DOCTRINA PNEUMATICE CONTINUATIO XIII. Quam Bene Volente Deo PR&SIDE DAVIDE HOLZHAL- BIO, Logic, Art. Pro£ PubL Tro consequendo Examine Philofiphico pro a qua totius operis nostri usus pendet. An ex natura cognoscatur vel cognosci possit verus Deus ? Supervacanea equidem ac inutilis, quaestio haec videri potest cuique, qui sibi semel persuasit, nullum este hominum genus, quod non habeat fine doctrina, anticipationem quandam Dei ,quam Veteres 7r^\y,\piv appellarunt, hoc elt, anteceptam animo Dei quandam cognitionem, sine qua, necintelligi quicquam, nec quaeri, nec disputari possit: Quinimo Universum hoc, quasi commune quoddam Divinitatis Gymnasium esse. Attamen, cum in hac eaque universali persuasione, quae ä longo tempore, per prolixas Theologiae naturalis Apologias valde confirmata est, nihilominus exstiterint,quibus hac de re dubitandi rationem fecit, ab una parte, Mysterii adorandae Trinitatis, naturalis inscitia, ab altera vero parte profunda crassa Gentilium idololatria, quarum illa veri Dei ignorantiam, hsc ejusdem quoque abnegationem inferre videtur, opers pretium ducimus , hanc in rem modeste inquirere. IV. Ne- D) : t D IV. Nemo, qui ane/ßu^ ratiocinari ac loqui hic cupit, simpliciter negaverit, Deum verum ex natura cognosci posse, nisi qui pariter neget, Ens perfectillimum, quo majus, melius, praestantius cogitari non potest, aut verum Deum esse, aut ex rationis lumine cognosci. Utrum autem ex duobus hisce negatur,contra rationem & experientiam negatur. Verus Deus est, qui ex perfectissimae sua natura necessitate existit; Spirituali modo vivit, causa efficiens est omnium rerum, nutu, consilio, & potentia sua omnia moderatur & regit; bonus pariter & justus est; & denique ob eximiam & prsstan- tem suam naturam, religiose colendus est. Hac enim omnia sunt, qua ad Ideam veri Dei requiruntur, & ubi sunt, talem omnino constituunt. Et talis verus Deus, procul omni dubio naturaliter cognosci potest; quod nemo ignorat, qui Deum non magis ä natura humana, quam ipsum a se divelli posse,intelligit. Vel, an no yvu>- ?ov t « 0 £«, quod Deus ipse Gentibus manifestum fecit , /eterna videlicet DIVINITAS , V potentia , non solius Dei veri characteres sunt * sed ficti quoque idoli elogia? Aii jus Dei, ac opus legis gentium cordibus insculptum, sicuti hic habent verba Divini Philosophi, Deum ali-* quem non verum, per cujus notitiam reddita sint inexcusabiles conscientiis eorum manifestavit ? Verbo cum non verus Deus revera sit nullus Deus, utique vel verus Deus ex natura cognosci potest, vel nullus plane cognoscitur. Id qui admittere non vult, hoc concedere cogitur; quo ipso omnis naturalis Dei notitia una litura expungitur. V. Diffiteri quidem nemo potest Gentiles ex obtenebrati cordis cacitate, idea divinitatis ideam numerosa multitudinis, cujus alioquin mixturam sincera divinitatis idea procul arcuisset, admiscuisse ; Sicque veri Dei conceptum, quem opus creationis & conscientia animis eorum insevit, accomodässe ad res, qua Deus non sunt; unde factum est, ut pro varietate nominum, attributorum , & operationum, varia sibi Numina confinxerint, iisque suas veluti portiones , de infinitis perfectionibus assignaverint. At inde non rectius infertur,eos verum Deum non cognovisse, quam concludere licet, Aurifabrum quempiam, naturam veri auri non cognoscere, quia sorte in dubia luce per aliquam visus fallaciam, oblatum aurichalcum pro vero auro habet. Imo vero praecipue in hoc sunt gentes inexcusabiles, quod cum, verum Deum cognoverint, non tamen glori fica- A ; verint, 6 : ( O verint,sed ejus gloriam in foedum idolum transfuderint. Defensio certe, uti opinor, nulla superert, cscitatem suam usque adeo contumaciter amantibus, ut naturalis de Deo cognitionis fulgurationi, non tantum non insistant, aut obtemperent, verum etiam ultro illi obnitantur. VI. Facile etiam largimur, abjecta haec vanitatis Lr fatuitatis mancipia , sacrosanctam Trinitatem ignorasse, at non ideo verum Deum ignorasse dicendi sunt, qui reipsa Triunus est,etsi hos in ipso subsistendi modos, atque inde pendentem salutis Oeconomiam,per ignorationem purae negationis nesciverint. Aliud enim est, cognitionem , quam