sT
i -»4S-
DISSERTATIO THEOLOGICA
' ) '
: LOCO PETRI II.EPISTI.20.
% NEGANTIS,
»«s,
7 'Prophetiam effe lcf[iag i%ikv<reu>g.
U
**-. £l lAm
t Deo Volente
*& SUB AUSPICIIS
VIRI VENERANDI ET EXCELLENTISSIMI
DN. SAMUELIS WERENFELSII»
__ S. Thcol. Doct. Locor. Comm, & Controversi.
~ Profeil.Celeberr. Fautoris & Praeceptoris
aeternum sufpiciundi,
i^Ad Diem ‘1 ~# Auguft, M D CCII/,
S H. L. 8.
Publico Eruditorum Examini discutiendam proponit
M. THEODORUS BURCARDU5, Basii, r 8. M. C
<*$--
BASILE^, Typi
M
f
-s«-
BERTSCHII.

>6W
VIRO
GENERIS SPLENDORE MUNERUM GRAVITATE RERUM AGENDARUM USU MAXIME CONSPICUO DOMINO
CHRISTOPH. BURCARDO,
REIP. PATRI/E SENATORI PRUDENTISS, CONSILII SANCTIORIS ASSESSORI GRAVISSIMO,
PATRUO SUO EIDEMQ; FAUTORI DE SE OPTIME MERITO
QUOD HAC VICE PRASTARE POTEST UNICUM DISPUTATIONIS HUJUS
theologica;
CONSECRATIONE OBSERVANTIAM CULTUMQ. PERPETUUM
OBSIGNAT
M. THEODORUS BURCARDUS.

De Loco Petri r. Epist. 1 .2 o. negantis,
Prophetiam ejse y\lcis i-mXwzm-,
Dijfertatto.
I falsa? Scripturarum Interpretationes multas saepe in Ecclesia lites pepererunt; hae vicislim lites longe plures invexerunt perversas Scripturae interpretationes. Dum enim disputantes utrinque divinum hunc Librum, quantum possunt, in suas partes pertrahere contendunt: Fit, ut pro se quisque arripiat, quod cäusiäe suae firmandae quoquo modo aptum putat, parum solicitus, quam vera, quamque Scriptoris atque adeo ipsius Spiritus 8 . menti consentanea sua sit Interpretatio. Ita litibus crescentibus,crescunt m veri & simplices locorum sensus altercando amittuntur, & paulatim in oblivionem veniunt, praesertim cum hac in re plerunque (quid enim id celare attinet? )
Iliacos intra muros peccetur & extra.
JT. 2. Inter vitiosas Scripturae Interpretationes , quas partium studio debemus, non dubitamus referre interpretationem Pontificiam dttti Petrini 1. Peer. I 20. ubi hic A- postolus negat, Prophetiam Scriptura propria effe Interpretationis. Nemo rerum humanarum adeq ignarus est, quin sciat, quantum Romanae Ecclesiae intersit, ut, jureScri-
A i pturas

ptutas interpretandi privatis ademto, omnes adigantur ad privatum hac in re judicium publico Ecclesias judicio submittendum. Hoc vid, stat res Romana: Hoc fulcro nititur ista Ecclesia. Inveniendum igitur alicubi erat inScriptura, Inventum est (quis enim praejudicatas opiniones non in illa invenit?) in loco Petri. Propria enim Interpretatio , si Doctores E. R. audimus, nihi! aliud est, nisi privati hominis Interpretatio, quatenus illa publica, & solenne notius Ecclesiae opponitur: O- mnibusque Christianis in hoc loco injungitur, ut in Scripturis interpretandis privatum suum judicium judicio publico- totius Ecclesiae i. e. Papae aut Concilii submittant, hocquc ad: examen revocare ne praesumant. Si cui vacat legere, quo pacto hanc explicationem demonstret Gregarim de Valentia videbit, quam felices Scripturae sint interpretes, quibus vehementer cordi est, suam in illa Thesin repetite.
§. Hujus vero in loci sensum accuratius , bono cum Deo, inquisiturus, peto a Doctoribus E, R. ut hic mihi per eos liceat proprio meo qualicunque judicio uti: Idque mihi ne vitio vertatur, velut U\l* Sdn^vms, hoc ipso joco ".cohibita. Quod si sperare licet, bona eorum cum venia pei urram breviter varias hujus loci explicationes: Et denique quas mihi convenientissima videatur, aperiam,
jf. 4. Ut ordiar ab interpretatione modo dicta Doctorum E. R. ea sone, si quae unquam fuit, privata & nova est. Frustra illam quaesieris in Glossa , quam vocant, ordinaria , e- jusve Additionibus , in Lyram, Hugonis Ca,disalis , Beda collectaneis, frustra in Graecis Oecumemi alicrumve commentationibus. Inaudita, quantum mihi constat, fuit ante Disputationes, proxime elapsis seculis natas.de summo Scripturarum interprete. Nondum videlicet ita male audiebant privat® Scripturae interpretationes, cum in Ecclesia dicere etiamnum Qtrfm. de liabat: Si aliquis simplex non autboriz>xtw esset excellenter m S. Li- doBrin* Uru pottus credendum effet tn ca.u docirinait fu& äffet mati
part.con- qttam Papa declarationi. Et talis eruditm deberet in casu , fi celebra- m. fi retur generale concilium , cui ipse prasens effet , se ei opponere , st sentiret majorem partem ad oppositum Evangelii malittavel ignorantia vtr- gere. Ut hic non ascendam ad antiquiora & feliciora tempora,

