz 398
R AcR Etentrice 153 Refpiratio ad quam facultatem pertiRCat 173
dc Ne

Lu nri. dceRefpiratione amplius 217 Rigorvnde 360 deR efpiratione 406.407
S. GS Alubre quot modis dicitur 4. *2 Salubrium in quibus$2«es tota vertitur di ftin&io 239 Sanguinis temperamentum inquiritur 79. 100
Sanguinishomonimia ibid. explicatur qua .. tate& quo annitempore dominetur 89 an folus Sanguis contincaturvenis folüsve
nutriat 71.&amplius 4:580
an Sanitas perpetuó fimilibus conferuanda
fit 244 deSemine quomodo fitin teftibus 20t
an Senfus& motus influantper modum irra: diationis 171 deSen(uum obie&is&inftrumentis 223
im deSero 93.94deprimo Sicco 1S
zd Signorum multiplex diuifio 420 Similitudinis à parentibus in fobolem tranfmiffze que caufa 92
an fitSecretrix quzedam facultas 158 deSomno&vigilia 280&amplius 281 Spiritus an fit, quid fit,quis vfus 51 Spirituum differenti; 37 Spiritus naturales differrefpecie— 57
Vbi& quomodo naturalis, vitalis,& animalis c$758

IxNDEX.
«deStetcore E *deSudore) ibid, anSudorfitfecundüm naturam^. 25;
Symptomatum differentig| 2:94
fi Symptomata omnia ab aliquo modo procedunt:352.353
Siniiotices ea pars quz fphymice dicitur 3g
Signa morborum qua fümuntur cx pulfu 493.
UT
."Emp eramentum quid 728 fitne Temperamentum adpondus 3l Temp eramentorum primz differentie— 35 Temperamentum dicitur tribus modis per fe,peraccidens,a&u potétia abfolute com parate 37 Temperamentorum critirium.89 Temperamentorum figna diagnoftica 4$ Tempora morborum ab vrinis co&isautcru
d dignofcuntur, paroxyfmorumà pulfius
:-39I de Tendine; 314 - de Teftibus: 1398
V
anVrEna fit pars fimplex&fimilaris— 109
Venarum officium, vfus, diftributio u$ de Venere
:290 de Ventis falubribus 246 «de Vino 256
an
i

IxDEX,
*an Vita poffitperpetuari.«63 - de Vitali facultate 163 : deVitali functione, nempe cordis,& arteriarum pulfatione 21$ de Voce&fermone*220 de Vomitu 29$ ti Illius immoderati caufz 366 4:-deVrina 97. 98 an fit excrementum renum ibid. Vrina quid indicet«410 - de Vrinz fedimento: 41I. 412 in Vrinis quz confideranda 413 - differentize Vrinarum 413.414 vt fint morborum caufz 326 NA :Zythuman falubre s 2244
FINIS INDICIS.

BASILEAEimpenfis
Lrnorrcr Rzers| -vnnuo cl» D» cr.|
|