quis de Deo habet, imperfectam esse,, neque salvifi- cam: Aliud objectum imperfectae talis cognitionis non esse verum Deum. Et quid si reperiantur sapientiae inter Gentiles magistrorum ac scrutatorum diligentislimorum, de divina Trinitate meletemata, vario licet defectu, ac vitio laborantia quae a Viris Doctis ad n utpote quae nisi pro objecto habeat, verum Deum, in merum spectrum Chi- maerici alicujus idoli convertitur. Hoc cum nolint, quotquot illam contra Socinianos & alios»tuentur, facile crediderim controversiam hanc, si quae inter illos agitatur, de nomine magis quam de re ipsa esse. VII. Progredimur ad ipsam divinae Naturi considerationem, in quantum illa finitae cognitionis nostrae objectum est, & esse potest. Hic,siullibi idcircö sobrie & modeste philosophandum esse, statuimus, quod, quam ampla atque excellens hic est vel esse potest nostra cognitio, tamen essentia Dei maneat, phrasi utor Cyrilli, «Tree-v-i-nv > 0 uf « Tr^sßb.rt'ms TTavTrx«? Tai? oiv$(>o!nrwv Stxvoixtf. Ad formandum, ut a simplicibus ordiamur, distinctiorem rei alicujus conceptum, atque ad notitiam ejus acquirendam certiorem & pleniorem,recti praecipiunt Philosophi; inter omnia quae menti occurrunt praedicata, unum aliquod diligenter este investigandum, quod secundum saltem nostrum concipiendi modum rei prae caeteris sit intrinsecum,ac ratio- 7 _ O) : (G __ rationem ejus formalem, sive essentiam quasi constituat; in quo ceu immoto fundamento pedem figere liceat, atque unde, tanquam ex fonte , continua demonstrationis serie, quasvis alia ejusdem attributa deriventur, & deducantur. Secundum hoc praeceptum, hic quoque non rectius, quantum capiunt ingenioli nostri angusti limites, & Quid sive Quis, & Qualis Deus sit, intelligemus, quam si omnibus nostris de Deo cogitationibus, primum aliquem, & ut ita dicam, essentialem conceptum substernamus. Id quotquot negligunt, praesenti gravissimorum errorum periculo sefe exponunt, talia sepe Deo tribuentes, vel affingentes, quae non tantum a summae perfectionis conditione sunt aliena, sed &, quae altius introspecta, ipsam naturam divinam, emasculant & evertunt. VIII. Quodnam vero tale attributum, omnium primum, potissimum, radix & fundamentum coeterorumomnium, omnia involvens , & quo posito, plurimorum series, quinimo Natura Dei ponitur, sublato vero eadem tollitur, est & praedicari potest? Sunt qui tale praedicatum esse volunt, Infinitatem perfectionum,qua Deus existens omnes realitates, perfectiones, in sefe complectitur eminentissime. Sed forte hic non fatis juvat haec notio Dei, confuse tantum concepti, tanquam Entis infinite perfeci, non solum, quod Infinitas non unum aliquod particulare attributum Dei significet, sed attributorum omnium veluti complexionem,sed etiampraerequiratur manifestum indicium, quo id, quod revera perfectionem notat, discernatur ab eo, quod imperfectum est; quodque adeo conceptibus quibusvis de Deo formandis normam ponat, ac mensuram primam & prorsus infallibilem. Tale autem attributum, judicio Doctissimorum Virorum est, INDEPENDENTIA, quae cum ipsa natura divina, in quantum illa concipi potest, unum idemque notare videtur ; & quam, qui unice sequitur, tanquam cynofuramaliorum de Deo cogitatorum, certus esse poterit se non falli, hanc quamdiu sartam tectamque servat. IX, Independentia autem haec, quando pro primo &radicali divinae naturae attributo ponitur, (ignificat aliquid, tum negativi, tum etiam positivi. In mera negatione subsistendum est, quando per illam excluditur omnis dependentia, seu ortus ab influxu qualiscunque cause. Removetur itaque ante omnia vi hujus attributi omnis 8_ G) : (G __ nis omnino ratio causalitatis, sive intrinsecam eam quis cogitet, ratione Dei ipsius, sive extrinsecam, ratione alicujus principii, extra Deum. Et hanc quidem manifeste excludit primitas , in causarum subordinatarum serie, qure omne superius respuit, atque contraponit principium sine principio. Illam vero ipsa notio causalitatis, contradidlionis, & abfurditatis manifeste arguit, quatenus si quid fui ipsius causa foret. sibi id dedisset, quod jam habuisset, nec tamen habuisset quod dedisset. Quia vero non sufficit, dicere Deum