'47
pora, quibus laudi dabatur non privatis modo sed muliercu- lis, nullas interpretationes doctorum sine examine admittere. Ita enim Hieronymus de Marcella: Cum Roma , inquit, ii»
esstm , nunquam tam festina me vidit, ut non de Scripturit aliquid in- Epiß. ad. tertogaret. Neq^ vero more Vjtbagarm , quicquid re/ponderem, re- Galau. 3um putabat : Nec fine ratione prajudicata apud eam aufloritat valebat’. Sed examinabat omnia , & sagaci mente universa penjabat , ut me sentirem non tam discipulam habere, quam judicem .
F. f. At non nova modo est haec dicti Petrini Interpretatio, sed, nisi valde me decipit privatum judicium, a mente & scopo Petri alisnissima., Quod si enim verbis his dicera voluisset, Scripturam non ex privato cujusque sensu interpretandam esse, sed in publico Ecclesiae sensu esse acquiescendum: Cuinam Ecclesiae voluisset, ut privati hac in re se submitterent ? Mum Synagogae Judaicae? Ac illa tum pessime- Scripturae de Christo oracula interpretabatur. Num Ecclesiae Christianae, quam tum vid, repraesentavit Collegium Apostolorum? Atqui Petrus in eo est,ut hujus auctoritatem ex consensu doctrinae Apostolicae cum sermone Prophetico stabiliat..
Quis vero tulisset Petrum praedicationis suae veritatem ita demonstrantem : Non fabulas vobis annunciamus, cum an- nunciamus Evangelium de Jesu Christo. Si nostrum testimonium non satis apud vos ponderis habetHabemus 8c Prophetas, qUos maximi facitis, a nostris partibus. Atque- hoc ipsi agnoscetis, si modo Prophetas explicabitis non ut vobis, hominibus privatis, sed ut nobis, qui repraesentamus Ecclesiam , placet, vestrumque iudicium nostro submittetis.,
Hunc sensum verbis Petri affingere, est illum ritui exponere..
Hoc tamen facit Vir celebris R ithatdut Simonitts, qui in notis ad novam suam Versionem Gallicam verba Petri ita omgßtQ&Ztil:
In hac re non suo quitq } ingenio confidat, sed consulat eos , quot Jesut Christus interpretes Evangelii fui constituit, i. e, considat nos , & sine ulteriori examine in nostra auctoritate acquiescar.
Jf. 6. Quid ? quod hic minime agitur de Evangelio e- jusque interpretatione, aut de Verbo Dei in genere, scdspe- ciatim de Scriptis Propheticis V. T. respicientibus Messiam, 8t quidem oppositi ad claram praedicationem Evangelii : ut at-
A $, tenden«-

tendenti facile patebit, & pluribus confirmabitur in sequen-' tibus.
§. 7* Sed ut haud difficile est Pontificiae Interpretationis vanitatem ostendere, non perinde facile est, veram hujus loci sententiam definire. Quare in diversa hic abeunt interpretes. Sunt qui lectionem mutata n cupiunt. Hinfitu legendum censet loco Ullxa cRnM/remt, U[txt imAuireat, tx alii leviori mutatione «mjAiiim«; ab eadem radice. His H. Grotim se omnino ajsntin ait , lectionem existimans fimpli. ciorem esse & cum sequentibus melius coharere. Eo igitur rediret dictum Petri, Prophetiam non esse proprn mpettu aut impulsus. Sed rara est Vox: saltem in N. T. aut Graeca V. T.
versione nusquam repentur: neque Graecus Scriptor adducitur cui iiryiKvnt significet impetum propheticum aut huic similem. ’EmiAtxnaM' Hesj/Jutu inrer alia hvuJlw Qx^pcx'a» incantationem significare ait: Sed praeterquam quod haec alia vox est, quam 4 twAujk, neque hujus significatio huc optime quadrat: Nisi cui forte apte dici videatur: Prophetas non ex propria incantatione locutos esse, sed divinitus fuisse incantatos. Denique nescio, an satis concinne dicatur, id\}x ini- Kunt: i* D 4 ?iv V<4‘sr. Adventitium non est
proprium.
f. 8. Haec verb ut ut se habeant, ad vulgarem lectionem retinendam sufficit, quod pro ea stant omnes, quotquot visi sunt adhuc,manuscripti codices, nec non & omnes verstörtes atque interpretes veteres. G'tcum quidem sJtoliaßem adducit Simomus , qui locum ita reddiderit, ac si in Grasco esset iirtpwnas: Sed sciri inde non potest, num iste Scholiastes ita legerit, an ita legendum conjecerit, an & vulgarem lectionem eundem sensum admittere putarit, an denique confuderit «iwAvinv cum cftiAtV«, Hoc certe ipsi Erafmo accidit, quod manifeste prodit, cum ad vocem URnAvarus sequentia annotat. Graea Vox dicla efl ä obtento , quod cooventt lebtu iotri - tatis: vel ab adeundo , quod magis congruit his , qua sequuntur, Eandem igitur Vocem Erasinus ab u raque radice deduci posse credidit: quae summi Viri & alios celebres Interpretes fefelhlle videtur.
$• 9 >

1+9
F. 9 , Qui retinent vulgarem Iect ionem, ut certfc retinenda est,in verborum interpretatione m duas partes scinduntur, Alii verba accipiunt de ipsa Prophetiae origine, alii de ejus interpretatione. Vulgatus Interpres Petri verba ita reddit : Prophetia Scripturae propria interpretatione non sit: quasi in Graeco esset ls[lx cRnAuV«, aut d[l <4/** 'Orthiotuse.
Hujus versionis sententiam Glossatores fer£ ita explicant:
Prophetas interpretes ejse non sua propria /ententta sed aliena & divitia : ac propter e a Prophetiam nullam fieri interpretatione mentis propria,, sed interpretatione Voluntatis Dei. Quae Explicatio multis doctis interpretibus placuit nostra & Patrum memoria. Sed prsecerquam quod vulgata versio hic parum accurata est: potest quidem dici Prophetas revelasse, patefecisse,interpretatos tj[e mentem Dei: Sed parum apte dicitur, eos mentem Dei resolvisse: Solutio enim est nodi alicujus: v.g. aenigmatis, obscuri oraculi, aut parabolae, aut somnii. Sed de hujus vocis vi plura infra.
§. io. Suntqui vim vocis ShKutrsus ita exprimunt: Pro- rld.yuaad phetas non proprio motu furjfe impulsos, ut Unguam solverent ( ora re- ,} * n< ' locu £ m solverent ) mammis ad scribendum admoverent : non sponte sua ora mero ’ resolvisse, säpix cJ^nAs AuxJi’om , jed voluntate Dei: hanc cBnhvmv re- capellus. solutionem hanc (oris vid. & linguae ) impulsum hunc sive motum Hammoni, non dviiiactniv fuisse sed Aut ita: Prophetas non aer!CI,t '
sponte sua ad prophetandum cucurrisse , sed a Deo dimissos aut emissos '(nam & emissionem cursorum ffiAvnv significare posse ajunt, ita ut vox sit agonistica ) non ipsos »Quiit** (carceres') removisse, sed expectasse, donec Detu illa solverit & aperuerit.
§. ii. Haec forte placebunt iis, quibus ante alias sapiunt explicationes ingeniöse 8 c eruditae. Mihi, ut verum fatear, coacta & longi petita videntur: atque inde orta, quod Viri docti existimantes, Petrum hic loqui de Prophetiae origine, illam fc. non esse ex proprio hominis impulsu: necessitatem sibi impositam crediderunt, ut hanc sententiam ex verbis Petri quocunque medo elicerent. Ego vero usque adeö ab his dissentio, ut quem hi sensum summa cura in verbis Petri quaerunt, ab ejus scopo alienum arbitrer, Quem enim in finem Apostolus tam emphatice, tanquam rem ante
omnia

, omnia cognoscendam, idque J\)t nA hominibus ex Ja- daisino conversis inculcaret; Prophetas non excogitasse,quae dixerant, sed a Deo & Spiritu 8. revelante accepisse. De nulla re minus, quam de hac dubitabant. Doctrina Prophetarum, ut recte notat Beza ad vers. praecedentem, /«« apui m omni exceptione major. Divinitatem Prophetarum non agnoscebant modo, sed eorum dicta & seripta ad superstitionem usque venerabantur. Non tam laborandum fuit Petro, ut hi populares fui persuaderentur de Prophetarum ©iomu&p», quam ut impletionem Prophetiarum in Evangelio a se praedicato animadverterent: huncHue in finem verum senium in prophetii; latentem recte inteliigerent. nd.Estinm, §. 12 . Sunt qui hoc in loco per Prophetiam intelligunt Gerbur- non Prophetica Scripta , sed ipsam eorum interpretationem : ut sen- i n bd sus sit; veram oc genuinam prophetiam, i. e. Scripturarum interpretationem non esse aut fieri, cum illam interpres ex proprio depromit ingenio. Ira cum Petrus dixit: Prophetiam non esse propriae interpretationis, perinde est ac si dixisset : Prophetiam non esse propriam interpretationem . Sed licet prophetare aliquando sit Scripturas explicare , nusquam <sr&<Pn- t&ioc y^uprjc dicitur ivelx : Praeterquam quod ita
aliud significaret hic vox <3r£9$ir«», quam in vers. sequente, Sc in antecedente a oy @-: quod valde durum esset,
F. iPlerique nostrorum interpretum, tametsi per prophetiam intelligunt prophetica Scripta, eandem tamen in verbis Petri inveniunt sententiam: propheticorum Scriptorum interpretationem non ex proprio cujus ^ ingemo sed ex ipsi Scriptura esse petendam. Fateor, hanc esse optimam Scripturas interpretandi regulam, cum, ut dicitur, sensus in illas non importatur , sed exportatur , Optima , inquit Hilarius, Scri- Trin‘ l ' de P m<t Lc ^ or e ß r dictorum intelhgenuam expeclet ex dictu potius , quam imponat : & retulerit magis , quam attulent : nec^ cogat . id videri dictis contineri , quod ante lectionem prafumserit tntcPJgendum, Optandum esset, ut Scripturae interpretes hanc regulam fern* per ance oculos haberent, & in dubiis mallent ignorantiam luam fateri, quam Deo in Scriptura loquenti quicquam ex proprio ingenio affingere. Gravia sent Verba pii & docti . Theolo-

Theologi : Princeps, inquit ille:, non verbis, fidgladiis coerceretpetulantiam eorum , qui pro affefiibus fuit principalia diplomata torquere & explicare auderent : quanto plus adulterum censebitur , impium proclamabitur , & sacrilegum divinitus vindicabitur , seu errore, /eu affecit , /eu furore divinas ita rotare Scripturas, ut intentio divina obnubiletur, confundatur , dsßtpctur, aboleatur.
S, 14, Sed & ex aures hujus regulae praescripto, in Petri verbis non tam quaerere debemus hujus ipsius regulae confirmationem , quam Petri intentionem. Vix autem crediderim , non aliam Petri intentionem fuisse, quam iis, quibus scribit, communem hanc boni interpretis regulam inculcare, ad oracula V. T. de Messia rite intelligenda; & consensum Prophetarum cum Evangelio videndum. Non enim tantum in 'jfahvfH prophetarum observanda est, sed in omni Verbo Dei interpretando, ipse quoque praedicatione Apostolica; cui tamen hoc in loco prophetia Scripturae manifeste opponitur. Imo observanda est haec regula in omnium Scriptorum expositione, humanorum non minus, quam divinorum. Etiam Plato, Aristoteles, Cicero,hoc sense,non sent propriae interpretationis. Utendum quidem est in his interpretandis proprio ingenio, ut hoc utendum etiam est in interpretanda Scriptura , sed neque hic neque illic interpretatio ex proprio ingenio est depromenda. Unde recte Hieronymus; cujuslibet Commentatoris officium esse ait, non quid ipse velit, sed quid sentiat ille » quem interpretatur , exponere: alioqui fi contraria dixerit , non tam interpres erit , quam adversarius ejus , quem nititur explanare. Adde, tametsi diverse tantum dixerit, non tam Scriptoris, quam suarum cogitationum interpres erit, suaque cogitata illi affinget, quem vult interpretari,
js. 15. Theologi animadvertentes, hanc, modo allatam , explicationem sensem verborum Petri non penitus exhaurire, & hoc plerunque addunt, Scripturam non inteUigi, fine interno lumine ejusdem Spiritus a quo Propheta fuerunt inff itaii : & hunc sensum verbis sequentibus confirmari existimant. Nb» enim voluntate hominis &c. Sed Spiritus S. hominem illuminando proprie Scripturam non interpretatur, aut sensem ejus demum revelat: sed hominem tantum aptum reddit ad in-
B venien-
utofk.
Francius pries, de Interpret. Seri* pturarum.