indt- pendentcm , non esse ab alio, quippe qui id dicit, ille, licet supponat esse eam rem, de qua id dicit, nihil tamen de ea revera dicit, sed ad Independemis ideam perficiendam, addi adhuc debet, illum esse a sese ipfo, hinc indepenientiam hanc a parte rei esse, quam maxime positivum quid, ultro sequitur. Etenim, cum ne vilissim* atque imperfectissima: quidem rei essentia, in prsdicato negativo consistat, imprimis cogitandum est, meram negationem debiliorem esse,quam ut sufficiat,ad ponendum primum & essentiale attributum, quod pr* omni alio summe positivum est. Quid, quod etiam ipsum purum Nihilum,dici postit suo sensu negativeindependens,quatenus, nullius causae influxui debet suum esse, quod nullum habet. X. Nemo autem, ex hoc, quod Deus independens non tantum fton ab alio sit, sed quodammodo positivd äse ipso existat, concludi debere affirmet: Deum suimet ipsius causam esse, vel ä sese ipso ortum habere, cum antea non esset. Quis enim tam sitin subidus atque insanus, cui tam foeda & manifesta contradictio possit allubescere? Positive independens Deus est, & dicitur, quia existit suamet vi, & per sese sibi sufficit ad existendum, adeo, ut ä se ipso, modo eminentissimo, & ab omni causalitate longe diverso, possideat exi- stentiam, quam suam, alia qusevis Entia suis debent causis. Egregii cumprimis hanc ad rem Hieronymus. Etenim Deus inquit, qui fim- per efl , nec habet aliunde principium , ipse fui ORIGO eß , SU/EQUE CAUSA SUBSTANTIAE, non potest intetiigi , aliunde habere ,quodfubfistit. Non quasi Vir Sanctus Deum suimet ipsius causam efficientem somniaverit, quod eadem vel simili phraseologiä , Divinam Independentiam explicantibus, vulgo & importunissime objici solet : Sed quia Deus ipse sibimet existendi ratio sit: sive quia ipsa essentia ratio sibi fit, quare includat actualem existentiam,&absolutissimam existendi neces- 9 necessitatem. Et quis dubitet quin Independentia hsc, positiva quaedam Dei perfectio sit, quippe & ipsa positivos etiam affectus, fiducia:, reverentis, nec non sanctissima: admirationis a nobis efflagitat ? De quo infra quaedam dicentur. Haec cum vera sint, atque roganti, quaenam causa sit, quod Deus existat, responderi possit; Esse illam, perfectissimam sufficientiam ad existeftdum, non video, magnam esle utilitatem moniti, quod Celeberrimus de Vries, philofophema- tibus suis, hac de re , in quibus cum illo consentimus, adjecit, inquietis : „Sed tamen, cum ista ratio existendiconsummatissima,& „a parte rei procul dubio, maxime realis & positiva, ä nobis tan- „ quam positiva concipi non possit, nisi mox in alicujus causalitatis „ideam incidamus, jure merito, ac longe tutissime mens nostra, „sus sibi imperfectionis conscia, ne quid cogitet Deo indigrfum, „acquiescit in negativa independentis 'notione, quatenus ea offert „ Dei essentiam nullius indigam ad exislendum. XI. Si enim res ita sese habet, nosque rectius facimus, si in conceptu Independentis negativo, acquiescimus, quid opus est demonstrare, divinam hanc Independentiam positivi quid includere, & ab aliis recte Aseitatis nomine exprimi ? Et quid respondendum est cordatis Philosophis, asserentibus, eos,qui non aliter Independentiam Deo tribuunt, quam negative, quique, a se seipso esse, non aliter quam negative duntaxat,intelligendumesse clamitant, nimirum , uti Deum a sese esse non aliud sit, quam Illum non esse ab alio, mirum quantum gloriam Dei extenuare ? Nec enim hactenus illi quicquam attribuere, quod non & in ipsum quoque nihilum conveniat; nam & nihilum quoque non esse ab alio ? Et si verum dicere fas est, forte Vir Doctissimus , monelam hanc ideo addidit, ne, quando ab una parte acriter adversus Cartesium invectus est, quod affirmaverit, Deum a se ejse non negative tantiim , sed quam maxime positive , quinimo » ese sui causam , c? quodammodo idem pr&sare respectu sui ipsus, quod causa efficiens respeBusui effeBus, ab altera vero parte, haud gravatim admisit, Independentiam in Deo esse, quam maxime positivum quid, sibi contradixisse, & qus antea mente commota in Philosopho carpsit, & tanquam maxime absurda & in divinam perfectionem contumeliosa damnavit, deinde, veritatis vi