veniendum 8 c intelligendum sensum, qui in verbo jamreve. latus eft, Lc intelligendum quidem pro revelationis modulo i. e. clare & plene : Si res in verbo clarö & plene jam reve. lata est: obscure & imperfecte, si aliter veritas in verbo non. dum est detecta. Deinde lumine interno & speciali Spir. S, indigemus ad intelligentiam efficacem & salutarem cujus- cunque Verbi Dei etiam clarissimi, etiam praedicationis Evan- gelicae : non verö ad intelligentiam talem prophetiarum V. 1". qualis sufficit, ut convincamur, Apostolos non puras putas fabulas praedicasse; sed eorum praedicationem prophetiarum praedictionibus esse conformem. De tali verö intel- ligentia sermonis prophetici hic agitur. Quae sane & in homines impios cadere potest» speciali Spiritus 8. lumine destitutos, imö in ipsos Diabolos: qui, vaticinia Prophetarum iu Jesu impleta esse, probe intellexerunt.
js. 16 . Neque ratio, sequenti versu addita, ita favet huic lociPetrini explicationi, quemadmodum vulgo videtur. Non enim id prophetias V.T. de Messia reddit hominibus in. tellectu difficiles, quod illae Deum Auctorem habent: Potest enim Deus, cum vult, clarissime loqui, atque ita ut a nemi- > ne non possit intelligi. Locutus est ita per Jonam, cum dixit: Adhuc quadraginta dies i & Ninive subvertetur. Hac Verba Ninivitae omnes facillime intelligere potuerunt & intellexerunt sine ipeciali illuminatione Spiritus prophetici, qui Jo- 1
nam ita loquentem inspiravit. Vera & unica caussa, quod '
Prophetiae V.T. de Messia intellectu difficiles sunt, haec est, quod Deus ob sanctissimas rationes de Messia tum temporis clarius loqui noluit.
jf. 17 » Dicam tandem 8c ego, quaenam genuina mihi in hoc Petri loco sententia contineri videatur. Id extra dubium est, Petro rem esse cum Judaeis, popularibus suis, recens ad Christianismum conversis, apud quos somma quidem fuit auctoritas prophetarum V.T. sed quorum sides, incredendo Evangelio k le praedicato, nutabat adhuc & confirmatione indigebat. Postquam igitur asseveravit, se & ctereros Apostolos, Evangelium de Jesu Christo prarficando nihil sabulosi praedicavisse, sed id cujus sibi ä Deo ipso plena fides de cado

facta sit: imi) quod ipsi viderint & audiverint! provocat inde ad consensum veterum Prophetarum: Et habemus, inquit, a nostris vid. partibus, aut nostrae praedicationi consonum, Semonem propheticum (Veterum prophetarum oracula) firmiorem , aut, ut alii interpretantur , firmum, firmissimum: i. e. de cujus firmitate & auctoritate minime dubitatis: ut maxime de nostri testimonii auctoritate dubitare velletis.
F. i8. Ne verb populares objicerent, se ea, quae de Je 2 fu ab Apostolis praedicabantur, tam clarö in V. T. praedicta non videre: monet porrö Petrus,quomodo Scripta prophetica sint consideranda: Consideranda vult, ut Lumen divinitus datum, unde reäe faciant , quod iis diligenter attendant^ sed ut Lumen lucerna splendentis in obscuro loco } donec &c. Mens Petri est: Oracula V. 1 *. de Messia este quidem insigne Lumen, quondam fidelibus datum, sed Lumen noctem & tenebras h loco, in quo splendet, non penitus dilpellens: Quale est cum Dies illucescit, & lucifer oritur. 'A solis Prophetarum oraculis non majus Lumen oriri, nec latius illud spargi, quam a lumine lucernae alicujus, noctu accensae.
§. 19. Recte attendenti vix dubium esse potest, Verbum propheticum hic lumini talis lucernae comparari opposite ad clarissimum Verbum Evangelii, Quod,cum praedicari coepit, tum demum Dies in orbe illuxit. Conferantur Loca, Matth« IV.16, LucJ.79. Joh.III.19. Rom.XHI.ia. 2-C0r.IH.18. & IV. 6. Eph.III.5. Ita Bezjtt hunc locum intelligit, qui pet diem intelligi ait pleniorem & apertiorem cognitionem , quam sub legis umbris fuit : & phosphorum exortum dicit, exorta clariore illa Evangelii Doärina , quum ante velut in nocle delitescerent homines : In« tellige non tantum Gentiles, sed etiam Judaeos. Hanc interpretationem sequuntur plurimi doctissimi Interpretes etiam inter Doctores Ecclesiae Romanae. Non possum quin hic adducam Verba Nicolai Hemtningii: observetur , inquit, pulcherrima Collatio temporis promißi Christi sub Prophetis & temporis exhibiti , Deinde Collatio Doärina Prophetica & Apostolica. Tempus promisi Christi comparatur Noäi obscura , cujus velut stellula quadam fuerunt prophetica Conciones de Christo: Sed Tempus exhibiti Christi confertur (laro diei t in quo Sol clari/ime lucet. Ut enim Doärina prophetica
Vtrf.V).
Vid. Estlum in hunc lo% Gt*m %

unquam lucerna ßlendens erat in noäe : Ita 'Evangelium velut aums quidam lucidißima diem adese , adeo% ipsum solem vid. Christum nun - dat. Et paulo post, Doärinam propheticam , ait, lucerna & Apo- stolicam lucifero comparari .
js. 26. Nimirum ante EvangeHi praedicationem (liceat mihi hunc locum ipsis verbis illustrare, quae Beatus Parens pridie ante placidam »vdKvm de ejus sensu ä me consultus suggessit) nox erat in toto terrarum orbe: hac tamen cum differentia, quod in hac nocte merae tenebrae fuerunt apud Gentiles: Populo vero Dei aliquod in hac nocte lumen splenduit, quod fuit Sermo propheticus: at hoc lumen non tale fuit, quale est Lumen aurorae aut diei (hoc enim sub N. T. demum coepit) sed quale est lucernae, quam homines noctu accendere solent.
$.21* Jam verb cum Petrus eos, quibus scribit, se» monem propheticum tanquam subobscurum lucernae lumen considerare jubet: facile, meo quidem judicio, intelligitur, cur versi seq. subjungat, hoc primum cognoscentes &c. Reste, inquit, facitis, si attenditis sermoni prophetico, ut lumini vobis concesso; si modi» illum consideratis ut Lumen lucernae, non diei: Hoc primum & ante omnia cognoscentes , omnem Prophetiam Scriptura , omnes Prophetias, quas repetitis in V. T, ! propria resolutionis non ejse, i. e. eas aenigmaticas & obscuras esse & ex se ipsis persecte non intelligi; sed plenam eorum intelligentem petendam esse ex alio clariore verbo, quodintrica- tius dicta & quasi aenigmatibus a Prophetis involuta explicet & resolvat* Haec, ut mihi videtur, optimi cohaerent, & nisi vehementer fallor, haec genuina est verborum Petri sententia : quod ut clarius pateat, iubet ea paulo attentius considerare.
§.22. Cum Petrus negat, Prophetias V.T. de Messi» esse ij[laa cRrrAvW&jf, duo simul de iis afficiat, eas indigere cBi« hva-H , deinde eas egere cßnAvV« aliena. Quod ad prius attinet, tRiihvm non quamlibet interpretationem significat, sed resolutionem , enodationem , evolutionem rei alicujus difficilis & in« Mart.ir. tricat®. Unde adhibetur haec Vox a Marco , cum Christum 34 ’ Sit discipulis privatim explicasse parabolas, quas nemo alio-
quin

quin intellexit. In Graeco est ImKut i, e. ut recte notat Beza, solvebat , tanquam antgmatum nodos. Eodem verbo Graecus interpres utitur loquens de Jofepho Patriarcha obscurum so Gsne/.XLi mnium interpretante. Ita Daniel! laudi datur, quod fuerit bslm avyj\p<rpust , pro quo in Chaldaico habetur , quod in eo fuerit inventa H5PO Graece reddere possis Smhvnc
avvlittrfjtav,resolutio nodorum colligatorum. Similiter causa intricata xix, in foro diiudicatio cskiAvm dicitur. Philoni 53nAi/«» est Seri- j 9 .
pturae S. osuSoAet Ctyx.'fivoxm Symbohcum Siri- ^ iy - lac ^
ptura sensum quafi ex figurarum involucris explicare ; & S. Litera wn ^a,iya. rum cRnAuinf huic est talis ejus interpretatio, quae stvvttq < 4 ‘
^JwcyoiJi» L» dfanyo&xsc , quae fit per conjeäuras allegoncas , Idem igitur Philoni est cRnAvmc, quod Hebraeis tJfTID quod interpretantur 1Ü11PS "pl hy KM*VS Explicationem qua serr sum suum literalem non sequitur , Quod hic Petrus vocat Prophetiae 95nA vnr, id discipuli apud Lucam appellant Zssyo^iv, Luc.xxir. quum dicunt, Christum prophetias V.T. explicando harum* 27 .;,. que impletionem in fe iplb ostendendo, Scripturas aperuisse .
js. 2 ;. Ut igitur verse antecedente Petrus Prophetias comparavit Lumini seibobseuro lucerna , quod noctem non penitus diseutit, donec dies veniat: ita hic illas comparat <s« migmatibus , quae difficili solutione indigent; quorum utrumque fine dubio competit typis & oraculis V.T. Messiam spectantibus. Unde Judaei fatentur, Prophetas locutos esse m’n3T parabolice & anigmatice : eosque vidisse KHSpSD3 rWKD per stetulum non lucidum. Ut vel hinc pateat,
non tecte haec Petri verba trahi ad omne Verbum Dei, quod potest esse & saepe est clarissimum. Recte Camero: Non tota, inquit, Scriptura interpretationem requirit, qualis interpretatio voce cßnAuJif intelligitur ; nam IfijAvesy interpretati quidem eß, *t non quidlibet , sed anigmata & parabolas. Sunt sane in Scriptura quadam amgmata , ut visiones prophetica &c. Sed qua de Moribude Fide, de Poenitentia traduntur , necessaria , ut es Lex Mosis > at sunt Christ Conciones ad Populum, ea quidem egent interptttations, at nor. ea, qua dicitur 3dnA«m , qua est amgmaium interpretatio. Nam tota Scriptura anigmatica non est ,
B 3
S . 24,

y\i. Vorst. VhtL. p**t.
n.c.xxr. p . 104.
AB.rin.
§. 24, Dices forsan: nec omnes Prophetias V. T. de Christo ira obscuras & aenigmaticas esse. Sed, ut conceda- mus, propositionem Apostoli universalem esse, ut omnis non idem valeat quod nullus', quiHebraismus in N.T. non insolens est: Veritas propositioni constat, si modo plerasquede Messia prophetiae obscurae sunt. Ad veritatem enim talium enunciatorum universalium sufficit universalitas, ut loquuntur, moralis non requiritur metapbjsica, quae nullam patiatur exceptionem. Deinde Prophetiae V.T, ad unam omnes ob- scurae sunt, si comparantur cum luce Evangelii. Ut sane prophetia, quae Hieronymo perspicuitate Evangelium aequare videbatur, Eunucho visa est intellectu difficillima, antequam Philippus ei evangelizasset Jesiim: i. e. antequam hujus prophetiae impletionem in Jelu factam ostendisset.
§. 25. At non mod6 Petrus vult, Prophetias V. T, de Christo aenigmaticas esse, & propterea requirere cJ^'avjjv; sed praeterea vult , eas requirere cRnAvn» alienam : id enim significat cum negat, illas esse iJ\l *4 cRnhörew. ubi non opponitur J\pi*a<nu publico, sed «KKoTe/« alieno. Aliena vero explicatio duplici sensu dici potest , vel ratione explicantis , vel ratione ipfitts verbi explicandi. Priori sensu aliena explicatio est, quae interpreti ab alio est subministrata: posteriori, quae a- liunde quam ex verbo explicando est petita. Cum hornas priori sensu indigere dicitur aliena verbi explicatione, defectus notatur in homine: cum verbum ipsum posteriore sensu alienam dicitur poseere 3 fo' Avnv, defectus notatur in verbo ipso, atque innuitur,id ipsum per se tale non esse,ut ex eo solo mens loquentis plene & perfecte possit intelligi. Jam Petro hoc in loco propositum non est, arguere desectum aliquem in prophetiarum Lectoribus, propter quem ad eas intelligen- das alieno auxilio indigeant: Sed loquitur de ipso verbo prophetico ejusque,cum Evangelio comparati, obscuritate: hoc ipsum per se tale esse vult, ut nisi aliunde , i. e. ex verbo aliquo clariore lux ei inferatur, plene & perfecti intelligi non possit.
§. 26. Notandum,in Sacris aliisque Auctoribus « »i 0 * saepissime significationem habere pronominis reciprocis sui-> f«i
ipsius :