adactus , utroque pollice probasse videatur. Loquor autem hic de re B ipsa. IO D ) : ( D ipsa, non vero de locutionibus & phrasibus, quae, si dure sonant, non statim contra mentem iis utentis, accipi, vel ad putidum conceptum , & crassum errorem violenter trahi debent. XII. Conceptum vero hunc Independentiae, pro modo cogitandi nostro, coeteris omnibus, ad Essentiam Dei facientibus praedicatis, praemittendum esse tanquam maximi essentialem & intrinsecum, indubium esse potest, si consideretur: Independentiam hanc non tantum ex nullo priori deduci, sed etiam quasvis alias in Deo perfectiones, ex illa, tanquam ex fonte & quasi ä priori demonstrari posse. Neget quis de Deo, quaecunquc vult, modo omnimodam sufficientiam ad existendum concedat, manent omnia, fuperest omnium divinarum perfectionum fufficientiffimum fundamentum: at sine illa non potest concipi ullum Dei attributum, neque ipse Deus. Nec obscure Deus ipse nobis in hoc conceptu praeivisse videtur, quando lese manifestavit nomine NIN' tanquam suo memoriali. Scilicet id uti de rivatur,ab nin fuit, ita in nativa & propria sua significatione notat, eum, qui est absolutissime ä fe & ex se: quare & illud Deo essentiale esse, ac proprium, neque ulli alteri communicabile, constanter docent Theologi. XIII. Quoniam vero, ex Independentia , de qua hactenus egi- müs, cujusque conceptus, ad Dei essentiam pro modulo repraesentandam , sufficere videtur, etiam Spiritualitas Dei, sive vita rationalis, intelligendo & volendo actuosa, facile deduci potest,quin imö ferme pari passu cum illa, nobis innotescit, facile admittimus, ne nimium a communi concipiendi modo recedamus, conceptum hunc de natura Dei, comprehendi posse duabus notionibus, quarum una Independentiam , altera vero Spiritualitatem , cum illa conjunctam, quin identificatam offert. Ut sic supremi Entis, seu Dei, brevis & ad captum nostrum accomodata definitio , seu descriptio haec sit. Deus est Spiritus independens. Alite enim quaecunque instituuntur, definitiones, vel verbis tantum ab hac discrepant, re autem ipsa cum illa conveniunt, vel non satis accuratae sunt, quod non primum praedicatum, sed attributum aliquod, essentia divina, pro modo concipiendi , posterius assumunt. Sed harum pleniorem dijudicationem, fervamus illis locis , quibus de singulis Dei perfectionibus, fumus acturi. Et si forte alicui minus accuratum videatur ; Independentiam G) i (O ii tiam pro tali praedicato assumere, quod aptum sit ad excitandum aliquem divina essentia conceptum, atque dein cum illa jungere Spiri- tuaiitatem, qua vel cum Independentia essentialem nexum non habeat, vel si idem sit, quod Vita Dei perfectissima, id est, summe rationalis, &, ut ita loquar, cogitativa, verius pro Essentiadivina subjefto, seu radicali attributo, haberi debeat, illi dicimus, etiam nos assuetos esse, in concipienda aliarum rerum natura, duopradicata, essentialia distincte notare, quorum unum magis est commune, alterum rei magis proprium ac specificum. XIV. Dein si, uti supra jam notavimus, independentia & fpiritualitas , si in pleno suo sensu, accipiantur, non tantum duo, arcte inter se connexa, sed identificata attributa sunt, quid impedit, quo minus, conjunctim fumta, descriptionem aliquam Dei conficere dici possint. Certe nemo, omnimodam ad existendum sufficientiam, absque vita prorsus actuosa, seu spiritualitate, neque ex insito summe rationali principio vivere & actuosum esse, absque inexhausta stimm® sufficientis 'plenitudine , concipere potest. Hinc Scholastici Deum purum, merum aüum esse perhibent, nec male. Non quod aSum vocent, qui a principio acti vitatis ita distinguatur, ut, aut interveniente qualicunque causa, aut aliunde facta determinatione, ex illo principio ortus sit, aut elicitus, sed quod summa penes Deum sit perfectio, qua omnem possibilitatem, vel potentia- litatem, liceat ita loqui, penitus respuit, & contra, intima sua & genuina indole, totus prorsus, ut ita dicam, actuosus sit. Hinc Veteribus ’Auto9-so? , pariter & ’ dicitur. XV. Etsi verö in formando Essentis divins conceptu primö, & ante omnia cogitamus de Independentia conjuncta cum spiritualitate, illiusque gloriam soli Deo asserimus, nihil tamen commune nostram philosophationem habere volumus, cum conceptibus Spi- nosistarum, qui longe aliter philosophantes, in rerum natura neque dari neque dari posse contendunt plures substantias, quam unam, qus necessario existat, & essentiam habeat infinite perfectam, qus- que constet infinitis attributis, quorum quodlibet infinitam essentiam infiniti exprimat. Ut per Mundum intellectum velint modum, qui Dei attributum aliquod certo ac determinato modo exprimit, per partes autem mundi, nihil aliud, quam Dei attributorum affectiones B z seu 12 _ ®) - (G _ seu modos , quibus Deo attributa certo ac determinate exprimantur ; Adeo ut quaelibet res particularis fit modificatio Dei. Quae profedto asserta, in quamcunque flectantur formam,si quem habeant sensum, alium nullum habere possunt, quam unam tantum esse substantiam, quae sit solus Deus, multiplices interim esse unius illius substantiae modos, qui sint res quaevis particulares in universo existentes , sive illae sint cogitantes, sive extensae, quae omnes in una illa substantia subsistentes, cum ea faciunt aliquod complexum, substantiam puta, variis modis modificatam. Ut ex hac hypothesi eadem illa res, si consideretur ratione fuse subftanti £, omnes modos sustinentis, l)eus dicatur, si vero spectetur ratione modorum particularium, ad universum hoc constituendum, concurrentium , Natura appellari postit. Unde sequitur, Mundi nullam esse substantiam, praeterquam quae ipsius Dei est , sicque mundum & Deum nonnisi considerandi modo disserre. XVI. Ad hunc plane scopum collimant, quae pestilenti impietatis hujus sidere afflati Pscudophilosophi hi de dependentia partis hujus universi ab alia tradunt, nulla facta mentione Dei. „Nempe „ statuunt, quamlibet rem particularem, quae finita est ,& determi- „ natam habet existentiam, non posse exiliere, neque ad operandam „determinari, nisi ad existendum & operandum determinetur, ab „alia re, quae etiam finita est, & determinatam habet existentiam, „&sic in infinitum. Consonanthaec per omnia illis, quae inveniuntur in ipso limine, Ethica ordine Geometrico demonfir at £, cujus miros anfractus, gyrosque quisque videre potest, de Substantia , quae sit id, quod in se est, & per se concipitur , quae du£ aut pluresin rerum natura dari nonpoßnt, nec una ab alia produci, quaeque omnis fit necessario infinita. Sed quid haec phiiolophatio aliud est, quam recoctus Atheismus Plinii, aliorumque, praeter mundum hunc nostrum nullum Numen agnoscentium , hoc est , re ipsa nullum? Stoicos mundum pro Deo habuisse Docti norunt, idque prolixe probaticas, de Idololat. lib. /. Cap. 6. Spinosa pariter, & qui ejus vestigiis insistunt, Naturam Deum proclamare ausi sunt. Unde patet, ovum ovo non magis este simile,quam sententiam Spinosistarumhuicstoi- corum somnio. Quod cum videmus, mirum non est, Spinosista- rum. praecepta moralia, pariter Stoicorum philomoriae esse similia. XVII. Tan- 13 XVII. Tantum abeit, ut homo rationis compos, sibi persuadere possit, Deum esse, quodcunque videmus, ut nulla in universo hoc,res , oculis nollris subjecta existat, quae non, ubicunque eam intueamur, omnibus & singulis praedicatis suis reclamet, suaque dependentia , finitudine, mutabilitate, insufficientia, contingentia tesletur, nihil sibi divinum inesse ? Quod vero ad impiae Spinosae philosophationis fundamentum primarium, de unica idea substantiae, attinet, illud omnium est absurdissimum. Si enim valeret, ideo unicam substantiam agnoscendam esse, cujus omnia alia quae apparent attributa dicenda, & modi vocandi sint , quod unicam ideam substantiae vagam, sed quae applicabilis est pluribus substantiis, habeamus, sequeretur, non plures, verbi gratia, statuendos esse Circulos, non plures Triangulos, imo non plures figuras, nec plures numeros , sed esse numerum unicum, figuram unicam, cujus esseftt omnes aliae figurae, & numeri tantummodo attributa &modi, Pariter non essemus plures homines, sed eilet unus homo, cujus cceteri omnes, qui vivunt, decesserunt, & nascitur! sunt, modi essent, & attributa. Datur enim una definitio, & una Idea vaga, & incompleta hominis in genere , sed quia illa pluribus applicabilis est , plures quoque agnosci possunt. Quinimo, qualis Spinosae Deus est,unicam esse substantiam, cujus modi inter se pugnent, se mutuo perimant, sicque substantiam, quamvis fecum eandem , totis persequantur viribus, adeo absurdum est, ut, si vel maxime ratiocinii meta- physici, quo tanta absurditas nititur, vis, evidentiam aliquam mentiretur , suspecta tamen haec efficacia, propter summam consequentiarum absurditatem, cuivis cordato esse deberet. XVIII. Ut adeo mirandum sit, impiam hanc gentilismi Stoici incrustaturam , se adhuc dum posse commendare, tanquam unice maseulam, ejusque subtilitatem, illis extolli elogiis, quibus alias perspicacissimorum, singularique judicii acumine pollentium hominum cogitationes, conceptus, 8c ratiocinia exornari solent. Verius mihi sentire & loqui videntur, qui hanc falso jactatam profundi sensus sapientiam , foetum potius tortuosi ingenii, quam solidae demonstrationis fructum appellant. Saltem, tantorum mysteriorum sacerdotes, verbis claris, phrasibusque distinctis, mentem suam planam hic facere, decuisset, non vero cum auctore stupidi hujus commenti B j , eam, «4 D) : (D eam, definitionibus, & locutionibus ambiguis, obscuris, tortis, adeo involvere, ut a paucissimis intelligi possint. Certe, in rebus Mechanicis, aut Opticis, clar£ atque aperte disserere, uti ä Spinosa factum , impeditissimi autem & obscurorum verborum involucro, cum ad rerum prima principia aut res divinas ventum est, subdoli animi indicium est. Quam indubia autem haec illi sunt, cui Impostoris hujus mens genuina perspecta est, tam alienum a rei veritate est, monstrosum hunc foetum, tanquam primo auctori vel inventori , sive per se, sive per accidens, deberi Cartesio, qui Princip. part. art, yi. ita philosophatur. „Per substantiam nihil aliud intelligere „possumus, quam rem, quae ita existit, ut nulla alia re indigeat ad „existendum. Et quidem substantia quae nulla plane re indigeat, „ unica tantum potest intelligi, nempe Deus. Alias vero omnes, non- „ nisi ope concursus Dei, existere posse percipimus. Atque ideo no- „ men substantiae non convenit Deo, & illis, univoce, ut dici solet in „ scholis, hoc est, nulla ejus nominis significatio potest distincte in- „ telligi, quae Deo & creaturis sit communis. Verba enim haec uti per se plana & clara sunt, ita inter Deum, substantiam per se, id est, perfectissimae suae naturae sufficientia existentem , & inter reliquas substantias, alia re finita, tanquam subjecto suo, ad existendum non indigentes, manifestum faciunt discrimen ; cüm contra Sophi' sta , definitionem substantis formet valde intricatam & obscuram, mentemque suam data opera tamdiu clare non exprimat, donec evictum este putat, unicam, tantum esse substantiam,eamqueDeum, vel naturlm dici debere. XIX. Caeterum , hsc Dei, cujus essentia ipsa Independentia est, uti hactenus demonstravimus, notio, plurimas suppeditat, ac elegantissimas observationes, quarum amplissimus in universa Theologia, tam naturali, quam revelata, usus, conceptus hujusprsstan- tiam mirum in modum commendat. Unius saltem, sed late patentis, ex pluribus aliis , observationis meminisse juvat. „ Nihil quic- „ quam Deo tribuendum esse, quod non sit omni rationeindepen- „ dens 5 quodque absolute independens est, illi soli esse adscriben- „ dum. Nova demonstratione ha?c veritas non indiget. Quandoquidem enim attributa quxvis & operationes, sequuntur conditionem rei, ä qua proveniunt, utique etiam illud Ens cujus solius natura __ ffi) : (G__ [[ ra est ipsa Independer.da, (ibi soli vendicat praedicata, independen- tiam involventia, & alia quaevis aliquid dependentiae notantia, tan- quam sibi adversa penitus respuit. Hic canon accurate servatus & observatus, uti tutam & sanam reddit omnem nostram de Deo Creatore, & rebus creatis cogitationem, ita contra neglectus, multorum de natura & perfectionibus Dei errorum, omnisque adeo idololatriae ac haeresium , causa est. Tribuat quisDeo, quicquid ipsi visum est, dummodo illibatam servat illius independentiam, ex vero tribuit. De rebus creatis, in relatione & ordine ad Deum creatorem, ut lubet, philosophetur, si modo illas per omnia, & absoluti agnoscat dependentes, recte philosophabitur. Er adverso: Detrahat aliquis Deo vel minimum, quod in idea Independentis continetur; vel tribuat Creatura: etiam minimam Independentiae speciem, mox erit injurius adversus Deum, blasphemus & sacrilegus. XX. Atque haec prima ac praecipua verae Religionis laus est & gloria, quod tota sit in eo, ut constet Deo per omnia sua Inde- pendentia, creaturis vero omnibus & singulis omnimoda dependentia in esse, fieri, & operari. Reformata speciatim, uti vocatur Religio, lauream puritatis doctrinae suae in eo quaerit, quod Dei absolutissimam, in omnibus suis operationibus & actionibus, independentiam, creaturae vero rationalis, licet & liberae totalem dependentiam, tueatur & depraedicet. Ut si quid erret, in hoc uno erret, quod Deum nimium Deum, & Creaturam nimium Creaturam agnoscat. Hic vero cum errari neutiquam possit, nequit etiam ullo modo fieri, ut haec de Deo doctrina existat falsa, Quicquid sit, Reformatae saltem fidei, luculentissimum in eo testimonium fert recta ratio, quod Deum omnimode independentem; creaturas verö in solidum & plenissimo significatu dependentes agnoscit, sicque arma suppeditet, quibus pro Gratia Dei, in hominis salute victrice, & contra naturae corruptae typhum pugnari potest. Quanquam hfc aliter videatur Eruditissimo Clerico, qui nostrum , de Independentia Dei, & De- „ pendentia creaturarum, conceptum, extenuando, inquit; Speciosus „ ille dependentiae, ut loquuntur, creaturarum a Deo praetextus, quo ,3 probare nituntur, omnia a Deo fieri, plane inanis est. Qua dte ■e suo tempore si Deus vitam & vires dederit, plura dicentur. Haec quae ad formandum aliquem generalem de Ejfensta Dei conceptum, 4gn : ( 16 de primo, eoque intrinseco & primario attributo,quod Independen- tia dicitur, ä nobis allata sunt, sufficiant. XXI. Quandoquidem vero Deus, quamprimum nobis obversatur , tanquam Spiritus Independens , uti vidimus, mox tanto perfectionum splendore, mentis nostrae finitae aciem perstringit, ut pulchre aliquis dixerit, habere se intellectum humanum, ad contemplationem primi Entis , ut se habet oculus nodtuae,ad intuitum Solis; quinimo fieri potest, ut propter divinarum harum perfectionum infinitatem , quanto Deum diutius considerat, tanto sibi videatur obscurior , quae desperantis in hoc negotio Simonidis , apud Ciceronem vox est, necesse hic habemus, ut ab una parte, omnes, qux in Deo, Spiritu iudependentc , perfectiones sunt, ejusque essentiam paulo propius explicant,curate consideremus, sicque, quantum fieri potest, intelligamus , quantae amplitudinis, generalis hic conceptus sit, ab altera vero parte, ad imbecillitati nostrae consulendum, perfectiones has, quas uno mentis actu comprehendere nequimus, pluribus conceptibus apprehendamus, atque illas, suo ordine, veluti ex di vino hoc Independentti , & Spiritualitatis fonte, scaturientes, humili mente lustremus. Quod vero antequam facimus, duo adhuc nobis expendenda (ant, Unum est, qua ratione, quo modo & fundamento, Perfectiones illae, seu attributa Dei, ab ejus essentia distinguantur. Alttrum est, quis sit optimus illa tractandi ordo, atque natura: Dei con- venientiffima, eadem illa dividendi seu dispescendi ratio ? XXII. Pro certo ponimus, in quo etiam saniores Philosophi consentiunt, realem inter Essentiam Dei, e jusque attributa, qua sint vere plura, non dari ; quo sensu recte dicitur, attributa Dei, nihil esse aliud, quam ipsam Dei essentiam inadaequate consideratam. Neque tamen a sola mente nostra pendet, quod hic ponitur,discrimen , quasi ea pro mero suo lubitu conceptus hic variet, & multiplicet : Sic enim Attributa hsc, non tam aliquid,quod fluit ex ipsa Dei natura, sed meri conceptus, vel ingenii nostri lusus essent. Est ergo ab intellectu nostro, quod inter Essentiam Dei, & ejusdem attributa intercedit discrimen, sed tamen ita, ut notiones illae, quibus Ens simpliciffimum, & maxime indivisum, pluribus, & inadaiquatis concipiendi modis, pro captu nostro, ä nobis percipitur, fundamentum suum habeant in re ; quod distinctionis genus vulgo in Scho- '7 __ G ) : ( G lis vocatur rationis ratiocinar». Fundamentum vero, ad quod hk respicio, aliud nullum esse videtur, quam infinita divinx natur» excellentia , qu» dum intellectus finiti angustias longissime excedit, apta tamen est in illo terminare varios concipiendi modos. Qui concipiendi modi in nobis, uti nullam in Deo ponunt imperfectionem, sed potius supremam quandam , Deoque dignam perfectionis V7I-LM»!»', seu eminentiam, ita quoque nullam inferunt in hujusmodi conceptibus salsitatem. Quapropter, si nefas non est,magna parvis componere; quemadmodum ingens auri massit, minutioribus nummulis distinctius sstimatur, ejusque pretium puerulis prx- cipue, aut rusticis describitur, haud prorsus dissimiliter humana ratio variis considerationibus, »quare quidem intelligendoDivinam naturam non potest, attamen in distinctiorem ejus cognitionemsubniti- tur i & multiplicibus conceptibus, simplicissimum actum per varia qusdam attributa c^templatur. Qu» & ipsa quoque singula, tale quid insinuant, quod finito & creato judicio insstimabileest. XXIII. Nec objici potest , omnia rei alicujus attributa, esse debere accidentia , ab essentia distincta, quatenus nihil de fe ipso potest demonstrari. Quamvis enim idem, conceptum, quatenus prorsus idem, de fe ipso non demonstretur, nihil tamen obstat, cur non idem de eodem qüeat demonstrari, si illud non sine fundamento bis diversimode concipiatur. Multae profecto disciplin» instituunt demonstrationes affectionum a suo subjecto, re ipsa non distinctarum; sic Pneumatica de Mente humana demonstrat, intellectum & voluntatem, cum tamen bin» h» facultates neque äse invicem, neque alterutra a suo subjecto, realiter disserant. Et quis asserat Im- penetrabilitatem , Divisibilitatem, Figurabilitatem , Mensurabilita- tem aliasque corporis affectiones, efle ä materia distincta accidentia? & tamen hsc omnia de illa demonstrat Physica. Urgent quidam regulam Philosophi: Quod, in uno est accidens, id non est substantia in alio, quasi inde sequatur attributa divina, v. g. sapientiam, justitiam , misericordiam, aut in Deo non esse ipsam ejus substantiam, vel naturam , aut eadem illa in nobis non esse accidentia, quorum posterius falsissimum esse, manifestum est. Verum nulla hic oritur difficultas, si consideremus, effatum hoc esse verum de illis attributis & praedicatis, qu* in pluribus rebus, sese habent eodem prorsus C modo. cS?) : 18 modo. Si itaque sapientia, vel alia perfectio Dei, & nostra in idem genus univocum convenirent, stringeret argumentatio: at nunc, cum nonnisi analogice, & per quandam similitudinem, eadem sapientia Deo tribuatur & creaturis, nihil impedit, cur non quae in Deo est Sapientia, sit ipsa ejus essentia, utpote quae sine illa intelligi nequit; nostra vero sit accidens, quippe quae nobis inest mere contingentes. XXIV. Alterum , quod sub examen vocare instituimus, est, Attributorum divinorum ordo, ac divisio , de quibus multi multum solliciti sunt. Philosophi Cartesiani , contendunt duo duntaxat, proprie loquendo, esse attributa Dei interna, Intellectum & Voluntatem ; reliqua solum denominationes externas esse, aut relationes, aut negationes, ad Existentiam Dei internam proprie non spectantes, sed illi tantum tributas in ordine ad homines, aut alias res externas. Neque possunt Philosophi hi rem alite^oncipere, postquam semel & pro fundamento posuerunt; nihil quicquam praeter perfectissimam COGITATIONEM, ad naturam Dei pertinere, seu omnia, quae ad non Deum, qua talem, sed abstractam potius rei spiritualis naturam offert, ita quoque attributa Spiritualitatis, per se in generali subsistunt, neque latis pro divinis habentur, & concipiuntur, nili per attributa Independentis, veluti exaltentur. Et haec, sine dubio , ratio est, ob quam hactenus Theologi & Philosophi, duas •statuerunt Attributorum divinorum feries,quarum altera, Incommunicabilium sit, Communicabilium altera, adversus quas, supra allatx objectiones, utrum fatis validae sint, iisque nulla ratione possitsatis- fieri, aliis discutiendum relinquo. Hoc saltem dicere, nemo vetabit ; Spiritualitatis aeque, ac perfectionum inde resultantium, expressionem quandam analogicam relucere, in creaturis rationalibus., quo nomine etiam Dei imaginem gerere in sacris dicuntur, Haec sufficiant.