1*7
ipßus: Ita elegantissimum illud Gracorum: M«r» mpisw 6 ' m r.ecicß a ß, $X *vru srchsr. Odi sapientem , qui sibi non lapit. Syra- XXXf ' 11 - cides ita eifert; 'Esi* iro 7 i,üv noulivTw t syq t? Hlsp 12 ‘ 2 ^‘
4-u^? cty^^tq : Efl Vir callidus qui multos, (alios) erudit, sed inutilis eß propriet animet : h. e. oiurä sibi ipsi. Talis ab eodem illi opponitur, qui est <n><pk t? Hiat i. e. *urd fibi. In N.T, plerunque ita accipitur; & in hac posteriori Epistoh Petri (occurrit autem in ea praeter hunc locum quinquies) non aliam, quam pronominis reciproci significationem habet. Cum igitur negatur hic,prophetiam esse Hiat Sh^/aras, perinde est ac si diceretur, <5re$$>fT«<* cht tyn tw iewrijs ZRnAvmv aut eine cRnAves I eu/Tw: aut, non est talis solutionis, quam suppeditat 8c subministrat (plene vid. & perfecte,) prophetia ipsa.
jf. 27» Si Petrus eos, quibus scribit, monere voluisset,
Ut prophetiarum explicationem non a se sed ab alio aut aliis peterent, dixisset: Benefacitis quod prophetia attenditis ut lucernse &c. hoc primum cognoscentes , prophetiam non esse Veßra explicationis: non ita: cognoseentes prophetiam non esse propria aut sua explicationis. Illud enim propria aut, quod idem est, sua , ad nihil aliud commode referri potest, quam ad prophetiam ipsem. Inter Interpretes Arabs verba Petri ita accepit, cujus Interpretatio ad verbum ita reddenda est, omne prophetia (i,e. omnis prophetia) non solvit ipsa sensum (significatum) fui ipfius. Extant quoque hujus interpretationis vestigia apud Oecumenium. Nec abludere videtur Syrus; quanquam si propius ejus interpretatio inspicitur, videtur is graca verba ita legisse, In Trama y^cfy,? Hieta üÜAvini is ymTUj ; id
enim ad verbum sonat Syra versio: quasi diceretur, prophetiam tton effe solutionem propria , aut sua Scriptura 1 quae tamen lectio commodum senium vix admittit.
JT. 28. Eodem fere sensu Petrus hic negat, prophetiam Scriptura esse propria explicationis * quo quis id negaret de Epistolis Ciceronis ad Atticam, quarum quadam ita sunt conscripta, ut ab iis, qui arcanorum non sunt conseii, intelligi nequeant: aut quo quis id negaret, de Satiris quibusdam hodiernis aut veteribus, qua vitia hominum ita tecte perstringant, ut sensus ab iis solis capiatur, quibus hacaliunde nor*
sunt.

lKS
sunt. Posset etiam hoc sensu dici, quaedam In Evangelici Historia propria explicationis non ejfe % quae vid. explicari nequeunt, nisi ex opinionibus, ritibus^ moribus, consuetudi- nibus Judaeorum ejus temporis, quae non ex Evangelio, sed ex aliis libris discuntur. Idem de multis quoque Apostoli- carum Epistolarum locis dici posset, in quorum explicatione is, cüi Ecclesiarum ab Apostolis plantatarum historia aliundi nota non est, frustra sudabit. In universum de prophetiis recte diceretur, eas propria explicationis non esse, si verum est, quod vulgo dicitur, eventum optimum e(fe prophetiarum interpretem,
f. ry. Speciatim verb de prophetiis & typis V. T. Messiam spectantibus summo id jure affirmari potest: Certissimum enim est. ut jam saepe diximus, eas ita scriptas esse, ut plena illorum intelligentia non ex ipsis propheticis Scriptis, sed ex Evangelio sit petenda, quod continet impletionem o- mnium a prophetis obscure praedictorum, omniumque typorum , figurarum, umbrarum & aenigmatum plenam & perfectam declarationem & solutionem : Miror, N, Hemmin* giumnon animadvertisse, hanc Petri mentem esse in loco, de quo agimus; cum tamen ad versi praecedentem notet: doärt- mm propheticam lucerna, Apofloltcam lucifero comparari ; quia A- POSTOLI SUNT CLARIORES PROPHETARUM IN- TERPRETES. Hoc si verum est, non video, quomodo dubitari possit, hac ipsa de caussa versu statim sequente dici. Prophetiam Scriptura , sive doctrinam propheticam, non effe propria interpretationis.
F. zo. Facere non possum, quin hic adducam verba Lud. Capelli, qui de hoc quidem Petri loco non cogitans, illum nihilominus mire illustrat, atque ut mihi videtur, ele- Depraro. gantiffime Multa, inquit, habent Propheta de Cbri-
gtti-vis Et- flo : & quidem eadem bene , qua habet ipsum Evangelium : Sed adeo cie/, ehr iß, ß n( q- tf, c fpxrsrn disjeäa , dc tantis obfturitatu tenebris involutat
ddkamp. ut > ni s l accedente ipsa rerum exhibitione & Evangdii luce , inteütgi non w.ai8, potuerint , prasertim obducto atq, oppanso legis , de promißwntbus te-
flant & juflificatione pii legis obfetvanmem, velo. Quo fafttttit est , ut omnia Prophetarum dicla de futuri Mesiia humilitate t
exina -

Eviaj( exinanitione, perpeß'miltts , cntce, morte, regno & beneficiis (plrituxli* plicui; bus, justificatione per fidem, sanctificatione, gloria a terna ac ccete sii ;
;on!iir, 'de triplici film munere, Regio, Prophetico & Sacerdotali, de Persona ingcluj. duplici natura, humana & divina,constante &c. fuerint tum temporis icjvi (ante Christi adventum & praedicationem Apostolorum)
:x; - totidem quafi anigmata , tum demum intelligenda (i. e. plene &
: perfecte ) ubi res ipsa significata & obscurius pradiha exhiberentur J
.. qua omnia jam clare & aperte sunt sub Evangelio revelata ,
§. JI* Cum dicitur: rmox GStSCpnTeltt liix; 3 fa\vna>t *
,r ylvtTUj: Prophetia propriae interpretationis non fit: nihil impedit, quo minus ie yhemi accipiatur pro ist, quorum ver- s y r horum permutatio non insolens est: maxime apud Hebrai- zantes, quibus idem verbum TVII utramque significationem -.1 habet» Quod si verb in hoc verbo ipctpanc quaeritur , dici po- test, hoc Petrum velle, licet ii, quibus scribit, diligentissime ', u attendant Scriptis propheticis, illa per hoc non fieri propriae solutionis: i. e. solutionem plenam aenigmatum propheticorum in Scriptis propheticis, etiam summa attentione lectis,
, „ non inveniri.
Kl ‘ : - §. Z2. Voluit nimirum Petrus ita populares suos adducere, ut Scripta prophetica ita magni faciant, ita volvant atque revolvant, ut tamen in iis solis non subsistant, sed praeterea suae quoque praedicationi non minori studio attendant, hanc, ut Beroensos fecerunt, cum scriptis propheticis diligenter conferant, ita sperans futurum, ut inveniant 8 c in Prophetis Evangelii a se praedicati confirmationem, & in E- vangelio plenam Propheticorum scriptorum av«».
jf, zz. Sed & hoc Petrus iisdem insinuare voluit, quo yldjoh.r. nihil magis Christo & Apostolis cordi fuit, quoties his cum ^ XIfr t Judaeis res fuit: doctrinam suam non esse novam, aut a do- r i7< * ctrinaProphetarum diversam, nedum cum hac pugnantem: Ja UL 18. so, ut Paulus coram Agrippa inquit, nihil ditere extra ea, qua 4). Propheta & Moses futura pradixerint; Se tantum clare & distin- cte annunciare, quae Prophetae variis figuris & umbris involverunt : ut adeo praedicatio sua nihil fit aliud, nisi propheticorum aenigmatum <&nKvm : minime igitur so reprehendere, c quod prophetica scripta summa iis in veneratione sint, quod J C iis

1 6o
iis diligentissime attendant, pro perfecta fidei regula hal beant: hoc tantum se poseere,utea confiderent, tanquam lumen lucem* non diei: tanquam scripta, aliena solutione indigentia. Hac vero in re nihil novi, neque iniqui Petrus a Judaeis hominibus petiit : erat & h*c communis omnium opinio: multa esse in Scriptura & prophetis obscura, quorum solutio & declaratio Messi* reservata essent: haecque opinio adeo in Judaea percrebuit, ut ad ipsos etiam Samaritanos manarit: ut disci potest ex illo Samaritanae i Scio, Meß jfoh.n'.2’j. ß am venturum, qui, cum venerit, nobis annunciabit omnia,
§. 54. Sed quomodo, inquis, cum verbis Petri ita,ut volumus, acceptis cohaerent sequentia : Non enim voluntate ho- minis,&c. ubi ratio reddi videtur ejus, quod in antecedente versu dicitur: prophetiam non ejse propria explicationis. At si qu* hic restat difficultas, omnis inde venit , quod vulgo ad Scopum Sc sensum vers2U non satis attenditur : Ita enim acci, piuntur verba, ac si Petrus nihil aliud dicere vellet, quam, prophetiam non esse ab hominibus excogitatam & confictam, aut illam humani cerebri inventum non esse ; sed Deum i- psum & Sp. S. auctorem habere. Sed hoc Judaeis inculcare minime necessarium erat, qui in veneratione Prophetarum in excessu magis , quam in desectu peccabant. Persuasissimi fuerunt, ä Deo quondam prophetiam venisse: prophetas nihil minus quam impostores fuisse, sed sanctos Dei homines, quibus revera, ut pr* se tulerunt, intercessit cum Deo commercium. Neque etiam, si recte ad verba attendis, hoc est, quod hic dicit Petrus: omnis, inquit, prophetia (vera prophetia, qu* nisi ä Deo profecta hoc nomen non meretur) ci* non allata est,non venit, (de ccelovid. ut patet ex versi8« ad quem hoc verbum non obseure refertur) SiM/aocm eirSgärm, aut p¥”V"l, ad voluntatem , aut juxta voluntatem, pro beneplacito & arbitria hominis . Mens Petri est, Prophetas quondam de Messia, ejus adventu, aliisque huc spectantibus non prophetasse, quando, quoties, quantum & quo modo homines voluerunt, aut tum temporis voluissent.
$* ?s. Per voluntatem hominis intelligi potest u voluntas qßtum prophetarum, qui ipsi tantam & tam claram Messi* cognitionem

\6
gnittonem non habuerant, ac propterea toties, tantum,& tam clare de ipso prophetare non potuerunt,quam voluerunt.aut voluissent. As«/«, inquit Christus, Propheta & jufii desidera- ^tti runt videre , qua vos videtis, & non viderunt ; & audire, qua audi- lt> „f Hebr, tis, & non audiverunt. Quod sine dubio non tantum de car- xi ij. nali visione & auditione est imelligendum , sed de eximia , PeU ' I0 » illa cognitionis mensura, quae reservata fuit diebus Messis. ' '
§. ;6« Magnopere ad illustrationem dicti hujus Petrini facit, quod Judaei de Prophetis ajunr. Ita enim Maimonides iSTr ny ^33 i=)’K’33n ^3 Omnes
Propheta non vaticinabantur quocunque tempore volebant : F, *nd,Lcg t quod ipsiim verbis Petri diceretur reix cvn «m
§£A)J|U«7i Excipit Maimonides cum aliis Judaeis Molen , super quo Spiritum Sanctum requievisse dicit l3 \flfirVv£f ad voluntatem ejus , quocung? tempore voluit . Abarbanel Maimonidis sententiam ita explicat : Nullus Pro- DecapUcfi- ph eta. quolibet tempore, quo desiderabat , prophetavit', sed cum d" ex ss r f‘ beneplacitum effit Deo bmeditto : potefl enim quis multis annis^ ^Jj manere Propheta, & tamen non prophetizare. Sapißime etiam precibus< flagitabit, ut prophetet , & poli aliquot dies obveniet ipfi quidem , sed non revelabit ipfi prophetia,hac ifittd, quod petierat : Et paulo post, non inerat illis vutus prophetandi omni tempore, quo cupiebant : sed Moses Mag. n./.q.q. prophetizabat quolibet tempore
pro beneplacito suo ; quod verbis Petri diceremus, SeAtiuatu tuni, aut ai StAüM* canis, Hanc tamen Mosis praerogari- . . _
, - - v , r •«./-•! o ««M Mtd-
vam ahi Juciaeorum non agnoscunt, qui Molen m hoc Bnea- RM at mo inferiorem faciunt quod rTH 71^3 simitu ha.
nSTi^ r~iy^ ^22 Mose non locutus suerit cum ipjo se. Deo omni tempore, quo volebat, Uorßiumäd
jr.37. Idem Judaei sentiunt de perspicuitate Prophetiarum, Maimonidis eas tam claras non femper fuisse, ut Prophets voluerunt; u/q; adeo,ut existiment,prophetas saepe suaspropheriar iososnon intellexisse: 713 j*iO _ CJ>«3:n3 OK3J71 H3'372 "
Propheta aliquando prcpbnaat , & nesciunt, quid ? Rabii Elu/er in ^ ' n Jalsuih hoc de omnibus prophetis asserit, excepto Mose Esaja, Ad quod merito notat Guilelmus Vorstius: Qu<n hoc
c z »» qui“

*i Mals* in quibusdam prophetiarum generibus, quando^ usu venerit, (divwa ita dummt.ug. Qfdmante sapientia ) haud difficulter animadvertet, qui non perfundo- *• 1 ° 6 - m expenderit vatum pronunaata de regni, per Mesiam erigendi, ßatu atque huic annexis : Sed, ut hoc perpetuum, & in omnibus, pr ater quam hosce duos , locum habuiffie dicamus, neutiquam temeritatis caret nota, Ego vero malim dicere, prophetas saepissime non omnem pro* phetiarum suarum vim & significationem intellexisse, quam ita crude, eos prorsus nescivisse, quid prophetaverint.
§, ;8. Potest & per voluntatem hominis infelligi voluntas torum, ad quos Propheta [uas prophetias detulerunt. Prophetae MW non tantum, non toties non tam clare istis hominibus de re* bus futuris & arcanis,inprimis de Messia,vaticinati sunt, ut sibi prophetali isti voluerunt aut voluissent. Ita Maimonides. Vwt.Mofis factum aliquando ait, ut Propheta rogatus,quid de re aliqua revela- 172 relur 0 sendetet , non nist poft dies aliquot prophetiam ederet, aut forte nihil omnino de ea notum haberet.
§*19, Addit Petrus,/?^ etcli a spiritu S. locuti fiuit S. Det homines: quo non tam significat prophetia ea, quae locuti sunt,divinitus esse patefacta, quod hic dicere nihil attinebat; quam: Spiritum prophetiae non fuisse in potestate Prophetarum, sed ipsos potius prophetas fuisse in potestate Spiritus. Illos non prophetasse, nisi agitatos , latos, impulsos ab hoc Spiritu: hac actione, hoc impulsu,qui in potestate Prophetarum non fuit, cessante, quod loquerentur, i.e. quod vaticinarentur non habuisse. Enimverb prophetia in iis talis facultas non fuit, ut prophetare potuerint tantum & toties , quantum & quoties vellent : sed licet prophetandi Nwm.xtis, donum diutius in aliis, quäm in aliis permanserit; de omni- sitium. ' DUS tamen dici potuit: cum resideret super tttos fnritus ille tum pro » x.Regjt'. phetarmt & non amplius,
%1 ' F- 40. Quod si verb ita verba Apostoli Intelliguntur,.
cuivis apparet, illa pulcherrime cum antecedentibus cohaerere. Nam si lumen prophetiae non clarius fuit lumine lucem® noctu accensae : si oracula V.T, aenigmatis similia fuerunt, non modo cftrW« indigentia , sed Shtwcu aliena , i.e. verbi alicujus clarioris suo tempore venturi;, nulla alia hujus rei
fuit

1 %
litti
rei
I
L:
sitit causia, quam quod prophetia quondam non allata fuit volunta » re hominis : quodque in potestate Prophetarum non fuit tantum, toties, tam clare vaticinari quantum aut ipsi, aut ii, ad quos verba fecerunt, voluerunt: sed contenti este debuerunt eo modo & ea mensura revelationis : quam Spiritus 8 . line cujus impulsu loqui nil potuerunt, illis 8 c per illos aliis impertiri dignatus est.
5.41. Nondum verb tum Deo placuit lumen photphori & diei in orbe accendere: Spiritum dedit non It ’N jljHJ pro hominis arbitrio : sed eat phgv ad mensuram , quae tum valde parca, & restricta erat. Non ea perspicuitate locutus eft oltm patribus per Prophetas ut locutus eA. ultimis temporibus ptr filium: at m- Avuißöös particulatim , non simul omnia patefaciendo, sed desti- Heb.i.x* nata cuique certa revelationis mensura : OTAtcjfihr«« per varios typos,figuras & umbras. Ut deniq; claudam hanc meam in locum Petri commentationem verbis eximii Theologi:
Non ita mentem suam Spiritus S t explicuit, quin fingularia multa ab- WitsusMß fcondita manserint , non auditoribus saltem, sed & ipsis Prophetis, Hoc efi, quod Deus dicebat Dameli,cap.XlI.q., Tu verö Daniel, occlu- de haec verba, & obsigna hunc librum ad tempus determinatum usque. Non enim necessarium neque utile Ecclesia exiftimabat Deus , ut mox omnia Danielis vaticinia inteUigerentur , (idem de aliis quoque dicendum) donec tempus txeeutioni defiinatum , vel appropinquaret , vel ipß rerum eventu facem prophetiis accenderet. Imo & ipse Daniel nonnulla ignorare coaclus esi, ibid.vers, 8.5. Quumque ego audiens non intelligerem, dixi, Domine mi, quis sinis futurus est istorum? Et iste; abi, inquit, Daniel ; nam occlusae sunt, & obsignatae hae res, usque ad tempus determinatum.
§. 42. Atque haec mea est de sensu dicti Petrini, quod illustrandum sumsi, sententia, privata fateor, quamque pro- pterea nemini, tanquam articulum fidei, obtrudo : imo cui ipse tantum non tribuam , quamdiu aliis idoneis judicibus, veri amantibus & a partium studio alienis eam probare non potero: Quorum ego judicium,uc ingenue loquar,majoris facio , quam quod vulgo ^ QcuSarixt vocant judicium Ecclesiae,.
?
§.45

§. 4j. SI cui omnia, quae pro MSN explicationis conflr« »natione adduxi legere non vacat, lubet, ut quilibet eam examinare possit, coronidis loco brevi paraphrasi,quod diximus, ,, comprehendere: Non fabulas vobis narravimus,cum prae- ,, dicavimus Evangelium de Jesu Christo, &c. Si nostrum „ testimonium vobis non sufficit: stant a nobis & prophe- „ tae, quorum summa est apud vos auctoritas» Ab horum „ lectione praedicatione nostra vos non avocamus: quin po- „ tius laudamus, si illis diligenter attenditis: si modo atten. », ditis, ut lumini lucernae noctu accensae, quod tenebras „ mentis vestrae non prorsus drlpellere potest: donec clara „ Evangelii praedicatione , tanquam lumine phosphori & „ diei, corda vestra collustrentur. Ita, inquam, prophetica „ scripta considerare debetis, etiam atque etiam perpenden- „ tes, omnem de Messia prophetiam, quam in Scriptura V.T, „ repetitis, esse velut aenigma, cujus plena solutio non ex „ prophetis, sed ex clariore verbo, suo tempore praedicando, „ sit petenda. Neque enim olim de ccelo delapsa est pro- „ phetia,quando, quoties, & quantum homines volebant3 „ sed quantum placuit Spiritui 8. in cujus potestate Prophetae fuerunt, qui quamlibet sancti Dei homines, sine hujus spiritus impulsu nihil loqui vaticinari potuerunt.
»
j>
FINIS: