F^ Pa D^ ' Ww. lk o.* "i DE Wi cf y De varia conditione& ftatu Ecclefize Dzr fub Triplici OECONOMIA, PATRIARCHARUM, 1 E ST A M ENTI VETERIS,& denique NOVI: LIBRI TRES: Quibus plurima Sacrarum literarum oracula, Doctrina de Teftamentis& Foederibus Dei, umbrz Veteris Teftamenti, ejufque à Novo differentia,& memorabiles Ecclefie cafus enarrantur$ AU CT ORE WILHELMO MOMMA, Hamburgenfe. ToMus Pnrios. Editio Quarta, à. multis mendi repurgata, BASILE.£, Impenfis, JOH. LUDOV. BRANDMULLERI, M, DCC. XVIIL / BIB, PUB N V BASILE E NsIS) NS.-———^ L^ PR/JEFATIO AUCTORIS AD LECTOREM,. BENEVOLE LECTOR. 5 Atuimus hucusque in occulto; nunc ín publicum prodimus. Pythagorasdiícipulos in ludum admiffos certo tacere tempore juffit;& audire tantum. lta& nobis videmur juftam temporis menfuram, tacendo& audiendo impleviffe, Nequetamenanimum ad fcribendum appulimus;,eo confilio,utícribendo affectaremus e«4e: xX£Q9» autcaveremus, ne ewzá(gyres Aaloio eic«xoNUv ópuAov delle usplpoi: ied ut ttudium& defiderium noftrum bene merendi de Ecclefia Reformat^;cui hactenus alia vix rationc utilis effepotui;hoc qualicunque argumentoexponerem. Timotheum ferió monuit Paulus, ne zeg/gere:, led exfafatare donum, quod in ipfo, s, Vim, 4: 14. 2.'Tim, r:16.. Idfi& nostentemus, quis vettet vitio? Ipfisolim gentilibus vifum, evezes bomines fumma ope niti decere, ne vitam tranfigant filentia, Scd ne infcribendis prologis operam abutamur, occafionem& argumentum operisnarrabimus. Ante decennium difputationem fcripfi de Oecopomzia temporum s in qua propofitum fuit oftendere, quomodo Deus o//z locutus eff & egit aum Patribus exoNouspuc qj eouseomocs dn Poflremo autem derum nobiscum zz File, Hebr, rr, Que tunc in mefuit iér, omnem illucattuli,— Ps er autem eram, ideo& 4s vim. tunc cegitevi,& ds vim locutus. frm. i, Cor. 13: 1. Prterfpem illa exercitatio à multis fereno vultu excepta, ab illo tempore, me nefcio, recufíaeft, Antebiennium cua inviferem Belgium, quodPatriá meà charius habeo,(in quo utinam mihi liceret obire diem!) rogatusfum, ut illam, tertia vice, auctam& il'uftratam, emitterem,| Ad domefticos reverfus lares, dum manum admoveo operi, tanta fe obtulit rerum varietas utillico judicarem, opus juftam difputationis molem longe exceffurum, Ideo à re vifum,femota diíputatione;plenum componcre tractatum& in illo.pro dignitate materiz,agere de periodisEcclefix,deque viciffitudine difpeníationis,coelitus circa illam obíervata. Id omne in tres dividi libros potuit, quorum primus Ecclefiam inde à lapfüad introitum ufque lfraclitarum in&gyptum; Secundus indeab exitu ex/gypto ufquead Chriftum natum; Tertius inde Prafatio ad Lectorem. inde Chrifto nato ufquead confummationem feculi defcriberet, Unum autem volumen tres hos capere haut potuit libros. Ideo duos prioresin unum xedegimus, Tertio fecundum deftinavimus, Horum priusnunc tibi exhibemus; alterum brevi, ni fecus vifum fuerit Deo; in cujus manu funt tempora noftra& opportunitates, adje&turi.. Quz autem hocvolumen tangunt,de iis ita habe, Exorfi id fumus à Genefi, Quicquid poft lapfum primorum acciditParentum; Illuftriffima queque de Chrifto oracula; Vitas, Fidem, Virtutes Patriarcharum; Peccata illius feculi & delicta, ftulta confilia& incepta; divinas admonitiones, caftigationes& poenas, inillo enarravimus. Patriarchas gratia Chrifti fervatos, nec accepiffe onerofamillam legem; que per Mofen addita eft, fed&»«0ei« coram Deo ambulaffe,& in fide mortuoseffe, ubique oftendimus. Abrahami exitu ex Ur, introitu in Canaan, Jacobi ítinerein A;gyptum, Jofephi in Egypto exaltationeabfolvitur liber primus, A Genefi perreximus ad Exodum; inde ad Leviti«um, Numeros, Deuteronomium.| Hic dura in Aegypto fervitus, plagz in Acgyptios immilfz, mirabilisex Aegypto exitus.longa in deferto itinera; Promulgatio divinifoederis, Inftitutio cultus legalis, Ere&io Tabernaculi, Leges tum Ecclefiz, tum Politiz,& plurimaalia enarrantur,Imprimis id nobis negotii credidimus dari,ut doceremus; Foedus gratiz,quod paétum fuerat cum Patribus.etiam cum líraéle publicé& folemniter effe renovatum, Legem autem, qua fubintravit, Foedus grati non tollere aut irritum facere, fed illi utiliter adjunctamut illius umbris fides excitaretur&aleretur;&ut tanquam peZage. £u cffetin Chtiftum, qui illius fzz eft. Nam& Pontifex fecundüm legem in. ftitutus, illius Typusfuit, Etiam Tabernaculum erectum in deferto. Etiam altare;& facrificia omnia;cottidie inillo oblata, Hicdifficilem materiam de facrificiis& donis, de differentiis dierum, ciborum& potus, de lotionibus, in compendio tractavimus,ut quam infignis in inftitutis illis lateat fapientia;cuivis obvium fit, Pleraque oracula qux Mofes, aut alii, ut Bileam, vaticinando protulerunt, hautprzterivimus; ut nec fcandala populi, murmurationcs,faftidia, conjurationes, cXtigationes, Etiam foederisin Moab ante obitum Mofis pacti mentio fada, AMofe fit tranfitusad7e/ofeano qui populum sere2aped erus, Inde ad Ja4xes, quorum fides& virtus memorabilis fuit. Sed illorumtandem peruelus populus petiit Regez;& accepit, Ibi de Saulo;Davide,Salomone aliisque, ufque ad captivitatem, tum decem tribuum, qux in Affyriam; tum duatum;qua in Chaldeam abducte funt; agitur. Hichabes delectum variarum rcrum j infignes mutationestum 1n Ecclefia; rum Politia; Populi defectionem à federe, à cultu, à fide Patrum;& feveram tandem rcjectionem, InRegibus obiervabis multorum ples esdi£us, Quidam illorum faaxigspor tor Y dpyow; quidam eyituojpoy Th) duae dar, Alii VnjiAerspor a. Vorwidoy sipEay; Alii 1mpie viven Prafatio ad Letforem. viventes,«vM iaporiuiG, Hoc intervallo mifit Deus PrzpPeras multós, 1as terillos infignis fuit££zr, nec minor£1jf2, E vaticintisProphetarum compendium do&trinz de Chrifto 9«stpero extraximus, ut ita omni modo fides fieret, Chrfum fub V.'T, minime ignoratum, á fanctis agnitum& exfpectatum, omnibusque illis cxftitiffé aj» Core eias ajoris, In captivitatem etiam dedu&i Babylonicam, quis ibi populi ftatus; quz conditio monuimus, lbi de infignibus fan&iffimisque Dei viris; Daniele, fociisque illius,&c, atum; quorum fides, conftantia, martyria; honores; debent nobis effe totidem exempla&folatia, Ibi de Nebucadnezare, illiusque vifionibus,& fuccefforibus, deque interitu illorum fermo factus. Ablas tà Monorchia Babyloniorum, fecuta eft Medorum& Perfarum; quorum favore& benevolentia populus Dei vinculis folutus terram repetiit, Urbem in ftauravit, Templum recondidit, cultum divinum reftituit. Sub illorum tamen manfit fervitute, donec, devi&isillis, in ditionem venitimperii Macedonici, fübjectus regno Syri, Tandem tamen& his laxatus vinculis; «XGroulay recuperavit; que tandem àRomanisablata eft. In illo cum líraélitae effent(tatu, apparuit C/riffzs,quiab illis excifus é terra viventium;fanguine fuo coelos placavit,& Deum mundo reconciliavit, Nec impune tantum fcelus il: liscefft, Urbsenimillorumexciía eft,& fanctuarium deletum; eez/ezmatio decifa flillevit faper füupentem& propterea tanto edent tempore fine Deo,Rege; Principe, Ephod. Populusautem Dei, antequam id fieret, exire juffus, afcens ditéterra. Num agnus frait dies Ifrael, Mof.1:11, Etinhifce verfatur,benevo« le Le&or, liber Secundus. Ui autem fumus in enarrandis hifce ftilo facili, verbisque tritis,imprimis autem fermonibus 4x6: Ylvópar G- dye,| Operam dedimus; ut fecundum normam fidei,& analogiam veritatis omnia exigcremus; nec ab illa difcederemus, Quare rogamus Lectores noftros, ut ita de nobisfentiant 5 Veritatem cordi nobisfuiffes Scripturam ducem& Magiflram; nec in ullius alteriusnos juraffe verba Magiftri, Sicubi vero deprehendamur erraffe,(cu voces feu ratiocinatione; id omne deprecamur. Aufim autem fperarein Domino, Illos, qui volumen hoclegere dignabuntur, illum inde fruétum percepturos, ut Mofen& Prophetas majori dein ceps cum luce& intelligentialegerepoffint— Quod enim ipfeego hxcce me. ditando emolumentum cepi, quidni id aliis polliceriqueam? in quo finon fallor, pretium opere me retuliffe fatebor. Id teetiam, Le&or, fcire velim, opus hoc, ut ut parvum, vile,& dO s6», non fine cura,& lucubrationibus confe&um 3 imó maximi fuiffe laboris de tot rebus,tam dirhicilibus& intricatis, clate;& paucis verbis,& ad captum rudium differere, quorum imprimis adi ficatio cure nobis fuit, Neque Prafatto ad Lectorem. Neque etiam filendo pretereundus eft Vir fummus, Johannes Coccejus, b, m. Preceptorolimnofler; fine quo hxc praftare haut potuiffemus, Sub illo prima ftudiorum pofuimus fundamenta: illo auctore& ducelinguas íacras diligentius excoluimus; imó& in facrarum literarum ingrefft íumus myfteria; quxtanta funt, ut inde omnis dependeat ftudiorum falus& fucceffus, Nienim fundamenta bene ponantur, edificium nunquam erit ftabile, Niorientales linguz ftudiofius colantur; multum deerit Theologo aptitudinis ad meditandas facras literas.Poteft quis fine illarum fubfidio eloquenter concionari, fubtiliter difputare, acuté arguere; fed ut fine illis Scripturas penitiflime intelligat, Spiritus S. nentem,& phrafium divinarum vim plene capiat, poffibilehauteft. Deinde& ingraviffimis hujusvoluminis rebus fcripta illius diligenter confuluimus,& in plurimis immenfum ab illo adjuti fumus, Quare íi quid utilitatis ex hifce hauferis, fi quid didiceris, fiquid profeceris, primum gratias age Deo T, O, M. deinde verofan&iffimo huic viro, cujus memoriam commendamus omnibus fanctis, Habet Ecclefia Reformata rationes multas & fufficicntes, utintam eximioluminefublime glorietur Fuit enim beatiffimus Vir ápfoZvzía; amantiffimus, illiusque defentor folidiffimus, nilnovi aut diverfi quicquam ftatuità minimo apice librorum noftrorumSymbolicorum, Catechifmi puta Heidelbergenfis,& Synodi Dordracenz, quos libros quanti fecerit, qui illumnoverunt viventem, teftari poffunt, Fuitettam divinarum literarum interpresegregius, Omnes hujus feculi homines antecelluit exquifitiffima linguzfan&tz notitia, Fuitdenique,dum viveres, vita innocens, propofito fanctus, magnarumque, füpra quam dici poteft, virtutum. Ego fi Viri hujus oblivifcerer, nomen illius fitacerem, benefacta illius ni in coelum extollerem, inhoneftatem ipfumque Deum pcccarem, Finem jam facio dicendi, LeGor, teque valere& nobis favere opto, ScripfihzcinantiquiffimaUlrbeLubeca; quam Deus, Auctor& StatorCivitatum;in ampliffimum efferatfaftigium. Eundem publica voce obteftor atque precor,utMagnificum nobiliffim:e hujusUIrbisSenatum cuftodiat,fervet;protegat;& longiffima ftatione mortalifungifinat: Ut Reverendiffimum illius Minifterium omni gratia cumuletillique det dbelei& domo& dppovéir eis G vopré: Ult cives denique illiusomnes cumulet pace, opibus, omnique gratia Domini noftii Jefu Chrifti, qui eft heri, hodie;& infecula, Illi fitlaus'honos, gloria, Anno 1672, 2, 0. 18. Decembr. WILHELMUS MOMMA. 4d edd reverendum€9 docisfgmum Virum WILHELMUM MOMMAM, EL E G I A. Urtivas lerisss, Gulielme, exemimus boras, Lucrati parve tempora grata mora: Et dedimus Genio, qui prima 4b origine Mundi 4d[fa deductum fecula. netlit opus, Quantaque fi. loquitur. fapientia. Numini, inter Sacrorum varios deveneranda modos: 4Ejernum ex. Adytis qui fert. penetralibus. ignem, Er rutilum Arcioo tollit ab. axe caput, Eventa faperas[fem, conjuntlisfme Momma, Qua primam ornavit docta juventa facem: Cups 505 ante duo Lugdunum luffra fodales Duceret ad. Sacra. regia figna Vie. Jefféram amicitie veteris damts,— Miet: alpum 4d folites plantius. Mufa reverfa gemit, Vifa dim felix, eh ocellus Belgua Mundi, Celefti. circum lumine fufa caput, Infolitis borret ceca caliginis umbra, Subtextumque diem nubibus effe dolet. Armas ip Europam Celtas Bellona, volenti Unica. faffciens perdere cuncta Deo. Nosque fecutura. caput e primordia cladis, Inde modum bella nom. pofttura, facit, Leta feges quondam, nuuc nil vifi campus aquarum. ei, Et flet, C smmifas fletibus auget aquas, Naides exclamant: Cur. flammas inter c undam Diffrabimur lceris preda. eruenta. comis? Cur fequeris raptum, Vabalis, eur fala, Rhenum: Amplexus veteres. bracbia veftra negant? T4 quoque, Fleve, tuos irata"voce Tubantes Allus, eb férvo litore multa doles, Cur nitor, eb tantis migrant ex urbibus artes, E; defolate flant[ime crve domus? Cur dreemhiciens fe. mefcit Belgica? Quare Degenerat palpaes. immemor ipfa. fut?. :? fn[art O parria 0 paria, à mater caflrorum meagna facrorum, OQ libertati(ola relitta domus: Siccipe. proflituis magnis mercedibus emtum Nomen, C es decoris prodiga facta 11? Non veteres animos, generofasque. induip iras, Ep defüeta dim bellicus arma Leo? Nais ut bec dixit, prape conclamavtt, e ambas semimarina dedi. femicremata manus, obflitit Auriacus, labentem erexit, C enfem Concufiit vvalidà serque. quaterque manu, Implicuitque comam lauris Rabenbauptius dv mox Ip fpes eretia est. Belgica tota novas, Deque 10t exemplis timidd[olatia dexirA Excipit, c major faflinet e]fe malis, Vivit adbuc. Sudex, ferme. dixiffe, priorum Jlleviezma. fGelerum. qui fiit ultus aquis. Qui Sodoma. flans, fludiis Babylona. diremtis, JEg yptum tenebris. faneribufgue dedit: Jlle Pbaron, Sodomamque novam, Babyleuaque iifdem Cladibus, exitio deflinat ille pari. Quique per armatas media Cananitide. gentes Hebraeos manibus, vulgus inerme, tulit. Semper erit Deus C vindex mibi, Belgica dixit, Et defideriis annuet ille mers. (Tantam. affediflá lucem, Guliebne) futuri Faila videbatur«ertior. effe fides. BERN. SOMERUS. LIBER GupdutqUdutn d em d pm » 7 2 OL LED: Orb OC ^ (3b; tX, LIBER PRIMUS. CAPFVT TPRIMVM. DeHomine ad imaginem Dei creato,& Teítamento gratiz in genere. $.n EUS T.O.M. émoiícac avr dexii agar«gj 93A Matth.19: 4. creavit Homo creahominem ad imaginem Gy femilitudinem fam Genef.1: 26.27. Simillima ginem Del haec imago non in Dominio increaturas; id enim imaginis fequela eft,' & aliquando non erit, ubi tamen imago pleniffimé erit; neque in pul. chritudine& formá,quam primi€ terra hominis terreftre accepit corpus, Deus enim esf Spiritus Joh.4: 24.& và 9eiov non magis corpori eft Zuov, quam avsd deodpo à ibo AGor 17: 29. neque in nudà mentis eflentiá, quae femper cogitat, intelligit& vult; id enim& Daemones& impuriffimi quivis faciuntSpiritus; fed proprie à ómióvuli à aAnSetac in fanGlitate five fauslo fludio veritatis, G& émiysósq ntitiá feu aguitione conditoris confiftit, Ephef.4: 24. Col.3:1e. Sine hac imagine homo nec bonus, nec rectus, nec integer& fan&us, nec dignum Deo fapienti, bono, fancto fuiffet opus, $.2. Hunchominem, qui fcriptum habuit in corde fuo 73 sgyor meD vdaw. opu lgis Eamtentari, Rom.2;:15. Deique, mandantis Ze arbore cognitionis boni(jy mali non comedes, addità mortis Kadefiue omminatione, vocem in horto Eden audivit Genef.» 17. à Satana(qui, à Judas prifcis transgredi NDOSamimael ditus mn? n'ont van»y 33 nn equitavir in ferpentegui feduxitEvagr, P Dee unde ferpens illis dicitur fuiffe equitatu; 2213 UTI31& Satanas Eques, 2NDO n 22r Seffor ve Eques fuit Sammael referente Maimonide in Moreh lib.2.cap 30.) tentari,/ér, ratiocinationes multas quarere Ecclef.7:29.labi, fedufque tranfzredi Hof.677.&iaes frvit, permifit Deus, Ita per snum bminem peccatum intravit in mundum,(y per peccatum mors, & quia in boc uno peccárunt omuesymors in omnes bomines pertranfiit atque và xexua. fatlum judicandum, omni feveritate juftitiae& judicii exigendum ex sumo eft in condemnationem in onmes bomines,& vere per inobedientiam unius bominis peccatores conflituti fuut ài oMvoi multi Rom.5; 12.16.18.19. D. $.1. Hac in fcripturisclariffime enunciata fan&tà cum i7:& animi fubmiffione 275 5n accipimus; veritatem illorum tot feculorum docente experientià abundé novimus; il- aactiwe laque omnia a£ioaperoc à 99 fartà& integrà juftitià ejus, bonitate;fanttitate,fapientià£^"P^sis c enl: te; lapientia gn gna fieri potuiffe& fa&a effe,& ore& corde confitemur,dicentes cum Apoftolo, dc dvs£«giéin: cum oor TEM M o»' tens o.; fünt acQ T4 xeipa dur$, xg avibix via oi aj ód'oi ovs Rom. 11: 33. Cipienda $.4. Idem autem hic Deus;cui?rogd ám aiovóc 1 maya Ta(gy durd à» ayotyvo ACtor, Tamen ab 15:18. ab aeterno fecit propofitum Ephef, 32 11. Secundum coufilium voluntatis[ug Eph,t: Vt. zterno apud de danda hareditare juflitie, fan&titatis& vite emégual femini& populo, ov«yotyvo D Rom.8:29. 11:2. qui defcriptus efl in(alis Hebra2: 23. eflque adeo, ut cum Efaiá lo- áiium, quamur omnis defcriptus ad vitam in Hierofolymá Ef.4:3,— Hoc Propofitum in facris voCatur«eyóSwng Tor aiwyoy Ephef.3: 11.& quia rationem habet J/eSenc Teflamenti, de quo paulo poft, hoc Teftamentum vocatur dfe9usn aio Qe Teflamentum.«ternum A Hebr. 2 De(onfito[ia Téflamento Hebr, 13:26.& juftitia illa, quee fecundüm hoc propofitum datur, Danieli appellatur p CD2y juflitia feculorum Dan.9: 24. nofque adeó dicimur à Deo eledli ante jatia mundi fundamenta Ephef: 4. gratiaque nobis dicitur data ante£empora fecularia 2 Tim.t; 9,& benedislis Patris regnum paratum viro karaGoNic xérus Matth.ais: 34- 2. Cujusconf.——$. 5. Ipfa mundi creatio,& rerre fuper maria fundatio& füper fluvios ftabilitio Pfal. Vi, ipfa tet- 2422, teftiseft& argumentum aternt hujus confilii; illudque jam à Dco factum effe, ACRES cum hzc vifibilia fa&a funt; quee fine illo ne quidem, quantum affequi poffumus, fieri wfisef.— potuerunt, Desenim creator celi, qui terram formavit, feat& aptavit be mns non in vanum creavit illam, fed ad babitandum formavit illam. VM? nav? Efa.45: 18. Deusomnipotens, fundator terre, habitari illam,& uovàv atque domicilium effe voluit; non utique angelorum 5 illorum enim proprium babitaculum Judae verf. 6. funt cali, unde angeli celorum Matth.24;36. multitudo caleflis exercitus Luc.2:13. dicuntur, Spiritus hi invifibiles vifibilium non indigent ufu; neque zantitm animantium, quae naturz Autor prona& ventri obedientia finxit; queque non propter fe fantereata,fed protercreaturam nobiliorem, cujus ufibus inferviant; fed imprimis bominis, qui factus eft eixdy 3, dia 9e, 1 Cor, 177. Hujus autem hominis v«gaxomv€ magx7loua cüm Deus praviderit antefecula omnia; utpote qui ante fecula przdefinivit ea, qua interveniente hoc zae271o,4xli fieri debuerunt,& jam maximá ex parte fatta funt; adeoque cüm terram fundavit, jam probé habuit cognitam& perfpe&am, utique ftatuendum eft, ut Deus omnia pulchre fecerit, terram ab ipfo fundatam, hoc cum confilio& propofito; ut€ genere humano, quod in primo homine peccaturum fciebat, fibi purgaret Ay aftisicio, Ce oTlo z4Au»(Qu Tit.2:12, quod in boc feculo& in hàc terrà viveret fobrié d jute d pie Tit.z: 12. laudes Dei fui decantaret, diceretque;. Domine Deus noffer, quàm glorio[um eff nomen tuum in tota terra Pfal.gzx.. Domini esf Terra( plenitudo ejus, babitabilis d ba. bitantes inea, Pfalm.24::1.. y dominaretur in opera mauuum Dei, omnia babens[ubjecia pedibus fuis, Pfalm.8:7. Sinetalibustantüm abeft, ut terra potuerit dici habitari, quinimó potiüs facta debuerit videri, ut effer vi2YID inordinatém(5 inane Genef. 1: verf. r. mnn DW? inane ejulabile folitudinis Deut: 9. omnium malorum colluvies, impurorum fpirituum domicilium, improborum receptaculum& d«gézons arx; unde omne Deo infertur bellum: fiquecreatura, que bác cum Je vanitati invita esf. fubjeGa, fore, ut aliquando liberetur à fervitute corraptionis ad libertatem glorie filisrim Dei, nihilominàüs cuc erdt xgi curdis] diyer 50 vOv uma. gemit Gy una partzrit. ujque ntnc Rom.?: 20.21.22. quas non tota tellus rationes habuiffet gemendi& fufpiria jaciendi, fi ab improbis, Del hoftibus, Satanz femine, peccati fervis, inobedienti filiis tantüm debuiffer habitari? Ergo fupereft, Deum, quum terram fundavit, propofitum habuiffe, facere illam habitaculum hominis in integritatecreandi;& amifsà per peccatum integritate cum magná pofterorum multitudine, qualis in(criptura vocatur j'2P1 Genef. 17; 4. redintegrandi& . ad novam viram refufcitandi,. Bine&trel-$.6. Ethacviderur maxima& precipua ratio,quare Deo fundante terram Sre£e mae nz, in taz fifi táDto cum gaudio jubilarunt,& cmues Filii Dei tantà cam hilaritate cecinerunt, fusdwione Job.:8: 6, gaudio fcilicet elati fuerunt fan&iffimi hi Spiritus, pleni lucis& amoris gloriae gaudio jabi. divinae, terram fundari, in qua Td dio c4 Se vospllus zaScpdivay Romi: 20. quique fade viden- debebat effe Siamo divine& fapientize& juftitie& mifericordie; imb& habitacu. lum illorum, qui debebant xAuperoner cwrie'ay Hebr. 14. in quorum fesoriov illi forent mittendi, fuper qnorum falute letitiam effent percepturi imo quorum aliquando con gratta I2 gezere.. CaPurm I. 3 confervi futuri. Et quamvis Angeli hoc myfterium, uoxexguuiutvoy 9 Tav alevov ày vd 9«8, naturaliter ex fe ips, aut ex nudà fuper maria fundateterree voa animadcerfione haut potuerunt fcire, diviná tamen accedente revelatione non potuerunt id. nefcire. 5.7. 4Aternum autem hoc Dei confilium& propofitum, quod ipfum ezarrat omni- Hoc gratie bus cíg4 reso fide attendeutibus pulcherrima terre fundatio, rationem& fimilitudinem m habere Teftamenti$.4. fubindicavimus, Unde& 4»a9íox in facris appellatur. Gal, 3: tum diciter. 15.17.18. Illam autem vocem T'effauenti habere fignificationem, conftare poteft ex ep. ad Hebr.5: 16.17. Eóque fen(u ufurpatur ab Autoribus, non Grecis tantüm, fed& Judas, qui'P7*1(ita illam fcribunt) definiunt effe y?D 2'2U DIY"DU /ireras, tabulas preces priouis£, difpofitionis, decumbentis à malo, id eft, morbo;& tali folent etymologia expli» care CO"p WV) N71 fo; ft. firmum C flabile, item YD COp'DO NDD N31 boc ffez, ratum fin d fat. $.8. Teflamentum autem, ut Apoftolus docet& res ipfa; eft libera, immutabilis, tem quid? morte firmata hominis voluntas, quà inftituit& nominat haeredem bonorum fuorum, Dico1 /ibera; voluntas enim hominis non cogitur. 2: immutabilis; hominis enim Jf494x» wdW;&9ure 8 ÜhJuaraovera] uomo irritum facit aut fupra difjonit. Galat, 3: 1€. 3: ultima 5 utenim immutabilis fit omni modo, ultima debet effe: nam voluntas eft ambulatoria ufque ad mortem, 4: worte firmuta; ubi enim eft i23 Teflamentum, mortem uecefe esf intervenire Teflantis, Teflameutum euim mortuis'Teftatoribus firmum est, fiquidem uon valct 9v«(i à diaS4p S(G- quamdiu vivit Teflator. Hebr.9:16.17.. 5:de berede bonorupi 5, ut enim in Tcftamento haereditas defcribitur, fic& haeres, qui in illam intrare debet, inftituitur, $.9. Eodem modo zternum hoc Dei confilium eft Homin's v Liberrima Dei voluutas, unde appellatur. ida ayó9t1:, xydes 2'Tim.t: 9. Pe, Teüamen1Petr,j. neque enim Deum movit natura noflra bonitas, quippe qua corrupta eft(9 sa- tum eum ie la omni die Genef.6; 4. neque previfa fides, quippe qua Deidonum esf Ephef.2; verf, 8. Lioconveuit, adeoque Teftamenti hujus bonum 5 neque pr«vifa opera, quippe quae fidei fru&us funt, caris partie & vera fides eft 4i«47€ érspyuut£rn per charitatem operofa Gal.q:6, fed$mig$ s0doriuc Ff libera pro beneplacito Phil 2; 13. propofitum hoc izómos fecit, eftque adeó totum hoc uon volen- Deivolun zi, neque currentis, féd. miferantis Dei, Rom.9:16.— Hinc Apoftolus, quos ayoéyra"^ xd)^oseict, uTwe xg) Oxalww ante agnovit(5 aute definivit, illos etiam vocavit, Rom.8(29:;9. Qua apéyvanic(de quà& 1 Petr. t; 2). nil aliud fignificat, quàm mifericordiam Dei eternam erga hominem, quà illum agnovit, curavit,& cum affedu intuitus eif, confer, Rom, cap.11: 2. Ita& vocabulum YYY offe fumitur Genef, 18:19, Amos. 3:2, 2: Immutabilis voluntas, Unde Scriptura notat 72 2ueva Serov x9 d(zpborry u- ti mura Aic dvd, Hebr.6: 17. Rom.11: 29. id efl, immuzabilitatem confilii divini,& quod fiue penitentia eft,& Teftamentum Dei dicitur Teflamentum aeteruum, promptum omnibus(y cufloditum 2 Sam,23: 5.& xaeicua(s gratia ipfius dicuntur CO'J7EN3II fideles Efa,5$: 4. 0 901 7d Tig d, ACA): 3 4, adeb ut montes recedeut dy valles dimovebuntar, gratia autem uon recedet G fedus pacis uon vacillabit. Ef. 4:10. 3: Morte& fanguine firmata, Hinc Deus loquitur de fanguine Teflamenti, Zach. 9: t. 4. Morte&in[anguine Teffamenti tui dimifi vinos tuos ex lacu, Hebr. 132 20... in. fanguine Teffla-. ua. menti eterni: diciturque Teflamentum, quod eff in fanguine Jefu v Corinth. 11: 2$. Matth. 26:28, Chriftufque dicitur Mediazor Teflamenti, ut morte obitá(ecce Tefflageutum.& A 2 Hors) 4 De(onfilto fcu Téftlamento mors) promiffionem vocati acciperent Hebr.9: 15. qui fanguis meliora loquitur ap Tüy AG Hebr. 12:24. Sinequo non effet redemtio, nec transgreJionum remijJio Ephef.1:7. nec pax Col.r:20. nec purgatio à peccatis Joha:7: nec mapjneia. libertas, fiducia ec? eid $ ayiov. Hebr.10: 9.;.. 4. De certá 4. De bereditate falutis dy vite, hincdicimur xAnporepasiy Gorrmeiay bereditate a[fequi hardiute. fo] ure Hebr. 1: 14. effe baredes Dei Rom.i8: 17, beredes fecundam promifionem Gal.3: a9. lta Noa dicitur factus effe à x7 mígu dincuosórne&^nporéj bares juflitiey qua efí fecundi fidem. Hebr.11: 7, u Gratiz Te-$. 10, Teftator hujus Teftamenti eft Deus Pater, Filius,& Spiritus Sant, tres illi, Ranenti qui reffantur in celo y Joh.4, 7. quorum ut una eft effentia(«dj$voi ài qpés tv em) fic| quis? una eft voluntas gratiofa& mifericors, Tamen, quia non Pater, nec Spiritus S. fed Fi-| lius guflavit mortem. Hebr.2; 9.& fanguinem effudit Matth. 26:28. in quo fanguine confummatiffima eft Teftamenti ratificatio, adeo ut firmius fit montibus,& tatis vicibus folis& lunze, Jer.33: 20. Filiw djgüíene tyyvG- Teflamenti[)onfor Hebr.7: 22. psaiue Mediator Hebr 9: 15.& deyiepsic Sacerdos Hebr.7; 26. appellatur.— Sponfor, inquam, qui fpopondit& ultró in fe fufcepit praeftare omne id, quod juftitia& lex Sancta Dei; quae nec mutari, nec abnegari, nec diffimulari potuit, exigebat ut fieret, fi bona Teftamenti| pax, vita, falus, nobis, naturá filiis ire Ephef.2: 3. peccatoribus, hoftibus, impotentibus; impiis Rom,s: 6.10, donari& noftra fieri debebant. cujus fumma eft, Jebova Dens ex-| ercituum exaltari debuit in judicios d Deus fauctus fanclificari in juflitia, Efa.9: 16. Haec| autem fponfio quia eterna eft, dicitur Chriftus fe ipfim obzulilfe Deo. per firitum«termum. Hebr.9:14.— Et haec fponfio eft verbum illud potentie, quo Dominus Jefus tulit :. emnia(conferEf.63: 9.& bajulavir illos,(& tulit illos omnibus diebus feculi) antequam per fà ipfum fecit waSaeumpóv rv auagriov Spusy. Hebr. 11; 3. cujus inftar eft, quod Angelus r'?D interpres, interce[Jor, unus, id eft, unicus& folus& mille qui eff apud Deum; € mifératione fua dixit, redime illum, ne deftendat in foveam, B3"XD. inveni redemtionis pretium, Job.33: 24. Mediator, cujus fponfione, victimá, interceffione interveniente nos bona Teftamenti hareditare,&«posíoysSG uL mabinsias 4 Dye xata7(9- Hebr.4:16. wap. poffamus, lege[Dirits vita in Chriflo Tefü nos liberante à lege peccati y mortis. Rom.8: 2.— Sacerdos, qui nontantüm zeternà voluntate fe obtulit;nculpatum. Deo, fed 8 Vi curia eia Ov divo per.[acrificinm.[uum. manifeflatus. esi Hebr.9: 26.&& jué aposdoed: unicá oblatione, qua eft oblatio corporis Jefu, con[4mmavit in eternum: vucaziatopérec illos, qui[andlificantur Hebr. 10: 10. femper vivens, ut pro nobi intercedat, Hebr.7: 25. Decuit$.u. Caeterüm maxime tapez: decuit Deum Hebr.2; 16, Filium fuum, quem babuir Drum, Fie initio vie[n,imó ante molitiones fuas Prov,8: 23. quique, ut ibidem dicitur fuit 1?YN i-Ramenu DON apud idum[muy brachiis geflatus, ungere ab eterno, G& pouere, ut baredem onmium bujus$non. Hebr. 1: 2. ita& Sponforem, Mediatorem, Sacerdotem deperditorum,| Filius enim ^. forem&Te-: feel H.. TM. D.""" fare, 9 Patre potuit mitti, donari, manifeflari,— Filius potuit Spiritum, ut Spiritum filii, engereac— Gal. 4: 6. aceipere& effundere fuper omnem carnem,& ita dare de fuo, qui fuus erat, pPe*— Neque enim ullus angelorum aut hominum par erat excellentiffimis his muniis, ut enim nullus illorum potuit creare mundum, fic nullus eorum potuit redimere mundum; neque etiam poterat quis fieri Dowiuus noffer jure redemtionis, qui non effet Dominus nofter jurecreationis; neque finita virtus, qualis omnibus omninó creaturis ineft, poterat capat ferpeutis, và wedvg« imperium Diaboli, peccati regnum, mortis Himulum y infern gratia in gemere. Capurm I. 5 ni portas, legis maleditlionem, ire divine molem conterere, abolere, fuperare, portare: neque poterat effe nofter Redemtor&Liberator;qui alii quàmDeo nos emeret& liberaret: neque gloriaDei,qua magis& illuftriüs apparet in reconciliatione hominis lapfi,quàm in creatione Univerfi, poteft dari alii-non- Deo, non-Jehovze, ut dicatur Non-Jebova fecit omne boc. neque Angelorum aut Hominum ullus poteft habere requifita Sacerdotz& Sponfiris, qualia ei; qui uos decuit, ineffe debuerunt: ralzs euim nes decebat Sacerdos, San&ys, fene virio, impollutiu,[eparatus à. peccatoribus,(5 altior celis faclus, Hebr.z: 46. Non bominum ullus. quis enim dabit purum eximpuro 7? omnes peccárunt Rom.3: 23. non fn» gelorum ullus, ut enim rulli unquam angelorum. dium esf ,| Filius meus es tu, ita nulli haec elogia ér Jwap4& emphafi tribui poffunt, SanGi funt, beni funt, non tamen nature fuz potentiá, fed diving manus gratià, qua fane fervzs fuis non fidit, Job.4.: 18. multi illorum uen fervárunt* iavrávdoxyjv Jude verf.6. Etquomodo funr illi alziores fadi celi, quibus orbem babitabilem futurum non fubjicit Deus. Hebr: 5. qui non tantüm noftri funt. confervi Apoc.19:10, fed& fervi, funt enim omues^evropyisa: mela jpiritus famulantes, minifiratorii Hebr.1: 14..— Ergo concludamus, folus Dominus Jefus Chriftus, agnus Dei, qui eft beri& bodie à auri 3, eic ric aiuvas Hebra3:8. dignas fuit accipere hunc bonorem; gloriam& poteflatem, Apoc.s: 12.— Quis esl ille, praeter illum, qui in fidem recipere fuerit aufus cor fuum, ad accedendum ad Deum, ad fpondendum& offerendum fe pro nobis? Jerem.:0:21. nam i/le eft Jehova, adeoque Jehova eft jufiitia noflra Jerem,23:6.. boc esf nomen ipfius, gloriam[uam alii non dat, nec gloriationem fuam fculptibilibus, Ef.4.1: 8. $. 12. Nequeetiam hic, ubi de Teftamento Dei& de divina Chrifti fponfione agimus, praeterire debemus(ilentio, ab eterno effe inter Deum,& Virum, cujus nomen eft DDY permen, confilium pacis. cou DXy, Zach.6::13. Germen hoc eft germen ex alto, quod nos Vifrtavit, in vif.eribus mifericordie Dei nofiri, Luc.i:78. Confuluit Deus cum Filio fuo(fecundüm hominem loquor)& cum illo iniit confilium, quá ratione hominibus per peccatum corruptis,& eeternze damnationi obnoxiis, pax, gratia& falus conferri ac parari potuerit; fimulque à Filio fao ftipulatus eft, ut anima ip/us ponerez. CON fatisfaétionis pretium, quo pofito femen, quod prolongaret dies,(y incuiu manu voluntas Jehova profferaretur, vifarus& habiturus effet&iéowv, Ef.£5:10, Filius non renuit, Íed divine ftipulationi aftipulatus dixit: Ecce«dfum, voluntatem tuam facere voluptas wibieff Pfalm.40: 9. Hácpoftulatione Patris,& oblatione Filii, quae aeterna eft. per Jfiritum eternum, Hebr.9: 14. in fiue. féctli autem(Hebr,s: 26.) femel per oblationem corporis Tefu Hebr.10:10. plene confummata, confilium hoc pacis conclufum eft,& firmum ac irrevocabile fatum, Hoc confilio& quaft pa&o nititur Teftamenti divini Érmitas, Sine quo fi fuiffet, Teftamentum ab zeterno Deus condere non potuiffet,— Vi autem excellentiffimi hujus pacti& zeternee hujus fponfionis Chrifti, cui ut omni ex parte fatisfieret, Filius in plenitzdine temporis, acceprá fervi formá, fà ipjum bumiliavst fiéius obediens ad mortem, mortem veró crucis Phila: g«. dedit Pater Filio vmui:s, Joh.13: 3. poteflatem omnis carnis Joh.17: 2. pofuitque illum baredem omnium, Hebr. 1: 2. iih ve ayrmd. Bana eiav difpojuit ipf regnum Luc22: 29. dixitque: Poffnla à mte(5 dabo gentes bereditatem tuam, 6. po[Jejjronem tuam fines terra Pfalm, 2:8. Leve ejf ut fis mibi fervus ad. erigendum tribus Sacobi,& detentos Ifraélis ad reducendum 5 imo dedi tein lucem gentium, ut fis[alus mea ad fines u(que terra Efa.g.:6,— Idcirco diffribuam ipfi in multis 4 dX cum robuflis dividet polia, pro eo» quod effudit in mortem animam[uam, A j ó po Confilium pacis intet patrem& filium, de falvandorum falute. quod,& quale: 6«De Confilio fé TTeftamento d pro defetoribus intercedit, Efa.g;: 1, Inde eft gloriatio Filii;. Funicu ceciderat mibi in amem, etiam hereditas, decora mibi,& gratiarum actio. Benedicam Domino, qui confiuit mibi. Pfalm.16:6.7. Hacipfa autem voluntas Patris, quá Filio fpondenti& fe ipfum offerenti dedit omnia, in fcripturis etiam Teflamenzum appellatur; nimirum 4e a dyerdiOeroy aure, quód mutari illa non poteff,| Unde& cum ógsepsonrrg, jtrramento,jaravit Domints(y non. panitebit eum. Hebr.2:22. comparatur. Ita Apoftolus loquitur Gal,j: 17. de Teffamento ante ratificato à Deo iu Chriftum hoc eft, ut id Chrifto firmum effet;& Chriftus ipfe illuc collimavit in fupra laudato loco Luca; Pater sihi regnum dit3«ro, quafi Teftamento& immutabili voluntate difpofüit ac legavit. Igitur probé obfervandum eft voluntatem divinam& zternam,;quae in fe una eft& fimpliciffima,duas quafi partes habere; unam, quá hominibus legavit omnia bona falutaria in Chrifto Jefu; alteram, qua Filium haeredem pofuit& Dominum omnium redemtorum; vivorum& morquí, Paorum, Rom 14: 13. Nini$.13. Quamvisautem eternum Dei confilium convenientiam habeat cum Teftamenxarà dv to humano, ut demonftravimus, cavendum tamen eft, ne putemus confilium Dei de faremo" lute& vitá noflra x? zr cum humano Teftamento convenire, atque fere humanum flamento N:: Ó y») 94d bumaeo, fle, uà vog, Quinimo firmiter in mentibus noftris haereat limitatio, quam Apoftolus im uibus ab. in hocnegocio adhibet Gal.3:15. Fratres, fécundim bominem loquor. Ut enim Deus non eft eodifera, homo,& vize ejus funt altiores viis noftris, itaetiam Teflamentum ternum Dei longe 1—— aliterfe haber,quàm Teftamenta noftra terreftria: id utile eft oftendere, I. Noftra Teftamenta de rebus tantüm agunt fluxis& fragilibus,fine quibus in mundum intramus,& fine quibusé mundoeximus.Confilium autem Dei de bonis difponit permanentibus;de juftitia, fan&itate, pace, omnique benedi&ione fpirituali in fuperczeleftibus, Ephef 1: 3. I1. Noftra Teftamenta paucos tantüm nominant heredes, eosque fp degeneres. Quos autem Deus fecundüm confilium voluntatis fuz vocavit,etfi natur fint zornpei sali Matt. 7:M, tamen vivificantur cum Chriflo,& cum illo re[ufeitantur Ephef.a:$. 6. ut in novitate vita ambulent Rom.6: 4. funtque illi ex omni tribu,( lingua& populo dy gente Apoc.5:9. — HL Noftra Teftamenta ambiguos fzpé habent fenfus,& in alienam torqueri poflunt mentem; unde fit, ut legitimus haeres nonnunquam hareditateexcidat, Teftamentum Dei aeternum extra omnem eftcontroverfiam, Novit Dominus vécórracdvrd. 2 Tim.2;19. obfignati fant ad diem redemtionis, Ephef.4: 50. optima illorum pars, ad quam Pater idoneos illos fecit Cola: 12, non auferetur ab illir.Luc10: 42, porte inferni ills non pravalebun!, Matt. 16: 18. IV. Noftra Teftamentanon aperiuntur,nifi mortuus fit Teftator,ut vacua fiat haereditas, T'eftatorem mori neceffum eft; nemo enim in hareditatem plenam vivo Teftatore intrare poteft, Ita Teftator debet é domo exire;ut hzres poffit in illam intrare, Teftator zterni Teftamenti Jefus Chriftus debuit mori; fed non debuit, ut nec poffibile erat, à morte xgaeicX teneri, A,272 4, debuit emorterefurgere, Mortem guftavitjnon ut nobis vacuam faceret haereditatem, fed ut nobis pleniffimum jusacquireret, bona Teflamenti adeundi,& accepta retinendi. qui fi in morte manfiffet, non ur Pracurfor nofler pro nobis iutráfJet in interius veli Hebr.6:19.20. neque nos«um fiducia accedere po[Jemus ad tbrouum gratie. Hebr 4:16. Quare ut traditus esl propter lapfus noffros, d fufcitatus propter jujlificationem noftram Rom.4:25, ita mortuus eft,ut aeternae haereditatis jus plenum nobis acquireret;& refurrexit, ut nos certos faceret refurrectione fuà, tanquami certiffimà arrhá;illud jus omninà nobis efle acquifitum, neque nos amplius effe pereprinos& advenas, íed domes Jlicos Dei Ephef,2; 19, quorum TA TtU[42, V Boatyois óvdgx(. Phil.3: 20, 2. 4 $.14, gratia m genere. Cp. I. 7 $. 14. Non obflante tamen hác diffimilitudine, que eft inter eternum Dei confilium& propofitum,& inter Teftamentum humanum, nihilominus 4 epó3«oi; 9«5 in facris fapiffimé 4/z 3x» vocatur. Quinimo Scriptura facra preter id Teffamenrum, quod in Chriftum ante eff ratificatum, Galat.3: 17.& Teflamentuin, quod Deus diiBero. poc. 78s eravioas Patriarckis difofait& appropriavit, cujus fumma eft in celebri illà fententià, in femine tuo beuediceutur omnes. familie terre Actor.3: 25. meminit duorum adhuc Teftamentorüm, quee non cum Patriarchis, fed in fpecie pepipiffe dicitür Deus cum domo Zfraél & domo ud. Jerem.31; 5o. quae Paulus docet notata& prafignificata effe per Agar fervam,& Saram Dominam. a£aj yag cia aj. do dfe.S9uaj, bec enim funt duo illa Teflamenta, Galat.q: 22.28. Horum enn dicitur à aya» éxetyn primum illad Hebr, 8; verf.7. Teflameutiim Vetus 2, Cor, j:14.. quod non eff frue querimonia Hebr. 8: 7.& esf, à monte Sina, in fervitutem generans Galat.4: 24,& non eff fme fanguine initiattm Hebr. 9: verf. 18. quodque antiquatur& feuefcit,& erat, nim, Paulo illud fcribente, 425v; aexnes propé ut abeleretur Hebr. 8:15, Alterum dicitur fzcumdam Hebr. 8:7. novum. ibid, verf 8. Hebr.9: 15. Matth.26: 28. Hebr. 12:24. melius Hebr. 7: 22, quod fuper melioribus promiftionibus in legis formulam dedutlum esí. Hebr.8: 6.& eff in fanguine efa 1 Corinth, 1125. Matth.26: 28.& in libertatem gignit Galat.4:26. neceft à monte Sina, fed à monte Zion, cum nempe is i» pofirearo dierum aptatus efl. in capite montium,( elevatus pra collibus omnibus Efaz:2.— Quisautem horum Teftamentorum fit fenfus,& quidnam proprie fit Teftamentum Vetus, item Teftamentum Novum fignificet, fuo dicetur loco. Id tantüm monebo, quod gracé dicitur Zia95& Latine Tefflamentum, Hebrzis dici T7032: que vox, quamvis fignificet fedi, quodfit inter duos, fuper mutuis ftipulationibus& aftipulationibus;& amorem ac commercia inter partes contrahentes flabilit & confirmat; tamen de rebus Dei ufurpata, indicat illius ey23eor propofitum&$udoxiay beneplacitum, quod propter immutabilitatem,& quod£ài Savaro xd) auxi firmirm eft; Teftamenti inflar habere evicimüs$.7.8.9. HincPaulus, ubi agit de 7712 quod Deus pepigit cum Abrahamo Genef 17:2&c.& de 72, quod Deus pepigit cum domo Ifraél & Juda Jerem.31: 31. conftanter per ZizSxmr explicat Gal. 3; 16.17. Hebr.8:8.10, non tàm fecutus LXX, interpretes, qui vocem. /7W2 ubique per dia 5, excepto uno loco Deut.: 15. ubi per pxevven tejiimvuimm, reddiderunt, quàm rei ipfius naturam,& materiz, de quà agit, indolem, f$.15. Hocautemconfilium& propofitum Dei, quod ab zterno fa&um eft, vari; partibus(y variis modis olim eft notificatum, promulgatum;& denique in pleuizudiue temporis fanguine Teflatorisratificatum, Quod quomodo fit fa&um,quxque illorum temporum fuerit éreevouia admiuiffratio f, dijbeuf' iti,& qui eletorum 1n Teftamcuto fcriptorum diverfus pro diverfitate temporum in terris ftatus, Scriptura diligentiffime inculcavit, ut ita cognitionoflra abundaret, fides confirmaretur, fpes firma ftabilifque maneret. de quibus omnibus, haut levis momenti rebus, benedicente Deo T. O. M,; hic tra&atus aget. $.16. Poffümus atem omnia Ecclefiz tempora in tres partiri partes, vel in id tempus, quo fuit fine Lege;(intelligo jugum legis ZuzCaeacror)& quo fuit fub Lege;& quo liberata eft à Lege,(j ab omnit us, anibos in lege M f£ juffificari ucn peteraz; A&or. 13:39. vel, ut füb Patriarchis vixit& Patribus; dein fub Mofe& legislatoribus; denique ut vivit fub Chrifto in carne mranif lato,& propter. pefficnem mortis gloria& bou:re corouiato, Quà feré ratione prifci Judei omne mundi, quem fex mille annos durum abuAd hoc gtatiz Tcítamentum ac« cefferunr duo Tefta menta alia V.&N. Gratiz con. filium,feu Teftamentum variis partibus,& modis efi notificatum, Omn'4 Ecd üxtenpora in tes div duntui Partes. $ De primo Evangelio Cap. II. fabulantur, ut eft in libro 53^ I"p2N libr. T. 44 NDSy"no d"BON I^Y7 tempus, in tres periodos diftinguunt,quarum qualibet duos mille annos€ mente illorum comple&itur, harum primam appellant VV PW! Zies vacui f. imanitatis y. fecundam"5 PW ies Legi tertiam. P'ODnr) 77D? Jie; Me[fia. Nos in hoc primo T ractatus noftri libro de Ecclefià primaevá deinceps agemus. Caput Secundum.. De primá Teftamenti Grati apertione& fignificatione, ac peccati confequentiis in muliere& viro, nec non Adami & Eve fide, Proper gà:$, 1,"Y AGo eterno hoc confilio Dei de falute impertienda femini ele&o, neceffum UM erat, ut;ubi peccatum per hominem intravit in mundum,Deus erga hominem utt 2x5 lapfum uteretur avoxs tolerantiá 5; quae eft illa virtus Dei, à qua appellatur CO'BN TN torem, 5^ Maxpbg uA y longaninis, LL $.2. Poftquam homo fcedus eft transgreffus, condemnatur,& omnibus diris devovetur à lege federis,fecundüm illam fententiam 2 Maledi&lus, qui non manet. in omnibus,&c, Deut,27: 6. Gal.3: 10.. Unde potuiffet Deus, fi juxta rigorem legis,& jus fuum cum homine peccatore procedere voluiffet, eum omnibus ftatim jpeenis multare,& totum& medio tollere,& cum illo agere, ut cum Angelis lapfis egit, de quibus dicitur 2 Pet.2; 4. Deus Angelorum; qui pecearunt non pepercit, fed. catenis caliginis in tartarum dejedios, tradidit damnationi fervatos, confer, Jud, verf.&. $. 3. Sed,quia Deus habuit hoc confilium gratiz ne illud irritum feret,quod mutari& irritum fieri non poterat, non debuit facere& retribuere fecundium peccata Pfalm,103. 10.11. fed és exfPedlare inter peccata 2 Petr,3: 9. atque adeà tolerantiá uti erga peccatorem? hoc eft, confervare illi 72(sv, tg) 0 xiveitty, Q v2 eiroj,. A&or 17:28. d'yaSvwmoieiy. benefacere ACt.a4117, nec tradere in mentem reprobam. oiv va à xa Síneve Rom.1; 28. nec finere labi in tale peccatum( fitale peccatum peccari potuit ante revelatum Mediatorem& Spiritum ejus) quod nunquam remiztitar, neque in boc neque iu fu"Trolerantia FATO feculo,..... gratis fufpia$4. Et hec quidem tolerantia attendenti poterat oftendere& teftari Deum gratiam zionem rec- velle facere, Si enim non eft apud Deum gratia, tolerantia& indecens eft,& fruftra exer«uepore, Cetur, Indecens eft, quia non decet Deum bonum, fufpicionem gratiae facere,quam facit dveyà, fi nulla gratia uti vult; neque alium fe exhibere, quam eft; amicum, cum fit inimicus, atque ita illudere mifero peccatori.Fruftra eft; non enim per illam folam concilia; tur Deus peccatori; neque quia peccati differt poenam, iram depofuilfe peccati putandus eft, fed lento gradu procedit ad vindi&am,ut tarditatem ira fupplicii compenfet gravita(í, te; nequepeream folam ducitur peccator ad Deum, ut illum amet,& illo delectetur; fed quoad peccatorem, eft plerumque occafio majoris mali, exemplo(int gentiles à$ Trapp nabraus ojpoeis in preteritis etatibus, AG14:16, fiquidem, quia nou fit[euteutia operis mali citoy idcirco impletur cor bominis, ut faciat malum Eccle(.8; v1,&, quia Dens filendo[olet, putat. peccator, Deum fimilem effe peccatori, Pfalm.50: 21, Quicquid autem eft contra decenziam& veritatem Dei, im& contra fapientiam ejus, que nunquam fine fuo frufiratur, id Deo minime attribuendum eft, Sed, quia Deus conftituit gratiam facere " 4. a "t 1 W. ne [ hü *"-—$$ 9. De primo Evangelio. Cap. YI. 2 facere multis, neutiquam fruftra exercetur à Deo, imó decentiffimé exercetur, tum in illos, quibus gratiam vult facere, ne illi pereant& fecundüm legis fententiam ftatim puniantur,& à sorte, in qua nulla esf Det recordatio Pfalm 6: 6.& ab inferno ubi ncmo idum confitetur, ibid, abforbeantur; tum occafione hujus etiam in illos, quibus gratiam non vult facere, quos Scriptura vocat vafa ire, aptata ad interitum Rom.9: 22. qui per illam conftituuntur arzoAóywroi inexcufabiles, Convi&i enim de duritate cord s dux(aroirov eJipifcere& ponitere nefcit Rom.2:5.& de bonitate Creatoris, qui son delecluur morte improbi Ezech.18: 23.& à» aou naxgoSupuia. in multa longauimitate illos tulit Rom.9:22.& de malitia ac ingratitudine, qua Dei oblivifcuntur,& benigniffimum hunc Deum, qui per beneficia multa illos ad fe invitat, rejiciunt, nulla fe ratione excufare poffunt,— illi enim, qui o0 zs 9 aene órer Oe durd. 49) 4 dvox ic 0j TuxngoSujaiac xaaQpoorair, quomodo eff'4pient à xe&ua ToU. Ses iudicium Dei? Rom.2; 3.4..5. $.«. Attamen non fuffecit haec Zr;; debebat infuper accedere verbum, quo ho- Ns timen. mo mifercertioraretur de gratia, cujus, fl attenderet, fufpicionem poterat movere tole- lationis vetrantia; atque ita Deis revelare de calis, quod caro(j fanguis neu poterat revel.re in ter. bo ftis in.... o.."P- 2o.» Ul gitur, ris, Matth. 16: 17. 44/5 enim novit mentem Domini, aut quis coufiliarius ipfius. exjiit? d Ron. i: 54. '$.6. Et Deus quidem, mAse Q- à» àr iX( Ephef.2: 4. non diu hominem tenuit an- Quod(ici xium& incertum, fed mox poftlapfum pronuntiavit verbum, in quo revelavit gratie pot lapfem, confilium, ita Deus primus gratize praeco,& pacis fa&us eft nuncius. tiam accefüt. $.7. Verbum illud exftat Genef. 5; 14.15, ubiycum Dominu Det dixi[fet ad Serpen- yenameni teitts quia fezijli boc, malediziu tu pra omni pecude,&? pre omni beflia agri 5|uper vevtrem gratix prima sem ibis, d? pulverem comedes omibis diebus vite tua, denique addit, Er inimicitiam po- ens, nam inter te(y inter mulierem,(y inter femen tuum(y[emen ilius,.— Hov ribi conteret caput s tu autem illi conteres cal. ineum, $.8. Hoc verbum eft omnis Verbi radix, prima émajfeiía premiffio, Teftamenti m hocverbe divini declaratrix,«ssvaofeusuie f. preannunciatio Evange, quod Deus aute promifit od, per proplezas in Svripturis facris Rom.1: verfa,& in ultimo dierum louutus eff. nobis in. filio' Hebr.i;1,& ab Apoftolis nunciatum eft omni creatura, juxta Pfalm.68: 12, Dominus dat didum, Evangelifantes caterva exercitus magnu,| In hoc verbo continentur omnia, quz Scriptura de miferia noftra nature, de regno Satanae& peccati, de foedere Dei gratiofo, de Mediatore feederis; de ejus manifellatione in carne, de ejus paffione, lucta& vi&toria, de abolitione peccati& Satanz, de juftitia Dei& fan&tificatione vera, de fclicitate& refurre&ione mortuorum, ad inftitutionem& folatium electorum fparfim& abundé tradidit. Quare verbum hoc omni diligentia& animi applicatione perpendendum eft, quod bono cum Deo fa&uri, confiderabimus r: illum, qui verbum hoc tulit& mii*a hoc pronunciavit, 2; fubje&a, de quibus in verbo hoc agitur, 3:illa, qua inter fubjecta hac verbo con&. erantur eventura erant, N Auftot, $.9. Quod attinet latorem& pronunciatorem Verbi, is Deuseft.— Et dixit Jebeva 235:1icf. j£ inter Dew, Non Angelus, non homo, fed Dominus Deus hoc verbum elocutuseft,| Hic íu5jens D:us eft(ine dubio Pater, Filius,& Spiritus fanctus, quorum Trinitatem caput primum ventura Genefeos verf, 1,& 2, non obfcuré docet: nam dum dicit, In initio creavit Deus, fine erant dubio intelligit Parrem; qui Creator cceli& terrae eft.Sed& intelligit Fi/i«m: nam ut eft^s&orTiiu Joha: i. in initio erat. à^6, fermo,&«X Deus, qui in initio erat, 3v 0A» erat nus Deus. fermo ille: omia per ipfum facla[unt adeoque in initio creavit celum& terram, Et ranem Nomliattim tamen Fi« lius, Subj:cta in ho: verbo fuct quatuor, I. Serpens. Non beftia nuda, fed Diabolus, quod proba tut, IO De Serpente. CaAP. IL dem illis adjungit Spiritum Sanchum, verf.2, Et Spiritus Dei incubuit fuper facies aquarum, Sed fi rem infpicimus propius, cogitantes, Filium 3 A£yor effe illum, qui eft à duCov fandlificaus Hebr.z: ri, 319TV 4ui loquitur Ef.j2:6.(confer Joh.87 25. Initio eff, quod dy Icquor) omnia porta[fe verbo potentia Hebr.i: 3: effe Mediatorem feederis, iviffe& pradicafje in diebus Noe YPet.3::9. de monteSina verba fcderis locutum effe, Filio& in hoc fermonenon poftremas/fi non primas partes tribuendas effe, patebit. Sed& modus prolationis attendendus eft, Ez ponam inimicitiam dicit Deus; non dicit; ponamits, ut Gencf.:: 26, faciamus bominem.& Genef: 7. age defcendamus, confundamus labium illorum, qualis fermo eft xaracz«idovr(Os& avtoxa^ err(O- five iyutAedorr Qe inbortantis, excitautis, infligantis; fed dicit,&* ponam, quia eft fermo de eo, quod Deus facere conflituerat immutabiliter;& quidem converfüs ad Serpentem, cui Deus non tecte, fed aperté& in faciem interitum annuntiat,& excidium minatur; eftque pronuntiatio fententize in illum, f. 10. Subjeda, quorum hic fit mentio;& quorum res agitur, funt, 1: Serpens, 2: Semen Serpentis, 3: Mulier. 4: Semen Maheris, fu. Primum fübje&um eft Serpens, Fuit certe haut imagi narius,fed verus Serpens, qui ad Evam accelfit vide Genef.3: 1.12.13. attamen non fuit merus aut nudus Serpens, nam 1; hic Serpens loquebatur voceclará& intelligibili, 2; loquebatur de Deo;de verbo & praecepto Dei, de fimilitudine Dei, de notitia boni& mali, de vita& morte, 5;loquebatur infenfo ore& hoftili adfe&u, quo in Deum ferebatur, Sané Serpens animal loqui non potuit, nedum ut de rebus potuerit loqui fublimioribus, multo minus blafphema& inimicaDeo. Ergo ferpentem oportuit obfeffum effz à Spiritu,& quidem à Spititu impuzo& mendace, at callido,hofte& blafphematore Dei, id eft Diabolo, Serpens igitur fuit quidem fedu&ionis organon; Satanasautem fuit fedu&tor. Et quid mirum, Satanam locutum effe per Serpentem,animal natura mutum& irrationale, cum& afina Bileami fit locuta.Satanas,non impotens Spiritus, vc d'upovitotvec C cemviaCoiérus, obfe[fos faepe facit loqui linguis variis, peregrinis, antea& poft etiam illis incognitis, Satanas greges fuum egit in mare, catenas ferreas rupit,€ nubibus fulgura poteft ciere permittente Deo: num ergo tantum eft portentum, Satanam emififfe verba& loquelam& fonos humanos ex ore& lingua Serpentis? Satanas fine ore& lingua, quamvis& adhibuerit os Virginis, locutus eft in Oraculis gentilium; quale fuit Jovis Hammonis in Lybia, Dodonzumin Epiro, Apollinis Pythii Delphis,& nou potuerit loqui per osSerpentis? Xanthum equum Achilli Domino mortem vaticinatum effe, fluvium Caufum Pythagoram falvere juffiffe, arborem incantatam ad Apollonium verba feciife, Dodoneam quercum humana voce ufam fuiffe, Cyrillus€ profanis fcriptoribus objecit Juliano Apoftatze, ita ludenti cum facra hiftoria, fs ferpeus locutus eff.qua lingua(y voce locatus eff? Hinc Diabolus vocaturé ogue Serpenr 2, Cor. 11:3. 0ópic 6 dgyai Q- Serpens antiquis Apoc.12; 9, draco magnus ibid, LeviaZan, Serpens veSlis, Serpens tortauofus Efa.27:1, ómeiaQov tentator Matt.4:3..— Homicida ab initio mendax Joh.8: 44« inimicus Pf, 8; 3. Matth. 15:39. adver[arius v Pet, 4:8, diciturque aAavdv Seduslor Apoc.12; 9.& poteftas infernalis cum ferpentibus comparatur& afpidibus Pf.9:: 13. faper dracone(5 afpide ibis. Quid,quod contextus dvapjidw explicaté oftendit, de Serpente bruto nonagi. Agitur enim deSerpente,inter quem& mulierem Deus poni? inimicitiam. atqui proprie non eft homini inimicitia cum Serpente,fed potius averfio quaedam, qua Serpentem propter noxium venenum averfatur; quo demto averfio illa definit, ita ut& veneno ipfo& cute utariuz Serpentum, Si camen haec averfio inimicitia dici debet, | 2De Semine Serpentis. C A P. TT. I ; bet,fatendum efl; non majorem homini cum ferpente intercedere inimicitiam,quam cum : leone futiofo, canerabido, lupo vorace; atque adeo nihil peculiare aut extraordina: rium hic in ferpenteni, animal, ftatui, quod tamen abfurdum eft, Porro& hoc confide1 randum, an non dum dicitur, Semen peulieris conteret caput Serpentis, id eequivaleac illi, 3 quod legitur Rom.16:20. Deus pacis couterez Satanam[ub pedibus veftris,| Denique " omnia alia, quae Genef. 3. dicuntur in ferpentem, plene quadrant in Satanam. Mledi^ élus eff pra omni beflía agri. horribilium omnium eft horribiliffimus, maledicimus bru, ti$; quae nobisnocent: multo magis autem Satana maledicimus, qui eft»/t Leo rugiess, J Ünr&y viva, weramrin YPet.q:8.. Super ventrem it,non erecto vultu ut victor, fed depceffo, " ut fubdolus fedu&or,— Pulverem comedit 5. in filis operatur inobedientia Ephef.2:2. qui à uté pulvere funt, ita pulvis tantüm funt,& gramen,& Spiritu Dei carent, Elcctostangere non poteft, nifi quatenus pulvis in illis fupereft; auc qua parte pulvis funt. Sane non nifi tenuiffimé hzc deSerpente animali intelligi poffunt.qui non eft maledictus pre omnibus beftiis,& quieo ipfo, quod fuper ventrem it,& pedibus caret,& pulverem comedit, " non infelicior eft pifcibus, qui ab aqua& aére vivunt,& fuper ventrem natant,& eredi " incedere non poffunt, Firmiter igitur teneamus, Serpentis antiqui hoc eft Satanze, Dia3) boli hanc effe fententiam& condemnationem, "$.12. Secundum fübje&um eft, Semen Serpentis, Serpens femen habet. Diabolusha-—., ai betangelos, Et Draco bellum geffit,& angeli ipfius Apoc.12:7. confer Matth.25: 41. Non Semen Sert unus tantum eft Diabolus, qui ncn ffetit in veritate Joh.8: 44. fed turba magna Diabo-^^ lorum, vid. Juda verf,6. 2 Pet.2:4. Hi Angeli Diaboli funt antiqui Serpentis femen, Sed& omnes illi,qui fur ex patre Diabolo ,& concupifientias patris ipforum, 1d e(t Diaboli faciunt, Joh.8: 44. qui peccatum faiiunt 1Joh.37 8, funt v4 vé v6 dia o^ ji Dias f boli 1 Joh.3: vo,& Serpentis femen: inde eft, quod vocantur Jjvíuats ixsdvar progenies viperarum Matth. 3: 7.& iàs devidwr venenum ajbidum fub labiis illorum e|]E dicitur Rom.3:13. lta Serpens femen fuum partim fecum habet in inferis, partim adhuc imp.& illud agit in terris. $.13. Tertium fubjedtum eft Maler. illa fine dubio, que, quia wm bonum ev.t bo-— ,. minem effe folum Genef.2218. os ex offibus d caro é carne illius fatla cff Genef 22 23, quam sulier. Deus unam fecit, quum ipfi fupere[fet Spiritus, quia quarebat femen Dei Mal.:15,& ex uno voluit fauguine fieri vr» v ay gumov omne bumanum genus, ACor 17:26. Hanc Serà pens fedu&tor aggreffus eft Genef.5:1,& féduxit Genefzj: 1. confer 2 Cor n: 2, Serjeus Evam féduxit,& 1 Timoth,2: 14, Adamnon eft fedu&tus, Mulier autem feducta in trans" grelfrone exflitit, Hácin recerni poteft fedu&oris warez calliditas,| Voluit illius pri" müm experiri vires, qua erat vas infirmius 1Petr.:7. ut ita, illà in obfequium ada7&4, de Viroeà certior effet Vi&oria, Sed quamvis Adulier fedu&ori fuccubuerit, tur^ piter tamen confiliis fuis& fpe fu& fedu&or fruftratus eft,— Amicitiam, quam cum i Muliere Serpens inierat, in inimicitiam vertit omnipotens Dei manus, Talis folet i effe exitus eorum, quz contra Deum capiuntur,confiliorum, Sunt, qui per Ma- Qzz son, " lierem intelligunt univerfam Ele&orum Ecclefiam, ad quam pertinet Eva,& omnes acum gc. "n Fideles, qui fuerunt& funt x93 x4) enpspor beri y bodie,— Verum eft, Ecclefiam clcfia, ^ comparari cum Firgime a Corinth r1: verf.z. Jo&l.: verf.8. Sponsá Johann 3; verf. 29. P Apocalzi:: 2.9. Maliere Apocalaz:1. 21:9. Efaim 54:6, habere Sponfrm Matth. Y 9:15. Johann.j:29. Firum 2 Corinth. 11: 2. Efaie 54:5 Hof, 2: 18. Fecabis i we, Fir ani; efe defponfatam| Hof 2: 21. 22, nuptias iniviffe Apocal.19: verf. 7. o B i£révis 12 De Multere, gravidam fuiffe, peperiffe Apocal.12:2. habere Filio Efaiee$4: 1. unde& mater appellatur Gal. 4; verf. 26.& Apoftolus comparationem inftituit inter conjugium hominum terreftre,& conjugium Chrifti& Ecclefie celefte, Ephef.5:23.32,— Attamen re diligentius perpensá fimplicitati& litere adhaerentes, non univerfam Ecclefiam, fed Evam, mulierum unam& primam hoc in loco intelligimus,— Quia ut per Serpenzem innuitur unus Satanas, fedu&tor;& per femen Serpentis plures Angeli& Filii maligni; ita per Malierem una Eva,& per femen mulieris pluies Filij Eva, quos Scriptura vocat"1 3 emne vivens Genef.3: 20. omnium commodiffime intelligentur— Secus fi fit, videbitur quartum fubje&um, femen mulieris in promiffione abundare;& durior nobis videtur talis explicatio,(nefcio an ruditatis noflra vitio) inimicitiam ponam infer£e& Malieren, id eft;inter te& Ecclefiam.| Quid juvat quzrere parabolas& allegorias,cum litera ipfa claritate fc explicat fua? 4$. 14. Quartum& ultimum fubjectum eft. femen mulieris. Vox. Vn evigua Simen mt femen, fumta pro ferme bumano(diciturenim& nna yw femen pecudis, fémen agri) Semen in 5s- in facris fzepe notat. su hominem,«mum lium, Sic Genef, 4, veif.25.. Pofuit mibi gus Mad Deus[emen aliud pro"dbele. Genef, x5: 3..— Et dixit Abram, ecce mibi non dedifli femen, VSamuela, verfa. fidabis ancillae tuze CONZ3N Y^W. femen. bominis, id eft filium, mahomicem Szpepoft- pem,— Szepe etiam plures, pofteritatem totam, Genef,17: 6.7.— Dabo tibi& femini tuam— uo pf te terram,— Ero tibi in Deum(V femini tuo pofl te. In promiffione prima non et notat unum, fed plures, Ut enim femen ferpentis, ita& femen Mulieris plures comple&itur, Et inimicitia illa, quam Deus ponit. inter femen Serpentis& femen Mulieris non eft unius, fed plurium, nimirum omnium, quos Jehova Deus vocat, gratia. Dei ei vc moie Grsekossurs in multós abundavit, Rom.5, verf. 15, Non quidem notat omnes, quotquot e muliere nafcuntur; nam& ferpens habet femen, quod quoad carnem& muliere cft, huic autem femini benedicto accenferi non poteft,& reae vocatur CO'y2D y^W femen maleficorum Efa.1. verf 4. NZD VW. femen adulterum. ll "pU anen mendacii Efa.s7: 3.4.— Deinde tale hoc femen debet haberi, quod inimicum eft Satan,& opera odir Diaboii. Quare omnes qui facitm£ con: tipijcentias Sa ran& Joann 8: 44. porro à femine promiffo removendi funt.— Eva nato Setho dicens, Dedit mibi Dew: femen aliud, loco Abelis quem ociidit Cain Genef. 4; verf. 25. non obícuré indicat feminis differentiam.— Abelem occifum,& Sethum recens natum pro femine habet, Cainum in hoc cenfu ponere s Toad. not[iffiuet. Ergo illi foli ad promiffum fevien iudicis pertinent, qui non ex fangauiuibm, neque& v. luutate carnis, neque& veluutate viri, fed é Deo peuiti fant. Joh.x:13. quos praagn.vit Deus,(y vo« cavit,(j. juflificavit,& plorificavit Rom.8: jo. qui quidem /znz iu mundo, fed non[uut de mando, quemadmodum Dominus illorum éx v0 xéspiu& mundo non eff. Joh.17: 11. 14.16. quos eic rA bydoreer Joh.13:1. pro quibusfe ipfum dedit, ut redimeret il. . lesab emni iniquitate"Vit. 2: 14, Hoc femen- eximiis ornatur elogiis,— Vocatur /émeu Sauhumi Efa.óz 13. femtn, quod prolon;ar dies, Qj in cujus inauu wlaptas febova proJieratar. Efa 53710. femen. beuediclorum Jebyoe Efa. 65: 23. femen cui benediuit Jebovas Efa.ér:9, illudque meritó appellari poteft, Sema: Dei C2'2N VW Mal. 2; 15. quod Deus olim quereus non invenit, non habuit; jam vero videt, ut furcidum plantationis I7 «t oprs manuum fuarum"WBDIWY? uz cuudecoretirr Efa.&0: 24.& in eo gloricfüs fiat,(y ade mirabilis 2'Theff. 1:16.: $.15. Caterum;quale hoc femen mulietis fir, ulterius€ predicatisagnofcitur, Semen Sed Eva, Les LM "4-5 9 €5'[emine ejus... CA v. TI. n men hoc contriturum dicitur caput ferpentis,| Atqui hoc Dei opus, hac Dei gloria eft Contririo Roma: 20. Inimiitiam ponere eftopusDei; ergo& capu conterere, Majus enim eft con- entis quid, tererecaput, quod totalem abolitionem Satan includit,quàm ponere inimicitiam, qua non poteft effe nifi capite Satanze fra&to, hoc eft, jure abolito,& poteftate ademtá, quam in peccatorem habet, Qui cum Dracone debet Pbel/i;erare,oportet ut fit à uia, Dess in- gius qui& comparabilis Apoc 1277. Nimium quantum differt robur& potentiaSatanz ac infirmi- Deus, tas miferi hominis, qui caro& fanguis eft: neque qui femel vi&useft à Satana, Satanam ejut. qu vincere poteft. Unde fequitur;illud Semen; quod conterit Serpentis caput,debere effe 1s Deus eft. S«quale Deo s nec antüm a.cipere uooghv dau, formam fervi, fed infuper ózapyem à uogosi Ovi exiffere in forma Dei Phil.2: 6.7. adeoque non tantüm effe /émen; bominem, fed& Deum;Spiritum,(Deus enim eft Spiritus) imó Det in carne manifeflatum 1 Tim, 3: 16. In'hoc femi$.16. Itaque in hoc femine mulieris, quod promittitur, continetur à djiatov fanclifi- f2ete S0 €an5,& à aia Tóp Spon qui fauclificantar; oW Affertor, Redemtor,& co^». a[ferti& rt- vult demti, Qui onu A[fertor, Vindex debuit effe 8 bomo& Deus, Homo, quia femen mulieris conterit caput Serpentis; quia calces ipfiu debent conteri, Deu, quia divinum robur, divinaque potentia requiritur ad abolitionem Satanze, peccati, orci. Sine illa preda auferri à forti,& captivitas jufli evadere nullà ratione potuit Ef. 4c: 24. 25. $.17. Porró dum hic Vi&or femen Mulierz, non autem femen Firi appellatur,& ca- Qsj Bafcereput férpentis conterere dicitur,(ex quo fequitur, illum minime adftri&um effe debere nexiz org bus peccati& Satan; neque adeó peccatorem, ut omnes omninó funt qui geniti funt& voluntate viri& feeminz,) memores nos effe decet, Inmanuelem natum 8 Virgine Ef. 7:14. Peminam mulierem circumdedi[fe Virum Jerem.31; 22. quod quamvis fit. PN. fignum,& uovium in terra, tamen x dura wes avez. mJ G«o non mpcj'bile fuit Deo Luc 1: 37. qui enim creavit hominem 6& nihilo, fine patre, fine matre, nonne potuerit Filio aptare corpus in utero virginis, fine ope patris, genitoris? Ita autem fieri oportuit, ut effet zzdreg /ine parre, qui eft& duscoo fime matre Hebr.7: 3.& ut effet axaxQ- omnis mali expers, dias non co-tnquinatus ibid. ver(.26. Et convenienserat, ut qui in mundo fecit opus, quod omnem creatam naturam fuperat, in mundum intraret tali& tam illuftri modo;qui in natura communi non abundat, $48. Etiam, quia is, qui fanclificat, V qui fanclificantur.[unt ex uno omnes Hebr.2: U^ seuaa? e. funt enim femen mulieris,h.e. carne& fanguine participant Hebr.2:14. fequitur, victoriam jus vitoriz & contritionem Serpentis omni femini,tum fan&tificanti, tum fin&ificato, competere. Si Me panis enim uno pro omnibus mortuoy.mnes mati;nnt 2 Cor.s: 15. utique uno pro omnibus con- pes fant oterente& vincente, omnes contriverunt, omnes vicerunt. dta falus& Victoria facta eft macseleati, omnium, illo tamen cum difcrimine; femini(an&ificanti competit, ut airío cafe agx»2€ cwrnelae falutis Principi 5. femini fandtificato. XT xomoviav, eda pumv, Guarcjud/Temw per communionem, comp lantationem, adcorporatiouein, quam habet cum fanctificante, ut. primos genito à ao oic dd*A goi; Rom.8: 29. f.19. Hifce confideratis mirum videri poffit; nullam in toto hoc verboAdami feri men» Quarein hoc tioné,cum tamen utà falute;ita etiam à promiffione falutis excludi non poffit,non debeat. verbo do: Nihil enim poft lapfumn dicitur gravius in Adamum, quod interitum& rejectionem ejus mentio. totalem inferat, quam poft lapfum di&um eft in Evam, quam non interiiffc aut rejectam fuifle verba promitfionis clariffimé pronunciant:vide Gen.3:16- zo. Certe non fine divino di&tamine hadenus omifrü nomenAdamisne in ipfius nomine ex fpectaretur falus per cujus lapsü paratus nobis eft interitus;aut ille haberetur caufa juftitiz& vitze,qui exftirit caufa 3 inju 14 De Mulierve, injuftitize& ire, Potuit Adamus nos perdere, ut& perdidit; non potuit Adamusin integrum nosre(tituere;ut nec reftituit. Debuit autem Mulieris fieri mentio,quia illa fédutia $» afe Cur] o lyors exflitit in transgre[Jione, v Tim.o: 14.& ut primam cum Muliere ferpens pepigerat amicitiam,ita primam cum Muliete inimicitiam eidem denunciari equum era. Adamum autem quodattinet, dum femen Mulieris defcribitur, quod ferpentem conterit,& falutem parat,an non, quemadmodum in illo femine benedi&io& falus Abrahamo, lfaaco, Jacobo, imó omnibus terre familiabus oblata eft,& ab illisexfpetata; eadem Adamo in femine exfpectanda oblata fuiffe putandum eft? Cerne autem infignem mutationem, is qui caput erat humani generis, natura& primitive creationis jure, omnis prolis radix, omnium pater, in negocio redemtionis nullam habet prarogativam, mulieri poftponitur, filentio quafi pretermittitur,& ut unus de femine mulieris cenfztur, ipfe in femine mulieris benedicendus& juftificandus. Qua mutatione ut declaratus eft effe unusé nobis, miferis& infirmis, qui impio aufu& nefando conatu volebat efle& fieri ut unus ex illis, qui funt CO'v'Yip. COTI?N Deus fancius 0f,24: 19. Genef.3:22. ita illà intercedente conftitutus eft Dei amicus, juftitiz, quee eft fecundüm fidem haeres, fan&orum concivis,& primogeniti noftri fratris cohzres. de hirttbie- ff. 20. Jam denique tertio loco confiderandum eft id, quod de fubjeais hifce przedióis, catur, ita fubje&ta praedicatis fuis adhuc diftin&iüs cognofcentur, 1nimicitiz$.21. Primum eft inimicitie pofitio, Er inimicitiam ponam, quit Deus, inter MuPte.^ perem& Serpentem&c.. ideft, dabo, efficiam. Genef.4: 25. Pofuir mibi femen, id eft, dedit. Ef.5: 6. Er ponam vineam meam defolationem id eft, efficiam defolatam, defolabo, Deus ergo vult facere, ut mulier ferpentem,& ferpens mulierem profequatur inimicitiá &t odio, Ita inter illos erit bellum implacabile& odium inexftinguibile, Diabolus in-$, 22. Quod ad Serpentem, Satanam, ille infenfiffimus mulieris& omnium electofos rumhoftiseft, Sanguinem illorum fitit,& ut illos devoret, querit. Pet 5:8.— Satanae hof.— quafrvit vos, ut triticum ewiaea, cribrare, Luc.22: 31 Si quando blanda loquitur ore,tamen malum& dolum claufüm habet in pe&ore; in angelum fe transfigurat lucis, ut fi poffibile effet ele&os feducat,& in baratrum aeterni fecum trahat ignis. Hinc vocatur. 28 CopiDDi bofhis(y ultor fui Pfal.8: 3, iy 99x ii imicus.Matth.13: 19. Jufto Dei judicio in impiam hanc iram,& injuftam videtur traditus vindi&tam, atque ita férvatus vinculis«teruis tmo Qépov fab caligine Jude v.6.& vindi cupiditate,& nocendi libidine: ideft, quod dicitur, Inimicitiam ponam inter£e,. Malier fe—$23. Quodad AMulierem, illa unà cum femine fuo poft lapfum prona eft ad amánpoft lapfum dum Satanam, fedu&torem,Sunt omnes naturá filii ire; peccati fervi, in regno vivunt tenepronis4— brarz n,& fuà fponte faciunt opera Diaboli, ld igitür, qüod in femine mülieris& muliere saumam, oneftpernaturam, promittit Deusfe pofitirum& effe&urum in illis per gratiam.— Es ponam inimicitiam; faciam, üt odio habeat& averfetür Satanam& concupifcentias ipfius; quod fine verá converfione,regeneratione,fanttificatione, cordis circumciflone, novi cor5d per gr» dis creatione, fieri non poteft, Haec inimicitia non tantüm importat odium& fugam tamod piboli fed& comitem habet amorem& obedientiam triunius Dei. Ut enim amicitia mundi& Diaboli$4302 v9 9 igw, inimicitia Dei eft Jac.4: 4. ita inimicitia mundi& Diaboli eft amicitia Dei, Qui ergo amicus eff Satanze;elt inimicus Dei;& qui inimicus eft Satanae, amicus Dei aSig ura, conjlituitur. ibid, $.24. Hancautem inimicitiam ponit& efficit Deus x: per Filium& fanguinem ejus, qui omnis noftre fan&tificationis caufa eft meritoria, Unde dicimur preriofo ip/jus fanguine à vana fünt. ok CT CE £. €9 inimicitia pofitione. Car. II. A$ 4 vana noftra conver[atione redimi, YPet,1: 189. ab omni peccatopurgari]oh.1:7. exaqua Quomodo regenerari Joh. 3: 5.2. per Spiritum Filii fai, qui fan&ificationis noftra caufa eft efficiens, rem tesi hic mi[fus in corda noffra Gal.4: 6. amorem Dei in illa effundit Rom 5: 5. legem Dei in illi navimer feribit, Hebr.8: 10. regeuerat Joh.3: s. fanlificat YCor.6:11, odium Det exftinguit, amo- Disbotum rem mundi& Satana abolet, facitque ut corpora noftra non fint fana Satanz, fed zempía& elettos, & domus Dei vivi, $.25. Sed& hoc perpendendum eft paucis, Dicit Deus fe pofiturum hanc inimicitiam Qzomodo inter femen Serpentis& Semen Malieris, Cüm in hoc femine(it Chriftus, ut ante evictum, in-miciiiz quaritur,quomodo hoc in Chriftum quadret? Ille fané eft fan&us Ifraélis, ab omnibus poto de peccatoribus feparatus,& nunquam fuit amicus Diaboli,& in amicitiaSatanz; quomodo dicetur, ergo inimicitia inter illum& ferpentem ponitur? Atqui, quis non videt diverfiffima hic de femine effe przedicata,& x7£o- five congruam partem feminis illaeffe applicanda Semen;guod fanlificat, ponit inimicitiam; quod fandiifiatur, inter illud& Serpentem ponitur inimicitia. Quatenus autem fuper bominem Jef[um quievit Spiritus agnitionis& rimoris Domini E11: 2.& ille profecit eogia X, àauxia Ej xaedi Luc.a: 52, etiam bomo Iefus poteft dici fanctificatus ad perpetuam cum Satana& peccato inimicitiam. $.26. Denique pauca hac verba, Ponam inimicitiam, multiplici abundant do&rinà ad ,,5,, i.i inflitutionem& cixodopiv, Docent enim 1: nativam hominis corruptionem, quà à Deo micitiz quas alienatus,& Diabolo addictus eft.Inter quos enim ponitur inimicitia, inter illos magnam Ves oportuit interceffiffe familiaritatem& amicitiam, 2: Hominis ad fe convertendum& completafan&ificandum impotentiam. Deum enim ponere inimicitiam oportet, illeérg?e& spy"n 3j 7à Sine x, rà órpyéiv. operatur in nobis(y velle(y. perficere, Phil.z::13. nofque non fumus à nobis idonei 2ey/radyai vi cogitare aliquidyut ex nobis ipfis,'aMM à inavivns jac 6n 6 6v. 2 Cor, 3,$.3: Dei convertentis& fan&ificantis potentem efficaciam. Poi? inimicitiam, lllo ponente amicitia definit, inimicitia incipit. Quod Deus vocat, zrabit, dat; id audit, venit, uon peri,— Ita Deus, quieft. pax uoffra Ephef. 2:14. qui eft Deus dilecioni d pacis à Cor.1: V1. qui in pace mos vocavit 1 Corinth.7:14. qui pacem nobis reliquit, e pacem[uam dedit Joh 14:27. ponit inimicitiam; eftque ita idem Deus pacis A4utfor& inimicitie, Pacem fecit nobiscum lege fua ab ira& condemnatione: pacem deditI(raéli cum gentibus: pacem fraternam vult£o«Gilew incordibusnoftris, Ad inimicitiam autem nos fanttificat cum Sataná,peccato,tenebris ut ita erepti é manu. boflium noflrorum, fJerviamus ipft in[anslitate Gy jujtitia fiue metu, Luca: 74.75.& pax Dei, qua omuem eopitatiouem fuperat, corda uiftra y iuteleGum moffrume cuflodiat in Chriflo Jefm. Phil.4: 7. $.27. Secundum eft'contritio capitisSerpentis, que non mulieri, fed femini attribui- contirio tur. I//ud femen couterzt tibi capt. Vulgata interpretatio habet I//a, intelligens mulie- caps ec rem, non Evam, fed Mariam, quz Doininum peperit. Ita jam Chriftus Dominus 4iviae- Fjas au&or tur, pseaga| 0 x64 s 1 Cor. 1; 13. neque folus eritSatanae victor,& illa;quae fatetur iy non Maria, sameivony. buuizitatem[uam, Deumque appellat Servaterem[uum Luci: 47.48. quae fine peccato non fuit, cujus inrempeftivam garrulitatem Dominus feverius reprehendit Joh. 2: 4. que eminus ftetit à cruce, non veró affixa eft cruci,nec maledictio fa&a eft pro nobis; Satanz victrix erit. Sed propius ad rem. $28. Caput eft pars principalis corporis, precipua vitae facultatumq; fedes, Venenum Caput Ser: ferpentum in capitc fervari traditur, unde naturali inflin&u caput curant ante omuia, to- P*^ts qute. tumque corpus i&tibus exponunt percutientium; ut caput maneat illefum& intzgruni. Cuput 16 De contritione Serpentis. C AP. II. Caput in facris notat imperium, robur& potentiam, Deut.1g: 13. Et dabit te Dominus in capat, d non in caudam, wy eris fuperins, S uoneris inferias. Caput ergo Serpentis notat s vpar O, imperium& robur ac vires Satana; Cotritio autem capitis notat abolitionem, exftin&tionem, deftru&ionem totalem& plenariam omnis illius potenti&, Capite enim contrito de vita& viribus actum eft penitus. Qromedo à—$, 29. Omnexpzr-& imperium, quod Satanas habet in mulierem& Semen ejus, Chri cR. peccato, lapfu& feductione eft, Ante lapfum nihil habebat in hominem; fed poftquam homo in obíequium ejus fe dedidit, imperio& poteftati illius fubje&tus eft;&?«g vic Wire], TUo. 3 didéAwra] à quo quis viclus eff, ei in firvitutem adaclus esf. 2, Petr. 2719, ipfa lege ita judicante, qua proptereà dicitur /ex peccati& mortis Rom.8:2. y peccati porcntia 1 Cor. 15:56. Et captivitas, qua miferum hominem, peccatorem, Satan captivum tenet; vocatur p'1Y'3U^ capiivitas jufli. Efaiz 49:24. Injuftus feductor, fedu&os jufle captivitat. Hoc autem xev imperium Satanz eft 7? xgXr(Q- ToO Saráre imperium mortis, maledi&tionis, peccati& reatus,& efficacia feductionis. Omne hoc imperium Chriftus ipfi aufert, ita ut nec feducere electos; nec praevalere illis, nec in morte tenere, nec maledi&ioni& irae fubjicere poffit.— Fa&ws enim eft iZis Chriftus, contritor capitis, 4 Deo fapientia; qug ab omni errore& ignorantia, juffitia, quae ab omni accufatione& condemnatione, fanificatio, que ab omni impuritate, peccati dominio& fedu&ione, redemptio, qua ab omni captivitate, etiam à morte& pulvere vindicat & liberet. 1 Cor.:? 30. $. 30. Haccontritio capitis Serpentis illuftribus fententiis in Scriptura defcribitur, dd boc manifeflatus eff filius Doi, ut[olvat opera Diaboli 1 Joh.3:8. Abolevit illum, qui pcteflatem babebat muortis, id eff, Diabolum Hiebr.1: 14. Captivam egit captivitatem Eph 4; 8. Princeps bujus mundi judicatus eff. Johaz vt. Satanas,ut fulgur, cecidit& culo Luc.10718, Et ejeilus esf Draco magnus, ferpens antiquus, dejeCius efl interram Apoc.i2: 9. Princeps bujus unindi ejicitur foras. Joh.12: 31. $.31. Itacontrito Serpentis capite, ut Satanasnihil habet in Chriftum Joh. 14; 30. ita nihil habet in ele&tos& fideles,membra Chrifti 5 44./ignus non tangit ipfés 1 Joh.5:18, U£ i, mors, aculeus tous, ubi, inferne, vicloria tuat y Cot.15255.. Nunc facta est. falus(y potentia & regnum Dei noflri C. poteflas Chrifli ipfius; quia proffratus eft accu[ator fratrum neftrcrum Apoc.12; 10. 5.32. Cum haccontritione capitis Serpentis intelligitur fuba&tio feminis Serpentis, Donec ponam inimicos tuos fcabellum' pedum tuorum, Pfalm,110: 1, neque enim Serpentis caput effet contritum, fi femen ejus efferret caput,& regnaret in perpe.. tuum, ee$4.33. Tertium eft contritio calcanei feminis mulieris; Tw autem illi conteres calmmt m Conteritur quidem Serpentis caput, fed non fine opere& labore, non fine doloere paf tormentoconterentis, Ad hanc contritionem calcanei referenda fünt omnia du' ra, que Chriftus, agnus Dei, tulit, ejus xéveew exinanitio, paupertas, fuga, perfecutiones, convicia& opprobria, vincula, accufatio, plaga vibices, confputio, angeranimz, triftitia& lu&a cum fudore fanguineo, denique mors contumeliofa, nimirum mors crucis, Haec Zebuiz pati Chriftus Luc.24: 26. id flagitante juftitia Dei vidit ui peccata noftra ipfi impofuit»& lege Dei ,& etema fponfione -n n, quem Judei. definito confilio Qd preagnitione Dei traditum acdpientes, per sanus. improborum erii adfientes occideruut. A&o 2; 33, illius inquam cone De contritione calcanei Seminis mulieris. C Ap. IH. 17 contritio Serpenti antiquo imputatur; quia fcilicet Judei miniflrarunt Satanze,qui Jud;ica gente ufus eft ut organo ad conterendum juftum Dei fervum, quemadmodum Serpente ufus erat ut inftrumento ad feducendum primum par hominum,— Miferi igicur Juda, quamvis exfcindendo Jefum 2 terra viventium putarint fe opus Deijfacere, fecerunt opus Diaboli.Interfe&tio enim Chrifli opus eft Serpentis]; Tz il/i con;ercs calcaneum. Pariter quod neceffum erat ut fieret, fi peccatum expiari debebat;quale eft paffio,mors fufio fanguinis, Diabolo attribuitur, quia ille Au&or peccati eft, 9.34. Non obfcure autem innuitur,omnes has paffiones& mortem ad breve tempus Q2: d bievc tempus duiaurz,. UJD Píal.8: 6, Qpzydri Hebr.2:7, duraturas,& Semen mulieris à contritione refurrecturum, quia Serpens ipfi non calces, fed ca/cem,calcaneum tantum conterit, Calce unà contrità facilior eft refurrectio. Non debuit anima jufli relinqui in iuferuo, usc Sandi Dei videre corraptwuem, Pfal 16: 10.& ille, quum parum eet minoratne, gloria(b bonore covonari Pf 8: 6. debuit. fta fpetillufi funt inimici ipfiuscogitantes id quod eft P.41: 9. ui jacuerir, proflratus fuerit, son addet fürgere, 9-35. Quod autem calcanei mentioffit,non vero alterius partis corporis, id non caret homama per ratione. Itracontinuatur parabola Serpentis,qui fub herba latens calcem plantamque pe- íeenáz. dis ferire& pungere folet. Ita oratio fibi fcité refpondet. Caput Íerpentis dicitur conteri: jam vero caput non manibus, nec genubus, fed pedibusconterifolet. Si autem is, cu jus caput lefum& contritum eft, iterum lzedere conterentem debuit, nulla fane illius pars lxioni fuit propior,quam qua lait& contrivit; calcecontrivit, ergo& quoad calcem conteritur, Denique ita indicatur, non id quod fummnm eft in Chrifto, patlurum& lapfurum, fed id quod inferius eft, calcem nimirum, id eft, carnem feu humanam ejus naturam. 5.36. Ut autem de Vi&oria Chrifti mulier& femen ejus participant,ita& de clade ac&!«& p:tiic.n- N.... num Chrüufti paffione Chrifti, morzui funt cum Chrifto 2'Tim.2: tu, illo tno enim pro ommbus mortuo omues patticipes, mortui[4nt 2 Cor. c:15. Rom.6:8. erucifixi[unt cum illo,& eduguroi ysyévam 5€. duo ami 00 SayaTs dvd Rom.6: 5.7, imo adimplent. va óggluea n vay 92i pem» ToU neg reliquies affictionum Chrijli in carue[ua, Col.y: 24. 5.37. Hic fenfus, hoc argumentum eft promiffionis primz, in qua vidimus ferpenti denunciari penam; mulieri autem& femini ejusfalutem& gratiam; quod enim ícduGori in malum, id fedu&is vertitur in bonum,' $5.38. Finito ad Serpentem feductorem, fermone,convertit Deus Sermonem ad fedu- Verbom ad ...... DEED ulierem. &os: primo ad mulierem, qua prior lapía eft; deindead virum, qui peccantisimitator^. exftitit farina& comes, Et ad mulierem dixit. Mlltiplicabo dolorem tuum dy conceptios nem tuam s in dolore paries liberos,& ad virum tuum erit appetitus tuus, QU. is dominabitur in te Verf.16. Finis conjugii, qui eft fruZüificare& tmaltiplicamini Genef, 1; 28. non mutatur, Mulieri autem dolor in partu& conceptione,qui fzpe eo procedit, ut vitam illa amittat & motum, imponitur; quz,nifi peccaífet,dolorem& incommodum, nec in conceptione; nec in partu, haut expertura fuiffet, Deinde Mulieri injungitur appetitus ad Virum, mifera femina in viro omne folatium, robur& refugium ponunt, fe ipfas nec defcndere, nec tueri, nec propagare genus nomenque fuum valentes. ld teftantur tempora, quibus feptem. mulieres unum apprebenderunt virum, petentes, de nomine ipfius tantum appellari, dy ut ionominia aufferretur ab illa 5 Efa. 4:1,& dominium viri in illam, conjunctum cum rigore& feveritate quadam, quam mulier equo animo ferre teneatur, ha&enus pronuntiata in mulierem, [e$.39. Ad 18«De peccati confequentiis. Verbum ad f. 39. Ad Adamum autem dixit Deus: Maledidla fit terra propter te. Sentes éy Admem—(ibulos perminabit tibi, verf. 17. non homo, fed terra propter hominem maledicitur, ita ut vanitati fubjiciatur,& peccato cogatur infervire,& in illo ftatu, qui eft d'uxeia 4 Qp9gás fervitus corruptionis, eg wdljuv x, curadivem. uma gemere G* doloribus inflar puerpera craciari-Rom.8: 2122, Multas etiam homini excitas moleftias, fzpe fpem ejus illudit; faepe laborem fruftratur; fzpebonum femen deglutit& abforbet,& tribulos ac zizania germinat,quum deberet vixrer Bordrm Vurerov énetroi di dc. X ytupyet.) Heb.6; 7. lh dofore comedes illam omnibus diebus vita tua.vita haec animalis illius indiget nutrimentis, habebis illa, fed in dolore. In fudore vmitus tui comedes panem. Sudor vultus notat nontantum laborem& motum,etiam vehementem;qui corpore fit,& qui fudorem expellit, fed omnem follicitudinem hujus vitae,animi angores, curas, triflitias, quas quaerentes& comedentes panem,& accipientes vi&um fentimus cottidie. Non tamen hoc durabit in zeternum, fed ufque dum revertaris in terram id eft moriaris,& per mortem di flolvaris. Mors corporis finem imponit omni dolori& fudori vite; mortui ut pane non indigent, ita nec amplius ob panem defüdant: videmus omnem hanc miferiam ad dies hujus vitae tantum adftri&am effe, Namex illa fumtus es. nam pulvu es, Origotui corporis pulvi eft. poftquam peccafti,& fan&ificatione ac re&itudine te fpoliafti,$pómua mentis tuse pulvi eft; terram,rerrena, caduca, Spiritu Dei aliena fpirans& defiderans.& in pulverem redibis, in qua cubabit fecuré caro tua, ufque in diem;quo terra reddet mortuos fuos,& Semen mulieris promiflum, quod poffremum fuper pulverem flabit, ut vi&or pulveris& mortis, Job. . 19: 14, veniet refufcitaturum mortuos, Queinmw^$. 4o, Hac quein Adamum& Evam dicta funt, non funt accipienda ut poena pecAdamum à^ Cati; ad quod delapfi funt,— Peccatum enim longe aliam, id eft, graviorem& diriorem Deo pront: pcenam poftulat; nimirum seternam mortem, iram, maledictionem, tum anime tum funtpena Corporis, Abhacpoena liberavit illos fides in Mediatorem;propofitum& notificatumin P€eU.— promiffione prima;& ejufdem fponfio eterna, Omnia, quz poft lapfum imponuntur primis parentibus, levia funt,corpus tangunt pracipué,& cum vita hac definunt: funt illa quidem peenz, quam peccatum meretur, initia; non enim effent, fi peccatum in mundum non introiviflet: imó funt in reprobis& reje&tis pars peenz, quae à parvis initiis ad maximaadfurgittormina. At in electis& fidelibus per gratiam divinam non obtinent locum poenae, fed vaid'tac cafligationis,& doxisa mac explorationis,qua ceeleftis Pater fuos caftigat ài 10 cupptpor, ei 70 uA aCeiy 3 ayiov- durd, Hebr. 13: 10. à peccato retrahit,& à mundo feparat, ne cum mundo condemnentur 1 Cor.At: 32, ac denique avapiesec comneanorationis ac quafi óveidi si ToO og mlapar G- exprobrations lapsits,quo oi vroMel axríSavoy multi mortui[nnt. Rom,5: 15. $. 41. Sed redeamusad Verbum imas iac, Deorinn omnia e[fe plena,di&um erat Thaleis. Ferbum hoc promifJions plenum eft divine tum(apientiz, tum cognitionis; quo intentius illud fcrutamur, eo certiores reddimur, myfteria ejus nulla ingenii vi exhauriri poffe. itaque non pigebit planam& plenam, quan:um poflumus, illius proponere paraphrafin, ANE» Quandoquidem tu, ó Serpens infernalis, blandis mulierem feduxifti verbis,& in obfepiom4fo-» quium tuum coégifti,& illam atque totam illius pofteritatem ream fecifti peccati, irze,& nis,» mortis, unde fe extricare non poffunt, Ego Deus gratiofus& mifericors fuccurram mu» lieri& femini ejus, ponendo inimicitiam inter vos, mulierem& femen ejusodio ergate, »& fancto ftudio ac amore erga me implendo;ut ita€ cattris:nfern? vranfeant in caftra coeli, i& A.—UA-o o UU d 2n muliere€5«ujro. CAP. II. 19 & abje&a fervitute tenebrarum fuave lucis jugum tollant, Non id quidem fict omni mulieris femini, nam& tu habebis femen, quod quoad carnem 6 muliere eft 5 tamen femini illius hzc conferetur gratia,— Quia autem tu elato incedis capite,& te cffersjure victoris,& legem, qua peccati eft potentia, tibi habes patrocinantem, Ego excitabo Heroém, Vindicem, Aflertorem, qui& ipfe Semen mulieris, caro factus, caput tuum tibi conteret,& omne tuum jus abolebir,idque bono& vice mulieris& feminisejus. Et ne tu te injufte conqueri poffis vium, ille calcaneum tibi dabit conterendum, anguítias& mortem guftabit,& ita ipfo jure Victor refurget, vi&turus& liberaturus mulierem& fzmen ejusinperpetuum,| Hacccerti(fime verbi hujus mens eft, Ita in illo elucet iueffiLilis Dei gloria 5 gloria nimirum fummi amoris, quo ita dilexit mandum id elt mulierem & femen ejus, ut Filium fuum daret unigenitum, Johan, j: 16. gloria jsitie inmmatabili qua T» ida qs proprii Filii non pepercit, fed pro uobis omnibus tradidit eum, Rom.8:12. gloria pozeutie(y fufficientis incomparabili, qua folus potuit moliri& perficere opus omnium longé maximum, difficillimum, gloriofiffimum, opus nimirum gratiofz noftrae redemtionis, quae ita facta eft, ut& peccatum noftrum fit punitum,& ramen remiffum; ut mors guftata,& nosà morte liberati; ut juftitize fatisfatum,& mifericordize plenitfimum fuerit exercitium;. ut Deus fimul fuerit Judex; fimul Sponfor& Sacerdos; fimul exigens debiti(olutionem;. fimul debitum folvens, fimul folutionem accipiens& approbans. H c omne à Domino eff faclum, j mirabile eff in oculis noffris, Píalm.i18. Ex hoc verbo apparet unica liberationis;juftificationis& fanétificationis ratio; non per propriam Ixavérs(. non per noftra merita, non per opus operatum; fed per abolitionem Satanae; (qua facta morte Filii Dei;) percommunionem& unionem cumillo; per pofitionem ininucitize, quae fr manu omnipotentis Dei, ad odium Diaboli& fan&um obíequium fidei, veritatis, juftitize, $ 42. Prolatà& nunciatá hac promiffione, debuere omnino primi parentes fidem illi habere,& fancta cum reverentia illi aftipulari, atque ita amicitiz renunciare Diaboli, opera tenebrarum deponere, viam falutis, quam in hoc verbo Deus oftenderar, ingredi; in femine Servatore falutem querere& liberationem; fponfione ejus& morte exantlan da(c(olari: uno verbo;agnitá injuftitiá fuá in falutare Dei cum fiducia recumbere,— Ita quidem debebant; non tamen ex fe ipfis poterant, Amifsá per peccatum integritate, non erant o/iquid cogitare ut ex fe ipfis apti. 2, Corinth. 3:6, uimaims bomo n n recipit ea, qua funt Spiritus Dei Y Corinth.2:14.— Ut caro d faugun non. poteit myfteria divina revelare Matth,i6:17, ita nec intelligere, nec amare.— Fides, qua corda purifizan:ur AGor. 1t. verf.9. nonerí ex nobis, Dei autem donum eit Ephef.2:8.| Neceffum ergo erat, ut Deus, qui verbum hocin medio illorum pronuntiaverat, iu corda ilr id injcriberet Hibr.8: 10. ut fide illos donaret, ut, quod promiferat de inimicitia ponenda, id e(t, de illis fan&ificandis, impleret,& faceret illos xgaréiv 4 iuo1olo; Hcbr,4: 14 atque ita faceret, ut vellent& poflent id quod debebant,& faceret illos facere, quod ex fe ipfis non poterant facere, Non legitur quidem, Deum oretenus illos monuifle, ut verbo promiffionis aufcultarent, quemadmodum praecepit. fzepius Ifraélitis, dicendo, au[cultate voci mee,(5 ambulate in omni via, quam pracipiam vobis Jerem.7:25. adeb ut fcriptura tacente, nec nobis divinare liceat; attamen certum eft, internam fan&ificationemSpiritus ad obedientiam verbi veritatis& juftitiae haut illis defuiffe,&c illa illis fu£ficere poterat ad acceprandum promiffionis verbum.— Accedit miferiz fenfus, quem excitat Spiritus in illis, quos fan£tificat, qui primus converfionis gradus efl, Ut autem qui í fluai«€ « [14 $e « « [7] « «€ Ex qua inef f bilis D: elucet glotia, Primi parea. tes veibo promiflionis tenebantur Credere, Quodtamena ex fe ipfis nog vale. bant, fed do. ho Dei, Adam& P.va «tedidetont promncffionj, Muler qua 1€ poft aper tionem te: ftamenti gratiz voca. 1a fit. nn Mater o« mnís viven: ti» quate, 20 De primorum parentum fide. CAP. IL flu&ibus agitatur, tes aquas avida haurit obviam trabem celeri prehenfat manu;& qui fiti eft confe&us, fluenbucca; quidni mifer& lenta quafi morte enectus, omn: ope deftitutus, verbum, in quo liberatio à miferia,& via indicatur ad falutem, promptiffimà ample&atur uluá? quomodo effugiet, qui tantam falutem neglexerit 7 Flebr.2: 3. Quid quod ipfa confcientia, quae eft illa animi lux, qua verum& falfum, bonum& malum, virtutem& vitium dignofcimus laudamus aut vituperamus,quz quidem in homine lapfo valde eft obfcurata, non tamen penitus exftin&ta, dictat, id quod Deus loquitur, effe verum & bonum, quod promittit effe certum, quod pracipit, effe juftum, adeoque omni modo approbandum& acceptandum. Leorugiz, quis non timebit? Dominus Deus loquituryqui nou piopbetabit 7 quis non credere tenebitur? Amos 3:8. Ergo ne dubitemus, primos parentes mifeiiz fenfu ta&tos, à confcientize dictamine informatos, à Deo autem,quod omnium maximum eft& unice neceffarium, interna luce fanáificatos, admonitionum fatis habuiffe ad credendum cum fiducia verbo in Paradifo ipfiffima Dei voce nunciato& ad folatium lapforum revelato. $.43. Quod autem Adam& Eva fidem huic promiffioni habuerint illico,& ex illa fpem vita ac falutis conceperint, evidenter ex facra hiftoria patet,— Vocavit Adam , auditá promiffione, uxorem fuam fW! Evam, quamante, cum ad ipfum adduceretur, TW/N doJeid«, vertente Symmacho, Aü» x2n9íov?) dvd'esc, Firaginem, ut vertit Hieronymus, appellaverat Genef.2: 23. jam vocari vult TW vivam, viventem, atque ita à vita nomen habere, Quare autem? Poffquam per unius peccatum, mors intravit in mundum Rom.5: veraz.— Eva à vita excidit,& in mortem tum temporalem, tum &ternam delapíaeft, Vita animalis, qua illi manfit, vix Vira nominari meretur, eftque potius umbra vitae, quam Vita dicenda; caduca eft, ad finem labitur, fomno, qua gelidz mortis imago, fultentatur, in mortem terminatur, eftque adeó mixtura vitze& tis, Putabimufne ab umbratili hac vita Mulierem rf! nominatam, mulierem mor, in« quam, moribundam,& citó morituram? quid igitur? Promiffio fpem faciens certam de pofitione inimicitizs; de contritione capitisSerpentis, indicat, mulierem à morte lapfuum refufcitandam,& fan&tificandam, 4r in wovitate vite ambul:t Rom, 6: 4.. Hac vita eft veré vira; Vita, qua femper crefcit; Vita, quae à morte liberat; Vita, qua ad vitam ducit; Vita,qua in zeterna vita confummaté erit. Ab hacVita, cujus haxedem factam Mulierem, per Dei gratiam, promiffio declarat, Adam illam?h denominavit. Et non tantüm hac eft nominis hujus ratio, fed infuper additur CON nzvn vn 5 7Y 73. quia illa faa erf mater onmis vivextis Genef.31 20,— Quia Mulier facta eft onini Viveutis mater, ideb TW Eva nominabitur, Sane promiffio facta eft non tantüm mulieri, fed& femini ilius,| Ergo&| feiini mulieris, illi nempe femini, quod à femine Serpentis difcretum eft, Vita haec fpiritualis in Teftamento Dei eterno, cujus notificatio eft in Promiffione, legata& difpofita eft; inde eft, quod vocatur"YO2 omue vivens, Hujus autem feminis viventis smazer facta eft Eva, nimirum propter promiffionem, qua Evae ipbjá3w didlaerf,& propter typum benedictionis, quod nempe Eva prima eft, qua vita fpiritualis€ gratia facta eft particeps, Eodem igitur modo dicta eft Marer viventis, ut Abraham deinde di&us eft Pater multitudinis gentium,| Sed& id animadvertendum: non dicitur fimpliciter mater vivent, fed omni viventis, In femine Mulieri romiffo eft, ut fuperius demonftratum eft, is, qui vivificat, qui vitam dat, qui vitam babet in fe Joh.«:26. quicít DRI redemtor vivis Job.19:23. i»e fum$ Q6» Apoc Sunt& inilJo, qui viram accipiunt, qui vivificantur,| Oma hujus feminis, tum I118. vivi fican De primorum parentum fide. Cap. II. 2l ficantis, tum vivificati, sater facla eff Chava, Sunt enim omues ex uno Hebr. 2: 11,& is, qui conterit caput Serpentis; eft etiam emen mulier,— Ex hifce autem apparet, Adamum de vita fpirituali, quam certo fequitur vita gloriofa in coelis, tum Eva tum feminis illius minime dubitafle, Num autem defedubitavit? abfit. Non quidem vocatur Pafer ouis viventi, quia non ipfi, fed mulieri& femini ejus dicta eft promiffio: tamen ad ore il/ud vivens, cujus matrem Evam efle fa&tam teflatus eft,& ille certe pettinet, Igitur& Eva, quz omnis viventis mater fcta eft per promiffionem, ipfius etiam Adami mater facta effe cenfenda eft. S1 enim Adam ad omue illud vivens pertinet, ut certé pertinet, quia alias de vita& falute ipfius parva foret fpes,& exigua indicia,& Eva omnis hujusviventis mater fa&a eft, fequitur irrefragabiliter, illam& Adami matrem fa&am efle, Ita ille, qui caput erat& Dominus uxoris, quoad éievouíay terreftrem, filius illius,& illa mater iptius fata eft per difpenfationem cceleftem, Felicem tamen Adamum deprzedicemus, qui eo ipfo vita fecundüm gratiam factus eft compos. $-44. Coronidis loco duo adhuc annotemus,— Primum eft Genef. 3: 22. Ez dixir Dominu Deus;. Ecce Adam failuw esf ut unus à nobis, ad f. tendum bonum(y malum,— Et nunc mittet manum.[uam,(y. fuset. etiam de arbore vita,( vivet Cy» iu féculum, Ironica eft hec oratio& ,uprieh 5. illudit& deridet Deus(confer Pfalm. 2: verf.4.) hominis ineptam ftultitiam, qui invito Deo voluit fieri ut Deus.— FaGus eff u£ unus€ nobis, intentione nimirum fua& pravo propofito, wz sus€ nobis,?res enim funt, qui teflantar. 1]oh.s:7..— Jamtummyfterium Trinitatis innotuit, fine illius fide promiflio non potuit acceptari, Sed quod diximus, Deum hominem quafi deridere& fubfannare, id non fatis convenire videtur cum promiffione gratiofa, qua Deus gratiam, favorem,& beneficia illi obtulit; amico non facile illudimus, Atqui, quid mirum, fi illi, qui€ mera miferatione in amicitiam receptus eft, priftina ftultitiaobjicitur; hoc amicitiam non tollit. Ita Deus fzepé etiam egit cum Ifraéle, Dei populo; talis ftultitiae anteactae commemoratio facit cautos& providos, ne fimili lapfu tirubent& errent. Secundum eft Genef. 3: verf.23. Ez eiecit Dominus illum ex borto Eden, ad colendum terram, Quamvis hoc rigoris videatur effe cujufdam, ineft tamen ineo beneficium; przfervatio nimirum labilis hominis à majori& graviori peccato; quale futurum fuiffet, fi homo, ulterius forfan à Satana& carne tentatus, fumeret invito Deo de vitz arbore, erronee fibi perfuadens, fe invito Deo victurum in Seculum. Ineftetiam in eo do&rina, hominem deinceps vitam ex operibus propriis habere non poffe, utpote quià Sacramento (id erat arbor vitz) juftitie& vitae per obedientiam propriam obtinendz procul removetur, Quodautem ad colendum rerram emittitur, id conveniens erat verbo, in fdore valtas tui comedes panem, 22 De legis febintratione. CAP. III. Caput"Terttum. Fideles omnes ante Chrifti apparitionem in carne per fidem promilsionis falvati$.x, ob extantem reatum potuit fübintrare lex $.3. qua polt Chrifium manere non poteft$.4. quare promiísioni fit addita$.5. quomodo ponat fub maledictione$,6, 15. objectiones tres diluuntur.$.15, Fiddeso-—$.T. Ntequam autem progrediamur ulterius; in ipfo hoc limine de rebus quibufP eo A dam fcitu. neceffariis monebimus. Chrifti per$. 2. Igitur fciendum, omnes fideles anteriorum temporum, inde ab Adamo& Eva Promlonis ufque ad natum Mulieris femen, fide ima das promi(Jjona inP aradifo pr omulgate,& falvati funt, Vi ac fide ezerne cblationis Jefu Chrifti; Seminis promiffi ac praeagniziouis ejufdem ut agni immaculati, onte jaCla mundi fundamenta Hebr.9: 14... 1 Petri: 20. falvatos effe, hoc eft, à fervitute peccati,& morte aeterna ac maledi&tione liberatos,& per Spiritum San&um, fide cerda yurgautem A&or, 15:9. Ían&tificatos,& fru&ibus juftitie impletos, ac poft mortem gloriz celeftis& vitze seternze participes factos effe,— Secus fi effet, non veraret in illis promiffio, inimicitiam cum Serpente,& contritionem capitis Serpentis pra. nuncians. Suntautem ea de re clariffima Scripture loca, AG. 15: 10.11. dicuntur Pozres fálvati per. gratiam Jefu Chrifti, Fiebr.a:10. multi fibiin gloriam iutrsducii, unde decuit Deum, Principem falutis ipforum per. pajfiones con[ummare, Ficbr.u:16.. dicit Apoftolus, Non erubuit Deus, Sx inixaAéi, airov Deus illorum vocas, Deus autem eft Deu vivorum Matth. 22:32. paravit enim illis ávitatem; ibid. quam& quaffverunt, dy ex(jeGarunt Hebr. 1: 10,14.& fine dubio ingreffi funt; alias fruftra Deus illam illis paraviffet, Hinc eft, quod Spiritus, id eft, anima illorum dicuntur Spiritus juflorum con[ummatorum, Hebr. 1:; verf. 23, Corpora illorum viderunt. JfepSopar corruptionem, Ador.2:531. Animz autem funt con[ummate, hoc eft; vivunt omni beatitudine impletze . in caelis, menfubia,— 5:3. Deinde nec id ignorandum; quamvis fidelibus omnibus certa fuerit fpes& wal— hareditasvitee& falutis, tamen, quamdiu Semen mulieris Puer natus nondum fuit,& Princeps falutis per paffiones nondum confummatus, atque calces[uas, juxta promiffionem, necdum dederat conterendas, potuit ad promiffionem addi d fubiatrare à vép lex, de qua Apoftolus Rom.5: 20. Nó 5 mageesia Sw,& Galat.3: 19. vj«f-«porri n, Lex inquam, non tam illa, quz appellatur morali five morum, qua fuit ante promiffionem,& omnibusab initio hominibus fcripta eft in corde,& fub Evangelio eft /ex per fta libertatis Jacob.1: 26. nifi quod illa, quamdiu vagaCaoxc transereffio Rom.4:14. dpapria peccatum in mundoerat. Rom. 5213, propofita cum claufulis fuis, maledicius qui non manet&c, fidelibus aliquo modo terribilior vifa eft; fed praecipue illa, quae jubet Jona&? viimas offerre, cy Janguinem fundere taurorum d hircorum,& pracipit de Dpepani X, móuam, X, dfagipouic Barrinucis, xg) dixaiipaet sapkós Febr. 9: 9. 10, 10: 1. 4, hoc eft, injungit differentias dierum,& difcrimina ciborum,& lotiones multas legales; Qualis /ex vocatur[ex preceptorum in placitis Eph.2: 14. quia praecepta illius legis funt déyuaTa. placita, qus facere nulla alia ratio cogit quam voluntas& placitum Dei, Item Lex pracepti carnalis Hcb,7116. quia precipit oblationes carnium(confer Jerem. 1 1:15. Etiun De legis fabintratione, Cap. TII. 23 Etiam carnes(anche à te tranfibunt)& lotiones carnales, quae mon fanZificant nifi ad car« ei puritatem: Hebr 9:15. Hujus legis diligenter inculcat Apoftolus«à dic x2] aya " ei infirmitatem(y. inutilitatem Hebr.7:18, ad juftificandum& confummandum aut vivificandum, óudiy 95 ire eductr à. vé(Qe nil. enim confummavit lex Hebr. 7: 19. nos data efl lex, qua poffet vivifiare Galat,3: 11. aut accedentes vexevaeaj confunnmare Hebr. . 10; I, Sinedubio imitatus Ezechielem, qui docet DeumIfraéli inobedienti, transgrefS foridediffe CO'3D M9 COYpIl flatuta non bona, d judicia jin quibus vivere non poterant C272 TY 87: que probé diftinguit à flatutis illis& judiciis; pariter Ifraéli datis; que qui facit bomo, vivet in ill Ezech,20: 11.25. Hac lex dicitur iram operari Rom.4:15. id eft, jubere agere id, quod rigoris eft& feveritatis cujufdam.— Illa exftante dicitur peccatum imputari, id eft, commemorari, exprobrari Rom.4:1j. lapfs abundare Rom.5; verf.20. in illius /éyuaes. placitis eft eiiogagor ómwaylior fubcontrarium ilis, qui illa ob^ fervant Col.2: 14. adeó ut placita illaobíervare fit Chirographum, quo te debitorem faz tearis fcribere, Imo& dvZumoye disapliac commemoratio peccati Hebr.10: 3. quod Atha2 nafius folebat dicere àreeepóv rot maqaTlapar— Qui enim facrificia pro peccato of: ferre cogitur, que tamen peccatum aufferre non poffunt, talis autem erat illa dvaumoss; nim. commemoratio per&oreogac oblationes Hebr, 10; 18.) ille monetur, peccata fua necn dum expiata effe, fed adhuc expianda meliori facrificio;& qui huic legi^avpróver infer? viunt, dicuntur. adbuc babere eweidweiw duagridy con[cientiam peccatorum Hebr.10: 2.. quae s nil aliud eft, quam cognitio& confcientiz convi&tio, quod peccatum nondum expiatum li fitfed adhuc a&uali folutione lytri indigeat, Denique qui funt ex cperibus bujus legis, hoc * eft, qui opera hujus legis carnalis tenentur facere, tm xardgav eii. fub malediclione[unt a Galat, 3: 10. de cujusloci fenfu paulo poft.— Praetereà haec lex cum 74go comparatur, J quod portatu difficile fuit A&or.1:: vo. confer, Efa.g: 3. Jugum onerisipfius coufregifli, ut á die Midian, quo Chriftus etiam refpicit Matth, 1:29.50.— Tollite jugum meum, Nam juM gum meum eff man[uetum,(y onus meum facile, Suum jugum priori juge, humeris patrum ü impofito, opponere videtur, Non autem dicitur Qvjàc jugum, refepe&tu illorum qui ? imprudentes illius z»gíed. obfervatioue juftificari ftudebant, atque putabant, fe juftos effe ; eo ipfo, quod fanguinem fundebant hirci; fed refpectu patrum ipforum;qui erroneam hanc non fovebant opinionem: àv ét à vravípic iav, qaem neque patres nofiri potueruut | Racdsa, ferre A&or, 15:10, Omnibus hac lex fuit jugum quibus illa data& impofita , eft, "n$.4. Obfervandum porro,quod talis quidem lex ante natum Chriftum potuit intrare Qs» pot '& addi, ut& deinceps intravit,& per Mofen data efi Joh.i: 17. fed quod poft natum Chri- eium i ftum& crucifixum illius debuit dSérseic abrogatio fieri Hebr.7: verf. 8. illaque ceffare; .& tolli 5x60 néeu€ medio Coloff.2:14.— Hinc dicitur Chriftus /egzs fius Rom.10: 4. qui , falus fub legem, illos qui fub illa erant, redemit, Galat. 42 4. 5. Lex fui pedagogus in Cbrid fium, non ultra Gal. 3: 24. addita ufque dum veniret Semen cui promijio facla efl Gal.3:19. . Per Chriflum annuncatur peccatorum remiflío,& ab cmmnibus, quibus non poteratas jujlificari in |; lege Mfis inquit PaulusA&or.13: 38.759. Igitur.qui; poftquam Chriftus venit, vult circumtidi, aut. in lege juflificari, illi Chriftus nibil prodefl, gratia excidit, à Chriffo abelitws efl Gal.5: 2.4. Madlans bovem, eft ut qui percutit virum, facrificans ovem ut qui decervisat canet,(eame &c. Efa 66:3. Chriftum |$.5. Addenda denique vera& fufficiens ratio, cur eaae; olim Hebr. i. talislex, in ex pner | qua commemoratio erat. peccati, quaeque erat inftar chirographi, imponi& fubintrare c5; | port 24. De impofita legis caufte.. CA p. TIT. potuit.Nimirum omnibus Chrifti adventum& mortem praecedentibus temporibus manfit peccati reatus,& fublatus non fuit: maledictio eatenus vigebat, ut exigere peccatum feu poenam pro peccato a&ualem, jure poffet, adeoque non prorfus fuit abolita. Hac . peenajà Chrifto Sponfore in confummatione feculi exacta, poftulavit, wt fe fubinitteret etum Eía.g3;7. hoceft, ad mortem ufque fe humiliaret Phil.z. verf.8. Peccatum adhuc erat in C.rftum in jy;z7do, non tantum^/que ad legem, Rom: 13. fed etiam poft legem, ufque dum legis M quomer s finisexftitit eraz in mundo, quia a&uali adhuc indigebat lytri folutione& expiatione ac do, expun&ione, Ut peccatum dicitur inzraffe in mundum Rom.5: 12. quum obtinuit vim dominandi in mundo; ita dicitur effe in mundo, quamdiu per actualem expiationem non aboletur,& omni jurefuo exuitur,— Abfit igitur lufus, qui nonnullos delectat: S: pecatum, inquiunt, erat in muudo ufque ad legen, ubi erat^. num in corporibus Pazrum, que in pulverem redacta funt?. num in animabus, que beate in celo erant? ubiipitur lati'abat, ubi berebat? non enim hac Pauli phrafis de inhaefione peccati in fubje&is quibufdam, ut nec de peccati per fcelera concumulatione, fed de jure peccati, quo peccatum, tanquam, viuo lege quadam firmabatur Rom.8: 2, accipienda eft. gitur peccatum erat in mundo,quia adhuc poftulabat expiationem& obliterationem fuiper nB2 /ytrum a&uale: erat in mundo, quatenus adhuc vim obtinebat tradendi in necem, tempore ftatuto, illum, qui peccaza nfira tulit in corpore fuo. 1Petr,2:24. Ita judicavit Deus, qui mi[Jo Filio fuo in fomilitudine carnis peccati,( pro peccato, peccatum in carne lus condemnavit Rom.8: 3.Ita judicarunt Angeli, i» quorum 4fg»a« difbofiti-nes, lex, x emsyeagor, acctptaefí A&or,7. verf51.— Ita judicarunt fideles ipfi; praecipue illi; qui chirographo iu placitis illis[abcontrario Col 2. verf 14. defungi,& Cvyóv jugum pertare. AGor. 15: 10. juffi funt, inter quos etiam Mofes fubiit 444 duasoriay* xa(gxeicewc miniflerium condemnations. 2 Cor.319.& exflitit duafllac duaxovQe, peccati minifler Gal.: 17, Cum igitue Ata(e res habeat, clarum eft, cur fidelibus imponi potuerit, imo etiam poftmodum impofita fit LEX peccatum& reatum impaans hoc eft commemorans, exprobrans, & aliquid facere jubens, quo fideles monerentur, peccatum adhuc a&uali lytro expiandum,& meliori hoftia obliterandum fuiffe, quod chirographi inftar habuiffe Paulus te« fus eít, 4$. 6. Scio hec multis non placere; quibus illa ne quidem dicta effe volumus; non enim volumus Cwráeei sraptyem, fed. dmodvuiay Occ lb 6 mies 1 Tim.tt 4. Utautem, temere illa à nobis haut dici& flatui; manifeftum fiat confcientiae omni, dilucide rem integram probabimus. Qufubleg—$.7. Itaergo inquit Apoftolus Gal.3: ro. quicunque ex operibus leois funt,[ub execra&ione:unt, Zione fuut, Loquitur de illalege, quam illi; qui Ecclefiam Galatarum zzrbabaut, jubentes &quomo fideles circumcidi Gal.s:2. 11,& iterum redire fi vd dye X, mox coryeia ad infrma(y egena elementa Galat,4: 9,10, humeris fidelium imponere geftiebant, id eft» de lege ceremoniarum, Dicit autem eos, qui fzn? ex operibus illius legis. f. qui tenebantur opera à lege illa praecepta facere& obfervare,$53 x«vdgav[ub maledi Tioue e[fe. Ecce maledi&ionem fub qua fuerunt fideles Ifraélitarum, jugi legalis portatores. Qumodo autem 7 num Patres, electi Dei, fana, vocati, delituerunt& perierunt fub peccato, ira, execratione? nequaquam, Angelus faciei, Sponfor y tulit& bajulavit illus verbo potentie, omuibus diebus feculi EÍ.63: 9. Hebr. 1: 3. fides promiffionis reputaza illis eff in juflitiam., Gen.:5:6,. Quid ergo vult.quid innuit Paulus? nil aliud,quam fideles facientes opera legis,offerentes facrificia fundentes fanguinem taurorum,& quidem fub illa comminatione, Afaledicfas omni, tti De Legis per Chriftum abrogattone. CA».III. 25 quinon manet,&c.. id eft, qui facrificia& fufionem fanguinis pecuini omittit, eo ipfo monitos effe, Maledi&tionem adhuc exigere id, quo actualiter aboletur, nim. mortem& fanguinem Mediatoris;& interea jus habere imponendi fidelibus talia opera, facrificia& 4ixaidux(z. ca2xoc, qua non fint tantüm prafiguratio melioris hoftize Sponforis, fed fiant quafi ad expiationem maledi&tionis, quam tamen nullus fanguis, nifi ille; qui meliora loquittr«ey. 3'AGA, expiare& delere poteft, 4.8. Confirmat id Apoftolus Gal: 1;. Chrifli emendo liberos nos fecit à malediclione legis, fa-Zus matediclio pro nobis,— Nos dicit, intelligens non gentes, de quibus verf. 4. ut ad gentes benediclio Abrabami veniret, fed fe Hebreum ex Hebraeis,& fideles Judeorum. Enfdeles Judzorum funt liberi fa&i à maledictione legis, dum Chriftus pro illis factus eft maledictio. Ergo ufque ad Chriftum, qui maledi&io factus eft, à legis maledictione aon fueruntliberati.— San ab a&tuali maledi&tione& execratione fuerunt liberi; funt enim fanctificati, juftificati, glorificati; fed à maledit&tione exigente adhuc lytrum& a&ualem folutionem,& interim imponente& jubente ac cogente facere quaedam, quaít aut canquam ad fui expiationem,nondum erant liberi» led per Chriftum demum liberati. ille enim Meritoria nobis liberationis caufa factus, etiam id jus maledi&ionis abolevit& ceffare fecit; quamdiu autem illud meritum abfuit, fané debitum adfuit,& reatus adhuc extitit. $. 9. Porró nonne Chriftus in ultima dierum paffus eft& luit poenam, peccato noftro debitam eamque luit pro nobis? 4 d enim»on rapatityid ill: redidir Píal.«o. Annon ergo €o ufque poena debita fuit?& quia illa pena loco noftri. quod perindeeft ac fi à nobis ipfis laca fuufer, fubita elt; annon«o ufque poena à fidelibus debita fuit? annon ergo eo ufque fuerunt ve; idett. debitores;& f^^ reara, id eft, fub debitione poena? $.(o. Quid;quod tram longo tempore 46»ua(z illa legalia debuerunt exercere, quee funt yepdpeapov desint fcripto, ilis fAbcontraria? Col.2: 14.Qui non eft fub reatu, feu debi tione ah illochirographum, debiti fcriptio, non poteft exigi. Quilibet fidelis Ifraélita factificium pecuinum pro peccatis fuis offerens, eo ipfo chirographum edidit, peccata fua vero& meliori facrificio expianda adhuc effe,& expiari debere, $. rr. Annon Apoftolus diferté dicit in victimis illis effe dvppne. commemoratinem peccatorum 1 Hebr.10: 3. non fane talem, qualis& eft in Evangelio, quod jubet peccata confiteri,(ed talem, quae memorat, peccata adhuc victimá indigere; imó fideles adhuc babuiffe con[cienriam peccatorum,& nondum purgatos fuijfe Hebr, 10: 12. ideft, fuiffe in confcientia convictos, peccata adhuc defiderare veram expiationem per fanguinem Mediatoris; qui quamdiu nondum erat effufüus, nec illi purgati erant, id eft, nondum abfoluti à reatu& debitione, quamvis interea purgatione animze, id eft, fandificatione& fide verá non eífent deftituti. $. 12. Unde tandem eft legalis illa impuritas, quz tam molefla erat populo, nifi à reatu adhuc exítante,& nondum fublato? ut ut nafcebantur, etiam purificabantur; Cibi in fe puri ,illiserant impuri; ad altare accedere non poterant, in manus faccrdotum victimas debebant tradere; tabernaculum purgabatur ab illorum feeditatibus; altare afpergebatur fanguine; in fan&um fan&orum nemo,imó ne facerdotes quidem intrabant, praeter fummum Sacerdotem, femel quotannis, idque non fine fanguine,— Qui cadaver attigerant, qui morbis infeti erant, qui cum mulieribuscoiveiant. cum tamen muptie[mt bonorate wg) 3» xoivn dyiiavr(Q- Hebr.13: 4. habebantur impuri, Sa. né à reatu legalis haec impuritas erat; quia caufa meritoria[an&ificationis, jultificationis, D recon. 26 De maledicitonis modo.| CA».III. reconciliationis illorum nondum a&u exiftebat, idcirco tali impuritatis declaratione de eo moneri poterant,& re ipfa commoniti funt.. $.13. Ergo ubi poena proj peccato adhuc debebatur; ubi frequens peccati eft commemoratio,eaque gravior& rigidior 5 ubi confcientia eft peccatorum 5 ubi chirographum edi fcribique debebat; ubi maledi&io viétimas exigebat, ibi fané reatum fupereíle oportet, Si enim reatus non eft, fi facrificium non debetur,cur chirographum exigitur, cur facrifi cia imponuntur, cur fideles tot modis rei aguntur?. $.14. Hicautem iterum obteftor,non hanc effe mentem ncftram fi'«les ita fub reatu fuiffe,ut ipfi ob peccata puniri& condemnari potuerint, nedum ut puniti& condemnati fint; id enimcum aeterno Dei foedere; cum aeterna Chrifti fponfione; cum natura fidei, quee juftificat& falvat; cum Dei promiffione pugnaret€ diametro,& hac omnia convelleret,qua tamen convelli non poflunt; fed hoc volumus,& praeeunte fcriptura intendimus, Quamdiu Chriftus Dominus,S ponfor,Mediator,Sacerdos, non venit in mundum,& cum facrificio fuo ad abolitioné peccati non eft manifeftatus,& peccata noftra tulit in crucem, & ut propitiatorium propofitus eft publice,aZ offenffouem juJiitie Dei, peccatum non volentis remittere, nec remittentis citra evidentiffimam demonftrationem juftitize fue,& o» dii,quo in peccatum fertur, fideles praeteritorum temporum nondum habuifle id, atu& re ipfa,in quoeft peccatorum piamentum,& debiti folutios adeptos effz falutem& vitam; fed caufa meritoria falutis& vitz, que eft Chrifti obedientia& mors caruiffe, habuiffe illam fpe;non obtinuiffe a&u; ac propterea fuifle in fe reos& debitores poenae hoc eft,tales, quorum peccatum adhuc puniendum,& vero ac meliori fanguine expiandum erat;quamvis tamen ipfi penze peccato debita fubjici haut poterant, propter eternam nimirum Mediatoris fponfionem,& eternum gratiz foedus, debuiffe autem illos, Deo ita jubente& volente,reatum fuum teflari& confiteri oblationibus& facrificiis, chirographi inftar habentibus; habuiffe apud Deum Sponforem& Vadem,non autem vidiffe in terris facerdotem per paffionesconfummatum? juftificatos effe per fidem juftitiae adducendz, nondum autem adducta; in celum poft hanc vitam intraffe,ex quo Mediator adhuc debebat exire; habuiffe confcientiam latificantem fua fan&ificationis,& gratiffime Deo fponfionis Chrifti; non veró actualis fuz expiationis,& finalis ac plenariae Sponforis oblationis. Hoc eft,quod hac de re fentimus& ftatuimus,quo ipfo nullatenus peccare nos confidimus nec in veritatem, quae omnium debet efle amiciffima, nec in fcripturam facram, quz veritatis omnis infallibilis& unica eft regula,nec in Ecclefiam fan&am catholicam, que mater omnium noftrüm eft dulciffima, veritatis e JA» x iZpaíoua. y Tim.3: 15. $. 1$. Si tamen placet objicere. l, Sponfonem aternam Chrifii, uz à pena, ficetiam à. reatu Qj debitione pane libera[Je fideles; Refpondebimus,fponfionem& fatisfactionem futuram Chrifti Domini liberaífe fideles à poena,& ut ne intrarent in judicium; exhibitionem autem ejus; quod fponfione promiflum erat, obedientiam nimirum ufque ad mortem, liberationem à poena firmam fecifle& ratam,& ab omni demum reatu& debitione liberaffe, Eodem fere modo, ut in humanis fepe videmus fieri,(1 humana licet mifcere divinis, Si quis fpondet pro ere; quod alius contraxit, ille, pro quo fponfto fit,liberatur à carcere& vinculis, quibus, fponfore non interveniente,ligandus erat, Sedi infuper fponforzs ildud folvit;tunc liberatur ab omni debito& ab omni obligatione. Si autem fponfio fuffecit ad liberationem& à poena& à reatu,quid paffione opus fuit& morte? dices, ut Chriftus folveret, quod fpondendoin fcfufceperat, lta mortem videbitur tuliffe non propter nos, quos fponfio jam con. Objechionum exatta ve[olutio.| Cap. V. 27 eonfummaverat,fed propter fe ipfum,ut fponfione fu&& promiffo fe exfolveret, quod tamen dicere non omninó integrum eft, fcriprurá ubique docente, C.rpu Chrifti Domini Jra&ium mig pro nobis y Cor. yt: 24, fanguinem effufum pro multi eic dp djxplioy Matth, 26:28. traditum effe Chriftum proprer lapfus nofiro; Rom.4:25. fadum ejje ye.cutum ónig fjudv 2Cor.5: 21. G efle i.asuiv pro toto mundo 1]oh.2: a. adeoque etiam pro prifcis patribus; mortemqueillius obitam fuiffe, ad redemtionem transere]Jonum vv Vn 7W GypobTy d] Dit que fuerunt[ab priori Teflamento Hebr.9: 15. quarum itaque actualis& omni ex parte con. fummata 3A coo non exítitit ante mortem, II. Siante Chriflum reatus manft, fideles[ub veatu mortuos effe; in cel an intra[fe ut recs$ illique in culis potuiffe imponi chirographum, Refp. 1. In coelum caro non intravit, ergo& in coelo chirographum pracepti carnalis imponi non potuit. Servitus legalis.cui fideles fuerunt obnoxii, fuit cantüm J/& arràc oU Qv, duraute vitá in terris, cum vit illà defit, Hebr.2:15. 2. Quo propius fideles accefferunt ad Sponforem, eo majori libertate& grauiá debuerunt gaudere, inde vocantur à dvo"IegusaAsips. Hjer f[ym cehifti qua iAtu3ioz tciy libera ejf Gal.4; 16, G anima illorum dicuntur medn( doixajov Terienplor prit i$)4« Jiorum confammatoram.Hebr. 12: 33, 3. Non pugnabat cum gloriacelefti reatus Íponfione Chrifti cohibitus,& oblatione Chrifti plane auferendus; quemadmodum cum Joria, quam Chr.[La babuit antequam mundus fuit Joh.17:$. non pugnabat, illum fuiffe debitorem patiendi, N.uae debuit pati Chriftwi Luc.24; 26,& juftitiam omnem umplendi, /;a decet nos implere omnem juflitum, Matth.3: i$. 1M, Chriflem Spouforem pe. cata fidelium, Deo judiceex: tabula illorum«leta, in tabulam fcripfiffe fa m, I2 mino injiciente in illum peccata electorum, Ita Chiflam factum debitorem, feu vbligatum ad ferendum penas, Fideles autem reatu futs effe. wj. Verum eft, Chriftum noftra peccata feciffe/u4;. confer Pí31.40: 1, quae portaret, Pe-cota. wojrra portavit IPetr.:: 24.& proquibus Je ipfam traderet Gal.|: 4, tamen quamdiu id non fecit actualiter, illa fidelibus per oblationes pecudum,quarum fanzwini impofJibile erat peccatum a-«ferre Hebr.(02 4. commemorari& exprobrari& eatenus imputari potuerunt. lta peccata fecit fa, ut tamen manferint noffra,| Remitte nobis debita noflra, Matth.o:12.. Si confit: mer pezcatan firav Joh.i; 9, E&demn ratione, quamvis priorum fidelium peccata Chrifto fuerint impofita; ramen manfcrunt peccata illorum, quorum drdpves; cummemarati, ab illis potuit exigi. IV. Fidcles fuiffe amicos Dei Jacob.22 23. teffimonium babuiffe quod placerent Deo, f. grata facere i; fi fladusrint Hebr; 6. beredes falos effe juflizio Hebr, t1 7. non ergo fu:lJe reos aut f4b re itu. Refp. Amicitia fidelium cum Deo, bereditae juflitis reatui non obftat: haeredeg fuerunt juftitiae adhuc adducenda,non autem adduttz. Dan.9: 2. quare etiam exhibitio chirographi ab illis potuit requiri: heredes in Chrifto falutis principe, per paífiones adhuc confummando, necdum autem confummato. Hebr.2; 10. Caput Quartum. De ftatu Ecclefiz ftatim à promiffione in familia Adami& Evx. $1. Q Ed miffis his,quz faepius deinceps occurrent,ad priora redimus,& ne extra oleas S vagemur,facra hiftoria flum,quod omni Ariadnzo tutius eft, diligenter tenebi. mus& fequemur, D az$2, Prin. 28 De flatu Ecclefia primo. Cav. IV. Eoinmie,$i. Principio igitur narrat hiftoria, Evam ab Adamo marito cognitam concepifle& Pnmum 8. peperiffe filium, quem nominavit['P. Kai Cain. Quamvis alii hoc nomen deducant à lum WO N3p invidir, alii à fp(unde Y) /amentatis esf,tamen id originem habere à nap acq ifi nomi»avit, p/7, oftendit ratio, quam Eva addit PY! DIN UN Dip acquifrvi Virum; Dominum Genef. 4: 1, Utur alii aliter hzec verba vertant, hec, quam dedimus verfionem,& verbis conve. nit,& commodum parit fenfum. Latitià elata Eva»avy27?)£loriatar, dicens, 4couifrvi Virim Dninum, Non oblita erat Eva promiffionis, que feminis, quod conterit Serpentis caput; quodque Der eft,quia c.pités contritor; bono quia fezeu,quia calces habet,fpem fecerat. Putaverit Eva,fe hoc femen, hunc Virum Dominum: obtinuitfe; aut fj turpe:llam inre tam evidenti flc enormiter erráife, putaverit hunc Cain effe argumentum, pranuntium& praecurforem hujus Firi, Domini. Quicquid fit;eximium& pzrgratum quid fe acEe oco. cepiffz; abunde teftatur, Poft Cainum adéidit parere fratrem ipfius, oan Hbei Genef.4: 2, fni omn,^ Vanitate illi nomen dedit; memor vanitati fubjeGla omuia Rom.8: 20. vanitatem effe obpeccarum omnem hominem, vanmr(ub— c, Hifliiàpeccatoribus geniti,naturá peccatores& filii ire fuerunt, Ut ut autem jets effe," origine pares,ita fortem Deo utriufque dirigente,& ut Efavum& Jacobum, ita& horum alterutram ira, alterum amoris exemplum ponente, moribus,& vite, agendique ratione evafere maxime impares, Cain Deo exofus, Abel gratus fuiffe invenruseft, $.4. Cerne aurem quam fiepé filii parentum fruflrentur fpem, llle Cain. fuper cujus nativitate Eva adeó exfultaverat,amaritudo fa&useft anima illius.— Cerne etiam, ut ex eadem vite(lolones& frugiferi progerminent fzpé palmites, Id piorum domibus longo quafi ufu familiare eft Adamus Cainum habuit profugum; Noachus Chamum itriforem; Abrahamus lfmaélem perfecutorem: Ifaacus Efavum profanum; Jacobus verb Rubenem, eam quae patri ledum ajceudcbat, violantem; Simeonem& Levi ingenti cum perfidià multam caedem facientes; omnes denique uni fratri infidias flzuentes. David denique Filiam luxuriofam; Abfolonem hoftem& regni aemulum; Ammonem fororis procum habuit, Sed hzc obiter. Adim&Eva— J.5. Parentes Adam& Eva fine dubio feduiam natorum educationi impenderunt cuAie ram,imprimis,ut timorem Domini mature amplecterentur: tradiderunt ergo indubie iltereadide. lisid verbum, quod tradiderat illisDominus,& ita praecones fact funt filiis fuis illius mmpoft verbi,q'iod Dominus ipfe ad illos elocutus era: lta eriditis Patris 2NTDV3& rmaditima' tris CON DP? medium fuit, perquod revelatio verbi promiffionis pervenit ad pofteros,& €xivit 1n ompem terram. Quromes—$.6. Hoc verbum promiffionis, cujus fenfum capite fecundo prolixius expofuimus, ad fui bie, obligat omnes ad fui obfequium& fidem; divinitas illius omni fe approbat confcientize, m obiga QI Ties fides fecit atzeudore, Alferitur enim in illo fan&titas Dei, Quà omne peccatum rat. odit; juftitia, qua peccatum punit;. mifericordia; qua peccatuin remittit; potentia; qua femen vocat& fan&tificat; ratio& modus quo muadum fecum reconciliat; qua omnia talia funt,.utomnem cogitationem noftram& captumlongéexcedant Toleraptia ac clementia Dei, quá peccatorem tulit;propofiti& confilii gratoli, in verbo koc revelati, manifeftifimum fignum eft, Et quia hoc Verbum id docet. quod quilibet;qui fe tentum noffe poteft, in fe experitur,nimirum hominem effe miferum, corruptum, auxilio egere potenti, veritas ejus indubitata eft, Et quia contra primos homines hoc verbum tcflitur,& de iplis dicit, quod corrupta caro negat& diffitetur, nemo illos id finxiife ulla cum verifiailizudine pretcadere aufit. 4.7. Ita Hl 4 facrifi"sque tn Adami familia. CApr.IV. 29 $.7. Itaque& pofteri primorum hominum, Adami& Eva, hoc verbum omni cum Vro(yn[:1bjedli.ne accipere debuerunt, debuerunt inquam; quanquam ij foli tantum potuerunt;quibus id datum eft à Domino, Fides Dei donum eji Eph.2, Fobs datum est mofJe amyfleria regui alvum, aliis non datum esf Matthav: i1, 4.8. Praeter hoc verbum autem. ézayf&íac,& id verbum,quod de erumnis vitae hu. Promiffioni manz,& hominis morte ac reverfione in pulverem loquitur,non legimusinjun&tum fuif- pois. fe Adamo& filiis illius praeceptum de circumcifione, que Abrahamo injuncta eft; ut nec qualis ger injun&tam molem facrificiorum, difcrimina dierum& ciborum, difcrimina lotionum, grim ada qualia per Mofen data funt; adeo ut fecure concludere liceat, nec Adamo& Evze, neque t, filiisillorum«à Gap dooviv. jugum. onus4ue legs impofitum fuiffe; promiffionem habuerunt,& quicunque falvati funt, in fide Seminis promiffi, hoc eft, Jefu Chrifti falvati funt. Salus euim uon esf in ullo aliod non erf aliud uomen[ab celo datuni, iu quo oporteat nos falvari, AGor.a: 12. $.9. Verum quidem eft, à primo ftatim tempore facrificia cepille offerri, Nam Tamen à Kain obtulit muuus jfebove ex fructibus terra, Habel veró de primogenitis gregis fii G adipt simo temeorum Genef.4: 3.4. Sunt qui& Adamum obtuliífe, adeoque primum omnium facerdo- pore cape. tem fuiffe flatuunt; putantque pelles, unde tunica primorum parentum parata, detra- Gongu,, &as mactatis ad facrificium animantibus,& inde legem illam Lev.7: 8. Sacerdos, qui offert. bolocaufli vistimam, babebit eju pellem, originem fuam duxifle. Noachum, Abramum, Ifaacum, Jacobum imo& Melchifedecum facrificia Deo obtuliffe, nemo eft, quiignoret, Gentesetiam, omnibus retro feculis, quibus erant bofPites teflamentorum prouijsions Eph. 2212. ad imitationem populi Dei, inftin&tu& impulfu Diaboli, qui in illis eficauter agebat Ephef.2; verf. 2. facrificaffe Diis fuis,& fuos habuiffe facerdotes, flamines, patres filiofque facros, ex hiftoriis notum eft, Ita Diabolus amat Dei elle fimius & aemulus, $. 10. Sacrificia fidelium fuerunt fine dubio divine inftitutionis,id eft; à Deo inftitnta; Que& divi. nemo enim putet.illos motu proprio& éco|i. 5. uis facrificia obtuliffe, Id& vidit Eu- q dionis, f:bius,qui demonftration Evangel 1: 16. diferte docet, 22546uv facrificiorum non fuillc Tz or14,, Vel atÜpozrivts keiiviuar, fed zs Sav in iveiar toro Ce mpBpor, Multis id evinci poteltrationibus. Deusodio habet omnem£83 sDpne erar, id elt, talem cultum, qui priva hominis voluntate fufcipitur; non vult zissrem uf wa effe preceptum b.miuum condccefaclum E39: 12. Vize divinge plurimüm differuntà noftris Ut unicus gratiae autor eft;ita &(igna ac figilla grati folus ponere& conítituere vult, Qus noviz menzem Det? quis cou» Jeliarius ipf is fuit* Rom,n: 34. Abaron ucn[inf': fibi Ecnorem[acerdotii, nifi vocatis a Dea Hebr. c: 4. Ergo nec prifci fideles fine divina vocatione illum fibi arrogárunt,— Certum eft illos obtuliffe iu fide; ita dicitur Abel sig z2eova Svetav obtslj]e Hebr. 11: 4. atqui lides nititur verbo, mandato,& revelatione Dei. Et quum alia, qua Patriarchae. egerunt, notentur egille 2enuxlidriyrec, sUNa Cn Sévric, naXspApoi, Hebr.11: 7.8. num putabimus illos Sacrificia obtuliffe ua ze»ulidivrac à x22 voire? Denique, fi Deus difcrimen animalium, ut quadam pura, quedam impura haberentur, inftituit ante diluvium, quod fa&um propter facrificia, fine dubio ipfa etiam facrificia inftituit Dess.— Ergo certo certius eft, Deum Sacrificiorum fuiffe inftitutorem,& fideles accepifle à Domino id quod ipli fzcerunt,& pofleris fuis tradiderunt."ie fit. Id tatum füpereft inquirendum; quá ratione facrificia Doro nus inftitueritjnum;; ias, iu per verbum& maadatum expreffum? cale quidem,quia in facris literis non exltat, boue 2 D 3 pot' 30 De oblatione primorum temporum, Cap. IV. poteft omni cum certitudine affirmari; non tamen etiam poteft fumma cum certitudine | negari, num per inftin&um& impulfum Spiritüs fan&i internum? Sant quis negabici Is, qui inomnibus fan&is ig 6 ángyor eff efficaciter efficiens xg] 7à 9e eg) ui bigyeiv&* velle&* perficere Phil 2:13. num& hoc velle in illis non fit operatus? Fidem dedit,(eft enim Spiritus fidei) in quà obtulerunt,& voluntatem. offerendi non dederit? Hic internus Spiritüs fan&i inftin&us, hac interna ejus illuminatio vocis& loquela inftar fuit ad animum fidelium.— Ita ut dixit Spiritus Philippo Apoftolo,i d accede ad. currum, Eunuchi fcilicet, A&or.8. verf, 29.& ut dixit Petro, Ecce rres viri querunt te. Aor, 10, verf, 19. confer, AQor. 11: verf. 12. non fane externé ad aurem,fed interne ad animam; ita etiam fidelibus dixit,fan&ofque jutfit ire(7 in fide facrificia offerre, Ad hunc internum Spiritüs fan&i inftin&tum acceffit excernum de coelis fig. num, cuuezijsstorugerr(G- ita roD Ses enieioic conteflificante Deo fignis Hebr.2:4. quod innuitur Genef. 4; 4.& non obfcuré indicatur his verbis, Er reffexit Jebova ad Abel(j ad munus ipfius.Duo hic dicuntur, 1. Reffexit Dominus ad Abel, hoc eft, palpabili argumento illi declaravit,illum grata Deo facere. 2.E7 ad munus eju j idque vifibiliter teftatus eft,effe fibi odorem fragrantie; hoc refficere ad munus füumunt multi de tT EAT UA iuflammarione, quà Deus illud&zdguee inflammavir,& flammá caelitus demifsá confumplit, Ita Theodotio; ita& R.Solomon. 1D 2rnon ew TW. defcendit ignis Gy inflammavit nnus illius, idque non omnino improbabiliter,ufitatum enim illo tempore, quo facrificia viguerunt, ut Deus igne reffonderit de calo illis, qui facrificia míe in fide offerebant in terra, Levit.9: 24. 1 Chron,21: 26. 1 Reg.18: 24. 37. 38. confer Pfalm.zc: 4... Re.ordetur Donius omnium munerum tuorum, G* bolocauflum tuum incinevet, emittat ignem€ ceelo,quod holocauftum tuum redigat in cineres. Nec fine ratione& fapientia fuit divinus hic agendi modus, habuit enim veuudlixiv d'áAociv, Flamma& ignis caeleftis confumfit pecus, Flamma notat charitatem Dei, omnipotentiorem igne, omnibufque validiorem aquis; charitatem, inquam, tum Dei Patris, qui dilexit mundum; tum Dei Filii, quem amor& zelus domás comedit Dei. Haec flamma, hic amor, haec charitas in mortem& ignem affli&tionum tradidit Filium, qui ut pecus pura, agnus preriofug macula om i expers, ad madlationem ductus eif, Qvo modo$.12. Hoeecitaque divina facrificiorum à patribus oblatorum inflitutionis ratio eft &isfintu& modus. Spiritus fan&us interne illos egit, ut offerrent, Deus ignede celo oblatum patres ooi. confumfit,& teftatum fecit, fe tali fidelium a&ione dele&ari, gitur ut. a&i à Spiritu ficiat fando locuti funt olim ài d'yim«8. avbgumros[an&li Dei bomines. 2 Petr, 1: 21, ita ati à Spiritu fan&o Svalac eporiviyxar viclimas obtulerunt fancti primitivae Ecclefiae filii& haeredes. $. 13. Legiturautem& Cain obtuliffe, qui tamen Spiritum Dei non accepit, Obtulit fan&,at non a&us à Spiritu Dei bono, fed à Spiritu Dei malo(confer, 1Sam. 16: 14.1 5.) à carnis fenfu,& à mentis concupifcentià, igitur obtulit tantüm, mentem autem in celum non extulit; terreflria captans, celeftia nec intelligens, nec anhelans, nec accipiens, Sserifieia$. 14. Sacrificia primis his temporibus oblata non obtulit Sacerdos fecundum ordiPieboribu: nem Aharon, nondum enim intraverat Leviticum Sacerdotium Hebr.2:11. fed fidelium fguafae, Quilibet, ita omneserant itgex va 9o. facerdotes Deo,— Et quamvis illa facrificia fuerint rne non ju: totidem figurae facrificii Jefu Chrifti adhuc offerendi, atque ita& in illis fuerit commemoratio quaedam peccati, actualiter adhuc expiandi;& facrificia intermittere aut COfl« De[facrifi.io(auini€$ Alelis.| CAP. IV. 3l contemnere, fuerit fidem& fpem|in promiflum femen abjicere& neglectim habere, t4« men longe adhuc abfuerunt;ut cfficerent illud jugum,quod deinceps ubintravit,fub quo ' I(raél gemuit, quod portare non potuit, quod Mofes populo impofuit, Erant,quod fano fenfu velim accipi; aliquo modo liberi ritus,& libera exercitia; nec cum tot praeceptionibus& inftitutionibus legalibus, quot per Mofen additae funt,copulata; nec cum hác claufulà, Malediclis qui non manet,&c. praecepta& injun&ta: denique determinatio modi; quo; zemporis,quando; /ci,ubi debebant offerrijhominum judicio& difpofitioni quadantenus erat relicta, sl $154. Ita fideles facrificari juffi, ab initio edo&i funt, fedus Dei non alià pangi ratione n"i quàm n31?»J fuper facrificio. Pfal. o:$. Sacrificio opus effe, ut cum peccatore reconci- docueiint? lietur Deus per peccatum offenfus.. Caleflia debere«a9aeiQesra] xeei ilm Suciaic aveg Toumac, purgari melioribus vislimis, quam erant ille, que de primogenitis gregum offereband tur, Hebr.9: 23. Semen promiffum ad abclitionem peccati df. d 9vmia; dura. cum vi" ima fua adhuc manifeflandum effe. Hebr. 92 26.& zná ilà illius ob/azioue. aliquando confummandos in perpetuum 79e. dyiaQopévuc illos qui antlifiantur Hebr. 10: 14. Haec qui negat fideles facrificia offerentes refpexiffe, intellexiffe, credidiffe, expe&áffe, faciet€ cultu illorum cultum plane carnalem, brutalem& inutilem. Impoffibile enim fuit, ut fanguis pecudum, quas mactantes offerebant, peccata illorum auferret Hebr.10: 4. aut p ] ^ conícientiam purgaret. Hebr.9; 14,& fideles prifcos omni falutari notitià, luce, fide& Le fpe catuiffe fimul perfuadebit,. Nu$.16. Non igitur hic omittendum id, quod de primis offerentibus Abele& Caino, QA Pe Á fcriptura perfpicue notavit, Gen,4. 4.5. Ft rejjexit Dominum ad Abel y ad munus eius, Ad. non sà Cii. Cain autem Gy ad muuus ejus non reffexit,— Hujus difcriminis caufa inveftiganda eft, Certe ai esent, Cain primogenitus videtur prior obtuliffe,& dediffe de fru&tibus terrae cujus erat cultor;] nil quoad externa cedens Abeli offerenti de primogenitis gregis, cujus erat paftor. Gen.4: 3.4. Non autem dicemus cum Philone Judeo caufam reje&i muneris Cainitici effe, 1. Quod Cain j«8 Sjdpac pofl aliquot dies,non vero tv9v« latim, munus adduxit, quod colligere fibi videtur€ verbis, Genef. 4:3. E: fit in iue dierum adduxit Cain&c. 2. Quod obtulit 33 vv 42g, dM d. eh ro 16: topivv vagmrav à frudlibus, fed non à primis frudiS bw, id quod colligit€ verbis,& adduxit de frustu terre Genef.4:3. neque cum aliis avarttiam Caiai,& quod avará manu,& fpicas tenues obtulit, culpabimus: neque cum Jofepho nugabimur, Deum nolle coli«oic xal' iívorav dyÜgura mAovivrs: x Bíav mepuxóni iis, qua curá(y induflriá bominis avari violenter n.f.untur, utfruges& fructus e rerra, i quam homo colit,& quz nifi acceperit femina, meffem refpuit; neque cum aliis ftatuemus;ideo munusCaini Deo difplicuiffe, quia fratri rixas moverat. Rixze enim poft oblata munera demum ortz fünt; fed fimpliciter refpondebimus cum Johanne Apoftolo ex 1Ep.3: 12. év1 T4 19a. durd mrovugd ow, ra 7) v60 dd Qu durd, dYxaia. Mala erani opera Caiz ni; Abelis autem jufla. Ergo quamvis oblatio Caini fpeciem habuerit boni, tamen in fe e fuit mala, difplicens Deo.— Nimirum, fine fide impoffibile eft, Deo ivapre ea] grata facere. Hebra:6.— Omne quod nou eff ex fide, peccatum eff. Rom.14; 23. F ides Abelis n offerentis laudatur, Hebr.it: 4. Caini tacetur, Ergonon in fideCain obtulit, putavit el "e z externum illud opus Deo placere; paucas illas fruges fufficere, ut debitum fuum, quo - Deo tenebatur, exfolveret; fatiseífe, fi proventus terrae acceptos referret Deo; de c- tero non cogitans, aut parum follicitus de Mediatore Dei& hominum de ejus morte& m lytro, de juftitia Dei, de reconciliatione& peccatorum remiffione, Hác fide quia caruit& i dele — 32. De(aiino poft oblatum Es vejetfum[acrificium, Car.IV. i i undanas opes, ex« dedtesr cmm illis nón indigess,& rera rotafi ipfe Ge plenitudo ejus, oblatione& terna bona, cum i/i ut ad illam refpicere potuit,(Pietate deleflor, non facrificios& agnidono uL n fi Hof. 6: 6.)& ut refpicere non potuit, ita necrefpexit Gen.4:5. Et C ee nv NS non refjexit,| Similis huic phrafi eft ila, qua Mofes atit Mumaó:5. Ne refficias ad munus illorum, Datan, Core,^ biam 2 PAPA Pa. icum pinzuium vefirorum non afpiciam. Rem autem ipfam exp icare mele uod Dus ubi de oblatione Abelis;ad quam Dominus dicitur refpexi e Gen ui ic pa Ded Juper donis illius teflutus Jt, Ergo ad munus Abelis rejjuere, eft /uper id teffari, hoc eft, y» monio externo& in fenfus incurrente, quale potuit effe ignis sgerzerie, gum& Deo acceptum effe, indicare, Ex oppofito liquet, quid fit, Nope ee"nt od Cams nimirum,non eft zeflat;e[uper illo, nec teftimonio externo& vifibili nia approbavit quafi fuum fecit, adeoque ignem€ coelo non in id immifit, Haec eriam ene» benefra, pp Dnm Nw? i» np nn C TTYU[2I Verum esi, euod. defzendit 1gnióy $ inci. it munus zbel, at non muni Cain, A Q'd Cain ó fov. Non debemus autem filere id, quod Cain poft rejectum munus egit. Miferille pot«ejes qui éx oU srovnps ov£ malo erat| Joh, 3:12, pravitatem protraxit fuuibus mquitati s ut ere quid. rudente plaufiri peccatum Efa.s: 18.& malum cumulavit malo. Narrat criprura i um que 5** magnairaincitatum& accenfum à Deo monitum effe: Quare effer: ejciry n cur con idit neri j val-us tuus? DNÜ YOU CN Nn Zdnnon ff beué egerts, acceptatio ert? nh eà mente& integritate, quà par eft, munus offeres, acceptatio illiuserit, IrafcebaturCCain, munus illius non fuiffe acceptatum, docer illum Deus caufam illius non acceptationis ph reje&ionis, quia non bené egit, non in fideobtulit. Addit porro, quantum periculi ubfit in non recta oblatione:(9 /i non bené ages, hoc eft, finon in fide offeres, ut hactenus fecifti, peccatum ad fores cubat., ut te abforbeat,& in te, ut mancipium fuum& fervum aperta quafi janua plené intret,& totum occupet cum omnibus fuis concupifcentiis. Docemur, Qui non reclé agit; hoc eft, qui fidem& bonam repellit confcientiam ante ejus fores peccatum cubat, ut totum illum rapiat. Ea autem peccati aftuta indoles eft ut non flatim appareat ut hoftis& peftis, fed abblanditur peccatori& fub fpecie fuavitatis fe illi infinuat,& ita initio fevitiam dulcedine fictà temperat, id intelligitur fub hoc verbo» Er ad te accur[atio ejus, Peccatum& omnis generis concupifcentia magna cum comitate tibi occurret,& fe tibi de optima;qua poteft nota commendabit, ita ut ad tempus fe tibi quafi fubjiciat& tibi ferviat& praefto fit, ubi& quando volueris,id eft in hoc verbo, Ez(4 duminaberis illi, Wmpii peccato& concupifcentize dominantur quando illa utuntur ad quzvis horribilia tentandüm& agendum. In regenitis peccatum non debet dominari Rom.6:i2, In irregenitis autem id non tantum dominatur, fed illi in illud dominantur; peccatum fervit illis; illi viciffim peccato; peccatum fe illis infinuat, illisque praefto eft ubique, Haec nobis videtur fimpliciffima hujusloci interpretatio, quem aliter LX X. aliter Targum Onkelofi, aliter Vulgata, aliter alij interpretantur, 0 4.18. Sed parum valuit hec Dei monela apud Cainum., Dixit enim, hoc cft locutus elt Cain ad Habel fratrem fuum: dein infurrexit in Mam, 6 occidit illum Genef 4;?,. fundendo fanguinem illius. Unde Dominus ita inquit, Fox fangninzs fratris tui«Limat ad *. me de terra Genef.479,.& Chriftus Matth. 23:35. mentionem facit euaTO. NC n dixafs. f[anguisis Abelis illius jufli confer Hebri2:24. De hac cede ita loquitur Johannes Lep. j: X2. iegafe*- ddvAQor ajvs. jupulavit. fratrem fium.— Sine dubio in rabiem actus ' De fide e/Abelis.. C Ap. V. 33 " a&us Cain, quod munus fuum à Deo reje&tum erat, verba fecit cum Abele, jurgium ipfi | movit, Deum blafphemavit, injuftitiam Dei criminatus eft,& ab Abele jufto reprehenfus & meliora monitus, quia vindictam in Deum non poterat, in hunc innocentem. juftum, Dei fervum effundere voluit, Ita odium Dei, invidia, ejavría amor vindi&tz, cupido de. firuendi regnum Dei, furor adverfus veritatem, falfa fapientiae propria& juftitize perfuafio illum ad patrandum atrociffimum hoc facinus impulerunt, $19. Mittamus autem Cainum,quem à fe Deus dimifit,exeatque ille& cogitatione nofira, qui exivic Y*38?D inde à facie, c à vonfbeGu Domini Genef 4: 1c. ideft, indeubi Dominus cum ipfo locutus erat, atque adeo vocem& communionem Dei defzruit,& Deo ipfi repudium remifit. $.20. Idtantum addimus, effe hoc noftro tempore multos Caini fe&atores, de quibus cani eaa. Judas verf v1. Fe i, quia viá Cain ambulant,— Tales funt illi, qui confilium& actio. tores qui? nes Caini fequuntur,& mifsá juflitià Dei, Deum acervo frugum,& per opus operatum, & falfo facrificio cottidie placare volunt; parati omnium illorum qui cum Habele ftudent& quzrunt. juflitiam ex fide fola,& redemtionem ac remitfionem peccatorum in fanguine Chrifti folo,& bona eripere;& fanguinem fundere, nifi divinitus injuftitia illorum coércita effet. : Caput Quintum. De Statu Ecclefie& pracipuorum fidelium ab Adamo ad diluvium,& inde ad mortem Noachi, -$.IT. Oftquam capite pracedente ftatum Ecclefiz,cujus Adam& Eva fuere membra, : Pes poft illos in terra militavit,obiter enarravimus, nunc de e^o celum. nis, concivibus d domeflicis ilius quaedam€ facrisliteris monebimus, Hic praeeuntem nobis habemus Apoftolum Paulum cap. r1. epiftola? ad Hebrzos. -.$.2. Isigiturante omnes Abclem infigni ornat encomio verf.4., Fide potiorem, inquit, » vidimam Abel pre Caino obtulit Deo, per quam tejlimonium affecutus esf quod jujus ejjer,:e" Jlante fuper doni ejus Deo, dy per illam de mortuo etiam fermo babetur. Fide clarus fuit Abel, Ww fide, inquam, que mundum vincit;quae juftificat; quae Chrifto inferit, quae per charitatem »" operofa eft. Fide illà obtulit vitimam; fide, qua credidit peccata effe expianda victim " boni odoris,qua omni pecuino fanguine& adipe infinitis modis praftantior eft; victimas " facrificavit melioris hujus vi&imze umbras;figuras,facramenta; per illam fidem quod ja» Ji eflet,teftimonium accepit,eft enim illa illi imputata ad juftitiam, ergo juftus fuit, non , ex operibus,fed ex fide. Fides potiorem fecit victimam Abelis prz Caini vi&timà, quz fi» ne dubio ponderis mole& pretii exterioris dignitate illi non ceffit; ita fides cultui noftro pondus addit.Quia fide obtulit,zeffazu esf Deus fuper dons ejus,& illa ut fua, grata& accepta fibi, public acceptavit, reffexiz enim ad illa; perfidem hanc& propter illam fermo de illo habetur, etiam ubi diu mortuus eft, ita exflitit deipoug(Q-,. Deus ipfe fermonem fecit de illo Genef.4: 9. Chriftum Dominum non puduit illius meminiffe Mattb.z. 3s, Paulus non femel illius renovavit memoriam, ut híc,& Hebr.i2:24.— Mortis eft tamen: nam«mmibw femel incumbit mori Hebr. 9:27. At mortuus eft juvenis,& morte non fuá, occifus enim eft,& quidem à fratre, Quod juvenis mortuuse(t, non in damnum ipfi ceffit, eo citius enim iberatus fut à morte grprá Rom,7; 24.& lucri fa&us par 34- De e/bele€9 Seto, CA». V. particepsymori enim crum eft, Phil.1:21. 9r ener Gic, Svid vé, quem amat Deum" ritur adolefceus, qubd occifus eft,& quidem à fratre,& quidem ob fidem, quà Suniav eet" »« obtulerat,& Dei teftimonium affecutus erat, nonne& eo ipfo ad eminentiffimam martyrii gloriam eve&useft? morte fui plorificavit Deum, Joh.21: 19. fanguine fuo obfignavit fidem fanctiffimam, pretiofiffimam, propter juftitiam Dei, imó propter con[cientiam bas tutlit triflitics doe uv ddi«oc,& hoc ipfi dex«t. 6 1Pet. 2:19.20. Ita antequam Chriftus Dominus paflus eft pro illo, ille jam paffus eft propter Dominum typus factus Domini fui, qui etiam juvenis, à cognatis fuis& fratribus, innocens, ob veritatem& juftitiam predicatam, neci datus eft; at neci multo ignominiofiori,& majores cruciatus inferenti, quàm Abel expertus, qui fubito ene&us, mortuus eft, antequam mor! fe fenfit; hinc& mors Chrifti,& fanguis Chrifti meliora climat prae fanguine Abelis, Hebr.12; 24. Occifus eft Abe], fed cà tantüm parte, qua occidi potuit, ideft, carne, fpiritus vitam& beaaitudinem obtinuit dfd dinaneóriu, propter juflitiam, Rom.8: to. eodem die,cádem horá,eodem momento, quo mortuus eft propter Jefum Dominum; fuit in Paradifo cum Jefu Domin0; ita qui primusomniumé mundo fublatus eft;primus omnium in coelum receptus eft, qui primus omnium vitá exutus eft animali, primus omnium vitá& gaudio coronatus ett cleft& permanente. Cainus enecando fratrem, magis fe ipfum quàm fratrem enecuit, Sanguinis enim reus fa&us innoxii, necem fibi arceffivit eternam; quique fratrem exítinxit, ne amplius effet in terris, ipfe brevi poft exftin&us eft,& cum omni profapia in diluvio periit,& ut locum tunc non amplius habuit in terris, ita nec locum invenit 1n calis. Sed modum teneat oratio. Ocio Abe— f.3. Occifo Abeleactum videbatur de femine fantto,cujus primis parentibus fatta erat e aried fe- promiffio, At Deus memor aeterni fui Teftamenti, cum Abelem, qui fuerat vere qéxvoy v ponimr,—€zayleAlac filius promi[Jionis Rom.9: 7.€ mortuis refufcitare poflet,( quà hide"ibrabam paratus erat,immolare unigenitum, qui promi/Jiones acceperat Hebr.:1; 19.) non id fecit; fed in locum Abelis pofuit& reddidit illis Filium quem Evareputavit ec avipua in Jemen Rom, 9;$.& vocavit nomen ejus D Ser, addità ratione nominis, N.an p. fai: iioi Deus Jemen alud, in locum Abel, quem interfecit Cain, Genef.4: 25.. Filium hunc à Deo pofitum,& divinà benignitate donatum fatetur, non gloriatur illum natum à jauguiuzus, aut v.luutate Serfemen| carni Joh.1: 13. fed Dei donum in illo miratur, Filium hunc jeen Y nominat, habito $entéidum. prefpedtu non ad generationem naturalem, fed ad promiffionem divinam,& regenerationem fpiritualem, fien enim mulieris fan&tificatur ad ininiciziom cum femiue Serpeutir, Vocat illum jepeu aliud.^R. y'W.. fuccedit enim in locum Abclis crudeliter interfectis. ut quod promillo femini in cede hujus deccflerar, id illi in donatione illiusrurfam accederet.Cum Cainum peperiffet Eva,& illum reputavit in femen, putabat enim fe«cazif;viffe Virum,Deniino fcd eventus docuit, illum ad femen fan&um haut pertinere,adeoque falfo in femen reputatum fuiffe, hinc in modó citatis verbis, Cainum à femine videtur excludere, certé femini non audet aperte annumerare, Nunc autemSetum reputat in femen, P.fait inibi feinen:& docuit eventus, illum bené in femen reputatum efle, Ser enim fa&us eft nova fanttque flirpis propagos& revixit quafi in i50 Ecclefia; quae in Abele videbatur inteznecione deleta.Fides Seu non quidem dife:tis: erbisijn Scriptura praedicatur, neque Set ab Apoftolo pofitus eft in catalogo Heroum qui eximiá claruerunt fide, Hebr.u. nontamen propterea ex illorum numero exclufus fu:fie cenfendus eft 5. ut nec Adam, cujus Apoltolus.in citatocapite eriam non meminit.& omnes circumfítantiae docent, Setum ut Abelo fucceffi, ita etiam ejus ldem, mores, probitatem integerrime feearum E "De Seto€9 Enofo. Cr. V. 8$ &atum effe i qui fi vià Cain ambuláffet,fine dubio in grege Cainitarum annumeratus fuiffet. Si autem de Seto quedam extra Mofen narrare licet, addamus quae Suidas Lexicographus nemini non notus de illo in voce z56 Ser annotavit, Gv 98 civ Xil ài móre d»Qpuzrai ayoni) optuor, dfe và feopnséva] mae PT o0duuad, Tuc Tt T dcripor vou cix, C api TéTuc meu! iuetGeiar durd. Sauudsavric, d; y*€ ayoT(O- EmixaA ex$3, é jvodisC. Senfus eft, Sezum ab hominibus fui temporis Deum appellatum effe, ob infignem pietatem,& quod Hebraas literas inveniffet,& Aftrologiam primus commendifet. De morte Seti Hiftrorici Arabes Patricides& Elmacinus, tradiderunt, illum in s exodo liberos& nepos adjuraffe 3n p per faem"n, ne ullam cum ainitis communionem haberent; illumque fepultumà filiis i2 /je/u.: deamus ab incertis ad certa, 2 i planen freta, fed ve $.4. HicSetus genuit Filium,cui nomen dedit UN Ens, natus hic putatur Anno 235. à mundo condito, Significat autem Enos non 9 imisuora obliviofum, ut putat Eufebius de praeparat. Evang.t1:6. fed eum, qui incurabiliter eger eft, Ita hoc nomineSet revocare voluit inmemoriam incurabilem illam miferiam, in quam per peccatum cecidit homo. Sane nifi Deus fanaret noftras infirmitates, nullum in Gilead pro nobis inveniretur balfamum. Hoc autem nomen Enos, quod primo ufü nomen fuit proprium, fa. &um eft nomen omnium hzredum corruptionis Pfal.8: s. Quid erf 38 bomo mifer,ut recorderis ejus? Job. 15: 4. quid efl UN mifer bomo, ut merestur?. vel ,ut mund fir? Píal.9: verf.10. Surge ne invalefcat. VAN. bomo malus& mrifer. confer, verf. 21, Pfal103: 1j. C'i2N mifer bomo, ut gramen dies ejus, i $.«. Circa nativitatem auc etiam tempora hujus Enos fingulare quid actum Scriptura notavit, nimirum ut eft Genef.4:26. Wm Cava epo nmn TN: que fententia duobus modis verti potefl, Tjnc ceptum eff invocari nomen Jebova,& tunc fignificabit, illo tempore nomen Dei cultum publicé in ceetu& congregarione plurium, quod antea non nifi inter privatos uniufcujufque parietes fuerat celebratum;& Religionem quafi poftliminio reftitutam,quam Cain cum fequacibus fuis multis involverat tenebris& corruptionibus, vel, Tunc captum ert denominari à eb»,& fenfus erit, aliquos incepiffe fe denominare à Jehova, voluiffeque nominari cri»wn 922 filios Dei, ut diftinguerentur à dox ineic animas libw illis, qui tantum vocabantur. C278 23 fi/ii bominum, Genef. 6:2, In huncfenfum hac verba vertit Aquila, vór« gy 9n reU waA cio, àv óvüjasthi wes» tunc ceptum efl vocari ex nomine Domini, Itanotabitur diffidium, quod ceperat effe inter filios Adami& nepotes, fine dubio de religione, de cultu& juftitia Dei, de modo& via falutis; quibufdam ad exemplumCaini in Carne fua& dignitate operum propriorum confidentibus; quibufdam fidem Abelis, id eft, idem in Jefam Chriftum imitantibus;& juftitiam, quz eft ex fide, quarentibus, Quoad phrafin confer Ef.43: 7. 44: 5. 65: t. $. 6. Sedtempuseft ut agamus deEnocho, filio Jered, qui tantum trecentos& fexaginta quinque annos in terra tranfegit;aliis ad fenectutem longe altiorem viventibus imó cujus filius Metufalach omnium longiffime vixit, De hoc Enocho ita Mofes, arbol roit 3 Enocb cum Deo,(5 non erat, quia affumfst ilum Dei Genef.5: 24. in quem locum ita commentatus eft Apoftolus, Hebr.11: 5. Fide Enoch translati esf, ne videret mortem,& non inveniebatur; quia tranfpofuerat eum Deus, nam ante translationem[uam teflimonium accepit grata. feciffe Deo, ips nztva] vo. So. $.7. Elogium, quo Enoch ornatur;eft,& ambulavit cum Deo, non inconflanter, fed ferio fludio,& firmo propofito, cas rdc spípas 7 Cus;«ré, Luc.1:75, Id liquet 2 ex Set quite fiIium voca« verit Enost C' rea hujus nitivitatem coeptum eft invocar! no men DomiAi. Enoch am lavit cum Deo. Ambulare cum Deo quid? Locus ad Hebr iré vindicatur, 36— De Enochi(anta cum Deo comver(atione, Ca». V. ex Genef.g: it, Et ambulavit Enoch cum Deo, poflquam genuiffet Metufalacb, frecentis annis, fuit igitur non unius diei, aut anni juftus, epósraigG- Zemporarius, fed vere ju/fus, qui judicium fecit d. juflitiam,(9 veritatem fervavit qualis eferibitur Ezech.18:» Ergo non fine injuria de fan&to Viro fcribit Jarchius Ca'yUn ow aw» vyna pi nmm p js. fius quie fuit, fed. levi fententià ad redermdum ad improbos. Ambulavit autem Enoch caes De» ldtotum eft, quod Deus à fidelibus& fuis exigit; ita dixit Abrahamo Genef.7: le "dinbula coram me, prafla te integrum. Mich,6:8.. /ndicovi tibi quid bouum,,. bumriliter ambulare cum Deotuo,| Paulus anteomnia monet, digne ambulare vocatione, quá vocas ti fumus Ephef.4: 1,— Ambulatores fumus& viatores,& non habemus hic manentem civitatem, patriam meliorem querimus, In hac ambulatione autem ambulandum eft cum Deo; uz filii lucis ambulate Ephef«:8.— Includit hoc ambulare view fidem, fida fpem, d'ydame charitatem, và agia raJ(a. tria hec, quae vui nunc, id eft; in hac vità, manent 1Cor.153:1;..— Fidem inquam, qua fiducia eft in Deum& Servatorem Dei,& redemptionem ac juflitiam ejus; Charitatem, quae implet fructibus juflitie;& obfequiofos facit Deo,& ar&e unit cum proximo; Spem,qus eft anime anchora[ecura& firma Hebr.6: 19. Ita& Enoch ambulavit cum Deo; fide amplexus falutem& juftitiam Dei; charitate fincera adfectus in Deum& proximum, in pietatem& do&trinam veritatis, zeloque impletus gloric Dei; fpe exfpectans meliora, animze falutem, corporis refurrectionem,& adventum Domini ad judicium, Id ambidare Enochi explicat Apoftolus 1, Per ivapse-icay v 9:9, quod proprie fignificat prata fa-ere Deo, colere Deum. lta. ivapscé ét, eft coli Hebr, 13: 16, confer Syracidem 4.4:18. Autorem Sapientiz 4: 1. 2.Per«yocp sS và Sw acctdere ad Deum. 3. per énénviicay 4 Osiv, querere Deum. Fidei cft eyeséz«X,, perfidemenim ad Deum accedimus. Charitatis eft ivapsg siraj, charitas enim omnis boni& laudis genetrix eft, 1 Cori: 4-7. Spei éntiriioj, quod enim quaerimus, id fperamus nos inventutos; ut uon feramus, quod videmu Rom.8: 24, ita non quaerimus, quod non fperamus., Apoftolus autem expreffz facit mentionem fidei Enochi, Fide Enoch translatus ejf, fide nimirum Seminis promiffi, Salvatoris& Domini, qua fides eft efficaciffimum incentivum, ut peccator amare Deum incipiat, Unicum objectum fidei eft Chriftus Dominus heri& hodie idem& in fecula. 4.8. Neque huic noftre fidei expofitioni contrariatur, quod Apoftolus addit, i/i ffden qua accedimm ad Deum,& in qua Enoch ambulavit cum Deo, confiflere in eo, ut credamus 1. Qvod Deus esí, 2. Quod wudkamodóru ive?) mercedis vetributores fé exbibet illis, qui ilum quarimi Hebr. uu: 6, Nam hzc eft ipfiffima illa fides, qua credimus remiffionem peccatorum, falutem, juflitiam& vitam aeternam. $. 9. Fidelis.& qui accedit ad Deum, debet credere. 1. Quod Dem ejf, Ergo credere Denm e[fe, unicum motivum eft ad amandum Deum& ad accedendum ad illum,| Sane Deum effe eternum, omnipotentem, juftum, peccati vindicem, non proprié credimus, fed naturaliter cognovimus, pertinet id ad 70 2yogiv 760 342, quod manifeftum eft in omnibus hominibus, Rom. 12 19, Haec autem notitia tum cternze Dei potentiae.tum inalienabilis juftitize, quá iram infert, non facit per fe, ut peccator Deum amet, aut quarat; potius terret, ut Deum fugiat tanquam Vindicem, Ultorem, Iratum. Ergo in fide, quà credimus Dern eil-. quaque movemur ad accedendum ad illum, Continetur fides, qua credimus Deum eflc,&&ufficientem, ut peccata poffit remittere,& imprebum juftificare;& muitericordem,ut velit remittere;& bonum;ut atu remittat. Qui ita credit, quod Deus efi, hoc cft, quod non tantuni eft aeternus, potens, juftus, fed gratiofüs, mifericors, dives De vera fide[pecialia:&& de Enoch. Cap. V. 37 dives miferatione,qui non dele&tatur morte improbi, qui vult Deus peccatoris fieri, certe illi Deus non erit terribilis,& accedere ad illum non verebitur, Hac autem fides neceffario importat fidem& agnitionem Jefu Salvatoris;peccata in fe fufcipientis,Deumque mundo reconciliantis; fine quo Deus gratiam& mifericordiam,citra abnegationem juftitiae exercere minime poteft, Hanc fidem,Deum efle;& poffe effe,& velle elis Deum peccatoris habuit Enoch; ergo habuit fidem Jefu, Domini, Seminis promiffi. 2: quod eft mercedis retributor illisqui illum querunt. Sane omnibusqui Deum quaerunt, merces retribuitur.Deus enim non vult,non poteft,fruflra amari,fruftra quaeri; fed credentibus, Deum effe juftificantem improbos, remittere peccata,& illa fide accedentibus omnis illa merces imputatur X? xdew fecundum gratiam, non verb dl ipea. fecundam debitum, ut fit 79 ip; aLotro ei, qui operatur Rom.4; 4, Certe fidesin Deum& Chriftum non caret mercede: reputatur enim in juftitiam, Ne ime Abram, merces tua magna valdé Genes; 1. Qui quarant boni opera(id eftfidei Joh 6: 29.) eleriam d bonorem(y incorruptionem, illis retribuet Deus(olo) eidvioy vitam eternam Rom.2: 7, fed ut didum, omnis haec merces datur€ gratia; gratiae merces eft, Hinc& illa fides, quam Enoch habuit, non fuit fruftra; fcd imputata ipfi eft, & merces retributa e gratia, $.10. Videamus nunc, qualem Enoch mercedem reportarit De eo ita Mofes: ambulavit cum Deo 12YN)& nn eraz, Paulus:«4j y, steiexero(j non inveniebatur, Cüm fidem tenuiffet& bonam confcientiam,& in terra cum Deo ambulaffet, tandem non erat, defiit elfe, dpasl yore ton comparuit amplius; non inveniebatur neque in domo fua, neque in conventibus& coetu piorum, neque in ambulacris publicis, Quo ergo abiit? VYIN Pjj22 COWON cutie illuyi Dominus, affumpfit illum Dominus. In illa affumptiqne animadverti debet terminus à quo,& terminus ad quem, Terminusà quo eft nn C2»yn mundus bic, terra bec; à terra,€ medio hominum illum abftulit, Terminus ad quem, non eft mors,non fepulchrum, fed Deus ipfe, celum, Dei habitaculum,| Sumpfit eum Deus ad fe, é terra transtulit in celum, mortem non guflavit, TranflatuseftEnoch«6 ui id'eiv Savarmoy ut mortein wn videret; ergo vivum tulit& affumfit illum Deus. Ita fentit& Targum Onkelofi mm mv nav xo Qonen. foit. illiim meri Dominus, Item Flavius Jofephus diyex pact epic T) Seis. Ge udt ravi durd dva)qagan. ficelfit ad numen, id et Deum. Uude ueque mors e us literis velataesf, Quodattinet verbum np? id ordinari? notat affumtionem. Ita de Chrifti 42a: ufurpatur Ef,53:8.. E j4dicio y. anguflia npo affumptus«£f, nempe ad Deum d ibronum iiu Apoc, 12: 5.& de Elize inceelum evectione 2 Reg.2:3.5.9. Dic quid faciam, antequam TIp2N auferar, amar de te,& de fidelium affumptione Pfal.49: 16. Deusredim.t animam meam, 20?! 3 naim affamet me. $n. Ergo haceft gratia ambulanti cum Deo Enocho fada; mortem non vidit,quam & Adam& Evaguftarunt,& omnes fideles guftare tenentur. Vivi, nullà morte pracedente, mutatione tamen tali mediante, quali in noviífimo die mutabuntur illi, qui tum non dormient, fedin vivis(upererunt 1Cor.15: 51, in celum evectus eft, locum gloriz& beatitudinisiin ipfum inquam celum tertium.in quod Paulus raptus fuit; quamvis is neíciverit an in corpore, aut an extracorpus fuerit 2 Cor,12:».3. Itanon anima exuta fuo domicilio, fed induta fuo corpore ingreffa eft. 5h) 3nodeul!, quam é Deo babeius y oixiay d'y erporoirrov, aitvicy ev roig epavoc 2 COr.5; 1.& accejfit ad Sion montem,.ivitatem Dei vivi, ad myriades Angelorrm, ad. Ecclejiam primogenizorum,& judicem. Dem omnium Hebr.i2:23.. Igitur illos, qui contendunt Enochum in paradifum tantum terreftrem, in quo Adam integer collocatus fuit, affumptum, inque eo fervari ufque ad pugnam 3 c.m Qualem mercedem rTepottatit Enoch. Tis um Lborho vivi in«alum £yc«ti. Enochi affumtio docet finem eorum qui cum Deo ambulant. Enochus Propheta fuit, 38 9De Enocho. Cap. V. cem Antichrifto, mutuis vulneribus decertandam, quamvis autoritate vetuftee traditionis id probare fibi videantur, ire& fibi plaudere jubemus; 2v x $.12« Infigne autem& ingens hoc eft beneficium, quo perpaucos divina dignata eft gratia,nimirum ante economiam Jegalem Etochum; fi ub o:conomia legali Ela; in fine cconomiz legalis Dominim jefum, pariam infra angelos gnatum Pí.8.& forfan etiam illos fan&os, quorum corporaé monumentis poft refurretionem Domini Jefu exierunt,& in civitate fan&a multis apparuerunt Matth.27:52. nam ut illos mortem fecundá vice obiiffe ftatuamus, propter rationesnon paucas non poffumus, Bené Juftinus Martyr Refponf.i xxxv. ad orthodoxos, de iis, qui cum Chrifto refurrexerunt./ Aia» diziav edi ioeMáraray erdAn, Ad. uivecir àv d Savaciq, naSdmQ 0 Eroy, 2, 0X Au, Xy er Ur aU oi; C» qd epadeicp. Verba hac intelle&u facilia verfione non indigent.—| $.13.. Eft tamen in hac eve&tione& affumtione Enochi, E/^.:,7eft Chrifi, ut fimilitudo ita& diffimilitudo, Jefus affumtus eft morte obità. Elias& Enoch morte praventá, ut ita loquar. Jefus sube ablatus eft A&or.1:9: Elias curru igneo( equis iguez,etiam cum nY3yO turbine, procellà 2 Reg.2: 11. De Enocho,feu modo,quo affumtus eft, fcriptura filet. Jefus in praefentia difcipulorum, videntibus illis,?víp3w, Elias vidente Elifa& clamante, Pater mi, Pater mi,currus Ifrael& equites eju! Quinam fuerint auróza] 9 dyaM psc Enochi,pariter fcriptura prateriit; fuiffe tamen fpe&atores& teftes, inde.conjicere facile eft, quia Mofes de illaloquitur,ut dere omnibus notá, nemini ignotà: Non eraz, nam afJumfit illum Deus, Attamenifi quz eft inter hos tres in hoc paffu convenientia, multo major tamen eft difconvenientia, Jefüs ut vi&tor mortis,in celum, ut fuum, quod in initio creaverat, jam vero per fanguinem fuum electis, quafi viá nová(9 recenti initiaverat Hebr. 10: 20 fuà vi& potentiá, fuopte merito intravit. Elias& Enoch, merito alieno, nimirum vi meriti& lytri Chrifti, preagniti antequam mundus effet; potentiá etiam aliená, nimirum potentià Dei; non ut victores in fe, fed in& per Victorem victores ex gratia non ut in fuum jute nature, fed fuum jure donate gratie intrarunt& affumti funt. Jefus eve&tus eft;ut dextra Dei exaltaretur, ut federet& pro nobis intercederet, rediturus ultimo die ad judicium; Enoch& Elias, ut communione Sponforis& vi ac efficacia eterna oblationis,& celebra. tione Dei juftificantis peccatores, in coetu angelorum& fpirituum juftorum confummatorum gaudere ac beari poffent, 4.14. Exhibet autem hac aflumtio Enochi, quem venufte Tertullianus vocavit Can» didatum immortalitatis, abundantiffimam doctrinam ad validam zegzxAse: nimirum docemur illà, finem fidei& ambulationis cum Deo effe fa/uzenr, reporzantes finem fidei, falutem ariizartm Y Petr.17 9. quajfe folantur pij Pfalm 73: 24. 7n confilio tuo ducis med pfea in gloriam affumes me, Docemur, falutem effe non tantum animz, fed& Corporis: Enoch totus& quoad animam& quoad corpus affumtus eft. Docemur, mercedem noftram effe repofitam in celis,apud Deum: Enochum Deus beatitudine coronaturus affumfitad fe, Docemur, hanc effe vi&oriam feminis mulieris deSerpente& condemnatione; ut ele&os Dei ab amore& communione Dei& vita eterna non poffint feparare. Docemur, mortem corporis non efle iram, fed benedictionem: nam fi effet ira, etiam illa Enocho fuiffet ferenda, Docemur, fideles ante Chrifti apparitionem& mortem hzxredes fa&os vitze eeternze. Enoch primi mundi incola, à Deo affumtus eft in gloriam, Hzc& fimilia animum advertentibus facile occurrunt. $.15. Enochus propheta fuit, unde Judas y, 14. Prophotavit feptinus ab Adam, Enoch, Judei garrire affueti dicunt;Enochum fuiffe prophetam Y oNDY nc an nom amma m » -* De Prophetia Enochi. Cap. V. 39 in gradu excellentiori, quany Mofén dy Eliam, Propheta fane fuit, qui vir fai? Dei,& abus lavit cum Deo fuo. Ejus fine dubio caufam egit, Ejus fan&titatem contra impios defendit, Ejus judicia nunciavit; nec minor hac in parte habendus Noacho ,qui praeco jw/litie fuir 2 Petr.2:5.& futura praedixit;& par cenfendus Eliz, qni propheta fuit& fecundus ab Enocho vivus in celum affumtus eft,& quid magis confenraneum vero, quàmillum, quem prz multis myriadibus üdelium gratia divina extulit,& primum omnium juftorum& quoad Spiritum& quoad corpus confummavit etiam in hác vita inter omneseminuiffe non tantüm in fanctitate vitze, fed& in fani zeli conftantià& in donorum Spiritus fancti, quae inter«yoosleia prophetis donum omnino cenferi debet, abundantia;& in do&rinz& fapientize coelitus defcendentis puritate& notitia? $.16. Utautem Judas Apoftolus Enochum prophetaffe docet, ita& quid Enoch prophetavit,& de qua re prophetia illius agat, opportune& in rem noftram tradidit.— Ita ergo Enochum dixiffe fcribit; Ecce, venit Domine cum. myriadibus fauctis[uis, ad faciendum iudicium de omuibus,& ad redarguendum impios eorum de ommbus operibus impietatis Jua que impie commiferunt 5& de omnibus duris, que locuti funt contra ipfum peccatores impii. Primarium fubje&um, cujus in hac prophetia mentio fit, eft xe Domini, femen mulieris, contritor capitis Serpentis, in paradifo promiffus, quem omnis lingua confiteri debet Dominum ad gloriam Dei patris Phil,2:11, Non eft is tantum Dominu, quia év dvd éwsi&w T ds Cola:16, Joh. 1: 3. f. jure creationis, fed precipue quia Ecclefiam&uvroiímaro df& roO idYe dipl Actor. 202 28. ibique purgavit y emit Naiy astydany Tita: 14. Apoc.::9. hoceít, jure redemtionis. Hujus Domini adventum previdit&«yoem»[ei^uro Enochus: Ys Ecce, inquit, particula prophetis non inufitata, confer. Efa.7; I4. Ecte virgo gravida eff. Efa.40: 10. LM Dóminus Deus cum robore venit, Ecce merces ejus cum ipfo, rem futuram quafi digito premonftrant. Ecce Fenit,— Venturus adhuc erat Dominus, igitur dicendum fuiffet Veniet, fed loquitur Enoch de re futura, ut jam exftante, Ecce nA 9 Fenit, in fpiritu& fide ea, quae futura erant, ut jam praefentia fibi fiftens, Itafideseft.(Acionévor ómógasie, pollicitatio f, reprafentatio rerum, qua adbuc fjerantar. Hebr, ri: 1. Et calis loquendi ratio familiaris eft prophetis vid. Efa.9:;. Filiw datus ejf mobis, pter natus eff nobis; natus, inquit, qui in plenitudine temporis demum nafcendus erat, Gal 4:4. Adventum autem Domini quod attinet, e«ce venit, is in facris notatur varius, Unüse monte Sina. Deut.33: 2. Tebova€ Sina venit, Unus& Betlehem. Ex re exibit Dcmiuat;r Mich.5: 1, i£o«deeraj iy so(9- Matth,2: 6. ad Zion, Gaude filii Zion, Rex: 2s ventet ad te Zach 9:9. Unus cum nubibus, die noviffimo. Apoc.iz 7.. Ecce, veuit um nubibus, qj videbit ilius omuis ceulus, qui adventus vocatur zapecía voU Ss z Petr.;z F2. wapsCia TcO xUgiw. Jacob. s: 8. tzigavera 9 dino ToO ueyaha Ses ug) cori" Tit 2; 13. €onfer 2 Theffal 2;8. a'Tim.4: 8. 2erza^v ue ToU. xveAw Ynoe acr pavé 2 Thell i: 7. Enochus generaliter de omni hoc adventu, praecipue tamen de noviffimo feu pofitemo prophetizat, Veniet autem Dominus non folus, fed cum fanclis myriadibts, intelliguntur Juzeli, qui in fan&titate conditi, initium funem fervarunt fud,verf.6. quique ob multitudinem,& quod numerus illorum pene innumerabilis eft, cum myriad:ous comparantur, confer. Hebr. r2: 22, Dan.7: 10. Ita in Sina venit cum Angelis. Deuter 33: 2. Domiuus venit é myriadibus[anlis fuis. imà& im mundum f. verram. Y Timoth. iz i5. quod Johanni efl.&c 74 ida ad propria. Joh.1: 11, Tunc enim cecinit smalzitudo caleJis exercitus Luc, 2:132 Zfngelique Dei afcenderunt.(y. defcenderuut: fuper. filium. Bo nnb, 40 De'Prophetia Enocli, Cap. V. ini j icum illo Matth. 25: 31. Confer rri Deni y Nd Dus adu ; lato H. H^g. s p Amm» ad faciendum judicium de omnibus, Omue judicium dedu Pater Bii Joh.s:22. Judicium gentibus aniunciabis Matth.1 2: 18. é Efa.4:1. ds H»" a n o judicum d. T."i pau EC& Iatlitas, quibus legem; jugum eS mortuorum A 10: 42. Itain Sina jud: Mibus pofuit tarireter, quaque impofuit, à quibus chirographum exegit;& Gentes, qui ns s dis nri Els fub inobedientiam conclufit, Zu Zion: ubi ipfe judicio fubjeól ron f; ; illius condemnatum Rom. 8: 3. per Spiritum fuum redarguit mundum pss P nadque Printpe bujus mundi judwatus effet Joh.é: 1. Juditavit inter populos EÍ.. i 4. confer Efaau:4. Iu hovifJimo denique die ubi judicabit i xpum Td. abf condita emnia bominum Rom.2: 16. 2. ad redarguendum impios omnts. Ita re arguicmun MA mum 1 Betr.3: 19.& in mundo fecundo, Judaorüm impios, gentiumque roce A Dpocritas,& publicé tandem in ultimo judicio illos confundet;imo eriam e omni" M ri redarguet verbis. Ergo omnes blafphemize,convicia,& falía dec rifto, cius per ona, ejufque merito& fatisfactione dogmata in judicium venient,& omnes gaquan o i tionem reddent de omni inutili verbo, quod exivit ex ore illorum.| Ex ifce autem" quet, quanta impietas vivente Enocho impleverit mundum.— Fuerunt;qui nregarunt adventum Domini; quemadmodum etiam pofterioribus hifce diebus venerunt Sumawrat, dicentes, as égiv à iaa v qapsciac duré 2 Petr. 3; 4. Illis dixit Enoch; Ecce uris Domi.ss, Fuerunt, qui fcelera impune fieri falsb fibi perfuaferunt, Iis dixit, Faciet Judicium Deus, G redarguet, Fuerunt, qui dura in Dominum di&a oblivione fepelienda cenfuerunt. lis dixit, redarguet Dominus de omnibus durs,— $17. Talia autem peccata ultimis etiam noftris temporibus exftitura;talesque impro. bos furrecturos, Spiritu prophetico Judas previdit, unde etiam illis applicat Prophetiam Enochi; atque dicit, eum& his improbisilla prophetaffe, 8 illos hzec fibi etiam dicta e e, debere omnino putare, Propbetavit autem& illi feptimus ab Adam Enoch:qui enim in fimiJem impietatem ruunt praecipites, iifdem eadem mala, eadem judicia, eafdem poenas imminere& incumbere perfuafiffimum efto, $18. Non immerito autem quaritur, unde Judas Apoftolus hanc Enochi prophetiam hauferit. Mofes illam literis non confignavit; necullibi in facro codice iifdem verbis illa invenitur defcripta. Multi hic fingunt, fcriptum effe ab Enocho librum,qui tempore Juda adhuc exfliterit, Atqui fi talis ab Enocho liber fcriptus effet, utique Canonicis Veteris Teftamenti libris adjun&us,& una cum illisfervatus fuiffet: quod quia non factum, habemus pro incertiffimis,qua de libro Enochi narrantur, Ut autem quaítioni propofitae fatisfiat; ita dicimus, Non poteft dubitari, quin Enoch, Prepbeza, Fir Dei, ambulans C0. vam Deo, grata illi facere findens,videns feculi fui& cozetaneorum fuorum flagrantiffima fcelera,& fanéta impletus difplicentia tam depravatorum morum talia in illos dixerit& publice declamarit. Neque enimad illa crimina connivere aut tacere potuit fidelis Dei fervus, nifi n communionem eorundem fcelerum intrare vellet. Qui enim peccata tacendo przeterit,ea approbare videtur, Deinde nil efficacius improbis,ut in curfu nequitiae coérceantur, aut quo terreantur, fuggeri poteft quam adventus Domini, juftum ejus judicium,& quod impii in exaixen fcelerum,& impietatum,& blafphemiarum Certo VO« candifunt, ltaFelix audiens differentem Paulum de juflitia, G conzinentia, futuro Judicio, fiebat Gag2CQ- terroris pleuus ACor. 24:24. Judam autem Apoflolum quod atti« be yt tun elle T da ei Th i De Noacho. Cap. V. 4T attinet;ille ab eodem Spiritu, qui in Enocho fuit, actus, per edveem mvevuarinlu/ intello utiam Jbiritualem talia ab Enocho dicta firmiffime concludere potuit, Ideo etiam optime& patethice tales Enocho fermones in profopopceja attribuit, e ce venit Domit, Addamus: idem illeSpiritus Dei, qui per Enochum talia locutus eft, per Judam illa voluit configuati, etiam longo tempore poft pronunciatam illam prophetiam, quemadinodum& per Moyfen curavit fcribi creationem mundi, fermones Dei, res geftas& vaticinia Patrum; per Mofen, inquam, qui tot feculis elaptis demum natus eft, atque adeo ipfc illa nec audiverat, nec viderat, nec in codicibus ullis fcripta invenerat, Facile autem fuit Spiritut &terno& omnifcio, in quem ut mutatio nulla, ita nec oblivio cadit ulla,quique qz per os locutus erat Enochi, tempore Jud: adhuc optime fciebat, illa Judz fecundá quafi vice & de novo infpirare, ut per illius minillerium mundo revocarentur in memoriam— Et quamvis illa prophetia Enochi, quoad rerum füb(tanciam,in aliis prophetiis, quas Ecclefia Veteris Teitamenti accepit,nobifque tradidit, abunde contineatur, GoPe Ta dip Tvtuudli, vij um tamen ejf Spiritui[anzto, illam cum expreffa notatione nominis Enochi;per J«dam fervum Jefu Chrifli, altius repetere,&, ut dixi, clarilfime in perpetuum monumentum proponere, $. 19. Poit Enochum memorabilis eft Noach, tertius ab Enocho, adeoque decimus ab Adamo, à quo féptiurus Enoch fuit Jude verf, 14. confer 1 Chron, i: v. 2,$4. Hicgeni us à L anecb ab eodem accipit nomen I3. Noacb, Quam autem Lamechus de fllio hoc fpem concepilfet, ftatim indicavit, dicendo, bic confalabitar nos ab operibus noris,&& à dolore m.mum noffr«rum de terra, cui maledixit Dominus Genef.cap.g. 29. Eva nato Caino putabat, fe acquifivifJe Virum Dominum; eadem nato Seto gloriabatur, portum[ibi Semen à De), Lamechus nato Noacho Confolatorem fe accepitle fibi perfuadet. Ut«3 dudexapuhor duidecim tribus Mraélis anxie exjfeSarunt mapdeAnny vob"epasis. coufolatienem Ifra:lis Luc.a: 18. ita fine dubio fideles ante diluvium jerarunz xarayrága] pervenire ad. proniJiouem in Paradifo à Deo fila Adamo& Evz: confer A&or,26:€. 7. Spes fideles facit pregnantes defideriis, votis, exfpe&atione, Quae autem fperamus, expectamus, dcfideramus, ad ea nos quafi fuperextendimus, eaque fingulis fere momentis nobis praefentia fiftimus,& quavis occafione allucente nobis promittimus,& defideriis noftris quafi praeoccupamus. gitur& fideles antediluviani pleni fpei& exfpectationis promiffi Seminis, cum hora& diesadventus illius non praecife illis determinatus effet, facile eo procellerunt, ut in filiis fuis natis Semen promiflum blande fibi pollicerentur, Quare Lamechus, nato filio Noacho, aut fe accepilfe in perfona illius ConfiLtorem promiffum, fibi perfua(it: quod f fecit, certé non parum erravit, Confolator enim& Redemtor peccatorum non potuit nafci& fanuinibus,(t v.luntate Vii Joh.iz 15. aut. accepto illo in fpe maturantis adventum füum Seminis fefe erexit,& Noachum ut anteambulonem,& precurforem, ac pignus certo fübfecuturi Confolatoris fua mente confideravit.Beneficium,quod Lamech ab illo fibi promittit, eft Confolario, Confolabitur nos,— 1ta& Ef«1; 1.2.(dicitur is, fuper quem ef! Spiritus Domin: Dei, m[fu ad. nfl. ndum omues[u— gentes: confer Matth. 5:4,& EC 4^: 1. Confilamini, confolumini populum meum. Ec Deus ipfe fe Confolatorem populi fui vocat Efa.sr: r2. Ego epo ijfe Confolator vefler. Cum (927 dg con[elatione autem efficaci infeparabiliter conjuné&ta eft. k«rémavex; requies, de qua Matth, t;: 28, 29. Hebr.4: 10.11, Quos enim confolatio vere afficit, illos requies & tranquiuiuas Uccupat, neque confolatio locum habet; ubirequiesexulat,—ConíolatioPoft Eno chum me« morabilis Noach. Ratio nomie nis Noachi. 42 De Noacho. Car. V. tionem autem& tranquillitatem defiderat Lamech, 1. Ab operibur. Cenfolabitur nos. ab operibus noftris, qualia opera imprimis funt opera peccati& lute, Haec confolatio perficitur in fanis per illorum fan&tificationem, liberationem& redemtionem à peccato,& peccati fequelis, morte& condemnatione, Deindeut fides dicitur fg»oropus Rom.2; 7, Joh.6; 29. ita& fes ac exfpe&atio opis animze dici poteft. Igitur& à fpe& defideriis rerum feparatarum ad pleniorem illarum fruitionem afpiravit Lamech,& fatietatem ac impletionem omnis fpei& defideriorum exfpectavit. 2 4 dolore manum. Confolabitur nos à dolore manuum nofirarum, Huc pertinet omnis labor,miferia,& serumna vitz hujus, que pane füftentatur in fudore vultus, Ab his omnibus liberari fperavit Lamech, Et quandoquidem à miferiis hifce terrreftribus,& à malis diebus vitae noftrae caducee& fragilis plena requies non datur,nifi in beata morte corporis,deprehendimus Lamechum afpiraffe & anhelaffe ad liberationem é corpore mortis, quam Paulus£jaw vocat,& évdA vow folutionem Rom.7: 24. Phil, 3:23. imoad liberationem ab omui férvitute corruptionis, ad plenam libertatem gloria, alfervatze, filiis Dei Rom.8: 21. Haec autem ómnia in Semine Confolatorc fibi pollicetur, quia caufa meritoria& pleniffimus effectus& vei eioeie confiammatio horum beneficiorum in Seminis promiffi adventum erant quafi prorogata& verrpiatra,& quamdiu id nondum advenerat, etiam ille promiffiones omnes accipi,& quoad vt eíoery affortari nondum poterant; confer Hebr. 11: 39, In hanc etiam mentem prophetiam hanc accepit Epiphanius lib.i, tom.2. Noah à peccatis nos quietos non fecit, fed prophetavit Lamech in Chriffumyqui per Noam fignificatur in veritate.Notandum autem, Epiphanium LXX. interprerum verfionem fecutum effe, qua quod in Hebrzo eft, Hic confilabitur nosjita transtulit 9G Jfozrase| ipsas, bic nobis quietem dabit, ac i in Hebraeo codice legeretur Uma n. quod fonat, bic faciet nor quicferexcum tamen in Hebraeo fit BP? 7t, quod efl, ut vertimus, bic confolabitur nos, Res tamen eodem redit;qui enim folatia dat& affert, is quietem animz conciliat,& mentem tranquillat:& quid aliud eft confolatio quam quies& tranquillatio à dolore& triftitia, ut vulgo Hebr fatentur, 25npàxva nmn nnn3? Noah inve.—$.20. Dehocautem Noacho facra litere multa& preclara narzznt. Genef. 6:8. Er meus Neab invenit gratiam in eculis Domini, In eundem fere fenfum hortatur Paulus Hebr.4: 16. Pei,"dccedamus ad tbronum gratie, ut accipiamus miferitordiam Gy x dew sopopSp pratiam inveniamus ad opportunam auxilium,— Gratia Del ererna eft, data enim eff aute tempora. fecularia 2 Tim.t: 19. manet, Montes recedent, pratia autem inea à te non recedet Ef.54: 10, hinc vocatur gratia fidelis E.55:3.. Gratia haec falvat, Ephef.a: s. gratiá eflis[alvati, eftque à y deu 8 cwráexO- Tit.2:11. juflificat; Rom.3: 24. juffficati gratis gratià illius Tit.3:17. juflijicati illius gra'iá: vivificat: et enim x dei Coli gratia vite YPetr.327. ut jufliicati per gratiam illius baredes fiamus(usic avia vite eterue Tit.3; 7. Gratia cor«nfirinat; Hebr.15; 9. xaAor ^S xaeku PsC dyra] lo xagdias, Gratia faffr. iens efl; 3Cor.12: 9, digne? so dens us. Gratia idoneos facit ad fungendum munere divino; A&.14: 26. Gratia Dei tradebantur Paulus & Barnabas, ad opus quod implebant. Denique omnis boni fons gratia eft; 1Cor, 15: 10. Gratiá Dei fum, quod[um.. Noah invenit gratiam in oculis Dei; gratis à Deo electus ante tempora, gratis juftificatus& fan&tificatus dum viveret in terra, gratis glorificandus, imo jam ex parte glorificatus in fecula omnia, In fpecie ad hancgratiam pertinet, quod Deus illi propofitum fuum de abolenda carne detexit, quod illum refipifcentize dedit annuncíatorem, quod illum arcam condere juffit ad domus fuz falutem, quod illum conftituit fecundi novique mundi caput, radicem& reftauratorem, $. 21, De Noacho. Cap. V. 43 $.21. Nectantum gratiam divinamilli collatam Scriptura teftatur, fed& gratiae«- Fuit juftus, eurseíay abundantiam& effe&us gratiee in illo notavit, Genef.6: 9. Noach vir 14ius, iute- onto, fui ger erat in generationibus[uis s cum Deoambulavit Noab. Igiturfuit Noachus 1, 1X juflus:& cum Deo :. confer Genef.7: i. nimirum perfidem qua ut Abrahamo, ita& Noz imputata esf in ju.^ mbalavir 3[litiam Genef.1$: 6. qui in Deo iaveniuntur, ut.Noah inveniens gratiam apud Deum, fine v dubio inventus eft uon babens juflitiam, qua esf à lege fed que esf per fidem Chrifli, juflitiam, qua eft à Deo ad fidem Phil.s: 9. confer Hebr. i1: 7. 2, CY'on Juteaer, dutem x dxíta eu inculpatus Gy fimplex, filius Dei invituperabilis in medio generationis contorta(y perm verfa, in illis Jucens ut luminare, fermonem vita recipiens Phil.1: 15.16. idque 171472 is generationibus[uis, quod non additur, ut Judei multi explicant,*N239 i» Je4ecu; Noachi, ac fi tantum juftus& integer fuiffec Y?'55 refpe&u corruptae fuze gnerationis, in qua parva etiam juftitia& umbra integritatis celebre nomen accepit; quodque cum Abrahamo,lfaaco, Jacobo, aliifque&v véru vo ipi in bac parte comparati non poffit; fed notatur, Noachum diverfas generationes& differentias tatum humanarum vidilfe: juvenis vidit fenes; fenex vidit juvenes, Sive ergo juvenis à fenibus, five fenex à juvenibus vifus, u femper deprehenfus fuit effe juftus& integer, in diverfis his generationibus. Integer fuit inter majores& minores, cum quibus vixit,& cum juvenis effet, integer fuit,& fenex fa&us, integer effe neutiquam defiit, 3. Cu Deo ambulazit, id quod(upra vidimus etiam deEnocho didum$.6.7.& magna emphafeos eft. Non fuam, fed Dei viam fecutus eft No£; ambulavit enim cum Deo: non mundi fe&atus impietates& concupifcentias, fed Dei praecepta timens& obfervans, Filius cum Patre.fervuscum Domino ambulare folet.Ergo & Noah Deum ut patrem ele&orum,& Dominum vivorum& mortuorum honore& ree verentia profecutus eft Quicquid cogitavit, egit,dixitcum Deo& in Deo fecit omne,ita " mens, cor, corpufque Noachi,& v2 iAézAvpor illius fanum fuit Domino, Deut fibi ham buit comitem, du&torem,& confiliarium; cum quo enim ambulamus, is aut comes, aut du&or, aut à confiliis noftris et.Deum ut ultimum finem,& fummum bonum fan&torum E confideravit; omnis enim ambulatio ad finem quendam tendit. Quando mens ea, qua T Dei funt, interdiu& no&u meditatur;& os laudes Dei jugiter enarrat;& membra fe fiftunt Deo ferva juftitize, tum demum fanéti cum Deo fuo ambulant, Id omne de Noacho cogitandum,quando cum Deo ambulaffe laudatur. Ad cumulum horum encomiorum faEe cit,quod pluriesde Noacho Scriptura inculcat: Ez fecit Noab fecundum omne, quod precepit ü illi Deus,ftc fecit, Genef,6: 21, 7: 5. Certe obedire melius eff Jacrificio,&* aufcultare pre adipe arietum y Sam.15:22. zi$22. Sed nec Scriptura Novi Teftamentiviri hujus laudes& officium filet, 2Pet,2:$* Noachess jui. dicitur Noachum fuiffe drexuocórns wfguxa. juffitie precnem, non tantum omne juflum,&itiz ptaco. ü re&um, aequumque docuit; fed juflitiam, qua juflificatur à de«Cic impius, ita ut Deus fit maneatque Jiuu(G- jufius, qua in lege P prophetis teflimonium babet Rom. 3:21. 26, » 4:j. qua heri& hodie& in feculum una& eadem eft, nimirum illa Paulo di&a Juflitia c Deiex fide in fidem Rom. 17. 9:30. cui juftitie mundus fe egre fubjicit Rom.io: j maá2 gno zelo propugnavit contra omnes, qui illam igmrantes propriam flatuere juflitiam querebant Rom,10: 3. Denique de juftitia Dei vindicatrice, tempufqueeffe«o; apbadras" 70 xeipa, ut incipiat judicium,& de judicio futuro, de quo& Enoch prophetavit, fine dubio differuit. Igitur quod dicitur 1 Petr.4:6, 41d boc etium mortuis iwyfoltm evane gelizatum eff(intelliguntur autem;qui Petro illa feribente dudum mortui erant; tuncau1 à tem Noachus fide paravit aiam, 44-|*De Nbacho. CA»: V: rem cum illis evangelizaretur, adhuc in tetra vivebant) id per Noachum fa&um effe, illumque fuiffe primi mundi$vz?*e3w indubium eft. Quinimo quod Chriftus in diebus Noe in Spiritu fuo dicitur ivi[fe& pradica[Je 1 Pet 3:19. id per Noachum, à Spiritu Chrifti actum, ut przco juftitiz effet, magna fui parte factum exiftimamus. n 4.23. Omnia autem, quz de Noacho dici poffunt, unà quafi fententià complexus eft Paulus Hebr,11: 7. Fide diviuitus monitus Noé de iis, qua nondum videntur, metuens. pafavit arcam, ad. falutem domus fum 5 per quam damnavit mundum,& juflitia, qua eff Jécundiem. fidem facbus efl bares,— Notat Paulus in Noacho 1, fidem, fiue qua. impofiibile eff grata facere Deo. Hebr. 112 6. quae unice in Abrahamo laudatur, Ó credidit in Dominum Genef.15: 6, per quam Ecclefia Deo defonfatur Hof.2; 22. queque eft victoria que vincit mundum VJoh.s:4.. 2. agnam uev divinas monitiones& revelationes. Ita fuit Deo cum Noacho"D. fawiliare commercium Pfalm.25: 15. Monuit illum Deus,& revelavit il!i, ea, quze nondum videntur, qua oculus non vidit, auris non audivit 1 Corinth,z: 9. quaeque funt. aidvia eterna 1Cor.4: 18. Minimum hic eft, quod Deus illum monuit de fine omnis carnis,& ut arcam exílrueret. Majora illa, que de Deo Creatore, de Filio Redemtore, de Spiritu fan&to Sanctificatore, de regno Dei& juftitia ejus, de refurre&tione & vita eterna ad falutem credi& fperari neceffum eft, Deus illi revelavit,— Caro ^ fanguis illa revelare non poffunt, fed accedere opostet. aexaericpóv Patris, qui in calis eff Matth. 16; 17. confer 1 Cor.2: 10.. Nobis autem Deus revelavit per Spiritum fut,— 3. ivAaCeav pium metum, qui& in Chriftro fuit Hebr.5: 7. x9) Gcaxedrei 9b 4 0A aCeiac, & qui in fan&tis effe debet Hebr.12: 28. babeamus gratiam Deo. A ald'éc xg) 0AaCetas, Pius in Noacho metus fuit divine tum Majeftatis& jullitize; tum divinorum judiciorum, quz primo mundo imminebant;& ut cum Chryfoftomoloquar n(9- qiCO- ai $ dawAelas fanélus timor de interitu tot bominum,| Haec fides autem&«iA Cera efficaciterin Noachoegit. 1, Paravit arcam. navium forfan tum nullus, aut rarus fuit ufus, & exigua illarum notitia. Igitur& operae fuit& laboris, arcam parare. Sine dubio etiam ab improbis& carnalibus, qui fecure fibi confidentes(nil minus quàm aquas diIuvii venturas credebant, irrifus, delufus,& omnibus modis impeditus. Sed tulit hec omnia Noé, timens ad verbum Dei inceptum abfolvit opus, nil metuens mundi infultus& ludibria, laboris molem& diuturnitatem. Ita timor Dei timorem mundi expellit. 2. Per fidem coudemnavit mundum. Ut fides mundum vincit, ita& condemnat, Fides enim docet, non mundum per fe tantum effe condemnabilem, fed multo fieri condemnabiliorem per inobedieutiam& incredulitatem 5. 44/970 enim cffigicut, qui tane pan falutem nzolexermut?. Hebr. cap.2. verf, qui ncn credit,$4 nixecra], jam vondemnatas efl. Joh.3: 18, Fides(an&tos facit sapinciieta,, ut publice mundo injuftitias exprobrent. Igitur& Noé sajsciaQépépi- dpxaio xóspuo. prino mundo locucuseft 5& ut PetrusSimoni dicebat, Nuneji ribi pars(9 bareditas in boc verbo, cor trum non eft re&um coram Deo,. Refrpi[ce à malitia, ora Deum 5. video te in bile auaritndiuisdy vinculis iuduffitie effe A&or.cap.8: ver,21.21.23. itafine dubio Noachus& publice& Íape, cixalpos,&xaipos, tempefHvé, iutempeflivé infit, dy verbum praconi tis eff, d reprebendit é* therepuit, imo& in omni louganimitate(y. doclrina adinonuit. à Yim. 4:2. Denique docet Paulus, Noachum facum e[fe baredem juffitia ,qu. eji fecundinn jidem. Fides vera juftitiam affert, Gc fina: illius ilius ef. curneia duxev falus animarum. V Petr, 1; 9. Qui enim credit in Deum, jufliicantem improbus, ili fides reputatur in ii fiitiam Rom.4: s. Ergo hac cop;undta funt infepatabilieer, Creo d-infliraberi. Fides quidem juftitia caufa aut concaufa dá De corruptione primi mundi. Cap. V. 4 Caufa non eft, eft tamen unicum& folum organum& medium, quo fimus participes illius facrificii vittime, lytri, obedientiz, que nobis parit juffitiam, hoc eft, pleniffimum jus; quo freti nixique vitam eternam, Dei gratiam,& omnem cxleftium communionem petimus. Eft enim obedientia jufti Dei fervi iuaíopa à oM v e pgrrudrev Rom.$: 16.18. Dicimur autem P«redes fieri bujus juflitia, quia illam jure filiationis, quam in Chriflo accipimus Gal.4: 5. haereditamus:quia in Teftamento eterno, quod in fanguine Jefu fumum eft, illa fan&is legata& difpofita eft, Eadem ratione, qua dicimur xAvpevopsetv corrwetav fà lutem bereditate ajJequi Hebr.3; 14. effe baredes Dei, cobaredes Chrifli Rom,8: v7. Gal 427* confer Ef.44: 17. 1Petr.u: 4. $.24. Agamus autem ordine t, deuniverfali hominum primi mundi corruptione, de peccatis illorum& fceleribus 2. de Arca, quam Noé juffu Dei condidit,& in quam cum fuisintravit, 3.de diluvio, quod totum terrarum Orbem inundavit,& omnem carnem extinxit, 4. de iis, quz poft diluvium circa Noachum evenerunt, $.25. De primo itaScriptura Gen.é: t. 12.. Et corrupta erat terra coram Domino impieta erat tera injuria feu violentia, Et vidit Dominus terramy,Qj ecce corrupta erat; nam cor« ruperat omis caro viam[uam. Omnis caro dicitur ita ut Efa.40: 6.Omni: caro gramen,& Y.s, Videbit omuis caro, notantur homines, qui in corpore, quod€ carne& offibus conftat, habitant, Homo[zepé denominatur ab una fui parte; nonnunquam caro, ut hic nonnunquam anima Rom.11: t, Onris anima poteflatibus fabje3la effo, Per viam hominis notantur cogitationes, ftudia, confilia, actiones illius, quae omnes ad certum fcopum finemque tendunt, ut omnis via metam fibi prefixam habet. Dum omnis caro dicitur viam eorrapi[é, notantur malze cogitationes, perverfa ftudia,impia confilia;fceferatze a&tiones, plurimum diverfz à viis Dei bonis(y rectis, in quibus jufli ambidant& impit offeudum Hof14::o, Dum dicitur, Omnis caro corrupit viam fzam, idem innuitur quod Ef.; 3:€. Qwnes ut oves aberravimus, uutfquifqus ad vim fuam rejleximius 5.& notatur diverfitas confiliorum &(tudiorum: unufquifque propriam fibi elegit viam. Sed corruptio labes fuit omnium, Corruptio illa eft& doctrine& morum. Omnem fanam do&rinam adulterarunt ac religionem,& corrupcitfimis ac fceleratiffimis operam dederunt moribus. Corrupta doctrina nec moresboni aut fan&ti eife poffunt;& corruptis moribus, ut omnis religio, lex& do&rina fileat, neceffum eft. Ita corruptis viis omniscarnis, etiam zerracorraptaef",— Terra corrumpitur, quando in fervitstem dS«pix corruptionis cogituridque«oram Domin» Domino ita judicante,& illam unà cum incolis abominante, imó omni violer'ia, rapinis, caedibus, dolis ispleta, ita ut facta(it univerfa terra amiAaiov Angar. 4.26. Ocors'erva fa ies(A&,. 7: 26) tunc habitabatur à Cz, ai& Sethi pofteris. Duo enim hi&l:i Adami radix& propago exíliterunt totius generis humani Cainitz fine dubio 1515d'o 69 Kaiv imop:dó9ueav via Cau amblarani Juda y.11. Utenim Re 55 ed exem[uar totus componitur orbus ita ad parentum filii. Cainum falfo facrificio oblato, injuftiffima fratris caede patrata, à Domi«o exiviffe,& Dco repudium quafi mififfe Scriptura docet. De Cain. pofteris quid aliud judicabimus. quàm illos neglecta& repulfa fide ac bona confcienua, inflatos opinione opcrum& juftitige propriae falfo confifos facrificio, fre Dev, Chripo,[pz m. ttt dó vix' Ife,& omni ex parte, quoad vivendi agendique modum& rationem fimiles fefe exhibuiffe corruptiffimis gentilibus, quorum peccata& abominationes Paulus quati& catalogo receufet Rom.i; 29.--32. Exemplo fit temerarius& profanus Lamechus, Caini foboles Gen.a: 23. 24 F3$37. Seti Cotruptio ;n familia Cani, Conon—$. 27. Seti pofleros autem quod attinet,& illos à fana do&rina, cujus compendium auia ett. Filii Dei vi» debant filios hominum, Erant Co'»b) in teris. 46 De corruptione primi mundi. Cap. V. eft à d irap yas My, in Paradifo pronunciatus,& fan&titate vitae ac morum integritate long? lateque difceffiffe certum eft, meruerunt fane illi iifdem aquis ultricibus mergi. Dicitur Genef.6: s. Onrne figmentum cogitationum cordu eorum tantum malum fuiffe emni die, Ergo mala cor illorum finxit, quafiverunt C2'27Y DYXUTI ratiocinia multa Ecclef.7:29. Dicitur porró, Deum panituiffe, quod feciffet. bominem.| Ergo maxima| commiferunt fcelera, quee dolorem divine menti intulerunt. Imó, Spiritum Dei| fruftra quafi difcepta[fe cum bomine,| Ergo Spiritui San&o inobedientes fuerunt,& illi rebellarunt, Gy dolore affecerunt Spiritum Sancium Dei Efa.63: 10. Denique dicitur illos effe "673 carnem; carni autem fenfu, inimicitia eff in Deum,& caro legi Dei non[abjicitur,| Rom.8: 7. illaque concupi[cit contra[)iritum Gal.g: 17. Ergo caro primatum& ducatum in illis habuit, $.28. In fpecie meminit Scriptura cojon 93| filios Dei vidiffe filias bominum,& 5 pulchritudine illarum captos mulieres fibi fumfiffe YY13?IUN 92D ex omni, quod eleperunt| Genef.6:2, Per Filios Dei inSacris fepe notantur Zingeli; Job.1:6, 38:7.& jubilarunt omnes Filii Dei, cum fundareturterra, Saepe fandi& vocati 5 1 Joh.3: 10. in boc manifefla| [atit 0d. m5nya eU 93, qa) d vnve ToU da GÓAw Filii Dei, C filii Diaboli. Phil.2: 15. ut exbibeati 905 aéxya, 9s dpsupurn filios Dei irreprebenfibiles: confer Rom.8; 16. Joh. 1: 12. Sed in loco citato Genef,6; 2. non eft fermo de Zngerzs, illi enim funt Spiritu omnis materize expertes,& in fan&itate perftiterunt,& nec ausa nec 6xyapitorray Matth.22; 3c. De-| inde hi Filii Dei di&i ftatim vocantur"23. caro; non difceptabit Spiritus meu cum carne, & CON bomo; penitet me, quod feci bominem, Denique aqua diluvii extinxerunt homines, illi ergo heec peccata fecerunt,— Peccatum ipfum quod attinet, dicuntur Fi/ii Dei, zu hoc eft, Sancli, qui verbo promiffionis ha&enus crediderant, vidi[fe filias bominum, Ocu- y lorum abufus notatur, non fecerunt quod Job.3t: 1,. Feds feci oculis meis,&c, Scandalum oculorum non cohibuerunt, Si oculus tuus te fcandalizat, erue illum,— Imó, quod filie hominum Pene, hoc eft, pulchra& formofz effent, id illis placuit. Pulchritudo& forma in fe non fpernenda eft, non tamen in illa fuperhiendum, forma enim gloria fluxa & fragiliseft. Filii Dei magis in filiabus hominum formam admirati funt, quàm virtutem& pietatem, immemores ejus quod eft Prov. 31: 30. Ita pulchritudo& forma idolum illis exftitit, quod adorarunt. Ex his filiabus fumferunt fibi CO'V3. suulieres, pluresuná, Jgitur fuerunt. meAóyauoi, nec fuerunt 1udc?uraixóc avípec Y Tim. 3:22. obliti Deum feciffe unam, ut doceret, unum cum una cohabitare decorum& fan&tum effe,& ita queri femen Dei Mal.2. Denique fumferuut fbi ex omni quod elegerint, promifcue& confufe,nulla habita ratione decori, ordinis& ivepezeiac, TIcgveia& omnis impuritas concupifcentiae carnalis turpiffimum malum eft, que ne quidem inter Sanlos nomiuari debet Ephef,s: 5. confer 1Cor.6: 19.; $.29. Porró notat Scriptura, fuiife CO'Ob3 Bualec, viclentos in terra, qui robore membrorum& corporis proceritate elati juftum& equum violantes, rapinis cedibufque mifcuerunt omnia. Jgitur veré dicitur, Implera erat terra UT) violentia, Tales fuerunt non tantüm antequam filii Dei fumerent filias hominum, fed&]2771t poffeaquam venerant filii Dei ad filias bominum. Docemur, quinam exitus fit fcortationum,& illicitorum matrimoniorum. Ut femen Dei in illisnon quzritur, itanec invenitur. Violenti, latrones injufti;mali creantur malis& injuftis, toro maculato macula humani generis prodeunt, Hi C2?»52 dicuntur extitifle 27122 76^ nra], heroés,& fortes ad cogendum alios ad obfe. quium; iy MM d De difceptatione Spiritus cum primo Mundo. Cap. V. 47 quium; imà voluerunt haberi COUTVWVON viri gominis, Qomen fuum voluerunt coli in terra;deque eo alios denominari,confer.Pf.49; 15, PWO"]N*2J CODDUA S7? Quare quod fecerunt Pofidiluviani, dicentes, Facamnus nobis nomen Genef.it, id jam inter Antediluvianos fieri ccepit. Securi ...... ecuritas $.3o. Setvator docet maximam fecuritatem,& voluptatis carnalis fectationem, imÓ voluptas' & ignorantiamyin diebus Noé obtinuifle, Erant in diebus ante diluvium epulantes dy biben- c21alis, S ... M.. ignorantia tes, nubentes dy nuptum dantes,u(aue ad diem, quo intravit No£ in arcam, dy ignorarunt,u[que is diebus dum venit diluvium,& abflulit omnes Matth, 24: 38. 39. Noi obti» nucrunt. $.31. Denique é prophetia Enochi; à quo Noé fuit tertius, fatis liquet, illius temporis xegaranc homines negaffe adventum Domini, commififfe multa ip;« dc«Ceíac,& locutos effe multa diem Dom:exhiga. contra Dominum Jud. y.14.14.. Et dum Noé dicitur fuiffe praeco jufliie, notatur,"" juflitiam Dei illis temporibus nec quaefitam, nec cognitam, nec cum fubje&tione& obedientia creditam;& ftudium 4 idlac dyxauoruus; qua merito inter exuGa^a numeratur Phil.5: 8. perverfo zelo viguiffe. Hac fuerunt peccata, hac fuit corruptio primi mundi, quz aquis fuffocantibus piari€ juftiffimo Dei judicio debuit, In id tempus pleniffime convenit id, quod dicitur Pfal.14: 1. 2,3. $.32. Tanta autem fe diffundente corruptione ita Deus, qui non deleGatur improbita- Difeeptsvis 2e, Cui non cobabitabit malus Pfal,«; 5. dixifle fertur, Non difcepzabit f. deliberabit Spiri- cum homi« tus teus de bomine in féculum Genef,6:3.— Ecceteftimonium de Spiritu fanéto, cujus etiam nibus illius mentio fa&a Genef. 1:1,— HicSpiritus Zifceptavir dy deliberavit de bomine, hoc eft, litem tempor, fecitomni carni immorigerz, convincendo mundum de peccato, quo fe polluebat 5 de juftitis, quam rejiciebat aut falfam conftituere fatagebat; de judicio, quod illi imminebat;per preconium Noé. Docemur autem 1Petr, 3:18.19, Filium Dei, Spiria vivificazum, in illo Spiritu ivilfe& predica[fe inobedientibus illis, in diebus Noé, Inde docemur; 1, lllum Dominum, de quo Mofes,(9 dixit Jebova, non deliberabit Spiritus meus; fuiffe 3 Aóyor, Filium; Filius enim in Spiritu fuo ivit. ErgoFilius eft TIWY Dominu. 2. Spiritum non effe tantüm fpiritum Patris, fed& Spiritum Filii 5 dicit enim, Spiritus mew; conferGalat.4:6, j.Filio omue judicium datum à Patre Joh. 4:22. Is in Spiritu fuo de hominibus primi mundi deliberavit, deinde fufpenfa deliberatione aquis illos ultuseft. 4. Filium vere ab initio locutum Efa.4.8.16.. Joh.8:25. Is enim Spiritus, qui de homine deliberavit, quo No? actus eft, qui Noam docuit juftitiam przeconiari, Spiritus Filii eft. 5. Illis, qui deliberanti& difceptanti Spiritui obfiftunt,& lli non obediunt;imminere xezua judicitm, illudque incipere etiam 29r vo0 0p 700 9e 1Petr 4:17. Nam& filii Dei ab aquis ene&ti funt; confer Ef.é22 9. Dolore affecerunt Spiritum S. c verfus illis esf in inimicum, 6, Spiritum San&um difceptare cum homine peccante quidem, non tamen infeculum. Igitur ubi nullus refipifcentize locus, quafi auferri& recedere. Illud deprecabatur David, ne auferas Spiritum ruum. f. à sme Pfal.s:. hoc Saulo fa&um, S rece[fit à Saulo Spiritus Domini bonus 3Sam.16:14..— Si Spiritus S. definit difceptare cum. homine fi non amplius mittit prophetas, fi libere aliquamdiu finit peccare, id fignum eft immirntis judicij. 535. Igiturnon quidem deliberavit Spiritus Domini Jefu de hominibus primi mun- Dei longzni. di in feculum, nontamen ftatim& veftigio fecutum eft judicium, fed i£«Zxero à 500 9s Nae diebus uaxpoSupaes&y Mpaipaus Nas 1 Pet.3: 24. Et erunt, inquit, dies bcininis centi(y vigiuti anni Genefé;;, Ninive quadraginta dies Jon.3: 4, Hierofolymz poft mortem Chrifti quadraginta annos; primo autem mundo 12c,annos divina indulgentia conceffit. Sane is Deus, fohitere Dei quid? Noachns ju. beturcondeJ€ AatCam, Ad ewrseA» TU eixy. Atca fymbo« lum Chgfii, 48 De Arcá. Cap. V. *, Deus, qui adhue uaspiSunei eic 3juds, p BuApatros ids oM» dM. más sc eis ptvdvotas a piisa] 2 Pet.3: 9. eodem femper fuit animo, 2.., $-34« Sed& hoc confiderandum, quod additur Gen 6: 6. Et penituit Dominum Tu fecerat bominem in terra,& indoluit apud cor uuu,| Non proprie poenitet Deum cujuiquam fadi fui; eff enim ejus de omnibus omninó rebus tam fixa fententia, quam certa pre[iieutia, ut pulchré Auguftinus lib.t$: 2. de Civit. Dei, Non vir eff Den, qui mentiatur, nec filins bominis, quem peniteat Num.2 3223. Sed cüm Deus fecundüm eternum& immuta. bile voluntatis fuz confilium, rem mutare, abolere, deftruere aggreditur, dicitur paenitere, ponitentia affici, C2IN*22 nuo» dyÉpurrozrabc& per fapientilfimam cuyearaCasw, Solent enim homines poenitentia duci operis aut facti illius, quod nollent effe, aut fa&um eflc,& quod é medio tollunt. Ergo divina hac poenitentia, quae Deum ob factum homi. nem cepille dicitur, notat à aperapinorov panitere nef-iuim propofitum Dei de abolenda carne, Etut nulla poenitentia, ita nec ullus dolor in Deum cadit, Dolor mutat& turbat mentem. Deus autem non mutatur,non turbatur: eft enim ó uaxaexQ beatus ille Y Tim, €:15. Notatur autem immanis& horribilis hominum corruptio: ea tanta fuit, ut neceffario cordi doloris capaci, dolorem inureret. Si dolore affici Deus poffet, utique ob tan. tam corruptionem indoluiflet. $.35. Sed nuncdefecundo dicamus. 71371 suBwrév 7frcam condere Noachus jubetur, Arca haec fieri debuit,€ /ignis Gopber, quod eft ligni genus nobis non omninó cognitum; plena nidorum, hoc eft, diftin&a cellis& maníiunculis 5 folidata bitumine, cujus incorrupta vis, aquifque contumax; cubita trecenta babens in longitudine, quinquaginta in latitudine, zrigiuta in altitudine feu profunditate, Sunt qui putant cubita fignificari geometrica, quorum unum quantum fex noftra valet. Sed de his cubitis nullibi Scriptura loquitur,neque ulliunquam artifices in condendis molibus hac cubitorum menfurá ufi funt.Sunt qui cu» bitos facros, qui digitis conftant quadraginta duobus, cüm vulgares tantüm fint digitorum viginti quatuor, à Noé adhibitos conjiciunt, At vix ficri cubiti Noacho noti fuerunt, quos Deus poft legem latam in exítruendis facris demum adhiberi juffit, Igitur plurimi de cubitis communibus fermonem effe judicant, à quorum fententia non poffumus abire. Porró"1X /umen fadum arca, hoc eft, ut luminofa effet,& lux libere in illam penetraret,& radios immitteret: /aperné vero, hoceft in lupremo fafligio, ad ulnam cou[ammata eft, hoc eft, ad latitudinem unius edu&ta cubiti. Offiuam illius ad latw illiw pofitum: quod eum factum in finem Hebraei docent 13 CO'DU2n Job NOU ne plavie in lam cadereut. Gen 62 14.15, 16. $.36.. Arca haec preparata eft eic curneiav 00. olus ad fervationem domus Né Hebr.1t: 7. Pauca autem, hoc efl; cGo anima in illa deu usav fervat[unt 1 Petr 3: 2c. Noécum uxore;& tres filii Noécum uxoribus tribus; qui plures in illa fervatas fingunt, filas Noé,& filiarum fpoufos, Scripturae contradicunt.— Sed praeter ocfo avimas, hoc eft, o&to homines omnis generis animalia, tum pura tum impura in arcam intrarunt,& ciborum ac pabuli tantum, quantum fatis fuit. vid. Gen,6: 18.19. 9.57. Qua Marcio, Valentinus, Gnoftici, Apelles, Celfus de hac arca cavillati funt, il lam vix parem fuifle capiendis quatuorelephantis; unde illam ut 4AMéxosoy, dor GE irdor Vusar abfardam omnia witus coutinentem, inepte& indecenter irriferunt 5. ab aliis fufius narrata,& optime refutata funt. 5.38. Magisautem e re eftut annotemus,Arcam hanc fuifle fymbolum Chrifti Domini quemadmodum& I»^2 JW. arca faderis; patata per Mofen, Arca€ ligno facta eff, Chii« De arca[piritual, Cap. V. 49 d Chriftus eft lignum vite,terre fructus& germen.Arca juftam fuam habuit longitudinem, ; latitudinem,profunditatem, In Chrifto fan omnes habent xa(&A4C69€, ví rà 0A(G-€ ii" x, xg) 499 2, 4/9- Ephef.3:18.. Arca à flu&ibusaquarum& procellis agitata, jactata; | non tamen rupta& fubmerfa e(t. Chriftus Dominusà flu&ibus mortis& inferni hauftus, U non tamen exhauftus eft, mortem guflavit, at à morte teneri non potuit. Extra arcam ne* mo quoadcarnem Zr«e3». Extra Chriftum non eft. cornea. In arca fecure egit Noé, à E periculo& morte tutus, lis qui funt in Chrifto eft pax, drazavac,& nulla amplius condemnatio. Inarcam intrarunt Viri& Foeminz. In Chrifto Jefu sx ty doosr 2, 952.0, omnes E unum funt inillo Gal. 3: 18. In arcam etiam intravit Chamus,& multe pecudes impurae. 2 Chriftum ore confitentur multi hypocritze, quibus Dominus dicet, Nrmquam novi vos, Arz ca deduxit Noam ad Montes, ubi fecurus fuit egreffus,& ubi ficco pede potuit egredi, i Chriftus fuos ducit ad montem Zion. Facit illos ingredi in quietem Dei. $.39. Sed arca fpiritualis, Chriftus Jefus, infinitis excellentior modis eft arca Noe, Chriftus aHzc manibus facta hominum.Chriftus[T2 N? son fertur manibus Dan 2: 34.Hoec éligno tior. celien. corruptibili.Chriftus eft lignum vita, manens in eternum;nullam fentienscorruptionem, Arca octo tantum fervavit animas.Chriftus fervat 0^»* xóspov 1]0h.2; 2. Arca corporis tantum falutem procuravit. Chriftus totius hominis, Arca paucorum dierum fuit refugium. Chriftus eft CO'Doy"X Petra i babitaculum aternitats, Ex arca funt egreffi;qui in illam erant ingreffi, Qui femel vere induit Chriftum, nunquam illo exuctur,quis vos jeparabit à charitate Chrifti? Rom 8:35. Arca falutem temporariam attulit. Chriftus serrezar quiviov, Extra arcam etiam fuit falus. Multorum enim in aquis fuffocatorum vedpa Lan 3 firitus vivunt Deo. Extra Chriftum nulli ulla unquam falus, Ergo ad Chriftum veram& meliorem Arcam accedamus, ut fervemur à die malo,& falus nobis donetur z fine fine. $f. 40. Poftquam de arca quantum fatis eft monuimus, etiam de aquis diluvii aliquid p» aituiii E addemus. Diluvii initium in fecundum menfem,& in diem decimum feptimum ejufdem*3"*E menfis anni mundi 1657. incidiffe,& in autumno cospiffe à dotis putatur,— Sed non eft ^u opus, ut ea dere fimus folliciti. Audiamus potius fcripturam. 1lla ergo ita inquit Gen,7: 1.12, Er fif fut omues fontes abyjimague. Aquae ex intima terracbullierunt,& aquae Oceani ubique cosperunt crefcere; Gy catara ze celorum aperta.Omnes nubes rupta, Ez inber fuit in terram quadraginta dies, quadraginta nodes, lta aqua texerunt montes aliifruros, qui fab calo funt Genef. 17:19.& fecerunt exfpirare non tantum volucres,beflias,reptilia fed &cmwn 53 omnem bominem Genef,7: 22. Ita fa&a eft omnium rerum horribilis varoAeaeía,& nulla anima Zi«so0n eva/it, praeter Noachum cum fuis Genef.7: 23. $.41. Tgitur omnes quidem illius temporis homines perierunt quoad carnem, non Non omnes tamen omnes quoad fpiritum. Quare nimis durum eft id quod dicitur in Codice Sanhe. qui quoad drin cap. ii, pon Cono pw»'nn om wan c3 amem ie y» generatio diluvii non. babet. partem am quoad in feculo futuro, Contrarium enim Apoftolus Petrus non obfcure docet 1.ep. cap.4: 6. Ad Spiritus in bocetiam mortuis(Petro haec fcribente, mortui erant) Evangelium nunciatum eif, ut judica- per dila: rentur quidem[ecundum bominem carne, viverent autem fecundum Deum fpiritu, Ergo mul- vium. ti illorum, qui in aquis mortui funt, carne judicati funt,& illorum carointeriit; fpiritu E autem vixerunt,& beatitudinis, cujus praecipua pars vita efl, facti compotes. Igitur illorum Jfiritus, h.e. anime falvata funt in diem Domini YCor.5: 5. Ita Íape oXs0pQ- vug: xic eft eornela"das Q-, Sane aqua fenfim invalefcentes refipifcentize locum reliquetunt, In cruce ipfa maleficus ille cui Dominus dicebat, Hodie mecum eri iu Paradifo, ve- G fipuit, $o Deuniver[ali corruptione primi mundi, C^?. V. fipuit. Eadem ratione multiex his miferis in ipfisundis refipifcere,& divine fe commendare gratiz potuerunt Attamen illorum, qui non refipuerunt, long? major fuit numerus, Voluptatibusenim& ingentibus abrepti peccatis, rejetto fpretoque Noachi praeconio, aquis diluvii accelerantibus,in peccatis fuis& ignorantiis mortui funt.Sera quidem ponnitentia poteft effe vera, rara tamen eft;& non omnibus datur tempus inveniendi illam, Utautem Petrus de refipifcentibus teftatur, illos vitam fecundum Deum adeptos effe, ita de non refipifcentibus ait, illorum veda fpiritus animas effe à Qux ax in carcere 1Pet. 3; 18. nimirum incarcere infernali, qui eft damnatorum: confer Apoc. 20: 7. 2 Pet. 27 4. 5. Unde concludere eft, fpiritus illorum in carcerem hunc ftatim intraffe, prout aqua mergentes illos é corporibus exirecoégerunt. Et quamvis illi fpiritus non ceffarint eivaj«g) Ulo Z, vives, ejfe,& vivere,(& moveri, nonenim funt annihilati,& in carcere infernali eft fenfus horribilis miferiz, ut& parabola Divitis conftat, tamen illorüm tantum;qui falvati funt, piritus vivere Deo ab Apoftolo Petro dicuntur, Quia vita in beatitudine& gloria agenda, vere vita eft; vita autem, quz in inferno agitur, inter dolores& multiplices maximarum miferiarum fenfus, non meretur vita nominari, fed potius viva& aeterna mors di» ci, Qu extra Deum vivit,non vivit, quamvis vivat; imo mortuus eft, quamvis quoad fenfum& perceptionem, minime mortuus fit. Corruptio$42. Miremurautemuniverfalem hanc totius generis humani corruptionem, In So. mea: doma& Gomorra non erant quinquejufti. Hic in toto terrarum orbe ne unus quidem, lis, excepto Noacho,inventus eft, qui dignus habitus, ut aquas effugeret aut cui parceretur, Ita verum, quod Scriptura dicit(Y corruperaz omuis caro viam fuam Genef.6;: 11. Imo inter octo illas animas, quae in arcam intrarant, erat Cham irrifor, Parentis opprobrium, maledi&ionis exemplum, Adeo corruptum eft omne, quod ex fanguinibus humanis naÍcitur, $-4;. Aqua diluvii univerfales fuerunt totius terrarum Orbis, non vero particulares Judas alias Canaan dicta; ut nonnulli fomniant.Ut enim tunc fruis omui carnis venerat Genef.6:13. ita etiam aquae,qua omnem carnem extinxerunt, 1n omnia loca, ubi caro erat,hoc eft, ubi homines vivebant, exundarunt 2Pet.2: s. docemur diluvium immiffum fuifle xórpo aosCav mundo improborum 1Pet 3: 5. 6. à vóre uóep(Q-, mundus, qui tuc erat, aq iis inendatus interiit. Quemadmodum«eli terra, qui nume[unt, 1n totum& univerfum, igni fervantur Ibid. verf.7. Aqua dilu- 4.44. Hoc aquarum diluvium manifeftam facit— r. Dei iram, qui eos, qui cone yw bei i^ temnunt divitias bonitatis& tolerantiz divine; judicium non finit eflugere Rom. 2; fant,.4««9) xQxaiu xdcps wx ipeisuro Veteris mundinon peperit 2 Pctr.2:4..— 2. Dei potentiam, Ligavit omues aquas ut in voflimeuto, collegit veutos tu, ugue Prov. 3C: 4. Cum fundaret terram, fuzernnt aqua ab increpatione ejus Pfalm.104: 6. Hic, ubi carnem vult delere, redeunt ad increpationem& imperium ejus.— Mif acras(y everterunt terrant Job. 14: 14. Bapti/ma 9.45. Petrus Apoftolus docet 1. ep. c.3: 20. 2 1. Paptijma, quo baptizamur in nomen e em Paris; Filii,& Spiritus San&i, effe dvrísusor ra udadi roD xaTaz^wsns. Ergo aqua diluvii "" fuit evrivvz- baptifivo noftro,& facre, qua tinpimur, unde, Non dicit Petrus, aquam diluvii effe typum noftri baptifmatis. Aqua enim, qua in vindi&am ira effufae funt,non poilunt efle hgura illius aquae, qua melioris Teftamenti,& rcconciliati cum Deo mundi Sacramentum eft. Et cum baptifmus(it typicus, non poteft unus typus alterius typi typus eile, Sed dicit Petrus, aquam diluvii& baptifmi eile avz/vvza, id eíteandem fere habere figni. ^ De dilion fantficattone: Cap. V. a fignificationem, eodem tendere, eadem loqui, eadem reprzfentare. Quas resbaptifmus, eaídem etiam xa&xAusuó; ob oculos ponit, Sunt ergo aque diluvii& baptifmi ejufdem rei& apa) ua(G- umbra& imagines, Si diluvium baptifmi typus effet, debuiffec faepius iterari; nonautem femel tantum fub finem primi mundi in penam rupti foederis emitti & etfundi,Sic videmus factum in aliistypis. Circumcifio fignum& typus&&ouiic doy erpomore, in omnes líraélitarum generationes manfit, Manna, typus panis€ coclo defcendentis,multos annos pluit. Agnus pafchalis, typus agni Dei, fingulis annis mactabatur, Vidime pecuinz, typi Vicimze melioris, pius offerebantur. Aut fi hacc ratio non firma videtur,id certe fciendum& in typis animadvertendum efl,illos non efle id, feu ejufdem natura& fubftantie, quod& cujus funt res,quarumfunt typi, Si enim typus id ipfum eft, quod res typo prafentata, jam typus non erit typus, fed res ipfa. Atqui in diluvio& baptifmo eadem eft materia, idem elementum, aqua. Igitur poflunt quidem efle aiz/'vu74; unum vero non potelt effe typus alterius. 4.4.6. Conferamus nunc inter fe hecantitypa,/ Aquae diluvij mortificabant carnem, In baptifmo obfignatur veteris mortificatio hominis, Aqua diluviierat tor hominum uafi fepultura,qua peccata& fcelera illorum fepeliebantur, Nos in baptifmate etiam fepehmur: confepulti ipft iu ba. tifinate Coloff 2: 12. Aqua diluvii in multis operata eft u«vavoixy, Illisenim aquis ingruentibus& inevitabilem minantibus mortem, fine dubio multi à peccatis ad Deum per veram penitentiam conver(i funt, Baptifmus eft Gdzlisuux Mvoiac, Aqua diluvii, interveniente verá p(rola, multorum falvarunt Ípiritus& animas, Nfirum etiam unc«5 604;alvat B. p'ijma, ncn ac fi effet capxóc amáSune iómru, depofitio carnis[qualid.e, quz vis aquae baptifmi per fe non ineft; fed quia eft cuvedécsuc d? a93c Vripuirnpa. eie Svr 1Petr.s:21,— Aqua diluvii mortificantes elevarunt Arcam& eos, qui inca erant, Mors Chrifti, quá caro ejus mortificata eft,& in quam baptizati fumus Kom,6; 3. extollit eum ad vitam, ita set mors non amplius illi dominetur Rom.6: 10. & vitam dat eis. qui ipfi dati funt. Si enim funt. mortui cum Cbriflo, etiam cum illo vivent Rom.6:8. confer Galat.2: 10. Chrijlo[um ioncrucifixus, Cà^) vivo autem. Aquz diluvii fecerunt Noachum intrare in arcam Baptifmus eft quafi primus in Chriftum introitus: eft enim Sacramentum initiationis noftrz; qua Chrifto nomen damus, Ex hifce ad oculum apparet, quomodo& aqua diluvii,& aqua baptifinatis noftri, jun&is quafi ftudiis, repraefentent& figurent ac deliaeent carnismortificationem; peccati fepulturam; refipifcentiam& converfionem; denique communionem cum vita,& vita Principe, per paffionem& mortem. $.47. Ut autem fanguis Chrifli meliora loquitur fanguine Abelis Hcbr.13: 24. ita& aqua baptifmi multo meliora& jucuadiora loquitur pra aquis diluvii. Aqua diluvii loquuntur& enarrant immania hominum peccata& concumulata fcelera, Dei iram, juflitiam & vindictam, federis divini transgreffionem& rupturam, carnis finem& interitum. Aqua autem baptimi loquitur& enarrat remiffionem peccatorum, Dei cum mundo reconciliationem, Foedus gratize ratificatum; victoriam de morte, fidem in nomen Patris, Filii& Spiritus SanQti, Quz omnia talia(unt, ut credentes exultent yapz dvexAaxiro xgj d*dvEacutra 1 Pet, 1: 9. $ 48. Reflar;ut paucis delibemusilla,quaz ceffantibus diluvii aquis a&a funt.Igitur ut Deus Noachum jufferat in arcam intrare Genef.7: 1. ita eundem juffit ex arca exire Genef. 8: 16, ita nihil Noé fecit injuffus,nihil tentavit non-autore Deo, Ut egreffus eft ex aica, «dificavit altare Domino Genef, 8:20, Chryfoftomus id vocat 6vriagieny cid anutvor G 3 altare Diluvii 2« g)z:un bapti^mate confetuntauc Noarhus celontibus diluvii aquis obtulit, $2 De federe Dei cum Noacho. Car. V. altare tumultuaria opera exffru&um, Hic prima in facris altari mentio, altarisufus. Nam ut ante diluvium fuere oblationes& offerentes, ita altaria, in quibus oblationes oblatz, Altare au non tamen primus fine dubio etiam tem. didt à dopov. fanclificat donum Matth 23:19.& fuit umbra illius in Chrifto nature, que crucem& fanguinem ejus infiniti facit valoris& pretij, nimirum diving& aeternae, Vocatur& Chriftus 0vrtag tiesov Hebr. 1 j: 16. babemus alzare, à quo non babent poteflatem comedendi illi, eui tabernaculo inférviunt, confer verf.12.. Noachus obtulit bolocaufla in altari. Ut autem omnia quz fecit, fide fecit, Hebr. 7... ita etiam indubie fide obtulit,& ut Abel, víe4 zAefova, Suatar aposár*?xs, Igitur fide Mediatoris, Seminis promi ffi, preagniti ante fundamenta mundi; manifeftandi adhuc cum facrificio obtulit, illi acceptum referens, quod à morte prafentiffima aquarum& ab illa ira fervatus effet. Angelus enim ille; qui Mraélem Pajulavit omnibus diebus feculi Ef.67. quemque& Elihu ut"2D interce[forem introducit gratiofe pro homine intercedentem, Redime illumyne dofcendat in foveam Job 3:: 22.23. Noachum£4lit verbe potentia fue,& ab undis fuffocantibusliberavit, Sacrificium Noé Deo placuit;& fuit illi eic àegdhu! ivodyac Ephef.s: 2. lta fides facrificia grata fecit, quae adhuc nos juftificat, & falutem animarum conciliat, Id dicitur, odorata; esf Deminuts od.rem acquiefcentie, Genef 8: 21. Deueum—$49. Sed quia non poffumus omnia& fingula exfequi, omnia alia mittentes, verNoscho fo bum unum addemus. 1. De federe, quod Deus pepigit cum Noacho, 2. De ulPeli.(inis Noachi verbis, quae à Spiritu prophetico aus; enunciavit,& in quibus flliis fuis, qua in fine dierum eventura erant, judicavit. Id quod& à Jacobo Patriarcha fa&um eft Genef.49: 1. $.50. De fodere ita eft Genef.9: 10. v1. Ecce erigo fadus meum tecum(y. cum famine 1u0,( cum omni anima vivente, d non exfcindetur omup caro adhuc a5 aquis diluvii,& non erit amplius diluvium. Hoc fedus dicitur datum oy nio in generatienes feculi,& fedus ipfum C273 IY?3. fedus fevuli, Et iris; quein nubibus cernitur, conflituitur Tv?2 DW) im fonum faderi inter Deum(9 terram Genef. 9:14.15. 18. Hoc fedus Deus juramento firmavit, quo notatur. 72 dusraSerov illius Hcbr,6: 17. vide Ef 54:10. Suravi non tranfituras amplius aquas. Noacbi per terram,| Obfignatur hoc federe non tantum toti mundo fecuritas ab aquis, fed imprimis Ecclefie, qua in mundo aliquamdiu agit, cui fubjiciuntur omnia,& propter quam terra fundata eft,& mundus tantifper fubfiftit, communio gratiarum Dei, pacis, juftitie 5& hareditas gentium,& fubje&io omnium, vide Efa.'4:10. Nam aqua Noacbi boc gnbi, ut juravi, ne traufeant aqte Noé, fic juravi, quod uon effervefcam in te, nec in.repabo te,— Mzutes vecedent, Q colles nutabunt, gratia autem wea à te non recedet(& fedus pacis mea non vacillabit, lris in ceelo fymbolum eft Angeli illius fortis, qui à«e/o ,. ei Gp Q- veosAlu, def endit, xd iex Vi d xeQaMie( iris fiaper caput Apoc, 1c: 1. Hic medius inter Deum& mundum aquas ire divina averruncat;& interceffione fua mundum in fe cum Deo reconciliatum fervat.— VrOphetia f.51. Ultima Noachi verba defcribuntur Genef.9: 25.26.27. in illis maledi&tio& ferNowhi,— vitusChamo; benedi&tio& beatitudo Semo; allectio& habiratio Japheto denunciatur. Hzec autem non in tribus illisfiliis, fed in trium filiorum plene adimpleta funt pofteris; hinc non meminiffe videtur Chami, dicendo M //ediélas Cum, fed C anaani, qui filius fuit Chami. Ar'edicius Canaan, Quamvis quod ad Chamum ipfum attinet, ille ut exemplum maledi&tionis,& ut alter mundi fecundi Cain. à Deo rejectus,& inobedientiam &xa De Prophetia Noachi. Cap. V.$3 & sordgar traditus confiderari poteft, De Canaan autem, hoc eft Chami| pofteris ita prophetavit Noé: AMaledisus Canaan, férvas férvorum erit fratribus fuis. Maledi&io hac importat exclufionem à feedere Dei,& à communione gratie, hoc eft, juftitia& falute, Et fervitus indigitatur non tantüm corporalis, fed& fpiritualis, qualis& Efavo incubuit Genef.25:23. Rom.9:12. ld autemomne& totum impletumeft 1, Ia pofteris Canaan, Amorrhzis habitatoribus terra fanctz, qui excififunt. 2. InGibeonitis, aliifque, qui Ifraéli fubjecti,& ei fervire coactifunt.— 3. In Judaeis infidelibus, qui Noachi benedictionem rejecerunt,& illam non adepti funt:& quantum ad pleraíque matres ex Amorrhais erant, Filii enim Jacobi ex indigenis uxores duxerünt; (Ezech. 16: 3. 4)& optime fub hoctitulo Canaan intelliguntur, utpote qui terrae Canaan habitatores fadi funt, De Semo autem dixit Noachus: Besedicis Jebova, Deus Sem. d erit Canaan[fervus illis, Magnum hocElogium, effe Deum Semi. Beata gens, cujus ebovs, Deus Pfalm.33: 11, Impletum id in Abrahamo, lfraéle, Semi flliis, illis fzpius Deus dixit, Eo Jebova, Dem veffer: ut de monteSina, in diecomitii. Proprium autem id eft illius lfraélis, qui in Sacris vocatur IcgaxA ve0 9«6. Zfraél Dei Galat. 6:16. De Japheto autem, ZJliciet Deus Japhetum; ut babitet in tentoriis Sem.— Indicatur, Deum ad Tapeti pofteros, gentes, labium purum, clarum, fletum verfurum, eà vi& efficacia; ut afcendant ad montem domus Dei, ad domum Dei Jacob, Mraéli jungant dextras,& in communione fpiritus, fpei, fidei,[charitatis illi cohabitent, Ita praedicta eft converfio gentium, Sunt qui pofteriorem hujus fententiz partem ita vertunt,& babitabir in zentoriis Sem; idque de Deo, qui Japhetum alliciet, praedicari putant; ut ita fenfus fit;"dlliciet Deus Sapbetum,& babitabit Deus in rentoriis Sem; non tantüm jubendo, ut in Sion domus zdificetur nominidivino, fed veniendo ad Sionem in carne affumta; qui adventus vocatur T'2U babirario, non in Prophetis tantüm Zach. ilverfa4. Ec. ce venio,& babitabo in medio tui, diclum Domini; fed& in Evangelio Joh. 1: 14. Er fermo capit effe caro,&& babitavit in nobis, pleuus gratie(y veritatis, Quam explicationem hujus fententie non poffumus omninó improbare, quia fidei fan&tiffimze& veritati eft dv4^s)25 quamvis nec priorem cenfeamus rejiciendam, utpote verbis aptam, fenfu commodam. $.52. Hisomnibus actis venit tandem Noé ad vita terminum DD& mortuus eff: emnibus laboribus, curis, follicitudinibus defunctus,corpus peccati depofuit,& fpiritum in manus Jehova commendavit. Kaille, qui totum vidit mundum mori, mortuus eft ipfe 5 fed mortuus eft morte juftorum,& morte fua, quod in veteri epigrammate dicitur, die fua mori. Caput Sextum. De Noachi nepotibus, confilio Babylonis, ejufque confilii eventu& effectis. $31.] Oacho mortuo difperfit fe tota terra àflliis ejus, à Semo, Chamo, Japheto. Si ab uno fanguine Adami tota facies terrae fuit habitata fané tres hi filii non potuerunt non femine& hominibus terram implere, id defcribitur integro decimo capite Genefeos. G 3$a. Obi 44 qDe Noachi nepotibus, confilio Babylontt, ]uhed eoe f. 2. Obiter autem ex hoccapite notamus, filios pofterofque Japheti habitationem quzumtin. fedefque fuas fixiffe in infulis,aut in locis infulanis, quae infula terrae Canaan funt ad Oc. iMi,— cidentem z id liquet é verfu quinto, Exiir, nempe Japheti filiis, diffafz funt infüle pentium, id«ft infulee Genef, 16:5. gentium habitatione ab illis diffufam fuam nacte funt copiam; quamvis etiam multi é Japeti pofteris, precipue illi, qut funt€ Madai, unde Medi di&i, in Afia fedem collocarint, Ergo quum in Prophetis de infulis fermo eft Efa, quii. Siete ad me infula, Ef. 42: 4. Ad legem ejus infula praflolabuntur. Ef 49:1. PÍZ 1:10, Infale. munus adferest, adde Pfalm.97: 1. intelligendi funt pofteri Japheti, gentes, infulas inhabitantes, quas Deus per verbum Evangeliallexit, ut in tentoriisSemi habitarent, NoahiNe-—$.3. Sed miffishifce videamus, quid novus mundus, Noachi nepotes egerint. Hic Ld initio occurrit, quod Genef. ri. cap. de sedificanda urbe& faciendo Nomine narratur, wibe& faci- INon notavit Scriptura fuis nominibus eos, qui confilii illius autores fucrunt. Indefieo n nit dicit, urbem illam zdificaffe C27871 23. filios bominz Genef 11:«. quod forfan «pium.— oppofité dicitur ad illos, qui vocantur CO'rioND 33. filii Dei Genef. 6:2. Noachum, fi eoufque vixit, juftitiae praeconem, Virum, qui cum Deo ambulavit; Semum, cui promiffio fada eft, cujufque Deum fe Deus appellavit; Eberum auctorem& propagatorem Hebraice gentis, cujus labium non confufum eft, cum urbem turrimque fru. entibus commune nihil habuiffe, plurimi doctorum cenfent,| Chamum veró, Japhetum, Nimrodum, qui incepit effe"3 22 prevalens(fj fuperior in tcrra, fortis venando coram Domino Genef.o: 8. eorumque affeclas& filios,& quotquot magni fuerunt in mundo, fecundüm carnem fapientes, jun&is viribus, in illud confilium conveniffe, dubitari non poteft. Jofephus Nimrodum nominat operis hujus apymyévm,& Auguflinus de civitate Dei 16:4. Unde colligitur, Gigantem Nimrod fuiffe Mis ivitatzs cone ditorem. Fortis hic Venator fine dubio laudem excellentis fapientize& infignis Zeli in univer. fali hoc tot hominum confilio venatus eft,& quandoquidem 102^DD IYUN? principium regui fiti Babylonem fecit, caeteris inde difcedentibus, quidni tenaciffimus omnium confilii illius in infelici urbe, quae à poena in autores canfilii hujus ftatuta nomen Ba£e/ adepta eft, coepti habebitur? $4 Fuithocconfilium maximi momenti à parte hominum, at impium& injuftum à parte Dei; nam omnes, qui fuerunt filiis hominum confiliacontuliffe videntur. Deus verà maximas proptereà concepit iras: diciturenim def'endiff ad videndum urbem(y turvim,& dixiffe, Age coufvndamus ibi labium illirim,& tandem confudiffe,& ftru&ores hos difperfiffe Genef.11: 5.6.7.— Ita confilium hoc hominum prima fpecie laetum, eventu trifte fuit. Modus loquendi, Age defcendamus(y confundamw, in Scripturis non inufitatus eft. confer Genef.i; 1, Faciamus bminem ad imaginem noram, Efa, 66: 5. Ezech.21315. Qui Patrem credit, Filium,&* Spiritum fauum,& unam in illis effentiam adorat, eandemque voluntatem, eadem confilia, eadem opera confitetur, facile agnofcit, mutuum effe hic colloquium omnium San&iffima Triados perfonarum, fe invicem ad executionem fatti aid moli confilij excitantium. u QuNuebi— 4.5. inquirendum autem eft, quidnam propri illud fit, quod moliti funt homines pofteriinex- quodque Deum adeo offendit: num quod exftruere voluerunt urbem& turrim praaltam? Babylonis. at non videtur in eo tantz offenfionis ratio ineffe.— Obelifcos, foli facratos. Pyramides JEgyptias,quarum unam trecenta fexaginta hominum millia conftruxiffe, erogatis in raphanos eju[que Conflit eventu,€9* effetfis. Cap. VI. 5$ phanos& cepas octingentis talentis, proditum eft, eedificari permifit Deus;.& haec urbs d lateritia, qua& ipfa non ita multo poft rezdificari cepta eft, tantopere ipfum offende^ rit? num, quod ítu&ores urbis illo opere potentiam virefque fuas fuperbe jactare vo: luerunt? atqui non fuit unicum hoc opus tantae, tamque depradicandee potentize infii gne: num mirum, maximam hominüm multitudinem, coadunata manu, unam urbem :& turrim€ lateribusexftruere? num, quod turrim altiffimis voluerunt quare nubiE bus, ut czlo propinqui; illud invito Deo invadere poffent? Atqui Viri fuerunt, fapiene tesfeculis non pueri, non fatui, num, quod turrim illam in remedium aquarum para» i. recogitarunt? atqui habebant iridem, vifibile in celo fignum, mundum aquis non amplius interiturum:& id intendiflent, non debuiffet vallis, fed mons, cui urbs& turris " fuper-imponerentur, eligi. Num quod fibi ftru&ura illa providere voluerunt adverA fus difperfionem poffibilem? dicunt enim: Ne differgamur Juper faciem totius terre, Haec quidem fententia propius accedit ad veritatem, Res tamen tota penitius examinanda eft, $.€. Inhocautem negocio Mofes ita agit, ut defcribat 1. ftatum& conditionem hominum illius temporis, 2.inftitutum& confilium ipfum, quod ceperunt, j.irritum con» filij fucceffum,& modum mediante quo confilium fucceffu caruit;& irritum fatum eft.— 4, yu $.7. De Primo ita eft Genef.u: 1, E£ erat tota terra labiuun. unum,&. fermones ini. PA ena Diftin&a hzc funt,& bene diftinguenda.— Per«mmm labium indigitatur unitas linguae& potero diale&i. Una diale&to utebantur omnes, non loquebatur quilibet 9 idig dfgAéxe pro- quibus cone pria dialeclo, fed omnes loquebantur una& eadem dialetto. 1ta 133 BU labium Canaan, uerit? e notat diale&um& linguam illam,quae inter Cananitasrecepta erat. Per fermones unos inx digitatur unitas fermonis& fententiarnm de fide& doctrina fidei, Apoftolus adhortatuo rus Corinthios ad unitatem in fide& doctrina italoquitur 1Cor. i: 1c. Rigo antem vos, frae tres, per nomen Doniini$efa Chrifli, Vra và adv Aeywre mávrec, ut idem dicatis omues, y non Wt—— fint in vobis fcbifmata,'Tà avrà Ayer idem düere, esf nucs jermenes habere, Ergo primi illi nu homines in doctrina& religione erant concordes, idem fenfus erat in omnibus; pa y rjun Tx una fententia, Nonerant inter illos yio4a(& diviltones publicae, quee divortium animorum ae& fententiarum inter illos facerent, queque propter dici non poffet, illis fuiffe /2rm.ues unos. Sane ut omnes illi erant nepotes& pofteri Noze, ita fine dubio ab illo acceperant ejufdem juftitiz praeconium, ejufdem doctring& falutis fundamentum. Hacc adhuc erant integra quoad maximam partem, ncc deleta oblivione. nec corrupta humaná fraude, nec evería ftrophis,nec mutata in mendacium; adhuc dico, quoad maximam fui partem.Ergo non mirum, illis unos fuiffe fermones, illos idem locutos, illos de fundamento nondum inter fe concertaffe, Pro eo quod hic eft, /ermn:s uui, dicitur Y. 6, Ecce. populus oum$3 labium unum omnibus illis. Nimirum illi vere funt popzdus unus, iiídem legibus& inftitutis vivens, eademque imbutus religione;quibus funt ferinoues uuzqui idem dicun;& feuiunty idem corde credunt,& ore confitentur. $.8. Unitas hzc labij& uniras fermonum occafionem anfamque& facilitatem prae E buit turpi inftituto; ipfo 1d fatente Domino Gen 1:16. E:^o. cff incipere lorum ad faciendum, hoc eft, proptereà ceperunt hoc facere,& nunc non dijficile erit ilis, omne quod nu cogitarunt facere, Inftitutum ipfum quod attinet, de quo fecundo loco dicere promifi" mus, id hisexpreffum eft verbis Genef vi: 4. E£ dixerunt y age, edficemus nobis croitae zem, Qj turrim, cujus caput fir in celo,(y. fa.i mus nobis Nomen, ne dijfergamur.[uper facie terre, Apparet homincs illos mutuis confiliis excitatos cepiffe edificare"Y eivinatemm urbem S.bi facere nomen quid? De confilio Babylonis. CAP. VI. omen Zabel Genef.11: 9. Érgo primi Babylonis ó,ut Juftinus tradit, Semiramis, quae annis pa:ne mille feriusexftitit, Nec civitatem tantüm, fed& turrim, Adificemus civitatem zurrim, Turres inferviunt munitionibus civitatum; haec illorum civitas etiam habere deuit turrim, hoc eft; omni meliori ratione debuit muniri& cuftodiri, Ita fumitur vox "UD turris pro eo, quod ad munitionem& fecuritatem facit Efa.5: 2. Hujusautem Zur» ris caput in celum ufque evehere voluerunt; quod eodem feré fenfu dicitur, quo urbes Canaan dicuntur ardae in celo Deut. 1; 28.& notatur utrobique robur& infuperabilis illarum vis. Quia tamen totus pene mundus ftatuit, homines illos turrim, proprie di&am, voluiffe exftruere; de qua& Herodotus fabulatur, dicens, fuiife turrim folidam ftadii longitudine& latitudine,& illi feptem ordine alias turres fuiife fuperimpotitas, C lione cap.181. nec nos prafra&té repugnabimus. Voluerint ergo fane aedificare turrim;altitudiniseximiz& portentofze, in teftimonium publicum& folemne congregationis hujus univerfalis& confenfus omnium illius temporis hominum,quemadmodum Ifraelitae juffi funt duodecim lapides tollere& Jordane,& collocare illos in ficco, ac ponere in finum& memoriale perpetuum aquatum fiffarum,& ficco pede perambulati Jordanis Jof.2: 47: 48. $.9. Sed imprimis confiderationem meretur, nec difficultate caret, quod primi urbis & turris hujus ftru&tores dicuntur voluiffe etiam, abfoluta feu perfecta civitate; facere nomen. COU 125 n7 V3! Er faciamus Nobis Nomen. Judaei intelligunt Zdo/um;& voluitle à Babyloniis,; edificare. Sed Belus illos templum Idolo, Be/o, qui pofteà adoratus fuit tunc nondum cognitus eratnedum ut in veneratione effet; neque etiam hi architecti erant idololatrz,, nondum enim tunc eó defecerant, Ut igitur rem acu tangamus, eamque bene divinemus nihil aberrantes, fciendum vocem CAU Nomen in facris literis faepe lignis ficare autoritatem(y. poteflatem,— Ya Davidi dicit Deus 2 Sam,7; 9. Fa.iam tibi nomen magnum, et nomen magnorum, qui funt in terra: hoc eft, faciam, ut eadem auctoritate polleas& majeftate,qua maximi,qui in terra funt;ita ut nomine folo formidabilis& reverendus videaris. Phils: g.. Propterea largitus esf ipfr Deus nomen fper omne uomen y ut iu nomine Jefa omne genu fe fletlat: hoc eft, autoritate maxima, imó majore, quam in ullum alium cadere poteft, inflruxit illum Deus. A& 4: 12. Non efl nomen aliad[ub celo datum 1n bominibus, in quo oportet nos falvari: hoceft,non aliam füb celo Deus pofuit autoritatem, per quam falvari poffimus: hoc nomen nominantes falvamur. Ita& haec Phralis, Fa.amas no. bis Nomen, fignificabit fimpliciffimé, Faciamus nobis auctoritatem(y pote[ltem, quae nomi netur& timeatur, Quia autem omnis autoritas requirit fubje&um, in quo relideat;& à uo exerceatur, optima ratione videmur poffe concludere, hos urbis hujus exftruétores voluifle conftituere certum quoddam collegium, fynedrium& fenatum,& illi concedere & attribnere autoritatem fummam, illumque armare poteftate maxima, loquendi& docendi, ordinem fervandi; unitatem do&rinz, quz hucufque inter illos obtinebat, propagandi, diffidia excludendi, inordinatos puniendi, populumque feu genus humenum in concordia religionis& fidei retinendi, non tantüm nominis autoritate,& loci majeft fed& poenae metu ac feveritate, Hujus fynedrii nomen debeb: M in illius nomine, qua loqui volebant,eloqui, 1 aere sant Omnes vens» in ill, quz loqui volebant,eloqui, ta optime convenit, quod additur; ne difergamur.[uper facie terra, hoc eft, ne unitas noftradiflolvatur,& nos ab invicem, non corpore tantüm, fed imprimis animis& mente feparemur,& quilibet ad fuam $6 embem, Wlacivitasab eventu fortita eftn conditores funt Noachi nepotes; non Ver *De confilio«Babylonis. Cap. VI.$7 fuam refpiciat viam,& nos non maneamus"IIR ES! popslur reus, fed diverfi fiamus populi. Hoc nomen autem, quod volebant facere,& cui urbem, quam azdificabant, ut locum habitationis& re(identiz videbantur velle attribuere, videbatur illis iduneum effe& aptum, ad impediendum ne difpergerentur, ne difunirentur, fed manerent populus unus, unos fermones habens,& in unius fenatus nomine loquens, $.1e. Hoc confilium fpeciem habebat fapientiz;& plaufibile videbatur carni, qua externa afpicit, externa confiderat, vi& coactione obfequium exigere amat,& tantum amat ac timet, quantum oculis videt,& in cute fua fentit, $.11, Utautem fenfus carnis efl inimicitia in Deum Rom 8: 7. ita hacde re long alius c.n&tium fuit Dei fenfus, quod cari placuit, Deo difplicuit,quod caro in effe&um deducere voluit, Baby ons id Deus permittere noluit, imà omni vi impedire maluit.Sané unitas in rebus dei,& in cut& qua doctrina fana Deo non eft odiofa, illam defiderat, illam à nobis exigit. Sed ut homines te? con(tituantur Domini fidei, ex alto loquentes, vi& metu ac peenis ad confetfionem nominis divini cogentes, religionem& fuo arbitrio metientes, populum Dei pro lubitu gravantes, : id Deus odit, id reipfa improbavit. Non vult Deus zimorem nofirum ejfe pracepttm b.uiuL uum coudocefactum, vult nos effe vcluntarias oblationes, Spiritus Dei eft 1212 P Spirirus JBontauets.. Vult nos credere in timore& fiducia filiali, non ex metu feveritatis humana, Obedientia noflra debet effe ex vccante nos Galat.$28. Mle folus vult dominari confcientiz, non vult nomen hominum nominari, fed fuum;quod eft 4dmirabile, vult folus effe Ecclefize autor dicendorum& faciendorum, $.12. Hoc hominum priorum inftitutum renovare voluerunt temporibus NoviTefta. NOUO menti illi, qui fefe Dominos fecerunt Ecclefie, illamque fibi fubjecerunt, qui fe dicunt i4:m coa&habere traditionem& depofitum Verbi; qui dominatum fibi vindicant in fidem homi. vam renonum; qui audent dicere, Ecclefiam in unitate non poffe contineri fola fides debereacce-^ dere audoritatpm& coadtionem humanam; qui in iis, quae impie decernunt, ftieutes zd. erumnam. pV'?y ultra quod fcriptum ejl,(e Deo sequiparare non verentur& dicere, vifum u: eff Spiritui Sanslo&y Nobis; qui fe dicunt effe infallibiles verbi divini interpretes; imó efai fe fupra Scripturam; qui inane fuum nomen, quod e/i n.xien bliecria, magis crepant E& in ore habent, quàm nomen Dci fanttiifimum,| Hi, deteriorcs fan& primae Babylonis conditoribus, idem nomen in Sacris acceperunt& Babylon vocantur. Apoc.17: 5. B./^5lon magna; mater fortatorum(? abominatizuusi terra, in illis, ut didum; hoc inftitutum faciendi nomen& autoritatem humanam, ad dominandum in Ecclefia, revixit, quod » cum prioribus illis videbatur emortuum, Sunt ergo illi tradux& aemuli Babylonis priB me, quamvis& illos imitentur, qui Babylonem illam pofterioribus inhabitarunt temporibus, ut Nebucadnezar, quem imitantur in eo quod cogunt adorare idola; quéd ty. rannidem adfe&ant in confcientias: quód deflruunt urbcm fan&am& templum Dei; quàdcaptivant populum Dei; quàd fuperbé agunt& ferociter. Sed de hac Babylone necdum tempus eft, ut agamus. $. 153. Confilii autem hujus, quamvis haut fine matura deliberatione initi, ncc fine Set magna pompa,& accurfu applauf uque omnis generis hominum incepti, irritus fuit füc- bylonis iuri», cellus, ut$. 4. jam monuimus,& poenas temeritati debitas miferi luerunt, Modus, quem''* divina potentia hic obfervavit, tertio nunc loco confiderandus eft propius. Igitur poftquam Deus dixiffet, defcendamus y confundamu ibi labium illorum, ut non intellgant unus labium alterius, ftatim additur, ibi confudit Domus labium totius terra, y ab inde differfit " ilos[uper facies totius terra Genef 11: 7.8.9. Evennis fuit G' deffiterunt adifiare civita: tem $8«De confilii Babylonici effectis. CA». VI. rem"vyn Py iom 4. 8. Itaque confüfio labii ,& illam confufionem fecuta difperfio, finem temerariis ceptis impofuit, 0. D. Labiconfa.—& 14. Labii confufionem quod attinet, ea talis fuit, ut fe invicem non intelligere,& PLN mentem unus alterius percipere amplius non poffent. An vero lingua toto genere diverfz bylnce?— abantiqua Hebraica, que ex(tru&oribus urbis vernacula erat, repente in Babel exítiterint, ita ut totalis priftinze linguze oblivio induta fit,& aliarum linguarum habitus mentibus humanis infufifint: autan veteris linguze Zoo fubito ortze tantum fint alize plane iynMeei C aporvysAiren, inclinationes(y declinationes, Deo turbante mentes& labium zdificantium.ita ut eadem verba diverfo fono& diverfa diale&o repente pronunciare inciperent, aliis examinata funt prolixius, Nobis videtur vero magis confentaneum, quia di» citur Jabizum illorem covfu|umr labium, hoc eft, linguam; quam loquebantur; fubito qui. dem immutatam fuiffe, non autem omnimodam illius intraffe oblivionem,— llla autem immutatio includit differentiam pronunciationis, varias vocum flexiones,& diale&orum difcrepantias; quae femel introduce femper latius fe effuderunt, imo& multas alias voces ac peregriia vocabula progenuerunt, Maxime huc facit; quod gentes illze quarum labium confufum fuit, quzque difperfz ab invicem viciniores fine dubio primum occuparunt regiones, unde au&ae paulatim in alias proruperunt, donec tandem$A4u ab óeplu, torum orbem babitvlem ,implerent, tales linguas locutz funt, quz ab antiqua Hebraíca tantum quoad maximam partem differunt flexione,& fyllabarum additione& detra&tione, literarumque metathefi feu tranfpofitione; quales funt; Syriaca, Chaldaica, Arabica, ZEthiopica, Scytica, Zgyptiaca; quz fine dubio 4Mvexérsc, alizenas illas linguas indc ab initio retinuiffent,& in novas fedes fuas tranftuliffent, fi ftatim linguas toto genere diverfas loqui incepiffept, Quamvis nec hoc impoffibile fuit Deo. Ut enim in fefto Pentecoftes Apoftolos fecit loqui aliis linguis quam plurimis, ita potuit idem in hifce primis conditoribus efficere. $.15. Cum autem Deo multa alia fuppeterent media, quorum ope homines miferi in epere incepto fuiffent impediti; potuiffet enim illos vibrato fulmine percellere; potuiffet illos coecitate percutere,ut Sodomitas, aut plagas multas in illosimmittere, utin ZEgyprios; autmagnamin illis ftragem facere, ut in exercitu Sennacherib; aut terrae devorandos tradere, ut Coram, Datam, Abiram, tamen vifum eft Deo linguam illorum confundere; ut fe invicem percipere non poffent. Ita illi, qui lingua unitate ad confilia hzc fabricanda moti erant, lingua confuftone& immutatione coguntur confilia inita diffolveIe opufque imperfectum omittere,Labium unum anfam prebuitftultitie, Labium confufum coegit illosà ftultitia defiftere, i Pero.$416. Non poffumus autem non mirari imperfcrutabiles Dei vias. Hic introducta valinguarem rietate labii homines feparat,difpergit, à fe alienat; quos in poftremo dierum, per donum difprfit— multarum inguarem. quas Spiritus S, Apoftolis dedit'Zime S6, ESt eloqui A& 2: 4, iterum entes& per.... EN.. rts Pm«P collegit; univft& fecum conjunxit. lta quod in initio pena fuit,& in maledictionem num de, e&ífit, fecunda vice donum celi fa&um eft,& medium annunciandi£eucdi-Ziouem, qua omui coile$' mnes gentes in femine promiffo benedicuntur, $.17. Sed non fola fuit labij confufio; immediate fecuta eft difperfio. 4b inde 4yjerJit illos Dominus fuper faciem totius terre, Non poteft commode focietas coli inter illos, qui fibi invicem funt Barbari,& non intelliguntur ulli Sine dubio etiam novitasrei perculit animos illorum,& magno metu implevit.Forían etiam vari rixa& contentiones inter illos exortae funt, non potentes amplius mentem fibi invicem explicare, Igitur non potuit ^Y "n "De confilii Babylonici effectis. CA». VI.$9 potuit non fequi Ziffer/», hoc eft, mutua feparatio,& repentinus abitus; divina illos fortiter cogente manu, fecundum id, quod dicitur, E: di/fer/it illos.. $. 18. Exceperunt autem hanc difperfionem funefliffimi eventus,confufo labio etiam D'fper&or paulatim confufi funt fermoues, hoc eft, doctrina& fides de Deo confufa eft, feparati ho- Buatum con. mines ab invicem, pedetentim à Deo feparari cceperunt, defecit fides, refrixit charitas, lux fufionem eclypfes paffa eft,&yvocia Ses ,. a9iévne, mroAuórwe, ignorautia Dei, abuegatio Deiymuto- Qrinz& t. rum Deorum filio WW vYV2y. idololatria, aperta quafi janua intrarunt, aróAsuor à pix aj dei confabella& prelia, fcelera atrociffima, inaudita facinora, rapinze, lattocinia, furta,& fi quid fio, turpe ac inhoneftum, non fuerunt infrequentia, I/a defüz pius, Gy imminuti funt fideles ex filiis bominum Pal. 12:2. $.19. Ut autem Deum dereliquerunt homines, ita& Deus dereliquit illos,& rejecit illos,& abícondit facieri fuam ab illis, /vitgue tandem omnes pentes viis[uis incedere At, 14:16. qua viae funt viae carnis, concupifcentize, interitus, mortis; fivit illas culeum& religionem pro arbitrio& vanitate cordis fingere, alloquio fuo illas dignatus non eft; neque enim;quod fciamus, prophetas ad illos mifit, quinimó abalienavir illas à politi: /fraélis,& à Teflamentis promijfonts,. Lex, per Mofen data, fuit paries intergerinus, genteíque coégit effe uaxpav procul, vac advenas, Ita. /ue fe,& fine Deo fuerauz iu mundo Ephef. 2:14. 18. $.20. Non tamen djutprupor tavàv d.osienv inteflatum fe reliquit Deus ilis, Praererquam Deus tamen enim, quod ilii; Pené fecitcelitus dans yluvias& tempora frugifera A14: 17. reliquit illis(uon inte" fpe£&tacula celi& terra, folis, lunze, aliorumque fiderum, in quibus, fi conftderantur, invi- quix, fibilia Dei, aterna ejus potentia( divinitas, inde à condito mundo clare& ad oculum xa2«022 conficiuntur Rom.r: 21, Conceffit illis mentem, ratione praeditam, opufgae legis cordibus illorum infcripfsty atteflaute illorum confcientia,& cogitationibus invicem fe accu[antibus&j defendentibus Rom 2: 1 4. ME $.21, Nihilominus i2 omni hac fapientia Del mundus per fapientiam Deítm won cognovit Nibilomi:. 1Cora: 21, Cognofcentes Deum ,non ut Deum plorificarunt, aut gratias egerunt;&j non&fli- Deum non marunt, babere Deum in agnitione Rom,1: 21.28. Multa de Deo locuti, Deo; omuia cernere,&98novit, Deorum omuia e[fe plenas. ejus fedem efe, ubi terra( pontus& aer& calum c virtus 5 Deum effe, quodcunque vides, quocunque moveris, efle Deum mentem eternam, caram omnis boni in uatura,& plura alia faffi;tamen non potuerunt non publica in altari infcriptione, A?voce Sw) ignoto Deo A&tor,17: 23. toti mundo teftatum facere, fe Deum necdum noviffe;& coluiffe eum,quem ignorabant, adeoque nec vere coluiffe. Quae Dei fit natura, quee ceterna ejus juftitia,quee vera reconciliationis divina ratio, que cetta falutis fpes, omninó non habuerunt perfpectum, $.22. Italongo feculorum trau evidentiffima experientia manifeflatum eft; carnem|. effe impotentem ad cognofcendum& amandum Deum; cognitionem, qua& natura babetur non effe potentem ad convertendum cor hominis durum, nedum fufficientem ad falutem, gratiam in Chrifto, redemtionem& expiationem,quze eft in fanguine Jefu Chrifli jufti, ejufque annunciationem,& efficacem ex aqua& Spiritu regenerationem abfolute efle neceffariam, ut homo fervetur& non pereat; 9j à d76^»,). $.23. Habuit tamen Deus femper femen[anthum, reliquias fecundm elecdi.nem pratia, Fabuites, Ad» aitdeveov poprtlum peculii, filios cum Deo ambulantes; ut ne putemus, labio confu- DM HI fo, populifque difperfis, de Ecclefia penitus atum fuiffe; quamdiu mundus fuit,& erit, fandtum, Ecclefja in mundo fuit& in mundo erit, mà propter Ecclefiam mundus hucufque 3 EN" óo.«De Abrabamo.| Car. VII. eft, qui diu fuiffet abolitus, nifi ab Ecclefia militante hactenus debuiffet habitari, Semi fa. milia fie dubio, benedi&ione Semo promiffa, gavifa eft;& experta, quaenam fit felicitas populi cujus Dew eft Omnipotens. Quamvis& in illa jam erant degeneres non ambu. lantes cum Deo integre, de quibus Jof,24:2. Trans fluvium, Euphratem babitarunt paeres veftri à fecul, d ferviverunt diis peregrinis, Ex hac familia fuit Abram, filius Terachi, frater Nachori,& Harani, qui mortuus eff in Ur Chaldaorum in conj]ectu T: eracbi Patris fui Genef 1:26.27, De hoc Abrahamo multa Mofes fcripfit, quae integro proximo capite pertractare animus eft, Caput Septimum. De Abrahamo& iis quz de ipfo facra narrat hiftoria. 1. De ejus vocatione. 2. De apparitionibus, promiffionibus& prxceptionibus divinisipfifactis. 3. Deillius ide, fpe& obedientia, 4. De Abrahami morte. $.1 Brazm filius Terach exflitit ille pA Q- S«9 amicu Dei Jacob.2: 23. cum quó Deus toties eft locutus, cuique tot promiffionesdixit; cujus etiam Chriftus Dominus mentionem facere non eft dedignatus, dicens A4brabam Pater vefler vidit diem Ab;m(66h D gavifos esf Joh.8: 56. cujus fe éxva filtos fatetur omnis coetus. Ifrael. exemplar$.2. Apoftoli,Paulus& Jacobus,volentes exponere doctrinam de fide& juflitia ex fi$dcium, deideoperibus& de juftificationeex operibus; debenedi&tione& libertate Novi Teftamenti; de certitudine divinorum promifforum, in teftimonium& exemplum adducunt fi-em Arahami;quae reputata illi esf injufhitiam; opera Abrahami, ex quibus fides vvtAeun eonfummata eff 5. beneditlionem Abrahami, qua beuedizius eft promifJa, quae promifit illi Deus, jurans per femetip[um, rei uw. àdevóc etye peiQovQ- óuósa], quandcquidem per neminem babebat majorem Jurare Rom, 4:175. Jacob.2:21-24. Gal.3:6-20. 4: 22-31. Hebr.6; 1320. Ítain iis, quz de Abrahamo tradita funt, eft omnis Theologiz& doctrinz, quae ad falutem credenda eft, pleniffima demonftratio,& evidentiffima explicatio, Qurdeso—$3. Videmurautem nobis omnia, quz in Mofe de Abrahamo fcripta funt;ad quatuor haber M-fes primarias claffes referre,feu fub quatuor comprehendere titulis& capitibus poffe non incomprehen cemmode, Harumclaffium priza aget de vocatione Abrahami, qua vocavit illum Deus, dua tu. Secstrida, de apparitionibus, promiffionibus,& praceptionibus divinis ip(ifattis, Tvrria, ls, de fide, obedientia, fpe, qua ambulavit cum Deo;& de exemplis in vira illius memcrabilioribus, Quarra de morte& obitu Abrahami. Voio——$.4, Prius quod attinet, certe vocatus et Abraam, sícer xax epu. AConapa Umlvuetr Abrahami, fide vo.atus Abraam obedivit. Hebr.1i:$. ita non fuo:;nfin&u egit Abraam, quod egit, fed jubente& vocante Deo. Vocatio concepta eft his verbis: Er dixit Dominus ad Abraam. Exi é terra tua;(9€ cognatione tuas é domo Putris tai ad terrani,quam monflrabo tibi Genef. 12: t. Factum eft hoc verbum, cum Abraam adhuc effet in Miefopotamia, in terra Chaldeorum, antequam babitaret in Cbaran AGor,7::.. videturque adeó illa expeditio, quam Terachus Abrahami Pater in terram Canaan fuícepit,fuille effe&us divina hujus juffionis Gencfi? 1. quàmvis tuac in Chzran fübititgrint, ubi Terach mortuus eft Ibid. y. jn qua morte obita Abraam exivit ad locum, quem debebat AajGrer eic kAngorojajay accio PLI dee Te " De vocatione Abrabam:,€9 Dei apparitionibus. CAp.VI[. 6i pere in bareditatem Hebr, 11: 8.& haereditario jure poffidere,qui locus vocatur ferra promiffíouis;in qua,quamvis in haereditatem accipienda,nimirum à femine illius,( confer AG. 7: 4 MtTQXICE auoy eic vh! lu) raurwy eic lo) üpeic vu xuaoxeire, GC. 5. promifit ipft dare illam terram eic ardorem in po[felJIonem, c femini illius pofl illum) maogxnes peregrinatus ert; st aliena, Hebr. 11: 9.. nec accepit in illa xhngoreulav baredium, neque Büpn aod vefligium pedi A&or,z:; 5. fuo exemplo docens, exfPedandam efJe civitatem, que fundamenta babet Hebr. ii: 10. f$.5 Durior hac vocatio videri poterat;utpote quz jubebat relinquere domum patriam & natale folum, quod dulcedine cunctos ducit,& ire in loca incognita, Exiit, nefuiens Tu Wpxeraj quà venturus e[fet Hebr. 11: 8. Sed idem ille veritatis Spiritus, qui in Evangelio dicit, Qui amat patrem aut matrem bmip ipi plus quàm me, non efl mei dignus: Gy qui amat fiium aut filiam plus quam me, non eff mei dignus Matth.107 57, Abraamum fponté fecit divinze obedire vocationi, $.6. Terachum, Abrahami Patrem, cum habitaret"3n 3393 rans flevium férvüffe Diis alienis, Jehofua teftatur Jof.24: 2. Poffibile eft, ut folent liberi ad parentum fe componere exemplum,etiam Abraamum,antequam à Deo vocaretur, mala Patris veftigia calcaffe.Ita gratia Dei liberatus, vas factus eft electionis, id& Paulo accidit 1 Tim. 1? 15. f.7. Atnunc de apparitionibus, promiffionibus,& preceptionibus divinis Abrahamo factis, dicere ordiamur. f.8. Apparuit Jehova Abrahamo fzepius, cum diceret, Exi é ferra tua, ipfi apparuit, teftante Stephano AGor.7: 2. Dew glorie àp3w v naves iav, vifus efl, apparuit parri nojiro Abraam, cum e[fet in Mefópotamia, Gen.A2:7. dicitur; Er apparuit, NF Dominus Abramo; & aedificavit Abram altare Domino Y2N. TD quivifus erat ilii Gen, 1521. Faclum eff verbum Domini ad Abramum WY22 in vili ie. Gen.v7: Y. Et apparuit Jebova Abraamo& y.22. Et abfolvit loqui cum ilo, COrVY3N ovn COWYON yn a[cendit Domini inde ab Abrabum. Qua ucgosi forma Deus fe Abrahamo exhibuerit videndum, Scriptura tacet, nec noftrum eít inquirere. $.9. Illud autem notatu digniffimum efl; quod narratur Genef.18.& 19. verfu primo dicitur, Ez apparait ipfi Y Dominus fub quercubus Mamre, yi. Et extulit oculos fuos, & vidit ,& ecce tres viri jlabant ante illum.— Inquirendum an tres illi Viri fint aut fuerint idem ille Dominu, Jebova. qui apparuit Abrahamo. Sane in illis tribus viris agnovit Abraham Dominum, y,3. Etdixic'20N(cum* Cametz nomen foli Deo proprium) fi iuveni gratiam in ocalis tuis. Vides, unum faltem ex illis tribus fuiffe*29 Dommum, lta & appellatur y.13.. Et dixit Y Dominus quare ridet Sara? Saram nec videte, nec audire poterat; riferat enim. 12722 in medio fui, in fe, tacite, fine ftrepitu aut clamore; tamen rififfe illam fciebat Dominus; eft enim à ipsuvay dx xapdta; Rom.8: 27.& v.(4. dicit de fe ipfa, Num mirabile erit TWVD pra Domino quicquam? confer y. i7.19. 20. RAE y.ai. Etdeflexerunt mde viri,& iverunt Sodomam. Sed Abrabam adbuc Jtabat Y*387 coram Jehova,& difcurfus feu colloquium, inter Jebevam Dulinum,& Abrahamum habitum defcribitur ufque ad finem capitis. Capite autem decimo nono, Y 1. vocantur illi duo Viri, qui Jehova adhuc cum Abrahamo loquente, deflexerant inde, petituri Sodomam duo ZAugeii ,Coowoen XV. Er venerunt duo illi Angeli Sodemam, 2]3. flexo in vefjeram die,& y, 13. dicuni illi de fe ipfis:Miffz nos gebova ad perdeuawm Sodomam. Hacenus ergo preclive fuit putare» num& tribus Viris, qui Abrahamo apparuerunt fub quercubus Mamre, fuiffe Dominum 5 reliquos vero uns 3 Dgt» Apparitiones Abtrahamo factz. Apparitio Gen 1$&19. 6: IDeapparttiontb.€5" promiffionib. Abrabamofatíis.CA v. VII: "Angelos, creaturas, fpiritus miniftratorios, Sed quia Gen, 19; 18. etiam duos illos Lotus alloquitur ut unum, illofque compellat nomine proprio Dei, dicens: E NJ?N Ne quao Domine,& y». 24.. additur, Et Jebova, Dominus fecit pluere falpbur& ignem, à Jehova, € calis, apparet etiam hos duoseffe TW Dominum, Unde concludere nos veritas cogit ipfa, Deum eprsuzág eror, unum& trinum, Patrem, Filium,& Spiritum fan&um, Abrahamo fe manifeftaffe in forma& fpecie vifibilii Quemadmodum etiam apud baptifmum Chrifti, rater humana voce, Filius in humana carne, Spiritus inftar columbae videndum& audiendum fe exhibuit Matth, 3:16. 17. Ita Abraham in fide fan&tiffima, Deum in Filio, femine, benedicere;& Spiritu fancto ad diem redemptionis obfignare, vifione hac excellentiffima confirmatus haut parum fuit. Auguftinus libr.2. de Trinitate, cap.1r, ita pulchré de hac vifione ait: Cim veró£res viri vife funt, nec quifquam in eis vel forza vel«tate vel poteflate major cateris diclus eff, cur non bic accipiamus vifibiliter infruztazam per creaturam vifibilem Trinitatis aequalitatem, atque in tribus per[ous unam eaumonio, ique fubflantiam. ne Abnha.$10. De promiffionibus autem Abrahamo factis longé plura occurrunt dicenda: meiAüz. deillisPaulus Hebr. 72 6, AMelchifédec illi, qui promiffiones babebat, benedixit; intelligit Abramum: confercap,6:t3.— 2dbraamo enim prowittens Deus, Galat.3:16..— Abraamo auster: diia[unt promiJrones,& verf. 18."dbrabamo autem di imayysh dag per promi/ioem Lugitus esi Deu. Rom, verf.2o0,. In promi/Jionem autem Dei nou befitavit incredulitate, Pim prn—$.1t, Prima promiffio Abraamo factaeft Gen. 12: 2.3. Faciam te in gentem magnam, hamo&aa GI benedicam tibi, d magnum faciam nomen tuum,(y eris benediclio,— Et benedicam beneGen,12:2 3. dicentibus tes.(y qui te execrantur, execrabor y.(y benedicentur in te omnes familie terra. Maxima fane Ój mía may ual, preticfa promifJa 2 Petri: 14. Y. Faciam te in gentem magnam: confer, Genef. 17: s. Dabo te in gentes,(S reges ex te exibunt, Quod& de Sara dicitur ibid, verf. 16.& de Zfmacle ibid.verf.20. Et dabo illum in gentem mapnam: confer. Gen.18: 18. Per gentes has intelliguntur gentes Judaeorum, Hfraelitarum, Hagarenorum, Idumzorum, qua numerofiffimz& potentiffimz evaferuntgentes. 2. E: benedicam tibi Genef. 22: verf. 17. Benediendo benedicam tibi, quod ita exprimit Apoftolus Hebr, 6: 14. tÜAoydy tüAcy dca cv, Benedicioncs alie funt corporales& terrenz; alize fpirituales& celefles,— Terrenze& corporales funt, divitiz, honores, fanitas, corporis robur: habuit& tales benedi&iones Abraam; fuit enim dives Genef. 15; 2. honoratus Gen.23: 6. vi&toriofus& potensGen.14:14.15. Attamen non in hifce fuit fuperior gentibus, inter quas fuit hofpes& advena, quas timere debuit& colere: non habuit Bip caodix ve[lipium pedis A&or, 71. in tentoriis babitavis Hebr, vi. verf, 9. taceo, non pofle illas dici aut haberi, ut benedictiones veras, quas impii& maledi&i cum piis habent communes, Ergo non ha funt proprie benedi&tiones illas quas gratiofe promittit Abra« hamo Dominus. Benedi&iones fpirituales funt in hac vita, fides, fanaitas, juftitia, Poft hanc vitam, falus animz, introitus in celum, refürrectio corporis. Hzc autem debere intelligi, cum benedi&tio Abraamo promittitur, autoreft Paulus Gal.;:9.9. Pravidens Scriptura, quod. ex fide juflificat geutes Deus, dixit Abraamo in te benedicentur ente; Et, qui[zt ex fide, benedicuntur.— Igitur dum benedi&turum fe Abraamo dicit Dus dicit fe ipfi fidem, juftitiam, falutem aeternam&gratia donaturum; adeb ut in hoc uno vers bo fit promiífio fidei, juftitize,& vitae eterne,— Hujus autem benedi&ionis modus& amplitudo explicatur in fequentibus; Ez anagnum faciam nomeu tusam, Augufliffimo& hone |*De Semine Abrabami promiffo. Cap. VIL— 63 d honefliffimo nomine nominaberis; audies fidelis, pater multarum gentium, amicus& A haresDei. Eris besediclio: tam larga perfunderis benedi&ione; ut illa tibi quafi fola u collata videatur;& ut omnis Dei benedi&io in te, ut in cumulo confpiciatur tuque ipfiffima videaris benedictio, typus& exemplar omnis benedié&tionis fperande, petende, hereditanda,— Ez benedicentur in te omnes familie terre. GenefaB:18.. Et benedicenfur in illoomnes gentes terra Galat.32 8. za 74 5v,| Hoc fimplicitercum Paulo explicamus, Cim fideli Abrabamo benedicentur, d ex fide juflificabuntur. gentes Gal. 3: 8.9. Eft itaque hic«oa? yeieuà Converfionis& vocationis gentium,& repetitio illius verbi, quod Noah de Japeto pronunciaverat, Z4/liciat Deus Japbetum y ut babitet in tentoriis Semi, Tandem additur; Ez benedicam benedicentibus tibi,| Abrahamo benedicere, eft, fidem, juftitiam, fpem falutis, quee Abrahamo donata eft, in pretio habere, illamque fitire& efurire, Qui ita Abrahamo benedicunt, non poflunt benedici: Deo enim Hs dantgloriam. Qui Abrahamo benedicunt, illi ftudent ambulare in vefligiis fidei Abraam Rom 4:12,& inveniri in Semiue Servatore, habentes juftitiam, quze eft per fidem,€ Deo, z ad fidem Phil.3:9. Etqui te exerrantur, execrabor.— Abrahamo maledicere, eft, fidem& n juftitiam Abrahami blafphemare,& aliam viam falutis quaerere, qua tamen non eft nec poteft efe alia, quam in Dei filio, Jehova, in quem credidit Abrahamus. Qui ita ma^ ledicunt Abrahamo, fuo merito maledi&i funt, à uà eig edo dy nixenva] qui non credits iae jam jadicatus efl Joh.3:18.. $. 12. Deinde promifit Deus Abrahamo ferm,— Eft fane& Ifmael, natus ex Ha- semenaba: u gat, adeoque ex fanguinibus& voluntate carnis Joh.1: 13. femen Abrahami Gen. 21; 12. ame&t uer va Et etiam filium ancilla in gentem. ponam: quia femen tuum efl 5 quem& Abrahamus ap- luntate car "t pellat filium fuum, cujufque vitam& falutem exoptat Genef17:18. Utinam lfmael vi- vis. T vat coram te 5 quem dy cirumnidit Genefa7; 25. de quo etiam promiffiones fatte funt, f primo Hagare matri Genef, 16: 10. Maltiplicasdo multiplicabo feieu tum,(5 non ue numerabitur pra copia, ver(. 12. Et ille erit bomo ferus: manus ejus in. owmes,(9 mauus et omuium in ipfum,& coram facie cnmium fratri.[uorum babitabit: deinde Abrahamo Patri Genef17: verf,20. Et de I'imael exaudivi te 5. esce beuedicam illi,&. feciudabo illum s Gy multiplicabo illum valde adisdum:/ dusdecim principes giguet, y dobo iiem in gentem magnam, Habuit eziam Abraham femen& filios& Ketura; imo& filios concubinarum, quibus dona dedit,& ablegavit otientem verfus,& ita feparavit ab Ifaaco filio fuo Gen.25: t.-- 6. z$.15,. Imprimis autem in confiderationem venire debet. 1. Illud Abrahami fe- Semet ARA | men, de quoeít Galat.3: 16..— Abraamo dicia[unt promifJiones,«ey«à acripauri dvd, rg one dus 4 ds Egi zereie(y femiui ilius, quod efl Coriflus,& veri. 19. ufque dum venerit và amépue plex. c 8 imkyyire] femen, cai promiffum ef, quod femen ctiam vocatur filizs Abraami Matth. 5 verf.1, quamvis& defe dicere potfit.— eren, Zptinen dico vobis, anteqiam"dbraam ci» pit ejfe, Ego fm Joh.8: 58. 2. 1lud, de quoeft Genefz 1:12. 7n Ifaaco vocabitur r:bi fémen: conferRom,o: 7. Adhoc femen pertinent ii; qui fecundum carnem ex Ifaaco& JaCobo nati funt; non tamen 165, nec iJ, Non omnes, ut enim vou omnes y qui funt. ex Jjrail,[rnt I/ra£! Rom.9:6. ita non omnes, qui funt x? epe ex lfaaco, funt femen hoc, quod in líaaco vocari debebat Abrahamo.— N20 enim filii caruts, led filià promifsionis reputantur in ftn. Rom, 9:8, Non foli, eff enim firma hzc promiffio 7arzi 7 exípuuri omui femini, nin ilti folum quod efl ex lege, ut Mraél, cui lex per Mofen data eft Joha: 17, fed dj illi, quod ejl ex fide"dbraam, hoc eft,& geuibus; quarum du po uni 64.«Deapparitionib.£9 promiffonic. Abrahamo facits.C AP. VII: fitus ef Abrabam quaque ambulant in'vefHipiis fidei Abrabami Rom, 4: 12--16.17. Urin verus verbi hujus,&'Ieadx xAndcera, soi aigu, fenfus hic fit: Semen quod vere femen eft: vitz, falutis, juftitiae heres; quod eft non& circumciftone folum, fed&& praspu. tio: imo& femen, quod eft caufa& Autor omnis benedictionis& falutis,& lfaaco 0rierur; infide, promiffione,& federe autem lfaaci id omne vocabitur, id eft, colligetur, . adducetur,.. promi$14. Nuncautem videamus, quidnam Deus de omni promifcue femine locutus fit& Abuhami promiferit, Ea hoc ordine eScriptura depromfimus. Oa. io$.14. Primo promifit Deus, Semini tuo dabo terram banc, nim. terram Canaan Genef ez Ca.— 12:7. Totam terram,quam tu vides, ribi dabo,&& femini to in féculum Genef, 13:14. Semi, Tam ni tuo dabo terram banc, à fluvio /Egypti, u[que ad fluvium magnum, fivium Euphratem Genef.15: 17. Dabo tibi(y[emini tuo pof tey terram peregrinetiomm tuarem, totam terram Canaau, in poffe[fionem feculi Gen.17;7. Yd impletum in duodecim tribubus lfraélis; praecipue veró in ultimo tempore, ftante templo fecundo, ubi tota Palatina& idumaea domita& Ifraili fubje&a eft, convenienter Prophetia Bileami Num.24 19. Et erit Edom bareditas,dy erit bereditas Seir, inisici[uic Ifraél faciet robur ,hoc eft, aget feliciter& fp nue, Dum autem terra promittitur danda cy"W in feculum Gena 3: 15. coy Dis * in p:[fi]:onem feculi Gen,(7: 7. non fimpliciter id intelligendum eft de aeternitate, que nunquam definit, nunquam interrumpitur; fed donec duraret flatus Reipublicae& politice Judaicze,& Ifraélitae feparati effenrà gentibus. Ita& de die aut fefto Paícharis dicitur Exod.i2: 14--17. Er obfervabitis diem bunc in etates veflras Cy npn fau feculi, confer Exod.31: 16. Debuit autem hareditatem terrae Canaan antecedere peregrinatio& duta fervitus in Egypto: de qua Gen.15:13. 14.-16.(S generatioue quarta revtvtéitor buc, hoc eft, hominibus quartz generationis nondum plane emortuis, fed viventibus adhuc qui« bufdam pronepotibus eorum, qui in /£gyptum defcenderunt. confer A&.7: 6. 7. z.Mulipli.—$.16. Secundo promifit Deus; Ponam femen tuum nt pulverem terra, qucd ff quis. poftit ei qu numerare yulverem terra, etiam femen tuum numerabitur Genef. 13. verf.15,. Ajpice calum duplici mo». verfus, y numera flellas;.£ illas numerare pete:, Qj dixiz vli x fic erit[emen tuum Genef, doimpleaé 15; c,— Mylriplicabo fémeu tuum y ut flellas culi, G ut arenam, qua efl in littore marü Genef. 22: 16. confer Hebr, 11: 12. Haccfecundum literam funt verificata in duodecim Ifraélis tribubus, praecipue fecundo ftante templo, de quo tempore eft Hof2:1, Ez erit numerus filiorum Ifrél, ut[abuli maris, quod. nou menfuratur, nedum ut numerctur, Jerem. 3:16, Et erit, cum amplificatimul: iplicati fueritis in terra, Efa. 26: 15. Addidifa nd gen geni Jebova, addidifli ad gentem. Mo tempore paga babitata efl Hierofi lyma, pre muliitudine bomintan, Gy animalium in medio eju Zachar.2:8. Attamen in fenfu pleniori verificantur in multitudine(7 turba gentium, cujus Pater factus eft Abraam; haec turba eft ex omni gente, lingua, populo, in omni loco& plaga mundi; Rom.4.:18. 4ui prater fem in[fe credidit fore ilum Patrem multarum gentium, juxta id quod dium evat)$vToc fgal 20100 amipam cw, p Enfionis, 17. Tertio, Ererigam fadus meunisnter me(y te, d femen tuum pofl te, ut fim tibi "*— in Deum,& femini tuo pofl te Gen.17:6,. Hac omnium maxima eft promiffio, totum fedus gratiz in fua amplitudine continens, Includitur in illa immortalitas animze, re furre£tio corporis, praeparatio coleftis civitatis Matth.z2: 31.32. Luc.20: 38, Hebr.11. 16. omnifque adeó falus, gloria& juftitia. Verfu 7. idem repetit Deus, CO'rioNS snnm C29 Er ero illis iu. Dcum nempe data illis tota terra Canaan in poffeffionem; cum Depromiffionibus Abrabamo€9' femintejus factis. Cap.VIl. 65 cum integram illam poffidebunt, tunc ero feu fam,id eft,exhibebo me re ipfa& pleniffime Deum illorum;convenienter proiniffioniNoviTeflamenti, Jerem. 31: 33. de qua fuo loco. $. 18. Quarto, Ez benedicent fibi in femine tuo omnes gentes terre, Genef, 22:18. Apo- 4,8encdit ftolus hujus fententize commentarium reliquit pereximium, Galat. 3: 16. Notat autem. onis gent 1, Non dici eic emiguaeim, dc imi moMusv yin feminibus, ut de muliis, dA ex im&rüc, quoex Xj T9 amígaaTi cu, Sed ut de uno. Et in femine tuo. Hunc unum autem dicit effe Chriftum, femine. &c ig eig óc quieft Chriflus, Ergo in Semine tuo eft idem ac fi di&um effet, in Chriflo beuedicent fibi. Nonautem ficbenedicuntur in Chrifto, ut in Abrahamo, cup quo benedicuntur, fed ut in capite; Domino, radice, omnis benedictionis autore, caufa& adduttore. Eodem modo;» Chbriflo benedicuntur, quo im Domino falvatur Ifraél Ef, 45: 16. in Domino juflifiatur, C. gloriatur omne[emen Ifrael E. 4$: 24. Etiam(i Apoftolus non dixiffet, Semen, in quo benedicimur, effe Chriftum, non tamen id ignoratum fuiffet, nec minuscertum& planum.Ut enim falus in nullo alio, fic nec benedictio in ullo eft alio. Refpicitur fine dubio ad promiffionem primam, Semen mulieris conteret caput, qui enim benedi&ionis nobis eft caufa& autor, ille etiam vi&torize& liberationis noftre autor eft. Idem,qui Semen mulieris,eft& Semen Abrahz, ut& filius Davids Ut autem in promiffione prima per femen malieris intelligendum eft omne femen, tum quod vivificat, tum quod vivificatur, quod fancificat& quod fan&tificatur: ita etiam in hac promiffione, Abrahamo dicta, poflumus intelligere Chriftum, qui omnis benedictionis caufa eft; deinde etiam Ifraélem, qui omnis benedictionistypus& exemplareft, Ut ita in Semine Chrijio, ut caufa, in femine /frael, ut typo. gentes omnes benedicantur. 2. Benediclionem ipfam dicit efle dixaiosi&x mico; Jnfiificationem ex fide Gal.3: 8. Benedittio redempti nem à legis maledizione, imo& à lege ipfa, ex«ujus. operibus, qui funt, non- Promiffa dum fub benedictione omnimoda, fed 5m» kardoay maledilione. funt, Gal.3; 10. 13, auid! adeo ut femen Abraha Chriflus debuerit fieri malediSlio, ut in gentes benediclio Abrabami veniret Gal. 3: 14,]lllam autem benedictionem dicit effe gem benediclionem fpiritualem in faperceleflibus Ephef. 1:3. Includit ergo omne bonum, omnem libertatem, gloriam, falutem, quam Deus paravit& fervavit inceelis. Illa adducta caffari debet lex& chirographum. 3. Heredes benedi&ionis vocat varra vd(va omues zentes Calat.3:8, alibi xósuor mundum Haredes 5v Rom, 4. 13,& omnes familias terre Genf. 12: 5. intelliguatur illi,qui o/im fme De, fine Chri- geniam Jlo, Fine fpe fuerunt Ephef. 2: 12. In Spiritus per Cd gentes notantur illi populi;& ille quinam? familiz,qua non habent Deum Regem;& non funtDei populus,vide Num. 23: 13. Popalus,qi feorfim babitabit T in gentibus non cenfebitur. Ecce Mraél,à gentibus diftinctus& feparatus,vocatur Populus.Ergo gentes non funt populus.Gentium proprietas eft eivaj dan gc peccatores effe, five tantum peccare Rom, 5: 7. Gal, 2: 15. Mat 26: 45. Dum geatibus benedi&io in Semine promittitur, docemur Chriftum debuiffe fieri D IN i5[uem gentium EÍ., 49:6. qax eicoorexdau-piy düvov Luc.2: 32.Etfalutem lebova debuiffe venire N01 Xp y sque ad. finem terre Ef. 49 2 6. Undectiam illis dicitur, quod eft Ef, 45: 21. Re/picite ad ane G[alvamini omues fines terre. $. 19.Ex omni hoc verbo apparet quidem,gentibus caufam gloriandi& benedi&ionem r, cyigo paratam effe in Chrifto,dicitur enim; in femine tuo benedicentnr om»es gentes, Num igitur gencbus pi. nulla hic praerogativa Ifraelis,& rogare liceat cum Paulo Rom. 5: 1, roov và Gtaorór Tw"Ta- dinio, dale, B vic aie d. aibirousis? Refpondeo: voA0 xz mrav(x. soéwov. Ifrael enim comprehenditur in femine, in quo promittitur benedictio,"i Pauloantedidum, Ergo opormuie aé 66 De promiffonibus Ifraclem ab omni maledi&tione legis liberati; redimi,& omni benedi&ione perfundi an tequam benedi&tio hc ad gentes potuit venire Gal. 5: 13.14- Quare Ira funt prime partes in hac promiffione,| A&or 3:25. 26. Fo effis filii prophetarum, d Teffamenti, quod Deus difbofuit. patribus veffris, dient ad Abraam,&& in femine£40 benedicentur«ac ap d wagia] se y omes familie terre, Vobis primum Deus excitans puerum fuum jefumyd mier ediriv«9e rra Gas y mifit illum ut benediceret vobis. ff. 20. Senfusergo hujus promiffionis ampliffimuseft: AMifurum Deum filium fuum, najcendum ex muliere,[ubjiciendum legi, ut illos, qui fub lege fuerunt, àlege liberaret, 5 nos, tum Judei, tum gentes, us filiorum acciperemus plene& plane Gahl4$.—— QU? die ea-$. zt. Facitetiam hac promiffio fpem, vi benedictionis hujus promiffz incredulos,& xnd?— omnes hucusque in inobedientiam conclufos, ab impietate fua convertendos,&é mifericordia vivificandos effe aliquando; dicitur enim; benedicentur omnes gentes terra, Adeo ut fpesfit, totum adhuc lfraélem iri falvatum,& plenitudinem gentium i1ntraturam Rom.1 1,25. 26.32. RM$$. 22. Ad hanc promiffionem referenda eft alia illa, quaeAbrahamo fatta eft Gen.i7,4.5. rom genti»; E£ eris in patrem multitudinis gentium,— Patrem mujtitudinis gentium dedi te, Unde nomn men ejus non debuit amplius nominari 4dbram,fed effe Abrabam,quod notat erígs mro i62» Rom 4,17. Omnesautem ille gentes terrae, quae in femine Abrahami benedicuntur, func illa gentium tirba C22 ID, cujus Abraham pofitus eff pater 5 codem nimirum modo, ut Eva mater fa&a efl Y 2 omnis viventis. Eft autem certe Abrahamus pofitus pazer multarum gentium, quia. 1, Gentes in Semen& véxa illi funt promiffe, 2.Quia exemplo Fidei illos quafi genuit Filios Domino Jefu.— 5, Quia gentes per Fidem haredes fiunt benedi&tionum Abrahami: folent autem Filii patrum fuorum haeredes effe. iprem/&.—$. 23. In hifce promiffionibus,de quibus ha&enus loquimur, eft notificatio feederis& enibus Ab-"T'eftamenti divini, jx» doízs Luc. 1,72. Hinc Genef15,18. ubi Deus promittit daribimogfas.... o: fiis eft aor» tionem terrae Canaan, in fronte ponitur, Iu ifo die pepigit Iebovab cum Abrabamo 7112 fafiatiaTe-. dus, Teflamenrum, dicendo, femini tuo dabo terram bauc;& Genef. 17,4. Ecce boc fedus meum fam, eue, d eris in patrem multarum gentium;& vers, 6..— Erigam Teflamentum meum im, zer me Qj te, ut fiam tibi in Deum:& vers.Yo. Erigam Tejdamestinm meum cum I/aaco in Tcflamentum feculi, femini il'ius, pofl il'um.— Galat. 3,17. docet Paulus in illa Sententia, in ft» mine tuo benedicentur,&c. elle Teflumentum autevatificatum à Deo in Chriflum. Sane enim voluntas illa Dei, qua Chriftum pofuit heredem feminis redimendi,qua notificatur in his verbis, in femine tuo benedi.u tr 5 imo qua Fidelibus Abrahami Filiis vitam addixit& juflitiam, quz exponitur hac Sententia,«2 fm ia Denm fémini tii po te 5 imo qualsradli in. hereditatem dedit terram Canaan, quam indicant hzc verba /fewioi ts dabo terram bant; denique, qua gentes ad communionem benedi&tionum populi fan&ti vocare& adducere decrevit ab aeterno, qua revelatur hac periodo, in femine£euedi.entar omues gentes; ome nisjinquam illa voluntas in fe una,&(impliciifima, refpectu autem diveiforum objettorum variis partibusconftans, e(t Dei liberrima voluntas. eaque immutabilis,& fanguine tum typico pecudum; tum vero Chrifti initiata& ratificata; habetque aliquam cum Teftamento humano convenientiam, unde etiam fecundum bominem Teflamentum appellari poteft: confer cap. 1.$.7. 8. 9-- 15. peas EE Addidit autem Deus his promiffionibus Gpxev juramentum. àv wore«puc mento con ACpaaajs'* maTiox Apa» Luc.n73. Abrabamo promitteus Deus, quia in nemine majore funaa.— babebat jurare, juravit. per fe ipfum. Ficbr, 6, 13. Gen, a2, 16, er me juravi y dicit - Domni "Abrahamo€$9(emini ejus fadiis. Cap.VII. 67 Dominui, Cur autem juravit Deus? In quo abundantius volens Deus demonftrare baredibus promifHionis immutabilitatem voluntatis[aa Quai viueww óoxo jurameutum medicus intervenit: itaoptime refpondet Paulus Hcbr, 6: 17. $.25. Praterhas promiffiones locutuseft Deus ad Abrahamum multa ad olatium& inftitutionem ejus facientia, qualia ex Zach,1: 13. vocare poffumus 2133 C2'215 0121 COD verba bona, verba confolationum, Ad ila pertinet quod eft Genef.15, 1. Ne time Abram, Eco fum clypeus tuus, merces tua ampla valde. Haec vox eft vere Evangelica, eadem cum illa Matth.9,2. Confide fili, remifJa funt tibi peccata tua, Quae horrori poterant efle, peccatum, ira, maledi&tio,mors,Satanas,ea jubet Abrahamum non timere; fed Sagsei confidere,&c tranquillo animo effe. Addit rationem; Ego fom clypeus zutts, qui te protego, fum prote, caufam tuam contra inimicos ago, fum juftitia tua, imo Sanctificatio, imo redemtio, Merces tia magna admodum. Ego, qui clypeus tuus,fum merces tua, hareditas eua, fummum bonum tuum, ferculum portionis tue y calix tuus, tenens fortem tuam Pfalm.1é;g. $. 26. Item quod eft Genef.iz,1. Ego fum Deus fufficiens"TU ON c anbula coram me, efto integer. Hoc unum exegit ab Abrahamo, ut coram ipfo ambularet,& integer effet, in quo omnia, quze ad Fidem& pietatem faciunt, contineri, fupra, cum de Enocho agebamus. monuimus, Nomen autem divinum;quo Deus fe nominat,eft fignificationis perampla.?N notat zóv diuudg wr, Tiv d'uuarév, Deutm potentem, omniporentem»,ctii nibil efl intpofibile Luc. x, 37.'3 notateum*3 Ni"UN oui fufficit, qui avrdaxm cft,& dux ayosd'éi?), uaxdorG», qui fufficit creature, uteam exíatiet; peccatori, ut eum juftificet, redimat& fecum reconciliet. Eft vere Deus WU, quia omuibus prabet uber.(ica*3U dexivabitur à"ubere, mamma) dat omnibus vitambulitum,& omuia. At, 17, 14. facitque eleSos fuos fugere(y atiari ex ubere coufolationum Hierofclyma Eí.66, 11, Eftvere Deus *?t quia vaftatio improbotum ab i pío«ft;(ita"T? derivabitur à"WU defirulizue, calamitate) propinquus eft dies Jebove, ut v.iflitas ab omnipotente veniat, NY YYED 003; $. 27. Deditetiam Deus Abrahamo praeceptum de circumcifione Genef.:7, to. D:us& Abrahamo q'« ad folatiutu& inftitutionem fa« Cicbant locutus ci, tomiffionius addidit Onmis m: fculus vobis circumcidetur, circumcidetis carnem preputii veftri, Filias oclo derum cucumcifios circumcidetur vobis, Et praputiatus ángiCu: Q, q«i nunircumcidetur carne praputii fii ila anima ex fiindetur é populo fuo. Haec circumcifio vocatur. fedzs Dei Genef. 17, 11, qui circumcidebatur, dicebatur habere fedus Dei incarne f*a Genesa7,13. qui circumciftonem neg]igebat, irriti facti foederis divini habebatur reus Genes 17; 13."Bn uya3 DN: Hac circumcifio Abrahamo& Semini illius injungitur peragenda C2JYYT?. per«tates illorum Genes.17: 9. Mafculorum erat circumcifio, non puellarum, Circeumcidetur vobis "31 72 omnis mafculus Genes.17: 12. $. 28. Circumcifionem Abrahamo injun&am, etiam Stephanus teftis eft Act. 7; 8. E: dedit ipfi. Jjg ulus aftaropóic teflamentum circumcifionis, hoc eft;cujus fignum figillum, & Sacramentum circumcifio exfítitit: confer, Genes. 17: t1. Ez /jc genuit Ijaauum Ó'rcumuidit illam o&lavo die. Ita verum eft,quod dicit Chriftus Joh.7 122. 2Mz/es dedit vobis circumcifinem,&x dri x c6 Mactac ieir aA on Y marígur, non quod é Mofc efl, fed e Patribus, Abraham enim Pater no fter primus illam accepit,& pofteritati tradidit. f$. 29. Atquomodo poteft Mofes dici dediffe Ifraéli circumcifionem, cum inveniatur rarius de citcumcifione locutus 5 imo illam neglexiffs;ut apparet in F ilio Exod ,4:-«.. 26.& in illis Ifra£litarum,qui n4ti[an' in deferto» iu via um exirent ex 4E^yptoqui DN aon circumcifr[uerunt Jos.5: Refpondemus,:. La per Mofen data eff. Joh. 1:17.$9 s P] wOfA nis precetum, Mofes quomodo dicatur 1fia« b li dediffe citcumcilig. nem? Circumcifionis tempus. Corporis pars circum€idenda. 68 De circumcifione."^' Cap. VII. viu O tota lex: ergo& circumcifio. 2. Mofes fatishabuit in prima inftitutione circumcifionis clariffimis afferuiffe verbis círcumcifronem, fedus, imo federis figutm debuiffe obfer. vari à femine Abrahami in omes generationes illorum Genef. 1719. Repetut tamen eti. am id preceptum Levit, 12: 3. Eft die oGavo circumcidetur caro praputu. illius, 3. Quod filii circumcifionem neglexit, eo videtur voluifle gratificari Zipporae uxori quae cumeffeté gente Midian;parum zftimavit,& forfan contemfit ac improbavit circumcifionem, Caftigatus autem à Domino, errorem illum correxit, De eo ita facra hiftoria; Et fuit Mofés in via, in diver[orio, d obviam faGus eft ipfi Iebova,& quofrvit interficere illum, hoc eft, mortem ipfi comminatus eft prefentiffimam 5 aut etiamin lethalemillum conjecitzegritudinem,— Tunc accepit Zipporab^ cultrum lapideum,& precidit praputium fili fii. ld fecit indubie juffa à Mofe marito, qui ipfeob infirmitatem a&ionem illam exer. cere haut potuiffe videtur; aut fi id non ita eft, videntur inopinato metu perculfi pre nimia feftinatione non attendiffe; à cujus manu facer hic a&us peragi deberet. lta ut in vanum laborent, qui ex hoc exemplo, plané extraordinario, inferre volunt, licere mulieribus baptifmum peragere, quibus opponimus illud Pauli 1 Cor, 14:34. Mulieres taceanz in Ecdefris,& 1 Tim.212. Mulieri docere non permitto,— Sed redeamus adZipporam. Poftquam circumcidiffet filium, fecit azzinzere feu projecit;praputium filii fui, ad pede; i//ius, nimirum Mofis,(5 dixit, fponfus faupuinum ta mibi, quafi diCat; egro te vitamque tuam fanguine filii mei redimere coacta fui: videtur actu illo ad iram autindignationem fuifle commota. 4. Quod indeferto natos non curavitcitcumcidi, fa&um, fine dubio propter rationes graves; propter itinerum viarumque incommoda,& inceras dubiafque fedes& frequentia praelia, que cum hoftibus cottidie feré mifcere neceffum habebant. $. 30. Circumcifio fiebato&tavo die, e&irouà ierad psp Phil. 3: f. confer Luc.2:21 itaflagitante prudentia; debebat enim in maribus effe robur quoddam ad perferendum dolores, qui ex abfciffione particulacarnis oriebantur, Doria etiam in illo ineft; juftitiam & falutem non confiftere in circumcifione;ut in opere operato.Si enim falusunicé circum. cifioni fuiffet alligata,circumcifio ne ad momentum debuit differri; quia alias de infantum ante octavum diem,atque adeó antecircumcifionem morientium falute defperandum fuiffet. lam Deus pofito hoc intervallo docuit, non in figno externo falutem elfe fixam, quan. quam fignum hoc negligi ftri&é& fub poena excifionis vetuit.— Hinc Apoflolus expreffe ait Rom, 4:10. Fides Abrabamo in juflitiam reputata efl, non à c&yrousi vri, d 6 dapiCu«ía antequam circumcifionem accepit, juftitiz ex fide jam eft fa&us haeres,& deinde accepit fignum circumcifronis, figillum juflitie fidei; illius nimirum, quz jam ipfi exftiterat cum adbuc effe in prepurio Rom. 4; 11, Undeliquet, juftitiam& falutem ex fide effe: circumcifionem autem figillum illius effe, Ex quo refelliturerror illorum, qui juftificationem in facramentis ac opere operato contineri contendunt. Etiam typus non inutiliter hic animadvertitur. Ciicumcifto non flatim fiebat, fed interje&is aliquot diebus, Refurre&tio Chrifti Domini, que eft fpiritualis ejus circumcifio, non eodem, quo mortuus eft momento,obtigit, fed tertio demum die, Etiam noftra fpiritualis circumcifio qua à sorte lap[uum vivificamur,& regeneramur, non ftatim, nec in omnibus fit ab utero; fed in plerifque tardius incipit, Prater exemplum Johannis Baptiftze, qui in utero materno fan&ificatus fuit Luc. 1:41. viX unam exftat matura illius regenerationis, OGavo die fiebat circumcifio, O&avo die, id efl, ferius incipit noftra regeneratio. $.31.Circumcifio in illum corporis fiebat parte,qua occultior& fecretior eft,& non fine vere . De circumcifronis fignificatione. Cap.VIL— 69 i verecundia& pudore tangitur ac afpicitur: quo ipfo fidelesmoniti funt 1, Veram circumcifionem non effe& arioa, órcagil&AN Ur xov o in aperto, incarues fed inabfcondito, in firituy non litera Rom. 2: 28.29. 2. illos, qui funt Domini, non externe, fed interne;efle notatos, Vera regeneratio interna efl, non in hypocrifi,non in verbis,fed in corde, 3, Fideles nuditatis fuz non pudere ampliusut propter eam ad Deum& thronum gratie accederenon aufint. Adam poft peccatum vidit fe effe nudum,& pudore fuffufus eft,quamobrem Deus tunicasilli fecit. Qui in Chrifto funt, non nudi funt, nec nuditatis fuse pudore confunduntur, itaut debeant dicere cum Adamo, vocem tuam audivi, dy timui,& abfcondi me; quia nudus ego[um Genef. 4.. $. 32. Feeminze non circumcidebantur, quamvis promiffio& fedus ad illas etiam pertinerent: voluit Deusillis parcere;& ita difpenfare de facramento, quod abrogari debebat aliquando.. p J. 33. Circumcifio autem non unam rem denotavit, Abfciffio carnis notabat carnem Sisi T effe abícindendam,veterem hominem deponendum& exuendum effe. Illa abícitfio dolo- taveiit rem'excitabat, Circumcifio erant D'283& D'»9n1: Jolebat ipfis, Gy erant[auci Gen, 34: s 25.17.confer Jof.5:8.Qui fpiritualiter circumcidunturin illis caro crucifigendaeff cum pa[JiUi enibus Gy concupifcentiis Gal. g: 24. verufque bomo una crucifigendu eff Rom.6: y. quod finc : luca& multiplici tentatione,& Satane infultibus,& fine dolore fieri non poteft.Denique RT ut abícifsà particulà carnis feedus Dei erat circumcifis obfignatum,ita non obfcure indicaz tum eft, Teftamentum gratiz non ratificari aut confummari,nifi in morte& excifione ejus M quicarnis& fanguinis noftrae ueréoys capit effe particeps, nofque carnem fuam& fratres fuUn os nominare non erubuit Hebr.2:11, 14.Apoftolus emphaticé vocat circumcifionem edga2ida figillum jujlitia fidei Rom,4:11.docens;illam juftitiam,qua peccatores jufti funt coram : Deo, quamque per fidem obtinent, circumcifione, ut figillo fitmiffimo, fidelibus obfignaD tam fuiffe, Fuitetiam illa typus circumcifionis, qua non fit manu, Ita 5 Aeyouéon dfbzrous un& gagzi x eigosronil 9» Ephif. 2210 repraefentavit 7/u ero lo d».eaozoimroy Col, 2: ur. Hac autem fpiritualis Ecclefize cireumcifio in vita hac incipit,& in morte,& poft mortem perficitur confiftitque ilJa,ut eum, quem Paulus praefcripfit, ordinem fervemus. 1, In exutionecorporis peccatorum carnis. 2. In refufcitatione€ mortuis. 3. In vivificationeà mortelapfuum. 4. In cendonatione omnium transgreffionum.5.In expunctione& ablatione chirographi,& exutione principum prioris feculi, h. e.legiflatorum& facerdotum ex ordine Levitico, qui fuerunt& non recefferunt, nifi poflquam Siloh venit Gen. 49. adeoque in pleniffima& confummatiffima juftificatione& abfolutione confcientia, ejufque purgatione ab operibus mortuis Heb. 9: 14. 10:22. vid. Col. 2: 11-- 16. z 9. 34. Chriftus Dominus etiam circumcidi voluit; quemadmodum etiam baptizari. Ita circumcifionem abrogavit& baptifmum initiavit, Rom.1(:8. Dico auremlefum Chriflum mi uiftrum faciem a&irousis ciramcifionis,prepter ver ta'cemDeiyut confirmare: promifJiones patrum. In hac Chrifti circumeifione ircamcifi funt fideles circamciftoue, que nou jt manu Col. 2;i. $. 34. Circumcifio data eft, ut maneret per omnes atates& generationes filiorum Ifraél, qnamdiu fecreti& feparati viverent à gentibus. In fufione fanguinis, quce fiebat in circumcifione, erat. àrZurneig; ajsagriv. comntesioratio peccatori, pretiofo adhuc fanguine Cheifti expiandorum.— Ufque ad Chriftum manfit circumcifio: poft Chrin ftum autem paulatim defit,& tandem plané abrogata eft: binc Titus non fuit coacius at circumcideretur Gal. 2; 3. neque enim cum beneficiis& benedictionibus, quas Chriftus morte fua paravit;circumcifio confiftere potuit, Eee ego Paulus, dico vobis, quod fs circu 3 cida De fide& fpc Abr.hae nmn. Fidei AbiaFami objeGun pto» miísiones, Fides Abra. hami quz? 70 De fide Abrabami. Cap. VII. cidamini, Chrift vobis nibil proderit. Teflor autem iterum onmi bomini, qui circumditar, quod debitor eff totius legis fervande Gal,$1:2.3. Quamvis igitur fideles nunc aon fint asbyroih óxrafigasgo, manet illos tamen gloriatio Pauli, Nos faumws circumcifio, qui Spiritu Deo fervimus y gloriamur in Chriflo Jefu, in carne non confidimusPhi,:3.Tn Chriffo Jefu enim. nec cireumcifio quicquam valet, uec praputium y fed fides per charitatem operofa, € nova creatura Gal.5, 6. 6,15. .$.36. Poftquam de hifce,quantum fatis eftdiximus,fequitur,ut ex ordine prafcripto dc Fide& Spe Abrahami, deque iis, quae circa illum funt memorabiliora,agamus, $.37. Fides Abrahami veríaturcirca promiffiones Dei: deilla ita Paulus Rom. 4: 20.21,[n promiffionem Dei non difteptavit incredalitate, fed confortatus efl fide,dans gloriam Deo;(y certifltimum babens, quod id, quod promiferat, etiam potens e[Jet fare. In memoriam redeant promiffiones Abrahamo fattz, de quibus fupra. Taeris Benedidio, Beuedicam iis, qui tibi benedicunt, Dabo femini tuo terram bane, Ponam femen. tuum., ub pulverem terra, Numera flellas, fsc erit[emcu tuum, Eris in patrem multitudium gentium, Ero tibi dy f/mini tuo in Deum, In Ifaac vocabitur tibi femen. Et beuedicent fibi in femine tuo omnes gentes terr, Ex quibus promiffionibus,re&e confideratis apparet, Abrahamo promilfam effe benedictionem omnimodam,qua precipue confiflit in fpiritualibus& colefibus; item vocationem& converfionem gentium; item manifeftationem Dei in carne, ad adducendum juftitiam,& liberandum ab execratione; denique ipfam animae immortalitatem& falutem,&corporis refurre&ionem,| Qui enimbenedicuntur, abomni malo,& ab omni corruptione liberari debent: quorumq; Deus eft Deus, illi mori non poffunt,& anima illorum vivere debet Deo, corpore moriente; imó ipfum deniquecorpus refurgere, ut ita veré Deus, fit Deus vivorum, Omnes has promilfiones amplexus eft Abrabamus fide promta,fiducia firmiffima,& conftantia infuperabili;& quanquam inveniret rationes dubitandi,tamen gloriam dedit Deo,& sig 5eao* ima let dipusyor, fidelem duxit eum, qui promiferat. Hebr, u: v1.& minime languens fide, uon confideravit corpus fuum jam emortuum, centum circiter aumos babens, nec emortuum uterum Sara Rom. 4.: 19. $.38. Igitur haec fuit fides Abrahami, Credidit Deum condonare peccata;fan&tificare, juftificare, glorificare; Filium Dei Hominem futurum,& in mundum venturum,ut falvos faceret peccatores; illumque fore Ifraélis gloriam& gentium lucem; Gentes con» vertendas& ad obedientiam fidei adducendas per potentiam Dei,qui vocat ea, qua non funt,ac fi effent,& propter meritum feminis; vitam eternam,falutem,corporis refurre&tionem paratam iis,quorum Deus eft Deus,& quibus Deus benedicit; peccatum diabolum, mortem non poffe tenere; nec praevalere iis,qui funt in femine Jefu, Hac fide vixit& ambulavit Abraham cum Deo: hacfide promiffa divina fecit irrevocabilia. Ut enim Deus non vult fiuuftra quaeri, ita credentem nec vultnec poteft fruftrati,— Id dicit Paulus Heb, 11:12. di) C propterea etiam ab uno geniti[nnt, eoque mortificato, velut fidera celi multitudiue,&c, Veritas promiffionis divinz exftitit ipfi fru&us& remuneratio fidei. In hac fide mortuus eft Abraham, Secundum fidem; id eft,in fide& cum fide mortui faut illi omues, Ergo& Abraham Hebr.i: i3: 9.39. Promiffiones,quas accepitnon vidit impletas omnes: nou funt adepti promifiones, féd. eminus eas viderunt(y. falutarumt. Hebr. i1:13.. Non vidit in carne Chriftum; non vidit ifra£lem inCanaan habitantem; non vidit gentes populofqueSilo obedientes; non viditSpiritum fine menfura effufum,— Tamen exultaviz, ut viderer diem Domini Joh. 8; ?De fide€9'[pe Abrahami. Cap. VII. 7 Jl foh. 8: 56. magno cum gaudio ad videndum illum anhelavit. Imó vidit& letatut eff. T Vidit fané Abrahamusillum; non tantüm in Spiritu,ut David illum in SpirituDominum . vocavit Mat.22: 45. fed revera;poft mortem;jam in coeleftem ingreffus patriam, nafcentis Chrifti diem vidit Ef. 29; 22. 23. '$.40. Necfuitfides Abrahami mortua, utfides iv uà(oy Vx», vexgd igi aD. iavTür Non fuit nifi opera babeat, mortua efl Jocob. 2: 17. Sed fuit per charitatem operofa Gal.$: 6. fuit- mora. U que Abrahamus in Chriffo Jefu conditus in bonis operibus, que ante paravit Deus, ut in illis | ambularet Ephef.2: vo. Ita eximiis experimentis apparuit pietas ipfius inDeum,quem toties invocavit, cuique totaltaria exftruxit Gen. 12:7, 8. 13.13. adcujus juffum frenum circumcifionis accepit, etiam in aetate proveéta Gen. 17: 24. cujus faciem magna cum reverentia falutavit, ecceego induxi. animum loqui cum Domino,& ego fum pulvi dy cinis Gen. 18: 27. à quo denique uon comparfit. filium unigenitum Ifaac Gen. 22: 12. quare jure qi Q- 9«8 6049» amicus Dei vocatus efl Jacob.2: 2j. Nec minor fuit ipfius charitas in proximum, Loto confanguineo ceffit Genef, 1, eumque captivum liberavit Genef, 14. Saram foeminam tenere amavit, ancillamque immorigeram poteftati ipfius fubdidit Genef. 16. illamque mortuam honefliffimé fepelivit Genef. 2«, Pro vita& falute IfB malis preces fudit Genef, v7:18.& nonfine amarore anime€ domo illum expulit - Genef, 21: 11. lfaacum filium cum infidelibus copulari vetuit Genef.24: 2. Filios concuT binarumdimifitut ita in hereditatem intraret filius Ifaacus folus, quod Sara enixe petiei rat, Non bereditabit filiu ancille bujus cum filio meo, cum Ifaac Gen. 21:10. Pro Sodomitis 2 interceffit ferio& fedulo Genef. 18. Itaomnibus modis manifeftatum efl, timorem Dei * fuiffe fuper illum, zz$- 41, Habuit tamen fuós nzvos,fuitque adeb juosmaS 4v Jacobi s. 17, Rifrt tan-, T quam dubitans Genef. 17: 17. SirifusSare fuirillicitus,& talisur illam illius puduerit: - Negavit enim Sara, dicens, non rifr Genes. 18: 14. certenec rifus Abrahae laudari poteft: t rifitenim obeandem rem, ob quamSara, Confilium carnale Sarae, Intra ad ancillam meam i Genef. 16: 2. fponte fecutus eft, An etiam fatis fortiter& prudenter egerit; dicendo in aula Pharaonis& Abimelechi, Sara foror mea el Genef. 12 213. 20: a. dubitari poteft. Sané Abimelech illum fatis(ever reprehendit, dicens, Quid fecifli nobis?. adduxiffi fuper mes Cj[uper regnum meum peccatum magnam, facla ,. qua fieri non debent, feciff mecum Genef. 20: 19. Hac imperfecta relatione effecit, ut Sara in aulam reciperetur regiam,& : deinde miferi Reges magnis propter illam percuterentur plagis Genef. 12; 15. 16. zs Genef. 20:17. 18. Sed non decet tati noftrze.in tantam tamque laudatum Virum cenfuram ftringere, qui dicendo NY1 DPI /óror mea eff, veritatemdixit, quam dici femper expedit,quamvis non omnem veritatem;quam in illo rerum ftatu fateri omnem;non exx pediviffet in: nocuiffet. z f. 42. Omnisautem fzavérnc aptitudo, omnis fides& pietas, qua in Abrahamo fuit, riaes Abra. fuitéx? 9«£e Deo. 2, Cor. 3:4. Dei donum. Ephef. 2 8. fuit inquam zy moéyvoay Ses hamiexDeo, eravox fecun lum praagnitionemDei patris 1. Pet. 1.72.quae nil aliüd eft,quam omnia fecula preveniens intuitus& mifericordia& amor gratuitus,. Id tellatur ipfe Deus Gen.;8: 19.Novi em, hoc eft, rationem ejus habui,& dilexi illum: qua autem vi& efficaz.at 4r , precipiat filii[23 d? domi fae, ut fervent viam Jebove, ad faciendum jwuflitiam(9 sal cium. Hec opó?ress conjun&um habet«yeeuér. pradeginirionem, Sc«poire x4) Gpose1Te E: Rom. 7;29,. Ne parsra ll .$4 Utautem fine fidei noffra eft falus animarum Y, Petr, V; 9, ita euam de Abrahamo dam. Cri» 72 De fide€9(pe Abrahami. Cap. VIT. fcriptum eft,— Ez credidit in Dominum,( reputavit id illi in ji: ffitiam Genef, 1:6. Verfu primo hujus capitis narratur verbum Dei ad illum; Ne time Abram.| Ego clypeus tibi merces tua multa valde: quibus verbis indicat Deus,fe juftitiam, fan&ificationcm acre» demtionem Abrahami effe. In hunc Dominum, ut clypeum fuum, credidit,& fe illi portandum|dedit(ea eft vis Hebrzez vocis)& toto cordein illum recubuit, Hac fidesjuftiffimo judicio Dei reputata eft j/fitía ipf;, illeque propter illam habitus ju//u5,hoc eft, expiatus& reconciliatus,& jushabens fperanda vitz aeterna. $$. 44. In hujus di&i explicatione& fzpius iterata repetitione vix fatisfacere fibi videtur divinus Paulus: quem proinde de fide Abrahami diflerenrem audiamus attentius, In Epiftola ad Romanos capite quarto proponit tria in Abrahamo confideranda edg«a, ga, mici, carnem; opera, fidem.. $. 45. De fide agit verfu tertio. Quid enim fcriptura dicit? Paulus Scripturam allegat, nihil volens /;gui extra Mofen dy Prophetas A&, 26:22, Rom. 3:31. Refpondet Paulus citando locum Gen, 15: 1. Credidit Abraam Deo,(5 reputatum efl ipfíin juflitiam; ita& Gal. 3: 6. Jacob. 2:23.1n Hebraeo verba Pauló aliter fe habent: Credidit in Deum,&j reputavit id ipfi juflitiam. Senfus idem, Duo autem confideranda funt, 1, Quid intelligat Pau. lus per credere Deo, 2. Per imputare in juflitiam. Xrquomo-—$. 46. Credidit Deo explicat y. 5. Ei autem qui non operatur, fed credit in eum, qui juftido? fias impium, fides[ua reputatur ad juJlitiam, Ergo credere Deo efl, uà toy 47496, non operari, non collocare aut quzrere in propriis fa&is& operibus falutem; fed credere in Deum, qui 7 dedii impium, natura damnatum, irz filium juffificat, hoc eft, ab omni noxa& poena abfolvit,& heredem vitae aeternze pronunciat, Talis autem juftificatio peccatoris omnino debet fieri falva& integra Dei juftitia ac lege, quae fatisfa&tionem& poenam exigit peccati: alias ne quidem juftificatioeffet, Non poteft autem integra manere juftitia Dei, 1mprobum juftificantis, nifi interveniat boffia pro peccato, pretium fatisfacliongs, lytrums i^acjuác piamentum, adeoque Sacerdos(y. Sponfor ferens peccata, Deum in juflitia exaltans Ef. 5: Hacergo fuit fides Abrahami, qua ipfi imputata eft, nimirum ea, qua credidit, Deum propter Sponforem& Sacerdotem, ejusque victimam& lytrum, peccata remittere, & peccatorem ab omni noxa liberum pronunciare: qua non tantum fides eft in Deum, fed fides& fiducia in Semen promiffum,& Sponforem ac Sacerdotem ipfum. 4.47. Hac fides reputata eft Abraamo in jufitiam Y. 4, hoc eft, Deus judicavit, fidem hanc efle illud, propter quod jiu debuit haberi Abraam, hoc eft, liber ab omni condemnatione; jus habens petendi haereditatem& vitam aeternam,— Parallela eft phrafis verf. 4 merces veputatur fecundum gratiam,— Cui fides in juftitiam reputatur, ei merces fe«. cundum gratiam imputatur. Confentit Scriptura, dicens, à fide nosjuftificari Ef, 53:1. In cognitione fui C225 p iflificationem faciet multis, Habac.2:4.— Juffus in fide viver. Gal. 3 18, diui juflificat gentes 6 fide,— Juftificat autem fides, non ut caufa, aut concaufa;aut meritum,aut opus,fed ut medium unionis& communionis cum illo, cujus obedientia eft. dessus donum, quod. nobisdonatur,& quidem tale donum, quod eft àx vroMMav eveoTGudTay ei dixalupa ad caufam vita à multis lapfibus Rom. 5: 16.' Chificbe- 5.48. Firmiffime teneatur, unicam vitae, falutis, Juftitize, remiffionis peccatorum, remosse, COnciliationis cum Deo caufam effe Chrifti obedientiam& mortem,| Unde Deus dicitur caufa falutis, Juffitia noffra, nimirum Dem;, qui fanguine[uo Ecclefrum aSyaotoao acquifrvit fibi Act, 20,:28. Hinc& falus eff in nullo alio A&or. 4:12, Fidei autem; qua nos Chrifto Do De fide€9'[pe Abrabami.| Cap. VIT. 73 li Dominó inferit,qua illum induimus, qua illi defponfamur, qua participes fimus illius, imo ^ snun cum ipfo, membra ipfius,[ponfa illius, juftitia, falus& vita adfcribitur, ut organo& 2 inftrumento, per quod in Chrifto fumus, Si illis, qui funt in Chrifto;nulla eft condemnatio,fanenec illis qui in fide ftant; per fidem enim fumus in Chrifto. Si quos Chriftus re: demit liberi funtà morte,& non pereunt;fane& illi ab interitu funt liberi, qui fidem han, bent; per fidem enim redemtio Chrifti noflra fit, Cum Chriflo fum crucifixus,vivo autem, at non ego, ed vivit in me Chriflus, quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo filii Dei Gal, 2.2 ao. Quicredit inillum,non perit, fed babet vitam eternam Joh. 5:16, $-49. Igitur Abraham propter fidem in Chriftum, qui venturus erat,& fe oblaturus victimam& hoftiam fatisfactionis,juftus reputatus eft Haec reputatio non eft imaginaria; neque adeo hac juftitia putativa,fed vera, in lege fundata ,eftque hoc Judicium Dei x7 4Aá2 Bev fecundum veritatem Rom. 2:2 "$.10. Evincamus autem nullam aliam fidem, prxter illamque in Chrifti Jefu vi&i- Fein it mam& fatitfa&tionem eft, jw/litiam effe poffe,aut in juftitiam reputari poffe. Non fides,qua isicat, n credimus Deum effe, aut unum effe: nam& Diaboli credunt, quitamen dpeiorun boreut Jacob. 2:19. Non fides, qua credimus, illum, qui facitopera legis, vi&turum inillis: nam feciffe demum juftificat; qui non fecit, debet credere, fe non vitturum in illis adeoque debetcredere condemnationem& mortem fuam.Taceo,quod hec non fit proprie " fides, fed cognitio, quz habetur«4 naturaliter,& pertinet ad 72 9»eg ir T4 S96 Rom. i 1:19. Non fidesfeta aut gravida operibus nova obedientiz; nam Apoftolus exprefle t opera à fide, qua juftificat, feparat& diftinguit, dicens d 5 un tgyatopijo ei autem qui nen operatur Rom. 4; f. Ergo fupereft, ut illa(olafides, quain Deum, propter lytrum & facrificium fatisfa&orium Chrifti, per fidem noffrum fatum, peccatorem& improbum juftificantem credimus, in juftitiam reputetur,& nulla alia. f.$1. Phrafis autem haec reputare injuflitiam videtur effe ad imitationem illorum;qui geputare in » mercaturam exercent,qui folent rationes expenfi& accepti fcribere. Ita Deus quid nobis isfitiampet ze expenderit,beneficia in Adamo oblata& cottidianam uaxgoSupío», ac xeie iria, quà nos eiu e fert; noflra autem peccata& delicta, tum qua in Adamo contraximus tum qua ipfi comntittimus in una tabula confcripfit; ita multipliciter deprehendimur debitores. In altera x autem tabula, non noftra merita, que nulla plane funt; fed Chrifti meritum& dixalogan 5 deinde fidem noftram, qua tamen merum& gratuitum Dei donum eft, qua meriti Chrifti 6 gratia fimus participes; confignavit;& hanc fidem in juftitiam nobis reputat. Ita calculis fubdu&is apparet, nos Deo debita folviffe,non à plenitudine noftra,que nulla eft, fed& plenitudine& abundantia Domini Jefu, qui peccata noftra, in corpore fuo T in lignum portavit, ut peccatis mortui jujliria"viveremus, cujus vibice fAnati fumus j, Petr. 2: 24. $.52. De operibus autem Abrahami ita loquitur Paulus Róm. 4: verf, 2, Sienim 4. Abnhamiubraam ex operibus. juflificatus efl, babet. gloriatiouem y fed non ad Deum, E38 i poteft o,eripus, vocula& accipi pro ez, Sic Rom. 3: verf. 3. Quid enim, ei hne near cives ft infide'es extiterunt quidam, hoc eft ,etfi, quamvis: confer ei j Rom. 11:17. ia 1. Cor. 4:15. Igitur mens Apoftoli haec eft: etfi Abraam ex operibus juftificatus eft, illum gloriationem habere,non tamen ad Deum, Non negat, Abraamum justificatum ex operibus,& gloriationem habere,fed ita negat juftificatum,ut ad Deum xay npa. habeat ,€&in judicio divino arroganter& ja&abunde dicere poffit, omnia, quae debui, feci; meo merito & proprio jure fto; mercedem poftulo x7 7? gehn Rom, 4:4« Talisjuftificatio ex Opeti« Xt quomolo? 74. De fide€5 operibus Abrahami. Cap. VIT. operibus nullatenus datur: qua fi daretur, fruftra Chrift fi ui[fet Mn Galat: 21.. $.53. Quomodo ergo dicitur Abraam juftificatus ex operibust id exp icatur Jac. 2: 21--24. Abraam: pater ncfler aunon ex operibus jufificatus efl cum offerret Ifaac: Quomodo autem juftificatus ex operibus? Refpondet Jacob. verf. 22 ex operibus fides ipfius ire confummata eff hoc eft, demonftrata, quod effet vera vivaque? pergit; E? imple2a efi firiptura qua dicit,credidit Abraam Deo verf. 2,3. Ergo non 1ta ex oper ibus juftificatus eft, ac fi opera effent caufa juftitiae,& meritum vitz, fedquiain illis eft con[ummatie fidei, hoc eft,declaratio& comprobatio, fidem veram in illo effe, imo evidens implemenyum imputationis gratuitze fidei ad juftitiam. Ita igitur opera juftifcant,in quantum nos vere ex fide juftificatos effe declarant ac comprobant.— Sequuntur enim juftificatum, non pracedunt juftificandum:& ut ex fide eft juftificatio perfonarum, ita ex operibus eft quafi juftificatio ipfius fidei; hoc eft; manifeftatio& argumentum veritatis;&vite ,& perfectionis fidei, Ita qui juftus jam ef^ juflificatur adbuc Apoc,22: v1, Quatenus in operibus eft argumentum infallibile, nos juftitize per fidem factos effe participes. Opera uon fant. caufa quod aliquis it juflus apud Deum, féd potius, funr executiones(y manifeflationes juffitia: ita fatetur Thomas in Gal. 5: 4. $.54. Hac juflificatio ex operibus fit in animo& confcientia uniufcujufque fidelis, & facit, ut fidelis habeat. xad gloriatiouem, non quidem ad Deum(in quo folum datur fidelibusgloriari, Qzi gloriatur, in Domino glorierur 1. Cor. 1: 41.) fed ad fe& infe, Operibus enim fradlibufque juffitis per gratiam fe impletum videns(Phil, 1: 11,) gloriatur& gaudet& exultat in fe& apud fe ipfum, quod in fe habet tot teftamonia juftificationis fuz per fidem,illaque in fe invenit.Tuffificati ex fide bab:smus pacem ad Deum per Dominum noffrum Jefum Chriflum Rom.g: 1. gitur vocabulum veu» juflificare non femper fumitur fenfu imputandi juflitiam, fed(sepe etiam fenfu certierandi de juftitiaimputata, ut Apoc, 22: i1, Et vox duaeíoeie jaflificatio in pleno& integro fuo fenfu non tantum notat amorem Dei, quo nos amat ut Chrifti membra per fidem,& ab omni pena accondemnatione abfolvit& liberos pronunciat; fed notat etiam abfolutionem confcientiz,,& pacationem cordis, ut illud«»pxpopsSiv, omnique modo in fecertum de communione juftitize, quz per fidem Chrifti eft,& elt à Deo, imi 75 zie ad fidem. Phil. 3:9. exultetin Domino& gratias agat Deo falutis fuo, $.55. De cagxi, carne autem ita Apoftolus inquit: Q£j igisur dizamus Abraam pazrem noftrum izveniffe x5, cdaxu fecundum carnem? Apoftolus per c:rnem intelligit TR:m quod Pli]. 5: 2. non in carne confidentes:& 2. Cor. 5:16. A uunc uemiuem novimas fecundum carnem sfi vero& Chrifium cognovimas[esmdum carnem; in quibus locis loquitur de vópo. àvroXsic cagxisic lege pracepti carnalis Heb. 7:16.& de dixausuami caguxoie flatutis carnalibus Hebr. 92 10. gitur hiz huncin fenfum rogat, quid Abraam fecundum. illam legem praecepti carnalis repererit& affecutus fit, quam praerogativam, quam gloriationem, quam anfam gloriationis? 3ilendo autem oflendit,(nihil enim ad hanc queftionem refpondet) Abrahamum fecundum legem nihil, in quo gloriari poffit, confecutum effe. Illa enim lex illi non eft impofita: circumcifionem quidem accepit; etiam facrificia e divina inftitutione obtulit; nonautem praecepta ipfi impofita funt de tot facrificiis, de dierum difcrimine, de purificatione legali;de cibis,de tabernaculo& locis facris; qua poftmodum fübintrarunt addita per Mofen, NEXCRS. omnibus hifce,qua fatis fufe profecuti fumus,concludere facile eft,quinam fuerit flatus, quaenam conditio Abrahami in fpiritualibus,& iis, quee falutem iliis concernunt, Ur HM De Melchifedeco:| Cap. VII. 7j cernunt, Promiffionem habuit Jefu Salvatoris: promiffionem benedictionis, tum pro fe, tum pro femine fuo; in illa fide ambulavit; circumcifionem,externum& vifibile(ignum fpiritualis beneficii, accepit in carne; facrificia infideobtulit. Lege autem illa, quain Scripturis vocatur Zvyóc jupuntqee rior vel Bap Q- émrirebesufioy onc impofitumt non fuit oneratus, In timore Domini, plenus donorum Spiritus Santi,vitam egit,& de certa divinarum promiffionum impletione minime dubitans,tandem diem fuum obiit:de quo mox. Ita Abraam typus& exemplar fa&us eft fidelium novi Teftamenti,qui hberzate, qua Cbrifln illos liberavit, flant,& jugo fervitutis non rur[um innodantur. Gal.$:1. fed benediGi à Deo Patreomni benedi&lione fBirituali in[uperzaleflibu| Ephef, 1: 3. fne metu, manu b^fliwm liberati, ferviunt Deo in faullitate(y juflitia cmnibu diebus vite Luc. 1:74.7f. Hinc vocatur Abraam marie vrávrov spy Pater omnium noffrum Rom.4:16. Jacob. 2 1 21. $.$7. Poftulat nunc ordo,ut dicamus deiis, quae maxime memorabilia funt in vita & rebus geftis Abrahami;& multis depromemus pauca; adinonet enim nos promiflze brevitatis fides, quanto transcurfu omnia dicenda fint. $.58. Initio occurrit, quod Abrahamo redeunti à czede regum,obviam venit Melchi- Melhifedek fedek; de quo Gen. 14.: 18. 19. ubi notatur, 1. Quis fuerit: Rex Salem; y facerdos Dei obviam va« altijJimi, 2. Quid fecerit: protulit panem( vinum, benedixit ilh, nimirum Abrahamo. nit, 3. Quibus verbis benedi&io concepta fuerit: partim dire&a ad Abrahamum, Er dixit, Benediclus es Abram Deo fupremo, qui po[Jrdet calum& terram.| Partimad Deum i pfum,& benedilus Deus fupremw, qui tradidit boftes tuos in mauum tuam, 4. Quid Abram cum illo egerit:& dedit illi decimas ab omui, $.59. Melchifedecum quidam putant fuiffeSemum, quidam ipfumDeiFilium;alii An- prp gelumalii Spiritum fan&um: hujusultima fententize autores olim dicti funt Melchifede- 599** ciani.At nulla harum opinionum vera eft.Non fuit Sem: vix enim ille tunc adhuc in vivis fuit: cur nomen illius mutatum?non ille poteft dici&érog, Zskrop,ut de Melchifedeco Paulus dicit Hebr.7,3. nec videtur ille in Canaan habitaffe,que Chamo ceffit in haredium.Non Filia Dei: illius enim fuit Melchifedecvóz-& eixw»,affmilatus Fili; Dei Heb. 2:3. nemo autem eft typus& imago fui ipfius. Non Angel non Spiritw fantiu:Fuitenim homo,Rex,& facerdos, humana,;à quibus homo vivit,vinum& panem tractans, Igitur ita fe rei veritas habet: MelchifedecCananzus interCananaos habitavit veriq;Dei cultor exftitit.Fuitautem rex,fceptrum& diadema geftans;metropolis illius fuitSa/em,quae poftca di&a eft Jerufalem Pf.76; 3. In Salem tabernaculum eius, babitatio ejus in Zicn, Fuit etiam facerdosDei alsiffimisàDeo vocatus; ron enim fumit fibi quis bunc bonorem. fed qui wocatws dia Deo Heb. 4. cultui divino in fidejuftificante vacans. lta Deus etiam habuit reliquias inter gentes. Protalit vinum d panem:id regia fecit munificentia& liberalitateurAbrahamo fuam teftareturbenevolentiam,& milites ejus reficeret cibo& potu. Beuedixi: etiamAPrahamo; benedi&tione facerdotali, Benedixit Deo s benedictione euchariftica& gratiarum atria, Dedit illi Abraam decimas ,in teftimonium gratitudinis,& gaudii ob victoriam partam. Levitis Ifrael decimas dare juffus fuit:qui enim hareditatem non habebant, praeter Deum& altare Dei é decimis debebant fuftentari; in fignum,facerdoti illi fammo,cujus typi erant Levitae,Chrifto Domino deberi non tantum decimas, fed omuia. Decimas has fumfit Abraam,non? facultatibus fuisfed 2x f Zxe»Swior é[ulis€ manubiis Heb.7,4. $.€o. Melchifedec hic a/fimilatus eft Filio Deo: ejus fuit typus;ejus figura,ejus imago. 1. Ratione nominis. 24elcbifedec vertitur Rex jujlitie Heb. 7; 2. Chriftus eft juflus ille wai fedek Ef 55; ut, 1Joh.a; 1, eft Dew juflitia noftra Jes! 6. facinus efl uobis à Deojuflitia ico. I 2 qe Chii2. 76 De Melchifedecho.|. Cap. VII. 2. Ratione perfonze, Melchifedecà paulo vocatur dzávog fine patre; spárug fine matre, a-jjotaAé yer Q* fine genealogia, aut. fuccejfione filiorum» neque initium dierum edu finem vite babeus Hebr, 7:3. Non quod aas8oc revera Melchifedec fuerit fine patte Ca; py quod natura illa habeat.: tunc enim non effet homo, neque emav Paso y HIE» 16 «AíBens veritasipfa, Chriftus ipfe; fed X 4l»$ Seas pads àrovopddaw fecum um[criptura divine difben[ationem, quae nec parentes ipfius, nec diem nativitatis aut. mortis nominavit, sed filentio praeteriit, utfieret Melchifedec typus ejus, pu: vere eft fine matre& patre, Chriftus autem 7. dgxérusor exemplar omnia haec habet vs& dAabeig, natura Gy veritate, Eft dog fre patre: ratusenim e virgine Ef,7:14. eoe fine matre; quia Deus ,à Deogenitus, Ego bodie tegenui. Pfalm.2:7. egreffiones ejus[unt ab ante, à diebus feculi Mich.g: r. djlpsaAéymr Qe. ine genealogia, eft à eapuvórew(Q- primogemtus Col.1: 1f. à porosffohs voe unigenitus filius Joha: 18. nec anteillum, nec poft illum eft, cui unquam dici potuerit, autdi&tum fit jó; us& có Heb.r,s.. Quis generationem ejus enarrabit? Ef. $ 18.neque principium babet, neque fiuem: ef& primus(y ultimus: erat in initio; permanens efi dierum; anni ejus non finiuntur. Apoc. 1:8;11. Joh.r;1. Efa.41, 4, Dan, 7, 9. Pfalm. 102; 28.. j. Ratione officii, Melchifedecerat Rex.Chriflus etiam, Unxi Regem meum Pf.2.,6. Regnum meum non efl de boc mundo Joh. 18, 36.. Rex Salem, Exulia filia Jerualem, Rex 1uu5 venit in tibi Zach.9,9. Rex pacis, Salem enim eft pax, Nomen ejus eft Princeps Pacis Efa,9,«. Pacis non eft finis in regno ipfius lbid, vers.6.. Ile eft pax noftra Ephef, 2,14. Erat Melchifedec etiam Sacerdos. Chriftus Sacerdos fécundum ordinem Melcbifedec| Pfal.u10,4 Hebr. 4,6. 6,20., 31, Initium nec finis facerdotii Melchifedeciani non notatur, Chrifti Sacerdotium eternum eft. Spiritu eterno fe obtulit Hebr. 9, 14... Ta es Sacerdos in Seculum Hebr.7,2 1. Melchifedec in facerdotio non habuit collegas, nec fucceffores,— Chriftus habet isqucivlo. deragaGaror Sacerdotium non digrediens, nimirum in aliam perfonam, adeoque adiZdoxyer, fine fücceffore& vicario Hebr. 7,24. Melchifedec facrificavit, quia facerdos: num plus; quam femel facrificarit, non conftat. Chriftus seno facrificio, tna boflia confümmavit in perpetuum qui fanclificantur Hebr, 10 ,12.. Melchifedec fuit facerdos inter gentes. Chriftus facerdos eft«pac eic dmroudAv-]or ivo» Luc, 2,52. Etiam Aharon& Sacerdotes Levitici fuerunt DDYD*VJNvrri ioni Zach.j,7. umbrae& figura Chrifli quare; ut illi erant conftituti ei 7à eyosdíger Joa me xal Bverac ad cfjereudum dona(y vitlimas, ita nece[Jum fuit. y e vi ng) Téov 0 porwréyun, ut(& Chriflus baberet, quod offerret Hebr. 8,3. quod fuit cirpue illius Hebr.(0,10. Tamen non eft Sacerdos'ecurdum ordinem Abaros nis Hebr.7,u. Talis enim fi effet, habere deberet collegas& vicarios 5 deberet faepius offerre; deberet effe fe.undum legem praxepticarnalis Hebr. 7,1617, 24. Sed eff fecundum potentiam vita indiffolubilis- facerdos[ecuudum«a£ ordinem Melchifedec, femper vivens, ut pro uobis intercedat Hebr.7,16. 17,25. 4. Ratione beneficiorum, Melchifedec az/uliz panem(t vintm, ad reficiendum corpora. Chriftrus dat panem verum,& potum verum, ad fatiandum& confolandum Spiritum, Melchifedec Zeuedixiz,, Chriftus eft femen, in quo beuedicuntur omues familia Terra 5 ius eft fa&um, ut à«opa 78 AGgadje ad gentes pervenerit. Gal. 3,14. Ephes. 1,3 €t.2,26, U 5. Rationemagnitudinis. Videte quantus bic, cui decimas dedit Abraam. Patriarcha Hebr. 5 ,4, Vii, qui benedicliones babuit benedixit, vá Gwrlov usb vd noeihy(Qe süooyerral Fb 7,7; Cluiftus major omnibus eft, nomen babet feper mne uomen A 4,12, collocavit ilmE lum De duobus filiis Abrahami.| Cap. VII. 77 , lum[uper onme nomen, quod nominatur in boc(y futuro feculo Eph. 1: 2x, innomine Tefü fe fleGat emnegenu. Phil. 2: 9. " 6. Ratione officii, quod illi exhibendum erat. Dedit Abraam illi decimas,| Nos debemus Domino Jefu nos totos tradere,& corpora. noffra fillere vilimam vivam, fan&lam; conplacentem Rom,.12: 1.& 2 àézAnpoy iv. totum quod. in nobis efl, fpiritus, anima, cmpus, irreprebenfibiliter férvare. in adventu Domini. noflri. Jefu. Chrifli. 1, Theft, " 5i en:;::...... Ettor Ponti: :$. 6t. Pontificii, qui ex hisverbis, Prorulit panem dj vinum, inferunt, Chriftum in goin, E Miffa fub fpeciebus panis& vini debere offerri;& ex eo, quod dicitur facerdos in feculum, concludunt, Chriftum ad finem ufque mundi à Sacerdote, in omni loco, modo incruento & invifibili debere facrificari, haut levitererrant, Neque enim N' Y abfolute pofitum, E ut hic fit, unquam fignificat offerre in facrificium.| Et fi maxime fignificet, ex co quod Melchifedec fecit,& femel] tantum legitur feciffe, minime fequitur, Chriftum cottidie, s& fzpius, pluribusin lociseffeofferendum.— Denique facerdotii eeternitas confiftit, non 2 in iteratione ejusdem facrificii, quaearguit illius^. ds0wic 3, dvodexic infirmitatem inutilitatem Heb. 7: 18. confer Heb. 10: 1. 2. 4. fed in perpetuo ejusvalore; vi,&efficacià, Neque id facrificium aut facerdotium zeternum dici poteft, quod tantum ad finem mundi, aut ad tempora Antichrifti, 24i abolevit boc juge fa.rificium; ut ipfi loquntur, dura2 bit. Sed hacde re modo agere haut é rerit, z$.62. Habuitergo Abraam in perfona Melchifedeci typum Jefu Chrifti, feminis pro1 miffi,cujus ita perfonam induit Melchifedec; ut poffit ipfe Chriftus videri,& Filius bis Cc natus, fi poffibile effet eum bis nafci.. Z 4.63. liluftris etiam typuseft in duobus filiis Abrahami Ismaele& Ifaaco: quorum ille D*0 FHA: éd maidYounc 8 ferva, Hagar, xard edgxa. fecundum. carnem, hoc eft confilium carnis, mae& tfaE& éfecunditate naturali 5 hic àx 4 D«v96oas d libera Sara, dfg d irf ag per pro-*illuftris el miffionem divinam de illius nativitate Abrahamo& Sara factam Gen. 17:16. 18: 16."pas adeoque x? mna fecundum fpiritum, hoc eft, Spiritus San&ti ivégyerzv, quee Abrahami capa, dd" verexgupatvoy revivificavit,& emortuum Sarz uterum reclufit,. natieeff..— Docet enim Apoftolus, illa effe 43802 pera, hoc eft; ita dicta& facta, ut aliud quid fignificent, -& ut typum exhibeant altcrius rei fublimioris. dvraj 54g ew dà do. dfa sinu, Hac enim e Junt duo illa teflamenta, inquit Paulus 2 ergo duo illa Teftamenta, quz Deus pepigit cum z domo Ifrael& domo Juda, in illis funt praefigurata& repraefentata. b^$.64. Hagarenim ferva, cum filio fervo; ante Ifaacum nato,fratris perfecutore& irriÁ fore, ejecto cum matre é domo patris Abraami, typus eft illius Teftamenti, quod eftà 4 monte Sina,& in fervitutem legalem& carnalem generat,& in Hierufalem terreftri, cum r filiis fuis ferviente;plené viguit,& quoad executionem priüs exflitit fecundo& meliori: cujus heredes magna ex parte fuere perfecutores,fidelium libertatem quam in Chrifto habent,turpiter prodentes,& denique eje&i ac feparati ab omnibus tribubus ifraél; cujus s feveritatis exemplum adhuc hodie in Judzis confpicitur. -$.65. Sara autem libera, initio fterilis, cum filio libero, fecundum fpiritum nato, & manente in domo,& hzreditante omnia&ear& figura illius fuit Teftamenti, quod propter parcam olim bonorum in illa legatorum& difpofitorum exhibitionem, /ierili, mon parienti femine fimile videbatur; cujus autem fli funt liberi, per Chriftum à jugo fetvitutis, quam carnalis lex imponebat, liberati, Spiritzt prowi/izrr: fe noto rati Ephef, 1:15.& ad hereditatem aternam vocati"d 9:1f. In quo Teftamento; qua j ei P Tentatio À» brabami, Abrahami mots, 78 De tentatione Abrabami. Cap. VII. eftdvasedaAalont rédallio omnium, qui[unt in calody in terrajad conformitatem unius fla tus& libertatis Ephef. 1: 10. inde eft, quod 5 dve"IsqegAáu. Hieru(alem, qua furfum eft, omnium illorum qui fub hoc Teftamento vivunt, mater dicitur. 4r; igi jasrng vrávraw ápsv. Ygitur ut illa Hierufalem, quae vóv nunc, Paulo id fcribente» erat» Tug e s equali pa[fu procedit cum priori Teftamento, eique quafifubfervit; ita sus'oryer f«perna Hierufalem pofteriori 8 xgerlori dfe Sev; imo. dicitur tota a celo defceudere à Deo Apoc.21: 2, De hifce Paulus fufe agit Gal. 4: 22--31. Horum Tefítamentorum unum folet vocari Verus, alterum Novum. $. 66. Poffemus etiam hic agere de mirabili illa vifione,quae Abrahamo facta eft,cüm vidit fornacem fumi, Ó tedam ignis, ambulantem inter fruíta animalium, juffu Dei ab Abrazmo diffe&torum; fed vitandaeft nimia prolixitas Gen 137 7--17. $. 67. Ultimo loco attingamus tentamen fidei& obedientiz Abrahami; ubi juffus eft filium uaicum dilehum, Ifaacum, qui promiffiones acceperatyin facrificium offerre Gen. 22:1. 2. Hebr, 11217. Mandatum hoc fuit doing iiv; in fpeciem promiffioni contrarium: di&um enim erat, In Jfaaco vocabitur tibi femen.— Omnes autem vicit difficultates Abraam, quasamor in filium, crudelitas caedis, metuenda matrisSara, fanguinem filii fui lugentis, ira& commotio; gentiumque naturaliter à tali facto abhorrentium(inifira futura judicia,& ipfa promiflorum divinorum per illud facinus apparens retardatio, finon plenaria impeditio, movere poterant; vicit,inquam,& quantum ad defundtionem cordis pertinuit; poroyerü aypocé pigy nmigenitum obtulit, hoyuapsv(Be reputans Uri gg) 6n vexgdy iyeiquy. d'uvamós 6 Sóc, quod etiam ex: mortuis excitare Deus potens e[Jet, in uem etiam, 4t vivificantem mortuus, Qy vocantem, vd. jan rra. ac órra. credidit. Unde d illum, Maacum Filium, 6»«Cos éxouisao in fimilitudine, parabola recepit, tanquam& morte vivum exemplar ex mortuis refurgentium Hebr. 112 17.20. lta teftatus eft Abraam fidem, quam habebat de mortuorum refurrec&tione, & de potentia& veritate Dei Rom, 4.717. Exflititetiam Abraam typus Dei Patris, qui Fili[ui, unigeniti, primogeniti, non pepercit, fed illum pro nobis in mortem tradidit Rom, 8; 32. $.68. Concludamus autem hoccaput,& ut promifimus f. 3. verbum de morte Abrahami addamus,— Moriturum illum, /6d iu pace, dy in féneclute boua, Dominus diu ante illi predixerat Genef. i$: 11.— Sed. tu venies ad patres tuos in pace, fepelieris in fenccla bona, Mortuum illum Scriptura narrat Genef, 24:8. Ez exfjiravit( mortuus efl Abrabam, fenex dy[atur;in canitie bona,& colleGus efl ad populos faos, Sunt autem dies annorum vita Abraam, quos vixit, centum Qy feptuapinta quinque anni Ibid. y, 7, Utautem in fide vixit, ita etiam x7 vigi dias in fide mortuus eff Hebr, 11:13. Ergo reportavit finem fidei, anima falutem. 1. Petr. 1:9. lta quam intentoriis babitans exfpeclaverat divitatem, viv Suas d fundamenta babentem. Hebr. 11; 9.10. moriens ingreffus e(t quoad animam feu fpiritum: neque enim cum corpore obiit& annihilata eft anima, fed vitam hareditavit propter juflitiam Rom, 8:10. Palvis)hoc eft,corpus pulvereum Abrahami rediit ad terram, quemadmodum fuerat., refpetu. prima originis. Spiritus autem veverfus eft ad Deum, qui dederat illam. Ecclef. 12: 7. Certe Deus Abrabamieft Deus vivorum Math. 22:32. Oportet etgo ut Abraham Deo vivat: cet» te fecundum animam; quia non fecundum corpus, quod iresírsev«4j éd» Gen. 25. 9. In hunc fenfum videtur intelligendum, quod dicitur, colledus eff ad populos funs: non fané ratione corporis 5 nam popali, majores, parentes Abrahami, non funt mortui, nedum De l[aaco€9' ejus filiis. Cap. VIII. 79 nedum fepulti in Canaan. Terachus in Charan ultimum diem vidit Gen, 17; 52, fed ratione anims: omnium enim fidelium patria& civitas fuit celum, in quod fpiritus illorum affumptus eft, epo/rto peccati corpore Rom.,6: 6. Quamvis& id certum;quia Deus vivorum eft Deus Abrabami, forejut Corpus Abrahami, quod hunc ufque indiem in Terra pulveris dormit,aliquando izcorruptibile ad vitam refurgat,agendam in coelis coram Domino várror: femper VTheff,4:12. Caput Oclavvum. De lfaaco& duobus filiis Evo& Jacobo$. 1-11. de bencedicione utriufque, odio Efavi& fuga Jacobi$. rr-17. Jacobi reditu inpatriam& quein viailli evenerint$, 12-zo. Benedictione filiorum Jacobi$20--40. $. r MS9re Abrahamus reliquit Ifaacum filium, de quo Deus Gen. 21: 11, 7s Ifaaco vocabitur tibi femen, Propterillum ancilla Hagar cum filio expulfa& eje&ta. Illum Abraham haeredem ex effe nuncupavit& fcripfit; quamvis verum fit;quod vulgà dicitur; Heres verus magis nafcitur quam[cribitur; confer. Gen, 25:5. Et dedit Abraam ome, quod ipfr, Ifaaco,^ De hoclYfaaco nunc pauca dicemus. $ 2 Generationes[faaci pP? mnn hoc eft;omnia illa,qua Ifaaco evenerunt,quaeque rempus ei peperit,defcribuntur Gen. 25. à verf. 20. f. 3. Initio narratur, Rebeccam ferilem, poftquam Ifaac Dominum eraffet n2» intus tu illius, vel propter illam 71272; vel, praefente ac fimul orante illa, concepiffe; cumque filii quos conceperat, in utero eius Je invicem truderent, unde dolorem& sormina fenfit; à Domino hoc verbum accepiffe, Due pentes funt in utero tuc,& due nationes é vifceribus tuài jeparabuntur Qj populue pra popalo invalefcet: y major ferviet minori Gen. 25 2 23* $4. Oraculi hujus fenfus minime obícuruseft. Patres& capita duorum populorum in ventre geris; ex illis vaziones due, diverfis nominibus nominandz,& diftin&is fedibus habitaturz emergent: ita ex Efau, pofteà Edom dicto Gen.23:;0. Edomitae fiveIdumei, in monte Seir habitantes; ex Jacobo;poftea Ifrael dicto, Iftaélitze, Canaan hzreditantes erifunr, Unusautem populus alterum robore& viribus fuperabit. Quamvis Idumzi fap? vexarint lfraelem,& fap? vicerint, vide Amos 1: 11, perfecutus efl Edom gladio frazrem fuum, S corrupit miferationes[uas, d laniavit in perpetuum ira eju,& excandefcentia ejus obfervat esiam atque etiam; confer, Num. 20:18. 19. 2. Sam. 8:13. 14. Pfal, €0:2. 11. 1 Chron, 18: 12, tamen tandem vi&i,& fub fecundo templo Ifraéli plene fub. ji funt: circumcidi enim fe paffi fünt,& ad templum Hierofolyma, ut locum cultus venerunt, in eoque adorarunt 5& Romanis urbem obfidione cingentibus, maximis id viribus propugnarunt, Itaimpletum, quod eft Num. 24: 18. Eterit Edom bereditas, Qj erit bereditas Seir, inimici[ui, Et Ifrael aget frere.— Denique additur, d major, natu maximus, ferviet minori, hoc eft,jüniori. Haec verata funt primo in Efavo& Jacobo: deinde in pofteris illorum. Intelligenda autem eft non tam fervitus corporalis; itaenim Efau non ferviisJacobo; fed fervitüs fpirigualis Efau fpiritualitez Jacobi fervus factus eít, quateOracalum Gen,25:23, explisatur, Jacob& Ef:ueleonem N reprcbationem effe docent, Efavus fpetnit& vendit primogenituram, If;acus hzres benedi&tionum A« brahami, Pro metitis Operum nihil facit quod dictum Abrahamo Gtn,36:16, 80 De Tfaaco eju[que filiis.| Cap. VII. quatenus t. primogenituram ejus Jacobus acquifivit 2. Benedictionem Des ioteverti& praeoccupavit, 3. promiffiones etiam Jacobo, non Efavo di&tz funt, Pofteri Efavi etiam ferviverunt Israeli fervitute fpirituali, quatenus exclufi funt à fraternitate& adoptione Dei,&reje&ti cum ceteris gentibus,& in tatibus preteritis viis fuis incefferunt r fine Deo, Chrifto, fpe, Utautem gentium populorumque, ita& Idumaorum obedientia erga Silob promiffum, in plenitudine temporis per praeconium verbi& operationem Spiritus Sandi effe&a eft, Hanc Servitutem, qua Efau Jacobo fervivit, vocat Deus apud Malachiam cap. 1, odium Efavi, Efavumodi;& hanc gratiam, qua fupra Efavum,& pra Efavo Jacobus benedi&us eft, dile&ionem Jacobi, Jacobum dilexi. f$. 5. Apoftolus Paulus confiderans haec de gemellis hisce effe di&a, cum uondum nati e[fent, meque feci[fent bani aut mali quid, concludit effe apé«err xd] énAoyhe 6 3d, propofizum fecundum eleclionem Dei, quod uív manet,& non mutatur,& son eft i&yov ex operibus, ex praevifa fide, dignitate,& fan&itate, /éd àx vé xaxérr(O-& vocante,& gratia& südoxía feu beneplacito vocantis, qui siferetur cujus vult,& indurat quem vult Rom. 9; 11, 12. 13. $. j 6 Observandum autem eft id, quod inter pueros hos accidit, Esavus primogenitus erat& natu major. Tocobusnatuminor 5 tamen mirabili cafu fa&um, ut Esau fpreta primogenitura, Ecce.— eead moriendum,& ad quid mibi primogenitura? illam pro pulte£ len. tibus vendiderit Jacobo,& venditionem illam juramento confirmarit; Et juravir illi dy vendidit primogenituram fuam Jacobo Gen, 25232.33.— Paulus Esavi profanitatem ex hac recolligit, Ne fit quis Gt(Q» profanus ut Efan, óc arri Bquatwe uude amid oro vd. apureri-. xix aíru Hebr. 12:19, Primogeniti ut funt principium virium patris Gen, 49:3. ita funt primi in hereditate& domo,& olimtypi ejus, qui efl. primogenitus omnis creature Col. 1:14. deinde etiam in Ifraéle poftulati funt à Deo primogeniti pro portione ipfius Exod.13: 2- 12. Esavus hac re oftendit profanam fuam mentem, corporis voluptatem & carnis defideria ac recreationem unicé fe&antem,quaeque nec honeftas terr prarogativas, nec fpirituales gratie pracellentias eftimabat, fed prae exigua pulte floccipendebat; Quantum autem illa in re peccarit, fatis docet Paulus Hebr. 12: 17.— Siris enim;quod etiam poflea volens bereditare benediclionem dmedoxiuayn reprobatus efi: quia primogenituram turpiter rejecerat,nec benedictionis, quzillam fequitur, compos fieri potuit aut debuit, Quam male hac in re fecum a&um fit, deinde fed ferà agnofcit& deplorat Gen, 22: 36. Bis fupplantavit me Jacob 5 primogenituram meam. abflulit, dy ecce nunc. etiam benedichionem meam abiulit, lra à teneris coeptum impleri, Ajo férwiet minori. $. 7. Ifaacum autem ipfum quod attinet,ut Deus Abrahamo promiferat Geni 17?. 19. 2t Fedus meum conflabiliam cum Sfaaco, ita& fecit, Ezdem promiffiones, qua Abrahamo ijji3veer, IHfaaco funt repetit Gen. 26:3. 4. Ezero tecum,(v bene« dicam tibi,& couflabiliam juramentum quod. juravi Adbrabamo patri tuo:(y multipli cabo Semen tuum ut flellas celi,(y dabo femini tuo omnes terras bas:(y. benedicent fibi in femine£W0 Omnes gentes terra, y». 24. Netime: nam tecum ego,— Ego[um Deus Abrabami Patris ui, benedicam tibi, multiplicabo[emen tuum. propter brabamum Seroum. meum, 5.8. De hifce, quz in capite praecedente$. 16- 25. fatis explicata videntur,nihil occurrit quod moneamus, nifi ut leviter perftringamus illos, qui ex eo, quod, poftquam di&um erat, Benedicen? fibi,&c, additur, propzera quia obedivit Abrabam voci ues, ebfere "De 7íaaco. Cap. VIII. 8r obfervavit obfervationem meamyprecepta mew, flatuta mea(y leges meat Genefaá:«, confer, Gen. 22: 16, quia fecifli boc, Gy non comparfifli filium, benedicam tibi,& multiplizabo femen EUU, M V v. 60 quod obedivifli voci mee, errotem de meritis operum defendere nituntur. $.9. Quosfcirecupimus, 1r, Promiffiones de benedi&ione& multiplicatione Abrahamo longe ante obedientiam, in immolatione lfaaci demonftratam, factaseffz: adeoque obedientiam&joperaAbrahami non effe caufas meritorias promiffionum. 2.Fidei etiam affignari mercedem, Ne zimeymerces tua magna valde: imó illis,qui accedunt ad Deum credendum effe, Deum elle tudyamedirmr rezributerem mercedis; Mofqueexfpe&tare adyamodosiar; tamen illam mercedem non imputari x7 à àpenpa, ut. debitum, ut mercedem debito acqui(itam, fed«T x«ew; fecundum gratiam, mifericordiam& benevolentiam: ut igitur fides eft donum, fic& merces fidei eft xzecua,— 3. Mlis, qui credunt& Deo obediunt, fidem& obedientiam fuam effe arrham, obfidem,& argumentum ac pignus certo implenda promiffionis& benedictionis diving.| Quod enim bonum proponitur fidci, cum fide acceptatur,zequé neceffarió datur, ut debita merces:& eadem apis eia. fiducia& libertate à Deo peti& exigi poteft non propter fidei dignitatem& meritum; quid enim nuda fides mereri poteft? fed propter Dei bonitatem& veritatem; non - enim poteft mentirinec fallere. Ita ergo dicitur fideli Abrahamo, obedientiam opere praftare volenti: Quia fecifli boc benedicam tibi; ac fi dicatur, hoc tuum facere, hanc tuam fü OI: - fidem& obedientiam habe tibi pro arrha& pignore inalienabili, promiffiones meas gra^ tuitas implementum uum certó adepturas, ut$. 10. Cogitent praterea hi bonorum operum,& meritorumex illis patroni, homi1 nem coram Deo nil mereri poffe; quale meritum mibi repeudetis? Jo&l 3. quis pri.r deT dit ei, ut ei retribuat? Rom, 1t, cum omnia feceritis, dicite, ferviinutil: fumus: quod debui Ll mus fecimus Luc. 7. Debitum autem nullatenus meritum eft;& quod quis facit ex debiur to,illo non meretur,nec mereri poteft. Meritum enim eft officium indebitum, trahitque - poft fe praemii indebiti debitum. Adde, quod Creator ut caufa prima& libzrrima, creaz ture non poteft fieri obnoxia, Sed hac obiter. "$. 11. Redimus nunc ad lfaacum, de quo Paulus Hebr, 11: 20. Fide Je futurii benedixit fa1cus&de -nedixirfaIfaac Iacobum dy Efavum, Ica& fide,& prophetico fpiritu polluit Ifaacus. Primus bene-(o5 ace. i. di&ionem accepit Jacob, quamvis nefcio Patre, providentia divina rem totam ita diri. favum, ^: gente, Hincnon reclamavit Ifaacus Deo, necbenedi&tionem retractavit, quum fc cerneT ret in applicatione erraffe, T$.12. Jacobo ita benedixit: De ibi Deus de rore cali,&y de pinguibus terre, C wr l- Jacobibenetitudinem frumenti&y mufli: fervienttibi populi,& incurvabunt fe tibi nati.nesz eflo Dominus$i». x fratribus tuis, d incurvabunt fé tibi filii matris tua: qui maledicit tibi, frt maledisiw 5 q.i benedicit, benediclus Genef 27 2 27. 28. Repetit haec Iaacus verf. 57. Inhis verbis fermo : eft de futuris, di pMMérruv«0A éynotr:& promittitur pofteris Jacobi, inter quos& Chri] ftus Dominus, qui e Iuda dvavéra)uev exortus eff Hebr. 7: 14. omnimoda benedié&tio in : celeftibus& terreftribus, boni omnis generis tum fpiritualis, tum corporalis abundan2 tia, regnum in populos multos, fubje&io Idumaeorum,obedientia gentium, nd$.14. Efavo autem itadixit: Ecce pinguia terre babitatio tua, y derore culi def« per, EfsvibeneSuper gladio tuo vives,(y fratri tuo ervies: S erit cum obflinsveris, tncrumpes jugum ejus dictio, 4 collo tuo Genef. 27: 40. Quaimpleta in Edomitis, Efavi pofteris, ex hiftoria conftat, zl quiin terra pingui habitantes, bello ftrenui, fervi tamen Hraélitarum facti, nonnuni quam etian rebellarunt, 2 L$14. Id 82 De benedictione Tacobi. Cap. VIII. Anjiobju.— f. 14. ld unumautem in mentem venire poteft, an jure Jacob benedi&ionem Efavo re bened:&i- 4 patre decretam ad ferapuerit, Metuebat fané, nefi fraus à patre detegeretur, auferret fapuenit,"5 maledi&ionem loco bencdictionis Gen. 2. Certefi Jacob non cum in juftitia jus primogeniture fibi oblatum quafi pretio acquifivit, etiam beneditionem,primogenito deftinatam, in cujus locum nunc venerat, non potuit non ambire. Quod autem fraude ufus eft Jacobus,& ut pilofus videreturiinduit fuper manus& partem colli cutes hedorum,id fuafu blandze matrisfecit;cui obedire volens à norma re&itudinis tantisper deflexit.Item, quod rogatus à Patre, 4n tu es filius meus Ejau, aut non? refpondet, fum Gen. 27. 20. 23. non verum fuit omni ex parte. Jure acquifitae primogenitura fuccefferat in locum& om. nejus Efavi; non tamen erat ipfe Efavus, nec nomine nec corpore, nec qualitatibus& proprietatibus aliis perfonalibus. Quid autem dicemus de lfaaco: benedicere volens Efavum, benedicit Jacobum,— Feniz frater tuw 27023 delefe, d abfiulit 3273 benedidliouem tuam, tibi à medeftinatam, tibi decretam Gen. 27:35. Certe divinus fenex, plenus gratie divinz, pronunciavit benedictionem,qua omni ex parte fequentibus temporibus impleta eft, quamquedivina fapientia deftinaverat Jacobo& illius pofleris» quàmvis Ifaac prima fronte ignoraret, quod Jacobo benedicere. Digitum Dei hac in reftatim animadvertens Ifaac, poftquam antea magno metu perculfus fuiffet ftatim fe colligit;dicens, Benedixi ipfum, etiam benediclus erit. VWY YY3 C22 Gen. 27; 33. 0. Efavns ob$. 15. Benedi&us hic Jacob Efavum fratrem ob ablatam benedictionem iratiffimum abii ber habuit, ideó fugere debuit, Er fugit Jacob in agrum Syrie Hof. 12,13. In hacfugacum fraviinfen. CÍlet, fomniavit, d ecce fcala in terra pofita, in celum ufque pertingens,& Angeli Dei ajcendefimus qu bant.& defendebant in illa, Et febova flabat ipf? in fcala Gen, 28, 12.15. Haec fcala fogei. fuc pulchre curfum vite fidelium reprafentat& depingit. In terra incipit, adcc95,]um, ut patriam, in quo eft veAírruue spav, votis& defideriis& omni a&ionum genere, tánquam per gradus tendit, Angeli miniftrant,& in omni ftatu ac conditione nobis adfunt, íive afcendamus, íive defcendamus. Jehova du&or nofter eft& moderator, omnia noflra videt& intuetur. De hac fcala verba facit Dominus ad Jacobum,& easdem promitfiones, quas Abra:amo G Ifaaco dixerat, repetit, ut Jacobus fciret,& feedus Dei& promitfiones Patrum ad fe pertinere. Ego jehova Deus Patri£ui,— Terram in qua cubas, tibi dabo(y Jemini 240,— Erit. femen Hum, uc puloisterre,— Et. benedicentur in te omnes. familia terre,(y in femine tuo Gen. 22,13.14.14. Ita omnia, quz Abrahamo fparfim promifit,& diverfis fententiis complexus eft, hic in unam compingit Deus,& in unam quafi fummam contrahit. Jacobuséfomnio, inquohacvidit& audivit, excitatus,& fan&areverentia impletus, in hzec verba erumpit:. Cerzé eff. Dont in. loco boc(y ego nou id noveram; quam tinendms efl locus bic.— Nil bic. nifi domus Dei(porta culorum, Gepef.28, 18. Locum hunc vocavit ow-va Betel;: quia ibi mauifeffatu: eft ipfi Deus, vON Y?32 C7 3 CZ'TDNDI con fugeret à facie fratris fui. Gen. 3:57. Videtur autem Deus in Betel ipfi fe manifeftaffe in pluribusperfonisquemadmodum& Abrahamo Gen. 18,1.2.3. nam& verba Hebrza de pluribus loquuntur; 113 C2 ibi mauifzjlati[unt:& apud Hofeam 12, s. ita de hac apparitione Deus loquitur: Berele invint ilum, nimirum Jacobus Deum, Qr ibi Lqucbatur 339y nobifcum, Ergo in Betel locutus eft Jacob. cum pluribus; nobifcum. 4n exilio$. 16. In hoc autem agro Syrizequo fugit Jacob,multa tulit, fecit fudavit& alfit. Ibi mala gaffas fervivit Ifrael pro muliere,& pro muliere excubias egit. of.12, 1 3. confer, Gen. 29, 18. i Poft De Jacobo. Cap. VIII 83 Poft fervitutem viginti annorum zgre dimiffus, coepit remeare ad fuos, ad Ifaacum patrem, qui habitabat in Hebron, ubi& mortuus& fepultus eft Gen. jf, 26.:7. $.17. In hoc itinere cumeffet, noce quadam /adarus eff cum;llo Vir u[que ad aurors, torto ertum, Luca hac fuit vehemens,& magnasin illa vires exercuit Jacob Vir enim lu&s- ia pa cm. torvidens,quod non poflet fuperior illo evadere;percuffit acetabulum f-m»ri Jacobi: inde MA coepit claudicare. Ab hoc viro petiit Jacob benedici; agnovitenim, illumeffe Nemea, in Dco, quo benedicuntur omnes famili cerrae 5 Non mirto te: inquit, niji slbi beuedixeiis.. Eundem agnovit Jacob efle De«m: vocavitenim locum lu&tz Peniel, addita ratione nominis; Nam ajfexi Deum facie ad faciem;& idem Vir dicit Jacobo,T» cerzajf.um Deo, m bominibus, cy fuperior evafifli Gen. 32,24. 30. Dehac re ita Hof, i3, 4.$.. In viribus fuis tanquam Dx exercitus cerravit cum Deo,(9 certavit cum Angelo,(y obtinuit; ploravit à fuppli avit ei, nimirum illa verba, quibus petiit benedici, videtur Jacobus cum lachrymis& vehementi füpplicatione pronuncialfe. Ex his apparet, illum, cum quo lu&atus eft Jacob, vocari Firum, buminem, Deum y, Angelum. Fuit is Chriftus Dominus, qui Deu eft fuper omnes in fecula benedi&us; 4uge/us nimirum federa& faciei: qui etiam bun fieri debuit,& in plenitudine cemporisfa&us eft.— Lua notat, illos, qui funt illius, debere pati miferias,& per multas SA/«« intrare in quietem.— Lu&ta hzc non f:mper eft levis, fed fzepé exit inclaudicationem; manet tamen omnis vreipas;uàc dy0guriv D, nec eft, rig à d'urausSa 1. Cor.10, 1;.[n media lucta afpirandum eít ad /esediclionem, neque illa agov:ei tardabit: de Jacobo lu&tante eft, Er benedixit illam tibi,— Qui func inlucta, plorent& fapplicent: haec(unt arma, quibus impetratur vi&oria, Luécta irrogatur fidelibusàDomino. Ange/m enim,& Dex: cum Jacobo lu&atuseft. Accommodat autem fe Dominus in media lu&ta noftrz infirmitati.& robur nobislargiturac füppeditat, Infnperabilis hic à Jacobo debili& infirmo fuperari fe finit. $.18. Omnis autem divini hujus viri vita perpetuum fuitexercitium tribulationum vs& patientie: quasnonà Labano accepit injurias* quos non ab Efavo fratre concepit TE terrores? à mulieribus fuis(zepe ad iram& triftitiam fuit provocatus.— Dinam filiam z vitiavitSechem. Simeon& Levi immani& fcelerata czede fecerunt illum foetere habitaz toribusterre, Rahelem in puerperio, cum in itinere effet, amifit. Jofephi jacturam tot Pt aunis deflevit.Annonz gravitatem& difficultatem magno fuo incommodo expertus eft, z A Pharaone rogatusde numero annorum nil aliud habuit, quod refponderet,quàm Paa: ci& mali fuerunt dies annorum v.t« mex Gen 47,8.9. $.:9. Benedi&us Jacobusetiambenedixit; primum filiis Jofephi, deinde filiis fuis, J»cob beweDe illis Paulus Hebr. t1, 21. Fide, Jacob morieus unicuique p iorum jef: ph ben: dix t, puse" " adoravit in extremum fcipious, fivei,[uper fummitatem virge[ue: in Ícipionem inclinans' T preces fuas peregit. vide Gen, 43, 11. 16.. Nominart in illabenedictione Dium ,. paftorem Z5 fuum, ab e), quod. erat, ufque in. diem lon. confer. Gen 49,23. Paftor, lapis T[rael Pfal23, 1 Domiuus Paffor meus. Chrifti hoc nomen eft: Hebr. 13, 20. qui eduxit é mortuis. pafforem. ovium, magnum illum.| Petr, 2,2«. Joh 17, t1. Mentionem etiam facit /upgeli, Redemtoris, Vindicis, qui illum. affert ab. omni. malo: illumque confiderat, ucomnis benedictionis caufam& autorem. Auge m bened cat puess bs. Hic Angeluseft A-eelusfa iei.cum quo lu&tatuseft Jacob, cui in lu&a eser xoi ixerneiac ayposiireysc; qui Angelus fideles zulir& bajulavit omuibus diebus fecuh: Ef 63,9. 2 quem etiem Job nominat Redemtorem fuum; Er ego novi, quod Redemtor mens ervit E Job. 19, 24. ui L 2$.120. Be $4 De beneditftone Juda. Cap. VIII. Zemditio——$.20. Benedi&io, quà filiis fuis benedixit, eft cap. 49. Gen. Cum autem illa fit proJus, lixior,non poteft hic tota repeti. Non poffumus autem nobis temperare, quo minus il. luftre illud oraculum, quod efty., 10. de adventu Silo afferamus; illud Latine ita habet. Non recedet fceptrum á Ieouda, Q9 legislator, qui à medio pedum ejus efl, ufque dum veniat Silob,& ei erit obedientia populorum, Hzc jam erit quarta promiffio, feu quarta vice repeti. ta promiffio de incarnatione& manifeftatione Filii Dei in carne. Prima eft Genef. 3:16. Seaen mulieris,&c. Secunda Geuef. 9: 28. Alliiez Deus laphet,(S babitabit in tentoriis Sem, nimirum is Deus, qui Japhetum allicit, Tertia Genef. 22,18. 26; 4. 1 8, 14. In femine tuo, &c. Quarta eft in hoc loco, cujusbrevem dabimus expofitionem, $.21. Primarium in hoc oraculo füubje&um eft Siloh veniens. Ufque dum veniat Silo, Ejus adventus fpecificatur à figno illum antecedentes Non recedet fceptrumá Indajdy legislutcc,&c. deinde à figno illum confequente,; E: illi obedientia populorum erit. Silovenie,—$.22. Silob veniet'Y?'t derivamus à 12U zranquillum,pacificum effe, erit ad formam "O'p: Ita Silob fignificabit zranquillatoremspacificatorem.Quis eft ille, nifi,qui in Evangelio dicit Matth. 11, 28, Fenite ad mre omnes, dry) dvamraóeto üjsac Gy ego tranquillabo vos, Gy invenietes dva mauaw tranquillitatem animabus veftris, Xem Joh. 14:27. Pacem relinquo vobis, pae; meam do vobis: unde&j Princeps pacis audit Ef. 9: 4, Qui FU accipiunt pre YU cojus efl, nimirum regnum, judicium, fecuti LXX. interpretes, apud quos legimus € daóxerraj, nim. Bameia,kespun 5 aut pro E] d à d'üpoy; aut qro TY2U, quod fumunt pro 322 filo, per noslibertate fua utantur. Hic Siloh,hic tranquillator dicebatur Jacobo Genef. 48. Angelus redemtor. Genef. 49:19. vocat illum falutem Domini, ut& Simeon Luc. 3: 30. 70 ewriexv ew Genef. 49:24. Paflorem, lapidem IJvailis. $.23. Feniet autem N23!; non eft fermo de adventu;cujus mentio fit Deut. 33: 2. Iebova é Sinai venit, ortus eff Seir illi: neque de illo adventu, dequo eft Jof, 9:14.— Ego fum princeps exercitus Deiynunc vcni, Sed deillo, qui tantoperein Scriptura celebratus eft, Zach, 2: 14. Gaude filia Zion; nam ecce ego venio, 9:9 Ecce Rex tuus venit Exech. a 1, 31. u/que dum veniat cujus eft judicium, Hab, 2,3. veniendo veniet, uon tardabit, Pf, 4.0. 8. Ecce veni: in volumine libri fcriptum efl de me. madwnm—$.24. In hocadventu confideranda funt non pauca. fderanda, I. L«cus,unde venit, Exivi a patre,(9 veni in mundum Job. 16:18.€ celo, quithronus eft Dei,exivit: Pfal. 68: 18."4/cendifli inaltum. Si alcendit ergo ex alto defcendit: 70), aviCn, 71 igiv e$ n emi 2, xavíCn«parov eic T xaTeT:Qa. ton$?3c. Ephel.4: 9. Eft à«dex AE gars! Dominus, qui efl é celo Cor. 15, 4/7. dvevoXn i£. puc germenex alto Luc, 1:78. 2. 2. Lx wi, ad quem venit Era?[jx vera venieus in mundum v Tim 1:14. In quemauiocus,(d tem mundum, in quam terram? in propria venit. Joh. v: 11. boceft, ad Judaeos; populum fuum, habitantesin Canaan, Venit ad Zionem: Rex tu15 venit ad te. Zach. 9: 9. ad templum: derepente veniet ad templum fuum Dominus ille Malach.3:33. Venité Betlehem: Ex te Betlebem Ephrata exibit mibi, qui erit Dominator in Ifraele Mich. y: 1. To; 3. Tempus, quo venit. Vifio ad flatutum efl, Et praco, Teflis, qui non mentietur, ad PS— finm illius vifionis, fubintellige, erit, veniet Hab 2: 3, Ez erit in poftremo dierum exalP ecu» unde. uo, 1 tabitur mous domus Domini E, 2:2,— Quum venit plenitudo temporis, emifit Deus Filium Jum Gal. 4:4. meta 0^4 Mo forma, inqua venit, Ecce venio,& babitabo in medio tui Zach. 2:14. venit qua, in exmrapah: bibitaculo, hoc eft,manifeftatus eft in carne, Eriz Dominus vpn in templum Jan De Lenediciione Tuda. Cap. VIL 8j fantium Ef. 8: 14. habebit zemplum corporis Joh. 2:21. Natus eff puer uobis Ef.9: 4. 6 vir» gine gravida Ef, 7:14. Venit perforatas aures habens: Ziures perforaffi mibi, Ecce veni Pf, 40, 7. 8. id eft, é mente Pauli, corpus apzafli mibi Hebr.10: 5. Venit informa vifibili: Oculo ad oculum vident, Domino veniente, redeunte Zionem Ef. 52,8. Venitos habens; E? videbunt omnis caro pariter, quod os jebova loquitur Ef. 40, y, Venit pauper: Rex tuus ve« nit tibi, pauper(y equitans in afmo Zach, 9, 9. corruptus pre viro afbeGius eju,&y formaejus pra filiis bominum Ef,$2, 14. attamenju/Iu Zach. 9, 9. pulcher pro filiis bominum Pfal. 4f; 3.& magnacum gloria: manifeflabitur gloria Domini,& videbit omnis caro Ef. 40; 5. babitavit in nobis, vidimus gloriam ejus ut unigeniti à patre Joh.yyqumajor erit gloria domus buul jus poflerioris pre priore Hag. 2, 9. Dominum glorie crucifixerunt 1 Cot, 257, plena tota ter» 8 ra gloria ejus Ef. 6; 3. 5. Opus, ad quod venitperagendum, Eceveni, ad faciendum beneplacitum tuum Deus ai, voluptas mea ef. Pfal. 40,9. Mifit me Dominus ad evangelizandum man[uetis, ad obligaudum fra&os corde, ad confolandum omues tmaflos,&c, Ef. 61, 12. ad expiandum peccatum, € ad adducendum juflitiam[eculorum ad obfignandum vifionem d prophetiam,& ad ungendum fanum fanorum Dan, 9,24. Venit ápagraAsc coca] 1 Tim. 1,15. Melfias exfcindezur,&y nonerit ili Dan. 9, 26. Ne veuiam Q percutiam terram anathemate. Malach, 4, 6. Dominus Deui venit cum robore,(y brachium ipfius dominatur ipff. Ef, 40, 10, 131, Venitut accedat ad Deum, cum hoftia& facrificio, ut facerdos: Ee Dominator illius, ccetüs Mradl, é medio ejus exibit,(y faciam illum accedere,(y accedet ad me: quis enimille efl, qui[poudeat pro corde fuo ad accedendum ad me? Jerem, 30, 20. Faciam germinare Davidi femen jnflumset faciet judicium(5 juflitiam in terra, In. diebus. ejus. falvabitur Sebuda, et Ifraél babisabi t fecure. Haec& longe plura funt de adventu Silob Domini noftri in fcripturis pro» pheticis. f. 25. Nuncvidendum, quid adventum Siloh debuitantecedere,— Non recedet 1, Quid Mea Septrum à uda. 2. Et Legislator, qmi efl exeo quod eff inter pedes ejus, ufque dum veniat. nteredert $.26. Vox Hebraea U2U fignificat tria 1. F'irgam jaCdov Prov. 29; t4. Virga dat fapienti- acbueritt «m. confer. Job 15,9.2. Familamytribim, do^ lu,lta o7?'02U dicuntur duodecim tribus feu familia lfraél.3.Sceptrum, Am. 1,5. 02 4D teuens fceptrum,sunmrex Ge exmtrpodpigGe, $.27. Nos vulgarem tenemus verfionem. Non redecet fceptrum, 1, quia hebraea vox ita verti poteft, 2. quia illa verfio non paritincommodum fenfum,& verbis apta eft,& cum anologia& veritaterei convenit. 3. quia aliz verflones,aut difficultatibus laborant, Opus 1d quod, & aut verbis non funtaptae. Exempli gratia, cüm vertitur, Nonre«edez ribus, fenfus quidem, qui inde emergit;non eft malus; tamen verba Hebraea eum non videntur ferre: vi« £z deturenim dicendum fuiffe, 7T D3U DO! ND. Nuu recedet tribu: tribus Aebuda, aut . 030 nm'nb rnm 93m sw? Non defrmet Iebuda e[fe tribus: non autem, Nou recedet tribu ^a 4l«da. Quicquid fit,(tet unicuique fua libertas. 4.28. Sceptrum eft fignum poteftatis regie. Reges enim corouas.diademata,fceptrum gerunt. S.eptrim reoni tui efl fceptrum reihitudino Pfal. 45,7. Ergo per /ceprrim in prophetia Jacobi fignificabitur regnum,imperium s eritque fenfus, Regem& regnum in Juda exít:curum, $. 23. Videamus autem hujus regni initium,progreffum, finem, Tempore Samuelis, taitium, Viclita.non contenti Rege Deo; Regem terreftrern cupiverunt. Datus illis eft Saul. Illo progres& 1e;&oob:nobedientiam fucceffit David, vire cribu Juda.— Ita fceptrum nontantum jade, d N fuit infuda, fed& ex Juda,| Davidem excepit Salomoh, Salomonem Rehabsam, » Lh 3 Illius 86«De benedictione Tude.— Cap. VIIT. Illius autem tempore fchifma& divifio exftitit;decemque tribusà Rehabeam defecerunt. Ita jam cospit Sceptrum aliquo modo recedere à Juda, Pafteri Rehabeami aliquamdiu regnum in Judatenuerunt. UltimusRex fuit Jehojachin five Jechonias, qui captivus du&useft Babylonem,— Non profjerabitur de femine ejus vir fédens in folio Davidis,& dominans in Iud. Jerem. 23, 30. Zedekias aliquot annos praefuit regno, fed infelici exitu Jerem. 12510. 11. Itaregnumà domo Davidis ablatum eft,&(ceptrum à Juda in captivitate Babylonica receffit. Abillo tempore non fuit in vite Ifraél virga robora, fcepzrum ad dominandum Ezech. 19, 15.& impletum quod eft Ezech. 21, j 1. 32. Removebocidarim, d auferam coronam; bac non eft bac. quafi dicat; haec corona non eft vera corona,qua ma. nere femper poteft.— Corrupzum, corruptum, corruptum ponam illam, Fuere quidem poft captivitatem Babylonicam in Juda principes: ita Serubabel vocatur VWIY J1B. princeps Jude Hag. 2,1. Etiam Afmonzi diadema geftarunt ad tempus,fed& de illorum corona evenit; quod predictum eft Ezech. 21, 57 V1 ND PINT C23. Eriam iila corona in nibilum evafit, Ablatum efthoc diadema plane& in integrum, cüm Antipater Idumaeus Procu. rator Judzez conflitutus eft à Czfare, cujus filius Herodes regnum Judzze& Palaeftinze totius invafit. Manet, incaptivitate Babylonica Íceptrumà domo Davidis& à Judareceffiffe& ablatum effe. $.30. Etcerté in prophetiis non femel praedictum eft, nullam coronam in domo Da. vVcniente.."... Mefa nul-. vidis,nullumque regnum in Juda fore, veniente Meffiá, qui unicus verusque Siloh eft, lum Sceptrum inJuds,?* Sam. 233 5. Salus mea erit, hoceft, Salvator meus exiflet, orietur, veniet, cum non germinabit,numirum V3 domus mea, de qua in initio verfus eft, Sceptro autem ablato copit illa arefcere,& viriditatem acflorem amittere Ef, 11,1,— Ez exibit virga YMO ex flipite Jeff. Domus Jeffz,quum Chriftus, virga, germe, furculus nafcitur, comparatur cum flipite arboris, radices quidem habentis,& furculus 8 radicibus ejus fruciificabir, fed non ramos, hoc eft, Sceptrum ad dominandum, Adde Amos 9, 26. Erigam tugurium Davidi lapfüm, Lap[a Davidis pofferitas, corona& regio fplendore orbata,& potentia feculari exuta, qua fub nomine domw feu rugurii intelligitur, ereGionem, hoc eft dzeaa, falutem ex boflibus,& à manu omnium ofórum demum accipit. Igitur cum erigitur feu excitatur cornu falutis in domo Davidis, Luc. 1,68. 69.71. llladomusfpeciem habet collapfze,& illud tugurium humile eft& ruinis infepultum. $. 31. Neque potuitaliter. Si enim familia Davidica perpetuo floruiffet, quomodo potuiffet ex ca Chriftus, filius David fecundumcarnem, prodire pauper, freta, ignotus, morte contumeliofiffima afficiendus? Filium Regis florentis non excepiffet firagula ftraminea, ut Chrifto in ftabulo nato,& in prafepi pofito fa&um, fed à BaeraeQ mogQveic purpura regia, ut Commodus de fc dicit apud Herodian libr. 1,$ 1..— Neque is, cujus regnum non eft de hoc mundo, debuit participare de fplendore& pompa regni mundani, Ergo debuit familia Davidis humiliari, antequam Chriftus humilis ex illa exiret. pp$- 32. Quodattinet fecundam vocem DPHD ea vertiturgrace SusuoSirne otia; "* Legislator, Definitor. Per Legislatorem intelligunturilli, qui Jude prefuerunt,& fynedrium in Juda confüituerunt, qui Chriftum Pilato crucifigendum tradiderunt,& legalium flatutorum rigidi fueruntexattores. Triplex autem illorumfuitordo; unde vocantur tres paffores Zach 11,8, fuitque inter illos^W vigil 3y refondens ID30 V?30 munus offerens Malach. 2 11. Per vigi/em intelliguntur judices; per reffondentem, doctores, qui fuper dubiis& difficilioribus confuluntur& rogantur 5 per mzuns offerenteu, facetdotes, quid? De benedictione lude,| Cap.VIII.$7 : dotes, Detriplici hoc hominum ordine multus in Scripturis fermo eft. Dicitur autern "" Legislator efle ex inter pedes Iuda, hoc eft, fatus& natus& Juda: vide phrafin Deut. 28; u.$7. rem. Pfal, 108, 9. -$.3;:. Nuncfenfum hujus fermonis, Non recedet fceptrum à Inda,& Legislator dotieC Mens vetboe. veniat Silob,inveftigemus.— Eft certe fermo indefinitus, antecomplementum obfcurita- rum. uon re-;:-n: cedet fcepz. tem aliquam habens, fed poft complementum clarus fatis& diftin&us.— Senfuseft, uum ijyada x ante adventum Siloh, fceptrum& Legiflatorem non receffurum, nimirum fimul& tota-& Legisla....*-. t : liter. Impoffibile fuit, propter veritatem di&i hujus, ut utrumque fimul recederet. Aut-,eisrsiloh, 2L fceptrum debuit manere, aut Legiflator, hoc eft, fynedrium Legiflatorum, poteftatem in populumhabentium.| Nonfuitopus, ut utrumque maneret; fed opus fuit,neutrumquefimul recederet,— Eventus docuit, fceptrum receffiffe, Legiflatorem maníiffe, atque n adeo fenfum Jacobi fuiffe eum, quem propofuimus; quem five fequaris, five non fequaris, faltem fateberis, illum incommodi nihil habere. Ubi ergo tribuslfraél fceptrum recetfiffe viderunt, debuerunt omnino concludere, tempus& horam adventus Siloh appropinquare, Sedubi etiam Legiflatores receffifle viderunt, non potuerunt fine ftupenda flupiditate,& intoleranda pertinacia dubitare, aut negare, Siloh veniffe,& nullum amplius exfpe&andum effe. zt$.34- Supereft, utexpendamus, quid adventum Siloh debuit confequi. E: ei,nimi- venienii six rum Siloh, Domino, qui venit, erit obedientia populorum, Ita etiara Targum Onkelofi,'oh erit obe - N'Dy nanc? m E: ei obedient populi, Gentes enim ei date funt bereditas, y fines terra pulorum, po[Jeffio Pfal. 2,8. Illo die adjuncie[unt multe pentes ad Dominum,& fada illiinpopulum Zach.z,15. Eriam infule, hoc eft, habitatores Infularum, /egem Domini cum preflolazione& deliderio acceperunt. Ef. 42,4.— Hi populi, obedientes fa&i Siloh, funt Japetida, à Domino allecti, ut habitent in tentoriis Sem; funtqueilli omnes illze familiae& gentes terrae, que benedicenda erant, in femine Abrahami, Chrifto.— Haec obedientia populorum,& converfio gentium, eft infigne opus Dei,& re[ufcitatio mortuorum, ut audiant vocem fili Dei,&j vivant. Joh. 5, 25.& fructus paffionis& /aberzs jufli fervi Dei, qui ab arumna[ua videt d faturatar, idcirco diftribuum illi iu multis, dy cum numerofis diffribuet folia, pro eo, quod. effadit in mortem animam[aam Ef, 3, vo, 11.12. Denique eft illa non poflrema pars m»/ferii illius pietatis, qued citra controverfiam magnum.& mirabile efl, Deus, manifeftatus in. came, predicatus efl im gentibus, creditus in. mundo, 1, Tim. 3, v6. f$.34» Obfervemus: Omnem fidem.& fan&ificationem gentium, fub vocabulo obedientia comprehendi,| Unde docemur, omnem fidem& cultum Chriftianum nil effe nifi obedientiam Domini Jefa, Caufa falutis exflitit. obedientibus fibi Hebr.«, 8. confer. AQ, 6,7. Rom. 6,17, Phil. 2,12. 1.Petr.1, 2.22. 2. Cor. 10,$. Rom,1, j. 16, i 19. 26. U 4-34. Speminfuper facit hoc verbum, quia popalorrzg omnium obedientia eritSiloh Domino, illos adhuc populos, qui hactenus conc/ufr m«nene fu^ uivedientiam Rom. 11 32. tandem aliquando ad obedientiam Domini Jefu acceifuros& i2 mmi loto[n fitum Q mucus parum Nomim Scrvatoris noftri, prater quod uull/m«ld datum ef;[ub culo ia bos minibus, in ouo[alventur. AC 4., 12. oblaturos Malach. 1, rr. f. 37. Graviffimum autem& fitmiffimum ex hocloco fumitur argumer.tum;ad con- Meffom we. vincendes Judaeos, hunc ufque in diem prafra& negantes, Meífiam venifle. Non enim necictione tantum receffit fceperum: fedent enim Judaei /me Rege 329 Ped& Legisiator recefüt:[ads evinsiSunt' genedi&io38 De benedictione Iudae.— Cap. VIIT. Suntenim Judaei fme principe,fine[acrificio,rne cippo XD que 3t pur pw(Hof; 4) Denique Gentes obedientiam obtulerunt Domino Dominorum,& nomen Domini Jefu magnificum ejl in tota terra Píal.8,1. Ergo Siloh venit, qui eft ex pazribur fecundum carnem, & eff[uper omnes Deus benedictus in fecula,| Amen Rom. 9:5. Igitur fi quis, etiamfi An. gelus& celo;alium Jefum,alium Siloh praedicet& annunciet, praeter illum, qui annunciatus eft,& in mundo creditus aya9«ua tgo. u $.38. Hacverba, quibus benedixitfiliis fuis Jacobus Patriarcha funt inter verba illi. nis verba fu- s pofireima quemadmodum illa,qua funt 2. Sam, 27, x. 7. dicuntur cnn Tn"n: erant Jacobi Nom legiturenim praterilla quicquam dixiffe;nifi quod de loco fepulturze precepit.Quod pofttema, Jofephus Chrifti typus, poftquam abfolviffet, collegit pedes fuos in le&um,& exfpiravit,& colle&us eft ad populos fuos Genef. 49, 33. un. $.39. Apparet autem ex iis, quze de Ifaaco Abrahami filio,& Jacobo Abrahami nepo. te; duce Scriptura differuimus ha&enus, illos ambulaffe in veftigiis fidei Patris Abraham, caídem promiffiones illis dictas,& eadem libertate in fpiritualibus illos gavifoseffe. Neque enim jugum legis acceperunt, nec praecepta de facrificiis& purificationibus legalibus illis impofita funt,— Credideruntin Dominum,& idillis reputatum eftin juftitiam. $.40. Ut autem& hoc caput concludamus utiliter, addamus, Jofephum, filium Jacobi ex Rahel, cujus fidem etiam Paulus laudat. Hebr. 11, 22. fuiffe typum non obfcurum Jefu Chrifti Domini noftri. Jofephus filius Abrahae,é mera invidia& malitia fratrum in foveam conje&us, deinde vili& exiguo pretio venditus, in /Egypto primo humiliatus; deinde admodum exaltatus eft;& extitit fofpitator fratrum,& populi multi. Ex. emplum fa&us caftitatis, patientize, longanimitatis, facilitatis ad remittendum, pietatis in parentem& familiam paternam,prudentiz in gubernanda republica, Chriftus filius Abrahz fecundum carnem, à fratribus fuis Judeis, nullà fuá culpà, fed mera impiorum malevolentiá, pro triginta argenteis emptus& venditus, cruci adfixus, morte, quá nullá ignominiofior& execrabilior, interemptus, poftquam eoufque exinanitus& humiliauus fuiffer, deinde fuperexalcatus eft,& nomen accepit fupra omne nomen, fatus gloria Ifradlis, lux gentium,'& caufa falutis omnibus obedientibus, relinquens nobis$5 zupàr obedientiz in Deum, amoris erga fratres& hoftes, fan&itatis, conítantiae& omnis " pictas, ut infiftamus 7o Treni abre vefligiis illius 1 Petr. 2:21. Caput Nonum. De ftatu Patrum& fidelium ante Legem. (X EX hoc autem flatu& conditione fan&iffimorum Patrum, Abrahami, Ifaaci, Jacobi, concludi poteft, quanam fuerit conditio totius Ecclefie, quz illo tempore Deo vixit,&interra militavit. Neque enim intra parietesdomuum Patrum illarum, totam Ecclefiam inclufam fuiffe putandum eft: fuit enim& Melchifedec Rex Salem, Sacerdos Dei altiffimi: fuit etiam in illis feculis Job, cujustotexftant in facris encomia, Abimelechum Regem Gerar alloquio& monela Deus dignatus eft, . dicens, Etiam ego novi, quod in integritate cordis fecifli boc, Qy. cobibui etiam ego te» "e PA M r] "De flatu fideltum ante legem.| Cap. IX. 39 sie peccaresin me. Genef. 20,6. Fuerunt fine dubio plures fecundum Deum in fide ambulantes, Quotquod autem fuerunt ,eádem in fpiritualibus libertate gavifi funt, qua Abraam, Ifaac, Jacob; fuitque adeo verus Ecclefiz illius ante& poft diluviane ftatus talis, qualem in compendio& fummatim defcribemus. $. 2. Opuslegis habuerunt fcriptumin corde. Revelatio divina,que ad falutem credenda erant, five mediate five immediate manifeflavit. Verbum promit:onis frequenter fuit repetitum,| SpiritusSan&tus fidem operatus eft,& illa fide purificavit corda,&c fanctificavit ad omnem virtutem& laudem.Etiam circumcifio& facrificia fuerunt in ufu. $. 3. Quamvis autem peccatum adhuc fuerit,& a&uali expiatione indiguerit,& propterea fidelibus chirographum in placitis, lex praecepti carnalis imponi, iique fervituti elementorum mundi potuerint fubjici, nihil tamen tale fa&um legimus; nifi quod, ut dictum, facrificia, divina juffione inflituta, fuerunt in ufu;& Abrahamo pofterifque illius circumcifto fuit injuncta, $.4. Itaergo fidelesin libertate fan&a Deo fervientes,& in Semine promiíTo, Jefu Chrifto, omnem fiduciam collocantes,& fide grata Deo Domino facere ftudentes in confilio Dei gratiofiffimo du&i, depofito corpore mortali,quoad animam& fpiritum in gloriam celeftem affumri,& illius civitatis,quae fundamenta habet, cives fa&ti funt, ubi vivunt& triumphant, exfpectantes laetam corporis refurrectionem cum omnibus fanttis in feculum& perpetuitatem, * E ed, Ww Cog 9*7 LE" 2x UN 6 m E Li NS Job orn POR. 7 J 7 * Yso-( edt altas eol ieale i espe ples less its Us ies e T RUP MUT BELLE NUN S es » s ce MS M- G eer EE) c9 M.^99, CM MMC Roc iban Gapopeaab Ab abopepapopapap qepapap apa qpa b eoa apOs LIBER SECUNDUS In quo de Ecclefia Ifradlitica;inde ab introitu 1n /Egyptum ufque ad Chriltum natum, agitur. Caput Primum. Ecclefia Ifraclis.$. 1. ejus nativitas, augmentum,& diverfa conditio,$, 2. 3. ejusexcellentia.$,4, 5. Mofesilliusductor& doctor,$.6.7. Ordo rerum tractandarum.$, 7. $.1. Cclefiam Patriarcharum excepit Ecclefia Ifraélitarum,de cujus ftatu& conditione agendum deinceps. $. Ecclefia hecin ZEgypto nata, in deferto in ordinem redacta, in terra denique Canaan collocata, vidit magna& mirabilia Dei; ac in plenitudinetemporis Deum in carne mauifeflatum, Spiritu juflificatum, angelis ifum, gentibus nunciatum; in mundo creditum, in gloriam a[fumtum 1. Tim, 3,16. $.;. Ecclefia haec in Egypto fervivit; in deferto foedus, ftatuta& legem accepit; in terra Canaan promiffiones adepta eft. In"Egypto Pharaoni fuit fubjecta;. in deferto Mofis ductum eft fecuta; in Canaan fub judicibus egit; dein fub regibus; denique fub legiflatoribus; nunclata vi&oriis nunc attritacladibus; nunc dulce libertatis, nunc grave captivitatis jugum fentiens& bajulans. $. 4. Hujus Ecclefize và dbiosóv excellentiam& praerogativas compendiofe divus enarravit Paulus, ita delfraélitis inquiens: IMormm ejf adoptio, Q7 loría c tejramenta, ey legislatio,& cultus,& promiffiones, lorum[unt patres,& ex 140 e]i Cri us, quantum ad.aruem Rom. 9, 4. 5. 5.5. Imprimisad gloriam& decus illius facit;quod in illa& ex illa orti funt tot fanGi nei bomines, juffi, Reges, e prophetas faavis cantileuis Mfrael, in quibus Deu olim mo^vjsQae Xy soAvrgérrac locutus ef. Hebr. v, 1. $.6. Horumomnium ut primus, ita etiam fummus& princeps exftitit Mofes, fidelas il'e fervus in tota dono Dei Hebr. 3, 2. dvreóc 6 doi€ 6 Voyoic AG, 7, 22. qui de Domino Je[u fcripfit: Joh. ,46..& Wraéli milzitndines lezis Dei defcripfit. Hof. 8, 12, $ 7. Hic Mofes in Egypto natus;ex aquisliberatus,in aula educatus, à Deo denique vocatus; ductor& do&tor populi ifraélitici conftitutuseft,— Illius igitur fcripta& ada norma nobis erunt& regula dicendorum. Si enim qr narravit qua hiftoricuss quae tradidit& praedixit qua propheta& vates; qua praecepit& impofuit qua legiflator& condemnationis dicor; quee egit qua Dei internuncius& piii: hi inquam, illa rite& €a, qua par eft, diligentia ac fedulitate legantür& examinentur, omnis(tatus& conditio populi Ifradlitici cognofcitur pleniffimé& planiffime. 4.8. Utautem xj un agamus,& nihil extra Mofen dicamus,oportet ut etianfatque etiam videamus& confideremus ea; quae cum Ifraéle aQa funt, i, In Agypto, ubi injufjam — 1H d De Ecclefra in Egypto,| Cap.II. Lib.z. 9l ftàm& inclementem paffus eft fervitutem. 2. In deferco, ubi incertis vagatus eft fedibus. ;. in Canaan, ubi divinas benedictiones in cumulum accepit; quam etiam ferc methodum Stephanus obfervat in ultimis fuis verbis AG. 7, 17- 53. Caput Secundum. Jacobi introitus in Egyptum. Jofephi exaltatio.$. r. Poft mortem Jofephi mutatur liraélis ftatus.$. 2. Comitia habentur,$, 3. Servitus Mraelis,$, 4, s, cedes puerorum,$. 6, Obftetricum virtus& probitas, $. 7, 8.9, Pharaonis fevitia$. 10. Mileria líraélis.$. 11. 12. Dei fapiens fingularis agendi modus.$. 13. 14. Nativitas Mofis; illius educatio& adoptatio,$. 1$5--18. Elogia Mofis.$. x9, 20. Mofes typus Chrifti, $. 21. Angeli apparitio in rubo, illusque apparitionis fignificatio. $522, 28. Sermo Angeli é rubo.$. 29, Mofistergiveríatio,$. 30. 31. Nomen Dei nw ws mns.$. 32, Formula verborum quibus Pharao compellandus erat.$.33. Non vacui debent líra£litz exireex Agypto.$.34. Mofis iterata hafitatio.$,35. obfirmatio cordis Pharaonis,$. 36. occuríus Aaronis.$.37. f. 1. T Acobum Patriarcham cum feptuaginta animabus veniffe in ZEgyptum,ubiofephus filius,à fratribus venditus, poft duriffimam fortem ad fummam magnitudinem evectus, fummis rebus praeerat,& facris notum eft,id ita fieri debuit, divina providentia totum negocium moderante; appropiuquaverat enim zempws promil]ionis, quam juraverat Deus Abraamo AG, 7,17. $.2, Quamdiu vixit Jofeph tranquilla& pacata Ifradlitis fuere omnia; at mortuo illoingensfacta eft mutatio, Surrexit enim U^) 120 rex novies, id eft, rex alius. Ita AG, 7,18. Bzniu tr G-,& quod Marci 16, 17. de yAwexaic xouvaric linguis novis id AG. 2, 4 dicitur ézépzic yAdesauc alis lingis, Hic Rex Jofephum man»ovit; hoc eft, beneficiorum à Jofepho terze Zgypti collatorum.& praclaré à Jofepho geftorum nullam habuit rationem,[ta vaAaid tud d y aec durs porec^) Eporol antiqua dormit gratia,(y bomues[unt ime memores. Sub illius autem imperio in 1mmenfum crevit, au&tusque eft Ifraél,u totam ii^ plerenz terram. Exod, 1, 7. SuEacer à aic 2) inSUv9w 6v Aryónro A0,7, 17, Inde novi motus& nova confilia. $. 3. Convocavitenim Rex populum& comitia habuit, Ecce, inquit, populus filicrum Ifrael multus Gy numerofus pra uobis;(y evit, cum eveniet bellum. adjuugetur bojtibus ncfiris;»& bellabit in nos, 6$ afcendet€ terra, gitur Y? nD3DI sarasopira pea. abróv fapienter dy callidé circumveniamus illum. Exod. 1, 10. Tria metuit Rex.:. Ne cum hoftibus Zgypti fedus inirent Ifraélitze. 2. Ne bellum in /Egyptum moverent,mult& potentes fa&ti,. 3. Ne afcenderent é terra;& ita terra nudaretur incolis. Videtur Pharao non ignorafle, terram alium Mraéli promiffam fuiffe; quam ne quaererent;& ne in illam moverent, maturo confilio impedire voluit, bene gnarus,[n copia populi efJe 4; PYYYVonorem, dignitatem, eflimationem Regis. Prov, 14, 28. Cir.umrveniamus illum, inquit, faM 2 pienti Cotuitia indi&a àPhstaont, 92 De Ecclefia in 4Egypto, Cap. II.Lib.2. pientiartificio,ut nobis maneat inferior, nobifque immixtus,& fit unus populus unaque gensnobifcum, iisdem legibus, ftatutis& religione vivens. Unitatem ftatutorum legumque, imó& religionis firmiffimum civitatis effe przefidium, omnium populorum gentiumque communiseft fententia,—— Iilisdete.—$,4. In hiscomitiis decreta eft Ifraélis fervizus, amara& dura in Íuto é lateribus, dy tafervitus, rr opere agri, qua amarum fecerunt AEgyptii vitam illorum: ta ceptum impleri, quod predixerat Deus Gen. 15, 13. Hac fervitute fperabant effe&um iri; utanimus virefquc líraélitarum frangerentur& debilitarentur;& ne nimis augerentur. $.€. Craffuscerté error. Ignaviacorpus hebetat, labor firmat; illa maturam fene&tutem, hic longam adolefcentiam reddit. Onum reges prius( beatas perdidit urbes, Major fuit Cyri prudentia. IsLydos, poftquam rebellaffent, iterum victos, juffit cauponas& ludicras artes,& lenocinia exercere:& fic gens induftria quondam potens& manu firenua;effeminata mollicie luxuriaque;virtutem priftinam perdidit:& quos ante Cyrum invi&os bella praftiterant, in luxuriam lapfos otium ac defidia fuperavit. Imó& Romanos affirmat Tacitus, voluptatibus plus adverfus fubje&os, quam armis valuiffe. Pcepum 5:5. lgiturerrorem fuum expertus Pharao, aliam ingreflus eft viam, Jubet, ut fiii Pharaonis de lfraélitarum recens nati interficianturf/ie autem in vivis ferventur; ne terra hominibus die paci, nudaretur, filias fevari vult: illasviris ZEgyptiis elocandas deftinaverat; quorum ut ' congreffus, ita& ordinem, leges ac religionem acceptura facili negocio videbantur, Voluit autem potentiam& manum Ifraelis frangi; imó& religionem exftirpari; quam ob rem fi/ios omnes neci dari edixit, eor 9 àv eio ride diontrec, per illos memoria propagatur nominis,& fides ac confuetudo confervatur paterna, Obfericun—$.7. Hocjuffa dedit Pharao obffetricibus; fed cum ab illis illuderetur, omni populo fio pieuas, Exod. 1,22, Obftetrices laudantur, quod Deum timuerint; adeoque timore Dei mota ab ingenti hoc fcelereabhorruetint, Timor Dei omnis boni& virtutis radix, fons& origo eft, imó& illius zbefaurus Ef, 33, 6. Habetautem timorDei& piezas yromi/fioues nen futura tantüm, fed& bujus vit 1, Tim. 4,8. Igitur& obfletricibus benefecir Deus, imb fecit illi C23 domus Exod. 1, 2). hoc eft; non tantüm sv£sevy 6 Sic abruic 06 UO, ut Scholiaftes, illafque prole multa fecundavit, ut plures domus& familie ex illisorirentur;fed ctiam, ut Theodoretus habet ddSorlar d-yalsy abra id'ogig ro, bna& fa-ultates affatim largitus efl. Yca in Sacris domus profacu/turibus, Efth 8, 1, io di? dedit Abafverw Efibere domum Hamanis,& Luc.20, 47. qui comedunt de mias? xvodv; id eft, facultates& bona vidaarum. Refpssfom—$.8. Pharaoni illasroganti, cur tot pueros fervaffent, refpondent, Femina bebraorum M aoni da: vivide, robwjla; anteqttam veniat obfletrix, pepererunt Exod. 1,19. Id verum potuit effe ' in quibusdam; imà& fuit in multisynon tamen in omnibus; igitur obftetrices veritatem quidem dicunt, non tamen omnem veritatem; aliquam occulté celant. Sique mendacio ufze funt, pro fe ufz funt, ne noceret illis Pharao;quod equidem son a4 landen, fed ad veniam porz.t pertinere, ut Auguflini verbis utar, $.9. Hac obftetricum mifericordia fine dubiomultosneci eripuit; unde ingens ille Pherao jubet nume: us, qui ex /Egypti exiit,. in'amtes un. 97. O9 Sed Tyrannus Pharao pia fraude circumventus fevitiam fzevitia cumulavit: dimegi, cum onzea obftezricibus permififlet qua morte infantulos. etiam dulciffima, vellent perire nunc áine dicimine omnes rapacibus mergi undis jubet, O dolenda& mifera lfraéiitarum fors?!$11. Sec. Denativitate€9' educattone Mofis. Cap.IL.Lib.2:— 93 $11. Servitus poftremum malorum omnium, morte ipfarepellendum, Oni malo, Servius ma. ^. t1 emi exitio pejor fervitus efl: quem Jupiter odiz, feruum bunc primum facit, qui Plauti lufus f, : eftin Aul, Hanc, non juftam& clementem, fed injuftiffimam& fzeviffimam miferi tulerunt. $12... Liberi lac agyad, amoris principiaypignora chariffima, pro quibus omnis bonus Liberi paren mortem oopetere aufit, ab uberibus matrum& patrum amplexibus ablati immani morte"P?» fari enecantur. Si Herode filios interficiente, vox in Rama efl audita amentum, fletus amaroris, Rachel flevit,& omnem confolationem doler vicit Jer. 31: 15. quas non lacrymas in ZE7 gypt: effufas, quos non gemitus ejectos fuiffe putabimus? $.15. Admirari autem fubit Dei vias, toto celo diverfas à noflris, De Ifaaco promi- v; pei, ferat, /n Ifaac vocabitur tibi fémen;& deinde illum immolari jubet; cui tamen etiam par- ci voluit, In Ifraéle, Abrahami& Ifaaci femine,volens implere promiffioncs toties factas, -. Aultiplcabo femen tuum: pouam ut pulverem terra: omnes mares& filiolos magno numez ro in ipfis initiis vita privati permittit, »$.:4. Voluit Deus oftendere potentiam fuam, quam etiam Satanas malitiam; quam rotentDei, : tyranni exerceant crudelitatem,manet nihilominus firmumDei propofitum, nec üilla ratione impediri poteft! Qui ex son apparentibus ea qua videntur produxit. Hebr. 11 ,3. qui M. 74 uà ovra 0; ovra, Vocat& adducit Rom. 4, 17. etiam Abrahami femen adeum numerum -& adeam provexit potentiam, quam re AGgaay era er uev(O ajuo7t; deridens Satanae Z infultus, tyrannorum confilia, mundi lufus& violentias, z$. 15. Flagrante Tyranni cudelitate nafcitur puerulüs quidam patre Amram/filio Ke- j;ivica, Ln hat, nepote Levi,& matre Jocebed amita patris Exod, 2: 1, 6: 20. Hic puerulus occul- Mofis, tatus efl vespavey triareffre à parentibus[uis,quia videbant dg-eiov và. vraidiov elegantem e[fe ini fantem Hebr. 11:23.9» dg é- 8 99 AG. 2:20. Paulus id zíe4 fide docet effe factum; pi, ses : eà nim. fide,quacredebant promiffioni;sultua foreAbrahami fémen,berediraturum id ter- vum Mofs, ram Canaan, in illo beuediendas gentes, quarta atate id in Canaan rediturum, Igitur hac fide . infantem hunc, quarta zetate natum(fuit enim filius Amram, nepos Kehat, pronepos Les vi; adeoque quarrus à Jacobo) occultarunr,credentes horam vifitationis appropinquare; ^. Deumque aliquando populi fui& miferorum infantum miferturum, Hacfides metum E illisademit:& zon tinzerznt edicluas Regis Hebr. 11, 27, quofine dubio magna in trans, greffores poena ftatuta fuit. Sed cüm non amplius pote eflet ut infans occultaretur, diE vinz providentize committere illum decreverunt. Adícribitur autem warri occultatio z pueri Exod. 2: 2, 2. patris autem nulla hac in partefit mentio. Unde concludere licet, quanta in vafe hoc infirmo fides fuerit, ut& de illo dici poffit; quod Dominus mulieri ei Cananze dicebat, O; uliery magna tta fides cff Matth, 15,28. Magnoautem ftudio,& magna folicitudine fidelis hec negotium hoccuravit. Cum non poffet occultare filium diutius, non committit illum temere pic tiuenti, fed ciffulam fumit[cirpeam five papsra:eam X2 n2», illam bitumine& piceoptimé munit. pueroque in illam pofito; in alga, ad fluvii ripam deponit fororemque füam coriftituit vigilem€ pr»p;nquo Exod. 2, 3. 4. 1ta & hecmulier zaj iXída im. UvridVizig tuer jpem in[pe credi: Kom.4,18. Igitur quod ChriftusCananzz Fiat tibi«t vis Matth.:$,28.ita& huic evcit.quod voluit,quod credi. dit, i&reStvra expofftum puerulum drefaero à 9uyavwQ dagac; ifa tyrami filia ju[cepitmas trique alendum, propofita mercede, reddidit A&t. 7,2 1.Ita reczptt mater filium,& quem gratis lubentiffimé educaffet, jam fpe mercedis& preemii liberalius educare jubetur. Ita T0; dyaz«01 QuryadrTa curqye ec a280y Rom, 8,28. M 3$.16, Ex o4— Deeducatione Mofís ex ZEgypto. Cap. ll. Lib.2. $. 16. Exflitit pufio hic fili Pharaonis m filium Exod. 2, 10. dve3pEluro dur iauTw. Blum&liz Uc uév AG, 7,21. naminavic illum WD Affe, hebreo nomine, matre pueruli id(ine Phanonis dubio fuadente. Etymon Mofis non opus eftut extra Mofen quaeramus. Mfes eductum ex aquis fiouificat. Sed hoc ille nomen effluxo demüm trimeftri,& quod excutit;accepit: num ergo in nativitate,&, ut probabileeft, cüm circumcifus eft, nullum accepit?. id tacente Scriptura, divinare non eft poffibile. Incerta funt ut incertitlima quavis, quz illa de reà Clemente Alexandrino in libris Stromatum, imà& aliis narrantur, quibus Mofes nunc Monios, nun Soachim vel Joan, nun Melcbi, Ofarfeph, Hermes ód'oyerís Gc; audit. Nequeenim res Ícitu minime neceffaria operofam meretur inquifitionem, 4» sapientia$17. Hic Mofes magnis fumptibus in aula regis educatus eft.& omni fapientia 4E, yjtioApyptioo— rtm imbutus diligentiffime AC, 7, 22. quae tamen fapientia non aliud meretur enTum comium, quam quod eft i Cor. 1, 21. non cognovit. undas per. Japieutiam Deum, Omni memoria fuere /Egyptii celebres eruditione& difciplina facerdotum, quos Mofes fine dubio intelligitfub nomine C2'2YD"20771 CO'9U20 C'D2n Exod. 7, 11.&alibi. Pythagoras, Plato, Solon, Homerus,aliique complures maximi viri eruditionis cau. fa ad illos profecti, dogmata illorum in fuam quisque patriam retuliffe dicuntür, primi illi omnium immorcalitatem animz ftatuerunt, fed non fine errore, quo ex corporibus aliis in alia animas migrare finxerunt. Primi etiam ZEgyptii per figuras animalium fenfus mentis exprefferunt, non compofitione literarum aut verbis per literas expreffis, fed animalium aut aliarum rerum imaginibus; quod fcribendi genus facrum di&um fuit, Cal. antiq. le&. libr, 16, Mimelum— J*18. Obfervemus autem hic infigne Dei miraculum; Deiin Mofe, Quo femel efl imbuta recens fervabit odorem Tefía diu quibus a teneris affuevimus, quam difficile eft illis defuescere! quae praejudicia, cum pueri effemus, imbibimus, etiam viri facti pertinaciterfepefovemus, Talis omnium eft natura; atin Mofe per gratiam Dei correcta& emendata: quamvis fapientiam z£gyptiorum;& errores gentilium atque adeo praeconia£fvey d'auporiov(AC. 17, 18.) accepiflet, tamen patriam fidem, fidem in Deum Ifraélis, à matre acceptam, per Spiritus autem ater» hi gratiam excitatam& confirmatam tenüit firmiffime. ElogaMo-$19. Hinc pulchra illaelogia Hebr, 11, 24.24.26. Fide Mofés magnus factus negan vir dici filius filie Pharaonis,& verbis& operibus teftatus eft, fe filiationem,qua filia Regis illum, fibi adoptaverat, nihili facere, Infinité enim majus eft fi/ium Dei elfe, quàm filium filie pagani Regis. Impoffibile autem erat, ut Mofes eflet utrumque; quareoptimam elegit partem; magis eligens euysaxwy eidya] vexari cum populo Dei,quám teuporariam babere peccati fruitionem,— Erant. /£gyptii populus, fed non popu/ws Dei, fradli facta eft promiffio, Et fumam vos mibi in populum. Exod 6,7.— Solus Dei populusbeatuseft: omnis alius mifer; quanta etiam illius fit felicitas,& potentia, illa nihil aliud eft quàm«pócxempos dpaorías&méAzume.— Voluit Mofes unus effe& Dei populo,& vexari, affligi, exulare, dy ignominiam canere partem[uam; recufavit effe in numero populi mundani, qui hic gloriam habet, ut deinde opprobrium& infamiam hareditet, Majores divitias affimans Egypti thbefauris improperium feu convicium Chrifli: ajbiciebat enim in remunerationem. Valeat /Egyptus, valeat mundus cum thefauris fuis, Convicium Chrifti maxime funtdivitis. Pharao populum Dei tenens;& implementum promiffionum Patribus factarum de danda femini illorum terra Canaan impedire geftiens, imó proterve Mofes ficin De exitu Mofís ex Esypto.— Cap.II. Lib.». 95 terve effutiens, 5 eff Tebova: cujus voci obediam? non agnefco Domintm s. etiam Ifraélem non dimittam. Exod, 4, 2, probra dixit& convicia fecit DeoIfraélis, Angelo Domini, Angelo federis, qui folus Chriftluseft. Ita Chriflm, quem nou noverat, blafbbemavit Jud. Y, 10. Huicautem convicio Chrifti communicabat fidelislIfraél. Paffiones enim Chrifti funt paffiones fan&torum propter ar&tiifimam communionem, quz inter illos eft ut caput& membra. Maluitergo Mofes effe in communione conviciorum Angeli federis; : Chrifti, quàm in poffeffione thefaurorum AEgypti, Afpiciebat enim in judyavrodvotay, eam t^ nempe, quae Abrahamo propofita erat. Gen, 15, 1, ne timeas, merces tua magna valde: quz nulla alia eft, quàm gratuita illa vitz& falutis fempiternae. $.20. Hac fuit fides Mofis, infignis illius viri, quem Deus mifit dgxovra tg] Aveporiv Mofes exit : populi fui lfraél, Hac fide iduvapus9 corroboratus eff(Rom. 4, 20.)& exiit, cum inr. extuls: vi T pleretur illi. veosagaxorraerác zain« ex aula magnificentiz ad aedes& domus miferiz, fugit ex A P in quibus fratres ipfius fudabant. Ibi ftatim prima Zuaxovíac, id eft, minifterii fui edi- geo. dit fpecimina, vindislam faciens«avazcreutyo cuidam, gara£ac$&ryómrioy At, 7,24. Fide id fecit, qua intelligebat& certus erat fe vocatum, Deumque per manum ipfius falutem dare fratribus l(raélitis decreviffe A&. 7,24. Nec tantum, fed& 7 ézisen spia. dimim cantes inter fe fratres conciliare voluit, at depulfus à fratre nequam, ut fimul manus TyD ranni, necem illi intentantis, effugeret, fugit in terram Midian, ibique diu mapones, d Hic curam Dei circa fe fingularem expertus, habuit in primo ftatim limine Raguelem fufzx. ceptorem, Jetronem focerum, Zipporam uxorem, Gerfomum filium Exod. 2, 16-- 22. donec venit hora, qua Deus, falutem procuraturus populo fuo, in ZEgyptum illum revocavit, confer, AQ. 7,20-- 29. $.21. Hic Mofesex aquis, ceu praefentiffima morte liberatus, regia liberalitate edu- Mofes typus catus ignominiam prz fplendoreeligens, ob iram Regisin alienam effugiens terram ex Chrift, Ls qua tandem mortuo T yranno rediit, minifterio funtturus ad quod divinituserat vocaun tus, clariffimus Jefu Chrifti Domini noftri fa&us eft typus, qui quamvis infinito Mofe excellentior, ex quoin fimilitudine hominum coepit effe;à gladio furiofi Herodis prasfervatus e(t,& munificentia magorum adjutus, ac cum poffet&a, i 2«o, exinanitus efl, imo& inEgyptum fugit,ex qua poft mortem demum Herodis revocatus;cepit abíolvere opus omnium excellentiffiznum, ad quod perficiendum venerat in mundum. $.22. Utautem Jofepho, marito Mariz, qui cum illa& filio Jefu effugerat in JEgy-. vos,;eai. pium pra metu Herodis, apparuit Angelus Domini infomnio, dicens: Swrge, a[[]ume tasin&gypuerum y redi in terram ljraél: mortui enim funt, qui quarunt animam pueri Matth, P? 2, 19. 20. tale quid& in Mofe,qui prae metu Pharaonis fugerat in Midian, obfervare liet ct. Apparuirenim illi Angelus,& quidem Angelorum omnium Dominus, non fomn nianti, ut Jefepho,'ed cüm vigilaret& pafceret greges, eidemque dicit, Redi iu J£g5ptum: nam mortui[urt omnes, qui quafrverunt. animam tum Exod. 3, 1-- 4.-- 19. lta Jofephus ex /Egypto exire juffus; Mofes autem in /Egyptum redire: quem autem in finem? ut educeret populum Ifraél ex ZEgypto,& ita omni ex parte impleretur, quod j7 Torr» ae/vv. dictum per Hofcam, E« Egypto vocavi fiium mesi. Hof. ui, 1. $.32. Is qui Mcfi apparuit, vocatur Auge/ie Domini N72 à radice TN? que He- Angelus De» breis inufitata, /Ethiopibus autem eft miz/ere 5 fed paucis interje&us WV D sinus, mi qui COYrbW Dos Exod. 52-46. Igitur non é numero illorum eft,qui, Hebraeis dicuntur MAiect Ion'2852, Paulo Aedlepziuz veijanra. fDiritus minijiratorii Hebr.1,(5. Scd Angelorum omnium Ctcator eft& Dominus, Princeps exercitus Dei. Jof, g, 14«. Angelus fiiei Dei o6 Deapparitione Angeli Domini in Rubo. Capi. Lib.:. Dei Ef, 63, 9. Angelu federis Malach, 3, 3. in cujus medio nomen Dei Exod, 2.5» A1. cujus eft [32 s aene, iudoxia, gratia, beneplacitum: Deut. 33, 16. gratia babitantis rubum, Hic Jacobo dicebatur, own qon Angelus redemptor Genef. 48, 16. Silob Genef. 49» 10. cuTieu»(alutare Deiibid, y. 18, Cum illo Jacob lu&atus,& ab illo benedi&us eft Gen, 5 2, 24. 30. hic juffit utlfaac immolaretur, dein ut illi parceretur Gen. 22, tt. 12. lgitur e. fus Chriftus, Filius Dei, mulieris Semen, Zgelus hic fuit: tulit enim Chriftus ivedieudr epprobrium, quo Pharao Deum Ifraélis blafphemavit Hebr.«1,26. quare& Chriftus eft, qui Mofen juifit adire Pharaonem;& porró ablata omni dubitatione certum eft, Jejum Chrifli Dominum, ceterni patris ab zcterno genitum Filium, Mofi apparuiffe, Ifraélem eduxiffe,& non tantüm à Pharaone conviciis impetitum,fed& ab Ifraélitis ipfis poftmodum fzpius tentatum fuiffe 1, Cor. 10, 9. Apemtin$24. Apparuit autem im flamma ignis 6 medio Bs rubi: ardebat vubus, fed non comebo."U* debatur ab igne, Id Mofes vocat 91131 TIN?2D vifonem magnam Exod. 3; z. 7. Igniselementorum omnium voraciffimum& rapaciffimum, in rubo lucet fed rubum non confu. mit. Ita equum sa£uram natura Domino obedire: quantus hic, cui flamma& ignis, imà & aqua ac venti obediverunt! ut hicrubum à flammis fervat illefum, ita& Danielisfocios in medio fornacis ardentis confervavit falvos& integros. Signiícaio—$25. Necfpirituali fua fignificationecaret vifio haec magna, Zenis& flamma divini"bosh^— tatem, quae tota lux eft hominemilluminans y imà& vg xaravaMevov ignis confumens Hebr,:2; 29. Angeli Domini indicavit 847(Q» rubus, terrae fru&us, fentis genus,carnem illiusque& ipfa eft 101"2B fruSlus terre Ef. 4, 2,& invilitatemagna vifa eft, prafiguravit.[gnis inrubo conjunctionem& inhabitationem Deitatis in carne fignificavit.Ig. nis rubum ron confumens amiciffimam conjunctionem divina& humana nature nota« vit, Divinitasita carnem fibi univit, ut ex duabus naturis unaeffet& maneret Perfona, Eadem Perfona, qua filius Dei eft ava"(epa coepit effe filius bominis vavaezoxa, Rom, 1, 3. 4. Divinitastora in fe gloriofa, in humanitate gloriam; quam ab eterno habuit, ad tempus texit& occultavit Joh. 17, 5,& qui omnibusangelis major faex vi infra angelos minoratus ef. Hebr. 2: 7.& qui poterat fine dera, efle ig 3o[na[bonté. fe ipfam exinanivit Phil,2,6. Ignis in rubo /ucens, gloriam ut unigeniti à Patre,quam in ipfa vilitate& exinanitione contemplati[umus,adumbravit Joh. 1, 14. f$. 26. Potuit etiam Mofen docere,lfraélem in ZEgypto, fornace affli&tionis& igne tri« bulationis uftulari quidem,non tamen plané confumptum iri; premi;non oppreffum iri; lucem gratie folatiique illi in mediis lucere anguftiis,plenius etiam in liberatione plena.. Tiaorituram. Sed haec accommodario longe infra verborum emphafin eft. Mefeiube—$.27. Mofes volens accedere propius calceos exuere jubetur. Exod. 5,€. Inorienti« fxuete, libus terris calcei in fignum reverentiae deponuntur, Qui ad Dominum accedere volunt, exuere debent carnem& vetuftum hominem cum concupifcentiis fuis;& converfationempriftinam relinquere,— Locse,in quo Mofes hzc videns flabat, vocatur terra fana Exod. 5, y. ubi Sancius, Santius, San&us apparet, fan&ta omnia funt, fan&a omnia efle de« bent: confer. Jof. 5, 15. Mofesple. 4.28 Mofes magnitudi ne rei perterritus faciem fuam abfcondit: nam timebat ut afpicemurtmor^: ret Deum Exod, 5, 6. Confcientia infirmitatis, peccati& indignitatis facit, ut fideles ad afpecum Dei timeant Ef. 6, 5. Dan. 10; 7, 8. Apoc. t, 12, quareopus habentuterigantur, illisque dicatur quod dictum Zacharie Luc. 1,13. Marie Luc,130. Pafforibut Luc.2s 10. Jobauni Apoc, 1, 22. uh oC ne time; p qeecidit ne timete, $29 Sd eds De vocatione Mofis.| Cap. T. Lib.z. 97 4$. 29.Sed& notabilis eft fermo Angeli Domini,quam é rubo ad Mofen habuit: qui ut in carne manifeflatus locutus eft& non tacuit, ita&€ rubo, carnis affumenda fymbolo, vocem& loquelam emittere voluit.£go, inquit, fum Deu Patris tui, Deus Abraam, Deut Ijaac,Dews Iacob Exod. 3, 6. Magna& praeclara certé vox plena honoris& gratize promiffionem continens fcderis, vite immortalitatis, refurrectionis, civitatis Luc. 20;?7. quod mortui excitantur, etiam Mofes accepit é rubo, ubi diit Dominum Sev ACgadp, nd) 3 Sy"Iiax, qq)*. 9v TaxoG. Vidi miferium poyuli mei, audivi clamoremysovi dolores illo ua Exod. 3,7. omnia[unt nuda d deteca oculis ilis Hebr.4,13. quae in terra fani ferunt & patiuntur illorum rationem Deus habet in celo.— Defcendi ut eripiam i 44m à mana 4Eoypti, d introducam in terram amplam(y fbacio[am, flueutemlac y m:l, ideft, omni ubertate& fuavitate abundantem Exod.;, 8. Quum Deus magni& praeclari quid in terra vult efficere, dicitur. Zefcendere: confer. Genef, 11, 5.7. Er nunc dm filicram Jjrael venit ad me Exod. 3,9. non certe ut clamor Sodome( Gomorrbe Gen. 18, 0.21. quo peccatum& iniquitas fine timore& fine verecundia fignificatur; fed ut clamor illorum qui fpem& refugium in Deo collocant,& à potenti manu illiusopem& auxilium petunt. Er nunc age mittam tey&y educ pi pulum metum Exod. 3,10. gj vus dsÜpo, àog^us €t ec Kiyvzlo AG. 7,34. ItaMofi minifterium imponit,& Mofes quuantequam ex Egypto fugeret, intelligebat, De«w per mauvam ipfius[alutem daturum populo. AGt.7,* 4, e^ ngobivrov érav vtosagaxov(n elapfis quadraginta annis, fecunda vice, expreífitiima Dei voce; ad opus Domini vocatur& invitatur: eftque ita Mofcsfa&tus& ordinatus fervus Dei Sk dor aylperror, udV di avüpura, aa. dig."Int aei, non ab bominibus, uec per bominem fed per Ij um Coriflum, Augelum D.mini, Donuum,quod& de fc Paulus veriffimeenunciat Gal. t, 1. Cum hifceconfer.. AGt.7, 10-- 35. $. 30. Vocanti Domino refpondet Mofes Quis ego ut eam ad Pbarsonem,& educam? Moi Exod.;. 11. BExul fum, in odio Pharaonis. fratribus meis invifus, Exemplum humanz dera infirmitatis in Mofe habemus, Audet officium fuum recufare 5 non cogitat Dominum effe, qui idoneos nos facit. 2, Cor. 3, 5. Quantomajor, fin&tior& perfetior is Mofe, qui opus omnium difficilium perfe&turus,& peccata totiusmundi in crucem laturus, dicit Ecce veui, voluntatem tuam facere delecicr Pal, 40, 8. 9. $.31. Hafitantem Mofen erigit Dominus, Ero zecum,| Et boc tibi fonum quod mifi te, cum eduxerrs populum ex /Egypto coletis Dominum ad momem bunc Exod.332.. Ita fignum, rei adhuc futurz, accipit Mofes in fidem legitima& certiffima miffionis. Sic& alibi res futura datur in fignum rei prafentis; aut citius& longe ante eventura, quam res illa qua in fignum data eft. vide Ef.7,:- 15. $.32. Cedittandem Mofes Deo,& rogat; quid rogantibus DU D quodnam nemen Nom jw, qui te mifit, refpondere debeat Exod.;,1 3. Hanc quaftionem dignatur Deus fignificanti refponfo; dicens, Yt"WZN TIT boceff nomen meum in feculum, y memoriale meum in ommem generationem Exod, 3:14.15. Diverfimode haec verba vertuntur, LXX. iu eii 6 dv, Ego fum, quieft. Sed ita verbum primae mutatur in verbum tertize perfona, Alii, fum qui fum, additaratione, Effe in prafenti maximé comyetit Deo,«us elfe non novit preteritum, neque futurum, Íed haec verfio nullam futuri IN habet rationem. Alii, Ere, qui vel quod ero. Atqui tunc hoc nomen non adeó amplum eft: etiam de Angelo, etiam de homine id dici poteft, Erir, quod eri. Dicamusergo, quod ad rem propiusfacit. Verbum''73; unde TW, fignificat. I."Yoragxem e[|. 2. Tiv: fieri. Deinde conftat; Fururum etiam pro prejen venire, lta ergo primum futurum tenentes, s teigitio, Signum, en Dci. TDW B 7:1 98 De vocattone AMofis, nentes, fecundum autem pro prafenti accipientes,vertemus, Fiam quod(um. Graece plí» Quat, reg eid, Sicque hoc nomen docet,— t. Deum non mutari; effe immutabilem: fit enim, quod eft; non fit alius, femper manens, quod ab acterno eft. 2. Deum fe ipfum nou abuegare: Btenim, quodeft,— Si fe ipfum abnegaret, non fieret quod eft, fed fieret, quodnon eft, 3. Deum, qui folus fapiens, potens, verax, bonus, juftus, mifericors& dives eft, fieri quod eff, hoc eft, reipfa& opere demonftrare, fe fapientem, potentem, veracem, bonum, juflum, mifericordem, divitem effe; fapientiam demonftrando in gubernatione omnium rerum, imprimisin reconciliatione mundi; potentiam in confervatione omnium creaturarum; veracitatem in impletione promiffionum; juftitiam in punitione transgreffionum; mifericordiam in remiffione lapfuum; bonitatem& divitiasin effufione benedictionum. Chriftum dando, qui nobis à Deo fachws eff fapientia, juflitia, fanGitas, redemtio, 1, Cor. 1,30. fatu efl Deus, qui cfl, quod natura& in fe eft, opete ipfo & reipfa,& a&u exhibuit,& demonftravit, non ad augmentum fuz beatitudinis,( Deus enim immutabilis ita beatus eft, ut beatitudo ejus necaugeri ulla accetlione, nec minui ulliusrei deceffione poffit) fed ad bonum& felicitatem humanigeneris. Ex hisapparet, Nomen hoc Dei effe ampliffimi fenfus,& abundantiffimz doctrinze,& folatii haut inefficacis, Deus T. O. M. fit quod efl; hoc eft, divitias gratie,bonitatis, fapientize, miferis nobis communicat: ita noftrum fit gratia, quod Dei efl natura; nofque é plenitudine illius accipimus, quinaturaliter omni bono caremus. Ifraclitae audientes, Deum fieri velle, quod eft, non potuerunt non fperare certiffimum implementum maximarum promiífionum, Patribus factarum,& in illa fpe erecto animo effe. Eft autem, ut& hoc ad. damus, in nomine TN nN TIN explicatio magni illius nominis"Y!, quod Terragrammaron appellari folet: de quo inferius;& cum illo convenit, quodlegitur Apoc. L4. 165. 6 9v, C6 àv, C o icipfip- five toxoplo(-. fomuh———$.33. Docetetiam Mofen Deus, quibus verbis Pharaonem debeat convenire. Dew quendi Hebraeorum obviam fatls efl nobis,( Hebraeus nomen ftirpis& religioniseft, qui funtex Ebere,& fidem Eberi fequuntur;Ebrai dicuntur) Eam age viam trium dierum in deferzu, Cj facrificemus Deonoffro Exod. 3,18. In minimo inobedientiam Pharaonis experiri voluit Deus,& pertinaciam illius demonftrare: fi enim trium dierum iter negaret Pha1ao, quidni prolixius longiufque recufaturus effet. iraelitsnon— 9.34. Tandem addit Deus preceptum de modo exitus populi ex /£gypto. Cumexidebebant bitis, non exibitis vacui, Sed mutuo acapietis vafa anrea(b argeutea, ac veftes 5 c fpolisbiris wx Agypo, 4E 2ptios Exod. 3,21, 22. id eft, relinquetis eosablatis rebus privatos. Mandati hujus non poteft injuftum effejudicium. Juftus enim ille id mandavit. serviverant Ifraélitae 4Egyptiis tam longo tempore, mercedem nonacceperant, Deus fupremusomnium rerum arbiter eft, homines funt cantüm villici: poteft Deusagerede fuo,& dare de fuo quod& cui vult. De mandato hoc Dei non fuic judicandum ltrailitis, fcd ei obtemperandum: illc enim novit,quàm jufté mandaverit; fervi autem cft obedienter facere,quod mandavit, ut Augu(linus non inconcinné loquitur. MR ptem Mofeeseiilitenmne talons nem, os al. urere iter,& o impofitum cum gaudio füfcipere ac exfequi, Sed multis mifer angitur difficultatibus. Primb movet illum Ifraélirarum incredulitas, Ez ff non credant mibi; ueque obediant voci uem Exod. 4:!. lJgiturutomnisincredulitas repellatur, poteftatem à Deo accipit edendi triplex fignum Exod,4,2-10.Deinés teret illum organi debilitas,& aptitudinis defc&tus 5. Nva vir verborum ego jum.; uam pravis s81€5, P4 €9' ejus ad Pharaonem miffione. Cap.W.Lib.z.— 99 gravisore,(y gravis linpuaego[um Exod, 4,10. Refpondet Deus, Qvis pofuit os bomini, aut quis ponit murum, aut cecum, aut fardum?— anionego Dominus?. Exod. 4, 11. Unde docemur, nil homini fecundüm vitia corporalia accidere, quod Deusnolit; quin autem jufté Deus id velit, nemo pius ambigit. Si autem mireris, cur Deus virum tot natura in fc defe&us fentientem tanto operi deftinarit, refpondeat Paulus, 7à uepóv v8 3s, eopuTepor T dyÜpurty igi, x, T0 ddYerig T3 Des ioeupórspov T arÜgwmovigi 1,COr.1,21,26.17.18. DeniquerogatMofes;ut alium mittat Deus: Q«e/oDomin:yamiitte, age per mauum eji ,quem mittes Exod. 4,15, duplicem hzc verba fenfum ferunt. 1, Mitte quemlibet alium; tantum menon mitte, 2. Mitte illum,quem te miilurum ab initio promi(ifti, quemque adeo certiffime mittes, Angelum nimirum tuum, Angelum feederis,illius manus& vires operi E huic fufficient, cuiego omnibusmodisimparfum.—Hectamobftinata petitio Mofis ad iram Deum provocat, Irafcitur Deus, non tamen,ut nos;per irrationabilem perturbationem 5 fimul tamen declarat; Aharonem fore focjum comitemque omnium laborum: //e erit ribi n viceoris, Tu autem eris illi E'GONO vice Dei Exod. 4, 16. Ateaccipiet; t. quod loquetur, quod illum jubebis exfequetur, omnemque tibi reverentiam exhibebit: D confer Exod, 7, 1. Zelbaron frater tuus evit Propheta tuus, Manet Mofi magifterium; Aharoni minifterium, $4.36. Vi&ta tandem pertinacia Mofis divina benignitate, totumfetradit obfe- oue. quio Dei,& aditer fe comparat Exod. 4, 18.20. Et nein itinere quidemcaruit Dei al. cordis Pharaloquio. Omnia fua, inquit, que pofui in manu tua facies cortm Pbaraone,| Ego autem ob- 9". firmabo cor Pharaonis ue mittat populum Exod, 4, 21, confer. Exod.7, 3. 9,12. 10,20. Rom. 9; 18. confer. Deut. 2; 3o. Induravit Deus cor Tyranni ,non tantum demonftrando durum illud effe; nec tantum permittendo, ut durum effet; fed etiam gratiam illi fubtrahendo;per quam emolliri poffet;& iv r. probum id tradeudo fenfam,per quem fe magis adSC huc obfirmaret, Obduratio fane malum eft; at refpe&u Dei efl malum poenze tantum; reE fpectu autem hominis malum culpz eft,— Tantum abfit, ut faciamus Deum peccati autorem& caufam, quo crimine Ecclefias Reformatas gravare,& in odium totius mundi adducere multi, hunc ufque in diem, impio ac vano nifu conantur. $. 37. In itinere occurrit Mofi Aaron; qui Mofenofeulo, in fignum gaudii& latz MAPA congratulationis& debite reverentiz;excipit. Obviani faChus eff ilt in monte Dei, Y? pUn, a& ofculatus efl illum Exod. 4, 27. Narrat Mofes Aharoni omnia verba Jehove,& omnia figna, quzilli praeceperat Deus. Exod, 4, 27. Ita jun&is confiliis Seniores filiorum Ifrael congregant,& populo confilium Deo exponunt Exod, 4., 29. 3c. Paulo poft ipfum Pharaonem conveniunt, miffionem populi petituri Exod, 1,1,2.3. Sed de his proximum caput aget, I Caput Tertium. Pharaonis rifüusad mandatum Domini$. 1. Nomen Dei TWWY"v7^8 G.?.15, Signa facta coram Pharaone$, 14/15. Plage Agypu$. z 16-22, Explicatio notabilislociExod.9.16,$. 23-26. DoGtrina 2 defumta à plagis&gyti$.30. -$1. Ofes& Aharon eum in modum alloquuntur Pharaonem, ut Deus jufferat Exod. Cap. 3; verf, 18,$213: Pharao autem ridet& ludit, Quis eff DoN2 minus MEC De nomine Tebovab. Cap. III. Lib.;. blaphemis, minut, cui obediam? non novi Dominum. Exod.cap.g.vers,2, Cujus gloramenarrant cali Pfalm.19, 1. cujus invifibilia creaturis animadver[a confpiiuntur. Rom.cap.1,vers,20. qui uon procul eff ab unoquoque hominum, ut pote im quo viuunt, moventur& funt Aor, cap.17.vers28. illum fe non noffe Pharao non erubefcit fateri, Turpis& exectabilis ignorantia: addit, men mittam Ifraélem. Exod.cap.;.vers.2, ita Jam évedit Chriftum, líraélis Deum. Hebr.11,vers26.— Nechicfubfiftit malitia: ira quafi in Deum Ifradlis concitatus, onera filiorum Ifrael aggravarijubet Exod,$.vers. j-16. inde gemitus populi& fufpiria, ac murmuratioin Mofen& Aharonem Exod, 5, 21. Mofes redit ad Dominum& funditpreces Exod. 522.23. Refpondet Deus TWY JN. Ego febova Exod.6,2. Jour—$.z. Jehova nomen Dei gloriofiffimum eft: id Soli fibi arrogat,& per fecula tenebit a&ternum, Ego Jebova, boc efl nomen meum Ef. 42,8. confer Hof.12,5. Y21 DWY. Jebova eff memoriale ejus. Reüept—$,;, Mittimus quede pronunciatione& le&ione quatuorharum literarum NW ,e jov,— quibus hoc Dei nomen compofitum eft,difputarifolent, Sunt qui illas legi volunt per Adonai: funt qui illas volunt exprimi per Jave,(ive Jabave, Jebeve, quod à Samaritanis olim fa&um putatur. Nos non reprehendendos putamus illos,qui pronunciant Jebovab: Iiteraenim? Zod eft formativa nominum propriorum,ut in pP13? ONU" 7mm; Fas Yetiam commodiffime notatur cum Cholem: Et litera 1 He naturaliter ante fe amat" Camez.Cum ergo hic vocales omnes cum confonantibus ita pulchre conveniant;cur non una cumillis pronunciabuntur& efferentur? Nomed—— f.4. Vox Jehova, utà nonnullis obfervatum, videtur gentilibus non fuiffe ignota, genibus tum Graecis, tum Latinis: nam Latinorum Jupiter, Jovi(qui Prifciano antiquus nomie * mativuseft)& Grecorum 1a»&'I«s ex Hebreo Jebova forfan depromta funt."Ia invenitur apud Diodorum Siculum, qui coztaneus M Caefaris& Augufti. Is de Judeis afferit, eoe. 5 oie"Iud'ulong Mociv Y. Lao CrinaAvpduor Scy. apoanon(aóXt, uc vijauc avv dMóvaj, apud Judaeos Mofen finxi[fe, Deumillum, qui/ 40 cognominatur ,leges ipfi dediffc. Imo & apud Macrobium Saturnal, libr, 1 fertur Apollo^ o£íac refpondiffe,«oa«o$ Tavror Vzwroy Sy£u plo"Tao[ao omnium Deorum conful Deus eff, hoc eft, fummus, maximus Quomodo omnium divorum.. fepiuagina—$9.€ Septuaginta interpretes vocem n! tranftulerunt ubique fere«deo» Dominum; iwereres quandoquetamen 2» Deum,— Apoftoliubi in Hebrao e(t WY etiam fzpiffime habent mien.—&V6&Q, vide 2. Cor. 3,17. Exod. 54; 34. nam& hoc in nomine Jehova continetur, ut fit xVeXQ- T. xueuvórrev Dominus Dominorum i. Tim, 6,1 f. $'. Zanchius in libro de attributis divinis annotat, in voce T! omnem temporis modum exprimi.* notam effe futuri. Fas praefentis, T cum' przteriti; ut doceamur eum, qui nominatur Jebova, fui[Je, e[Je& fore femper, atque adeo dici de ipfo debere quod fit $ dy, 3, 6 là X, 6 dgxéev Qe Apoc, 4. xS E, cipepor à duróc, d, eic 7c. aiavas Hebr 13, 8. Quid no-$.7. Dominus autem ipfeoptimus nomi sis fuis interpres, monflraturus Mofi vias faRen genera an d omne bonum jaum Exod. 3 3» 18. 19. ita id defcribit; jebcv.b, Sebeva, Dens potens miJericors&j gratiofus, longanimis, multus gratia ac veritate;. fervaus gratiam millibus, condonans pravitatem(j defeTionem(y peccatum Qj impnnitum non dimittit, vifitans pravitazem patrum in filios y in filios filiorum. Exod. 34, 6.7. Unde liquet in nomine jebeva non effe tantum indicationem aterna Dei elfentiz, fed& gratie, potentia, veritatis, mifeZanchii ob fervatio, P4 — *De nomine Tehovab.| Cap.III. Lib.z, IOI mifericordiz, juftitie. Ergoomne id, quod de Deo novimus pet naturam 5& de illocredimus per revelationem, omne id, inquam, in gloriofiffimo hoc nomine continetur. $8. Vox Sebova derivatur ab 7 five ab 1 quod Chaldeeis quam Hebraeis ufitatius eft,& fignificat 7à&aj five ówdgyen e[fe,& yivss*t, fieri, quod fzepe notat fe praflare talem opere, ut in illa formula, iow 3v Yn fiam tibi in Deum, hoceft, reipfa me exhibebo Deumtuum;&[yD Y»* DTI ive uoi fias mibi petra babitationzs, hoc eft, exhibe,prafta te mihi petram. confer. Deut.33,7.. Patronus ei fias TW Ef, 12,2. Ergo Jehova notat t. Eum, qui eft,& femper eft, fine initio& fine, femper idem, omnia fibi,& cui nihildeeft, 2. Eum, qui fit,& fe preftat omnibus omnia,& fe communicat creatura ut bonum illius;& exhibet'an&is fuis veritatem, gratiam,divitias fuas;illisque implet promiffiones fuas,& in illis demonftrat virtutesfüas. Ita dum fit, quod eft, manet Ícmper quod eft,& vere eft quod eft, 4i4G-€ dv«Aoie(-, Hoc Dei nomen omnibus creaturis, vifibilibus& invifibilibus, incommunicabile eft; qui enim Jehova eft& vocatur; non creatura eft, fed Eu; entium, omnium creaturarum Dominus, productor& confervator. $.9. Nectantum dicit Dominus, Ege Jehova, fed addit, Er vifus fum Abrahamo, Ifaaco, Jacobo, 1 3 in nomine Deus porens, qui fufficit. confer. Gen. 17,1, Y 2N OR) Sed quoad nomen meum jebova noncognofcendum me prabui ills; Exod. 6, 2. $.10. Fifus fam, inquit, in E/ fcbaddai, hoc eft, talis ab illis fum cognitus,cui nec potentia deeft, nec füfficientia ad dandum illis omnia, quz ad vitam& pietatem faciunt; imó& ad implendum promiffa,& ad perficiendum opus gratiofiffimz redemtionis. confer. 2. Petr, 1, 3 de máv(x. Spy d Seins S'uvagaue durd và«poc Qul) xg) süctGeray d'nd'ugu"6, $11. Et nomine meo Sebova non fut cognitus illis, non talis illis fum cognitus, qui omnesgratize divitias in illos effuderim, omnem veritatem promifforum in illis impleverim& opus redemtionis in illorum oculis confummaverim. Nam magna hac& eximia Apparitio Domini in "uox Dominusin nomine Jehova patribus non co» pofterioribus erant deflinata temporibus; hinc Paulus de Patribus,us Aa€óvrec Td; Vza»y- Bnitus, ytMac, dA. mrüppoSy atrae idévrec xg) vescivres Hebr, 11,13. Hfraélirze autem, nunc in terram Canaan deducendi, ubi fedus erant accepturi, ubique omnia magna promiffa xaipois idYoic 1. Tim. 2, 6. erant implenda,(omnes enim promiones Dei in Chriflo Jefumanifeflato in carne,(S veniente eic va idya ad. propria, faGe funt Na dy Amen 2. Cor. 1, 20. Joh.: ,1.. 1. Tim. 5, 16.) ceperunt cognofcere paulatim melius& clarius El fchaddai in nomine fao Jehova 5 donec tandem fa&tus eft iv iotoov T ijesosv. Hebr. t 1. fapientia, juflitia, fanGitas, redemtio 1, Corinth. 1, 3c. ubi pleniffime eft confummatum, quod tot feculis erat exfpectatum 5.& ncmen Dri ingens ac magnum faclum in tota terra Pfalm. 8;*. f$. 12. Dumigitur dicit Dominus, im nomine meo non fum cognitus Patribus, innuit, fe nunc in nomine illo cognitum iri magis magisque illorum filiis, ita ut illi videant& experiantur, quod Dominus fit Jebova. Etiam ex hoc verbo maximam Ifraélitae haurire debebant confolationem in mediis tribulationibus& duriffima fervitute, cogitantes, Dominumin nomine fuo iri cognitum, redemtionem& libertatem illorum procuraturum,& in illosac pofteros illorum maximas gratias collaturum, quales ipfe Deus adjungit Educam vos ex oneribus Egypti, redimam vos brachio forti,[umam vos mibi in populum, d ero vobis in Deum, Q? cognofcetis, quod ego Jebova Deus vefler Exod. 6;$- 8. N 3$15. Nar . t. t2— Defignis€9 plagisin ZEgypto.— Cap.lIT. Lib.z. izunemm—$.r3 Narravit Mofesomnia haec divina eloquia Ifraélitis; fed illi von. amfcultarunt angufüis,— pre fervitmte dura pre anguflia animi 1"XpD. Scholiaftes: 9$ xoAcCórmr(O« avida Q. lta illis difficile fuit 4i Geopovic eter? eponeipevoy dava. Hebr, 12,1. Et dici illis poterat; vro uiae rc aja(O- avra mie nt, nondum ad fanguinem ufque rejitiflis Hebr. 12, 4. Praterfiliolosenim; aquis merfos nullibi legimus, fanguinem Iíraélitarum effufum; aut illos in Egypto tale quid paffos, qualeà Pilato paffi funt Galilzi 9»? aja Titre uEs uera*. Suc e)rwy Luc. 13,1. Siga& pla-—$14. Sed redeamuscum Mofe& Aharone ad Pharaonem. Coram illo fiunt figna, Fd HB quibusnihil movetur Tyrannus; dein plagis percutitur /Egyptus, quarum vehementia ' vius tandem cedere cogitur Deo Ifraélis, Domino exercituum, Rcgi Regum. E virga fit 5-15. Primum quod facra litere coram Pharaone factum narrant fignum, tale erat; fep— poss Abaroni projetta incipiteffe coluber, ferpens draco. Exod. 7, 1c. Vocantur Sapientes Egypti,& Magi, faciuntque idem, five ludificatione venefica five promptitudine celerrima, qua pro virga ferpentem obtrudunt, five Deo per illos id faciente, ad tentandum Magi mgy. Perilloseo magis Pharaonem. confer Deut. 131.2. 3. Horum Magorum meminit Paupu. lus 2. Tim. 3,8. quemadmodum Ianues(5 Lambres veffiterunt Mofi,— Ica vulgo nuncupabantur tempore Apoftoli: memoria nominis illorum omni tempore inter líraélitas manferat. Reffiterunt. autem. illi Mofr, dvríg ray Movsei,— Vchementer illi contradixerunt; cum fignis& monitionibus illius riferunt,& T yranno autores fuerunt, ne mitteret populum: unde apparet fuiffe illos Z»3Qímuc xavepSagutrac 7 vév. Comedit autem virga ZAarouis virgas Magorum E:od, 7, 12. Potuit draco virgas abforbere;non virga. ldvocatur res, quod erat principaliter, idque tenetnomen unde verfa eft; non in quod verfa eft, quiain id etiam revería eft, Aquamun.— 9.16. Prima plaga,quam /Egyptus fenfit, eft mutatio aquarum Nili in fanguinem; in« pem. la»gui- de duplex incommodum: quicquid eft pifcium moritur: aquas prae foetorenemo bibe. re poteft, Ita oritur inopia pifcium& fitis: ficque aquae ille, quae tot infantum fanguinem abforbuerant innoxium, jam illum quafi eructant ad /Egypti totiusnaufeam,| Nihil hac plaga movetur Pharao; praefertim, quia Magos fuos videbat idem facere Exod. 4»17 7-254 $. 17. Secunda plaga funt Rane, quae toam terram ZEg ypti texerziut ,. domos, atria, agros occuparunt. Pharao impedire voluit, ne verminarent filii Ifrael Exod. v,7. Sedne ferra dy amnis verminarent ranis impedirenon potuit. Pfalm, 105, 3o. Exod. 8, 68. Magi etiam produxerant ranas, fed removere illas non potuerunt, Inde eft, quod Rex magnitudine plagz movetur,& interceffionem Mofis& Aharonis petit. Oraze, inquit, Dominum,(S reimoveat ranas,(y mittam populum 3 ita Tyrannus, qui antea fuperbe dixerat, quinam efl lebuva? nou uovi Dominum Exod. 5,2. cogitur dicere, Orare Dominum.| Reipondet Mofes Regi"2"NBI fume tibi bonorem apud ime. Quando füpplicabo pro te? cumque Rex diceret"12? iu craflinum allenticur Mofes, addens, uz cog^ofias quod nemo eff ut Deu Domiuus nofler. Diitui, quostellus tua colit.cum Magis fuis hic erubefcant, Orat Mofes: moriuntur ranze; Pharao autem rurfum obfirmat cor fuum, vide Exod. 8; 1.-10. $38. Tertia plaga funt C232 pediculi,animalculum 4veacageror: extiterunt illi& pulvere terrae: invaferunt homines& pecudes. Hic Magorum nequitia deficit,& conatusillorum fruftra eft: dicunt Pharaoni, Digit Dei bic: ita coguntur mentiri Deo$& à voi duray tkduA Gio érvro. 2, Tim, 3, 9, confer, Luc. 11520; Si ie d'axríAo S«e in dizito Dei ejicie Rang, Pediculi, Deplagis Aeypti.— Cap.III. Libz.^ 103 . eiicio damonia cum Matth. 12,28. fi isveuttam Ses in[irit Dei ejicio demonia. Digitus 7 Dei& Spiritus Dei parallele ponuntur.$ed nec hac plaga movetur Pharao: vid. Exod,8, 3 16-- 20,. T$. 19. Quarta plaga eft 2D infecda omnis generis. Jofephus:$«efa zravroia qq] roAdceo- quta. B Ta, Aquila zaurqav omnimodam mufcam,vel omne genus mufcarum dixit, LXX xvyóiaua "i nuca canina. His infe&is impleta funt omues domus ZEg ypti(t tota terra, Canes AEgyptiis in divina fuiffedicuntur veneratione: mufca caninz immittuntur in AEgyptios, ut ita abillislzderentur, à quibus aliás auxilium exfpectabant,| Hactenus minutiffimis ufus eft Deus animalculis, ranis, pediculis, mufcis; quid non facturus fi majoribus uteretur? Terra Gofchen, Ifraélishabitaculum, à plaga hac immunis fuit: num& à tribusprioribus,non meminit Scriptura, E£ ponam, inquit Deus, 7Y1B /iberationem inter meum d ruu m populum.N idebatur nuncjuffioni divinse Pharao confentire velle flexibiliter, 77e, facrificate Deo veffro in deferto; tantium ne nimis procul abeatis 5. fed ablata plaga rurfus refiftebat inflexibiliter:&5 obfirmavit Pbarao cor[uum etiam vice bac, Magi nunc tacent, x nec quicquam amplius tentant, fatis fuperque convicti, fe nihil pofle Exod. 8- 52. i$.20. Quintaplaga eft IND 1132 3271 peffis gravis valde, non inter homines, fed pe- pei, z. cudes: illa magnam fecit ftragem animalium ratione carentium: ita& innoxiz pecu* des hominum fzpe luunt fcelera; quemadmodum& 3«ríos creatura vi praiórnmi vaniz tati fabjecla efl 4, nea non volens Rom, 8,20. Armenta Ifraélitarum peltis nulla tangit: : quod ut certó fciret Pharao, mittit; qui;an ita fe res haberet, fcifcitarentur, Sed nec hac plaga movetur defperatiffime mentis homo Exod. 9,1-.7. $.21. Sexta plaga scu aut inflammatio efflorefcens pujlulis in bomine(y pecude.. Magi putiulz, malo hoc affe&i non poterant fubfiftere coram Mofe: ita fugere coa&i funt, qui ferociz ter Mofi in faciem reftiterant, Pharao necdum cedere vult Deo. Exod. 9, 9- 12. $. 22. Septima plaga Tonitrua, grando, pluvia, ignis, percutiens bomines(y pecudes inagro, omnemque berbam agri, imo qs arbores 5 neque tamen fangens terram. Go- fiben.| Hoc malo territus Pharao fateri cogitur, Peccavi bac vice(ac fi nondum alias i peccaflet) Jebcva iuflus eff 4 ego autem(5 populus meus mali[umus feu improbi, Miffionem pollicetur dummodó grando ceflet; fed ceflante illa adhucuna cum fervis fuis cor obduratfuum Exod. 9,12- 35. x$.23. Notabileeft, quodantequam hac plaga infligeretur, Deus caufam allegat, z,yiicario gnare non immittat peftem in Pharaonem, qua quemadmodum pecus, quz quinta plaga loci Exod, uerat, ita& ille&terra exfcinderetur. Enimvero, inquit proprerea YYDn feci te Jlire 9: 16 (hoc eft vel, /uper/litem c[fejita LXX, evenor ru d'ivrugd nc, vel etiam, feci te effe; dy Regem ejje) ut f«cerem videre in te potentium uam,(QU ut narretur nomen meum in tota terra Exod.9, 16. Paulus ita Grece hunc verfum tranftulit Rom. 9, 17. e&c&vró vero iffyetga se, ivd'eifopaj à eof slo. dérapir jus., X, onec Jia; hn vá óvojut. ju. Cv dot D $. 24. Clarahazceft fententia,quae tamen multos torquet,& quam multi detorquent, 1, dicit Deus]YDJn; id fonat, feci te flare, feci tee[Je y exiitavi re, ut Apoftolus; im& cenfervavi te, feci te ba&leuw e[Je faperflitem, LXX. cüm vertunt. Jveragáns confervatus es, mutant primam perfonam in fecundam: deinde aliquam quidem,non tamen omnem Hebrzz vocis emphafin exprimunt, 2, indicat Deus; ad quid illum cxcitaverit, DNI O23J3 di dvró río, propter boc, ad bocipfum Y. ut. faverem. te videre vim. meam Ísuexperiri, Paulus; wi oflendam iu te potentiam ineam, 2. QJ ut narretur nomen meum if Tonitrna; Locuftz, 104. De plagis E joyptt. Cap.IIT. Lib.2. in tota terra Paulus amnen iecur, zc de verbis, nuncde fenfu, Fed te effe feu flare, hoc eft, creavi te, ex utero matris eduxi, virum te feci, ad folium regium evexi;plages meas, ne te abforberent cohibui, imà etiam,ut refifteres verbo meo,& angeres populum meum hactenus permifi.( hec omnia infunt illi verbo,) Cur autem& quem in finem? 1, U? facerem te videre potentiam meam:& in teederetur vivum potentize mez exemplum, tum illius,qua plagas horribiles in hoftes meos poffum mittere; tum illius,qua populum meum à forte mala poffum liberare; cum illius, qua mentes obftinatas& deperditas poffum cogere, ut cedant mihi& obíequantur; tum illius, qua divina meg judicia exfequor, te indurando, in reprobum fenfum dando,& omne tuum robur, quo tu te fuperb? effers, dejiciendo, imb& corpus tuum in mari ac animam tuam perdendo in gehenna. Matth.10, 28. Timete$ duragduoy eum qui poteft y animam(S corpus amaisa perdere à ysivg. 2. Ut nuncietur nomen meum, quod non tantum eft gratiofusy miféricors, fed&, vifitans peccata; ncn dimittens impunitum, ultor boflium,ignis con[umensyin tota terra, non in Zgypto tantüm, fed in toto mundo, egoque audiam feverw, potens, judex. $.25. Quia autem conftat, Deum ea quz in tempore facit, ab eterno facere decreviffe( nam quae facit Deus facit à confilio voluntatis fug Eph 1,«. id confilium autem zternum eft) adeoque, quod in tempore excitavit Pharaonem,& tentavit,& ad tempus fervavit, tandem autem perdidit, id ab aeterno facere decrevifle; certiffim inferimus, fuiffe eternum in Deo confilium de Pharaone in tempore excitando, tentando, indurando, perdendo: neque enim Deus id in tempore feciffet, nifi facere id ante tempus decreviffet;& quam maxime confitmamur in fide Catholica, quam tota Scriptura facra,& clariffimé Paulus confirmat ad Romanos Capite nono, quod, quemadmodum funt exeón bé vala mijericordia, dile&la, y ad gloriam ante preparata: nempe apà xavaGoAsi novus. Ephef. 1, 4. in quibus»vee4t4 cognofcendas. exbibet Deus divitias glorie[ue Rom.9, 23. ita etiam fint. e«eón ógysic vafa ira: odio babita, ut Efau, aptata eic dvróxesay ad. interitum, mdAap ayeyeygepupipüppa. jam clim defcripta ad boc judicium Judae verf. 4... quae tamen Deus ferens& voii paxgoSuuq, in multa longanimitate notificat và duravóv dud,& tandem demonftrat àgyà» iram Rom. 9,22. Si jam quazris, qua fit caufa, quod mifera haec exeón vafa damnentur, fcito peccatum, quod omnes in Adamo peccarunt,& ipfi commiferunt, damnationis caufam effe: ita caufa damnationis propinqua e(t.— Si autem quaris, cur hzec potius praetereantur& indurentur vafa, quàm alia; qua ex fe illisnil funt meliora, ex eadem maffa damnationis, fcito caufam effe Zivinam volustatem, divinmm beueplacitum, dicente Paulo 2» 5 S44 exhupóvd, quem vult, indurat Rom.9,:18..— Haec omnibus adverfariis dicta cupimus, qui de abfoluto reprobationis decreto, quo doceamus,maximam hominum partem, nulla habita peccati ratione, ob folum nudumque Dei beneplacitum, reprobatam effe& condemnari, frivolé& malitiofe multa garrientes, doctrinam Ecclefiz reformata teterrima hac calumnia denigrare annituntur. Procul abeftà nobis tanta impietas, qui cum Fulgentio dicimus, /f reicatzm non fuiffet, nulli unquam ad interitum pradeflinatus fuilJet. Neneramur itaque fan&iffimi Dei mifericordiam; qu& non cupit peccatoris mortem; fed& agnofcimus ejus juflitiam, quae peccati exigit peenam;& defendimus illius pleniffimam libertatem& àdvxíar, qua q:em vultymijeratur, gratiaque profequitur,& rurfus quem vult, indurat. Rom, 9,18, $ i6. Odtava plaga 127N /o. fla, quae tanto numero acceffit,tantamq; noxam toti JÉgypto intulit, ut Pharao cogeretur divinam implorare opem, Orate Dominum Deum vtfren, Ma Deplagis ZEpypti. Cap III. Lib.z. Io$ Jirum,ut removeat à me tantiim mortem banc, Notandum autem quod dicitur Exod. 10,14. Non fuit fic locufla ut illa,& pof? illam uon erit fi..— Certeex quo. ZEsyptus fuit in gentem (Exod.9,24-) non fuit in /Egypto tanta locuftarum copia,& forfan ratione vehementia hujus plage, in initio, five cun plaga primum in ZEgyto inciperet, nullibi forfan locorum unquam graviorfuit.—Aliasratione effecti,& ratione durationis gravior effe potuit, imo& fuit, aliis temporibus, aliisque locis: confer Joél.2,2: Populus multus eu mevo[us adeft, par eiyion exflitit à feculo, dt pofl illum uon addet ad annos generations y. generationis, loquitur Joéldeeracis& cuffs Jocl 1,4. Sed quid ad haec Pharao 1. Induravir Sebova cor Pharaonis,( non dimifit Ifraélem Exod. 10,1-20. $.27. Nona plaga, Tenebra per totam terramyintepro triduo, Vraelitis lucem habentibus in manfionibus[uis.. Sed Pharao iexoricpSAQ- 8 Jfavoia. cogitatione(i mente obtencbratus senebras hasexteriores parvipendet; imó Mofi mortem minatur, quo die faciem illius videret, Sed minis illis parum movetur Mofes; uà qoCn9de$. Suuiy T8 Bando, docente Paulo Hebr. 1 1,27. Exod.10;21-25. $.28: Sequitur ultima& decima plaga cedes primogenitorum, 9. apwvovéov: quam cum Mofes Regi nunciaffet, exiiz ab illo iu afin ire Exod, 1 1,8. Videtur Mofes iram ira repuliffe à Rege minas jactante iratus exiit: fine dubio contentio fuit Mofi cum Rege;& fevera inobedientiz ac pertinaci reprehenfio. Haecceedes fuit ita generalis,uc nulla effet domus/five parva;five magnajintellige in qua liberi& infantes erant,ubi non cffet mortuus, Eadem hic fors,idem fatum primogenito Pharaonis; fceptri heredi,& primogenito viliffimi mancipii: inde ingens in /Egypto clamor, qualis nunquam fuerat, necunquam futurus erat, Pertinacia tandem Pharaonis vincitur; nec tantum permittitur Ifraélitis, ut exeant cum omni fua fubftantia, animata& inanimata, fed& pelluntur, ac urgentur,utcito eant& difceffum maturent Ita Rex Egypti cedere coactus fuitRegi coeli & terra, Regi Regum,& DominoDominorum; qui quod toties prefracte negaverat;poft tot jacturas, poft cantam Regni firagem, poft tot juvenum, infantum& omnis generis animalium praematurum interitum, poft ludificationes& minas inanes, coa€&us concedere& permittere debuit 5 poenas debitas inobedientizge& duritiei luens folvensque, Quique tot lfraélitarum mafculos crudelibus fuffocarat in undis, nunc una nocte palatia Principum, domos civium, cafas mancipiorum, ftabula denique pecudum magno cum maerore& lu&u primogenitis fuis orba videt& fentit Exod. 11, 4.--10. 12, 29. 30. f$. 29. Stragis hujus Autor& effector Deusfuit. Sic dici? Domin, media node exeo ín mediam 4E: ypti, f morietur omnis primogenitus. Exod, 11, 4.5. Egotranfiboinmedism JEEypti A percutiam omuem primogenitum. Exod. 12,(b videbo fanguinem(y. prateribo vos Ibid. verf. 13, confer. verf. 27.& preteribit Dominus januam. confer, verf, 29. Ez Dominus perculit omnem primapenitum in terra JEsypti. Videtur tamen Dominus hanc ftra. gem edidife per Angelum Exod, cap. 12. verf. 23.& non permittit ZUIIZE! juterfeeorem intrare in domos veflras ad percutiendum,| Hic Angelus Paulo vocatur 6 obpeowr Hebr. cap. 11, verf. 28. Itaetiam 2.Sam. 24. poftquam verf. i5, didum erat ,. Er dediz Dominus pejlem in Ifrael, y mortui[unt multi in Ifrael, dicitur verf, 16. Et mifit eirgelus manum fuam ad deffruendumlerufalem.Ft dixit Dominus Angelo 22 C2p2 D'nigen o«; ecciderat in populo vultum, Remitte manum tuam,— En quod Dominus dicitur fecife, per manum Angeli fecit, $. 30. Hzc plagae JEgypti vocantur in Sacris Pus morbuesmi[eria.Exod, 15,26.0mxem iar. Tenebiet, Czdes primogehitotum, Autor czdi, 1c6 De conditione Ecclefía Phgarum in norbum quem pofui in& pto, Exhibent autem figna& prodigia divi na in ZFgypto edifaxisao.— ta, quibus pertinaciter Pharao reftitit,& quibus non converfus fuit ad amandum Deum, mM fed tantum coactus ad dimittendum Ifraélem, corde ejus nil minus flagrante odio Dei& Podina,— libidine nocendi populo Dei; documentum luculentum 1. Infinitze Dei potentize, cui nihil poteft refitere, cuiSatan& omnes inferni portae debent cedere,— 2. Ingentis duritiei, quz cordi hominis irregeniti ineft, adeo ut durius fit petra& adamante; non minis,non portent;s& fignis, non poenis, non judiciis, non monition.bus& hortationibus, fi fole fint, movetur aut convertitur ad amandum Deum,& ad obediendum voluntati ejus: pot: ft judiciis cogi, ut aperte definat refiftere Deo: non poteft illis folis moveri, ut amanterfefubjiciat Deo. Quid non perpeflus eft Pharao, quid nontulit? nectamen incepit amare Deum,| Quz non vidit líraél portenta& figna à qua non accepit beneficia? quas non audivi hortationes, fuafiones& monelas? imo quas non rlagasfenfit?&tamen maxima pars populi dura manfit& immorigera; necoculos ad videndum, nec auIes ad audiendum, neccor ad intelligendum habens, ipfo conquerente Deo, urinam efJet cor illoru:s ad amandum Gy timendum me! Qua non viderunt magna& mirabilia Pharifai, Sadduczi,& omnis Judza, Chrifto manifeftato in carne 7? Audiverunt auribus ipfum zternee veritatis Os, viderunt gloriam ejus, ut unigeniti, At quis Principum credidit illi? lgitur non fatis efl;nec fufficit,quo convertatur peccator ad amandum Deum,& fan&c illi obediar,& viis illius dele&etur, ut videat multa figna, audiat verbi praeconia; acCipiat externa beneficia, fentiat plagas mundanas; oportet, ut&& braibium Dotnini fuper illum revelet»e| E( 52, 1. ut accedat Spiritus fancti vis& efficacia irrefiftibilis,ut cor cteetur novum, ut charitas Dei in id coelitus effundatur,& ut homo;qui femel eft genitus naturaliter, d:53« gignatur aut regeneretur fpiritualiter Joh.5,3.. Hac divina gratia operante praeconium verbi non manet inutile,& judicia Dei movent cor intime,& homo convertitur ut non obediat per violentam coa&tionem, quod facicbat Pharao, fed ut fe Dco fubjiciat per voluntariam oblationem,& volupe habeat im plere, quod Deus vult, Caput Quartum. ** Condido Ecclefiz in Egypto$a.2. illius corruptio.s. Triple» mandatum Ecclefiz datum in&gypto$.4. Agnus paichalis$.5- 15. Xeitum azymorum|$.16- 22. Con(ecratio primogenitorum j, 33- 30. AvaxigaAaioni; dictorum$.31. 4.1. poftquam de fervitute A£gyptiaca,& de plagis Zpypti;quantum ad fcopum nofirum fatis eft, monuimus, oportet ut inqui: amus quz ides, quz religio, quis denique ftatus, quz conditio populi Ifrailitici fueric in Ípiritualibus, hoc eft, quz fuerit facies& conftitutio Ecclefie in /Egypto. Fide Mié—$2. Imprimis laüdatur 7is-ic fides líraélis; ita ut& de MHfraéle dici poifit. quod diciis, tur de Abrahamo, E: credidit in Dominum, i9 reputavit id. illi in Mflitiam Genef, 15, 6. De fide illorum ita Paulus, Fide AMbfes natus à parentibus occultazte ef, Fide Mofes ne» gavit dici fil m Filis Pbaraonss, Fide dereliquerunt. ZEsyprum, Jide fecerunt. Pafcha, fide ambularunt per mare vubrum, ut per aridam Nebr.u, 23.24.27.28.29, Neque fuit fides - T 4Ee)pto. Cap.TV. Lib.». Io; fides illorum vod. mortua, fed viva& operofa: fuit enim in illis Timor Dei: Itaobftetri- rimorpei ces timebant Deum Exod. 1,17.. Fuit& in illis vri fes, qua anhelarunt implementum*pes, promiffionum factarum Patribus Exod. 2; 23. fufpsrarant filii Ifrael, d clamarunt ,(5 afcendit clamor illorum ad Deum. Circumcificnem, ut frenum federrs, non neglexerunt. Hinc Circuncifio, Mofescum revertereturé Midianitide; periculum morris fübiitob negle&tam filii circumcifionem Exod. 4, 24. 25. A farrificizs videntur in /Egypto abftinuifle: ab illis enim /E- sacisci. gyptii tota mente abhorrebant Exod 8,26. abominatio Eo yptiis ejf ut facrificemus Domino Deo noflro, ecce facrificemtis abominatienem ZE- yptiortm in oculis illorum, anuon lipidarent nos? Hinc toties Mofes ad Pharaonem:. oiii, inquit, in defertum, Gy facvificabinw.Domino Deo noflro, ne nos iwvad wt pejits aut oladiws: ob intermiffa fcilicet tam diu facrificia,divinitus inftituta Exod. 5,:. Denique Promiffiones illae eximiz, de Semiue midlieris: quod?omiftiferpentis caput conterit; de Deo alliciente Sopbet, qui Deus, babitaturus e[fet iu restiviis Sem,"7^ de Semine Abrabami, in quo efl benedi tio; de silo, qui venire debebat, cui populorum cbedientia; de Sdl/tari, quod Jacobus Patriarcha evjfedfabat: hae inquam im25:A/4j ilis haut exciderunt,fed fidem illarum& fpem futurorum tenuerunt, Deus Abraam, Ifaac; Jacob, recordatus eft foederis fui,& Ecclefiam fuam in hoc confervavit populo;& providentia divina circa illum vigilavit,ut& habiraret in terra Gofchen,fecretus aliquo modo ab /Egyptiis; à quibus manebat diverfus populus; moribus, ftatutis,& religione plurimum difcrepansab illis. Hinc& Pharao popilwn filierum Zffaélà]no videtur popzdo diftinguere Exod. ,9.1o. Quinimo Deus adfuit illis cum Ayo fio& Spiritu fuo. Epo vobijicum fam cum Verbs, S?rm we j quem promift vobis, cum exiretis ex ZEoyptos(y Spiritus meus flat in medi; vefi Hagg. 1,5. $.3. Quemadmodum autem Parre; Vraélis habitantes trans fivium,Euphratem,inter 6, tiam, quos Terach, Pater Abrabami( Pater N boni ferviverumt Diis alienis Jof. 2452.ita etiam:n&gypto de Híraélitis in ZEgypto peregrinantibus dicitur Ezech. 2o. 8. non voluerzut aufcultare Deo"9*9 abominationes ocslorum fuorum non abjecerun:, hoc eft, falfae opiniones& vanos cultus, Jlercora ZE2yptioru» n.n dereliquerunt, hoc eft falfos Deos,& falfas de eo;& jufiitia Dei fententias aliquo modo fecuti funt,& fe ii polluerunt.. Etfane, fiquidem. qBeigsew 52» ARBÁY OpuMa] xaxg) Y. Cor. 15,33. perfacile fuit, ut in medio gentis idololatrze facra veri Dei abominantis,& fummam in illa terra dominationem habentis, imó& forfitan Ifraélem impedientis,nein cultu& cognitione Dei vivi proficeret; plurimofque Ifraélitarum five minisjfive pollicitationibus ad defectionem follicitantis,vera fidcs& doctrina deDeo, & juftitiaejusobfcuraretur,& multi à vera fide declinarent,& multi errores veritati comi fcerentur;& ita Ifra&l partem habens terre/Fgypti,etiam partem acciperet errorum ac falfiratum;qua in illa terra publice obtinebant. Quicquid autem fit.manfit femper L(raél populus ab/£gyytiis feparatus;populus invocans Deum Abrahami,Ifaaci& Jacobi Spemque fovit perpetuam,fe aliquando perventurum ad Promiffionem à Deo Patribus factam. $. 4. Sub finem habitationis in Egypto accepit Ecclefia Ifraélis triplex à Deo man. Téplex datum. Primum eft de ma&ando Agno Pafchali. Secundum de fefto Azymorum, Ter- i-i tium de fan&tificatione primogenitorum, de quibus quaedam monenda funt, ditoiiEccles $.«-AgniPafchalis circumftantias& ritusScriptura facra exactiffimé annotavit, ita uc^** P9. ordine indicet. 1.Quid Ifraelitze debuerint fumere; 129 DU agnum vel bedum yro MICI Rtas Agni que domo& familia.Ita tamen;ut finimis parva fit familia,quam ut indigeat agno integro, Pafchalis, eumq: confumere non poffit, vicinus proximus alfumatur,ubi juxta computationem animarum exa&um computum ineantne quid dehciat,neque etiam redundet,Debuit auem Z eic Ritus illi nonnihil mutati, 108— De pracepto Agni Pafchalis. Cap. 1V. Lib. 2. effe agnus f, bad, hic a. integer, fine vitio, b. ma[culus, c, Filius anni, annum unum ha. bens Exod, 12,3. 4» f« 2« Quando illum dtbuerint fumere: die decimo menfis bib Exod, 13$. 12. 3. debuerunt fervare, quilibetin fua domo, ufque a4 diem decinnem quartum menfis illius Exod. 12,6, 3. Quid illi debuerint facere, E mactabit illum omni cetus Ifrael COY27W91 3. inter duas vefperae Exod. 12, 6,& ita mactare, ut os mon frangerew 1urinilà Exod. 12,46.— 4, Quorfum impendere«. fanguinzm. Accipietis fafciculum byffopi»& tingetis in fanguine,(S affergetis eum poflibus(bj[uperliminari Exod, 12,7. 22. B. carnem, Comedent carnem; inillanode: a[fatam igne: cm azymis G fuper amarzslmo omnem: Gy non reliquam facietà ab illa ufque ad. craflinum, Id quod autem| fupereft ab ilh agno, nimirum offa& omnia illa; que efui non funt, igne comburetz. Hic duo vetat. t. Ne de carne aliquid portetur extra domum(ed omuts in una domo comedatur, 2, Ne«aro fit crudaneque elixata in aqua Exod. 12,8. 9. 10. 11- 46.5. Quid fanguis poftibus afperíus profuerit, Erit vobis in fignum,(y videbo Janguinem,&j pergam preter domos vefiras,( nn erit in vobis plaga Exod. 12, 13. 23. 27. 6. Quinam de agno debuerint comedere. Omns ceti Jfrael parabunt illum Exod. 12; 6. 4.7. Patres,matres /iberi. confer. y.27. Et erit cum dicent ad vos filii veflri, Etiam fervi emti argento: etiam peregrini. Sedutcircumcifi fint,nam cmnis preputiatut non comedet deillo Exod. 12, 44. 48. 7. Quo habitu,& quibus geftibus, cindli lumbos, calceati, cum fcipionibw in manu, edentes|WDDT3 LX X... uf ragaz/sic in feflinatione,& quafi ip rrepida fuga Exod. 12, 11. 8. Qüod nomen hic agnus ab hoc ritu f. ufu acceperit, TY? NYYTTOB pefach bic Domino eff Exod. 12, 1:. Ez dicetis Sacrifiium Pe[acb bic Dowino, qui VOD gradum| fecit. prater. domes lfraelitarum, cum. percuteret. /Epyptum Exod, 12,27. 9. Quante durationishhic ritus effe debuerit, Etobfervabitis rem banc, in Jlatutum tibi(y. filis tui in eculum,— Et erit cum venietisin terram, quam Dominus dabit vobis, d obférvabitis bunccultum. Exod.12 ,24. 24. Hinc e'us agni Pafcha]is omni tempore inter Ifraélitas obtinuit, In de ferto femel tantum comederunt feu fecerunt PaÍcha,nempe e/apfis. duobus annis ab exitu. ex ZEpypto Num. 9,1--14.. At interra Canaan ftabili cultu ceremoniam illam obfervarunt, Ita jubente Mofe Deut. 16,1. Obférva menJem Abib,& facies l'efacb Domino Deotuo.— Etiam precipit Mofes, quo id in loco facere debeant, verf.«. 6. non poteris facrificare f, mattare Pafcha in tma. Portarum. tuarum, hoc eft, utbium, q4as Dominms Deus dat tibi, Sed in loco, quem eliger Dominus, ad collocane dum nomen fuum, ibi maclabis Pa[cha, hoc eft, in Hierofolyma: illuc debuerunt venire,& in urbe fancta Pafcha comedere, Ez coques, hoc eft, affabis,(i comedes in low, quem Jebova Deus taus eliget ver. 7. Quihic intelligunt non Hierofolymam, fed praeci eatrium templi putantque in atrio templi Pafcha mactatum& comefum fuiffe, non videntur commode dicere polle, quod& iv atrio affarint, aut oportet, ut domi affarint agnum,& dein in atrio illum comederint. $.6. Quamvis autemPIDBn PpP fZamtm pafcbatis, ejusque 1 ratio e modus femper manferit idem, ut, quod comederunt illud cum azymis, mactarunt vefpete, ederunt nocte, tamen in circumítantiis nonnullis parva quzdam facta eft mutatio, neque enim in terra Canaan comedentes Pafcha, fanguinem poftibus afperferunt,, neque accinti aut ftantes, fed accumbentes Pafcha comederunt, Quod Chrifti Domini exemplo con(tare poteft. Matth. 26,20. Praparaverunt Pafcba,Q dvixerzo u$ E d'ud'exa accubutt cum duodecim, Luc, 22,:4. Cim veni[:1 boraycvémers procubuit, duodeins Apflsli cum illo, Chriftus Do« minus comedit Pafcha Hierofolymze quidem, at non in atrio templi; quod quidam moris fuiffe inter Judaeos putant,fed iv xa dpa in diverforio Luc, 22,11. Matth, 26,18. $.7.Ef AT b Tn "m ve De typica Agni pafcbalis fignif. Cap.IV. Lib.z.^ 109 $.7. Eftautem fine dubio in hoc Agno pafchali major& füblimior, hoc eft, Spirizualis decis& fignificatio, Utenim Zrca Noe, fecurum ab aquis fuffocantibus omnem carnemrefugium, Chrif?um, tutiffimum à peccatis, morte& Satana receptaculum notavit; & Circumcifio Abrahamo injun&tayeam,que non fit manucircumcifionem obfignavit; im &firpen:,in deferto exaltatus, Jefum Dominum ferpentis inftar,& quafi ip fe vifibile peccatum effet, fi italoqui liceat,€ cruce fufpenfum adumbravit; itaetiam agzus hic aliud quid fignificavit,& rei cujusdam excellentioris figura fuit. $.8.Sane caro agni hujus comefa perfe mentem non fatiare;nec fanguis illius poftibus afperfus Angelum interfe&orem abigere, nec peccatum auferre potuit, Sienim omnis taurorum& hircorum fanguis ad id non füffecit, quomodo renerrimi agni fanguis ad id valuerit? Oportet ergo, utomnem valorem& efficaciam acceperit ab illo fanguine, qui loquitur meliora, utque illius typus& umbra fuerit, Per fecaro agni cibusfuit, qui pe» rit; fanguis agniliquor, qui polluit, Atquarenus typum geffit illiuscarnis, quz pro mundi vita data eft,& illius fanguinis, qui à peccatis purgat, fa&us eft cibus permanens, & liquor ad fpem redemptionis& falutis reficiens& redundans. $.9. Chriftus Dominus nomen agni gerit,— Dignus eff^4gnus, qui pro nob s ma&latuiefl,&c.. Apoc.$, 12. s£ /4gnus coram tonfóre obmute[cens non aperuit os Eb 53, 7. Ecce Agnus Dei Joh. 1,29. 36. confer, t, Petr, 1, 19. nontantum; quia in fur:mis paffionibus fummam patientiam exhibuit; nec tantum,quia ob impa&ta noftra errata,& inje&ta noftra peccata, ut ovis errans mactarus eft; fed etiam quia fub figura agni pafchalis populo veteri,& Ecclefiz priori repreefentatus& praefigurazuselt: id ni effet, quomodo flare poffet Apoftoli fententia 1.Cor.$, 7. Etentm Paf.ba nofirum yo nobis madlatum Chriflut,| Ecce Chriflam Paf.ba. $- 16. Conferamus igitur Pafcha ZEgypti cum PafchateRegni celorum: Agnum& grege cum Agno Dei: umbram cum corpore: figuram cum veritate: id quod dudum defiit cumillo, qui in fecula omnia manet, $. 11. 1. Agnusanimalculum eft delicatum, mite, patiens,facileaberrans Agnus Dei omnibus deliciis fuavior, manfuetus& bumilis Matth, 11, 29. patientia invitus, erroribus& peccatis totius mundi olim oneratus. Owens st oves aberravimus,(y Dominus fecit incurrere in illum pravitatem omnium noftrum. Eb$3,6..— 2. Agnus integer, majculus auniculus, ex ovibus aut. bedis fumebatur. Agnus Dei. in.ulpatus d bmmacul uui I, Petr, t, 19,[auclus ,noniiquinatus. Hebr. 7, 26. 23 Jerem, 21, 32.1? Ef. 9,€. djpóe Apoc. 12, j. mafculo robore preditus; exiguum in terris annorum numerum implens; annum unum aut alterum minifterii vix abfolvens, é noflro coepiteffe ordine, noflra carnis particeps,& non à juítis tantum, fed& à peccatoribus, quantum ad carnem, genus duxit, ipfe tamen fine peccato. 3. Agnusin quartum usque diem, quí erat decimus quartus Menfis Abib, fervabazur: deinde ma-labatur,idque inter duas vejbefa; notatür id tempus, quod inter meridiem& vefperem intercedit; adeoque intra vefperem diei praecedentis,& vefperem imminentem diei fluentis includitur Deut. 16,6. Vejere UDUA Wi23 quum Sol occidit, hoceft, quum Solàmeridie vergit ad occafum. Agnus Dei vix quartum, quem docendo in terris egit,annum ingreffus, macharzr,& € terra viventium exfcinditur; idque inter duas vefperas; circa nonam enim pofuit animam Matth. 27, 46. qua noflra tertia aut. quarta pomeridiana eft. 4 Sanguis agni afpergebatur poftibus, mediante fafciculo hyflopi. Viliffima arborum elt hyffopus, ut precipua cedrus, Sanguine Chrifti; qui ut byfopus, id eio 3 vile Spiritualis agni fignificatio, Chrftus Agnus Dei. Comparztie agni& Chii» i, xo—— De eni Pafchalis typ. fienif.. Cap. TV. Lib. z. vile germen.& contemptibilis terre fru&us habitus eft, non tantum pftes& januee, fed ipfa corda afpergenda funt; confer 1.Petr.1,2.. e« parus av dear Inge xeug s Pfal.sr, 9 Exptibis ine hi] 02 y m mcus er», Et ut poltes externe aípergebantur» itanoninter. na tantum in Chriftum deber effe fides; fed& externa Chritti confeffio.5.Domus fanguine notatas 6 jAcÜpsdev int^rje Jor An:elws non tangebat.— Co:da fanguine Jefu notata, malignus non tangit. 6. Car; Agni comedebatur nocte.— Qxi dit Chiifli carnem, cS bibir ilbus[yuguinem, vitam qr-vn am babet Joh. 6,54. nullusalius cibus faturare poteft animam in hac mundi zo?e, ubi lux non eft fine tenebris,& gaudium non fine marrore, necrifusfinefletu.— 7. Caro iini«Ju, cum azymis(y amaris debebatcomedi.| Chriftus, Ut7a9wr;, quem ignis legis& Divinze ireu(tulavit; imó charites omni igne fortior, & Zeus domus Dei coned t, confiderandus; neque& Cpu xaxíac X, momeiac, fed à aQUpeic eiunenveiae ng) aNnBeras 1.Cor. 5,8. accipiendus, im& affli&tiones Chrifti,quae epic Tà vrapóv, non dulces fed acerbzefunt, tolerandz.—8. Carocrzda aut aquis elixata non comedebatur, Chriftusnon eft crudus, femicoctusaut imperfe&tus Servator. Eft enim bene coctus,& per pajciones diriffimas cor.[ummatus ,—& factus inacuic pro omnibus peccatis noflris. Y. Joh.2,2. neque enim aquisleniter eftelixatus, aut lenius habitus, fed igneaffatus, toftus; maxima, quae majoraeffe non poterant, paffus. 9. Caput, genua, exta comedenda erant: nec aliquid fervandum in matutinum. Totus Chriftus eft accipiendus: qui aliquid Chrifti faftidit totum Chriftum rejicit: nec differendus eft Chriftus,'ed hodietotus,totus manducandus. 1c. Lumbiscinétis,pedibus calcearis, in celeritate comedebatur Paícha,& in fuga trepida. Qui Chrifti communionem quaerit, illi ciudli fint lumbi iu veritate, calceati pedes promptitudiue anuun.i tionis pacis Ephef. 6,14. 15. imà& tanquam fugiens, mundum& quas in mundo funt, falutem fuam cum timore& tremore operetur, rr. Agno non frangebatur os. Chrifti 4 xeríofavdund 72 cxi Joh.19,3136. 11. Incircumcifi non comedebant. Cum incircumcifis corde nulla Chrifto communio, 13, Circumcifl omnes, etiam peregrini comedebant, etiam'ervi, auro empti, In Chriflo Jefu non efl Indaus neque Graecus; non Jervus,ueque liber 5. non mas. mec femina, ifraelitz non ignorarüunr: my fteriumAgni Omnes enim unum eflis in Chriflo Sefu Gal.3,21.— 14. Si agnus totus nimis effet familie uni, advocabaturvicinus. Hzc eftcommunio fan&orum,& in abundantüs& in defectibus communicant inter fe. 15, Agnus vocatur 121 fi. rifici a». Agnus Dei dedit fe ipfum pro nobis oblationem&y viclimam Dev,ad fragrantiam boni odr?: Eph,:,2. 16. Idem agnus ma&atus, affatus, comefus vocatur PIDB rranfizus: ab effe&u nimirum: quia ad afpe&tum fanguinis interfe&or practer domos pergebat I(raélitarum, Hujustranfitus feu prateritionis[VA3 gremoriale, imo GC YN. fenum fuit Agnus: vide Exod. 12,13:144 Alias Agnus non eft Pefach,V ides ut facramenta ferant nomen illius rei cujus facramentafunt 17.Agnusin pofterioribus temporibus non debebat comedi extra civitatem fan&am,Hierofolymam. Ecclefia eft fan&a Deicivitas& domus, Inilla nonextraillam communio Chrifti eft,| 8. Agni efus erat laturum Ijraeli iuJecalum CY WW: 1ta& circumcifo dicitur; qua tamen in Chrifto defíit Genef.17,1 j. Agnus autem Dei cibus eft Ecclefiz hzri;hodie& in fecula. Salus non fuit,non eft,nec erit in ullo alio, Hinc& ijf elt benedici,& bonos,& gloria,( robar in[ecula feculoram Apoc.«,13. f.12. Ita videmus in Agno /Egyptiaco luculentiffimum Agni celeftis typum; quem qui non admittit, aut detorquet,non omnem tantum fenfum; fed omnem etiam pietatem& fidem exuiffe putanduseft. Rogas an Ifraélitze in typo& umbra refpexerint ad veritatem, id cft, Chriftum, id quidem nulla ratione negare audemus, docente Paulo, fie Mofen De fefto Az;ymorum.| Cap.]V. Lib.a. I Mofen Pafcha feciffe,& fufronem fanguinis Hebr. 1,28, Si Mofes fide fecit, certe& illi, qui cum Mafe fuerunt, à Mofe do&i& du&ti,eadem fide Pafcha fecerunt.Qua autem E fide? ea nimirum qua credebant, Pafcha verum pro illis madtandum,& ab illis come: dendum efle, Mofss» quid Pafcha fignificet, non reliquit defcriptum, utnec quid alize umbre& typi, Eum tamea, quem fignificat& adumbrat, diligentiffime defcripfit. Mofés de me firipfit Joh. 5, 4.64. Ex iis die voses confiderantibus,& à Spiritu S. illuminatis haut fuit difficile agnofcere, Chriftum effe in Pafchate,illuc collimante& ducente verbo pro-. T miffionis, omniumque figurarum& umbrarum exercitu. L$. 13. Quanto autem corpus umbra,& veritas excellentior figura; tanto Agnus Dei Chriftus Agexcellentior eft agno legali, ro, aeellen$.14. Inagno legali videbatur effe falus, non autemerat, In Chrifto non umbratiliter, fed certillime& veriffime eft. Non fanguis agni in poftibus cohibuit interfectorem, fed fanguis Chrifti fundendus,& Spiritu eterno jamoblatus: quem Angelus interfe&tor noverat optime. Ergo quod agnus& agni fanguis valuit,non valuit perfe nec propter fe, fed per& propter Chriftum, Agnus peccata Ifraélitarum non poterat portare, qui quid lex, quid Deus, quid peccatum effet, non intelligebat; brutis enim carentibus ratione intelligere, non eft datum. At Chriftus portat peccata non Mraélis tantum fed mundi, Ecce gnus Dei, à digov hà. duadllav v8 xdouu Joh.1,29. Agni fanguis,in fe mutus, loquebaturnon meliora illa, fed erat in eo dyagunose dpangríac, peccati meliore fanguine adhuc expiandi commemoratio: nec purgabat à peccatis, Sanguis Agni Dei pacem, redemptionem, remiffionem affert,&«a9ae/0| indc 9t mae dxgríae 1. Joh. 1, 7. Agni mactatio ite-. rabatur; Chrifti unica oblatio futficiz,& omnia perficit. Agnus agno fuccedebat: non v enim femel efus, fecunda vice comedi poterat. Jefus Chriftus, Agnus Dei, femper eft : idem, femper vivens, ut nos fatiet,& ut pro nobis intercedat. $-1«. Hincnontantum dicitur Az, fed cum emphafi magna Azun Dei, à duoc 78 2,w: qualis 3«9 ézeere Deum dett: à Deo ayot) vas- pracceuttus y Petr, 1, 20, à Deo datis. Ef. 9, 5. à Deo in mund miffis Gal. 45 4. à Deo ucbisfatius fapientia, jnffi^ tia, fauclificatio, redemptio 1, Cor. 1, to. a Deo ex datus Phil.2 9. boncre£y£loria io» ronatus Hebr. 2,9. phriicatw Joh. 17,$.. Ex fanguis ejus in emphafi Sanguis vip pretiojus i, Petr, 1,19. Sanguis Toflamenti. Zach. 9, 1, Hebr. 10, 29. Sengais afferfienis : H«br. 12, 24.& victima ejus,vigima melior Hebr.9,24.oblatio y victima eic»cplu) süudlag ad odorem fragrantia Ephef. 52. 5.16. Cum praecepto de ma&ione agni junxit Deus praeceptum de feffo azymorum; Fetum ozy. o5fervando ab Ifraéle in Terra Canaan, Feflum zymorum proxime Pzfcha excipit Levit,"?*' 23,Y. 6. Ícd integros feptem dies durat: quod quia immediate cum Pafchate conjunctum eft, unum idemque feftum videri poteft: neque enim Pafcha fine azymss comedi debeP bat,neque feftum azymorum, nifiefu Pafchatisantecedente& concomitante celebrari , poterat:& Deut.16; j. ita habetur, fepzem diebus comedes[uper illud,Pafcha,..2yma. Ergo immediate poft efum Pafchatis azyma integris feptem diebus comedi debebant. Durante autem hoc fefto exulare debebat omne fermentum ex omui termino Lraél: idquefub pena exterminii, quam Deus aliquoties flatuit, Igirura veffera diei decimi quarti ufque ad veferam diei vipefemi primi menfis Abib azyma comedi debuerunt. Die primo hujus fefti erat Vp NYpD. pracouun fanztiratis, hoceft, Praconis voce aut tuba fgnificabatur, diem illum fandum effe,— Idem praeconium fiebat etiam die feptimo. Seprimuf dies vocatur fpecialiter feflug,— Septem diebns comedeniur. azyma 5. die aptem Mud" £ Mhiius fignifcatio, na De feflo Azjymorum, eft feftum. Domino Exod. 13, 6. imo& IM abflinentia, ce[fatio Domino 5 quo nullum opus debebat fieri Deut. j6, 8. Id enim notat vox JYXV, confer. Levit. cap. 25. y. 7. yn uo n13y n2N22»02Nn my: Abflinentia,ceflatio eff,omne genus operis ncn facietis Cüm omnes feptem dies feftum facerent, tamen feptimus dies pre omnibus aliis feli nomine venit;& ceffatio é«y eret, agyla, Mi tribuitur, cüm tamen nec pracedentibus fex diebus opus aliquod, prater neceffarii cibi praeparationem, fieri debebat. Exod. 12, 16. Porro feftum hoc jubet Deus obfervari in omnes generatioues Ifraclis coy DP latuto fecili. Exod. 12,17, confer, y, 4, I'D! CO'D'D quotannis Exod. 13, t0. De hoc fefto lege Exod,12, 15-- 20. i3, 5- 10, Deut. 16, 3. 4.-- 8. Levit.23,6--9. $.:7. Habetautem& hoc ftatutum fignificationem amplam.— 1. Panis azymus, fivepa(ta azyma cibus mifer& tenuis eft: ut enim fal condimentum carnium, ita fermentum modicum condimentum eft panum: hinc vocantur PWXD uua, *Jy COT? pamis affliclionis, inopia. Deut, 16, 3. Igitur juffit DeusIfraélitas comedere azy. ma flatis vicibus, ut feperecordarentur,& nünquam oblivifcerentur afftictionis illius, quam ex /Egypto tulerant: confer Exod cap. 3. verf, 7, idendo vidi By 2y: TW paffioneg populi mei... 2. Primogenitis /gyptiorum occifis Ifraelitae urgebantur, ut omnino feftinarent,& celeriter ex Zgypto exirent; ita factum, ut paflam feu ga[f'im, etiam antequam fermentaretur, auferredebuerint, Miranda fané res, quos Pharao tam diu detinuerat, quorum miifionem nulla miracula, nullze minz nulla fuafiones impetrare potuerant, nunc non tantum exire jubet, fed ita celeriter exire cogit; ut ma[fas infermentatas fecum abftulerint, neque adeó tantum füperfuerit temporis, ut fatis ez fermentari potuerint,In mu ev» igitur hujus miraculi jubet Deuscomedi azyma. Er indicabis filiis tui: illo die, diceudo: Propterea quod fecit Dominus mibi, cium egrederarex JE, ypto,&, Nam manu forti eduxit te Deusex JEgypto. Exod. 13, 8.9. 3. ZÍun ferirentum Ífymbolum eft. 1. Do&rine fal[2; qua ut fermentum paftam, mentem inficit& adulterat Matth. 16,6. Cavete vobis à fermento Pbarifzorum; confer. Y. a2, tunc intelligebant, quod non dixilJet cavere à fermento pauis, éd à ducfrina Pharifzorum, 2, Vite impia(j morum corruptorum 5, Fermentum enim, nifi auferatur, omnem corrumpit maflam.— znnef itis, quod parnm fermenti tíamma[Jam fermentat 1. Cor. 5, 6. loquitur Paulus de impietate, qualiseft sooreia fcortazio y, 1. illamque comparat cum fermento, Mali mores& fcelera ni(i emendentur& caftigentur, torum hominem penitus& funditus corrumpunt. Expargate igitur 033 maxaidy Cop fermentum vetus, ut fitis nova me[Ja.— Feffuin asamus uon in fermeunco malitis(y nequitia 1.Cor. 5,7.8.. 3. VIaAaiéri Q- vetujlais. Maffa enim, quando incipit inveterafcere, incipit etiam fermentare hinc Paulus ZJus gaAaua fermenizm vetu, Ferujías autem illa de qua Sacrae litere non femel loguntur, eft non tantum illa; qua innata noftra corruptio & natura peccaminofa vocatur ó vaAauc Wuev dv3ommO- verus nfler bomo, crucifigendus Rom. 6,6. deponeudus: Ephef, 4,22. exsendis: Col. 3,9. cui opponitur óxam avSguT Q« novus bon, qui induendus efl,& fe rmdum. Deum ccuditus efl Eph. 45 24e Col. 3, 10. fed imprimis notatur& dicitur elle z4x2;7; 9gauar G- vetuflas litera Rom.7,6 quadicitur dmoxreiyery octidere 2. Cor.3, 6. Per eaa literam autem intelligitur, id quod olim fuit infiulptum à»^49cin t«buli:/apilei 1. Cor. 3, 7. hoc eft; ré lex; nimirum omnisilla que per Mofen data eft,& 7 a«psCoius zip mgoreri o Gal. 3, 19. à qua lige vuvi nutic. xarigyd Syd abeliti[5m:5, utpote iertua su illo, cut olim €9' ejus frantficattone typica.— Cap. TV. Lib.z- 3 olim fan&i detinebantur, fivecui fervabantur,& ad quem cogebantur, hoc eft, Chrifto Rom. 7, 6. Huic verpflati litere oppofita eft à xamérne novitas, qualiseft zamora mrióua7(O- novitas[Hritus Rom. 7, 6.&Asleiac veritatis 1, Cor, 4,8.«veas libcrtatis Gal. 5» 1, Td dgyaia, aagüAS«, id'é 26yore xamd va vrarra Vetera praterierunt, ecce facla[uut uovaomnia 2. Cot. 5,17. Gal. 16,15.) $.18. Cum igitur fermentum fymbolum fit rerum tam variarum& diflin&arum, voluit Deus jubens Ifraélitas ab illo certis vicibus abftinere& azyma comedere;illos efficaciter docere. 1, Ut in fan&ta doctrina& fide firmiter perfiftrerent,& à fermento doctrine falíz diligenter caverent. 2.Utab omnibus fcandalis& impietate,tanquam fers: ntosalitie/ nequitia fedulo defifterent,& finceritati eaxexsverg unice operam darent. 3.Ut fpem & exípectationem cottidianam alerent, eamque ftrenué& jugiter foverent de»:ii'ate; non tantum fandi: atzs, quae ab initio fidelibus donata eft, fed& spiriti,& veri: ati,& libertatis,& letitie,quam in adventu promiffiMediatoris&Sponforis,veriPafchatis,plenius& abundantius Ecclefia Dei vivi acceptura effet, qua libexanda erat ab omni verzjiate legis& fervitutis, quae Ifraélitis non diu poft, in deferto data& impofita eft,«uique obuoxii fuerunt. dfd mavróc 7€ Civ per omuts vitam Heb.2,15.& à qua non ante funt liberati, quàm eniffo Dei Filio, qui n.tus é muliere, fachu[ub legem lege& jugo illis, qui ub leje erant, redemit. Gal, 4,;.& omnia nova fecit,adeo ut fi quisdeinceps fit in Chrifto, fit«as. rà xríaic creatura nova. 2, Cor. y, 17. nova Spiritus fancti menfura, nova libertate, no. va laetitia ditatus,& benedictus ac cumulatus& impletus omui benediclione fpiritu. in | fupercalefiibus Ephef. 1, 3. $. 19. Quod autem feptem dies affignantur fefto azymorum, nec id myfterio caret. Nu-& merus feptenarius pluralitatem faepe indicat: fepries cadit jufIus, id eft pluries. E fex an- rh. 4 gulis eripiet, Gy iu feptima te nou tanget malum, hoc eft, in plurimis& fepe occurrentibus anguftiis Deus ad auxilium tuum przefto erit. Ita fimpliciter fepzem dies azymorum docebunt,& fzepe& femper veritati doctrinze,& fanüitati vita ac puritati morum ftudendum& incumbendum effe, Szepe etiam numerus fepzem myftice comple&itur omne tempus, quod fecundum Scripturas propheticas Deus T, O. M. Ecclefie Novi Teftamenti in hac terra conceffit, quod tempus in feptem periodos diftributum eft: quz periodi in Apocalypfi cum feptem ttibzs comparantur. Apoc, 8, 2. Unde Ecclefia fub fepzeu candelabrorum eenigmate reprafentatur Apoc. 1,20. Et fides Ecclefiz hujus univerfalis,quz fem. per una erit& vera in Chriftum Dominum, in figura feptem oculorum depingitur Zach. 3, 9. Super lapidem unam feptem oculi, lta feptem dies azymorum docebunt, Ecclefiam Novi Teftamenti inomnibus feptem periodis fuis,ad finem ufque feculi fcftum a&uram Deo in azymis veritatis juflitie, libertatis,[auclitatisgaudii. 1, Cor, 5, 8. donec Deus manifefteturé coelo, utfit ille omnia in omnibus, $.20. Porro& id pulchre fignificat; quod príso die fefti azymorum?raconiut fan- P-econium itat fiebat.— Ita poft mortem Chrifti ejusque afcenfionem in celum fub prima tuba pom rfc(epe feu fub prima periodo praedicatum eft Evangelium libertatis ad omittendum opera lega- timodefciti lisjugi, quod Patres Ifraélitae vix portare potuerunt AG, 15, 10. imo GC opera gentium, izymorüm, qua mala fuerunt& impia& maxime abominabilia; ut liquet Rom cap. 1, verf, 21-- 52. Talium Evangeliftarum fub prima tuba fuit caterva. magna Pfalm. e8, 12, Tale praeconium[anclitatis videor mihi audire in excellentiffimo diéto Pauli Aor, 13, 58.39. Notum eflo vobis, Viri fratres» quod per bunc vobis anuunciatur remi/fra peicatornm; dy ab omnibus, quibus non potuiftns in lege My jnfiificari:& 1. Epift, Petri cap. h^ 2.3. Ne Il4 De con[ecratione primogenitorum. 2.3. Neamplius bominum concupifcentits, fed vivite é voluntate Dei reliquum in(amne temps, Kexeràc 99 spy fatis. enim effe nobis debet preteritum vita tempus vá SéNnpa 85 Vivov xaveg. 3d G8, voluntatem gentium operari,&c. 2 $.2t. Pariter quod férrimto die adeoque ultimo fefti idem fiebat praeconium, notavit, quod füb ultima tuba, hoc eft, feptima periodo predicabitur Evangelium regni in toto orbe Matth. 24, t4. ut homines abjectis operibus malis Deo fervatori vivant& ferviant, Sub hac tuba implebitur myflerium Dei, quemadmodum nunciavit fervis[uu prophetis Apoc, 10, verf. 7. $22. Quod autem feprimu dies fpeciatim dicitur Feffum Domiui, eo notatur, quod Septimus di«.... MEN. secar" quamvis omni tempore vita fidelium feftum& requiesà peccato& corruptione effe dereflumDo- beat, ultimo illo tempore imprimis fideles debeant icoraem feflm agere in omni fanttinn tate& convce[ationitu piis, exjbe&lantes& feflin.tes adventum diei Domini,& ftudio omni incumbere, ur inveniantur davihoi z, djaswror avv 6» eigírn. 2. Petr. 3) 11.12.14. Co»feraio— 9.23 Ultiurum quod circa hoc tempus mandatum dedit Ifraeli Deus, eft, ut poftpiimogeu. quam veniffent in terram Canaan rran/rre facerent omne aperiens vulvam Domino, hoceft, tmm.— Domino traderent& confecrarent omnes primogenitos, sfculos, tam ex hominibus quamexpecude. Primogeniti beftize mactabantur: idcirco ege 1 farificof. mado Domino omnei apertionem vulve, mafculos Dxod. cap. 13, verf, 1«, fanguis illorum fuper altare fpargebatur,& adeps illorum adolebatur Num 18, verf. 17.— Primogeniti autem afmcrum, füb& cum quibusintelligendz funt omnes pecudes impure: Num.18,15. ad facrificia inidonez, aut redimebantur per agnum, hoceft, illorum loco& pro illis fübftituebatur& ma&tabatur agnus; aut etiam cervix. ill&. frangebatar: 3DBAY! decervicabis eum. Exod. 13,13. Primogeniti autem filiorum redimebantur:& omnem primogenitum filiorum meorum redimo,libero precio Exod. 13,15. quinque ficlis argenteis in ficlo f. pondere fauctuarii Num, 18,16. llliautem primogeniti redemti fan&i manebant Deo ad faciendum cultum facrum,& ad expiandum fuper filios Ifrael;& probabile eft illos C2*2712 facerdotes Exod. 19,22.& illos juvenes filiertm I 1ael quos Mofesmifit;& qui facrificaruit. Exod, 24,5. primogenitos Dei traductos feu fan&ificatosfuifle,— Sed poftea in deferto accepit Deus pro piimogenitis Levitas,&illos dedit Aharoni, ut opus fanciuarii faciant, ne fit plaga fuper lfraélitis,quum acce[Jerint ad faucium Num, 8, 14516. 17. 18, 19 confer, Exod. 13, 11- 14. Hüusfg—$.24. Eftautem& hujusftatuti emphafis magna;qua& in genere& in fpecie obfer$cromt vari poteft. lagenete,$.25. Ingenere renovare debebat confecratio& madtatio omnium primogenitorum tam ex hominibus quam pecudibus memoriam duplicisbeneficii,;. lilius; quod Deus Y'taelem liberavit é domo fervitutis, occidendo& matando omnes Agypti primogenitos Exod. 13, 15. 2. Illius, quod Deus primogenita /£gypti cadens fervarit omnia primogenita Ifraclis. ita ut illorum perierit nemo. Ye fpecie, 4.26. In fpecie autem exhibuit coníecratio& fanttificatio filiorum primogenitorum longe plura& majora& fpiritualiora, a Primogenitos feparari fibi Deus vult, ut fint facerdotes,& accedant ad Deumcum gratis muneribus, Sacerdotium igitur eft primogenitorum;& primogeniti jure primogeniturz funtfacerdotes,— Is, cui jeravit Dens, Tu ei laserdosi fe nium Pfalm.116,4. eft vere Prisegeuitus, nec tantum fed& Unigenitus Ante illum, e(t enim Prünogenitut, nec poít illum, eft enim wuigenitw, non eft Fili, nempe ita ut ille eft, Filius à» dvvag4 iu n .€9' ille fientficatione.— Cap. IV. Lib. z. 7 3n potentia Rom, 1, 4, aut, cai di&um Jit, Tues Filius meus, Ego bodie te genui. Pfal. 2, 7» Hebr. 1, s. confer. Coloff. 1, 15. Joh. 1, 18. Pfalm.89,28 Faciam eum Primogenitum, hoc eft; compellabo, demonftrabo:llum efle Primogenitum: ita hoc dictum optime de Chri. fto intelligitur. confer. Hebr, 1, 6, Rom.8,29. Apoc. i, y. Hic igitur Primogenitus$acerdo; noftereft, qui ijv Campers nos decuit. Hebr. 73 26. à Deo vocatus& hac gloria dignus judicatus. Chriffhu enim non fibi ipff[umftt bonorem ,ut effet Sacerdos, fed is qui ad ipfum locu£t efl, Filius meus es tu Hebr, 5, 4.«. confer. Jerem, 3c, 21. Ez faciam illum accedere, nem pe Magnificum illum& Deominatorem, id eft, Chriftum, Dominum.(Sacerdotum autem eft, ac.edere ad Deum, vide Num.16, s. Mane uctificabit Dominu eum, qui[aum eft, dy fanQum, c quem ju[ferit accedere ad fe. lta loquitur Mofes ad Korachum, facerdotium quarentem. Num. 16; 1c.) Gy accedet ad me.(vide Exod. 19,22.) Nam qua efl, qui in fidem recipiat cor[uum ad accedendum ad mo?Yta fan&ificatio feu tradu&tio primogenitorum teftatur & loquitur, Sacerdotem noftrum, aeternum& fidelem, cy Té(okoy Td TW; wrigac primogeuitam omni creatura. Col. 1,15. Et praeter illum neminem effe aut poffe effe facerdotem noftrum. 1. In primogenitis tradu&tis Domino& faniflcatis reliqui filii& tota fan&ificabatur familia, ut& populus Dei vocarentur,& in beneficiis ac donis divinis partem haberent, Si enim primitiz[ancle, etiam ma[Ja. f radix fanBa, etiamvami Rom. 11, 16. Si primógeniti fan&i, etiam reliqui filii, In Chrifto primogenito fan&ificatur sg saceia ev wgaroic x24 FR vic omnis familia in celis dy in terra, ut& ex ipfoóveuatsf) nominatur Ephef, 3, 15. Fa&us enim eft nobis 4?/asuc fanclificatio 1, Cor. 1,30. Sed abluti eflis, fed fan3lificati efis, fed. uflificati eflis in nomine Jefu, d in Spiritu Dei 1. Cor.&, 1r. lavit uos fanguine fito à peccatrs& fedt nos Reges Gy Sacerdotes. Apoc.1, 5.6. Ita primogenitus nofter, Sacerdos& Rex factus, etiam nos Reges& facerdotes fecit, confer, Rom. 8,29.«ur /i Primogenitus in multis fratribus, In illo primogenito ad fan&iffimam fraternitatem evedi fumus: imo& ad filiationem: qui enim acceperunt eum dedit illi poteflatem, gerere fe ut filios Dei Joh.1, 12. j. Ut primogeniti prerogativam habebant pra reliquiisfiliis; erant enim Sani Doqiio, ayiov v«uet XSe*) Luc. 2, 23. Ita Vfrael, cujus primogeniti Domino fanctificabanturprzrogativam habet prz omnibus nationibus& familiis terze, Ti dy và afoiseir T6 Isdaís que igitur eff prarogativa[ndei? Rom, 3, 1. confer, Rom, g, 4f.& Amos3,2. Tantum vos copuovi.— Illum elegit Dus primum omnium, st effe: ipfr populus ex omnibus populis Deut, 7, 6. Hinc totus Lírael Primogenitius Dei nominatur: Fifiu meus, primogenitus meus I/raél efl: mitte filium meum. Exod. 4,12. 23. Ephraim efl primogenitus iens Jerem. 31,9. Igitur fan&tificando Primogenitos, docere Deus vult totum Ifraelem Dei primogenitum effe, refpe&u omnium aliarum gentium, quas tunc /uebuz ambulare iu vis propriis, AQ. 24, 14.. 4. Primogeniti à Deo poftulati erant quafi portio Dei. Certam portionem& quafi fuam habere in populo Ifraelitico voluit. Docemur, Deum habere Aa eS,sotoy populum peculiarem"Tit. 2, 14, populum quem eyotyro ante novit Rom. 8, 29. imo quos femper ut fuos novit,— Novit Dominus và ivsas a9. 2, Tim, 2, 19. qui funt. Ecclefia aypu(orónev primogenitorum in celis defcriptorum. Hebr,12, 23. hoceft, é mundo electorum. xOugoríuoi«a beredes Dei Rom, 8, 17.... f. Primogeniti Ifraelis redimebantur quinqueficlis.. Notatur, Ele&tos Dei, quamvis non fimt enti corruptibilibus, argento& auro., ramen Ievera Deo emtos effc, nimirum 2 Tipo — -**. L]*. 4 116. Decon['crationis primogenttorum fentficat. Cap. IV.Lib.z. eub diens pretiofifinto agni fanguine 1, Petr, v, 19. qui fanguis eft eterni valoris pretium áp ogddimrs ripis emti eflis pretio x. Cor, 6, 20. 1n illo fanguine habemus vo?atAspuni redemtionem confummatiffimam Ephef.1,7,——. 6, Primogeniti Mraelis illo pretio ficlorum redimebantur quafi àmorte, qua reliquae pecudes pure mactabantur, Electi fideles pretiofo Chrifti fanguine à morte aeterna& omni ira liberantur pleniffime: abolevit poreffatem mortis babextem Heb, 2, 144. Ubitaus, mors, aculeus x, Cor, 15,$5» mille&de.— 5.27. In hac autem confecratione& fan&tificatione primogenitorum ad faciendum daraioim- Deicultum& ferviendum Deo praeter fpirituales has adumbrationes, eft declaratio. pe— guedam impuritatis reliqui populi; quod nimirum manus illius non fint dignae aut purz, utex illis accipiat Deus munus. Quemadmodum etiam fanctificatione,& vocatione Primogeniti amus Creatura y ideft, Chrifti Demini ad id, ut fit Sacerdos& Sponfor fidelium& fan&orum v4 eyàc 9v Hebr, 2, 17. fatis probatur, neminem illorum dignum aut aptum efle aut fuiffe ad pacem cum Deo faciendam,& 1edemtionis opus perficiendum.) $.28. Hoc ipfe docet Deus Ezech.20,26.. Et impuros declaravi in donis eorum, quum juffi tranfire omne aperiens onlvam, hoc eft cum juffi confecrari mihi omnes primogenitos, Eadem enim apud Ezechielem eft phrafis,quae apud Mofen eft in hoc negocio. vid Exod. 13; 12, lgiturquum primogeniti fan&ificantur, Ifrael impurus declaratur in donis, hoc eft, repudiatur quafi à Deo, eatenus, ut nolit à manu illorum recipere munera;aut quem libet fibi offerre facrificia, $.29. Fatendum tamen illam impuritatis declarationem multo deinceps auctam fuiffe, cum etiam primogeniti reje&i, ne offerrent munera,& Levitz in locum primogenitorum affumti,& Aharoni dati funt aZ factendum opu filiorum Lracl in tentorio conventi, Qj ad expiandum fuper filios Ifraél, vide Num. 8, 19. €onclafio$.3o. Concludit Deus legem hanc his verbis: Ez erit tibi in figuum fraper manum tuam, üliuslegis,(D i frontale iuter oculos tuos Exod. 13 16. 16, verf.9. inmemcriale inter ocules tuos,— Debet fcilicet lex Dei in fronte geri& dextra mana, ut per confeffionem publicetur, quemadmodum ea quz in fronteimpreffa funt, publice omnibus apparent 5& in omni opere fit pro norma& regula 5 cui promovendo manus imprimisinfervit, Confercum hac phrafi Apoc. 1 j, 16. accipere fignum beflia in dextram manum Qy frontem& Apoc. 14. babeute: nomen Patris ejus fcriptum in frontibus, sumEede., J:3b EX di&tis autem facili negocio concludi poteft, quis flatus Ecclefize YMraelis fuefem A; ritinAEgypto. Facdus gratiz, Promiffiones, Circumcifionem, facrificia cum Patribus pio. habuit& tenuitcommunia, Sed praecepta de mactandoagno, deedendisazymis, de fan&ificandis primogenitis nec ante, nec poft diluvium Patriarchis funt injun&ta,& in /Egypto primum notificata 5 igitur líraelitarum propria funt habenda: data tamen Íunt hec praecepta, non ut in Egypto obfervarentur; nam cum Ifrael jam in procinctu elf:c, utex Egypto exiret, demum dantur: neque ut in defzrto flri&te agerentur 5 videtur enim Irae! in deferto divini cultus fuiffs siiquanto neglgentior; unde& circumcifio ibi ceffavit Jof. cap.$, ver, 2-9.& Pafcha ipfum non nifi femel legitur mactatum. Num. cap. 9 verf. 1-- 6.& non potuit omnis illa multitudo rituum ad amuffim adimpleri inter perpetua itinera;& viarum pericula,& armorum fire»itus; fed data fat ut in terra Canaan dedu&tis perpetue effent obfervationi, Hinc Deus przcipiens de azyznis,& de confecrandis primogenitis, femper prafatur, E eril Develititone"Eoyptt. Cap. V. Lib.z. 17 erit cum ducet te Deus ad terram Canaan, quamjuravit patribus tuis, ut det tibi, tunc facies cultum bunc in menfe boc Exod. 13, s. 11. 12, Igitur que in Egypto funt praecepta poft multos annos in terra demum Canaan ftabili obfervantia funt impleta& peracta, Caput Quintum. Exitus Ifradlis ex /Egypto$. 1.2. eximia in illo eluxit fides Mofis$. 3-- 6. Columna nubis& ignis$.7. Traductio per marerubrum illufque myfteríum$.8. 9. Baptifmus in Mofen$.1o. Nubis& Maris rubri fimilitudo cum baptifmo$. 11, Pharao&& gyptus fuerunt typus alterius Pharaonis& A&gypti; fpiritualis nimirum$, 12.- 16. $.1. pHeraonis pertinaciam multitudine& feveritate plagarum divinarum devitam, uttandem abitum toti Ifraéli concederet, imà cito& celeriter exire juberet, fupra vifum eft. $.2. Deexitu Ifra£lis ita Scriptura ait Exod. 125 41. Ef fuir in ipfo illo die exiverunt o mnes exercitus Sebova e terra Egypti. $. 3. In hocexitu adiniranda fuitfides Mofis; quam etiam Paulus landat Hebr. tr, 25. Fide reliquit Mofes /Epyprim, non veritus iram Regis, invifibilem enim quafi videns perduravit? 3 dégxror Gc id? iesgríqus, Perduravit, perfeveravit, nec frattus eft animo,£x; imigaAn, $.4. Nonloquitur Apoftolus de illa Zgypti relitione, qua Mofes occifo /Fgyptio; fugit in terra Midian: nam illuc Mofes fugit,adeoque ZEgyptum reliquit 198 28D pra fuae Pbaraenis quarentis Mofen interficere Exod, 2, 15, Haec autem relictio eft talis; quam fecit ni metuens Rezis iram,— Igitur prima vice cüm relinqueret /Egyptum, fugiens in Midian, fuitiweteens Rezisiram; nunc fecunda vice cüm relinquit /Egyptum, educens populum Ifrael in defertum y| uon metui? iram Regis. Unde apparet Paulum de hac poftrema /Egypti de:elictione loqui. $.5. Magna fane fidei& admirandz fuit fiduciz haec res, Populum numerofum, fervituti quidem, fed tamen fecuree& tranquilla habitationi in terra Gofen,& omnibusabundantiisciborum(Exod. 16,3. Num. 1,5.) affuetum, natura iimpatiercem& morofum, ordine, legibus, politia nondum in unum corpus coactum, educere in defertum, regionem infrugiferam, prope ad immane vaftumque mare, fpretis omnibus infultibus, quos facere poterat Rex 4Egypti, quem conceffz miffionis tedium fub:re poterat, 'ut& fubit, aut etiam aliz gentes vicinz& potentes, non procul à deferto habitantes, id fane fidei& fiducize talis eft; cujus aliud in facris literis vix exftat excmpluzn. $.6. Sedundetantus animus, tantumque Mofi robur; qui in initio vocationis fuz tot difficultates moverat? Refpondet Paülus: perdaravit, irvifibilem illum quaJi Lien: Quia quafi ac propemodum videbat illum, qui invifibilis eftnatura& effentia, oinnia videns, à nemine vifus Joh.:, 1. babit.ms Incem inacee[Jasm. 1. Tim. 6, 16, idco Mofestam magnos gerebat animos, Vidcratinvifibilem illum quafi vifibiliter inrubo:«x»^rtus erat illum in via, cüm e terra Midi. n rediret, quamvis tunc invifibilis ille, Mofen inteifice1e vellet; viderat& audiverat illum in tot familiaribus colloquiis; illius potenti manu 3 IoboiaRelictio.8ypti poftetior, Invifibilem Mofes quafi idit, ns—*Decolumna nubis€9' ignis. Cap.V.Liba. roboratus portenta& infignia ediderat. gitur invifibilem illum quafi oculis fuis videns Mofes, adeoque in fe plane& plene certus dc voluntate, potentia, prafentia& veritate, imo& bonitate invifibilis Dei, omnem difficultatem, quanta quanta à carne moveri potuerit, vicit,& fide 4gyptum reliquit,& populum ex Egypto fecum eduxit. Columna 7. Nec defuit illi Dux, Comes, Cuftofque Dominus, qui ad Pharaonem illum mifeiria rat,& Pharaonem ad fübje&tionem adegerat,& qui Mofi toties dixerat» Ego ero teum, llle igitur Dominus infigni miraculo Mofen totumque roborat Ifraélem: de die ambulat aute illos in columna nubis;. de uoclein columna i2nis, ut(y illos duceret in via& noctu lucem illis praberet. Exod. 13,21. Magiex oriente vident ftellam, qua illos epoz?4& ducit ad locum, ubi erat infans, Rex Judaeorum quem quarebant Matth. 2, 9. Majus hic miraculum. Et interdiu& no&tu vifibile Ifraélitas comitatur fignum, nec recedit unquam ab illis; imo Dominus ipfe dicitur in i//o ambulare. Ita Deus fuis eft /4x, ut illos illuminet: ignis, ut adverfarios confumat: uubes, ut fuaviter omnem aftum, qui moleftus fuis efie poffit, refrigeret: columna;ut fuos pulchre fuftentet:& de die,& de noe illos comitatur; nunquam abeft ab illis, Dominus in nube vifibili ambulans coram Ifraéle,vifus ab omnibus in plenitudine temporis in carne vifibiliapparuit& manifeftatus eft,oculis fpe&atus, manibus attrectatus 1. Joh. 1,1. Prius pofterioris fuit typus& quafi preambulum., qudaetio— 5.8. Quinimo ingenti& incomparabili miraculo traducit populum per mare rubrum, er mare tu»[ive Eryzbraum aut Idumaum,& ut in Sacris vocatur Zflaofum, ficco pede: quamhiftori"7. amtotam paucis verbis Apoftolus complexus eft Hebr, 11, 29. Fide traufierunt per ru-. brum mare tanquam per aridam, cuju periculum facientes AEgyptii»arenó3u(g» abforpti funt. Maximum hoc Dei miraculum& beneficium etiam laudat Ecclefia ferioris temporis Ef. $1, 9.1c. Surges farge, iudue robur, brachium Domini, ut diebus clim, generationibus feculorum, Nonne tu exficcafli mare, aquae abyfli magna, po[uifli profuuda maris viam ad trau[eune duin a[fertos?. confer Ef. 63, 11.12, Penieftmy.—$.9. Et ut hectraductio plena eft miraculorum,;ita& plena eft myfteriorum, Docet eio. enim& fignificat. 1, Ifrael ducituré mari per mare: Ecclefia ducitur& liberaturà morte & peccato per mortem& peccatum,Íta mors mortem vincit; peccatum peccatum abolet: maledictio maledictionem exftinguit. 2. Aqua; qua Ifraélem falvarunt, abforpferunt Pharaonem: mors Chrifti credentes falvat; incredulos magis condemnat; quanta enim pena dignus eft, qui Filium Dei& mortem illius contemnit.& conculcat 7. Hebr.1:, 29. 5. Per mare erat ambulandum, ut à periculo fecuri effent, Communionem nos oportet habere mortis Chrifti, qua juftum hunc nndis& flu&ibus fuis texit,ut falus noftra in tuto fit. 4. Poftquam per maretranfierant, nullus amplius metus, nullaàPharaone exfpe&anda noxa erat, Qui in communionem Chrifli femel admiffus eft,& morti illius congenitus& complantatus, aoó&a; fime mera& horrore Domino fervire poteft,| Ne rime acob; nam redemite, Cim tranfibis per mare, tecum ego, Qy in fluviis, ut ne inundent te Ef. 43» 1.2, Denique& idmirandum accidit; eedem aquz, quz Ifraéli fuerunt murus à dextra & finiftra, cadem hora fiunt tegmen Pharaonis ab infra& à fupra. Baptimos—$. 10. Ita non tantum viderunt Ifraélitae rv DVVAY DW faluzen Domini Exod. 113. in Mofen in Sed etiam omnes in Mofen baytizati fuut. iu nube(y in mari 1. Cor. 10 ,2.. Videntesenim ji, nubem, que illos duxit;& cogitantes de mari; quod ficco pertranfierunt pede, vifibilibus illis fignis& miraculis convi&ti funt, Mofen effe verum& fidelem fervum Dei, cui ut fervo& legato credendum fit. Quemadmodum igitur baptifmus aqua,qua nos baptizamur in nomenPatris;Filii&Spiritus fanài;ut vifibile facramentum fidem noftram cogit ia] n4 * "De Pharaone€9! Egypto[pivituali. Cap.V.Lib.z. ue Cogit in izera? LJ fubjecliorem& obíequium Dei Patris, qui noscreavit; Filii, qui nos redemit; Spiritus fan&i, qui nosfanttificat; ita& aquofa haec nubes, fub qua Patres Ifraélis fuerunt& mare per quod ij 3o» coégit Iraélitasin obfequium Mofis,ut fervi Dei; & in fidem legitima fuz miffionis,& veritatis dodrinz quam tradidit.— Eft igitur quafi baptifmus in Mofen& in doctrinam& minifterium illius. Ita& miraculum hoc Ifraélitz intuiti funt: dicitur enim de illis Exod. 14, 31. Crediderwmnt in Dominum;& in Mo- Credere'n fen féeruum illus. Ut autem alia reseft Dominusalia férvusita alio modo credimus in Do- 4, i, nofen. minum, alioin fervum,| Dominus Princeps fidei eff dy confummator Hebr. 12, 2. teftis fummus& infallibilis, autoritatem habens in fe& ex fe, qui qua dicit de fuo dicit: fervus nec fidem efficit nec perficit, non in fuo, fed in Domini venit& loquitur nomine.Ergo Dominum recipimus propter fe ipfum, quia Dominus eft. In fervum credimus propter Dominum, quia Domini fervus eft:& quiin Dominum credunt, non pollunt legitimo Dei fervo, qui à Domino audita narrat,& accepta refert, fidem denegare; praefertim cujus miffio, tot teftimoniis, fignis& miraculis comprobata eft. $. 11, Utautem aqua dilivi» multa repraefentavit quae baptifinus nofter, unde&avlis- ware ra. pa noftrum dicitur dvrírvmoy aquis diluvii I, Petr. 3, 20. ita& nubes,& mare rubrum in bram commultis fimilem cum baptifmo habent fignificationem, nimirum falutis morte permor- jio, tem; communionis mortis ad vitam; introitusin illum qui mortem abolet,& vitam illuminat. Unde& baptizati dicuntur Patres in nube. ifamrigvro 1, Cor. 10,2. Efttamen magna etiam differentia inter baptifmum noftrum,& hunc nubis& maris, qui paucis faluti,plurimis fuit exitio: ZFgyptii enim perierunt& aquis his te&ti ac fuffocati funt; quique effectus fuit potius ire& maledi&tionis, quam nuncius gratize& remiffionis. $.12. Ita nuncde Pharaone& potentia /Egypti atum erat,& Ifraélis pax& fecuritas spiritualis collocata in tuto.Ut autem illi qui poft diluvium convenerant ad condendam urbem,quae vhano&&ab eventu Babel vocata eft,& ad faciendum fibi nomen. Genef. v ,1-- 7. aliquo modo fi- 8P'*mile inierunt confilium, quale in poflerioribus temporibus fa&tum eft in civitateilla magna» qua in Apocalypfi vocatur&aCuAóv. Apoc. 1659.16, 19. 17» 4. 1852. 10, 21. unde utraquecivitas commune nomen adepta eft,& ut dictum, Babel appellatur,& prior imago exftitit poflerioris; ita& Pharao cum 4£:5to fua fuit anteambulo, pracurfor& typus illius vitatis magne,quae avevpadlixoc[Hiritualiter,hoc eft,enigmatice in Sacris vocatur Sodoma& JE-yp:us Apoc. i1, 8. qua civitas magna Z£z ypris vocari non poffet, nifi cum priore 4gypto haberetconvenientiam,& in illa fierent, qualia in /Egypto fa&a funt, ut nec illa$./4/oma dici poffet, nifi prioris Sodomze tradux effet& aemula. $.13. Ut autem civitas illa 3/6 7vealixoc xaAerTa] Ai) UT, agnofcatur, addit Apocalypfis 2»5 x4) à xdexQ« psv igavgudn ubi d Domus ncfler crucifixus eff. Apoc. n;8. lgitur ubi Dominus Jefus eft crucifixus, ibicftcivitas haec magna, fpiritualis 4Egyptus. $.14.. Hic flatim occurrit Hierofólyma civitas illa latronum Ef. 1, 21. 3 2erowreire( 086 p iik apis, Xj SCA(e Tic dota piove cpi av1bo. Matth. 23,37.— Attamen ron in Agypto cu illa, fed£o 4 adAws extra portam illius«ffs eff Dominus Heb. 13, 12. Cives& Prin. 25x58 cipes H erofolymz ceperunt illum quidem,& accufarunt, non tamen proprie occide-' runt: 2 bisucn licet interfier. quedam Joh.i8;3 1. Pilato przefidi Romanotraaitus,à Pifato condemnatus, illius ju[fu cruci adfixus à carnificibus& li&oribus Romascrura cxfus & inteife&us cft: ita illum judaei per manus improborum crucifix«m»cidevum: 80.2.23. Romani totum illo ten;porc fubjugaverant orbem; Paleftinam ceperant, Judaam Sy: ize con 120 De ZEgypto[piritualt,| Cap. V. Lib.». contribuetnt; ZEgyptusé nutuillorum vivere debebat. Ita totus orbis,& in toto orbe Romanum Impeiium erat 5 ubique Romanorum leges adhibebantur 3 Romanicives in toto orbe nafcebantut: hinc& Paulus Apoftolus, quamvis natione Tarfenfis,civem Ro. manum, non argento factum, fed narum, fe dicit AG. 22, 2$2$8. Eratque adeo Roma. norum imperium, pertotum orbem diffufum, uma mapna civitas,& illis dominantibus Urbs fatla efl, quod prius Orbis erat y. d patria fada diverfs gentibus una$ qua Rutilii verba funt, In hac civitate magna, hoc eft, in& fub Romano Imperio crucifixus eft Do. minus. LL 0. $.15. Vocatur autem civitas bec magna, hoc eft, Romama civitas,mundi dominatrix, iritualis..-:: A oyptus urbs una& generalis totius terrarum orbis, vocatur inquam illa Zrgptu, quemadmo. Romanac* dum&c Sodoma Ezech. 16,$5. Deut, 32, 32. ut& Tris Ef. 23, 1. quia ZEgyptus parsild liuserat,& ad illam pertinebat: deinde quia in illa eadem fcelera& facinora& tyrannis commifla funt, qua in ZEgypto antiqua, dominante ibi Pharaone,committi unquam po. tuerunt; ita illa ob fimilia fcelera fimile meretur nomen, $-16. Quemadmodum autem Romam gentilem, Draconis metropolin, idololatriz fedem & propagatricem excepit Roma Cbrifliana, fed Chriftiana tantum nomine, non veritate, externa confeffione, non interna fide;(nam afcendit inilla beflia ex aby Jc, cui draco fuam potentiam& tbronum dedit; illamque beftiam fecuta eft fecunda beffia, afceuden: non jam &mari, fed é terra, mari& abyflo in fimilitudinem velut terre bonz& frugiferz reda&is, babens duo cornua fémilia agno, fed loquens ut dra:o, faciens imaginem beflie, quae imago vocatur alibi Pfeudopropbeta Apoc, 20, 10. qui fuisepithetis& encomiis exprefluseftà Paulo 2. Theff. 2, 3. 4. lege Apoc. 13, 1, 2. 11.14. 15.) ita& Roma hac Chriftiana, hoc eft, Romanus populus, externe Chriftianus factus, revera autem& in fe beflia, hoc eft, carnalis tantum populus,& imperium hoc Romanum(ub ZE:5jzi nomine ffirizaaliter feu enigmatice innuitur& reprzfentatur: quinimo R;x Pfézdepropheta, Imago beffieinilla zenigmatica /Egypto regnans nomine Regum/Egypti notatur,& in Prophetiis Pharao vocatur. Ef, 19, 1:.. tuti[avt prindpes Zoan,— Sapientes, confiliarii Pharaonis, cone filium infatuatumef?, obbrutuit,— Quomodo dicitis ad Pharaonem, Filius[spientam ezo, fili Regum orizutis. Conveien-— f.17. Mire autemconveniunt nova hac JEgyptus;& novus hic Pharao cum antiquo Bep 4Egypto& antiquo Pharaone; unde eo majori jure illa nomen hujus fert. Conveniunt N'eteri, inquam r,Ratione fervitutis. In Egypto dura fervitute Ifrael premebatur, ZEgyptusSpiritualis vim confcientiis facit,& novam populo Dei fervitutem imponere conatur, fir mans arumnam ultraflarutum,— 2. Ratione coadunationis& conjunctionis. Pharao volebat ex/Egyptiis& Ifraéle unum facere populum;qui iisdem legibus& eadem religione uteretur, Ín ZEgypto fpirituali, voluerunt populum Dei commifcere cum adorantibus beftiam,& cogere uz frenum beflia in manum Qy. frontem acciperent omnes,— 4. Ratione Magorum. Mai JEgypti refiftebant Mofi,& faciebant miracula, In hac fpirituali funt C2'2y' CO'ON DON Ef, 19, 5. facientes miracula,ita ut(y ionis defceudat é calo in terram, coram bonrinibus. Apoc. 13, 15, In hacfpirituali Babylone eft m:lrirudo prefisiarum Ef.47,11. Et hi bomines corrupti meute dvSicarra] v9 dicia vefifunt veritati 2. Tim, 3» 8. 4. Ratione probri& contumelie illate Deo.— Pharao probrum dicebat Deo& Chrifto: Quis eff Dew? Exod 5, 2. In hac fpirituali Egypto eft os loquens peydha& B^aspsalas Apoc, 13».$. aperit os ad. bl fbbemiam in. Deum; ad blabemandum nomen ilis lbid, y, 6 5. Ratione coactionis& violentiz, In De comvenentianova /Egypticum vet, Cap.VI.Libaz. 12i In Egypto vis fiebat verbo Dei,& cultui divino; facrificare erat illicitum; ita nec religioni libertas fua conftabat, In /Egypto fpirituali 4uo£effes Dei, hoc eft, Scriptura vete ris&noviTeftamenti, faccos induti occiduntur,& in plateis magna civitatis jacent, veluc proftrati,& nefepultura quidem digni judicantur| Apoc. 11, 8. 9. 6. Ratione plagarum. Plagas multas fenfit ZEgyptus. Spiritualis haec, fimiles, fed majores, quia ut plurimum fpirituales, plagasaccepit. Nam& hic aua verfa in[auguinem Apoc, t1, 4. quae prima fuit ZEgypti plaga Exod. 7,17- 25. Et hic fuerunt énpuri fhiritue.[Poniles Bavoa c Rami Apoc. 16, 15. quas fecunda plaga in /Egyptum intulit Exod, 8, verf-1-- 10. Etiam Lr hic facla fimt tonitrua& fulgura,& motus terra magnus exflitit Apoc. 16,18. 21. qua fep^ tima ZEgypti plaga fuere Exod. 9,12- 3$. Quinimo& hic egreff funt exei Jes lctflx in T terram, babentes poteflatem qualem babeut terrefcorpii Apoc. 9,5. quaein octava plaga /Egyptum invaferunt Exod cap. 16, verf, 1- 2c. Denique effrfa phiala in tbrouum beffize, T tenebris obduSlum efl regnum ilie Apoc, 16, verf. 10. quales& /Egyptumcontexerunt, nona plaga Exod.cap.1o,verf. 21-29, Etiam à morte latu,& pojic Spiritualis haec /Egyptus non manfitlibera Apoc. cap. 18, verf, 8. qua quintam& decimam in /ZEgypto effeceruntplagam Exod.cap.9, 1-7. 15 4. 10. 7. Raticne liberationis& eductionis. Potenti manu ex /Egypto eductuseft ifraél,— Etiam e fpirituali /Egypto potenter educta eft Ecclefia; illaque vacua relicta ex(litit xavorerriesoy duuaórov babitaculum damoniorum,(y cuftodia omnis Spiritus impari, d omnts volucris impari($ odio babiti. Apoc.18, 1. 2. 4. Sed fatisdeiis, quaalibi exponenda funt plenius, Caput Sextum. Canticum Ifraelis.1. Aqua in Mara edulcate$. z. Statutum& judicium in Mara pofitum$, 3.9. Panis pluit é coelo, Manna, ejusque fignificatio$.1o- 19, Petra dat aquas, il'iusque 2/Aen ubi& de alia agttur Petra, de qua eft Num. c. 20, G. 20. 28. Bellum cum Amalec$.29. 30, Introitus in delertum Sina$.31. Scrmo primus de monte Sina, illiusque explicatio$.32- 37. Concio fecundademonte Sina 38. f.1.. Elli Ifrazl derelita ZEgypto nuncagunt in deferto, quà&à nobisfequendi funt. e lbi liberati abomni metu Pharaonis canum canticim Domino,— Clara id conftat phrafi, fenfu perfpicuo, eximia emphafi,& fententiisgravibus Exod.1«, 1-:9. lta quum eft beneficia Dei, quae in populum fuum confert;& judicia, qua in hoftes fuos exercet,in perpetuam celebrati memoriam. $$. 2. Poftaquarum defc&um in deferto Schur,quo illos Mofes ducebat indeà mari ru- A454 4. L bro, tandem iu Marab; hoc eft, in loco, qui deinde ab eventu id nomen accepit, inveniunt ta,cdulcatz, U aquas, Íed amaras: inde murmuratio. Edulcantur autem illae /iguo, quod Deus Mofi oftenderat, in illas proJe&o: five illi ligno inde ab ortu vis edulcandi infuerit, five tum indita fuerit, five nec infuerit upquam, nec acceperit, Deipotentie omnia adfcribenda funt;illeque afpiciendus eft uc 2D ny faciens miracula.Ita igitur lignum amaras edulcavit aquas; non obfcuro documento, Lignum, de quo Dominus fufpenfus eft,omnes afflieU&iones& amaritudines noftras, quae zt aqua[epe venunt ad animam PÍ.69.2,[anclifi.are, v ut dulcem& pacificum rezribuaut frucium j uflitia Heb. 12, i1, confer hic Exod. 15,22- 2«. i t$. j In Summum&—$.2, In hocloco pofuit Deus Ifraeli Ratutum dy judicium, dy ibi tentavit eum. Exod. u, eel pa.^ 25. UDU/tn ph, hoc eft, notificavit illi voluntatem fuam& praecepta fua,& quidfieri à tum, fuis velit: qua omnia habentpH, hoc eft, certam fuam definitionem,menfuram& modum,& nec variationem nec mutationem patiuntur, ita ut nihil ad illa addi, nihilque ab illis demi debeat Deut. 4, 2. 17, 32. imó funt UDU7D judicium, hoc eít, funt norma& regula infallibilis, ad quam& juxta quam omne judicium de bono& malo, de licito& illicito, de virtute& de vitio, de vita& de morte, de benedictione& de maledi&ione formari& pronunciari debet,— Sed& renravir Deuslfraélem. Deus azeigag(Q- xaxov nenminem tentat, fd qui tentatum à propria concupifcencia trabitur& JdvsdZ«?) Jacob. 1,13. 14. Tentat igitur non quidem Deus ad malum aut peccatum;quia totus bonus& fan&us eft; tentat tamen nonnunquam fuos ab bonum,& tenramen facit obedientie, charitatis, patientiz,fpei fidei fuorum. confer. Exod. 16, 4.. Tentabo illum num ibit in lepe mea, aut non, lta etiam£enzavit Dominus Abrabamum Genef, 22; 1. $.qe Statutum autem& judicium in Marah pofitum ita habet. Siawfcultabz vod fe. bove Dei tui, A reélum in oculis eju: feceris ey atteuderis ad precepta ejus d obfervari omnia flatuta ejus, omnem infirmitatem, quam pofai iu /E-yptcy non ponam in te y nam ego ebovab fanator tuus. Exod. 15,24. $.. Inhifce verbiseft r, Promulgatio Teftamenti& federis gratuiti. 2. Stipulatio obedientia& fanitatis,feu fidei per charitatem operofa. 3.Promiffio hujus& future vita, quae pietati femper annexaeft 1, Tim. 4, 8. Oblaiofo-^ y. 6. Promulgatio& oblatio foederis gratuiti in his verbis eft, Jebovab Deu tuus. Ego deris, g«b.iva fum fanator tw, Neque enim fcedere operum, quod Adamus fecit irritum, ne» que é meritis hominum,qui natura funtfilii ire; fed& gratia divina& e divitiis bonitatis Deus peccatoris Deuseft, Gratia falvantur miferi peccatores Ephef. 2, 5. gratia etiam finontur;& Pfal. 1032.3. referue peccatorum remiJtio d? infirmitatum jan.tio ad beneficia Dei gratuita, ne oblivifcari: Y 03 22 omnium[i mmorum benepciornm eju. Utaurem, dum Deu fe vocat Ifraelis Dein, promittitur vita, re[urrediio, immortzlitas, beatitudo,| Deus eft Doe viveriim Matth. 22,32.&, Beatus ppulus, cujus Jeboza Deus Pfal, 33, 11. itadum fe Sauatorem vocat, promittit gratiam juftificationis& fan&üficationis; imo& liberationem à reatu, ira, morte, condemnatione: nequeenim illi fanantur, fuper quosira manet,& in quos mors dominatur,& de quibus infernus triumphat. Süpulanof. 7 Supulatio fidei& charitatis in illis continetur verbis; auf. ilt.bis vocifebrvaDei dci, tui; fane ante omnia illi voci. Ego Jehova, Deus,[anator tun Jum: cui vociapfcultare eft crede in Deum;qui juftitia,vita,falus noftra eft.— Facies re&hum in ocul: eiit, hoc efbprobabis, quanam jit vei a5 Dei bona,pla.ens,79 perfecla Rom. 22,2. Attendesad pra. eptatjus, fempe ad hec ipfa, aufculta voci Dei tui, fac re&um in ocalis ejus,&c. Denique cPfervabis omnia ffatuta ej. Statuta Dei funt varia. Comple&untur illa.egei jiJei. Píal 50,16. Er imyr:bo di it Dsus, quid tibi, ut euuncies[latuta mea, y Juuuis fedus nieumin ostuum? Sunt;4:7£: Dei qua hocencomio ornantur, Qr fecerir dla boinoyvizet iu iliis Ezech. 20,11, Sunt& ftatuca de quibus Deus, Etiam ego dediilin Jatuta uou bcnay Gy judicia, tà quibus uon vivaut Ezech. 20, 2«. qualia ftatuta funt 765/4272 1lla, que continentur iu lege pracepli carnaiis cujus abrogatio facla efl eó quod imfirma ejl(9 inutiirsyuibil euim con[tinmavit. Heb.7; 16.18.19. Ephef. 2,15. Col. 2; 14. Hicb, 9,10. In hoc autem loco non loquisur Deus de fiatutis pofticmi generis& ordinis; talia enim tunc nonaum impofuerat populo, uti liquctex Jerem, 7, 2. non locutus fum cum patribss vej-Yz, vea prave; tiun iu die y quo eduxi ila po— Deoblatione federis Dei in Mara.— Cap. VI. Libaz. T . De oblatione federis Dei in Mara| Cap.VE.Liba.— 12 illos é terra ZEgypti de bolocauflo(y facrificio. Neque proprie loquitur de ftatutis,que qui facity in eis vivit: Decalogusenim, in quo illa continentur, necdum erat pronunciatus; nifi dicas, omne id cordibus Ifraélitarum naturaliter fuiffe infcriptum. Rom.2, 15. quod veriffimum eft; fed loquitur proprie& principaliter de lege fidei, obférvaba omnia flatuta ejus: hoceft, quz tibiut credas propofuit Deus,fide cordis acceptabis,& confeffione oris publicabis, ipfo iterum atteftante Deo Jerem. 7,23. Sed boc verbum precepi illis, Au[cultate voci inea, G ero vobis in Deum,(y vosibi fietis in populum;(y ibitis in omui via, quam pracipiam vbis, ut bene[it vobis, $. 8. Promiffio annexa federi& ftipulationi haec eft, Non ponam morbum JE:ypti in te, Yomitfio Laborabat autem ZEgyptus non tantum mero ccrporali fed,quod maximum malum erat, Pulationi, morbo jirituali, Induratio cordis fpirituale malum eft,omnibus ulceribus, vibicibus, vul-' iN neribus& plagis, que corpori inferri poffunt, longe periculofius,& ad eternam mortem accondemnationem viam ftlernit, Ergoillis,qui in Deum ut Deum fuum& fanatorem fuum credunt, illius voci aufcultant,& ftatuta obfervant, non imponuntur morbi /Egypti fed datur illis tranquillé vivere in his terris,& fervire Deo in omnibus bonis,& tandem ingredi in gaudia aeterna, quz repofita& fervata funt in celis, $.9. Eftigitur hocverbum, quod Deus in Mara toti Ifraéli dixit verbum gratize& folatii, verbum bonum, verbum federis& Teftamenti,verbum eximiis& pretioff:&0a2— 38uani promi/Jis(2. Petr, 1,4.) munitum,verbum invitans ad fidem;charitatem,& fan&am obedientiam, quo fuavius, expreffius, clarius vix ullum unquam di&um AbrahaL. mo;lfaaco, Jacobo; imo eft vere Evangelicum,pacis;fanitatis,quietis,vitae nunciativum. V Ita jam Ifraéli indicatum, quid bonum, quid Dominus ab illo requirat; nimirum facere judi imm, amare gratiam,(y bumiliter ambulare cum Deo[uo. Mich. 6, 8. $.10. Cumulavitautem Deus populo huic beneficia beneficiis, Panis illis deficit.Deusécclo panem mittit,— Ecce ego factam vobis pluere panem é celo Exod. 16, 4. Hicnoz. tandum 1. Quomodo hic panis é coelo feu de fupra venerit, Maue ex'itit deculitus roris circa taffra Exod. cap.16, y. 13. Venit ergocum rore,& cum pluvia fubtiliori,feu tenuiori, Vapor inaquam mutatus ros dicitur, conglaciatus autem Praiua, 2. Quznam illius fuerit forma,& quis fapor, Super fa-iem dejerti erat aninutum teuue, rotundum, teuue nt pruinain terra. Exod. cap. 16, verf, 14. erat ot femen coriandrum albain. Exod. 16, 31. ajeGus ejus erat ut afpecius 21271 unionis feu margarite Num. i17. fapor ejus erat ut lagauum mellitum, LXX. dc tysetc& utri Exod, 16, 3t, Sapor ejus ut[apor[ucciolei Num. 15,8. Poterat autem in molis moli,& in Sueta. tudicula feu morzario coutundi,& in cacabo y jega. coqui s fiebant inde placenta I3y Num. 11,8. Exod.16,25. 3. Quodilli nomen inditum. Et vexaruut domus Lraél Nomen ejuw|Q. Mau Exod. cap. 16, verf, 314. Cum Ifralitee prima vice hunc panem viderent, dicebant t1 12. pro t1 D Ita LXX./ gi 770, quid efl boc? aut etiam pro XU[ND sme efl boc? De Etymo Manna ita Jo'ephus Antiquit. Judaic. libr. 3. cap.1. xaAse: 3 ECgaio: 00 Boum T870 pudirya y à^9 juatv Vrregurrnaye yy Ta nusrigar dféAtTOY, 7i T8T igi dyaxetve(g, Alii] interpretantur donum; conjlitutum, pra paratam, nempe divinitus Ifraéli in cibum, $.1*. Jubet autem Deusuna cum datione Mannztria,— f. Ut colligant de Manua Q: circa 192N"25 U'N iac Q- rà uoxdy quantum quivis comedere poterat, Gomer pro umo capite.| ra LXX. x5 xouMv Exod. 16, 16. 2. Ne de eoreliquum quid maneat in erajfinum. Exod, vanda, Cap.16,19. 2. Ut féxto die duplum colligant, duo gomer pro uno, Q fepiimo die quie[cant,& ne& loco exeant. Exod, 16,5, 22« 26, 28. o conjun&tum eft preceptum deSab2 ato, Panis? coelo 12.t De pane àcelo. Cap. VI. Lib. z. bato, Ceffatio,ce[ft:o[anda Domino cras Exod. 16,23. nam Sabbatum bic dies, vel boc die, Domini ejE vevf ng. Ft jeprimo die ceffatio efl vexf. 26... EE ff. 12. Quicirca hec praecepta peccabant, redarguebantur ipfofacto. 1. Qui plns colle. s. gne. gerant, aut vottiut, noH abuudaruut, nec caruerunt Exod. 16,18. 2. Cor. 815. 2. Quireli. U quum quid de Manna faciebat incraftinum,id à vermibus auferebatur Ó putrecebat Exod. 16,20, 3. Quifeptimo die exibant, ut colligerent, ni/invenicbint. Exod, 16, 27. itcamaf$.17. Denique juoct Deus,utGomer de Manna fumatur& fervetur in memoriam inUo— fignis hujus miraculi in onmes generationes filiorum Ifrael Exod. 16, 32. Pofita efturna, in qua Manna erat, IY»55 coram Domino Exod. 16, 33. Pa 385 coram feu ante teflimouit Exod. 16, 34. hoceft, ante arcam teftimonii,— Nam imarca nil erat; tantam dua tabulis lapidea, quas pofuit ibi Mofes in Horeb. 1, Reg. 8; 9.. Igitur quod Paulus, loquensde Arca foederis, dicit, à 8 dps(O- a&uesi yug 7 java, id 1ta vertendum, non, in qua, fed, Citin q-ta tria aurea babens Manna Heb. 9, 4. Obfervanda etiam hic eyon-|ic anticipatio, Quod ciim Arta fatta effet; poterat demum fieri,hic tanquam jam factum,etiam ante quàm Arca facta erat, narratur. $ 14. De Mannaetiam fermo e(t Pfal. 28,24. 25. Fecit fuper illos pluere Man ad eomeJLovlum, dé frumentum celorum dedit ifi, CQVY2N C339 Panea fortium feu divinum ce-"it anus quifque. sua fas. Paulus Apoftolus vocat Manna 22ópia 7viuuamisór 1, Cor. 10, 2. Et omnesean"6 Jeva om fbhitualem comederunt,— Sane Manna in os ingrediebatur,& in ftomacho concoquebatur; perfe ergo efca fpiritualis non eft, Tamen quia fjiriruale aliquid 29a mauifeflabat, fgnificabat, prefigurabat, id nomen habet: nimirum illum, de quo eft Apoc. 2,17. Fin.euti dabo omedere de mazna occultato, h. e, Chrifto: qui de fe ipfo, Ego, inquit, fum panis vite Joh.6, 48. Eftautem Chriftus Manaa oc ultatum, quia caro& fanguis ilIum revelare non poteft Matth, 16, 17.& quia occultatus eff iu Deo Col, 3, 3. manifeflandw ultimo die Ibid. verf. 4. $.16. Videamus igitur. r, Quibus in patribus conftet fimilitudo Mann& Chrifti, 2. Queenam excellentia Chrifti fit pre Manna deferti, Smitmdo J-17. Depriore prius. 1, Mannaerat p'1 renue minutiam corpufculum. Chrifli interMamnz& ristenuis forma& afpe&us fuit contemtibilis,accepit feram jervi Phil. 2,7. 2,Non cogChiti,— no'cebanrIfraclitee, quid Manna effet, Chriftusà fuisnon agnitus,nec receptus fuit: pro» prii illum nou receperint. Joh. v1. 3.7Mané inveniebatur Man.Etut /z«eute matutiuo ortus d fc Chriftus 1.$am.23,4. 4. Manna dabatur ad cibum. Caro Chrifli jl vere cius Joh. 6,5. 5. Pro unoquoque capite colligebatur Gomer,& eadem menfura omnibus, Chriftus ex z:quo omnium ele&orum Sacerdos,falus& redeintor eft. Omas effis ienzem in Chrifto Jefu Gal. 3,:8. per iffum ambo babent acce|[um in tmo Spiritu Ephef.2, 18. 6. Calor folis Manna dilfolvebat& confumebat. Calor h.e, charitas&& zelus dou Dei Chriflam comedit PÍ.69.9. 7.Quod deManna reliquum manebat in mane alterum, aufereba:urà vermibus. Neinfernalis vermis nobis noceat, Chriltusnon negligendus aut faftidiendus, fed hodie cum offertur nobis, totus accipiendus eft. 8 Sexto die dupla Manr x menfura dabatur; feptimo non inveniebatur, Sexto die feptimanz Chriftus omnes vires impendit,& animam ipfam emifit, ut opusredemtionis confummaret& perficeret,—*eptimo diein fepulchro jacuit, nec in terra inter homines vifusaut invenruseft, 9. Pof fex dies, in quibus Manna pluit, Sabbatum erat, quietis dies. Poft Chrifti pafRones fecutuseft GCexhs«és, qui olim exfpectabatur& fupererat populo Dei Heb, 4,9. 10. Primo die feptimana De Manna fgnificatione. Cap. VI. Lib. 2. 125 ^ nziterumpluebat Manna,| Primo die feptimanze revixit Chriftus,& irrigavit omnem animam fe[Jam: inde femnus illius(aavis ipfi fait. Jerem, 31,525.26.— 1t. Servabatur urna 1 MannzanteDominum,— Chriflis in perpetuum fedet ad dextram Patris, femper vivens ut x intercedat Hebr. 10,12. 7,24. 12. líradlitas fepe Manne cepit faftidium& naufea, ^ Ama wffra exare[cit, deflituta omnibus nez babet quicquam prater Marna Num. 1 1,6. ChriT ftus fatuit fuis: fuit ut abfconffo faciei pra nobis, fretus,& uil aflimavimus illum Ef. 5 23. imo adhuc funt, qui filium Dei pedibus conculzant. Hebr, 10, 29.. - ff.18. Sed quanto Chriftus excellentior Manna? 1. Manna paniserat terreftris,Chri- cuiaus E ftus panis d celo verus Joh. 6, 32. Ego fum panis vita Y. 3$. 48. à der(Q- à ov y.$1. 2. Man- Manna na patres ederunt in deferto, Chriftus dar vitam mundo Joh.6,33. 3. Manna videbatur pluere€ celo, nn tamen dedit Mofes panem é clo: ex inferiori coeli tantum regio2: ne defcendit Manna.— Panis Dei eff, qni defcendit à calo Joh. 65 33.— 4 Qui de Manna x. edebant, iterum efuriebant, Chriftus eff pans ,. qui ad illum venit, none[uriet unquam t Joh.6,;;. s. Manna remedium erat famis, non vero fitis. Qni i» Chriflum credit;"on fítiet unquam Joh.6,35.. 6. Patres comederunt Manna in deferto,& mortui funt. Si quis é pane boc vivo, Chrifto, comeder, non morietur, fed vivet in feclum. Joh. 6, 49. 51.53. 58. 7. Mannaquadraginta tantum annos cibus fuit Ifraélis. Chriftus& bodie& in fecula cibus eft& lux& falus fuorum. 8. Manna putredini& corruptioni erat obnoxium. Chriftus eft QaciMic rav. didvov doSagr- 1. Tim. 1,17. 9. Manna cottidie novum dabatur & aliud, Chriftus femper eft& manet idem: nihil illi decedit: nil augetur. 10. Manna dabatur ad menfuram. Utfpiritus Chrifti,ita& Chriftus ipfe& dona quz accepit in hominibus, dentur non€ menfara.. Y. Manna edebaturà dignis& indignis; omnes accedebant equo jure. Chriftus non percipitur ad falutem nifi ab electis& vocatis, 12.ManBa no&u pluebat, non de die. Chiiftus/emper vivit ut intercedat: nunquamà fuis abeft; pluviam gratiofam omni tempore& omnibus horis immittit in heredium fuum $. 19. Sed aliam praeter hec omnia,eamque infignem doctrinam é datione Mann Po. Do&rina pulus lfraél capere debuit, Itaenim Mofes Deut. 8, 3. Sivit re efnrire Dominus, d feciz Mtn. £e edere Manna, quod neque tu novas, neque Patres tui, ut nctum faceret tibi, quod nu de paue folo vivit bomo, fed de omni quod exit ex cre Dei. Docuit igitur Manna é ccelo pluens, ho. minem,vivere& vitam retinere non folum Ze pane; hoc eít, fecundum communem oco. nomiam, quz femen feminar,& frumentum metit,& é frumento panes praeparat, quibus homo vefcitur, fed& de omui quod exit ex ore Denini, hoceft.fapé extraordinario modo à Domino ali& confervari: quale quid in deferto fa&am, dum ad mandatum& Verbum Dei€ coelo Manna pluit; imo hominis vitam in fecuro effe, etiamfi é mandato Dei, fequens verbum ejus, ab omni cibo& pane abftineier,— Id& Chrifti Domini exemplo apparet Matth. 4, 2. 3. 4. Igitur nee pane defperatc(imus[oiliciti: nam in omni verbo & ordinatione Dei vita noftra tuca eft $-2o. Defe&um panis, quem refarfit Manna rurfum fequitur defectus aquae Exod, Aqusé Peua 17. Y. 1 Sed& huic divina providentia adfert remedium Jubetur Mofes percutere Pe- pescutta, £ram, ex qua aqua exierunt,& fitim extinxerunt populi: tanta autem harum aquarum fuit abundantia, ut defertum irrig rint,& lfraélem in variis maníloaibus fuis fequutze fint Píal. 78, 15. 16. rupiz etras in deférto, 759 eduxit fl:enta é etra,&. fecit defendere ut peu, qa "s fluvios aquas confer y. 20. Percafüit Petraun d Jlixerant aque, Qr valles inendarunt, percutitur ea$. 21. Num. 2c,1- 12. legituretiam alia Petra aquas dedffe: illa autem bis percuffa à fueutm Mofe, contra voluntatem Dei,qui non dixerat ut qo 17, 6,033 I3 Bj percutics Pe- Dei, j tram, m —" 126 o/13uA ex Petra tram, fed y2xn»N Cama" d» loquemini ad petram, dy dabit aquas[uas Mofi& Aharo. ni mortem przematuriorem, hoc eft, ne intrarent in terram Canaan, fed in deferto ambo .. morerentur, caufata eft. EE Pura fpiri- f$. 22. Sedut Manna efza fuit ffiritualis,ita& aqua Petrae potus fuit Piritualis, imoip'— fa Petra ffiritualis eft, non fubftantia fed figniflcatione. Ita enim Paulus t, Cor. 10, 4. Et omnes biberunt eundem potum fJiritualem: biberunt enim ex[ivituali Jequente Petra, E yetra, hoc eft,ab aquis Petre,& quidem& féquerre Petra(aqua enim€ Petra fluentes,in deferto fluvii inftar illos infecutze funt,ut de illis biberent,quocunque etiam in loco effent) deni. que ffiritualiPetra,rationc fpiritualis fignificationis ita di&ta,Piberunt Quae autem fuit il. la fpiritualis fignificatio? Refpondet Pauluss 5 7érga»» à 24:g óc. Petra. autem illa erat Chriflus x. Cor. 10, 4. Id Tertullianus libr. 4e patientia ita explicat, frenifizabat Chrifium,& Auguft. de civit, Dei libr. 18.cap. 48. Petra illa freuificabat utique Chriflum,& Hieron, in cap. 10. prioris ad Corinthios docet, banc Petram fuifJe fauram Chrifli, Chüfmre 3:23. Chriftusin Sacris Perra vocatur Matth, 16,18, Super banc petram edificabo Ecta, clefiam meam, Deut, 32, 15. Pro fielerato babuit Pezram[alutis Pfal. 95,1. imo& lapis Genef, 49,24. Zach. 3, 9. lapis Angularis Pfal. 118, 22. Ef: 23, 26. Ephef. 2,20. Neque illius nominis ratio tantum eft, quia Chriftus irmiter ftat& inconcufle quemadmo. dum Petra, quibus procella nocere non poflunt; aut quia Chriftus arx& fecurum confugientium ad fe refugium eft, ut Petra folent ab invaftone hoftili fecuritatem praeftare; fedetiam,quia Petra in deferto percuffa,& aquas effundens, frsnifcante myfcrio Chriftum Petram adumbravit, $. 24. Igitur Petra, percu[fa à 7M.fé, coram feuioribus Ifrael pofl multa itrpia(y convitia populi, aquam largiter ewittens fitimque populi fatians, fymbolum eft Chriffi Domini, qui fub legem Mofis factus, axe.rationem legis ferens accufatus à fenicribus, populi, illisque clamantibus cracifige cracifige, cafus& crudeliter ad mortem ufque percuffus eft& dedit aquam ex qua debent regenerari, qui in regnum culorum intrabunt. Joh. 3, 3. qui bibitex aqua, quam ego dabo illi non fitiet in fe.uliim Joh, 4,14. Etutaqueeé Petralfraelem fequebantur, ita& 4qu4, qam Chriflus dat, fit iu fuis fons aqua falieutis in vitam eternam joh.4,14. Aqua, quam Chriftus dat, eft 96e. Qv aqua viva Joh. 4» 1. qui credit in me fluvii é ventre ejus fluent aqua vite Joh. 7» 38. Necmyfteriocaret; quodex aperto Chrifti latere£A 9r ipn€ dug exiit[anguis& aqua Joh, 19, 34. confer, 1. Joh. 4, 6. Hic eji qii venit di vduT(GO x2) ai|aT Oe Cum fauguine e& aqua, fef Chrifhus y non in aqua folum,[ed in aqma&& fanguine, cus guit$. 2e Quod autem Num. 20, 8. Deus jubet tantum ad Petram fermonem inftitui Ef pti loquemi. Joquemini Mofes& Aharon ad Petram in oculis illerum, l(raélitarum, eonotare& docere ai adfeuam. voluit, femel debuiffe fpiritualem Petram Chriftum pari, fme! tantum percuti,& unà obJatione omnia confummare 5& deinde per verbum& fermonem, ac praeconium verbi aquam dare,adeoque verbo omnem gratiam& omne bonum ac falutem& fatietatem applicari; annunciari, Peta bispere$. 26. Quod autem Mofes, nonjuflus, bis feu duabus vicibus Co'Dy5 Num. 20, 11. Petram percuffit, id non obfcure prfiguravit, Chriffum, coeleftem Petram, etiam poftquam in carne mortificatus elfet, adhuc mnltas plagas& vulnera accepturum,non in corpore quidem fuo gloriofo, fed in Ecclefia fua militante, quae ut Jom ita corpus ipfiuseft; qui Ecclefiam tangit& perfequitur, Chriftum tangit& perfequitur, Sau Saul quid pere [equevis ue? Aor. 9; 4. Igitur paftiones Eeclefie funt ée«giuora$ 924] uy v6 pie i reliquit fcu €9 illius frgnificatione.— Cap. VI. Lib.z. 127 Teu id quod adbuc defüit in angufliis Chriflü Col. 2, 14, omnia autem haec Ecclefie«34x» 74 paffiones, quamvis non fine 75 eeacuiévn Buxn xg) epoyrucer Ses. definito confilio praagnitione Dei infligantur, tamen, qui Ecclefie hoftes fünt, illam ut Mofes Petram fzepiffime percutiunt, vexant& angunt, non jubente Deo, fed infligante Diabolo. lta bonus Mofes, alias fidelis Dei fervus in tota domo ejus, per inobedientiam fuam exftitit& fa&tuseft typus illorum, qui Jefum Chriftum& corpus illius myfticum, hoc eft; Ecclefiam 9 i6«ew affligit,& angunt,& perfequuntur. $.27. Sed ut Mofes, injuffus percutiens Petram, cafligatus eft: mortuus enim eft;& ipfe, ut plurimi alii inobedientes, in terram promiffionis non intravit, ita hoftes Ecclefize, qui in illa Chriftum Petram,Ecclefize fundamentum& lapidem angularem,percutiunt& transfigunt, non impunetyrannidem fuam& violentiam ferent,&rreg dYeaiev eg S48. dvracod eva] Toi; SAiCur ónde 92v. 2, T hell. 1, 6. $. 28. Petra percuffa non jubente Deo, dedit nihilominus aquas. Ez exiveruutaqua. multe,& bibit cetus Num, 27, 11. Ecclefie vulnera multam utilitatem attulerunt, Sanguine mundata Ecclefia codem copit, codem crevit, Sanguis martyrum Ecclefiae factus eft(eminarium. $. 29. Circa idem tempus;quo Petra percuffa aquas dedit,bellum infert AmalekIfraé- Altare, cujus li; fed conjiciturinfugam. lgitur edificat Mfes alzare: hoc primum eft, quod Mofes inferiprios eedificaffe legitur:& vocavi nomen Altaris X03 WV. Jebova ejl vexillum meum Exod. 17; Jan mte U 14. ltanomen hoc gni fli Deo proprium creaturis omnibus& Angelis& hominibusin-*m. communicabile prorfus& omnino; oblique& in complexione& per indirectam pradicationem Zll'ari tribuitur: quatenus Altare hoc in memoriam victi Amalek edificatum, ' ut vifibile fignum, Ifraéli debebat teftari; Victoriam in Deo vexillo vero& nico obtentam effe&cobtineri,— Ira& Hierofolymi oblique tribuitur Ezech. 48, 55. Jebovab ibi eff hoc eft, haec eft civitas, Dei manfio& habitaculum. $.30. Addit Mofes, 7? D3 oy quia wmanus fuper[.lio Tab, Bellum ef Seboos in A- Manusfaper : malekin etatem etatis Exod. 17, 16..— Quidam accipiunt hec verba ut juramentum, ac f; eio Jab. e Mofes juraret per folium aut thronum gratiz.Ita Hebrzis efferre manum eft jurare Exod. 6, 7. Ad terram, de qua levavi feu extuli manum meam ad dandum illam Abrabamo,& Deut. 32, 4c. Toad calum manum meam,&j dixi, Vrvo ego in fe-ulum. Poffunt tamen etiam aliter accipi,"I! Aanus in facris fzepe venit pro robore durae, Deut. 32, 36. quum viderit"Y 2I 3. quod abierit manus, hoe eft,&urauc robur, Dan. 12,7. cum finiet difpergere maium, id eft vires, populi[auch; confer. Jof. 8, 20. Deut. 33,7. Manus ejus fis: hoc efl,roburillius. Exod, 14,31.— Er vidi Ifrael mauu magnam quam fecit Sebova in ZEsyptüs. alibi, manum altam VQ)"1! Ita erit fenfus Mofis: Quia manus, hoc eft, robur infuperabile& potentia invicta, coram qua hoftes conliftere non poffunt, e/! in folio Domini,& Dominus, cujus f: Inna celum eft, manum ac robur habet, quod jam in fugam vertendo Amalecum demonftravit, nos illo robore freti, bellu A maleko decernimus; nomine Jehovz, aut gerendum pro jehovah.& in gloriam ejus^f ID. in geuerationem»cnevatioz nis. LXX. fatis aliene hunc locum traduxerunt:$1& xered xgugaia. srohener xeu vn n Apa GO yeruy eic yersis: nam iu inu occulta pugnat Deus contra Amalel.| Videntur vocem D2^/ii deduxitle à D3 quod eft, rezere, occultave, $. 31. Dum hac aguntur, paulatim veniunt filii Mzaél in defértum Sina Exod. 19,12. p.c La, Fuit in illo deferto son;, qui»rns Sina dicitur Gal, 4; 24. 25. Hebr. 12 18. At. 7, 58,$2, nonnuaquam eriam Hreb Exod. 3, t. Deut. 5; 2- Malach, 4, 4.& fapé infignitervocatur Mons Dei Exod. 5, 1« 18; 5«$. 32. State vt *crnode Alz aquiliLL Sripulatio divina, Promiffio Pcculium Dei, Regnum$a. cerdotum, —Á 128 Sermo de Monte Sina. Cap. VI. Lib.». $.32« Statim ut Ifrael caftra ponit coram monte hoc; Dominus de illo Mofen inclauoate Sina, mat: Sic dices domi Licob,& iudicabis fiis Ifrael.— Vos vidiflis, quid fei Eg ptis, y tuli vos alis aquilarum,& duxivos ad me. Exod.19, 3. 4. HN $.33. In memoriam revocat judicia /Egyptiis immiffa,& beneficia IÍrali collata.Twlivos, Suflulit illos, dy bajulavit ills onus diebus feculi Ef 63,9. ferens omnia verbo po« tentia[ug Hebr. 1,3. 4l aquiliuss. Aquileaves funt generofiffimae& feroces, Nec imbcllum feroces, Progencrant aq sila columbam.. Horat, libr. 4. ode, 4. Acerrima vi vifus pollent: vivacitas illarum eft celebrata: debilitace fenio in juvenilem vigorem refingere feruntur aetatem: celerrimze funt, inde proverbiam, Aquilam tcfludo vincit hoc eft, celerem interdum tardus affequitur, Pullos alis feguat: ut aquilanidum fivuit,& fuper pullos cubat, expandit alas fuas acipit illos y fert illos fuper plomam[uam Deut, 32, 1t 12. Sublime volant, Deus hoc loquendi voluit indicare inodo promptam, quam Ifraéli tulit,opem; celerem,quo eduxit illum€ domo fervitutis exitum 5 fecuram,quam Ifraéli paravitviam 5 prolem multam, qua lfraélem foecundavit, füper illum incubans,ut aquila fuper pullos,& quod fuis quafi manibus folus Ifraélem duxerit,—ebcvab folus d«cebaz illum. Deut. 32,12. Et deduxi vos ad me: ad locum, ubi me vobis manifeftare,& feedus meum pangere,& familiare vobifcum habere volo confortium,— Ha&tenus Ifraélita in Zgypto, inter nationem incircumcifam& immundam habitarunt; nunc in deferto, ab omnibus quafi nationibus feparati,& cum Leo folorem habentes, illiusque folius nutu& imperio viventes, ab illo in terram hereditati illorum deftinatam deducendi, quafi ad Deum ipfum addudi videntur. $.34. Ita commemoratis beneficiis fripslatur Deus G promittit. Stipulatur, ut aufcultent voci divinze& fervent fedus: /i aufcultabitis voci mee d objervabuts fedus meum Exod. i9, 5. Cuivoci? illi quam in Marah pronunciavit, Ego Zebova; fanator 14, Quod fedus? illidequo Genef. 17, 6. Srabiliam fadus meum cum te( femine tuo pofl te in fedus féculiy ut fam tibi in Deum, d[emini tuo pofi te; cujus feederis ftatutum& judicium pofitum inMara. Enclariffimam oblationem federis gratie: non vocat Ifraélem ad opera legisnon imponit jugum fervitutis carnalis, fed ad fidem& obedientiam illum invitat,& Íanctam fubje&tionem& falutarem perfeverantiam. $.3f. Promittit. Et eri i mibi no peculitm ex omnihus populis Exod, 19, 5. n notat thefaurum& opes, quashomo ftudiofiffime fervat. Igitur Ifraelem vult Deus habere ut zbefaurum[uum, ut portionem fuam, ut chariffimum zeyii2iov: idque pre omnibus populis&:entibus, quas interim //uir ire in viis fuis. A&. 14, 17. confer Deut, 7, 6. Te elegit Deus, at fis ipff populu: févofiticnis peculii, ex onmibus popitlis, qii 7t in facieterre, Quanta hac dignatio, Effe 11220 peculium& quafi proprium haediumaltiffimi Dei! Non alio majori encomio Petrus poteft evehere excellentiam fanctorum electorum, quam dicendo, Fo; ejlis gens fancla, Aaàc Uc efumoimow populus peculii 1, Petr. 1, 9. Ut ejfemak Aaóe «fein Q- debuit Jefus Chriftus fe pro nobis offerre, ut nosredimeret Tit. 2, 14. Clariffitum ergo eft, nec Ifraéli potuiffc hanc praerogativam promitti, nifi vi eterna: fponfionis& oblationis ejusdem Domini& Meffiz. Ecce adhucteftimonium foederis gratie: E federe enim gratiz eft gratuita promiffio maximi& gratuiti beneficii, $. 36. Pergit divina promiffio. Ez vos eriris mibi regum[acerd:t«m. Exod, 19, 6. hoc eft, quafi integrum regnum, plenum facerdotibus 1. Petr. 2, 9. BasiAesv isga riui, regio van Jacer dotiumMlta Sacerdotes ut& Reges; ita Reges ut& Sacerdotes: igitur Regii Sacerdotes d De concione in Monte Szna. Cap. VIIL Lib.z;— 129 dotes,& facerdotales Reges, Etquomodo hoc, nifi iterum beneficio ejus, qui nos lavit in anguine[uo,& fecit nos Reges&& facerdotes Deo(& Patri[42? Apoc. 1,6. Cum jam primogenitos fan&tificari fibi Deus juffiffet,& jam effent facer dores in I(taele accedentes ad Domi nut: Exod, 19, 22. nihilominus omnibus foedus Dei fervantibus;& in Deum ut Deum fuum credentibus, promittitur facerdotium, quo poffint fJirituales offerre vilimas gratae Gy acceptas Deo per Spouforem Sefum Chriflum: 1. Petr. 2, 4. 4.57. Concludit Deus, H«c funt verba qus loqueris ad filios Ifraél Exod, 19,6. Adhuc manet,quod aliquoties allegavimus ex Jerem, 7, 22. non pracepi patribus veffris eo die,quo exiertnt ex /Egypto de bolocauflo(9 facrificio. Gratiam divinam& Teftamentum gratiae fpirant verba hec omnia: quis ergo negabit Ifraclitas fuiffe fub fcedere gratize? 5. 58. Nondum tamen hic fubftitit divina clementia, fed fermonem publicam& concionem habere publicam de monte Sina Deus voluit; cujus meditationi caput proximum deflinavimus, Caput Septimum. Partes capitis$. 1. Autor& praeco fermonis habiti de Sina$.2-4. Nubes ignis, fulgura; terror$. 5.7. Curnullam fpeciem&formam Dei 1n monte viderint$,8, ComitesDei, Angeli$,9. 10, Etiam Mofes in monte fuit$.1r. Auditores hujus fermonis$,12, Mandata fpecialia ante pronunciatum fermonem$.15. IHraélisdefiderium;ne loquatur amplius Deusadilios S. 14. In:tium f. prafatio fermonis$. 15. 16. Numerus& dillributio verborum$.24.26,27. De verbo primo$.28 30. De verbo fecundo$.31-39. de verbo tertio$. 40-42, de veibo quarto, ubi de loco Genef. 2,2.3.$.43-62. de verbo quinto$.64. de reliquis quinque verbis$. 65-70. Hxc decem verba funt verba fcederis, imó foedus$ 71. natura& indoles illius foederis$.72- 81. Solutio objectionis$.82-$5. Poft pronunciatum Decalogum proponuntur varia jsd/ca$. 86. $.1. A Cturi de concione habita in monte Sina, oportet utvideamus 1r. Quinam fermonem illum habuerit, 2. Quo cum apparatu& quibus cum comitibus in Sina isdefcenderit. 3. Ad quos fermonem illum habuerit,& quomodo ab illis exceptus fuerit, 4. Quinam fermo illefit, quis ejus fen'us, quae fignificatio, $.2. Primum quod attinet; Jehova, Domiuus hujus fermonis Autor& Przco fuit Exod. 19, 9. Et dixit Jebwva; Ecce ego venio ia den[a nube, ver. vi, Die tertio defcendet Dominus in inontem Sina vexf. 20. Et defcendit Jehovab in montem Sina in caput montis,& Exod, 20, t. Et locutus efl Dew oinnia verba bac, confer, Exod. 805 21, Vos vidiflrs, quod é cole locutus fum vobifcum.... $. 3. Sed meminiffe hic debemus, annon ille Zugelw febove, qui in monte Horeb& medio rubi flammantis, ante multos annes, Mofi apparuerat, itidem, qui é Sina locutus eft. Non obftat, quod qui deSina lotutuseft, fuitjebova Dew; qui&tubo"IngelusJebows z nam hic Angelus in eodem capite tertio Exodi verf, 4, vocatur Jebova, Thin.; * —" 130 Deconcionein Monte Sina. Cap. VII. Liber. 5. verf. 4. Deus Abraam; Ifaac, Jacob, Eft enim ille ita Jehova Angelus, ut etiam fit jebovab, Probatur,$.4. Etfanc hunc Angelumfehova de Sina locutum fuiffe,probare haut difficile eft. Arg-lum]e- Exod. 3,12. hic Angelus, qui Deus eft, Mofi fignum dat,& quo cognofceret, fe vere mif. iov de sina fum à Domino, cum edttces populum ex ZEgypto, fervietis Dev ad montem bunc, nempe illi iffe, Deo Augclo,quem in rubo Mofes viderat.— Atqui quum Decalogus de Sina eft pronun. ciatus, fervitus ad montem illum& reverentia Deo exhibita eft. Ergo Angelus ille De. us eft, cui ad montem Sina fervitum eft, quique de Sina locutus eft. Non enim alius locutus, alius cultus& honoratuscft.| Quis nefcit, Angelum hunc effe Angelim fderi Mal. cap. 5, verf. 3. annon credibile eft, illum etiam ver£a f'ederzs elocutum fuifle? Stephanus aperte teftatur, quod Zngelus Mofr fir locutus in monte Sina; ab illo igitur dubio procul accepit Aéya Qva eloquia illa vivayque Ifraéli dedir A&or, 7,38. Paulus Hebr 12, 26. liu, nempe Af«diatorss Jefu verf, 24. qui eft à celz y. 25. vox icaAsure. cumnovit Terram aíre uut:. y. 26. nim, cuma«ccederetar ad montem palpabilem Sina, qui igue sreba147,&€ quo fei pibe refónabat verí. 18.19. Exod, 19, 16. 17.18. Quid quod Deut, 3; 2. 3. febovasqui é Sina venit, à dextra babens ignem legte, defcribitur fuifleis, qui fanéior f«os medios pede perambulavit fito, hoc eft, qui inter illos in carne, ut homo manifeftatus eft,& habitavitin illis€ ab bujus eloquiis acceptam Legem ,. quam lraeli precepit M.fery ibidem dicitur verf. 3, 4. Pfalm, 68. docet, Sinam moutem ffillaffe& commotum fuijfe corau Do, Deslfr.él. verf. 9. Sine dubio illam commotionem refpicit, qua facta eft, cum pronunciaretur decalogus, de quaeft Exod. 19,18. ó contremuit tctus iens valde, Atqui ille Deus Iffaél. dicitur verf, 18. afceudijfz in a!tum captivitatem captivaffe: quod verum eft in Chrifto Ephef 4,7, 2.9. Ergo Chriftus Dominuseft, coram quo mons Sina commotus eft, quique de Sina locutus eft. Denique quiais, qui fervavit, affe» ruit, tulit, bajulevit omuibus diebis feculi Mraélem, eft Angelus faciei Dei. Ef.€3, 9. non poffumus aliter flatuerc quam hunc Angelum faciei Ifraélem ex Zgypto eduxiffe,& de Sina monte fedus promulgaffe, Idque eam etiam ob rationem, quia is Derrs, quemlfraélitze zentarunt in deferto Chrifluselt 1. Cor. 10,9. imoiéee contiauclie, quse Deoin J£gypto dicta funt, vocantur éradisués 8 yere v opprcóriar CoriJli Hebr. 11, 26,&quia Filius Deiefl à^é5- ferio. Joh. 1,1, 31201 5 qui loquitur Ef, 52,€. Joh. 8 25.qui etiam in Paradifo locutus eft Adamo Genef, 3 ,15.& i» diebus Noé iu Spiritu fuo ivit praedicavit 1. Petr, 5, 19. Mau 9.5. Quodattinerad fecundum, Fenir& defcendit Dominus in denfo uubrs 131 292 &íueue EX0d.19, 9. cumzonitrisfilenre, 5 valida voce buccine verf, 16. ita ut torus mons Sina denda— effi fuinssyqnia Domiuus defceuderat in igue verf, 18. confer. Deut. 4, 11. Etmns ardePomaus potione ufque ad cor celi, tenzbra nubes cy caliso. Hinc Paulus Hebr. ca erf. 18 io,, d calis:. Cap. 12, verf. 18. nou accejfifts ad tradabileu mouicin y accen[um ig em, turbinem,(y caligiuem, Gy ttba fona. Rdedüus— f.^. Ad quid autem hic terror 7. refpondet Mofes Exod. 20,20. 41d teutandum vos "HORS— oegir Dens cy ut fn rimor ejiuscuram facie vejlra, ue peccetis,—'Y amorem fui in illis voluit excitare: quisnon timeat eum,qui tanto cum terrore venit? Timorem fui in populovalde expetivit Deus. Deut. 4, 1o, edidi fiam i2os verba mea y ct dijcant timere me omnie lu: diebizs vita[uo.. confer Deut 10, 12... Et nti Lracl quid Tebcva requirit à te nifi timere Dowinuim Doum tuum f. Deut 5,29. etinameffet cor liri ad timeucum me, Salusfan&orum cg timere 3 tremore operaudaef?. Phil. 2, 12. 4.7. Neigitur putemus, Dominu: quia tanto cum tezrore venit, terribilem legem operum De conctone in Monte Sia. Cap. VII. Lib s: LI operum,quz condemnat,& maledicioni fubjicit omnes,inculcaffe& propofuiffe, Nam Dominusquoties apparuit fuis,femper terribilis illis vifus eft, Hinc Mofes,cum in rubo illi appareret Dominus, plenus zizzorzs, non audebat illum a/jiiere Exod, 3:6. Efajas exclamat Fe mibipereo um Resem Jebovam viderunt oui mei Ef 6:5.Daniel metu exanimatus, Ntlla visinquit, in ime[uperflitabat, Vigor meus apud ine mutatus el in corruptionem, nen a retiuui vires, cum videret virum illum, talari indutum Dan.1o: 5-9. etiam Johannes ceu cidit ad pedes ejus ut mortuus Apoc, Ti Y7.. Paffores,quos illuffrabat gloria Demisi&p:Cn9wrar ^ QiCoy utyav Luc.2:9.Difcipuli audientes vocem& celo, Hic eft filius mens,& videntes nu: bem lncidam, quae illos iummbrabat, procidebant. in vultum,(9 timebant o pidpa valde Matth, 17:. 6. Mitto plura. Num igitur mirum, Ifraélem in infantia adhuc& quaft " pusritia conftitutum, ad afpe&um Dei horruiíle^& Deum populo, qui jam toties murD muraverat, cum videret Pharaonem perfequentem Exod. i 4:10.11.12. in Mara Exod, 15:24. in defertoSin Exod.19:2,3. in Rephidim Exod 17: 2.& cujus duritiem noverit optime, ad terorem illi incutiendum, terribiliori modo apparuiffe, ita tamen ut gratie fignificatio non diu abeffet, fed mox fequeretur, quemadmodum& antecefferunt paulo ante, ut in illis verbis vidimus, Ez erii mibi peculium,(c, $.8. Deinde& illud notabile eft, quod Ifraélitze viderunt quidem fulgura,tonitrua, Nulla fox. fumum; imo& audiverunt verba Dei, fed nullam viderunt fpeciem, nullamque for-?* Vifaia mam; de quo ita Mofes Deut.a,12.. Et /ocutus eff Dominis vobijcum é medio iguis, Souum verborum audivijtis, fed]eciem DD eid Q-, uolo ua nn vidijlis, confer verf, t«. uon vidiiis ullam[beciem illo die, quo locutus eff Dominus ad ves in Horeb, Magno autem id ftudio fa&um, ne corrupte agerent Ifraélitze, y facerent fibi[culptile fpeciei ullius rmilitudinis, inJlar viri& femina y aut illius pecudis& volucris Deut.4.:16.17.18. quiaenim nullam foraam aut fe iem Dei viderant, quomodo ulli forma affimilare illum auderent? cai affimilabitis me,ut adequer?. Ef.4c:25. 46:5. $.9. Comites quos Jehova habuit in defcenfu in Sina,funt exercitus myriadum fan- comite Carum, fehova& Sina venit, j venit€ myriadibus[anclitatis Deut. 53:2. illis quafi cin&us Fn ex illis prodiit& verba fecit, Num mirum Prin.ipi exercitts Dei Jof.$:14.. Angelosfan- n &os adílitifle? à quibus& adorari debet:& adorent illum omnes Angeli Dei Hebr, 1:6. quique illi fervire debent Marth, 4:1 1. Quinimo Angeli,quibus babirabilis olim frzura, nunc prafens, non quidem potuit fübjici, prior tamen aliquo modo fubjecta fuit Hebr. 2:5. non potuerunt, nec debuerunt abefle à publico& maxime folemni hoc a&u: Gal.3: I9. dicitur Jexordinata di yir perzingelos, hoc eftpraefentibus& ad(tantibus Angelis:id& valet particula 4/2 2. Tim.2:2. imo quod magis eft,lfraélem accepiffe legem eic df&Tayac doy yir in difpofitiones( ordinationes z1ngelorum AQ.7:53. $. 16. In tranfitu notemus, Angelos fanctos perpetuos fuiffe;effe& fore comites Do. Angeli. mini noftri,& teftes operum fuorum, Cum fundaretur terra, jubilarunt Job. /8:7. Cum ber lex dataeft, ut jam jam vidimus;adfuerunt. Nativitatem Chrifli futuram nunciavit An. comites, di gelus Luc. 1:28. fa&um idem nunciavit,& multitudo ccleftis exercitus decantavit Luc, 2:10.13. In omni tempore;quod fuit in terris, afcenderunt& defcenderunt fuper filium hominis Joh. 2: 52. Cum tentatus fuiflet à Diabolo, accefferunt Angeli& fervierunt illi Matth.4: i1. in paffione Angelus illum confortavit Luc,22:43. In fepulchro duo Angeli inventi funt Luc.24:4. Cum in coelum aícenderet,duo etiam Angeli aderant,& de reditu ejus praconiabantur A&or, 1; i. Cumde cojlo defcendet ad judicium novifsimum, veniet cum Angelis gloriae fuae Matth:: 31, Ra$.11, Etiam —" :(OA 132 De concione babita. $11. Etiam Mofesin monte fuitcum Dominus de monte loqueretur Aa. 7»38. Hic Mofes ef, qui f. in Ecclefia in deferto apud Angelum, qui loquebatur ad ilum in monte Sina. Exod. 20; 21.(9 Mofes ac edebat ad caliginem ubi Deus erat, Deut.$55. Ego feti inter fe. bov um($ inter vos in tempore ill ,ad indicandum vobis verbum Domini, nam timebatt pra izne; fuitque adeo Mofes internuncius& quafi medius inter Dominum loquentem& populum audientem; unde& vei zw; Mediator dicitur Gal. 3,19. Sed timente omni popu. lo, nec Mofes on:nis metus fuit expers:. Er, adeo terribile erat 2 dy Ciplpow. quod vide ba:ar, M fes dixity xterr.tus[um(y tremebundus Hebr.12,21,. heec verba, quae Paulus Mo. fen dixiffe docet, etfi in fcriptura non reperiaatur,in hiftoria tamen fubindicari videntur Exod 19, 19. Et erat vox tuba magis imacifque increbre|cens,. Mofes loquebatur,& DeusreJBoudeb..t ei um vo.e, Ecce, Mofes lequebatur, quid?&ecGos epa 3 tvagep(O-, docente Paulo. Aharon etiam fuit in Monte, Exod. 19,24. Et afcendes tu(y Abarcu tecum. Aud'tares$12. Nunc& dicendum dererri». Auditores hujus fermonis fuerunt univerfus MHfradl, fermonis de Exod, 19,17. Et eduxit Mofes populum in occurfum Dei é caflris,& fubfhterunt in inferiori Sins, mout, Exod.2c, 18. Et oum poptilos vidi: touitrua y vocem tuba. confer. verf. 19. ne loquatttr D us nobifcum, nimirum fecunda vice. Deut. 4, 1c. Congrega mibi pcpulum, faciam Ls audire verba mea, Deut. 5,24, fecit uos videre Dominus Deus nofter gloriam fuam, vo.em illius audivimus e medioisuis, boc die vidimus, quod loquitur Deus cum bouiue G vivit, hoceft vitam retinet homo.Fuitque quafi ille dies, 4ies comiti, y fletit totus popu[us coram Deo[40,& convenit ad audiendum vocem Regis fui, confer, Deut, 9, 1c, onpn C23 in die comiti, LXX. spiga énxAuotac, Sic Deut. 1054. 18,16. AG, 7,58. €y T9 OxxAncid, Pactum— f. 1j. Antequam autemlIfraélitae ad audiendum accederent, praeceptum dat Deus Decalogum Moft, 1. Ut eos[andlifi et. Exod. 19, 10. Sandlifizabis illos bodie& cras, hoc eft, omneim| mundum jubebis auferri,& praeparabis eos, ut fan&te ad me accedant. confer. Job. 1, f. Aij Job,& fmslifi. avit pilos[uos, v. Sam. 165$4. Et[an iigicivvit Je][/, juifit illum purum adefle, Igitur/ vv.int veflres, ad uxorem uon accedunt, d in tertium diem, quo comitium debebat haberi, paratos fe zenent. Exod. 19,14. 15. 2. Ut feriminis coérceat populum undique Exod 19,2 1. zermiuis inclade montes,| Noluit Deus populum in montem afcendere, aut partem montis tangere: poenamque mortis in transgreffores ftatuit, NeafTinzat manus montes; nam lapidabitar ant jactilis confodietum, rcefit pecu[rve benroy nn vie vet Exod.19, 13. Etiam facerdotes accedentes ad Dominum ab boc pracepto ncu funt immunes Exod.19, 24. Paulus hoc ediumut durum& grave confiderans, ita de eo loquitur Hebr. 12, 2c. 9£gegor à Jf Mfr, non ferebant qued edueb.ttr,&c.. Sané quam bonum eft& fuave accedere ad Desm Palm. 73,28. Beatus quem elizis(S jubes propead te ac.edere Pfalm. 65, y. Tam durum& trifte eff ab acceffu ad eum arceri, Voluit Deus hoc ipfo docere, Ifraélitas in fe nec fanttos, nec puros, necafpectu Dei dignos effe, Animalia ipfa,vanitati hominum infervientia, propter Ifra&lem etiamut impura reputantur: idcirco inquit, S; auimal tetigerit, lapidabitur, Apparuit nondum adfuitfe pleniffime introducliouem illam melioris[ei, per quam prope accedimus ad Deum. Hebr. 7»19.| Mudizde.—$14, Caeterum quamvis líraelitze fibi gratularentur,quod vidi[Jeut Dei magnitudinem, precatur& audivileut eju vocem,& adhuc viverent Deut, 5,2 4. tamen poft auditum fermonem ita audam vo. Mofenalloquuntur, Loquere tu nobifium c audiemus,(& ne l;quater Dominu, ut ne moeemDomini, riamur Exod.cap. 20, verf. 19. confer, Deut.5,2:. Ezugn, qutare mcriemur y ut covit dat uos(guis magnu bic, f addimus nos audire vocem Domini Evi 977i, adbuc dj morieTum. Mofesin monte& Aharon, za monte Sina.— Cap. VII. Lib.z. 133 mur, confer, verf, 27. Atteflatur Paulus Hebr. Cap. 12,19. quiaudiverunt vocem verbos vum, deprecati fant, uon addi fibi fermonem, Agnofcunt fcilicet Ifraélitze Dei majeftatem & fupereminentiam: norunt fuam fragilitatem& inipotentíam, Sciunt, Deum purum oculisne videat malum; fe veró in peccatis natos& multis pravitatibus feedatos. Ignis, elementum horribile& vorax, tonitrua, fulgura etiam fortiffimas profternunt mentes, Angeli faciem alis tepuut, ne videant gloriam Santtiffimi. Ef. 6,2. Num igitur mirum, I(raelitas oraffe, ne Deum omnipotentem amplius tanto cum terrore,& cum tam multo igne viderent& audirent? Nec Deus hoc illorum petitum ingratum habet, 12*0'3 3121"78793 bene[:quuti fant, quod. loqunti fuut, ita deillo pronunciat Deut. f, 28. confer, Deut. 18, 17. Humilisanimus, confeffio indignitatis, cor contritum, funt facrificia Dei Pfalm. 51, 18. veiadraue Sverasg ivagsg 7) 6 9«o; Hebr, 13,16. Hoc bonum,& hoc à te exigit bomo, ut buniluer fe. tin ambules. Mich. 6, 8, $.15. Sednunc& de quarto agamus, nimirum de fermone ipfo, quem de Sina Deus locutus eft,& populus auribus fuisaudivit. $.16. Initium hujus fermonis ita habet: Ego fum febova Deus tuus, qui te eduxi é terra 1niium ferJEgypti,€ domo fervorum. Exod.ao, 2. monis, $. 17. Angelus federis, Angelus Teftamentigeb.vaDeus Ifraélis eft: quod Abrahamo asgetus fepromifit, Ero tibi in Dern cy jomiui tu: pofl te Genef. 17, 7. nunc femini ipfi appropriat, dea Ego Sebova Deus tius,— Qui nomine fuo jebova Patribus non innotuit. Exod. 6,2. nuncfe-. mini illorum illo nomine innotefcere incipit, Quantus honor,& quam ingens gratia! non pudet Mraélis Deui, quin Deus ipforum nominetur. Hebr, 11, 16. 5.18. Dum dicit, Ego Tebeva Deus tus, datIVfzaéli libertatem dicendi, Tues Jehova wagna. emDeui meis; quod maximi eft amoris,& communionis acunionis intima,. indie $.19. Dum dicit, Ego Deus tus, fimul dicit& indicat, Ta es populus metis: haec enim Jenova Deus conjunda funt,& feparari non poffunt: Ero vobzs in De«m,(y vos eritis mibi in. popalum Tous, Exod.6,6. Jerem. 31,33. Levit. 26 12. confer, Deut. 26 ,1?.. Tebova dedit tibi poreffatem dicendi, quod factu fis ipfi populus peculii,& Deut, 27, 9. faclus es populus Jebovee Deo 10, $.20. Sed& omnia maxima. gratías permanertes, vitam, faluteur promittit, dum diCit, EcoSebova Deus tuus, imb& bestitudinzm, fan:ificatiuuem y civitatem«teruam, cor» poris refurreciznem liberaliffime offert& praefentar. $.21. Dico t, omnesgratias. Ineoenim quod Jehova eft, continetur, quod efl, gratio[us, mifericers, multus graiia Gy veritate, cond.uen. peccati Gr praziratem Exod, 145 6. Et quum dicit, Ero Jehova tzus, clarifime promittit, fegratiam ,mifericordiam, veritatem fezvaturum Ifraéli; quod finon habet propofitum, quomodo poflit dicere, Ego nas. 2. San&tificationem, Ero Jebova[auslificator veffer Exod. 31, 1 1.[n 20,12. Levit. 20, 8. 21,8. 1:, 23. Ezech. 37, 28. Eo Jehova fiuclinc us Hfraelem ex DN vp: Itaconjundta haec funt, eboa,, vitii ator: usum dicendo,& alterum dicitur. Ad minimum autem, Ego faudiji.o vos, fignificabit, ege teg enero renove Vos, con fer. 1, Cor.:, 30. factus efl nobis à Deo dysacuic Sancti«t0, Mu 3. Vitam, immortalitatem, rcfurrcétionem. Deus inen eff Deus mortnorum, aa. Qu^ ver fed viventium: omues enim ij[i vi. unt Luc,z0,38. De vefarreclione mortuorum anon legifts quod diclum efl à veo, Ego fu n Dens AAbrabam& Deus jaac,& Deus Jacob. Matth, 22,31 3 R, 4. Ci n4— DeDecalogoex Sina promulgato.— Cap.1V. Lib.a. 4. Civitatem, Monerubleftit Deas, 9c VrimaNiAna durüv; praparavit enim ili civi fatem. Hebr. 11, 16, fané illam, qua fundameuta babet; cujus conditor Deus Wbid, Y. 10. Du. «. Beatitudinem, Beaza geus, cujus Deus efl febova, populu, quem elegit fibi bereditatem Pfalm.33; 12.... $. 22. Haec omnia maxima debuit Ifraél à gratia divina fperare, dum vocem audivit Dei, Ego Tebova Deu ti: Ytaque omnia beneficia totius foederis gratize, ut in hocnomine continentur, ita in his vocibus Ifraéli proponuntur& offeruntur, Non igitur tantum indicat Deus Ifradli, dicendo, Ezo Seb»va Deus tus, fe e[fe,& eternum elJe; creafle omnia, confervare omnia; fed imprimis Teftamentum& confilium gratiz,& divitias bonitatis ac mifericordize,quae omnia caro& fanguis revelare non poteft,revelat& aperit;& Irali libertatem dat, fide& fiducia omnia maxima illa fibi applicandi,& Deum habendi pro juftitia, fanctificatione, vita& falute fua. m $.23. Si enim haec loquendi formula fumma hac beneficia comprehendit& in emphafi fua includit, ut clariffimis Scripture locis probavimus, non potuit non Ifrael, illu. minatus& eruditus à Spiritu, qui certe, in medio illius ftetit, audiendo, Ego Jebova Deits Lutte xaelo pali. haec falutaria fibi applicare,& à Deo veritatis indubitata fpe,& fiducia firma exfpectare& petere, preefertim cum paulo ante dixiflet Deus, Eritz mibi peculium, regnum Sacerdotum, geni anda. Exod. 19. Domusfee—$.24. AdditDeus, 4i eduxi te 6 domo fervitutis.Pharao Egypti Rex duplicem Ifradli viuis,— intentavitfervitutem, corporalem(y jfiritualem; illam, dum in praeparando luto& urendislateribus& colenda terra Ifraelem occupatum effe voluit: hanc; dum mafculos juffit interfici, ut ita paulatim fuis mifcerentur filii filieque Ifrael,& unus populus fierent cum ZEgyptiisiifdem viventes flatutis iifdem fervientes idolis, Ex hac fervitute eduxit Deus populum,& illum deduxit ad e Exod. 19,4. Eft enim7ebova Deu; YMraelis: qui gratiam fuam volens in gentem hanc effundere,& thronum gratiz in illa erigere, nec voluit nec potuit illam relinquere fub jugo, nedum illam committere cultui falfo& idololatrico. Vebade.—$,25. Videamus autem omuia verba feu praecepta fermonis habiti deSina, Verba dicem, cimus, ita enim illa nominare amat Scriptura dum indicat decem illa effc, nec plura nec pauciora. confer Exod. 20,1. locutus efl Deus omuia verbibac. Exod. 14, 29. Et fcripfit in tabilis verba federi; CY] IVA, decem illa verba, confer Deut. 4, 13. Onemodo$.26. Diu multumque quafitum eft, quemodo hac decem verba dividenda fint: M div.de?^ utrum quatuor pertineant adDeum,fex ad hominem: an potius illa tria fint,& hoec; Non erit tibi Deusalius,& Non facies tibi fculptileyunum tantum praeceptum: aut an ifta feptem, & ita extrema verba, Non concupifres uxorem, Ncn contupi[ces domum proximi, in duo pracepta debeant dividi. Auguftino olim videocrur congruentin:, accipi tria illa Gy ijla feptem, quotiam Trinitatem videu'ur illa, qua ad Deum pertiueut. iufmuare dilisentius iutuentibu, Quzeft. fuper Exod. quaft. LXXT, $.27.Nobistamen videturEcclefiam reformatam optimo jure qüatuor verba referre ad Deum;quia fenfus primi& fecundi non eft idem,fed aliquo modo diver us: nam quod in primo laté tantum& quafi é longinquo innuitur;id in fecundo expreffius& verbis conceptis tra&are& vetare foli fapienti Deo confultum vifum eft:& fex referre ad hominem, quia ultimum, quod agit de concupifcentia, non commode dividitur in duo, coucupifcentia enim ibi prohibetur equaliter. Quare eo minus laudandi funtilli,qui eo obtentu,quod duo priora unum tantum conftituunt verburid,quod de non faciendo fculptili& imagine *De nomine fehovvab.— Cap. II. Lib.. 13 ne loquitur, plane omittunt, neque catechumenis edifcendum commendant, libris fuis rariffime inferunt; qui tamen memores effe debebanr illius quod eft Deut. 4,2. non addetis ad verbum, q.4cd ego pracipio vobis, Gy nou detrabetis de illo, Sed accedamus ad rem ipfam. $.28. Verbum primum. Non erit tibi Deus alius coram facie mea Exod. 20, 2. HOC€X vcbum pii illofequiturelogio: Eso Jebova Deus£uus: quiaego fum Dens tius, non erittibi alius mum. coram me. Docemur 1.^ eum Effe Usum, cujus effentia zeterna& infinita, Sed ita Un, peas aus, ut fit Triunus effentia Unum; perfonis Trinum: quod myfterium fenfibus impercepti- Trinus, bile, rationi incomprehenfibile, intellectui imperveftigabile, fidei autem revelatum& peramabile, prima pagina facrarum literarum inculcat quàm clariffime Gen. r, 1. 2. 26. & ipfe Decalogus, pronunciatusab /4nelv Tojlamen:i,qui fecunda admirandze Trinitatis perfona eft, contrmar evidentiffime, 2. Huncunum Triunum Deum efle Creatorem& creator oConfervatorem omnium; neque enim ille Deus eft, qui NN) N!DU ce/um(y terram noy nium, fecit Jerem. 12, i, neque Creatoreft, qui que creata funt, nonconfervat: confervatio enim eit continuata creatio A&or. 17, 28. imo vitam, juftiriam, falutem Peccatorum. vis, joftia Deus enim un eff Dens nortzcrim, fed viventiem Matth. 22,32.. Et Deus eft juflitia no- Peccaioram. Jira Jerem. 22, 4.& Dounsieft filas ,faper populum ilius beuediclio Pfalm,3,9. 35, Uni&—... foli huic Deo gloriam tum creaziznis, qug verbo fattaeft; tum redemptionis, quae preriofr m[oli glofit, niuis fuftone,& mor: Principis vit.e acquifita& obfignata eft; omnesque honores di- competit, vinos competere. $ 29. Peccant in hoc przceptum r. Ti, qui dicunt, nullum effe Deum: dici? fultus in Quinam: corde jio, non ed Dist; Plalm. i4, 1. Ita quidem Jéultus dicit, /apiens autem negat: dein- i3 peceest de dic 2 id iu corde ji» velletenima id ita eliz, nonautem id in corde fuo certum habet;& e:zeeprani* cüm dicit,»» ef De:s;jam illo ipfo oftendit, fe habere opinionem numinis: imó id dicendoconduadi&oria loquitur 5 dicit enim zr 2(]: eum, qui fempereft,& non poteft aon elle,& eeternus elt,& immurabilis,& infinitus. 2.li, qui dicunt efle plures Deos, ut olim genules, qui defendebant 4 o. Av6«cri live bui mro vSeiar deorum imulzitudincin 5.&(ecus fentientes reos agebant 75; 22:727 9-.. Aut. qui dicunt effe majorem& minorem Deum, qualem faciunt Dzarinzum uiris 3e haereticorum multi: qui vel hocfolo argumento refutari poffunt, quod ille, qui dicit Ero Yebova, Non erit tibi Deus a'its, ipfe Dominus Chriftuseft.. 2. Ii qui attributa divina& gloriam divinam& honorem divinum creaturis five 22» Deo attribunc: quales funt,quibus vis faa efl Deusiuus Hab. 1,1. Item, qui fan&tos invocant,& ab illis juvari volunt. Item, qui cultum isxefae& ivr:pd'uo eiuc Angelis, Marie virgini, Cruci S.ligno, é quo Chriftus pependit; etiam ofüibus, tumulis & reliquiis fan&torum ut loquuntur, tribuunt, $.30. Manet, Noueriz tibt Detts alias coram me: hoceftnemoà tecoletur, reputabitur, eelimab:tur. neque ut numen ternum, neque ut Creator univerfi; neque ut falus& juftitia hominis lapfi, Neminem mecum junges, aut focium mihi facies, Ego Deus folus & unus fum ab terno in eternum Creator& Dominus omnium: Reftaurator; Redemptor eorum, qui fervantur: Solus dignus accipere gloriam& honorem, obedientiain& confeffionem. Egc Sebzvesboc efl umen mein eliam meam alii vou dabu E, 42,:. $.31. Verbum fecundum, Na fzeies tibi fcudptile d omnem formant3u« eji in ctlis[uper- Vestam(e. ne,(5 quic efl interra inferius, Qj quc ejl in aqui infra terram; uon adorabé illa(& uen fer vics cundum, ilis Exod. z0; 1.4... ai f.;2, Omnem formam& imaginem, five illa fit incollis,ut Luna,Sol,Sidera; five in Senfus iliUTEM Plonsprzcep n6— DeDecalogo ex Sina promulgato.— Cap. VIT. Lib. z. terra,ut homo, pecudes, volucres, reptiliayarbores; five in aquis;ut pifces, margaritee,&c, fieri Deus prohibet. Nou facies. Ucaucein duplex eft operatio, alia interna, alia externa; illa vcn: haec mauus: ita imago& fculpule fit vel manu vel mente; 44anz,cumnoftra arto,aute noftris opibusexternum aliquod A 4e4« aut opus componitur. Mete non tantum cum illa decernit manu fua tale quid fingere; fed etiam cum illa fuo arbitratu& confilio,& voluntare priva inftituit cultum Dei& religionem, Omniscultus excogitatus& omnis adinventio humana ad colendum Deum,fculptile mentis eft,quod mens fibi fccit adorandum, idque(ibi propofuit ferzendum, Ita quamvis externum faepe fculptile nullum fiat, tamen mente proprium cultum, quo fervire Deo velit;pro atbitratu& motu fuo fingente,in praeceptum hoc peccatur,& contra illius mentem agitur, Quamvis autem preceptum loquatur de externo fculptili, quodfit ad fimilitudinem rerum externa. rum;que videntur aut in coelo, aut in terra, aut etiam funtin aquis, tamen fub his exemplisin:erdicta cenferi debent omnia illa; quae in feullam habent fimilitudinem externorum fculprilium,qualem habent interna mentis confilia& adinventa,quae humana mens facit,& de fuo facit,& ad lubitum fuum format& fingit; quemadmodum externum fculptile mass humana facit,& ex propriis materialibus exfiruit, Nulla etiam externa fculptilia manusbominum unquam feciflet, ni(i mens plena errorum,& malarum adinventionum,& confiliorum carnalium fuiffet, Motus enim membrorum voluntatis fequitur motum, Illa membris imperat,& per illa facit qua fine illa nil facere poflunt. $.33.. Utautem Praecepti mens recte cognofcatur, fciendum;quid Deus proprie velit & intendat, Non,ne Imago aliqua fiat,qua pro Deo ipfo habeatur,& cui dicatur, Tw es Deus mew: id enim quam clariffime prohibitum efl in primo, fi enim rou erit nobrs Deus alius, nunquam res alia excra Dgum,Deus crit;aut pro Deo habebitur,& ut Deus coli debet, Sed prohibet diftin&té Deus 1, Nefaciat Ifrael imaginem ullam, ad quam aut in qua Deus colatur. Multi fatentur, non effe Deum alium prater illum, qui dixit, Non eri? tibi Deus alius: putant autem illum Deum in imagine aut fculptili coli& adorari poffe: honorem, qui imagini defertur, in dgyérumoy G& caufam primam redundare: ita genriles olim fibi perfuadebant,fe Deos fuos colere in tauro; equo,lapidc. Ita& Ifraelite in vitulo praefentem fe habere Deum,& in illo vifibiliter coli& accedi erronee putabant. Id jam difertiffime prohibetur, Nox fuiies zibi[udptile aut ullam formaim, ncn adorabis lam y. uec illi férvies, cultu nimirum religiofo. Manifefta autem hujus praecepti ratio eft: Deus non off milis argento, auro, Lipidi, fiulptas ra artis(j cogitationis bumanetypo A&Gor, 17,29 Quomodo ergoin lapide, auro, aut fculptura adorari poteft? adorabitur enim ineo, in quo non eft, quod non eft, quod nullam cum Deofimilitudinzm habet,— Eft Deus excellentior excellentia infinita omnibus imaginibus& formis quz fieri polfunt,| Cui afimilubitzs ine qi exequer? quam fimilitudinem ponetis Deo? Ef. 40,18. 25, Deus fpiritus cítzeternus, vita, lux, ipfa beatitudo: omnes imagines, omnia fimulacra funt fa&ura terreflres, corpora caduca, vita carent, Major eft convenientia inter lucem& tenebras, inter. calidum& frigidum, quam inter Deum immenfum, infinitum,& x4ezyu« arte manuque fadum: quid prodef[culptile, quod. fculpfit illud formator ejus, fujfile efl dy docens mendacium: ecce auro tenetur(S argento, Qj ullus fDiritus non efl in illo Habac. cap. 2, verf, 18. 19. confer, Pfalm. 135, verf.15. 16.17. Igitur Deum, qui incomprehenfibilis eft, toto univerfo omnibusque creaturis major, in imagine velle colere,& invifibilem illum fub fenfus noftros fubjicere,& ulla fpecie reprefentare; quid hoc aliud eft, quàm Deum — tT "—. t | ex gna promuleato, Cap. VII. Lib.z; 17 v Deum facere creaturis fimilem,& illum ad creaturarum redigere vilitatem, gloriam incorruptibilis Dei mutare in fimilitudine imaginis corruptibilis bominis(& volucrium($ reprilium? Rom.v:2 3. Certe honor qui Deo competit foli,in partes dividitur, Et pars una divini honoris imagini offertur, Deo autem alteratantum: ita honor, qui Deo offertur, non erit integer, fed imperfectus& mancus, adeoque vitiofus. 2. Neunquam lfraél putet, fe propriis adinventionibus& confiliis fuis Deum colere poffe. Non enim fieri debet fedptile slum: nec externe manu; necinternemente, Non T licet homini modum ponere cultui divino é fapientia carnis; aut confilia; quibus Deus, z velit nolit, affentiri cogatur, fingere, Vizedivinze(9 cogitarioues Dei non funt«t nsfira Ef, 55: 8. Mentem Domini quis novit, aut quis in cemmunicationem divini confilii intravit? Rom.ti:34. Nemo prater Deum fcit; quodnam fit 7 Síanua 79 3e 00 aya àv 2, ivagsgror xa] TéAeiov Rom. 12:2, Non poteftcultus Deo effe honorificus, cujus Deus autor non eft. Ut in Deum omnis cultus definit, ita& ab i!lo,hoc eft,illo jubente& prafcribente incipere debet. Timor Dei ne fst praceprum bominum condocefaclum Ef.1.9: 13. F» uffra me colunt dox.— centes doclrinas, mandata bominum Matth. 15:9, Non poteft cultus effe re&us; quem cor 4^ hominis, quod malum eft omnidie,comminifcitur, Et quia quodlibet agit fecundum naturam füam, certe non poteft cultus ab homine excogitatus, labecarere& macula, Veftigia enim inventoris referet. Ita homo pro lubitu& e confilio fuo Deum colens, faL. A ceret Deum fibi fimilem,& Deus peccatori fieret fimilis& lux commifceretur cum tene: bris, Ergo omnis i9€ào9psesei, hoc eft cultus divinus, non é voluntate Dei,fedé priva voluntate hominis inftitutus,qui quafi fculptile eft, quod mens fibi fingit ad.randum& colendum, hoc fecundo precepto prohibetur, $.34. Eftautem hoc praeceptum, ut cetera Decalogi, eterne veritatis, Nunquam Pii iig fuit reum, nec unquam poteft effe re&um, ut Deus colatu: in imagine& atfimiletur atema vecreaturis; aut utmens humana formet fibi fculptilia,&& confilio carnis ferviat Deo Igi- rttis. - tur in natura docet& fanaratio, Deum effe unuin, ita etiam clamat, Deum in ftatuis& - fculptilibus non effe quaerendum aut colendum; unde& gentium Poeta cantarunt, e Deum animum pura meute, non in imaginibus c./eudum, Quare non ideo tantum à cultu - Dei in imagine abftinendum, quia Deus ita vult& ordinavit& inftituit quamvis& propterea: voluntas enim Dei fan&ilfimi fumma Lex efto; fed quia Lex naturalis, veritas immutabilis, eterna juftitia id imperant& fuadent, Simul hinc apparet fecundum praeceptum nequaquam effe de genere illorum praeceptorum, quz dyua(z p! cita vocantur, qualia funt precepta de facrificiis, lotionibus, circumcifione, difcrimine cibo2 rum: nam quod ipfa quere natura docet,& quod femper manet,& abrogationi ac aboliL tioni non eft obnoxium, dux non eft, |$.35. Quamvis autem preceptum primum in latitudine fua comple&itur omnia officia fecundi, tamen fapientize divinze vifum eft, peculiari de illis precepto Ecclefiam I(raélis monere, ut fciret, diligentiffime cavendum effe à peccato,ad quod mens humana; jacens in malo, valde prona eft,quodque illi plau(ibile videtur. D. $.36. Sed porro etiam moneri debemus quamvis facere y pingere imacines per fe pec- An imag catum non fit; ut enim artium omnium caufa prima Deus eft, qui hominibus facultatem jicium fic? talem& aptitudinem indidit, ita, quod ars operatur, dummodo nemo arte abutatur, non poteft malum eífe; tamen quia Deus dixit, Non facies tibi imaginem, non. poteft juftum effe, ut imago Dei fiat aut pingatur, autut maginesrerum facrarum in , templa& loca religiofa inferantur. Filiw Dei imago Dei eft Col, 1; verf, 1g. nulla alia ps e m "8*De Decalogo iveum repraefentare aut exhibere in effigie poteft. Imifibili, id quod oculis videtur mi21€ eft; quare non merentur laudem, qui Deum,imo ipfam Trinitatem depingere non tar. Symbola illa& organa quod attinet, in quibus Deus vifus eftolim; quemad. ^i Spiritus S. defcendit aper Dominum Jefum dc sepa coluiiba Matth, 316.8 sores Mrailis viderunt Deum,&[ub pedibu ejus erat«£ pavimentum€ fappbyro Exod,24: soo&bklajas vidit illum in folio exceljo cum fambriis oblongis Ef, 6: v. nec illa depingi€ ^ efi tnemo enim noftrum illa fuis oculis vidit; nec illa fcripta funt, ut depingerentur, ^d ut hdei lumine confiderarentur:& animus melius illa contemplari, quàm manus ita poteft pingere;& quidquid etiam pingas,tamen non id ipfum,quod fan&i viderunt, ivccundum omnes partes depingi,& omnibus cum circumftantiis exhiberi poteft. Ita Efa. jss fcribit, fe vidiffe Deum in folio,& fimbrias ejus; non autem,quz forma aut quis Do. nuni afpe&us fuerit. Ergo qui vifionem hanc depingere vult ,ad illam de fuo addet: ira jam pictura fita erit& imperfecta: denique nullus pictor gloriam& claritatem& lu. cei;quz ubique fere apparitiones divinas comitata eft,depingere poteft. 9.37. Neque etiam imagines, quibus templa ornantur, multum profunt, imo fpe nocent: homines enim umbris dele&antur,& ad rem fignificatam vix attendunt; quando iva, tues inl c) fablimi pouuntur, fétt iu quodam J'aegeftu, procreatur a ffe 3us pravus in animi, qe inoitatur diab.[us ut fe adimiféeat Auguftinus 1n Pfal.113. Omnis via,qua ad fuperftitionem& idolatriam ducit, precidenda eft. Refonent hiftorize fanc&ta ea qua decet gravitate cottidie de cathedra, tum non erit opus ut videantur de pariete, aut ut illinantur columnis& contignationibus. &olvontur$ 38. Neque magni momenti eft;quod objici folet;Deum oJim juffiffe fieri Cherubi9biet.ont nos Exod.» cn18.ferpentem aeneum Num.2:8. Nam 1, quod juffu Dei tunc fa&um;nunc, ubi expreffum tale mandatum non habemus,fieri non debet, 2, Tempore priorijumbrz; Ceremonize& figure magna pars cultuserant, rales figurae cum ceremoniis ad inftitutionem majorem copulabantur, Nuncautem cellantibus ceremoniis ceffent etiam vifibiles ha figure. 3. Deus Arcam cum Cherubinis abflulit,& diu ante pradixit, fore, ut nulla mentio fiat irce amplius, ut pon ajcendat iu coryat uon vifrtent ilagr, ymo ut non fiat adbut, fecunda quafi vice Jerem.3:16. Ergo Arcam& Cherubinos ad tempus tantum voluit effe, Quod aufem Deus ipfe abrogavit, id nobis de novo moliri& facere non eft integrum, Oftendit enim Deus auferendo Arcam cum Cherubinis, imo jubendo, ne quis illam iterum faciat, fe à cultu fuo ejufmodi vifibiles figuras y v«:2y 4 nuc excludere. Si quis ergo facit aut Arcam,aut Cherubinos, aut aliud quid;facit id, quod fieri nequaquam debebat,"y nzy: N7) Jerem 3:16.& efte, Carus traussre]or[e eti. 4. Corpore extante abeunt umbrae| Serpens exaltatus fuit umbra Chrifli in cruce exaltati]oh.3: 14 Arca& Propitiatorium fuit umbra Chrifli, in cajae vij.eri: ns Lex Dei cji Píal. 42,9, qute que Deis propofuiz inag dev Rom. 3,15. ita& Cherubini aliud quid abumbrárunt, Cum igitur omnes hae figurae fuerint figurz futurorum, quid juvat corpore& veritate ipfa exftnte tales hguras iterum introducere? Ecclelia vetus& purior, quadringentis circiter —- annis à Chrifti Domini afcenfu, omnibus imaginibus& pictis figuris caruit, Pacepti fe 5.39. Eximio autem /rzillo(a Tim.2,19) muünivit Deus veroum hoc: Exod.2c, 5.6. AM Nam eso Jebyva Dow tus. Quiego Jehova Deus tuus,quinec mutari,nec ulli rei affimilari polfum;qui folus volo effe Autor& Dominus cultus mei, qui in Spiritu volo adora. rino^facies imaginem,quem e tuo arbitratu adores,cuique fervias, Deu: zelotes,qui defiderio gloria: meae axdeo,ne gloriam meam auferri mihi finojillamqueà violantibus vindico; n:..* aj vs*g R$. CQ oves. ae! n. ex Srna promuleate.— Cap. VIIT. Lib.s: 139 - dico: Deut. 5,9. 6,15. Fifitans peccata patrum in filios, in tertiosc&? quartos oforuw ^ meorum, intellige in nepotes& pronepotes. confer. Num. 14,18. Ita Deus oftendit fpe ^ fcveritatem in filiis peccatorum. Qui vi foederis operum omnes Adami filios quia i»;pfo peccarunt emnes. Rom, y, 12. 16, 18. condemnavit, isnon obftante fcedere gratia faepe peccata patrum in pofteris caftigat, Ita Davide peccante luit Ifrael t. Chron, 21, 17. Pi, 9ves, quid fecerunt? Et Salamone impie agente pena in Rehabeamum quafi devoluta eft, Intercedit tamen plerumque ipfa filiorum impietas: ut inIfraele& Rehabeam videre eft. Non tamen in infinitum procedit ira, Vifitat in tertios& quartos. Gratia veroredundatinlonge plures. Faciens gratiam in millenos, ta gratia cum Domino eft, d multa cum illo redemtio Palm.150,4. Gratia fit Parribus& Filis: nam in millenos. In ipfa ira& pecca- ti vifitatione, recordatur Dominus mifereri H. ab.3,2. Gratia autem fit amantibus,*3nN7 D amantibus me, Fons amori gratia eft; nequeenim quisex fe amat Deum, nifi cui divina z. gratia amorem largitur& effudit iucor Rom,$,$, Ut autem grátia amorem antecedit, ita& amorem fequitur. Iteex gratia amor eft,& in gratiam amor vergit: quem grau tia generavit,non poteft nongratia coronare. Ef fervantibus pracepta mea, Gratia divina Ls operatur amorem: amorobedientiam; ita amor iveeyei fit efficax, $.40. Verbumtertium: Non feres nomen Jehova Dei tui in vanum, Datur hic Ifraéli Vebbem te: poteftas ferendi nomen Jehova Dei fui; fedne id in vanum feratur, Quodnam Dei no- iium iliuf. men fit, liquet ex Exod. 44, 5.6, 7. Et clamavit Dominus in nomen Sjebova, Et clamavit, que íentas, - Jehova, Jebova, Deus mifericors Gy gratiofus, longanimis, multus gratia(y veritate, fervans gratiam in millenos, condonans peccatum Gy defeclionem.| Videmus Nomen Dei fignificare M omnem gratiam, bonitatem, veritatem, mifericordiam; unde Dominus vocatur gratio-| fus, mifericors,&c. Inde facile eft intelligere quid fit ferre nomen Dei fui, nimirum i£aeiay NaGeiv poteflatim gratis accipere(Joh. 1,12.) confugiendi ad Dei gratiam,& ab illa ; petendi omne bonum, peccatorum remiffionem& gratize ac veritatis divinze manifeftae 3 tionem, Etigiturmaximum privilegium, quod hocverbum Ifragli largitur, Nomen Dei ,quo nullum eft dulcius& gratiofius, ferendi,& gratiam falutarem fperandi, petendi,& ad illam accedendi cum fiducia, Id fane peccatori, qua peccatori non licet: nec foedus operum, ex quo eft poft peccatum primi homiais ira, mors& maledictio» petmittit, Sed peccatori, cujus Deus elt Jebov1, imocujus Sponfor& interceffor eft 4ugelus faciei Jebove," 2"QN? Angelus orator, feu interpres Job. 3523. liberumeft, Liquet autem ex oppofito, quid fit non ferre nomen Dei in vanum: nimirum non temere, in mendacio,& hypocrifi ac injuftitia gratiam divinam fibi applicare. Illi, qui gratiam habent éc fnsaAvuua? xaziac uequitia velum feu tegmen. 1, Petr. 2,16,& qui dicunt, Maneamts in peccato ut gratia abundet. Rom, 6, 1,& ,. Faciamus mulum, ut eveniat bonum. Rom, 3,8. omnesinquam illi nomen Dei ferunt in vanum,& gratiam, quam divinum Nomen pollicetur, opprobrio habent. Tantum enim abfit, ut gratia divina peccato patrocineturs quin potius illa efficaciffime v«iZ« ipsae docet nos, vt alnegata impietate(jy mundanis concupiftentiis, fobrie& juflé& pié vivamus in bocféuulo Yit. 25 verf. 11. 12. $. 41. Porró& hoc in nomine Jebove Dei Mradlis continetur, quod cft juflus, verax, tejus veritat&, omnia fciens& videns, re&ti juftique vindex: unde& in nomine fuo Exod. 34,7. addit, non dimittit impunitum, vifitat peccarzm, Igitur, dum dicitur, Non feres Nomen Jehova in vanum; prohibetur, ne quis, ut in nomine Dei faciat injuftitias, loquatur mendacia; Deum ut tefte invocet falfitatis,— Qui igitur injufla faP: Cit; Comminatio add ta pricepto tertio, Verbum qu^rtum ilYu'que explicatio, Memento. DiciSabbati, Ad tanttifi«andum cum, 140 De Decalogo cit,& illa Deo placere putat, aut mendacia loquitur,& teflem Deum invocat,temere no. men Dei fert, Deumque vult facere,& quantum in fe eft; facit mali con fortem;& teftimonii falíi feu mendacii approbatorem. confer. Levit. 18 21. Nou profanabis nomen Dei tti, Levit. 19, 12. Qj non jurabitis in nomine meo falfo. Ego Jebova. 2. $f. 42. Additam habet hoc verbum comminationem fcu poenae denunciationem, Nam non dimittet jebova impuuitum, Ergo poenam non effugiunt, qui nomen Dei in vanum ferunt, Ut autem transgretfio hujus praecepti haut manet impunita;ita nec aliorum,non tantum, quiay4/4i in umo cffeudit, omnium fit reus Jacob, 2, 10. fed quia, quemadmodum juftitia divina olim poenam peccati exegit,& impoffibile erat ut peccatum condonaretur citra fatisfa&ionem, itaetiamnum decet ,ut Deus omni tempore oftendat, qnod non eft Drs, qui deledatur improbitate Pfalm,€,5,& quod, quum filii illius perverje agznt, illos redarguit,& cafligat,quamvis virgi tantum bominum q plagis filiorum bominum 2, Sam, 7, 14. Nequis igitur fecure peccet eo, quod gratiae hares eft, nam& illi fi ferant nomen Dei in vanum,non dimittuntur impune; imo perfzepe 72 xezpa judicinm incipit à domoDei, adcoque ab ills 1, Petr 4, V7. Si antemab illi, vi và v9 7 ameibévroi To Tu Ses t)ayytMo, quid evadert illi,q«i in. bedientes[unt Evangelio? ibid, qui neminantes nomen Dei tamen uou def.fiuut ab injujlitia 2, Tim. 2, 19, imoillud abnegant Apoc. 3,8.& blafPbemaut Apoc, 16, 9. confer, Ef.$2, 5. Jupiter nomen meum N32 blajbhematur Í, contumelia afficitur. $.43;. Verbum quartum, Memento diei D2UY$ dvamadetos, ce[Jationis, ut fanclifies eum Exod, 20, 8.. Memento, Earum proprie loquendo meminimus rerum, qua jam ante ceperunteffe: ut enim preefentia QAéz«pp videmus,& futura Danic uo[Peramts(Rom, 8, 24.25.) ita meminimus przceritorum. Inftitutio ergo Sabbati latione Decalogi prioret;& jamantequam Decalogum acciperent, Sabbatum obfervare inceperant, nimirum à datione Manne Exod. 16,24. 26.29.30. hinc Deut. 5, 12. additur, qzemadmodum pracepit tibi Domiuus Deus tuts, Memento diei Sabbati, Diescujus meminiffe debet IMraél,inordine feptimanze feptimus eft, Vocatur autem Sabbatum hoc eft, ce[[atio, 1.Quia Manna illo die ceffabat pluere.2.Quia Ifraél illo dieà labore omni debebat ceflare.3 Quia ceffatio illius diei umbra fuit vera& fpiritualisceffationis five quietis. Ergo dies feptimus exe umbra Col, cap. 2, verf.17. nomengerit veritas(9 imaginis rerum. Hebr, 10; 1. Memento diei Sabbati ad fancligcandsm eum, Vox fancificare pro diverfitate fubjectorum, de quibus praedicatur ,diverfimode venit; nam& Dez in Sacris dicitur fandificari Ef. cap. 5, verf, 16. Hebr. 10, 29.& bomo Exod. 31, 13. 1, Cor. 6, verf, 11. imo& zempus,(5 dies ut hic: de hoc pofteriori nunctantum agimus,— Alià autem ratione& alio fenfu fan&ificat Dez: diem, alio bomo. Humo, cum diem in fan&itate& exercitiis pietatis tranfigit: itaoportet, ut homo diem fanctificare volens, fe ipfe ad omnem pietatem& cultum divinum componat: non igitur dies ullus fanctificari ab homine potelt, nifi ipfe fe in illo& adillum fan&tificet. Denccum diem& tempus cultui divino deputat: illumque in celebratione nominis diviai& gratiarum actione ac divinorum beneficiorum commemoratione confumi vult; quanquam alio etiam fenfu, de quo paulo poft, Igitur Deus jubens 1fraélem diem feptium fauchifi are, vult, ut Mfrael illum diem in fe&tatione omnis boni;& pietatisac virtutis exercitio,& in omni quod laudem meretur,& in confeffione divina gratia,& in glorificatione diving majeflatis tranfigat& confumat, $.44. In fpecie poftulat Deus, ut illo die Ifrael agat otium,& ab omni labore masex dicbus nuum abflineat, Sex diebus operaberis,(y facies omne opus tuum, Exod, cap, 20 5 9. opetaberis, piee P4 ex Sina promuleato. Cap.V IT. Lib.z. I4I Biorisz: omnia,& qua ad parandum victum& amictum requiruntur, fex diebus Deus septimus vult curari; feptimo autern quovis die nullum opus fieri, Sed feptimo die Sabbatum efl Do- Ssbbatum mino Deo t. Exod, 20, 10. Non fine emphafi vocatur illedies Sabbatum Domini Dei. Deo, Nam r.émandatoDei, 2, ad exemplum Dei, 3.44 cognofcendum, quod Jebova ef[anciificans Ifraélem. Exod. 11,13. agebatur. Non facies ullum oput Exod, 20, 10. Igitur illo die xo rae nec cibos coquere Exod. 16,23. necarareaut metere Exod. j4, 21. necligna colligere ullam ops, licebat. Severa in transgreífores poena flatuta erat Exod, 31,14. omnis qui facit opus in Sabbar; DOY. DW morte afficietur, Etomna tran[orejtio(y iuobedientia fAafer tvdinor uidyaecdveizy Hebr. 2,2. Exemplum habemus in viro illo, qui ob lignacolle&a in dieSab-|... bati, e mandato Dei lapidibus obruebatur Num. 15, 52- 36. Quamvisautem in Sabba- aum sab to quies effet ab omni opere, tamen non erat quies à facrificiis: nam praeter farrificium ju- b2ti« ge& libamen eiu, offerendum erat bolocauflum Sabbati in Sbbato,hoc eft, continuis Sabbatis Num. 28; 9. 10. $- 45. Sabbatum pridie indicabatur Up*N*pD indislienibus lansli:praeconis nimirum tadi&iones voce& tubaLev.2,:2. 3.& dies,quiSabbatum antecedebat dicebatur etgoseà Luc. 23,4. fancti, $.46. Claufula autem hujus de Sabbato praecepti diligenter examinanda eft: uam fex c, diebus fecit Dominus alum, terram, mare(y qua is eis, d quievit die[eptiuro: nimirum à re- przceoii de rum novarum productione.(confer Exod. 3', 17, UB3 j refocilltus eft, dy Srgurroza- Sabbato, Sá. quia plus quam fatis videbatur creaffe, deftitit plura creare, tanquam jam laffatus) ldcirco benedixit Dominus Diei Sabbati, d. fauctificaviteum. Exod, 20, 11. confer Genef. 2,2. 3. Et quievit die feptima ab muiopere quod fecerat, Et benedixit Deus diei feptimo, d Janclificavit illum: nam in ils quievit ab oui opere, $.47. Exhis verbismulti putantfequi, Sabbatum feu ceffationem feptimz inde à Explierrio primi hominis conditu coepiffe.Sed cogitare debemus r.dici quidem& benedixit diei fejti- bem mo, Gy fandlificevit eum, non autem& benedixit Deus cuique diei feptimo, ordine rede- à mundi fue unti, ut de Sabbato quarti praecepti dicitur, Sex diebus operaberis y. fed dies feptimus S: p. tit condita$ batum quafi dicat, omnes fex dies vacabunt operi;. feptimus quilibet Sabbato feu ceffationi. 2,non inveniri didum Adamo, quod nunc Ifraéli dicitur. Afeimento diei féptiani: non fades ullum oj us; omuis f. ciens opus moriztur: quale quid de arbore cognitionisboni& mali, ut ne deillo guftaret, illi dictum legimus Gen. 2, 16.17. nam qua opera Adomo putabimus prohibita, qui quidem in horto Eden erat collocatus^4 c ludi ilium c objervandum Genef, 2, 1 j. quod ad dele&at;onem& utilem corporis exercitationem faciebat& pars erat naturalis illius, in qua conditus erat felicitatis; non autem ad continuos flatim labores condemnatus erat, quod poft lapfum demui fattum, iu fidere vil^ustni cemedes panem tiim Genef. 3,19. Et quae ratio rroviflet Deum ad inrerdicendum Adamo operibus fanctis& integris, qualia omnia Adami opera. fi in integritate perftitiffec, fuiffenti ab operibus enim bonis& integris ullo die celare non potelteffe juftum. Denique fi Sabbatum periodicum Adamo in flatu integritatis injunctum eft, qui fit, qui polt Iapfumejuscontinuata non manfit obfervatio|& in Jibro primo M»fis ne unoqricem verbo mentio fit obfervatiSabbati abAdamo poft lapfum,;aut ab ejus pofteris ante diluvium; utnecà Noacho, Abrahamo,&c, legitur obfervatum fuiffe poft diluvium,& ifraéli demumut nova plane& hactenus inufitata res notificitum Exod. 16 23. Et /lixit MoJes ad illos Hoc ejt; quod locutus eft Domieus, Ce[fatio, Sabbatum faustum Dc mino cras: quale antea non fuit, nunc inter voserit. Aut forfan przceptum de quieteSeptima Adamo injun&um, fi omnino tale illi injun&um fuiffe dicendum eft, fuicejusdem generis& indolis, EE: cujus 142*De Decalogo. cuius fait preeceptura de non guftanda arbore cognitionis boni& mali, quod plane fuit aicitrariuun& deginaticum;& noa ultra lapfum valuit,. sosvebn— 4, 48. Suntqui verba Genef. 2,5. Et beuedixiz dj fauclificavit voluntà Mofe pofita per poleps;" prolepfin feu anzicipationem, quae hiftoricis, imprimis Mofi, non infrequens eft, qua ea quz diverfi funt temporis,& fuccetfive longo fzepé interjacente intervallo acta funt, jungi& fimulenarrari folent; putantque Mofen dicendo,£r fauclificavit diem feptimum Gen, 2, 3. refpicere ad id quod in deferto fa&tum eft, cum Manna fexto die dupla menfura, fcprimo autem non plueret, lidem id quod in quarto precepto dicitur, idcirco benedixit Dew diei fóptimo, ad idem tempus referunt, Hi omnes fuo abundent fenfu, neque enim hic fübfiftere ulla nos neceffitas cogit:& fatis duriter hoc cerze in loco prolepfis ftatui videtur. mencdi&io——$49, Attendamus potius ad verba ipfa, Et quievit Des die feptimo y idcirco benedixit enm, feptimo dy fantijicevit illur.. Duo dicitur, 1. benedixit. 2. fauclificavit, Benediuit Deus vel verbo, cum gratiam& beneficia promittit 5 ita eft Genef, 12,3. benedicam benedicentbius teyhoc eft,illis ftatui beneficia mea conferre: vel a&a q9' opcre ipf? cum gratias& b eneficia confert; ita Ephef. 1,3. benediclus Deus, qui nos benedixit omni benedictione[firittali, hoc eft, qui bonorum fpiritualium participes nos fecit,— Quiefcendo die feptimo, benedixit Deus illi diei, non proprie verbo, fed ada, reip/a; opere ipfo,& maximum in illum contulit beneficium: fecit enim illum teftem perfecti operis, confummati univer. fi,glorizque plemitfime demonftratee;& illum quafi confecravit,ut effet exordium com. municationis bonitatis fuze homini, quem ad imaginem fuam condiderat: quia quievit in illo die,]2 Dy idcirco benedixit illi; quies enim divina evidens argumentum& dosandificaio cumentum eft collata in feptimum diem benedictionis, Deinde quiefcendo fanigiavit diei iepiimi. diem feptimumyillum fibi vindicans,ut in illo coleretur& quaereretur& glorificaretur ab homine;ad fimilitudinem Deifa&to, At fanctificatio illa non pertinet ad diem feptimum tantum, neque intra breves unius illius diei cancellos includitur: homo enim primus;ima£0 Dei Gy gloria, Íezvite debebat Deo creatori é toto corde& tota anima, non uno tantum die,fed omnibus diebus vitz fuze,& omnes dies fanctificare Deo aequaliter; igitur quemadmodum quod benedixit Deus diei feprimo;etiam ad octavum,nonum& fubfequentes dies pertinet,(quippe omncs illi participes facti benedi&tionis divina, teftesexfliterunt perfectorum operum divinorum,& enarrant gloriam Dei,& infervire debebunt manifeftandze ac communicanda bonitati Dei)& tamen feptimo tantum diei attribuitur, quamvis ad illum folum non pertineat; quia nimirum primus ille eft in ordine, qui fenedislizuem&opdafo veport.vit, Ita quod fanctificavit diem feprtimum,non ad illum folum, fcd& ad omnes fequentes pertinet: quia tamen dies feptimus in ordine exftitit primus, quem Deus fanctificavit,& fibi vindicavit, igitur de i]lo imprimis di&um eft, Er faudificavit Dcus diem jeptimim, Yd quidam exinde etiam; quod non invenitur di&um de die feptimo;& ftit mane,(y fuit ve[ber dies feptimus, quod de unoquoque praecedentium fex dierum dictum eft, probari putant; indeque concludunt,id quod die fa&um eft feptimo, benedictionem, nimirum& fanctificationem, non ad folum diem feptimum, fed& ad omnes fubfequentes, pertinere, neque adeo intra terminos unius illius diei confiftere, quemadmodum quodlibet eorum, qua fex precedentibus diebus facta funt, intra terminum diei fui confiftit, $.«0. Videtur autem non incommode phrafishzc etiam hac ratione explicari poffe: nihil tamen definimus; fed examini piorum fubjicimus, Sandificavir Deus diem feptimum, ex$ina promulgato.| Cap.VIT. Lib.z. 143 sin, hoc eft, fan&titatem& gloriam fuam pleniori& excellentiori ratione in illo die demonftravit: quiefcendo enim demonftravit gloriam fanüiffimae eX(pzeiac, Cüm plura condere potuiffet, reliquum enim ei erat[ivitus Mal. 2,1 j. eiscontentus, qua fex diebus fecerat, feptimo nil novi addidit, fuo hominem exemplo docens, é» oic(gi eu(ipsi eva] Phil.4,11. imo& gloriam fanttiffime ac fapientiffimz ordinationis: omnia alia fecit ante hominem, poft hominem creavit nihil amplius, ut doceretur homo, propter hominem omnia facta, hominem autem propter Deum folum factum effe,| Denique gloriam fan&tiffimz voluntatis, quà in homine gloriofus manifeftari,& ab homine glorificari voluit, $. 51. Ratio autem, cur id quodab initio mundi fadum eft, in fine quarti praecepti repetat Deus, in propatuloeft. VoluitIfraélem populum fuum memoriam tanti operis fcdulo fervare;& quiefcendo die feptimo, exemplum quafi Dei fui imitari& ante oculos habere; imprimis verà ad benedictionem& fan&ificationem divinam, qua feptimi diei ab exordio rerum creatarum beneficium fuit& prarogativa)hominis integri bonum & felicitas,fancta fide& fpe adfpirare. 9.52. Curautem&quem in finem Deus Ifraéli quietem ab omni labore, quovis die feptimo, injunxerit, illius rei ratio ex parte haec eft, nimirum ut illi in memoriam revocaret fervitutem /Fgyptiacam& liberationem ex illa Deut. s,14.. Rzcordaberis, quod fervus fuifli in VEsyptoy(9 eduxit inde te Deus, Idcirco pracepit tibi Jebova Dcus tui facere diem Sabbati, 4.53. Sed agamus pauló preffius de Sabbato quarti praecepti. Paulus Apoftolus docet Sabbata fuiffe edv rar uM rrr tmbram futurerum Col.2,16. nemo vos judicet in parte Sabbati rum, De Sabbatis loquitur numero plurali,imitatus flilum Dei Exod.3 i413. 5abbata mea obfervabitis. Confer Levit.19; 10.quia enimSabbatum fingulis recurrebat feptimanis, Sabbatum quafi multiplicabatur,& obfervabantur Sabbata. Hebr. 4.9. loquitur idem Apoftolus de GGCxrisud Sabbatifiio,qui poped. Dei rchuqtitur: cujus Sabbatifmi typus fine dubio fuit Sabbatum Ifra&lis Exod. 5 1,v.15. Ipfc Deus appellat Sabbata fua Jignum WR; frznum funt iuter me y cs, ad egnojceudum, quidego jcbova[antifi-o vos, confer Ezech.20,12, Igitur Sabbatum Ifraeli quarto praecepto injunctum fuit.. frgnum, quod Deus Ifraelem fandlifica?, 2. teubra verze ac Ipiritualis quietis. $.54.. SanSlificatio Ma, cujus Sabbatum fignum, non tantum includit Hfraelis affum. piionem in populum, ejufque feparationem ab amnibus gentibus,& converlionem ejus perSpiritum fan&um qui omnis boni in electis caufa& autor eft; f. d complectitur in fe omnia illa maxima beneficia,quz etiam parata fuerunt& fepofita populo Dci, ut Chriftus Dominus illa in temporis plenitudine adduceret; qualia funt actualis& pleniilima redemptio, quce non tantum Asgois,[ed d: dspueie dicitur j conf ienti« veAeons con[umanatio s qsbeelac filiatisuis per emiffionem Spi: itus filiationis in corda filiorum iJ-isti» 5 cordis circumcifio, ut ab omni chirograybo ,.& coufed one d:biti molefta, qualis illa erat, quz& quotannis& cottidie per facrificia ficbaz. liberatum 4ifeszo Dei ia dud ejjrmdatur Rom.5,;. Hacomnia includit illa in Propheriis toties promiffa fandlificezioe. Et ab illis ChrftusDominus, qui maxima hac beneficia confert à dyiatov[anzifizans,& fideles, quibus illa conferuntur, vocantur à dia vai. qni fancrificautir Hebr.2, veri... illaque fan&tificatio exegit và2«posgogav actualem. hJazionem corporis 3ei«, qua conjume mavit in perpetuum vv axyiaCopávas illos qui. fanclificintur Hebrao, verf. 10.14..— Liquet autemex his, fauZificationem, cujus fignum Sabbatum dicitur, fuifle& non fuiffe illis temRatio cur creationis mundi ia quarto prze cepto,& quieus 1n die feptimo&c, mentio fa» &a, Cur tfracli ommi inter. dictum fit opere? Sabbatum umbra, fignum, San^tificatio. 144. De'Decalogo, temporibus, quemadmodum& Spiritus fan&us dicitur fuiffe& non fuiffe Johan.7; 19, A&.19: 2. fuicinchoscznon fuit confummate; habebatur& tamen expectabatur; aderat initium, aberat pienitudo, n Spnicomve-—( sp, Quandoquidem autem omnia figna aliquam fimilitudinem habent cum re« cas signa. bus fgnatis,alias enum figna non effent;oporter,ut& fimilitudo quaedam fit inter Sablari:; id mone zpjp fanctificationis f mea,& fan-tifivationem ipfam. Igitur 1. Sabbatum riu feptiA mange d,e agendum notavit fan&tificationem plenariam ultimi effe temporis, 2. In Sabbato parato fruebantur Manna, Jan-£fi atri fymbolo, pridie enim duplum colligebant, Ubi elt v:Aefoc1e con[wmmatio vov dyiaQopfpov eoram,qui jancligicautar,etiam Chriftus à a^ iav confuminatus eff per pajJioues, paratus cibus, e caua falutis eterue oumbts obedientias Hebr. 2:10.€9.. 3. In Sabbato praecipuus labor erat decantatio divinarum laudum, meditatio divinorum beneficiorum,contemplatio coeleftium donorum, quod ut fine[inslificeticue, fine qua uemo Deum videre,nec gratias ejus poteft guftare Hebr.12:14, non poterat fieri, itaoptime adumbravit id tempus, ubi opus fanctifcationis abfolutum eft,& g/oria dicitur Deo iu exceljis Luc.2: 14.& illemimnati dantur oculi ad cognefcendum, qua fit Jes calefiis vocationis, que divitis gloriofa bereditatis in[andlis,& quanam excellens LL magnitudo potentia Dei in credentes Eph.1:18.19. Red am.$. 46. Praeterea quies feptimi diet umbra fuit melioris i/u quietis, in quam Jofua, b, melioris quamvis& ille populum sarézaueev requiejcere fecit, introducere non potuit; quaft quietis, xaTdTaunc Ow requies Deijiu quam qui iutr.vit requie[ci* ab uperihts fnisquemadmodum à uis Dew Hebr.4:8.9. 10. quam quietem Chriftus promittit,$ imvemeris quietem ani mabis veflris Matth.11:28. 29. cujus 4uieris diem àe( dejinit Deus, pofl tautum tempu, quod antecefferat& effluxerat, in Davide dicens, bodie fi vocem eius audiveritisyne cbturate corda veftra,&c, fi intrabunt in requiem meam Pfalm.95: 7.8. 1c 1. Ef. 238 111.12. Quse requies populum Dei ab omni fiti futurorum bonorum, ab omni jugo& commemoratione peccati, imo abomni terrore& metu, denique ab omni inimicitia, qualis olim fuit inter Ifraélem& gentes Ephef 2: i5. liberat;& pacem affert ac tranquillarionem,reconciliationem cum Deo, ava:dpx^ajonr illorum;qua funt in celis,& qua funtinterra;& indubitatam hzreditatem falutis, cujus zjfaGov. pignus ejl Spivitus promi;Jionis[auclu, quo obfignati fumus Ephef.1:10. 13. 14. Unde apparet, quietem hanc in hacvita, qua fub Novo& meliori agitur Teftamento, plenius incipere; in futura autem vita,quz agetur in coelis, pleniffimeconfummari.— 4 Fempus.:.."-. Moo tela—$57. Siautem dies feptimus hujus quietis umbra, Sabbatum, quies vocatur, quanto ean iab. convenientius ipfum illud tempus, quo populus Dei excellentitfima hac quiete fruitur m& gaudet, nomen hocmeretur, Hinc Prophetae omne tempus Novi Teftamenti, quod meliores habet promiffiones quarum una& praecipua eft illa de zva72/54 quiere, nomine IV Sabbati definiunt. Ef 5 6:2. Beutus qui fervat Sabbatuniue profauet illud, Confer verf. 448 6, EÍ 58113. Si redu.es à Sabbats pedem tuumyie fazias deledlatiouem taam in die fando meo,(j voiabis Sabbatum delicias, Ef.66:23.. Et erit de Sabbato in Sabbatum voeuset omuis caro ad adorandum coram me,dicit Dominus, Non enim in his dictis agi de Sabbato Judaiqu nim f co;ita clarum eft,ut probatione haut ind'geat, nciamm—— 9.58. Quandoquidem autem Sabbatum tantarum rerum fuit fignum& umbra,facile . sn bier, et definire, quinam in Mraele fuerrnt a«mraj factores v8^£yw, Memento Sabbati, ut[audlifinnquami C65: Dimirum qui externe quiefcebant, fecundum literam implebant verbum id,& imperu? muneserant à pena, qua violatoribus Sabbatierat denunciata,— At qui in quiete illa externa ex Szna promulgato.— Cap. VIT. Lib.z. I45 externa contemplabantur meliorem illam quietem, quz coeli filia eft& progenies,& in fan&a fpe ac exfpectatione anhelabant ad meliora illa, quae in citeriora tempora éavoic AN. ipdiv. 1 Petr. 1; verf. 12. erant refervata, Gcita fe fuperextendebant in fanctis defideriis fuper feipfos, ftudentes opus fanctificationis perficere in feipfis, in quantum tunc divina largiebatur gratia, illi demum veré implebant; quod in quarto praecepto mandatur& injungitur. $.59. Quodaurem in illo precepto vetatur Ifrael tam flri&te& determinate facere Cur tam ullum opus, id rigoris& feveritatiscujusdam eft,& exprobratio impuritatis, quae in il- Anas lis,& in operibus illorum erat adeo ut fi Deus glorificari deberet ab illis, illi ab operi-»»w sslbus fuis abftinere neceffum haberent, Igitur in obfervatione hu;us pracepti edebatur"^ ee? publica confeffio impuritatis& peccati, quod omnibus incumbit,& Chriftus Sponfor omni tempore quidem in fe fufcepit, in plenitudine autem temporis, per fufionem fanguinis fui pretiofi demum abolevit& expiavit, Talis autein confeffio impuritatis jute exigitur,& non nifi injufte denegatur ipfa lege naturali tlagitanre. ne injuftus injuftitias fuas celet aut defendat fed fe fateatur reum,& obnoxium judicio, $.60. Videndum etiam eftan praceptum hocquartum ejuldem prorfus fit naturze Denstura e & indolis cum tribus praecedentibus& fex fequentibus. Ezech.:o: 9. 1o. videtur diffe- t prscepu. rentia quedam fubinnui. Primo dicit Deus,;e 0fraeli Zeducto in defertum notificaffe S dedilJe flatutayqua qui facityvivit in il/is. deinde addit, E. etiam Sabbata mea dedi illis, Prater illa precepta, quae qui facit; vivit in illis,accepit etiam Ifrael preceptum de Sabbato: de quo non videtur abfolute dici poffe. quod de aliis dicitur, Qvi feceriz illa, vivit in illis, Accedit, quod Sabbatum Ifraélitis datum eft m seneratioxes illozum Exod 31:13, quemadmodum& praeceptum de circumcifione Genef 17::1.12,13.& de Pafchate Exod.12:14, Igitur ut ad tempus tantum Ifraél debuit circumcidi,& Pafcha edere, nimirum quamdiu effent generatio ab omnibus aliis gentibus feparata, populus fuis vivens legibus,& fua ftans religione;ita etiam ad idem ufque tempus Ifrael huic verbo tantum obligatus& fubje&us manfit, feptima non facies ullum opws.: $.61. tllud fanefatendum eft,omnia alia Decalogi verba ejus effe conditionis,ut he- Omni Dee ti, hodie& in feculum maneant, neque jota ullum, nec apex ullus in illis mutari potuit ias ibtotuunquam aut poterit, At illud de quarto hoc verbo abfolute dici haut poteft; quippe immune. quod Scriptura ipfa dicit ex parte aboleri Hof.2:10. Et abolebo omnem hilaritatem ejus.fe- on amen Jim ejusycalendas ejus,& Sabbatum ejus. imo in cujus parteà nemine debemus judicari, Ne ve bum. quis vos judicet in cibo& potu aut in parte fefli, aut calendarum, aut Sabbatorum Col..16. kN"^ Es 17, Igituré quarto precepto aliquid ad tempus Veteris economiz debuit tantum ma- tim abioganere; aliquid autem femper manet,& eft perpetuse veritatis& obfervantig, lllud ab- 57/5 Pit rogatum elt. hoc abrogari nunquam poteft, Nimiruimm; Ce[Jabis die feptima,non facies ullini 0, u5, fub poena prefentiffimae mortis, ideft quod duraretantum debuitufque dum generationes manerent Ifraélitarum,& quod abrogari potuit& abrogatum eft,& nunc non valet amplius. $.62. Atquod vi quarti praecepti manet in perpetuim& non exAajera] antiquatir, hoceft. 7, Cultum divinum& exercitia pietatis fedulo& indefinenter,tum publice tum privatim, ad communem zdificationem,& charitatis incentivum,& curanda& agenda effe. Bonis terreftribus,& vite hujus fullicitudinibusnon nimis incumbendum,fed Deum quarendum ante omnia& in omnibus. Et magnos& parvos;& fervos& liberos hac via ducendos, 2, Tempus quietis, quod i x,ze« 75 s score gratia Dei Jalutarir per ri Verbum quintatD, Veibum: fextum. Septimum, arum: Aonum: "Pecimum, * Verba de. «em tabulis, 146. De Decalogo ex Sina promulgato. Cap. VII. lib.z. Chriftam Dominum, fecit illucere omnibus, cum vera fubje&tione& gratiarum a&ione accipiendum, quiete& libertate illa ftandum, cum fpe certa fore, ut quies hac in gloria, ad quam afpiramus,certiffime confummetur. $.63. Hac quatuor praecepta, de quibus ha&tenus egimus; docuerunt Ifraélem, quomodo debeat cum Deo füo dvacpépist converfari; nunc reliqua fex, de quibus jam dicen. dum, docebunt, quomodo inter fe& cum proximo debeant agere. $.64. Verbumquintum, Honora patrem tuum Gy matrem tuam Exod.20,12. Honor commendatur erga parentes, five natura five officio. Poftquam Deus Ifraélem conftituit$2 Vangémrec qa) ieorlpuc fub tutoribus&y curatoribus Gal.452. quos Apoftolus videtur notare per Pazres carnis Hebr.12, 9. etiam illi vi hujus praecepti honorandi& reverendi fuerunt. Annexam habet hoc verbum promiffionem: eftque adeo preceptum boc primi. àérayyeiiq. cum promijJione Ephef.6,2. Secundum Praeceptum concluditur in mixtura quafi ire& gratie Tertium habet comminationern. Quintum claram promiffionem, at prolougentur dies tui in terra, quam Dominus Deus tuus dat tibi,'Terram Canaan, Patribus promiffam, jam jam Ifraéli femini illorum daturus erat, In illa longevivere gratia erat& beneficium divinum, Erat enim illa pignus& arrha patrie melioris: honorantibus Parenteslongam vitam in illa promittit Deus: ita& pieras promiffiones ba bet bujus vite. vTim.4,8. Docemur porro illos, qui preceptis Dei obediunt; bono cum jure beneficia divina, tum corporalia, tum fpiritualia fperare& exfpectare poíle, Apoftolus hanc promiffionem ita enunciat,* bene fit tibi,(9 fis longavus interra Ephef.6;. omittit illa verba, quam Domiuus dat tibi: quia fideles hujus temporis ad nullam certam terram ut pignus& fymbolum alligati funt. Sed cur quintum praeceptum habet promiffionem,& priora quatuor non, cum tamen hacc immediate concernant Deum? Deum quareutibus& obedientibus illi uaduzodérbo mercedis resributorem fe exhibere: fides pro certo habet Hebr. 11,6. Sed ne& officia, que parentibus& proximo exhibentur, putentur fruftra fieri,& in vanum praftari; nec Deum illa curare, aut rationem illozum habere, expreffa promiffione, addita primo praecepto, quod de homine agit, cavere divina fapientia voluit. $.65. Verbum fextum, Non occides Exod.20,13. Injuriis, Izfionibus proximi, vindi&a privatz,fufioni fanguinis innoxii nullus fit locus, $-66. Verbum feptimum. Nonmmecbabers Exod.20,14.. Omnis fcortatio,& impu« titas& vd Xx drímov(& procul abfint, imo ne nominentur Ephef.5;5. $.67. Verbum octavum, Non furaberis Exod.20,1$.. Omnis eAeovi£ia avaritia, dolus, rapina à fan&tis exulet; 44i furatur nomen Dei[ui attreJat Prov.30;9. 4.68. Verbum nonum. Nen dices in proximum tuum falfum teflmonium Exed.20,16 Fama& exiftimationi proximi;& juftitiae caufze ipfius teftimonium noftrum ne noceat ab omnibus obtrectationibus,fufurris,& proditionibus fecreti cavendum fedulo, $.6». Verbum decimum, Non concupifces Exod.20,17.. Concupifcentiam: non no[fenty nifi lex diceret,&x nSvuíces inquit Paulus Rom,7,7. Omnis concupifcentia& animi & oculorum,& geftuum vetatur,| Concupifientia concipieus pignit peccatum Jac 1 verf.15. Nonexternis tantum corporis actibus, fed internis etiam mentis cogitatis in hoc verbo lex ftatuitur, $.70. Et hzc funt decem Verba, quz Deus de monte Sina pronunciavit,& poftmoinículpta, dum duabus tabulis lapideis infculpfit Exod. 32,16, Ez£abule faclure Dei erant:( fcripiura fcriptura Deieratynifa tabulis.confer Exod, 24342. A4fcende,dy dabo tibi tabulas lapideas . PA Deindolefiederis per Decalogum erectz. Cap. VM. Lib.z. 147 deas, Gy legem, Gy praceptum, quod fcripfi ad docendum illa, Deut. 9,10. dedit mibi Doiminw zabulas, fcriptas digito Dei. $.71. Vocanturautem decem haec verba, 71351 131 verba feders. Exod. 345 28. veis 4e. E: fcripfit Mofis in tabulis Verba Feder, decem illa verba,& verf, 277. Super Verba bac pe- cum tunt pegi fadus cum Ifrael, Ita expreffe vocantur 7w2/24w Deut. 4, 13.. Et indicavit vobis ns. Tba fede fadus[uum, quod. pracepit. vobis. faciendum, decem. Verba, Deut. 5, 2. jebova Deus moffer pepigit mobif-Cum fedus im Horeb, poftea narratur Decalogus. lmo& tabule, in quibus decem verba fcripta erant; vocantur tabula faders Deut. 9, 9. tt, : 15.& tabule teflificatious Exod, 31,18. Ita docemur, Decalogum continere& ex" ponere foedus, quod Deus cum Ifraéle populo fuo erexit; in quo lí1aélem vivere,&ex 7 quo illum falvari voluit. $. 72. Diligenter autem confiderandum efl; qu natura& indoles hujus fit Foederis, p. inaote Cum Adamo pepigit Deus in Paradifo feedusoperum: hocefilegem illi propofuir,& illius fede obfervationem legis ab illo ftipulatuseft;& viram promifit obedientiz mercedem;&"^ : mortem comminatus eft, inobedientize Jlipendium: Rom. 6,23. Sed peccante Adamo foeUU dus hoc eatenus irritum fadum eft, ut nec vita nec falus vi illius conferri poflet; hoc E non tantum verum fuit in Adamo, fed& in omnibus pofleris Adami, quia iniZo pezcasunt Rom, 5, 12. Poftquam femel ruptum eft hoc feedus,& mfirmzatum per carneimi, femper manet 7à ddVraroy drd. impoj'ibilitas illius,& ad condemmandum peccatum Rom.8, 3. K ad juftificandum peccatorem,& Donum ac fanum preceptum, quod alias eft ad vitam, deprehenditur eJ ad mortem. Rom, 7, 10.12, Poteft quidem hoc fedus poft lapfum pecn. catori commemorari 5 nam lex illius femper eft js//a& bona,& homo ad illam tenetur: A neque enim lapfus aut peccatum à debito& officio illum exfolvit, ut vita& falute privat; nontamen poft denovo cum homine erigi, utab illoexigatur obedientia, ut caufa vitz,& ille propriis fa&is vivat: nam id plane impoffibile eft,& tenetur homo in pert. petuum ad luendum pro prima primi hominis transgreffione, cujus penam exfolvere& " expiare in fe& per fe nunquam potcft,— Taceo tale foedus fore fruftra: ita enim Corrüe ptus e(t homo, ut faciat tautum malam onni die, $.73. Poftlapfum& ruptum fadus operum aliud cumAdamo& Patribus pepigit Deus fedus, quod non exigebat opera& propria facta, fed gratiam promittit& jultitiam perfidem,— Ita gratia funt falvati, qui ex operibus non poterant juftificari. $.74. Cum Abrahamo fecifle Deum feedus multis inculcat Scriptura, Genef. 17,7. Erigam fedus meum inter me& te, ut fm tibi iu Deum, id omne gratiz eft. Unde etiam docet Scriptura, Abrahamum fide juftificatum, Fides autem gratiam amplectitur: credit " enim in illum, qui juff/ficat impium Rom. 4, 5.& cui fides in juffitiam repitatar, ade6^ que merces 9 xdex fecundum gratiam;lle eft, uà igy ati non-operaus, hoc ell, in propriis factis vitam non quaerit. $.75. Promifit etiam Abrahamo Deus fe idem fedus pa&turum cum femine fuo; hoc eft, I(raéle. Paugam fedus meum inter me d tes G femen tuum poflte, in geuer.itioues ilorum, in fedus feculi, ut fim tibi in Deum dy femiui tuo poff te Genef. 17, 7. Inde&circumcifionem praecepit Abrahamo& omni femini Abrahami; gerendam in carne, ut vifibile fignum ejufdem fcederis. $.76. Igitur cum Ifraélis manum prehendiffetDeüs,ad introducendum illum in terram promiffam,ut promiferat Deus,ita etiam fieri debebat,& feedus illud gratize, cum Abrahamo patre pa&tum,cum Iíraele etiam pangi,& quát renovari debuit.InMara poniter illi à atu 148 De indole Federts flatutum& judicium:& ftipulatio fit fan&z obedientiz,& promiffio fanationis&'fa. lutis Exod.15,2« 26. Datur deinde Manna, fymbolum ejus, qui omnis gratiz& falu. tis Mediator& Princeps ac caufa eft, Ut in defertumSina ingrediuntur, etiam maxima promiífa& xaelsjuT2, Deus offert, Eritis mibi peulium(y regnum Jacerdotum. Exod. 19,5, &. Atia montem Sina fe defcenfurum promittit Deus, ad indicandum Ifrael fedus fuum: nempe id fedus, quod Abrahamo promiferat, fe cum femine illius pacturum, in monte Sina publice& folemniffime pepigit. Atqui fedus gratie fe pa&urum cum femine Abrahamipromi erat, Ergo etiam feedus gratiae eft, quod in Sina pepigit& indicavit, $.77. ldomninodiligentiffime expendendum eft, Decem verba efle& vocari fedi ilJud, quod Dcus quafi iu die comitii, toto populo ad audiendum convocato, cum Ifraéle fecit& pepigit, habendum& obfervandum coy r2» in fiedws[ezli.. Nequealiud tunc cum Ifraele legitur Deus feciffe foedus, quam id quod in Decalogo continetur, Quis autem dicat. fzdus operum quod irritum factum eft& irritum manet omni carni in perpetuum, quod nil aliud poteft poft peccatum, quam condemnare& maledicere, tanta folemnitate repetitum effe deSina? ita id quod ruptum eft& ruptum manet, majori gloria fuerit pronunciatum, quam ipfum grazie fedu, ex quo& per quod Ifrael falutem unice exípectare ut potuit, ita debuit. Feedufne vitz obfcuriori& humiliori ra. tione fuerit propofitum,& fedus mortis tanta cum pompa& magnificentia? Atqui Decalogus eft ipfiffimum fedus, prater quod nullum aliud cum Ifraele pepi. gir Deus: non igitur poffibile eft, ut fit foederis operum rupti commemoratio& exprobratio. $4.78. Cogitemusquafo, illum, qui Decalogum pronunciavit, fuiffe Angelum fade. ris, Mediatorem Teftamenti, Dominum Jefum: putabimufne illum foedus operum cum populo fuo, quem per gratiam fuam falvare debebat, erigere volwiffe? $.79. Cum Mofes poftea librum foederis, in quo fine dubio fcripferat Decalogum, accepiffet& legiffet coram toto populo, fumfit fanguinem,& afperfit populum, dicens, Hic efl[anguis faderis, quod pepigit vsbifcum Deus Exod. 24, 7.8. ita foedus cum Ifraile padum; quod eft in Decalogo, uon fine[anguine eft initiatum Hebr. 9, 18. 19. num dicemus fedus operum illo fanguine initiatum effe,cum fanguis ille typus fuerit melioris illius fanguinis; iz quo eft Novum Teflameutum, gratie fedus? $.80. Porro infpiciamus& perpendamus Decalogum ipfum,fingula illius verba;fingula praecepta, modum denique annunciationis: neque ante Decalogum, neque ftatim poft Decalogum, neque in Decalogo audiuntur formula& fentenuz legis& fcederis operum, Q'ifecerit illa vivet, ineiss Maledicims qui uon manet iuomnibis,| Sed omnia fpirant gratiam, illuc omnia tendunt. Ego Sebeva Dew tuw i non evit alim tibi Deus:: faciens gratiam in millenos; feres. nomen meum, Íed non. in vanum,— Sabbatum datur in fignum vera fan&ificationis& quietis, quae funt inter promiffa excellentiffima totius feederis gratie,& ejus profunditatis, utin hac vita cxhauriri non poffint. Omnia alia precepta exiguntexercitium charitatis, perquam fides eft operofa Galat.«, 6. in quibus ambulare deet, Ephef;2, 10. eos, quià peccato refipifcunt, quorum: eft ambulare coram Deo,& integros fe exbibere, id quod Abrahamo ditum. Genef, 1,1 Eadem praecepta& nobis proponuntur obfervanda& exercenda Jacob. 2, 8. 1j. Ephef 6, 1.2. 3. Galat cap.s, verf. 14. Omnes fani enim funt Dei zohsua faflurayconditi in Chrific Jefu in operibus bonis. Ephef. 2,10. Et hac eft vera fan&titas.ad quam perSpiritum f, regeneramur, auare Deutz, cujus amoris modum quatuor prima Decalogi pracepta per Decalogum erect, Cap. VII. Lib.z. 149 u cepta praefcribunt;& amare proximam,cujus amotis ratio& qualitas fex ultimis praece- ptis continetur, E$.81. Manetergo, neque aliter per confcientiam noftram judicare poffumus,Decalo- conctudiH gum effe foedus, quod Deus cum populo pepigit omnem gratiam promittens, juftitiam tar decem fidei ftipulans,& charitatem omnem, ut fidei fru&um,& fan&ificationis effetum com- foedusgramendans,& voluntatem Dei, de danda Ifraéli in haeredium terra Canaan, exponens feu ti. fubindicans. $.82, Neque hictacebimus, quod maxime huic fententiz videtur obeffe, Legem per oyicais, AMofen datam. Joh.t,vz. 7Mofen fcribere juflitiam, qua efló Lege Rom, 10,5. id quod infiulptum fuit lavidibus Apoftolo dici miniflerium mortá in literis 2. Cor, 3,6.7. In decem verbis contineri omnem legis fub(tantiam, precepta(j judicia, qua qui facit bomo vivit in ill Ezech, 20, 9. Decalogum igitur efle 4 váuov legem fcriptam, non autem foedus — gratiae. B$.83. Ucautem difficultas hzc folvatur, fciendum efl,ca verba, quz funt in Decalo" go, non effe, ut ita loquar, unius indolis: quaedam enim gratiam unice fpirant ut vox : illa, Ego Deus Jebova tuus, quinquies in Decalogo repetita, faciens gratiam,&c.. Sandlifica Sabbatum, ut fantificationis /gnum,& quietis futurae umbram y. quedam veró lo; quuntur de eo, quod faciendum eft, hoc eft, de opere, Non erit tibi Deusalius, Non faciT es fculptile, Honora parentes, Non furaberis,&c,— Haec autem praecepta continent omnem : fubflantiam legis operum,— Ea enim non alia loquitur, nec alia pracipit aut vetat, Suntque illa talia, ut de illisdici poffit, Q«i fecerit illa, viver inis,— Vitam enim paD rit& juftitiam perfecta illorum fine omni cefpitationeobedientia. gitur fie Decalogo auferas ea, qua funt gratiz& reliqua audias fola, imprimis fi addantur fententia illae legales, Qui fecerit iu, vivet y,&, Muledistus qui non manet in'oimnibus, habetis expreffam totamlegem operum. Inde fatum, quod multi ex Ifraéle, non recte capientes mentem horum verborum, nec animadvertentes Dei intentionem, poftquam audiverunt ad - praecepta Decalogi addi, Qui fecerit ea&c mifere aberrarunt;& propriam juflitiam flatueB re querentes juflitie Dei uou cbediveruus Rom. 10,3. Quamvis autem quadam Decalogi verba ipfam fummam totius Legis in fe contineant, non funt illa Vfradli abfolute propofitaut Lex, neque illorum obíervaritia ut caufa vite& meriti ab illis eft exacta, neque illa ut lapfum tantüm exprobiantia fuerunc promulgata, fed enarrata funt Ifraeli ut praecepta fan&itatis& regulze charitatis, quee per gratiam divinam accenditur in illis; quorum Jehova Deuselt: quemadmodum& nobis in Novo Teflamento,& fub Evangelio, eadem Praecepta ut /ex regia libertatis repetuntur& commendantur(zepius. Quia autem illa Decalogi praecepta,quz de faciendo& non faciendo hoc eft,de operibus licitis & illicitis loquuntur,non funt illius naturae,cujus funt precepta ceremonialia,que 4ypla placita vocari folent,qua quamvis quis faciat illis haut tamen vivere poteft.ut à dié»pam placiti bene diftinguantur,& non cum illis confündantur, placuit Deo verum& nativum illorum illis apponere elogium; qued q«i fecerit illa, in i vivet, Quod autem Decalggus Lex vocatur inde eft, quia omnis fubftantia legis, in Decalogocontinetur; adcó ut propolitus cum formulislegalibus, genuinam legis fpeciem habeat;& quia ab imperitis ac carnalibus pro nuda lege habi. tus eft, Pariter quod monjlerium condemzatiot in tabulis decem verborum dicitureffe, inde eft, quia qui ea, qua gratie funt, in Decalogo non confiderant, nec fide fibi applicant, fed Decalogum rud.ter& prater intentionem Dei. intuenYT tut Solutio, C 150 De e/fngelo tur utexigentem tantum fa&a& opera, tanquam caufas juftitise, mortem& condemnationem fuam in illo inveniunt, illifque Decalogus eft /izera occidens 2. Cor. 3; 6. f.84. Videmus autem in Decalogi propofitione, quomodo in Chrifto Jefu gratia& Ja Chrifto n:-. J t reconci, Jex fuaviter fint reconciliata? ita ut gratia Legem non tollat, nec Lex gratiam evertat, latag?| Coraria praevalet,& unicafalutiscaufa eft. Per gratiam Lex amica facta eft illis,qui graun tis falvantur; eftque illa illis non amplius ex peccati& mortis fed lex fpiritus vite, G id ipfum quod lex ad juftificationem requirit, quod Scriptura fignificanti vocabulo appel. lat 52 dieaiopa. TS vépee, in illis impletum efl. Rom. 8,2. 4. adeo ut ipfa lege judicante,falvari debeant, Lex cum$.85. Neque hic confunditur Lex& gratia. Sed gratia manet gratia:& Lex magratis ini" per T ex: oftenditur autem, quomodo gratia efficiat amorem bonorum operum,ut voludenda, pe fit illis, qui in gratia ftant,implere voluntatem Dei,& legem illius meditari interdiu & no&tu,&? váy TeAery Bxoriivóv Jacob. 2; 8. $.86. Poft pronunciatum Decalogum proponit Deus jzicia, hoc eft, leges forenfes, uas coram Ifraele pori, hoc eft,ab illis ad ordinem in politia retinendum obfervari vult; Jlla lege Exod, 21, 22.23. que& fimilia vix voluminibus explicari poffunt, Caput Octavum. Explicatio teftimonii divini de Angelo, qui inSinalocutus e(t, ex Exod. cap.23; 20.21.$. 1-10. Solemnia peracta ad montem Sina$.1r. Illorum fignificatio$. 12-17. De Teftamenti Veterisinitiatione$18.19. liliusclogia$. 20. De illius natura& indole$. 21-33. De apparitione Dei fa&á S. 70. C ícnioribus Ifrael$.34-- 4o. $.1.] Llumqui locutuseftde Sina, Angelum fuiffeDomini,fuperiori capite docuimus. Nunc occurrit illuftre teftimonium,quod Deus ipfe de Angelo hoc tulit: de quo ut& nonnullisaliis, quz circa idem tempus acta funt, altius quaedam repetenda funt, $.2. Ita igiturloquitur Dominus Exod. 23, 20.21, Eice ego mitto dugelum coram te, ut te ctiflodiat in via,& ducat te ad loctam, quem paravi, Cautte e[fo à fade ipfius, ey aufi" fa'vocieju: nete amarum facias contra eum, aut, ne fis contumax iu eum 3 nam non condouE y bit delicia veffra: quia nomen meum in medio ejus. Angelus$$. 3., Subje&um de quo fermo, eft 4nge!us, Hebraice 87D: derivatur illa voxà raqu bus nm dice y), que inufirata Hebraeis, /Ethiopibus notat wiztere. Igitur IN D notateum,qui nomen t** mittiturab alio,& qui in nomine alterius venit,& dicit quicquam aut facit, In Sacris daturhoc nomen. 1, bomiuibis: Malach. 2,7. 3,1. collato 4,«. Ef. 42,19. 2. Spiritibw illis miniflratoriis Hebr, 1, 14. quorum idior ónorríesov proprium domicilium coeli funt. Palm. 9b 11. Genef. 28, 12. Job.4,18. 5. Domino& Patri hominum& fpirituum ita camox Deis,qui tentabat Abrahamum,& TW ebova,qui jurabat per fe,(e benedi&turum Abraamo vocatur T N92 Zugelus Domini Gentf 22M- 15. ita& Exod. 7,2. 4. 6. 7. Sciendum porro, Deum Patrem nullibi vocari SN?D Angelum: quia enim prima Deitatis petfona eft, à nemine mitti poteft; quod tamen fieri deber illi, qui 7N*»Dn Angelusnunciui v0catur, Deum Spiritum autem, quamvis dicatur mitti Ef. 48, 16. Gal, 4» 6. rariffime tamen,& forte non nifi femel qN?D znge/um vocari; nimirum Genef. 19, 1, 18,19. 20,24. Filiam i i qui in Sima locutut esi. Cap.VIIT. Lib.z. 151 Filium antem Dei fzepiffime illo nomine infigniri Genef.16,7.13. Hof. 12,4. Et duci more fe gelfit cum^ngelo. Zach.12,8. Ur Deus, ut Angelus Sebova coram ipfis erit domu: David, Ita vocatur zfugelss fac:ei Dei Ef. 63,9. Angelus faderis Malach, 3, 3."ngelw orator Job.35 v.13."Angelus redemptor Genef,48,16. Optime autem illi hoc nomen convenit: mittitur enim à Patre,& Pater per illum fecit opera divina omnibus aliis impoffibilia. Neque hoc infra dignitatem divinam, qua Filius cum Patre gaudet ab aterrio, effc cenfendumeft, Non enim eft ita Angelus, ut illi qui tantum miniftrant,&€ precepto divino mittuntur,& nil nifi miniftri funt 5 fed ita eft Angelus, ut& fit Dominus, faciens opus fum,& à voluntate fua, quz una& eadem voluntas eft cum voluntate Patrismotus& a&us; atque ita à feipfo veniens, ut ita id, quod ipfe facit& dicit, Deus ipfe feciffc& dixifle debeat putari: Paterenim& Filius unum funt. $.4. Angelus, de quo textus nofter agit, non eft bomo, neque Angelus creatus, qualis ille de quo fermo eft Exod. 33, 2,3, fed Angelorum omnium& hominum Dominum. lde pradicatis liquido conftat: dicitur enim babere nomen Dei in medio fui non remittere peccata, Remittere autem& non remittere peccata nemo poteft.& và éic 6 9«àc nift um ille Dew Marc. 2,7. obediendum voci illius, uec rebellandum illi e[fe&c. Igitur, ut ditum, Angelus de quo fermo eft, eft Angelus faderis, faciei, redemptor; Deusque Pater ,cujus voluntate&«y»3£s4 hic Angelus Mofi in rubo apparuit Exod. 3: 1-- 6. unio in monte Sina Jocutus eft A&or. 7: 58. hic teftimonium fert de Filio fuo, ut ab Ifraéle nofcaturis, qui hactenus fadus cum Ifraéle promulgavit,& qui deinceps Híraelem debebat ducere; in via fervare,& cujus voci Ifrael teneatur obedire. $. 5. Dicitur autem hic Angelus mueti.. Ecce ego mitto Angelum coratn te, Miffio hec planedivina eft& excellentiffima. Mittitur enim ut is,qui e(tisa 9«4 Phil 2,6.& cujus idioy SáNnua Q Égyov propria voluntas& proprium opuc eft voluntas Dei& opus Dei. Mittitur autem diverfis temporibus.& diverfa forma ac conditione, Mittitur enm, cum popopulo datur Du&or& Comes in deferto,& in via in Canaan: ita in hoc przefenti loco. Deinde cum à muliere nafcitur Gal 454. emifit Deus Filium[uum, natum é muliere: confer Joh 3:34. quein wifét Deus, verba Dei loquitur. de qua miffione conferantur eximia Prophetarum oracula Ef.48,16, 6151. Zach.2 14. Abfit igitur, ut quia Filius mittitur, in» ferior Patre habeatur, quemadmodum in rebus humanis mittens miffo major eft,& miffus mittente minor, quinimo hzc miffio Filii và izórrra.«qualitatem d unitatem cum Patre oftendit& teftatur. $.6. Igitur mittitur Angelus, fed ad quid? sr ze fervet in via»& ducas tead locum quem paravi. Quam fideliter omne hoc ab Angelo fit effe&um tefliseft Ef 6&5: verf. 9. In omni. angniflia illorum non. fuit arum y. dy Anaclus ja.iei izfiu Jalvabat eos5. in diledlione fua dy in compajfiene fua ille redemit eus,& tulit illos,& bajilavit ills oumibus. diebw: fe«uli, $.7. Non temere nec irreverenter cum Angelo hoc agere debebat Ifrael. Igitur monet Deus 1. cave tibi à facie eju: mifericordiam ejus& bonitatem ofculare& ama: juftitiam& iram time& revertere, Servi iin timore Pfal.2,11, Cogita illum omnia videre, oculis ejus omnia effe nuda& dete&a; imo& renes fcrutari, 2. aufculta voci illius: illi nimirum voci,£go fanater tuu, E;o Jebova Deus tuu. Imo qua exercitium charitatis& bonorum operum tibi commendavit; imoquam deinceps fequentibus temporibus ad te pronunciabit; illius inquam vocis fis memor femper; vera fide& obedientia illam ampledere, Totum hoc eft quodad falutem fanétorum requiritur, au[cultare voci ps cor Angelis Do« minus Angelorum. Mittitüt, Ad quid mittatur, Reverentia Angelo exhibenda, 53 De"Angelo qui in Sina locutitt efi. Cap.VIII. Lib.z. d? cor nou obturare Pfalm. 94:7. 8.. Hodie fi vocem ejus audiveritts, ue obdurate corda vejir«. Jerem.:23.. Verbum boc pracepi ipfis, duf.ultate voci mee. Ef.1 119. 4 affenférita dj auci-er..5, Id& fuadec exhiberi Mofes Proybeta, quem Dominus impofterum excitaturus erat, rum audite Deut, 18: 14.& vox celitus delata in montem dud. dere Mztta, i7: 4. Marc.9:7, Luc 9:34. 3. ne teamarum facias contra ilum; ne fit inte£iia asixe12s radi ama. tudinis, quae te évox^si impediat, quo minus voci ipfius obedias,& per qain pills. is Hebr. 12: 15. neque puta, amarum tibi effe poffe obedire illijquemadmo. dum in Z&gypto mara facla eji vitatua iu fervitute gravi Exod.1:14. quinimo hoc unum ei; vere bonum& dulceyobedire Domino. confer Matth.11:30. Si vertas,ue rebelles in illum, vetatur, neunquam in hoc impietatis confilium confpirent, quod revelatur, Pfalm.2:5. Range i visceli illorimn 5 neque ruant in talia fcelera, qualia deinde in deferto perpetrata funt; de quibus Paulus 1 Cor.10: 7.8.9.10. mado, cu?— 6,8. Et magna ratio eft,ut Ifrael fibi caveat, Nam non condenabir peccata vefira, confer Exod. 20:«. Deus zelotes, vifitaus peccatum, 8c yr. 7, non dimittet Sebova impunitum, Quamvis faciat gratiam iu millenos, gratiofusy mifericors, condonans pravitatem(y peccatum Exod. 34:6.7. tamen etiam peccatum vifitat,& fzepé non condonat.. Eft quidem apnw Dei, fereus pec.ata mundi Joh, 1229. attamen ctune judicium illi datem eff à Paire Joh, 5: v.22, 0 definitus el à Deo judex vivorum dy mortuorum A&or.10:42. confer Ezech.21: 32. ufque dum veni«t s cujus efl judicium,& dabo illud, Wgitur faepe aid esq.ajiiga: fuos cum delinquunt: ita fecit Ifraélitis. Ii irrizum fecerunt fedus mex, Gj ego dominatus[um in ills Jerem, 37, verf. 32. confer Hebr, 8, verf.9. Unde tot caftigationes, fugae, perfecutiones, captivitates Iíraélitarum, nifià manu Angeli eterni, non condonantis peccata? vid. Ef. 36,10. Sed il/i, quos Angelus faciei tulit, inobedieutes exfliterunt;(5 cane verfu eft, Angelus ille faciei, illis in iuimicumy dy bellum movit in illos, Ecce, Angelum,non condonantem peccata, Nomen Dei—$,9. Addit Deus. Nam nomen meum efl in medio illius, Nomen Dei in Sacris denotat Hd omnia illa quz de Deo nofcuntur naturaliter,& revelantur fpiritualiter,& fide acceptantur, Igitur omne id quod Deus eft, quod Deus nominatur, quod in Deo abfconditum e(t, efi in medio Augeli hujus, non eatantum ratione qua /ex Dei dicitur effe in medie vijcerum ilius Pfalm.4.0,9, quo notatur.legem Dei ab illo bené intelligi, fanctiffime amari; conftantiffime obfervari; fed«eod, hoc eft, e[feutialiter, ita ut omne quod Deus eft, & in Deoeft ille fit,& in ilio fit, Id dicit Apoftolus, omnis plenitudo Dei:atis in ipfo babitat corporaliter Col.2,9.. seei295, non umbraliter, neque tantum inchoate, fed pleniffime & confummatiffime. Igitur ejufdem eft effentiae cum Patre,& eadem illis voluntas, eadem gratia, eadem majeftas: idcirco re rebe/es in illus, Et quia nomen Dei eft in medio illius, omne nomen, quod Deo unquam tribuitur& tribui poteft, etiam illi competit zr v. diwdpa in potentia,& omni emphafi, idus telli-$10. Hoc Teftimonium Dei Patris de Angelo;Filio fuo;non multo minus eft eo,quod monii, vox€ celo detulit in montem, Hic eff Filius mess dile&us,in quo beneplacitum babeo; illum audite Matth.i7,5. Ita enim& valent hac verba, Hic esf Angelus meus,in quo omne nomen meum efl, quem à beneplacito meo mitto; ab illo vobis cavete, vocem ejus audite. Solemnía 1 i H ieni Soemnam—J:H. Peridem tempus folemnia quaedam peracta funt ad montem Sina. Ibi enim Sina,|t,&dificatur altare(y duodecim zippi, 2. mittuntur juvenes filiorum Ifrael, d«ferunt T^ ili bolocaufía,& madlaut[acrificia pacifica, Domino, juvencos Exod. 2414.5. uéocec xg] vetus Hebr, 9,19. 3. dimidium[anguinis[jargitur fuper populum Exod. 14, verf. 6.8. imo "DeSolemnibus admontem Sina perattis. Cap.VYIT.lib.z. 53 imo& Paulo docente fuper librum Hebr.9:19. Scripferat enim Mofes omnia verba;quae Dominus locutus erat,in libro, qui"1271 80 /iber federis vocatur Exod. 24,7. Paulus docet in hac afperfione non fanguinem tantum, fed& aquam, lanam coccineam,& by[Jopum adhibita fuifle Hebr.9; 9. Solebant enim illa in ejufmodi ceremoniis adhiberi Levit.14: 49. Num,9:18.. 4. De hoc fanguine Mofes, praeconis inftlar.emphatice& alta voce pronunciat, Ecce fanguis faderis, quod fecavit Donsinws vobifcum,[aper omuibw verbis ilis Exod.24,:8. Qux verba ita tranflulit Paulus Hebr.9:20, Hic efl[anguis Teflamenti, quod mandavit ad ves Deus. $12, Pulchram habent hac omnia fignificationem. Z/tare Svrrac-iexov, eft id; in quo Altare. diepov mini, cblario offertur, majus eft«v didpo: id enim fanifivat Matth. 23: v.19.. hoc eft, dignitatem& valorem, ut à Domin» ajficatur, Mi conciliat, Ut facrificia ab initio, ita& altaria fuere. Noah Dominoaltare zdificat Genef.£: verf.;0. Etiam Abraam Genef. 12:7, 13:17. Etiam Deusifraéli jam de altari praeceperat, Zf/zare terrenum facies mibi,([avrificabis[uper illud Exod 10:24. Utautem victima oblata fuerunt exa umbra vi&iris, per quam Dominus jefus femel mavifellatu eji Hebr. 9: verf.26. ita& altare refpondet illi in Chiiftorei, qua vi&ima illius dignitatem addidit& efficaciam: id efl 72 avibus divi Spiritus eternus, per quem[emet ipfumobtulit Deo Hebr.: verf.(4, Spiritus fanéistatis,[ecundum quem efl Filius Dei Rom. 1:4. Altare igitur divinitatis Chrifti fymbolum eft, qua nifi in Chrifto fuiffet, nec faugzzs iius poffet dici 72 idiov ajua 160 $«é AGor.20: 28. necjaffitia, quam adduxit, appellari duzauoróyn 3e00 Rom.t; 17. nec £rux,€ qua pependit, vocari Crux 786 xvets 78; diens 1 Cor. 2: 8. Inde& Chriftus ipfe altare vocatur Hebr.«3: 10. Habemus altare.& Apoc.6: 9. Fidi fub altari autas madlatorum propter fermouem Dei. Animae beatae in coelis fub altari Chrifto funt: in illo gratze& acceptae Deo Patri: in illoadorant Apoc.ti:1, quemadmodum& in illo Zsoiay£AaGor ingrediendi in coelum. $43. Eaquaz in hoc Altari offerebantur, dicuntur. 1. pySy bo/ocanfla, h.e. tales obla- Ssciificia in tiones,quz totz in altare afcendunt& comburuntur Levit.1,& notarunt integram obla- illo oblata, tionem&obedientiam illius,qui pro nobis mortuus eft, Totum feobtulit, totum illum zelus domus Dei comedit PÍ.69:1c. Imo& fymbolum funt amoris,quo fideles corpora fua offerunt Deo Rom. 12,1. 2, O'T12! /acrifiia, h.e. talia quae partim in altari offerebantur; partim à Sacerdotibus& offerentibus comedebantur. Manducatio illa communionem cum altari,& victima,& cum Sacerdote vero fignificabat:gui enim vilimas comedunt ncivovol v Suaiac neis eici YCor. 1,18. imo etiam communionem mutuam& participationem omnium donorum fan&tisadumbrabat 3. Offerentes vocantur juvenes filiorum Ijraéls five fuerint primogeniti, Deo fan&tificati Exod. 2,2. five alii ad id officium electi; pollentes roborejpietate. Tales videntur indicari per/acerdotes illos, qui accedebant ad Dominum Exo.19, v.22, Aharon cum fuis hucufque nondum acceperat jus offerendi folus facrificia. $14. Sanguine victimarum affergebatur, 1. Altare 5 notatur, divinitatem fanguine Sanguine reconciliari, cum fang uine venire 1 Joh. 5,6. fanguinem à divinitate fan&ificari, 2. Pops- ü a petfio, Ius; fanguine lavanda eft Ecclefia,ut purgetur ab omni peccato v Joh.1,17. Ad ritualem hanc afperfionem fzepe collimat Scriptura. Ef.5 2, 1$. 41/ferget populus multos, 1Petr 1,2, elechs ad afferfionem faug uiuis Chrifli, inde& illius fanguts,«ipax javrieus Hebr.12,24.. 3. Liber, cui fedus infcriptum erat, Feedus enim fanguine hoc, cum omnibus fuis promiffionibus ratificatur& firmatur; Fedws paugentes fuper facrificio Pfalm,50,f. hoceft; interveniente meliore victimá, v$15. Af v4. DeSolemnibus admontem Sinaperattis. Cap.VITLLib.s. Modus a-$.15. Afperfio fit. 1, Hoffopo, qua exit in vel fub pariete 1 Reg.4: verf.33.& arborum fpefioni— v iifima eft, fymbolumque extenuationis& vilitatis Chrifti, 2. dquá,quae obedientiz& fanguinis Chrifti puritatem& efficaciam auferendi fordes fignificat. 3. Laná, qua ab agnis& ovibus tondetur, ut doceamur illum, qui offertur, effe agnum Dei» qui peccata mundi portat Joh.1:29.36.— 4.Ligno cedrino,confet Levit. 14:149. Ut notetur,Chriftum effe germen, terra fructum, pulchrum& praealtum, Praecipua enim arborum ce.., drus eft. 20. L mus fa-—$.16, Denique ut adus concludatur, exclamat Mofes»&kCe fanguis foederis, pignori '& umbrae nomen veritatis,cujus loco ad tempus fubftituebatur, imponens. Foedus enim verum /anz;tiue fundatur,& fanguine Q«Caieraj;. qui fanguis potiori jure vocatur aux da. Sunc fanguis teflumenti Hebr.10; 29, 70 dip jaw, T miis naui d/a dánn; Matth.26:28. Luc, 22:20. Semma to.$.17. Ut paucis omnia colligamus, folemni hac actione indicatum eft, Foedus&. Mn$9-'eftamentum gratize,cujus Mediator eft 4uzelus in cujus medio efl unen Dei. facrificio& fanguine meliore ratificari; fideles fanguine illo purgari& lavari: lotos& purgatos in jus fcederis& in communionem omnium bonorum& prarogativarum plenitfime intrare, IniiaioVe-—$. 18, Sed infuper animadvertit Paulus Apoftolus hic factam initiationem prioris eo ii^"Teftamenti Hebr.o,18,. Unde nec primum[one fanguine initiatum eft. Aci epit Mofes fanguinem, di.ens, bic fanguis Teflamenti, Confiderat Paulus fangutnem vitulorum& bircorum,ut Janguiuem Teflamenti prioris, fufficientem illius initiationi& dedicationi: fanguinem auton Chriffi, ut fanguinem Teflamenti Novi, neceffario requifitum ad illiusintrodu&ionem & fiCaioei&xigocw,— Quare in illa folemni actione fuit aliquid prefigurans futurum 7à pf; aliquid initians prafeus vo«zov. Victimae enim oblata& fanguis hircorum fufus initiant Teftamentum Vetus, quod ab illo tempore incipit.— Eaedem adumbrant xgerrlom Juoiaie& xgerilori diuali ratiticandum& confirmandum Novum, Pofterius,& Melius, quod introducitur CY CO'D'Tn"IN bouge pif illis die: Jerem.31,33. 5.19 lta jam manu ducimur, ut, quemadmodum libr. 1. cap.1.$.. 4. promifimus, quid proprie Fetus Tiffamentum frt, cujus initiatio fatta fanguine vitulorum, pronoftra tenuitate fecundum Scripturas exponamus. vcolledio il^—$.20. Teftamentum hoc in Sacris vocatur primom Hebr.8,7.33. 9,15. Vetus aor. de T, V. iy CAp-3. Verf14. dicitur efle patum inde abexitu ex Agypto Jerem.313:. effe a monte facis prz». Sra Gal. 4424. paium in Horeb Deut,s,v.2.3. initiatem cum Mofes populum fanguine dintUr— sfDerperet Hebr.9, 18.19. geserare in fervitutem Galat.4,24. ncn effe duusumilov /eue que« rimonia Hebr.8 verf,;. autiquari; fenefcere, absliriWlebr. 8,1;. Aga ferva illius eft figura & typus Galat.4,24. tmm à monte Sina; quod efl Agar, TrausgrejJ/oues, quae fub illo primo Teflamento fuerunt; nactze funt fuam ZzoA een redemptionem iu morte obita Chriffi Hebr. 9, 15. Qud veus—$. zr. Téflamentum humanitus loquendo, eft difpofitio& voluntas hominis de haeium, redibusbon orum.Jgitur& hoc Toflameutum,quod Deus ivcincv oi; ayaTeaciy pepigit patribu Mraélis(Hebr.8, v.9.) notat Fo/zutatem Dei de dauda bareditate& quidem I/raili, cum illo enim id patum eft... Non cum patribus noftris fecuit Teflamentum boc, hoc eft, non cum Adamo, Noacho, Abrahamo, Ifaaco» Jacobo, quamvis tribus his poflerioribus promiffio ejus fuerit fa&a, fed nobicum Deut.5,verf. s. Ft quia hoc Teftamentum eft ánde ab edu&tione ex Egypto, aSina;, Horscb, erit Volunzas Dei de danda haereditate De imitatione 9! natura P. Teflam. Cap.VIIL Lib.z..— 15; tate terre Canaan, Ut enim in illam introducerentur,ex Egypto erant edui;& de illa in Sina fermo fit, u prolongentar dies tui interra, quam Dominus Deus dat tibi. Exod, 20, t1. Ec fedus, quod in Sina publicabatur, in terra illa debebat obfervari,& Iíraél ex illo vivere. $. 22. Itaque proprie loquendo, Teftamentum, cum Ifraele, inde ab exitu ex JEgypto pa&tam, Propofitum Dei, quo Ifraelem haeredem terreftris Canaan conftituit, denotat& declarat. 5.23. Dicitur autem hoc Teftamentum primum, refpe&u fecundi cujusdam;& verus, fica refpe&tu novi cujusdam, quod illi fuccedit. Primum eft, quia divina providentia ita di- ios que fpenfante, terreftris Canaan prima quafi haereditas Ifraelis, quam primo loco occupavit, de V. T. difacta eft, Vetus eft, quia Canaan non in perpetuum, fcd ad tempus,& in genera: iones tan."^ tum Ifraelitarum, hoc eft, quamdiu effent populus peculiaris; fecretus ab aliis gentibus & nationibus, habitari& poffideri debuit; deinde ab illis quafi evacuari, Dicitur, antiouari,(y aboleri; quia lfraélitze ex illa terra ejecti funt; id bene per multiplices transgreffiones commeriti, Eft inde à Sina, quamvis Abrahamo jam notificatum, Sewini tuo dabo terram peregrinationis tue:. quia ab illo tempore omnia quafi parabantur& fic difponebantur, ut Ifraél in illam intraret,& poffeffionem illius terra caperet. Genera£ inférvitutem, quia hoc Teftamento ftante fervizus epulis intravit,& Ifrael in fervitutenm Elementorum mundireda&us Gal. 4, 4. Non eft ausuver. fine. querimouia, quia in illo pápos?) abvois à 3*3, hoc eft, queritur Deusdelfraele, herede nominato Hebr. 8, 8.& cum onere molefto;quod querimonias& gemitus effecit,ac quafi expreffit haereditas illa accepta eft, denique ipfa illa hereditas, non eft opzima Ijriélis pars, de qua Scriptura, Non auferetur ab illis, In Hagar ancilla Sarae fuit typus hujus Teftamenti,— 1, Ratione nominis. Tà j$ Ayag, Xa ó9(Q- igiv cv c AgaCia Oal.4, 25. 2, Ratione conditionis, Hagar fuit ferva, Haeredes. hujus Teftamenti, fuerunt£voyor exerc. Hebr. 2, 15, 3. Ratione foecunditatis. Hagar feecunda prior peperit Ifmaelem.| Hoc Teftamentum multitudinem accepit heredum,— Totus Ifrael, etiam carnalis Ifrael in haereditate hac terrena partem habuit. 4. Rationeexitus, Hagarejectaé domo, Heredes hujus Teftamenti eje&i funt e terra haereditatis,& difperíi per totum orbem,& haereditas fubjecta fuit maledi&ioni,& inhabitata ab impuriffimis, Denique, ut& hoc fciatur, hoc Teftamentüm eucoryél 75 vuo"eu(gAinj Hierof2lyma, quae uunc eft, hoce(t, terreftri. Gal. 4, 25. lllaenim fuit civitascapitalis fedes Regni& facerdotii, quod viguit& obtinuit flante priore Teftamento. $. 24. Igiturquia ZerraCanaan hereditas eft,quam Deus Ifraeli hoc Teftamento lega- Terra Cansvit& dit«ro, illa vocatur De? Don3 bereditas Ifrael, Ita portat titulum, qui tamen in hrreditas € rei veritate illi non competit; nulla enim terra poteft effe aut eft vera haereditas filiorum Dei, Sedquia fymbolum fuit vere& melioris haereditatis, quam Petrus vocat doSagrov«gi djxtpayror. 1. Petr, 1, 4. coeleftis nimirum Canaan, civitatisillius manentis, nomen 7 dXxbeíac gerit.— Dedit autem Deus populo fuo terram hanc quafi in hzredium, ut in illahabitaret, feclufusà contagione aliorum populorum utin illa cultum divinum exerceret,& impletionem promiffionum divinarum, inter quas prima& praecipua eft illa de apparitione Filii Dei incarne; expectaret GC acciperet— $. 25. Teftamenti hujus dfe SiS Teflator eft Deus. Ego dabo fenini£40 terram Taftamenti ban,— Mediator, idem ille, qui in dieconcionis magna ftetit inter Deum& populum, Yeretis te" m cujut manu lex addita eft, qui unius uon eft V Mofes Calat.3, 19. Sanguis, quo ditor, Z initia. —— nó— De Veteri'TIeflamento fanguis, hz- 1nitiatumeft, eft Ziua udorov x4) spa ov Hebr, 9,18. 19. IllolIfraél afperfus fuit, tan. redis, hae quem purificatus carnaliter, ad intrandum in hareditatem terrelirem Exod.24., 8. Ha. miffionesle- redir,as in ilo legata; eft terra Canaan, Hareditas in illo fcripti, totus Ifrael. Voluit Deus gio^— poberetuncpopuium, maxima parte puerum&j dura cervicis, cum fidelibus& fan&is in haereditate terrena, Habuitetiam fuas émay5:A iac promiftiones. Si enim novum Qj meliu; Teflamentum Vii xgeiilocw Vrazy ye aie vevosoS6vw?). Hebr. 8, 6. fane verus& prius etiam habuit(72225sAíac, quamvis non omnino zgetzlorac, meliores& excellentiffimas» Certe tamen in fuo genere bonas& optabiles Illarum promiffionum una eft in quinto prae. Qqto, 4? prolongeutar dies tui iuterra,& Exod. 23, 25.$6. Benedicet Dominus Dens poni £40(y aqua tua auferam morbum medio tui, Non erit orba(y flerilis in terra tua, numerum dierum tuorum implebo, Nec caruit fua vousO«eta, hoc eft flipulatiouem ad. ditam fibi habuit Vetus Teftamentum; quz nontantum cft preceptum converfionis& fidei; fed& Lex praecepti carnalis, qua poftmodum 74v eXz6zevov.«dew «yoreréon Gal. 3, 19. Teftamen-—$.26. Teftamentum hoc vetus fuit quafi umbra& figura Novi: utrobique eft Tefla. tom y figura tor, fanguis, hereditas, haeres, promiffio,legiflatio; fed in novo Tcftamento omnia hac funt meliora& gloriofiora, Corpus enim femper umbra excellentiuseft, Tefamen.—$$. 27."Teftamentum hoc vetus diftinguendum eft tum ab illis, quae illud anteceffe. boauid runt,& ante illud fuerunt,& illoftante femper manferunt; tum ab illis,qua illud anteguendum, ceflerunt,& illo ftante addita funt, Quanam$.28. Ante promulgationem feu executionemTeftamenti hujus Veteris jam fuit profuerint nte mulsatum Teftamentum gratiz; de quo Aor. cap 3,25. Fosefirs filii Teflamenti, quod introduct:o-..- DET..: P mem,r,v, Dens dibefoit Patribus veliris, diens Abraamo, iu[esie tuo benedicentur omnes familia terr4, quod Teftamentum eft aure rarificatum à Deo in Chriftum, quod ut nen Lex, ita nec vetus teflamentum dsupci irritum. fait. Mlud Teftamentum in promiffione prima Gencf. cap. 3. verf 1s, 16. eft notificatum;& in omnibus illis gratiofiffimis promiffis, ab illo tempore zoAvjeic Patribhs dictis, repetitum. confer. Galat. cap. 3, verf. 16. Abrabamo autem. dicla[nut promrifüoues, Hoc gratise Teftamentum falvavit Patres,& multosillosfiliosin gloriam introduxit, de quibus etiam Hebr. cap 2, verf. 10, fermo eft. Vetus Teftaraentum ubi fubintravit, minime abrogavit hoc prius,fed petius ftabilt vir& confirmavit: hereditas enim in veteri legata fymbolum,fignum& pignus fuit meliotis& cceleftis illius civitatis, quee vi antecedentis& prioris l'eftamenti fidelibus donataeft, Etiam Circimifio ante Vetus Teflamentum fuit,& per fe ad id non pertinet, Unde dicitur, 4 M:fe quidem data, non tamen efle€ Mofes fed e patribus Joh cap. 7,22. Data tamen eft à Mofe,hoc efl;repetita,& cum Veteri Teflamento ac ejus prceptis quafi conjunéta& copulata arctius, Quramac.— 9.29. Eaque acceflerunt ad vetus Teftamentum non funt pauciora. Sub initiumileefferistad.]ius feedus pronunciatur deSina, quodgratiam promittit& falutem;&obedientiam, "T fan&titatem ftipulatur ac refipifcentiam. Poftmodum intervenientibus 24 Cactei Ifraélitarum cepit Deus in populum fuum dominari rigidius,& illum aue o5aJ ue; leclits babere; impofuit enim illi /ezem praecepti cernalis cam omnibus fuis circumftantiis& dependentis, lta Teftamentum Vetus valde aggravatum eft, ut italoquar,& haereditas illa habitata fub jugo dveCac-asro. 5.36. fgiturquediftinca funtin feab invicem probe diftinguamus.Ft firmiter teneamus /e;us Teflameutum diflingui debere& diftin&um effe. 1.à proxiffione Patribus data, 2. Ai €5' ejus difpofitione.— Cap. VIIT. Lib.2. 17 2. à fignis, quz acceperunt Patres, quale eft circumcifio, 3. ab ipfo federe; quod Deus cum ifraelitis pepigit, quale eft illud inSina. 4.ab ipfa lege praecepti carnalis, quz poftmodum addita per Mofen, fübintravit. Et proprie ac per fe fignificare Propofitum Dei de danda haereditate terreftris Canaan filiis Ifrael in pignus celeitis& permanentis.Ad prioraigitur, quz ab initio fuerunt, acceffit Teftamentum Vetus, ita ut de illis nil mutarit; & ad Teftamentum Vetus accefferunt omnia illa, que omni tempore, quo illud duravit, obfervari debuerunt, qua fuerunt praecepta de d'azoic& Svclay, de Beuuan ig] mant, xj d'agógors Bazrricucis,&c. Hebr, 9, 9. 10. $.31. Neque etiam diffiteri poffumus, Doctrinam de Veteri Teftramento, de ejus ini-. tio,& propria illius effentia ha&tenus fatis difficilem vifam: quibufdam illud ante lap- D^8rts.de fum quibufdam ad lapfum Adami extendentibus; nonnullis per id intelligentibus placi- tis. tum Dei;aut pactum, aut legem pacti; imo omne id, quicquid auditum& acceptum fuit ante Chrifti£nwaiay, Quae opinionum diverfitas fatis arguit defe&tum cognitae hac de re veritatis. $4.23. Apparet autem é ditis Fezus Teflamentum proprie& per fe degratia nondifponere, fed de bareditateterrae Canaan,— Zntiquatar enim& abolettr: quod de graria di- Difpottio cinonpotefl,— Graziain aeternum manet, non amovetur, quamvis montes vacillent& dimoveantur Ef. 54, 10. Neque commodum eft dicere, Ifraelitas habuifle fpem gratize falutis& vita zternz ex eo quod aboletur& fenefcit. Abrahamus,& filii ac nepotes illius, Ifaac& Jacob, non fuerunt fub Veteri Teftamento: nam& Abraham fuiffet fub fervitute; primum enim Teftamentum 4A: férviz Galat. 4,25. qui tamen eft typus& exemplum:iAwS:ecec& pater omnium noflrum, qui libertate qua Chriflus nos lieravit, Jlamus Galat. 5, 1. $. 33. Siquis autem hanc doctrinam comparare velit cum Sociniana, docente, //raé- pcne litas carniffe promifstouibus[Diritu.ilibus Gy calejiibus, is parum candide ager,& falfum lo- euoris. quetur, Nosenim pellilentem illum errorem toto corde abominari fatis& abunde teítamur, dum docemus Ifraélitas, praeter promiffionis in Paradi o, Patribufque dictas, accepifle fedus grati deSina; terram etiam Canaan& Teftamento Veteri datam, vilibile fuiffe pignus melioris& incorruptibilis haereditatis,«jJervate in celzs 1, Petr. 1, 4. $. 14. Ad omaia autem hac infignia, quae Deus hucufque cum populo fuo egit; ac... ceffit adhuc aliud, nempe videndum fe exhibuitDeus Mofi, Aharoni, Nadab& Abihu,& pomi fsfeptuaginta€ fenioribuslfrael: idque alia planeratione, quam fecerat in monte Sina; LO: Seni de quo fouum verborus audiveruit,& viderit tauitrua, fulp:ra C fumum, ligna praeíen-, tiz divine, nullam autem;feciem(y. forman viderunt ov ni prater voce. Deut. 4, 11, 12. Exod, 20,18. Deco ita Mofes Exod, 24, 10. t1. Et videruur Desin Lraelu,(5 Jub pedibus ejus ut Litereulus[aj phiri faclus,(vel quadratum ex Jappbiro wt vyrop.) à ut uelim ipjum purirate. Et ad deleitos filiorum Ifiaél.(hoc eft, ad feptuaginta delcctos de fenioribus Ifrael) nem mifri auum fecun, y viderust Deum, 4. comederunz.(j biberunt. $ 3$. Is quem viderunt, fuit Dens /fric;*, nempe is, qui de Sina dixera:, Ego Jebova Deus titt, quique Moli n rubo appatucrar, hoc eft, Dominus, Mediator, Ang.ius foeders. Igitur Dominus Jeíus fe illis videndum exhibuit. $.36. Videranr.llum, noa yodptyor p viui vc Johannes Apoc.: 10. nequc ob- seis ruti fom;ao,ut Abraham Geucf, 15,12,& facoo Ce. 26, 11.& Da. xl Dan. 1o. 9. confu. nne 70, Num, 1256.7, Zach.4,1, fed vigilantes, E4erue: eu 5t. 259a clt vigi s ee LE ua — 38 De Apparitione Domini facial xx. Sentorib.Cap.VIIT.]ib.z: fta& Mofes vigilavit apud rubum Exod. 3? 2. 5. Jofua in campis Jericho, ubi vidit virum cum gladio nudato feu extra&to Jof: 1;. forfan etiam Efaias Efa. 6:1- 4.& Ezechiel: ita enim de fe ait Ezech.t, y.28.. Ez vidi,(y cecidi in faciem,& audivi vocem lequeutise. $, 37. TW fimilitudo, opp forma, in qua illum viderunt, fuit externa& vifi. "bilis, viderunt pedes habentem, atque adeo fuit illi CON PIN7122 7271 fimilitudo ut affeius bominis Ezech.y: 26,& apparuit in forma humana, feu in fpecie&apxaStvr(Ge, Sub pedibus ejus fuit ut opus laterculi fapphir. edree«G- gemma eft rubri coloris, ut nonnullis videtur ex Thren, 4:7. Puri erant Nafirei ejus pra nive, candebant pra lade: rubebant etiam pre Peninim, COIY) BD Sappbir erat forma eorum, Idem fuit purum ut puriffimum quidvis, quale eft ce/;sr, de quibus tamen eft Job.15: 1; Celi ipfi uon funt puri in oculis ejus, Quid aliud apparitio hec illis poterat facere venire in mentem,quam Deum Hraélis aliquando hominem futurum, carnis,fanguinis, pedum;aliorumque membrorum participem 5 oculo ad oculum videndum; veftimenta ejus fore raéra, hoc eft, fanguine& . omni paffionum genere foedanda, Compmto— S, 38. Cum hacvifione comparentur alize vifiones, Efa.cap.6: 24 Dominus vi» diomwa; detur in Solio excelf[edens, indutus talari: fimbriae enim eju totum implebant templum Ezech.cap.t. vers 26. erat ut affeclus fappbiri frmilitudine Sclii, G fuper fnnilitudinem Solii, frmilitudo ut afpeGlus bominis fuper illud fuperne. confer Ezech. 10:1--10. Daniel videt virum indutum talari, ciu&lum cingulo aureo, corpus babeutem ut tavfrs, faciem& oculos ut fulgur dy flammas igni 5. brachia ut s terum vocem ut vocem multitudini Dan, . cCap.9. vers.$. 6. Mee$.39. Inaliis vifionibus notatur metus videntium Ex6d.3: 6. Abfcondit Mofes faciem, Securitas 7o, quia timebat afpicere Deum. Ef.6: 5. Fa mibi nam pereo, Danato:8.. Nou reliqua fuit ine Aeniomm. ig Visormegwitstatus efl apud me in corruptionem,& non tenti vires, confer Apocal.i; 17. Hic in fpecie notatur hos feptuaginta non fuiffe exterrefa&os. mon mifit manum.[uam ad illos, uc illos terreret: totus comis& qidvBpoz illis vifus eft 5 minime obfcuro indicio, illum fore non eic edCov, fed eic mapaxAnow c5'IopauA Luc,2,25. maufuetum& bumilem Matth. 11; 29. Ita abunde& fufficienter conzemplati. funt Deum, 3m covwn DX: pofteà comederunt&j Liberunt, non in voluptatem cibis ufi, fed in vitam,& in nomine Dei id facientes,& hac ipfa actione manifeflantes, comiter illos à Deo Ifraélis exceptos fuiffe. $. 40. lta Deus, qui in fe eft zipaz* invi/ibilis Coloff. 1:16. 1 Timoth.cap.t: 17.—| quem nenro bominum vidit, neque videre potest a Timoth 6:16. Joh.i:; 18. à fanis fuis. vifuseft: qui etiam in plenitudine temporis oculis fpe&atus, auribus auditus,& manibus illorum attrectatus eft 1 Joh, 1:1. Efa. 40:5. 52:8. Ultimo& noviffimo die clarius& plenius adhuc videndus: vide x Joh.32 2. Fidebimus ilum xaSwc sg;& Job €ap.'9:26.27. Et€ carne tea videbo Deum, quem ego videbo meum, Palm, 17; 1$. SatiaJor pecie tua, De fecundo a[cenfia Moffs immontem. Cap-1X. Lib.s,— 159. Caput Nonum. Secundus afcenfus Mofis in montem Sina$. 1. Voluntas Dei de faciendo fan&uario, il'iusque idea Mofi in monte monítrata $.2.3. Cur ideam illam Mofi confpigiendam prebuerit$.4- 9. Arca foederis$. 10- 13. Menía& panis faciei$. 14,— Candelabrum aureum$.15."Tabernaculum, Tentorium, Tegmen$.16. lilius fignificatio$.17- 19, Specialis confideratio Sancti San&torum& Sancti $.20-27.& Vcli$, 28-35. Altare holocaufti$. 356-40. Altare fuftus$.41-44. Labrum$.45247. Atrium$.48»50, Sacerdotes fummi$.52-54..^e: Aharon& Filii$.$1. Veftes Sacerdotis Aharon typus Chrifti$$5.— Chriftus Aharone major$. 56. Jnitiatio Aharonis& filiorum$.57.58.— Sacrificia in die initiatonis offerenda $.59. Juvenens nwEnb$/59.63, Aries"Wo$, 64.65. Arics fecundus cwons$.66-70. lnitiationis ritus fignificativi futurorum$.72« Un&io altaris$.73, 74. Sacrificium juge$.75- 8o. Infimul offerri debet 7122 Munus$.81. imo& libamen$.82. Argentum expiatio» num$. 83. illius d/^ees$,$4. Mofes jejunavit 4o. dies$. 86. 'AraxigaAaiezis$. 87591, $.1., TUflu Dei afcendit Mofes rurfum in montem Sina, accepturus tabulas lapideas,fcriptas à duabus futs partibus, five finibus, PWOA TWO. binc(inde, ita ut nulla parte vacua fuerint Exod.32: verf, 15. confer Ezech.z: verf10. Apoc. s: verfa, Tabulis illis infcripta fuerunt ver£a foedera, dezem verba Exod.34:v.28. confer Exod. 24:v.12. Dabo tibi tabulus lapideas,(& legem,(y praceptum, quod feripft Conv ad docendum ilos. lta Bonus esi Dominus(y reclus:. docet euim peccatores viam,(313 Corn om Pf;lm.2;:8. In hoc monte voluntatem fuam Deus aperit de faciendo fanctuario. Facent. mibi[anctuarium, 6 babitabo in medio ilerum. Exod,24: verf.8. Hujus tabernaculi J7122D) ideam, svorov exemplar& typum, formamque, ut& omnium inftrumentorum ejus monftravit Deus Moft.. Secundum ome, quod ego mouftro tibi formam 131781 abernaculi,(& formam omnium inffrumentorum ejus,(9 f facietis Exod.25:9. confer verf. 4c. Et vide,& fac in forma illerum, qux tibi mouffrata efl inmonte,— d Apoftolus ita enunciat Hebr.8: 4. 2px avena ns av(x. X5 is rov viv din bé Q1& mí ood, confer Exod. 26; 30. AGor, 7:44. $.2. Igitur quz Mofes in terra exftruxit, ea Deus ipfi inmonte monftravit. Tabernaculum exftruxit: ejus typum& formam& exemplar in monte vidit. Arcam, propitiatorium, menfam, candelabrum fecit: horum omnium autem ideam& fpeciem in monte confpicatus eft fuitque typus ille cocleftis terreni hujus tabernaculi quafi py ézv^5 quamvis utrumque tantüm fuerit umbra altioris tabernaculi,& verioris sxluii; adeoque id quod in terra extructum eft, juxta typum in monte oftenfum, umbrz umba,& figura figura,& typi typus commode dici poteft,£N . L]? o —^ 160 9De idea Tabernaculi. Cap. IX. Lib.». Qoadapia-—$, 3. Noflrum eftde hifce minime tacere, quibus monftrandis Deus, qui fex diebus dump a4 totumuniverfum,celum& terram condidit, quadraginta dies& quadraginta noctes inmenür» fumpfíit Exod.24: 18. imo de quibus divus Paulus pluribus agit Hebr.8: 2.5. 9:1-244 dum det quamvis ne cogatur omnia dicere, addat qxte) Gy ex iei vOr Meyer xb nip Qe. de quibus non eff dicere num fizilatim Hebr.9,5. Cupeuso.—j.4. Imprimis igitur fciendum 1. per idquod omnium qua in terra debebant exftrui, flenderit— forma& idea Mofi monftrata fuit in monte,edoctum Mofen& totum Ifra&lem,terreftria Moffom Diaeffe savi ov Xz7od'ei*y na. celejti uvas Hebr, 2,4.& altioris tabernaculi eff: mau n— Hia€Wc vv ieosgaviev Naod'erypia(u celejiium fie cbr. 2,4 S cui elle monte Et. typum illud, quod ftrui debebat in terra, 2. quod Deus ita precise premonftravit ociues. mua, quomodo& é quibusnam rebus quidlibet debere: fieri,& vetuit quicquam aliter pua fe fiei i, eo voluit Ifraélem docere,nequaquam efle homini liberum, é proprio libitu& conA Bei filio domus, altaria, arcam,aut cultum externum Deo zedificare, formare& componere, Idcirco nequid Mofes de fuo adderet, aut de Dei demeret, toties Deus ipfi inculcat; Vide(y fac in forma; qu monfirata tibi eff. Jvem,Deo foli cognitum,quanam res per ftru&uras illas fignificentur,& ab illo hanc petendam cfle notitiam. $5. Deus in remplis mauu facli non babitat:. efl enim Domintrs cali(7 terra neque à mauibus bominum S«ga7iósra A37: 24-25. Ev ille,cujus celum fi lim,& terra fcabelum pedum eft, optima cum ratione rogat, Quaenam eff domts ,quam edificabitis mibi? Ef. 66:1, Igitur quando jubet templum materiale ex(trui, ut Mofen in monte juffit, ipfe folus ordinare& przefcribere debuit& potuit, quomodo totum illud zdificium coaptari& formari vellet. Neque enim eum in finem id juffit edificari, ac fi tali ftru&tura delectaretur, aut tali zedificio indigeret,& non fine tali hominibus manifeftari poffet; fed ut ad tempus dyopbeeoc duraret,& iid eryua effet& figura ejus templi,& earum rerum, in quibus eft voluptas illius,& in quibus manet in perpetuum, qua& ipfe nunquam praetereunt, fed manent cy. 1dquodMo-—$, 6, Id quod Mofi in monte fuit monftratum, fuit certe vifibile. Vidit enim id tede in. Mofes, Spirituale tamen id potius, quam materiale dicendum eft: neque enim in montuale pouffi- tem ligna aut metalla congefta funt, unde id efformatum. Etiam non fuit ullius homimumímt pis manu factum, necullius cura& induftria elaboratum:. neque enim à carne fieri aut fa&tum effe potuit, quod carnale& corporale non fuit; quodque Deu: monftravit Mofi & non homo, M eer$.7. Idautem quod Mofes juxta typum in monte offenfum,in terra exftruxit,& viteriale. fibile fuit,& materiale,manibus factum,folertiaque humana exornatum, Poürina.$.8. Argumento palpabili, easres, quasomnia illa, quz Mofes in monte vidit,& in terra fieri juflit, fignificabant, efle in fe fpirituales non ferri manibus, ab hominibus non habere originem& fubfiftentiam, Dei effe opus, Dei«vua, in Deo& apud Deum confummari, Et tamen non excludere zomwvíay& ueroyiv caps ng] aan1(Q- 5 atque adeo & de celo& de terra participare. $.9. Hocautem ut appareat, progrediemur ad confiderationem quarumlibet partium,& de quolibet agemus eo ordine, quo Mofes fingula enumerar. Ara fede.— 9.10. Primum quod Deus jubet fieri, Jfrca ejf. VW, KiCovc debuit fieri 2 lignis Sittis.. tim; per qua notari videtus Cedrus optima, natura fua oleofa arbor& odora:& induci auro, quod ut inter metalla rariffimum efl,& ab ara; hoc eft, fplendore nomen habet, ( aepic enim Graecis fulgor eft) ita in facrisfymbolisnotat, quod optimum preciofiffimumque eft,& lucem habet;& purum eft ac perennans; ponitur pro o/eo clare Zach,4: — De propttiatorto€9 cherubimo. Cap.TX. Lib.z.— 16r Zach. 4, 12.& Job. 37, 22. metaphorice dicitur Lux jucunda oculi, Inilla debuit pont noyn reflimouiutm; hoc eft, Tabula Teftamenti& feederis, eft ubi& pro arca ipfa ponitur Exod. 16, 34. Et pofuit eam, urnam, ante teflimonium feu arcam teftimonii, fervandam, Hebr. 9, 4.. videtur innui, Urzam illam A£innz, ut& Virgam Abaronts, qua fron duerat, etiam in arca fuiffe 5 nifi velis quod Apoftolus habec à 5 vertere cum quá. Su per illam debebat poni 1283 iaagexor propitiatvrium, ita operculum Arca dicitur:& Deus fuper illo quafi videbatur, Lev. 16, 2.& defuper illo loquebatur;& id ipfum zotum aureum, E duobus finibus operculi debebant fieri 4uo Cherubim aztrei, expanfis alis fuperné tegentes alis propitiatoriüm,& faciebus in illud dire&is: confer, Hebr. 9,€. Cherabin,, Ümudvo 7) abris xsguGips düEne naluruiator( à iNactenoy.. Cherubim erantfigura quatuor animalium, qua in unum conflata erant, 1, Pedes erat vitulini, 2. Corpus humanum, ut & manm, 3. Facies quatuor: Leonis, Bovis, Aquilz, Hominis. 4, 4/« aquilinze. Ezech. 1, 5--10. 10, 14-20. Vox 322 Syris& Arabibus valet arare, Ita Cerub notabit arantem, & tota figuraabuno animali, quod partem illius figurz faciebat, videbitur denominari, nempe à bove arante, Exech.10, 14. pro"WU*28 dicitur-2322'3à Per Emblema ro» xsesCip fignibcati funt. 1, dugcli, Genef. cap. 2, verf. 24. Pfalm. 18, 11, 2, Eleci fideles, confer. Apoc, 5,8. 9. 10. Ibi qp«tuor aumalia(Johannes quatuor vocat animalia, unum animal, quod é figura quatuoranimalium conftabat) eadem oratione compellant SanGum, Sanctum, Sanlum Dominum, quae electis Chrifti fidelibus conven:t. Hae autem animalium formz,€ quibus Cherubim erant compofiti, virtutes fanctorum denotant. Pedes vitulini bifulci notant, quod ftant immoti in fpirituali fundamento: forma bumana và Aoyixiy& fapientiam; non funt ut pecudes, qua nonintelligunt& pereunt; Pfalm.49, 21. dl? promtitudinem, qua Deo ferviregeftiunt,& quod füblime volant 5 fuperextendunt enim fead coleftia; facies Leonis fortitudinem:. bows patientiam& perdurationemlahorum: aquila fagacitatem ad quzrendum cadaver fuum, quod eft Chriftus Dominus, panis vitz. Vide Exod, 2510-23. 37; 1-19.: $.11. Arca heccumpropitiatorio&Cherubinisemblema fuit Mediatoris Dei& ho- s:guitcario minum Chrifti Jefu: qui t. optimae& divine eft naturae: ea notatur per Zdurzam. 2. ter- Aix&Chereftris fubítantiae fa&us eft particeps;cum multitudine& copia donorum Spiritus San&i; ruban, Ef. 4,2. 6t, t, 1, 1.2. illiusfymbolum eft /gmmcedrinum; terrae fru&us,plenum fuaviffimi odoris& olei, 3. In cujus medio eft Lex Dei: id tabulze fignificant in arca pofita, 4. In quo Deus invenitur propitius& reconciliatus omnibus obvius, quiad ipfum accedunt: idnbabitatio fuper Capporet, inter Cherubim, unde rogatus refpondebat, adumbrabat. 5. Qui in celo e(t, ubi videtur à anctis Angelis& beatis hominibus: id arca collocatio in Sando SanSlorum, quod coeli typus fuit;& faciei Cherubim in Capporet conzerfio notavit, 6,.Quiquecum ele&is in terra communionem habetjin illis vivit& in illis multasoperatur virtutes, Id quod arca fuit in terra,& fepe Dux exercituum IHfraélis fuit, ut in Jordane,& ante Jericho,& quod ex illa Deus rogantibus refponía dabat, fubinnuit, $.12. Huc pertinet eximiuslocus Apoc.11, 19. Etapertum efi templum Dei in calo, y ocas Apox, Q vifa efl Arca Tefl amenti ipfius in templo ipfius: hoc eft, Ecclefia, cujus à va3; fymbolum, 1: 19. cognita eft,& publice declarata, ut habens soa /rtujuz fuum é sgavoiz Phil. 3, 20. In hoc templo vifa eft /frca Teflamenti, hoc eft, Chriftus Dominus, illam ferens, regens, in illa predicatus,& in illa creditus. $. 13. Haccde Arca& ejus fignificatione di&a funto. Quamvis autem& de latitu- Curnon o fnnia srcz ad dine, longitudine,& profunditate arcae; item de umbo five corona illius aurea; nec rgeiura non a 162'De mens, candelalbro,€9 tabernaculo. Cap. TX. Lib.z. neni debe- non de annulis ejus quatuor, deque vectibus, quibus ferebatur, qux dam addi poffent,& mi in illis etiam myfterium fignificans animadverti,nobis tamén fatis fuit precipua rantum delibare, judicantibus, haec& fimilia, non in arca tantum, fed& in aliis inftrumentis,& fan&uarii partibus,magis addita effe ad venuftatem& ordinis perfectionem,& proportio. nis ac forma pulchitudinem, quam ad myfterii cujusdam Yaezr feu fignificationem, unde in illis diu multumque immorari non€ re ducimus. Mefscam— f$. 144 Secundum eft[97 5 zedma. menfa, cui panes imponebantur, Ef pones fuper penibus,— pgen(ams panem facierum ante faciem meam[em er. Exod, 25, 30. Duodecim erant panes Levit. 24,6. Etpones eos, panes, duas flrues, fex flruem. Thus purum illis imponebatur: fingulis Sabbatis difjouebantur panes: edebantur ab Aharone& Rliis ejus ibid. y. 7. 8.9, De hac menfa lege Exod. 24,23- 31. 37, 10- 16. Vocatur illa etiam Menfa faciei Num, 457. Hac Menfa cum panibus notavit;Fidelibus paratam fore menfam cum pane vitz in perpetuum, Chriftus eft pani vite, qui d calo defcendit Joh. 6,48.«0.51. Hic panis Deo gratus eft; in illo«0dXwee t: ipitur veré pam faciei, Ecclefie menfam exftruit Domi. nus: Pfalm.23, 5. Sterm? coram me menjam, Prov, 9, 2. fapientiam app vrvit men[am füam, Beati meníze hujus affeclze: heec abundans non parit faftidia menía, Hi panes Apoftolo funt à«pó3«eic 7àv«grov. Hebr, 9; 2. 4 Catdela-$.15. Tertium eft 2 Auxria candelabrum aureum cum feptem»oxvoic lucernis, vide imum Exod.25 31-49. 37,17-24«. Candelabrum emblema Ecclefiz eft, Seprem candelabrayque piem, vidifli, feptem E. lefie funt. Apoc. 1, 12,20. 2, 1. j.. Ut Avyyía fert Aépvor, cum lucet sam ép& 0i sie Matth. 5,15, ita Ecclefia oftendit Chriftum, illumque confitetur, ejusque nomen& virtutes publicando celebrat. Eccle(ia iz64* Aor? Qwiis praferr fermonem vita Phil.2,16, eftque illa 72 dox r$ xósjos Matth, 5,14. Ecclefia eft candelabrum a«réum; maximi apud Deum pretii; imà à dvxipuor 7 erícroc eft oA vus miqr youcte 3, Petr. 1,7. Quamvis autem F cclefia una fit& catholica.quemadmodum unus ef Sponfor, Redemtor, Sacerdos& Mediator, tamen t fepzem candelabra, ita feptem dicuntur Ecclefiz, tkfpe&u habito 1. Ad feptem Spiritus, cui funt coram tbrono Dei Apoc. t, verf. 4. quique effunduntur in Ecclefiam Joél. 2,28. Utigitur cum tantum fit tv svtpa sms Spiritus: Ephef, 4, verf, 4. 1. Cor, 12, 11. 13. tamen ob varietatem donorum hic su (y idem Spiritus dicitur Vrra mredua(n, ita, quamvis sna tantum fit Ecclefia, tamen fermo efl de feptem Ecclefiis, propter multitudinem membrorum,& civium,& domeflicorum ejus, qui funt ex omni tribu, linguá& natione Apoc. 4,9.& prc pter communionem variorum illorum donorum, que d iz7& m(sópa(x in illis ivégo4. 2, Ad tempus ilJud, quod Deus Ellefiz pofteriori affignavit, quod feptem periodis inclufum& comprehenfum eft,& correfpondet feptem illis tubis, de quibus in Apocalypfi. confer,Zach. 4; 2. abillo etiam vifum eft candelabrum tetum aureum cum feptem lucernis, Tiberaeu.— f. 16, Quartum eft zabernaculum ipfum, teutorium tabernaculi ,& tegmen tentorii, de »m Teat0- his vide Exod. caput 26.& 36. Tabernaculum|3U'0 conflabat€ decem cortinis byffinis, gmen,(B»fus genus lini fubtiliffimi& pretiofiffimi) purpureis, coccineis, artificiofifime fadis. Tentorium"A ex undecim cortinis D, quo vocabulo aut pelles,aut pili notantur caprarum. Tegmen 71022 e pellibus arietum rubefactis, Ita intern& afpe&us tabernaculi erat eximius& fplendidus; nitebat auro& purpura: quod qui oculis non fuübjecerunt, animis vix concipere poffunt, Externe autem horridus& aliquo modo de formis,Intusin tabernaculo ponebatur J732*0 savamizopn velum diflerminans, 1d diftinguebat inter duas tabernaculi partes, quarum una vocatur Sandum, alia San&um Sanclorum, Apoftolus duas has partes confiderat ut duplicem exlvàr Hebr, cap. 9; verf. 2, 3. 6, 7. Intra vejum PEN am I» De Tabernaculo€9' ejus fienificatione. Cap.IX,Lib.z.— 163 ]üm erat 4frca.confer Hebr.9: 4.'Extra velum, 1;Menfa; ad latus aquilonis, 2. Candelabrum 6 regione menfa ad latus meridiei.— 3. Altare aureum ad. Supidpia(g, 37TY 28: proxime ante velum Exod,4.0: 20-25, Denique fatum eft velumytegmen OD offio tentoris, Igitur ut 22D impediebat, nc quis infpiceret in Zia 45iov5 ita hoc fegmen etficiebat,ne quis infpicerepoflet in Zi Ad haec duo vela& tegmina refpiciens Apoftolus, dicit e 3 à d'tüTtpor xavamérasuua Hebr.9: 5. $.17. Inquiramus autem;quid tabernaculum hoc fignificaverit. Erigebatur, ut Deus Tabernacehabitaret in Ifra£le, Egobabitabo in medio filiorum Ifrail. Exod.19:4 5.46. Hac'2U ind q id exivanc fuit figura melioris illius exlsctec de qua Zach.2:10, Ecce venio S babitabo in medio tui,& Johas14.. Sermo caro fa&lus esf, x, irwhvoeer érsiaiv, Illa inta bernaculo 1207 non erat veri nominis inhabitatio, fed umbratilis tantum: non videbatur inhabitans Deus: inter Cherubinos latebat: nec audiebatur nifi à folo Sacerdote, in fancta fantorum intrante. $.18. Sed quatum rerum Jzídwyua fuit praecise ipfum tabernaculum? Refpondeo, Tabernaca 1.Corpus Chrifti comparatur cum£emple. Solvite* vaày vévor Joh.2: 19.[oquebatur autem rum renim RÀ rU vas ToU cujua TO. duré. lbid. Y.20. Efa.8: 14.. Dominus, qui fa&us e(t in lapidem 5»Ju»ua, offendiculi& petram fcandali,( 1 Petr.2: 7.) dicitur fieri fanchuaritn. tpm» mm nem- cran pe affumendo Corpus, templum corpor, quod fan&ificat, re ipa fic& eft vi(ibile fan&ua- a.Ecclefiz, rium, 2.Ecclefia Dei fepe vocatur domus Dei: ut[cias, quomodo debeas in domo Dei comverfarisque ejt Ecclefia v Tim. 3: 15. Fos ut lapides vivi adificamini, domus fpiritualis VPetr,a: 5. Pf,.44.e. Civitas Dei, fauclum babitationum Altiffimi. 1 Cor.j: 16. 4n nefcitus$71 vaXc Se ig: templum Dei fauslum efl, quod efis vos, 3, Deus& Agnusdicitur templum& exlui 3: Del&.' Apoc.z1 az. Tempium non vidi in illa fantta Jerufalem yao, Nam Dominu Deus templum Agni, illixs est, dy Agnus. Apoc.it; 3. Ecce à exlu mob e«s. tabernaculum Dei um 8 aripémer€ exluesd uer. acTav, $.19. Igitur 1. Tabernaculum fuit ómódyua figura Corperi Chrifti, In tabernaculo habitavit Deus: In Chriflo homine babirat omnis plenitudo Deitatis corporaliter Col.2: g. Tabernaculum plenum erat glorie Dei Exod.40: 34. Sermo caro fathw babitau't iu mo» bis, dy vidimus gloriam illius, gloriam ut wnigeviti Johanna: 14, E. tabernaculo loquebatur Deus: Omnis caro vidit quod os Chrifli Domini locutum esf Eía,40: 5,"Tabernaculum extrinfecé vileapparebat: Chrifti caro fuit àpoíepaa fimilitudo carnis peccati Rom,8: j. forma, quam accepit,forma férvi Phil.2: 7, Corruptus pra viro afpe&lus ejus Ef. 52:144 Tabernaculum S rebus conflabat materialibus: Chrifti corpus& carne& fanguine Hebr.a: 14,& asfibus Luc.24:39. Tabernaculum purum& fplendidum fuit infe; Chriftus homo fanlus, fine vitio fa&lu in f.n&uarium, Taberaaculum fzpe folvebatur; folutum iterum erigebatur: Solvite templum boc,( iu tribw diebus erigam illad Joh.2: 19. 2, 6mód'ery an Ecclefia j quae & Corpus Chrifti Ephef.: 23. 5:23.& domus Chrifli eft Hebr.5.6, Nam in Ecclefia habitat Deus& Spiritus Dei, In Ecclefia eft revelatio Dei: quae aura non audivit, oculus non vidit, illa Deus per Spiritum Ecclefra revelavit YCor,2:9.10, Ecclefia tota pulchra eft& fplendida infe, amica fole, lunam babeus fub pedibus, coronata duodecim flellis Apoc, cap.12: Y. 1. Tota gloriofa eff filia Rege 3B. intrinfece, e te[fellatis auri veflimentum ejus Píalm. 45:14. Externe humilis& nigra. Ne afficiatis me,quod nigra fumyquod me contuitm esf Sol Cantic, 1: 4.6, In Ecclefia viget& valet Teftamentum Dei: in illa pra betur panis vitz: in illa lucet lux& vita hominum. Et ut é variiscortinis fiebat sum tabermaculum Exod, 26:6. . ita e variis membris, vaziis nationibus& populisRt I Jandas catholica Eclefia, 3. Fuit X 2A etiam — 164. De Sancto Sanctorum etiam írideryua divinitatis& efficaciae& virtutis,quae& in Patre& in Filio eft, Dominus Deus 6 aav G» pág va3 avi ig 1, Ut enim fan&ificantur per fan&uarium,qui ad id accedunt; ita Deus fit 4;«eu fanslifiiatio omnibus, qui ad illum confugiunt. Eft igitur Deus templum fuisjillos fan&ificans veré; cum altare& fan&uarium accedentes& attin. gentes fanttificarit tantum umbratiliter. Deinde ut in fan&uario glorie& praerogativae Ifraélis refervabantur: ita& in Deo omnis gloria noftra,& vira noffra cum Chrifto abfcondita eff, Col.j:4 Tabernaculumerat in medio Ifraélis, perpetuus illius comes: Deusin medio Ecclefizeillam ferens& fuftentans, Tabernaculum f/ancfum erat 5 erat enim in eo fandhum fanclorim, Deo acclamant Seraphim San&w, Sanéhu, Sanélu Jebova Ef.6, 3. Speci:lior$20. Sed adhuc preffius confiderandum, quid fignificaverit 1. San&um Sandorum, confide 2. Sondtm. 3. xa(uménacpa velum, inter illa diftinguens, nberacui,—$21. Sarchum Sanclorum potiffima tabernaculi erat pars, San&um erat fecundaria om, Pis. G quoad dignitatem graduuno inferior.—.. Saüvm.— 22. Si hecapplicemus remplo corporis Chrifti, notabitur, Chriftum hominem non Q-^modo effe tantum fanctum, fan&itate aliquá inferiori,qualis dici poteft illa,quà fidelium liberi oiii Chii. dicuntur /andli, 1Cor.7,14. fed fantitate fumma& puriffima ac integerrima, ita ut fit ab fii omnibus peccatis feparatus. Templum igitur corporis Chrifti non tantum fanum eft, fed eft San&um Sanclorum, hoc eft, omni modo fan&iffimum, confer Hebr.7,26. hinc& Angelus Luc 1,35. và Sjpopópor dev, Qvomedo——$.23. Siautem /Dirirzali templo Ecclefie id accommodemus, inveniemus in illo imE«lcfsm? plementum plenius, Unde concludere licet,rlz exlwriv,quam Mofes exflruxit,imprimis Ecclefia effe ó7óZery4a, Conftat duas Ecclefie efTe partes, unam, quam potiorem dicemus quz vocatur Ecclefia triumpbans 5 unam, quam uno gradu inferiorem appellabimus, quae dicitur Ecclefra militans, Ita Sanctum Sanctorum refpondebit. Ecclefre trimphanti: Sanctum militanti, Et pulchra hic eft convenientia. In Sancto Sanctorum erat Arca, Propitiatorium, Cherubim; in illud tantum intrabat facerdos funr, pre omnibus aliisfan&ificatus: Ecclefia triumphans eft in ar&tiffima communione Dei judicis, Tofu Mediatoris,& myriadum Angelorum, ila ipfa conftat& 2iritibus juflorum confummatorum, in quibus opus fanctificationis pleneeft abfolutum; eftque illa civitas Dei vivi, Terufalem calefiis, Hebr.12:22,23.24. In fanum intrabant Sacerdotes omnes promifcue; in ilo erat menfa& eyóSeni rav dprov,& lucerna,& altare füfitus: ad Ecclefiam militantem pertinent omnes fan&i& vocati, omnes renati, quamvis in iis peccatum adbuc balizet, unde carnales, venditi fab peccatum dicuntur Rom 7,14. 17,2 3. lllis menfa;referta& inftru&a Chrifti/ uae:& beneficiis, ftrata eft; illis lux gratia lucet; illiqueDomino funt oder fragrantia, Expliado——$.24. Scio quidem Dan 9,24. fub nomine Sancti Sanctorum,ad ungeudum Sanctum Sane 93*«g;toru, nonintelligi tantum illam,quz fuperné triumphat, fed& illam,qua adhuc inferius militat;Ecclefiam. Nam omnis Ecclefia tum militans.tum triumphans,untta Spirité Filiationis,non? menfura dato Joh.3,34.Sanctum Sanctorum eft. Et Eccle(iz, etiam in terra adhuc agentis,zoA ira in celis eft, Phil,:,20.illaq; eadem cum coelefti juftitia, libertate, & redemtione gaudet;adeoq; adunum xegaA sopa&fimilitudinem unius ftatus adducta funtjlére à parcis Q1 ffi$ yc; Eph t 10.quamvis tamé multi plex etiam adhuc interfit differentia Nam illa qua hic infra eft, 7«e4xe5) divers Heb. 5,2 Juctam fentit Eph.é; 12,à quibus Ecclefia,quae in celis vivit,libera eftomni modo: hzc,qua hic infra eflgemir gu svataydefi eraus fuperindui& aliquo modo adhuc éxdseroes 7€ xvetu, a Cor. f»4.6. Attamen €5' ejus fientficattone. Cap.IX. Lib.z. 16$ tamen ut omnibusTabernaculi partibus aliquid refpondeat,congruum eft is Sancio Sanorum Ecclefiam triumphantem,in Sanlo Ecclefiam militantem agnofcere adutnbratam. $. 25. Neque hoc dicentes movemur, quod per SanZsm Sancterum videtur celum, Sanfum celum tertium, in quod Chriftus recepzus, 1 Tim. 3: 16. AGor, 3: 21.& Paulusrap?us fura coi fuit 2 Cor, 12: 2. debere intelligi 5 fiquidem Paulus Hebr. 9: 24. dicit Chriftum on tetti. intra[Je in[anla manu fa&a, dvrivuma vuv dAnSwav, adumbrativa verorum, fed in celum ud ip[um 5 unde apparet vr sgavàv calum effe illa ààn2iva a:14 adumbrata per illa eovóm(. Nam quia sgaróc celum eft ómwríexv donricilium Ecclefize triumphantis, in quo illa uoviy oie? manfsouem facit, hoc eft, commoratur, Chriftus intrando in calum, ine X sravit in Ecclefie triumphantis communionem;& intrandoin hanc, in coelum inrae Vit ecsA Sr, m$.26. Indicat etiam Paulus viam, per quam Chriftus in baec da, hoc eft in celum Qu rà" tiltus 1 tertium;& in communionem Ecclefize triumphantis intravit; nimirum 4f* uedovO- celum in. m x4) veAerevipac aulis per majus(y perfectius tabernaculum, Hiebr.9: v1. Paulusnon intel. tavit? Do ligit per illam phrafin Chriffi corpus; quamvisid in fe fit esL», ut noftrum 2 Cor. 5: x. nam id ipfum eft,quod is /andla intravit. Igitur fi id deberet intelligi, fequeretur, Chri" fti corpus per Chrifli corpus intraffe in fantta, quodnon fatisbene fonat: nequeetiam ll calitni vifibile, quod Chriftus usa 9« pertranfit Hebr.4; verf.14, quo demonílratus eft effe(ubiimior, Hebr.7,26. nam hoc celum non eft vere majus illud.& perfe tabernas culum 5& id indie Domini joindUv cum flridore prateribit, 2.Petr.3:10. fed intelligit PauT lus Ecclefiam in terris militantem; in qua Chriftus natus, circumcifus, baptizatus "n cujus membrum fuit in terra, ab illa fecundum carrem olim cognitus. Per illam Chri- ftus Dominus, Sacerdos verus ingreffus eft in coelum, in Ecclefiam& Hierofolymam ca celeftem,quam ipfam fanguine fuo fan&ificavit; cujus gloriam morte fua fecit ratam; zs ad qusm aditum nobis patefecit. Antequam in hanc fuüpernam ut victor afcenderet, de- buit in hac militante ut fervus& humilis& pauper apparere. Antequam in hac coelefti, gloria& majeftate coronaretur in hac inferiori ignominiam& mortem guftare debuit, Per illam igitur miffus eft ad fupernam, qui cum fratribus fuis militantibus debuit prius pati, quam cum fpiritibus triumphantibus& confummatis in gloria throni Dei jubilare, Et quemadmodum ChriftusSacerdos priusegit, qua homo, in Ecclefia militante; quam tranfit& feceffit ad triumphantem; ita nemo unquam civis triumphantis fa&us m eft aut fiet, qui non ante fuit membrum Ecclefiz militantis. A militante Ecclefia tranfix tur ad triumphantem: militia intriumphum exit. Nemo vivet& gaudebit cum ele&tis zi in celo, qui non cum iisdem luxit& mortuus eft in terra. $ 27. Docet etiam Paulus in primam exluàr femper iutra[fe facerdotes, facra perficien- Sarerdores tes s in fecundum autem tabernaculum feci quztanzas folum Sacerdotem fimum, non ffue in GnQ: fanguine, Et Spirizum San&lum ilo ipfo m.mnif.flaffe, viam[ancorum nondum fuiffe mani- 0seos feflatam; prim» tibernaculo lationem babcste, Hebr.91 6.7.8. hoc eft, fan&os nndum ba- Ws in fac» buiffe fidu.iam, in introitum[antlorun, nempe ut gloriari polffent, /auguiuem Jefueffafum, 9 ims. peccatum abolitum, Dcum Yytro pofito re.cnciliazum;& fe accedere ud abinesas, fine ulla ^. Ícriptione chirographi,aut ulla commeinora:ione peccati;ad tbrou:m grati poffe, Hebr. 4:Ié. Abfitaurem, ut Paulus docere velit, animas fanctorum Veteris Teltamenti, poft diffolutionem corporis, non introiviffe in gloriam; quod dicere,«ft negare aeternitatem federisgratiz,& fpoutionis Mediatoris Chrifti.& finem fidei, qui eft falus anim.ir:um 1Pet,.; 9. irritum facere, X 3 AES c6. De Pelis Sancli 69 Sancti Sanctorun. Cap.IX. lib.z. Téumque—.29. Kaamiuspa Velum quod attinet tum fandi fan&lorum, tum fani, utrumque vsulc.— FiGum& purpura& dibapho, opere artificis Exod.26,36. 36,37. 49,18. id, inquam, duplex velum, erat impedimento, numi, facerdotibus, ne in fan&iffima viderent, alterum, omni populo, ne fan&a priora intrarent aut intuerentur, Oportet igitur ut illi velo aliquid refpondeat; quod«aA olim, hoc cft, anterioribus temporibus«tfecit, ut populusDeinon frueretur plena libertate, fiducia, confümmatione,& omni redemptious iru; & nondum haberet illam i£scia», ut accederet pd arapjnrias md Spóro$ yaecrO- Hebr.4, v.16.& fe gererent mere ut véxa Oe Joh.112. Sed aliquo modo gravarentur,& pro| culftarenc,& minus ac imperfe&ius omnia Dei myfteria& omnem ejus gratiam,(de qua prophete prophetarunt, ut nobis conferendam, ergo nondum i///: collatam 1 Petr. r, v. 10.12.) cognofcerent, guftarent& perciperent. velumSym-—$.29. Apoftolus Hebr.16,20. velum dicit fuiffe fymbolum carni Chrifti: per velum, s Chrifti.* boc esf, carnem fuam. Ygitur caro,cujus Chriftus ieréoe per velum tabernaculi fuit prafigurata& adumbrata. Nimirum,quando illa caro adhuc erat integra,hoc efl,nondum ru. pta;oblata& mortificata,non poterant fideles omni libertate& plenitudine divinz gratiz,& fiducia acceffus frui, Non poterat quidem introitus in coelum& vitze aeterna hae. reditas fidelibus denegari: illum enim aeterna Chrifti fponfio ipfis patefecerat:& quod de caufis moralibus vulgo dicitur;illas[epe effe&u fuo efle pofteriores,cum aliae omnis cauft phyfica fit prior effecin fuo,id& de carne Chrifti dici poteft; Antequam illa effet a&ualitet rupta& oblata, fideles magna ex parte illos jam perceperunt fru&us, quos illa rupta demum& oblata ratificavit,& permanentes ac(tabiles& eeternze durationis effe fecit: qui nunquam potuiffent percipi, nifi certum fuiffet, Carnem Chrifti omnino offerendam& necis poteftati committendam, Tamen quam diu Caro Chrifti a&u nondum erat oblata, quemadmodum fideles adhuc rei erant, hocefl, debitores poenz,non actu ab illis fuítinen. dz, fed jure obligationis,ita adhuc parcius in hac vita illis exhibebatur fruitio divinorum beneficiorum, Cognitio erat multis modis obfcura, Spirirw,qui dabatur erat 3pirizs fevritutis ad metum Rom,$,15, hoc eft, docebat lllos moleftam fervitutem legalis jugi, multo cum timore,& multa cum(crupulofitate 4/2 aavróc s(iv Hebr.2,15. fufcipere& obire. Erat peccatorum remifJio fed non fine fufione fanguinis, adeoque fcriptione chirographi. Erat acceffuw ad altare& ad Deum,fed per manus aliorum;qui& ipfi erant homines ex hominibus fumpti,infirmitatem habentes adjacentem Hebr, 4,12. Erat jm fliorum& beredum, fed ut puerorum adhuc, qui nibil differunt à férvis,& funt fub economis& tutoribus Gal. 4, 1.2.3. Cur oum$.10. Quia autem Caro Chrifii, non ante temporis plenitudinem oblata,in caufa erat; velo compa. Ut ita loquar, quo minus San&i omnes promiffiones& benediSliones divinas, in hac etiam 1etur. vita, plenius acciperent, ideo illa olim veli inftar fuit, à fidelibus cohibens pleniorem intuitionem& fruitionem 7 x4efl- 7s O« 3 cdlnels(Tit.2, 11.) in bac autem vita tantum; poft illam enim fideles in celum;ubi Sponfor illorum erat,evecti, confummati funt; unde Spiritwillorum,quorum fuit in celum intrate;nam corpora vident J/zobcady hunc ufque in diem. A&t.2,27.29.) dicuntur JJiritw jufforum confummatorum Hebra2,23. qui omni beatitudine& pleniori Dei afpetu,& juftitize eterne fruitione gaudent in perpetuum, $31. Utautem Caro Chrifti nondum rupta& peccatum nec dum habens in fe condemnatum Rom.8,3. imó nondum peccatum fada 2 Cor.$511. quafi velum fuit, occultans gra» tias& glorias Dei; ita eadem, rupta& oblata, exflitit caufa pleniffimz libertatis; jufti5 tiz,redemptionis& falutis,non tantum poft hanc vitam;fed& in hacvita, 5. 1.1gi M De Altare bolocaufli.| Cap. IX. Lib.z. 167 $.32. Tgiturilla rupta etiam velum manibus fa&um rumpi debuit:& ut debuit,ita& Ropti contigit ac evenit, narrantibus id unanimiter tribus Evangeliftis Matth, 27,51. Marc. 15; 38. Luc. 23; 45. qua resevidens argumentum fuit, omnia Dei jam aperta,& publici o» mnium fidelium juris facta effe: cuilibet patere viam liberam: omnium oculis& animis gratias Dei effe expofitas: differentiam Sacerdotis fummi, Sacerdotum,& populi effe fublatam: omnes jam effeSacerdotes factos,& reges: melius& aliud jam efle Dei sxáreja feu tabernaculum. Igitur ad primam exwiy non fubfiftendum amplius,&c. $. 31. Neque tamen hoc tantum refpe&u Caro Chrifti velum eft, quatenus nimirum A'iz rario olim fuit impedimentum plenioris libertatis,& liberioris acceffus, fed& alio, 1, Velum nes ob quis tum fancti fan&orum,tum oftii tentorii erate purpura& byffo: Corpus Chrifti, quamvis comparatat fanguine conftet& carne, totum pretiofui eft, Zuarror pulchrum, fine peccato. 2. Ve-?? velo. lum occultabat gloriam Sanctuarii ab oculis populi: Caro Chrifti occultavit gloriam Filii Dei unigeniti ab externis oculis mundi. Nam quod in carne vili habitabat& ambulabat, imo in illa pateretur, is qui e/i imago Dei invifibilis, primogenitus omnis creature. Col, 1, 15. id Judas& Gracis[candalum fuit& fi«ltitia. 1. Cor. 1, 23. $.34. Docuit praterea F/um fanctuarii manu fatti, multa olim fuiffe te&ta& obfcu- qi pacc. ra& occultata, qua nunc fünt detecta, manifcflata,& in lucem producta. vide 2, Tim, res Velim 1, 10, Deut. 29, 29. $.35. Symbolum etiam fuit cceli inferioris, quod intereft inter coelumempyreum, in quo celeftis Hierofolyma, Feclefia primogenitorum triumphat;& Terram, in qua Eccleüia inferior hactenus militat: quemadmodum velum intererat inter 454a 47íov& inter dia. Et quemadmc dum hoc velum faciebat, neomnisIfraél aperta vifione in fan&tum intueretur, ita Calum hocimpedit, quo minus nobis in terra alluceat& apparet àp2aApetavas gloria, quae fuperius refervata eft,In hunc fenfum videtur Apoftolus dicere Hebr. 6,18. 19.20. Habeunr jjem, que intrat iu iuterius Feli, quo Pracur[or pro nobis intravit Sefu.— Jefus autem intravit in coelum tertium: quod interius veli eft. Ergo anterius feu exterius veli erit celum id, quod inter illud& terram mcdium intereft, $- 36. Quintum eft A/tare: faciendum e iguis cedrinis, quadratim, cum coruubus Atare holoExod, 27, 1-9. 38, 1-7. Vocaturid a/tare bolecaufli: quiain illo debebat offerri bolo- cauti. cauflum(y munus,— Poni debebat non in fan&to fan&orum, ubi erat Aria 5 necin fan&o, ubi erat menfa, candelabrum,& alterum altare, de quo mox; fed aute januam tabernaculi tentorii conventus. Exod. 40, 28.29. $. 37. ltare fymbolum Chrifti eft, Habemus altare. Hebr. 15, 10. quodnam?. Je- citi(jm fum Chriftum, qui ef bertybadie idem,dy in fecula Ibid, y. 8. Sed quia altare fanificat donum bolum. Matth. 23, 19.& id factvalere apud Dominum; ejus in Chrifto naturz umbra eft, quz victimam& paffiones Chrifli fan&ificavit& extulitad infiniti& excellentiffimi, qualeà nullo alio folv potuit, pretii vim, hoc eft, divine,— Crux, à qua Chriftus pependit, non eft a/rare, quod Chrifti Ad9qor 45144, fed eft pars vittime& paffionis,& locus, in quoChriflus fa&useft«azdgs.. Neque tantum in cruce Chriftus oblatus efti; quanquam in«ruce offerri detiit,& oblatio ejus abfoluta eft: nam etiam, qua,antequam & cruce fufpenderetur,£7a9« pa[fus eff ad oblationem illius pertinent.Igitur nec Crux pretiofior vi&ima Chrifti eftjnec adoranda aut colenda:& Chrif/us crucifixis, non veró crux pet fe; eft De: potentia& Dri fapientia 1. Cor. 1,23. 24. 4-38. Altare é/ieno notat unionem& conjunétionem duarum in Chrifto naturarum, Altar:? divinz& humane, ftare enim per fe divinitatem notat; Lignum fructus terraid quod 5^ de o veli. 168. DeeMltaribolocauft€5(afftus. Cap. TX. Lib.z. deterra eft humanitatem; fed humanitatemSpiritus fan&i donis,& oleo hilaritatis ebunde impletam. Lignum enim cedrinum fuccotum&oleofum eft.[n Commiala.— 5732 Cornua altaris norant omnipotentiam ejus,in quo eft reconciliatio, Ita cornua pro 1i, robore, Amos. 6, 1:. accepinu ncbis cornua, hoc eft, acquifivimus robur. Hab. 3 4. Cui fuut cornua à manu ejus, hoc eft, cui eft potentia ad debellandum hoftes. confer. Pfal.75,5, Etiam cornua notant Regnum, Dan,7, 24. de.emcornua, decemreges. confer, cap. 8,9. Idem cujus altare cum cornibus fuis umbra fuit, fzepe corna vocatur; Pfalm, 132; 17. Ibifaciat germinare Cornu Davidi$. và euráeuw 2. Sam, 22, 3. Pfalm. 18, 3. Cornu falutis meum, 1.Sam, 2,10.& extulitcornu Mejjie fi. Cornibus altaris fanguis folebat afpergi. Eonotabatur, potentiam vita indi[f.labilis, quz in Chrifto eft, vim& efficaciam dare fanguiniipfius,^ Cornua altaris refugium erant homicidarum& eorum qui fcelera perpetrarant, illa apprehendebant, 1.Reg.1,0. Ad hunc morem videtur refpici Ef. 27, 5. Apprebendat arcem meam, Cj faciat pacem mecum, confer. Ef, 64, 7. Nou efl qui fe excitet ad apprebendendum te. Alareante—$40. Altareeratante offium tentorii conventus. Id videtur fuiffe non tantum dé s ofiumten*. zjociy, ne fanturium cottidie cruore fumo;& cineribus pollueretur; fed videtur notorii, D..... AM talfe 1. divinitatem etiam extra fanctuarium terrzílreeffe, 2, Chriftum publicé& in confpc&u feré totius mundi paffionibus effe enecandum: quemadmodum vittimzin altari publice,(pectante toto Ifraéle mactabantur,| j.altare& victimam non tantum pertinere ade: TH cum Aaceidor(ac. Alurefufi«—$,4I. Sextumeft Altare faffitus: id vocatur aureum, quia erat auro indutum; altare tes, verb holocaufti ere Exod. 3o, 1-10. 37, 25-29. Ponebatur in£eutorio conventus ante velum, Exod. 40, 26. Inillo mane& vefperi adolebatur[uizus aromatum munera,& bolocaufla& libamina, ut& YYM OQDD fufiti alienu, id eft, vapor alius, quam Deus ordinaverat, non debebant in illoofferri, Singulis anuz femel expiatio fiebat fuper cornua ejus de fanguine pro peccato diei expiationis, Altare hoc f$ 42. Altare hoc Chriflus erar, Era? inquam, ut Paulus loquitur de Petra 1. Cor.16, Chri ius 4. Suuuduas in illo offerenda fnnt inzerce/Jro Chrifti, Rom.8534. Hebr.7,2 5.& doors quid figaifi- fenfus Spiritus fan&ti,Rom.8, 15. 26, unde defideria& preces fan&torum efficaciam fuam earint, hauriunt, Orario fan&orum[ufrtus eft coram Deo, Pfalm. 14.1, 2. quemadmodum ctiam ivxoiia. GC xomoría illorum cum Svcta viclimis comparatur; Hebr. 13,15. 16. Apoc.$; 8. quatuor animalia dicuntur habere phialae plenae fufhmentorum: additurque funt orationes Sancorum.. Mane& vefperi fuffiebatur. Notatur continuatio interceffionis Chrifli & Spiritus;& preces noftras debere efle affiduas, Aromatum exuflio iu 4/tari,notat, preces noftraseffe debere in nomine ef. Joh cap. 14, verf. 13.14. 16, 24. Exuffio notat vim & zelum tum interceffionis Chrifti& Spiritus; tum qui adeffe debet precibusnoftris; preces noftra ignea fint. In alite faf:$.43.. Altarehoc nulla victima debebat attingere: documento, poft oblatam vi&ividimas, mamunam, nullam aliam offerendam effe: uua oblatione confummavit in perpetuum, Hebr, fcendit,— 10,14. vivit nuncin perpetuum, nonut fe[apius offerat, Hebr. 9, 25, fed c và órrvyxdivem sut pro.nobas intercedat. Hebr. 7. 34. Alare pon.—$.44« In fano ponitur altare. Ecclefize preces folas placere Deo;& Ecclefiam,cujus earinfancto. fanQuarium umbra, folam vere feu in veritate( Spiritu, faffitus aromatum, hoc eft preces Deo gratas offerre docemur. Labrum.$.45. Septimum eft 3 Jabrum ponendum inter. zentoriums conventus dy. altare. Erant De labro, E9' atrio Tabernaculi. Cap.IX.Lib.z.— 169 Erant in illo 2444, quibus lavaret Mofes, Aharon,& filiiejus manus& pedes cum vellent intrare in tentorium, aut accederead altare. Exod, 40, 3o. 31. 32. confer, Exod. jo, 18. 19. 358, 8. Jf. 46, qua fymbolum ejus eft ex 250 regenerampr Joh.3,s. Chriftus venit cum 4Q4. Aqui cuius € fanguine. Joh, 5, 6.. Incruce fluxit& latere illius fang d& aqua. Joh. 195 34. Tres funt teifymboqui telantar interra, Spiritus,& aqua;& fanguis. 1. Joh.$,8,. Chriltus eft R83"niPB 4a- lum, brum apertum Zach. i3, 1.. Lotio neceffaria eft, Lavate vos(5 pergamini Ef, 1, 16. oti ejirs, findlificati, juflificati 1. Cor. 6, ut. ablue peccatatua. Aor, 22,16. confer, Joh: 10. Hebr. 16,23. Apoc 1, s. $.47. Inter altare& cabernaculum ftabat hoc labrum.Non datur communio nec Chri- Ladrum inJii qui per altare 5 nec Ecclefrz,quz per Tabernaculum notatur, nifi cor fit lotum& fide pu. tet altare& rificatum, Ímpurze fues nec funt membra Chrifti, neccives& domeftici Ecclefize. tento $.48. O&avum eft Arrizum tabernaculi circeumtabernaculum& altare Exod. 27, 9-18. ,iiumtae 38, 9-20. 40, 33. In hocatrio omnis Ifrael cottidie conveniebar. Ita fan&tum fan&torum beaculi, facerdoti fummo; fan&um facerdotibus; atrium omni patebat populo. In ifto eratarca, propitistorium, Cherubim. nilo, altare aureum, candelabrum, menfa cum panibts, In hoc, altare bolocaujti& labrum. Santtum San&orum diftinguebatur velo à San&o; Santum item ab Atrio; Atrium à communi territorio; quod omnibus etiam non- I(raelitis calcareliberum erat, Ita nulla eft commnnio Deo cum mundo, luci cum tenebris, juftitiee cum injuflitia, $.49. líraélitze in hocadmittebantur atrium; ut doceantur. 1.Illorum effe& legisla- Caittadlitg £ouem,& cultum, c promifJeues Rom, 9,4. 2, Eximia illa;per tabernaculum& vafa il- Mi lius adumbrata, diligentius illis effe meditanda,& fecure exfpe&tanda,& fuo tempore' plenius manifeflanda, 5. Illos indigere expiatione: funt enim in atrio apud altare& victimas, $.50 Qu'd autem pracife atrium fignificarit, non in expedito eft dicere: quidam o-iasuium putant illud adumbrafle comwrunem[latim natur; quidam exzerrum flatum Ecclefra,cui pracife finomea fuum dant jufti& mali promiícue,quemadmodum in hoc Atrium conflueb:tto- Por coi tus lítaél,& qui erat Dei,& qui non erat Dei. Sed praftar tacere, quam incerta narrsre, $.51. Sed equum erat ut templo five tabernaculo adjungerentur facerdotes, ipee, sacerdotes T4 Aureeiac VneeAsvre, Igitur& Abaron dy Filii eiu nominantur à Domino ut facerdo- Alison& tio fungantur Exod.cap.28,verf1. Quamvis jam effent in Ifraéle Javerdoera.edeu-^ tes ad Deum. Exod. cap, 1, verf 22.& juvenes filiorum Ifrael cffe, entes bolocaufla. Exod. Cap. 24,$. tamen nunc tabernaculo dantur iio(socie,& facerdoiium ad familiam Aharonisalligatur,— Non igitur Aharon ipfe fibi buuc bonorem funfit, fel voca eft 4 Deo Hebr, 5,4. $. 52. Primo jubet Deus de veflibus faciendis facerdoti. Er faries veffes[anBas Aba- vene, Aha. roni fratri tuo 01229. ii gloriam,(y in ornamentum, eic dXFav«g] xóspov; Exod cap.: 8, 1onis, verf. 2. de quibus veftibus, tum facerdotis fummi, tum facerdotum lege integiuin cap. 28. Exodi: item cap. 39, 1-12. $. 52. In goxisuo fiveinveftitura& ornatu fummi facerdotis imprimis memorabile Ephod, eft r. Epbod: quod LXX. ézepiidw fapulare vertunt: quali etiam D vid Rex cin&us fuit 2. Sam. 6,14... 1. Chron i5,verf. 27. In bumerdlibus amiculi Ephod erant du» lapidi s f. o. bem; inquorum unoquoque fex nomina filiorum Ifraé] infculpta erant: unde illi vocantur /apides memorialis, d, recordationis piorum Ijrael;& Aharon dicitur ferre nomina T jo. po De veflibus Abaronis. Cap.IX. Lib.a. filiorum Ifraél coram Domino in memoriale Exod, 28, 6-14. Per hoc Ephod notabatur prophetia facerdotalis. Per lapides, Sacerdotem verum enarrare Domino nomina Electorum;& illorum femper recordari; imo illorum non pudere: publice enim illa geftat in humeralibus, Non pudet Deum, Deus illorum vocari. Non pudet Sacerdotem noftrum, Chofhen, Sacerdos nofter 9àm»aA e£eaj,& nos populum ovefque fuas vocare, 2,|! Chof ben: quod LXX. ebeiSuw petlorale, alibi, Aésor vel Aoyeisv,— Complet id Ephod in anteriori parte.— Et non removebitur chofcben ab Epbod: fu(tinet duodecim gemmas fignatas nominibus filiorum Ifrael. Vocatur autem OBUD TU PeSorale judicii, Fuit igitur Chofcbeu fymbolum poteftatis judicialis in facerdote. Chriftus Sacerdos fummus& verus, accepità Deo Patre judicium, Donec veniat cujus efl judicium, d dabo illad, Ezech. 21,17. judi at in juflitia tenues. Ef, 11,4. hoc judicio condemnat mundum, fed abíolvit fuos, & in gloriam introducit, Idem gerit 1223 in corde fuo nomina Ecclefie, in libro vitz defcripta, ea repraefentans Deo Patri ut Sponfor& interceffor,— Dicuntur etiam fuiffe in Dim Chofen Urizi(& Tummim,— lta illae duodecim gemma quibufdam dici videntur; quia * quodde gemmis, etiam de Urim& Tummim dicitur, Er erunz fuper vor Abaronis, cum ine frat cram. Domino,& Levit. caput 8 verf. 8. nulla fit mentio lapidum, fed tantum Urim: Er pofuit fuper illam. Cbofen,( pofuit in Chofen Urim(C Tummim Co"nna rw) CO"wNn DN: Gemmas autem propter[em Q fHendore CQ WW. propter integritatem& perfectam pulchritudinem dici C'B^?: quicquid fit, notatur in vero Sacerdote effe Lucem; eft enim Lux Joh.154. Luc. 2,23. illuminat omnem buminem foh. 1, 9. etiam vizam d incorruptionem. 2."Pim. 1, 10.& integritatem;. eft fine peccato, macula, labe Ephef,«4,27. Novit praeterea fuos, quod /s5 eft;& amt fuos 5 quod lincerz inregritatiseft. 3. oynp LXX. vodvonc 5 fuit tunica interior fubter Ephod: inde "TbNn PD pallium Epbod, Plenum erat malogranat, quz fymbolum funt odoris& fuavitatis, que in Vero facerdote noftro eft:& in illis tiuzinnabula aurea, ut vox Aharonis audiretur, Summus Sacerdos non tacet: tinnit ut audiatur; /oquizur verba Dei Cidmis,— Joh.3,34. teffatur vi) xaAla) ipoNeylar 1, Tim. 3,7, 4, T7BXXD. Cidure: fuper quam Limina aurea 1 in fronte Aharonis, cum his verbis ma cap[«tiélum Domino. Verus Sacerdos e vero eft Sancium Domini Mal. 2,1. non tantum qua Deus Sauce, Sancius Ef. 6, 3. fed etiam qua homo on G-, dxaxQ«, alavr(G- Hebr, 7, 26, hanc fan&titatem opere& verbis,& vivens& moriens abunde demonftravit, Velles Aha-.—. 54. Igitur fuerunt veftes Aharonis fignificativze earum virtutum, quz fummo$aTon figni ae cerdoti Jefu Chrifto infunt,& eorum officiorum, quibus ad falutem Ecclefize fungitur, Propheta eft& Sacerdos imo& Judex,imo& Rex, Porta enim Ephod, Chofen judicii Cidarim, five coronam regiam. Aharon ty$.5«. Nectantum veftes Aharonis aliquid prefigurant in Chrifto, fed& ipfe Aharon pus Chiti, cum fuis nominatus facerdos, typus Chritti eft... 1, Quà aexieoiiz, H ibemus Sa.erdctem magnu Hebr. 3, 1. 4514. 81. 2 Quàvecatus. Hebr. 5, 4. Chriffus non te ipfum plarifiaciz ut e[fzt Sacer.los: féd qui dixit ad illum, tu es Filue neus. Hebr. cap. s, verf. 5. 3. Quà pereiozra Seis d'urspSoQ». Hebr.«2. No: babearus Suerdoien un duvapfjoev. auumaSisa] Hebr, 4, 14. 4. Qua conjlitutus rà«poc ev Umip dvSpuzuv Hebr. 5 ,1.. Oprtuit. fratribus ajfimilari, ut mifericorsfieret& fidelis Sacerdos 7a. ic 7 6«». Hebr. 2,17... s. Quà offerens Soaias iig apagriay Hebr, y, 1. Nece]um ef& Eun. babere à apecwtysn. quod fChiusa Jerat. Hebr. 8; 3. jor,$.$6. Attamen Chriftus multo major&excellentior Sacerdos eft Aharone,& omnibus "Dertttatione Maronis. Cap. IX. Lib.z. 171 bus aliis, r. Illi ex bominibus[umti Febr.s,.. Nos babemus Sacerdotem maguum Sefum filium Dei Hebr.4,v.14. 4. Illi aceixemra] drivers Hebr.$,2.. debent etiam pro fe. igj offerre Hebr.5,3. 7,317.28. 9,7. Chriftus fime peccato& infirmitate Hebr, 7,26. non babet nece|um pro[uis peccatisofferre lbid, 27. 3. Wli fne jurejurando;. Chriftus 12 ógxapaooioc Hebr.7,21. 4. llli piures; dud vd 3avdro vo^ de] coo atvew.. Chriftus unus, babet Sacerdetium uou disrediens Hebr,.7, 23.24: s. Mli ccetidiecfferant, Chriftus fecit illud femel Hcbr.7,27. 9,:$. 6. Illi intera. Chriftus fi effet£i 5c, ix dv sv isgebz Hebr.8,verf.4, 1L 7. illiper fanguinem biruram. Chriftus 3/& vo0. ida diuxr(Q- Hebr, 9, 12, 8. Illi pet : exl vl y eipomómvoy ig y espyrroiv(s, c1. Chriftus per majus tabernaculum intravit in ipfum calm Hebr.9,11.2 4. 9.llli fecundum legem precepti carnalis. Chiiftus fecundum potentiam vita indiffolubilis Hebr. 7,16, 10.Sanguis,quem illi offerunt,eff ad carnis puritatem. Chrifti Sanguis purgat confcientiam Hebr.9, 13.14. 1 1. lli ferviunt tabernaculo terreffri, figure celeffium Hebr.cap.8.verf.s. Chriftus Sauclorum mmifler, a4 3 enluiic$ aAn9wiic Hebr. Dn cap.8. verf.2. 12. Illi non fineChrifto,& per Chriftum facerdotes,& heri, non hodie, N Chriftus fine illis, ante illos, poft illos: heri; hodie,& infecula. Hinc& Chriftus non fe2 cundum illorum vz£w ordinem, fed fecundum va£w ue^xiosdis eft Sacerdos,& eft veg Z alius plane Sacerdos, quam illi qui funt x7 bó vaZw Aapov Hebr.7,u.,. Eft Sacerdos futuY. rorum bonorum Hebr.9,u. $.57. Secundo jubet Deus, ut Aharon cum filiis fandifietur, Y» in25 ad Sacerdoteut Aharónis fungendum illi Exod,29,1-35. confer caput octavum Levitici, Pitiatioe $.«8 Debebant autem Sacerdotes fanctificandi& initiandi ad Sacerdotium 1. 44. sifitor ante duci ad oflium tentorii omventus Exod.23,4.. /Equum fane erat, ut qui debebant fervire'*^'orium. tabernaculo, ad oftium tabernaculi, initiandi& devovendi cultui illius fifterentur. 2. Aqua lavari. ibid. Hac aque lotio jam una eft é 4/aoóporc illis Bazrlteuoic: de quibus zavatar. Hebr.9410. Commemorat autem illa non tantum internam animz impuritatem, quae omnibus é muliere natis ineft, à qua eriamnum lavandi fumus, fed imprimis reatum& legalem illam impuritatem, quz olim, ante adventum Chrifti, qui nos lavit fanguine fuo, fidelibus incubuit,ita ut indiguerint& a&uali Aóspo,& attuali Adpo,de quo per externas lotiones commonebantur. 3. AharonSacerdos fummus indui veftes fuas facer- 1aéeieur. dotales, Tunicam, Pallium, Epbod, Chofeu, Cidarim cum infroni Sauzfiatis Exod.cap.29. verí.5. 6. Veítes reliquorum Sacerdotum funt zwuice tiara, ciuguli Exod. cap. 29. verf.8.9. Scilicet, non eft verus Sacerdos, qui non geftat infignia Sacerdotis. 4. Idem Ungitar. Aharon debebat uupi oleo uncliouis:(y fundes fuper caput iliius Exod.:9,7. confer Pfalm. 1 1 verf, z.ut oleum bonum[uper caput,defcendeus[uper barbsur, burbam Abaroms, quod deJendit fuper veflimenta eju. Ygitur non parce, fed ad profufionem ufque un&us fuit Aharon;& Aharon quidem folus,(Exod. 29. verí.7. Levit. cap 8. verf»;.) Filiienim illius non ungebantur, fed tantum| affergebanrur. Exod.cap.z9. ver£21. Levit.cap 8. verf.;o. qua tamen afperfio etiam uiclio dicitur Exod.cap.3o. verf. 3. Of-um uuchogis Oleum uarmn jV. fatum erat€ pretiofiffimis apauaos& ideni nimirum& YT D syr-&ionis, 1ba libera, feu libertatis, q.d. li^era à fordibus, vel liberayut non examinetur amplius, nec reprobetur, fed in commercio tranfeat, qualis dicitur syrrba zranj« v Cantic.s. MM n verf.5.13.. item& calamo aromati.o, áun«msmo y va[Jja..— In proportione Í, modo hujus olei E fimile nonfiebatunguentum,| Id nullius hominis id effundebatur carnem, praeter Aha^s ronis,& filiorum Aharonis. Ungebatur etiam illo tabernaculum,& inftrumenta illis Exodjcs-3g. Oleum feu jp Spiritus Sana emblema& fymbolum eft; uc Deum eer S z€nim 45 5258, 172 De initiatione Abaronis. Cap. TX. Lib.s. enimillud r.in intima hominis penetrat, 2. eum recreat& iAegor( bilrat, j. eum facit jucunnde olere; ita Spiritus. 1, penitiffima hominis pervadit,:. gaudium& letitiam in illo operatur; inde x«pa& velpezri 25/9 Rom, 14,v.17. 3. facit bonis verbis&£pyor; d 29e operibus bosis abundare,& gratum effe omni conícientize, Sacerdos Verus, cujus Aharon //pi. sm, non venit fine oleo, hoc eft, dono Spiritus. Nifi Spiritum fuum dare poffet, quo fibi uniat eos, pro quibus fe offert, ne Sacerdos quidem effet. Un&io myri honoris eti.m& voluptatiscft, Amos 6,6.( primariis myris ungunt fe, Yta 1n unctione Sa. Manus Aha- ce. dotis eft 1, intentio honoris. 2, fignificatio charifmatis divini Spiritus, 5. Manus roe: imple: j//in(b nliorum impleri Exod, 29; 9. confer verf. 35. feptem diebus implebis manus illorum ' Levit.8,33. qui feptem dies vocantur cowoD*D' dies impletionis, Phrafis hec fimpliciffi me accepta, notabit, Mofen dediffe illis facultatem& copiam res facras tractandi, iz fan"Inarium intrandi,pro populo offerendi: imo illos juffiffe totos vacare cultui divino. Forfan etiam ritzale aliquid adfuit; quale poteft effe traditio in manum rerum tunc offerendarum, in fignum futuri miniflerii, cujus praecipua pars futura erat oblatio hofliarum, id videturcolligi poffe ex Exod.29,24.. E pones omnia[uper manus AAbaronis(y filiorum, Potuerunt etiam addi nonnulla verba, Trado hactibi in manum;juffa Dei Do. mini, ut fcias& te debere& tibi licere cum hujufmodi oblationibus impofterum accedere coram Domino, Legitur autem hac phrafis etiam alibi 2Chron.29,71. dicit Jechiskias Levitisyuunc implevijtis manus veflras Domino,hoc eftnnnc feriam fan&tamque Jehovz operam dare incepiftis, De Caleb dicitur Num. 1452 4. Er implevit poff me, YN NOn hoc eft, plenum;totum, integrum fe mihi impendit,plenam mihi obedientiam prarftitit, Sacifeis in—$, 5o, His ceremoniis peractis facrificia debebant offerri, tionis offe-$.60. Primo?B jsvencus, filius armenti, hoc efl, qui fectatur matrem. Exod. 29,1. t4« renda. le animal eft O'^bDi"2D hoc eft, cornaa habet& ungulas Pfalm. 69, 32. Hic juvencus p juvencuts yo slitur ante tentorium conventus. 2. fuper caqut illius ponun:ur manus Aharonis& filio« rum. 3,maclatur ante offium tentorii WV 202 coram Domino, Domino vidente& fpe&ante, habitabat enim Dominus in tabernaculo: fiebat autem illa coram Domino madfatio, ad latus aquilonare altaris, Idenim latus locus eft maSlandi bol'vcaufli,& facr.ficiorum pro peccato Levit.4524.29.33.. 4. Sangursilius datar fuper corum altaris: nempe alfaris f«ffitus, quod vocatur a/tare aureum,& pofitum erat in tentorio conventus Levit. 4» 7. lta hic fanguis eic92*2) eic va ayi. Hebr. 15, 11. Reliquus autem omnis effandizur ad fundamentum altaris, nempe altaris bolocaufli, quod erat ante tentorium. Levit, 437.$-adeps& duo renes ejus adelentur WWASIETI in altari$ bolocaufli fcilicet Levit. 4; vcrf. 10. Nam in altari fuffitus non libabatur holocauftum aut munus aut lihamen Exod.30,8. 4deps, ut& fanguis cibus Dei dicitur. Ezech. 44,7. 14, C20 25r"oro, Illius efus Ifraéli interdiétus Levit. 3, 17. tamen verus Dei cibus is non eft Pfalm. 50,13.€ caro, cutis, fms ione comburitur extra caflra; confer. Hebr. 13, verf. 1i. quorum introferfur animalium[anguis in fancla illorum corpora comburuntur extra caftra, 7, Ut fciatur quale hoc facrificii genus fit, additur 2371 PWNÜTI peccirm eff, hoc eft, facrificium pro peccato. Vox IANCTP fignificat. 1, Peccatum. 2, ld, quod pro peccato offertur 5. facrificium. Ita& auagría 2. Cor. 5,21, Rom, 8,3. VidenuncExod. 19,1c-14. Inde eft, quod juvencus hic dicitur iwvencus pe«ati. Lev. 9, 14. Siguifiario$.61. Quis negabit,hifce fpiritualia& majora fignificata& adumbrata effe? Miferju)'— vencusmactatus, fanguisillius fufus, adeps illius incenfus, caro cutifque combufla, non eft dignum facerdori facrificium, neque cum Deo iaeguxiv, neque peccati expiarivum., $4.62, In De fientficatrone juvenes typica. Cap.IX-Lib.z.— 173 $. 62. In genere fignificatum fuit hoc a&u, verum Sacerdotem,cujus Aharon umbra, Ingenere, manifeflandum cum[acrificio Hebr.9, 26, veuzurum cum fanguine 1 Joh,g, 6. vilimam y oblatiouem[emetip[um daturum Ephef,g, 2. per quam non initiandus ad facerdotium, ut Aharon per oblationem juvenci, fed in officio facerdotali confummandus effet, ut con» Jummatus fieret caufa falutis eterne Hebr.5,9. 4-63. In fpecie notatur 1, Sacerdotem verum fore, cum fe in terris offerret, infan- m fecic. tem, juvenem, laborum patientem, cibum fuis, Taurusenim juvencusymatrem fectans, la&e indigens, qui natura factus eft ad tolerandos labores,& ut cibus fit hominibus, affertur, 2, Sacerdoti verb imponenda peccata omnium, quos facit facerdotes Deo. Aharon enim& filii imponunt capiti juvenci manus, quafi fe totos ipfos illi imponentes. 3. Sacerdotem verum smactandum& vita exeundum; juvencus enim ma&tatur: ma&andum coram Jebova 3 aeaspirn dvrd Bux qq) apryvocd AGor.2,23. ante tentorium con« veutus, Ecclefia id vidente; imó illis id imprimis poftulantibus, qui Zexevrec principes Un tabernaculi erant; quique dici de fe volebant, templum Domini illi, templum Domini illi, E 4. Sanguinem Sacerdotis veri fore fundamentum Ecclefize, quae ad alrare verum, Jefum e Dominum, adorat Apoc, 1,& in qua fides, confeffio& honor 7o? Sveragve/s viget& valet. Ecclefia fanguine Chrifti ciuío ut iA veeo3n ita iris fundata eft 5. eftque vere"IDID"IDID. fandamentum fundatiffimum Ef.cap.28. verf.1é,— Et quatenus Ecclefia "Altare Chriftum habet,& fan&o ftudio fervat,& pro illo contra fatanam bella gerit, & omnibus modis firmare nititur, etiam illa Altaris fundamentum eft, quemadmodum etiam&JAQ columna veritatis VYimotb. cap. 3, verf. 15. Sanguis juvenci ad fundamentum altaris fufus monftravit, Ecclefiam fanguine acquifitam. 5. Sacerdotem verum, fufo fanguine, per refurrectionem€ mortuis, intraturum in Ecclefiam fanguine purgatam& liberatam 5 imo& in ipfum calum,— Sanguis enim juvenci infertur in fancía, quee fuerunt rypus& Ecclefie& cali, 6, Interceffionem, precesque; quibus pro nobisSacerdos nofter intercedit, ad id enim vivir in perpetuum Hebr. 7, v. 25. quibus etiam Spiritus fan&ius fecundum Deum pro fanslis évrvyx dvec Rom.cap.8. verf, 27. : quibusque fideles vim fan&am inferunt Deo,& per quas regnum caelorum fidforra) ad c Jt rapiunt, fore vi& efficacia fanguinis effufi fummi Sacerdotis,& in nomine ejus, & in fide fanguinis, Sanguis enim juvenci cornubus altaris Suuiapavav, quz fymbolum fuerunt intercef'ionis Chrifti& v0 Qpovíuar O- fevfus Spiritus,& orationis fidelium, illinitur& infpergitur. 7. Sacerdotem noftrum omnem fuam vim pro fuis impenfurum: animam effufurum in mortem, corpus doloribus maximis expofitu: rum, adeoque totum quafi comedendum;& ab igne legis,& zelo domusDetcome^ dendum, Nam& zdrps juvenci, pinguiffimum optimumque ejus,& cutis& caro SI& omnia incenduntur ac comburuntur. 8. Sacerdotem verumpo/farum.£o vss music en extra portam. Hebr. 13, verf. 12. Juvencus enim sa(zualera)£o 9 mapuCoAs. 9. Sacerdotem verum fore dA«34x pro peccato victimam& facrificium; mittendum«ej &uxprie; pro peccato Rom. cap.8. verf.3. faciendi à Deo&uapriay peccatum. 2 Corinth. cap. 5. verf. 21, Juvencus enim. 7INOn dicitur, 10. Quod autem de jzvenco peccati nemo comedebat; comburitr enim totus, notat, tabernaculo fervientes non participare delatitia, que fequetur oblationem illius, qui devicta morte& abolito fatana; iterum, ut primogeuitus iutrodrcitur in babitabilem Hebr.rverf,6.& ingreditur in Ecclefiam reconciliatam,& liberam,& in ipfum caelum. Y 3$.64. Se 174 De arietum oblatione. Cap.IX. Lib.2. $4.64. Secundo offertur VN sei aries, lli. f. imponuntur manus. 2. madctatur. 3. fanguis ejus fpargitur fuper altare circumquaque. 4, diffecatur in partes fuas. 4.exta ejus& genua lavantur: deinde in altari aliis fruftis&capiti fuperimponuntur, 6. totus Aries ita diffe&us,lotus,difpofitus incenditur in altari, 7, dicitur P9y bolocauftum;& "ries bulocaufli, in odorem acquiefcentie, VM Kdpmopua, Kdpzweie, 3ox2Mropan, igne adolendum Domino Exod. 29: 15--18. Levit. 8: 18-21. Hujus facrificii fanguis non infertur in fan&ta: neccaro& cutis comburitur extra caftra,nec vocatur NUT pro peccato,fed n9y; & totum in altareafcendit, confer Levit.t: 3-10, sigaiéeuo—— J.6$. Clarum pariter, hoc ipfo fignificatum, Sacerdotem noftrum 1. participem Aneis— forenatura quafi ovinz. Arietesenim ex ovibus funt, hoceft,mitem,qui neminem lzdat;& patientem, qui omnia perferat& obduret, 2. totum confumendum,& fecundum omnes partes fefe oblaturum, Ita Aries in frufla fecatur: Nihil in Chrifto eft,quod non fenfit ea2pua(a, duima fenfit zerrores Dei,& fuit e«eivz G« Matth. 26: 38.[acies ignominiam(y[utum tergum plagas, maxilla alapas receperunt Ef.50 2 6, cor ejus liquefae &um fuit ut ceras, mauus perforata(y pedes, Vis ejus exaruit ut tefle: lingua agplutinata palato. Denique in pulvere mortts pofitus fuit BÍ.22:15.16.17. Ita integram exhibuit& perfe&tam obedientiam,& ad omnia fe obtulit, quecunque juftitia Dei exigebat,& fapientia definiverat fuftinenda, 3. zelum domus Dei illum comediffe Píalm,69: vo.& amore, qui aquis multis fortior,& inflar ignis eft clare urentis, ad tanta patienda commotum fuiffe, Aries enim holocaufti igne comburitur. 4, Chriftum in puritate& fanditate anima paffurum,nulla fua culpa,ergo bené lotum& purum; Aries enim abluitur, fed noftra culpa,& quod iniquitas omnium facla effet iucurrere inillum Ef.53:6. Arietis enim capiti manus imponuntur 5 ac fi omnepeccatum, ab ariete ferendum, manibus quaft illi imponeretur. 2. Aries, 4.66. Tertio offertur alius adhuc aries, adeoque 31 own aries fécundus: hic vocaiecundus,— kr[CyNSD DN aries initiation: quia Aharon& filii ejus per hoc facrificium initiabantur& iri 6er, ut idonei viderentur, qui pro populo ordinaria& vulgaria facrificia offerrent, Ita& diesilli; in quibus mattatio juvenci,& arietis primi& fecundi fiebat, vocantur dies initiationrs; quibus Aharon& filii facerdotium capeffebant,& res facras tra» €tare incipiebant Levit.8: 33. $.67. Circa hunc Arietem fiebant illa,quae fequuntur, 3. imponunt baron& filii illius manus capiti illius; id& fiebar injuvenco& primo ariete, 2. ma&atur: ita& juvencus& aries primus, 3. de faugrine illius datur fuper molle auriculae dextra,& pollscem manuum& pedum dextrum Aharonis& filiorum: id non fattum de fanguine juvenci& arietis primi, 4. reliquus fanguis ajfergitur fuper altare,$.. de hocfanguine, qui fuper altare,& deoleounctionis fumitur& afpergitur Aharon& filii ejus, una cum veftimentis, 6. z1deps& cauda(y armus dexter& panis ac placenta oleofa azyma,impofita manibus Aharonis& filiorum, agitantur agitatione coram Domino, hoc eft, offeruntur (dicitur enim illa phrafis de oblatione,& confecratione t, rerum Exod. 35:5. 29:24. Lev, 8:27. 2. bominim Num.8:u.,1 j.ubi itade Levitis Wr 38^ n3 o'»n nw Ys qm E exper Zbaron Levitas agitatione coram Domino) deinde per Mofen in altari, noyn?J fuper bolocaaflo adoleutur, 7. Caro arietis hujus coguitur in loco fancto, hoc eft ut eft Levit.8:verf,31. ante januam tentorii conventus:coCta comeditur una cum pane(qui in«orbe five caniftrro oblatus erat; unde illa,corbis Cowon 9p dicitur) ab Aharone& filisejus, 8. Quodreliquum manet COW?Dn 9172D 4 carne ipitiarions& à pane,in craJiinum, Dearietum fienificatione typica. Cap.IX.Liba.— 1; Jlinum, hoc eft, fequentem diem, non comeditur, fed ignecomburitut, ta comederant? : Aharon& fllii ejus, i4 C213 383"WN pro quibu, vel; per qu expiatio fadla erat ,ad im" "n plendum manus illorum, ad facrificandumillos Exod. 29» 19-35. Lev. 8, 22-33. » 4.68. Qua hic aries communia habet cum juvenco& ariete primo non tepetimus: Significatio ^ idem enim fignificant, Quz autem peculiariter cum illo& circa illum acta fuut, paucis 4tietisfecun. - expediemus. |$.69. Igitur. 1. quod fanguine illius auris, manus pedes Aharonis& filiorum adlinzme 1utr y ignificat, fanguine melioris boflie, non animam tantum, fed& corpus& omnia ejus membra redimi, purgari, fanctificari; ut auris cum gaudio accipiat? Aéyor 4 dxesic ma nus opus Dei faciat in puritate; pes promptus fit in viis Domini,& non offendat, Ita non tantum cà z(iua, fed& và. cupis fattumelt 4 3« 1.Cor. 6,20. 2. quod fanguine Gy oleo ajfergitur Aharon cum filiis, fignificat, fanguinem dy Spiritum, cujus fymbolum oleum, falutem noftram efficere& operari, Sauguis eft pretism, quo empti fumus 5. Spiritus eft, qui per fidem illud nobis applicat, Sangsis meritoria caufa eft noftrae fan&ificationis; Spiritus eft caufaefficiens. Non daretur Spiritus, nifi fanguis effunderetur, Non prodeflet fanguis, nifi Spiritus mitteretur, fide fanguinis corda purificans, 3. quod caro arietis coneditur,(gnificat communionem cum victima meliori, quam manducamus, non ore. fed fide. Caro Sacerdotis fummi vere cibus eft. Ut qui comedunt vidlimas, xowovol T€ 3uniagieis üci v, Cor.10, 18. ita qui Chriftum comedunt, ii demum communionem cum illo habent, Sed caro comeditur i /oco f[andlo: In Ecclefia& non extra illam communio ChriT fti habetur. 4.quod cum carne panis comeditur,notat Chriftum effe cibum efficaciffimum. u Panis enim cibus efficaciffimus eft, omnium ciborum condimentum. Chriftus panis vite d eft. Ita fanctzepulae,ad quas Sacerdos íammus nosiinvitavit,quas paravit,perfectae funt & abundant omni modo,& carnem exhibent& panem, 5. quod reliquum de paue igne omburitur, notat forfan, extremo die, ubi Dominus de coelo iu;gne revelabitur, infirmi- tates omnes noftras, qua faciunt, ut non totamcomedamus& comprehendamus VidiiE mam coeleftem, auferendas vi ignis, hoc eft, majore abundantia Spiritus& charitatis. xc$.50. Caterum, ut juvencis erat de illo facrificiorum genere, qua vocantur J7WUT s;cificio. e el dianoviac pro peccato; aries primus de illis, quae dicuntur. 772. bolocauflum s ita hic ram genera, féundus de ilis eft, qua nominantur CQ'D?U? COYr12! facrifiiiapaificia, Illorum enim adeps& renes incenduntur, caro comeditur; utpatet Levit. cap 3. 9.71. Videmus in hac initiatione& fanctificatione Aharonisad facerdotium praci- 1n initiariopue& unice oftenfam fuiffe necefitatem facrificii;& naturam veri facrificii:& eft pro a canaronis EE peecato s& torum comburitur, hoc eft, perfecte obedit, integre fatisfacit: denique etiam«effias na» comeditur, hoceft, communio ejus hab.tur& donatur ad fatieratem fpiritualem& falu- tuia verifae tem veram:; Íine tali facrificio fedus Dei non poffet pangi: fine tali fanguine vin&i fovea, quae aquas non habet, non poffent dimitti: fine rali morte& caede, vita nobis non pollet donari, M$.72. Étut facrificiaobl:rain hoc atu initiationis premonítrant& praffigurant vac a quz po: TN xgetTlovas Guayas meliores^. jas Domini noftri Jefu(dico welic c: Hebr. 0,23. cum ma tan- fonce a hatum(it Hebr.10,14.. fed hzc una, habito refpectu, quod eft Ww ÜnV,& 77TMy,& nar pO- funt.figniftelt íüb numero plurium proponi;& aliquo modo multiplex flatui) ita& quae cum Aha.«^t. rone ipfo a&ta funt;fuerunt fignificativa* 4:MMórrav.. Nam 1,quod Aharon initiandus 4Z- ,. A4duaio ducitur ad jana«m tentorii conventus, notavit iutrodacrionem primopes::t ie nho Gmaui- ame teneri « rho. in babitabilem Hebr, 1,6, 2, quod /avatar, notat Sacerdotem noftrum bene lorum:20oue. Ut.€iie; v6 DeeAltari€o jugi facrifiio.| Cap. TK. Libas. effe, hoc eft, purum ab omnibus fordibus:; imo purgats dici poteft rd ere 7« 04a: 3. induttio, 3, ij umi Eph.$,26. baptizatusnimirum ob eandem caufam,ob quam circumcifus, j,quod induitur, notat, Sacerdotem magnum noftrum omni facerdotali& prophetico ornatu 4.unüio. comptiffime indutum apparuiffe, 4. quod zugitum,notat,unctionem in Chrifto Domino effe. Unius efl à éculo Prov, 8, 23. Divinitas jungens fibi intime humanitatemyillam excellentiffimeunxit,& fupra omnem aliam carneim evexit; fa&a enim eft zs,& temlum,& caro Filii Dei: is nalli alii carni honoscontigit. Caeterum illa ipfa caro unda eff oleo alacritatis pre confortibus Pfalm. 4$, 8. unxit enim Deus Jefum Spiritu poteutia Aü&or, 10,38. quare x? dAiSev eft IUD, hoceflsndus Píalm 2,2. Reliqui omnesexterne& cum menfura,& in tempore un&i funt, quicunque facerdotes& Reges funtun&i: hicfolus interne, non cum menfura, anteomnia tempora. Propter illum& per ils,manus im- Jum aniio donata cítaliis. 5. quod manus il/rus impletur, notat Chriftum à Deo definitum gletio,& pofitum effe Sacerdorem, Prophetam, Regem.— Égo xi Regem mem Píalm.2, 6. Chrijlus non glorificavit fe ipfum y ut fieret Sacerdos, fed qui ad illum dixit, Tn es Filiusmew Hebr. 5, 5. Ego dedite lucem gentium, fed populi Ef. 49, 6. Unüioal*— 9,7, Porro jubet Dcus, ut a/zare ipfum, nempe holocaufli, ungatur& fan&ificetur n Et unges illud ad[anztificandum:. feptem diebus expiabis[uper altare,& JanSlificabis illud: d erit altare[anclitas fauclitatum; omni qui attingit altare,[auclus erit. Exod. cap. 29, verf, 36. 37."M.. quid figui&.—.74.—UnGioaltaris quid fignificat nifi ncienenr fapientie?. Prov, 8, 23.. Sandlifitacari? zio altaris in fanguine quid prafiguravit, nifi Filium Dei in fanguine fanificandum* Hebr. 10, 29.(S fanguinem Tefiamenti impurum&ffimans ,in quo fancificatus efl, nimirum Filius Dei, Filiu Dei in fanguine fuo fanclificatus elt, hoceft, mortefua& paffionibus& fanguinis effufione demonftratus eft efle Saucium Tebova, quod amat Malach, 2, 11. Hgitur in fanguine eft fan&ificatus, qui in Spiritu eff juflificats 1. Tim. 3,16. xrifidum— 6,75. Deniqueordinat Deus, quid velit fieri, hoc eft, offerri fuper alzare"DD er" t. indies jugiter, nimirum agnos anniculos duos: unum mane 5. fecundum inter duas vejperas, hoc eft, inter meridiem& vefperam.— Tempus quod eft inter meridiem& vefperam, dicitur C272(3 nam inter duas vefperas clauditur; unam praecedentis,unam prafentisdiei, Etquamvis etiam mane, imo meridies(it inter duas vefperas,tamen tempus pomeridianum, ut vefpere proximius,& in vefperam exiens,cum sane terminetur in meridiem;& meridies inillam periodum, qua dicitur C2'27J71 33;. precipue hoc nomine mereturexprimi, confer, Num.28.3. Ibid, verf.6. hoc facrificium vocatur."2 pin facrifium juge. Agniembles—$.76. Agnihifuerunt emblema Chrifti;squemadmodum& Pafcha.Igitur ut Chriftus maChnüi vocitur Pafcba 1. Cor. 5,7. ita& Zgme Joh.1,29.36,. 1, Petr. 1, 19. Apoc,€, 12. fige nificanti& genuina certé adumbratione, Eft enim Zguus. 1, ratione lenitatis& probitatis, Agnusleie& mite animal eft: neminem ferit aut ledit: Chriftus epzQw nu uetus& bumilis Matth. 11, 29. non fecit injuriam, G non fuit frau inore ills. E. 53,9. Non clamavit, non extuli', uou fecit audire foris votem fuam Ef. 42,2. 2. ratione patientig. Agnuspatienter fert, quecunque illi funt. Ez gon aperuit 05: ut ovis ad maciationem ducitur,& ut aguus coran tonfovibus fuis obmutefcit Ef, 53,7. confer. Apoc. 1,9. ép c8"Cmopuovü 1ue8 aei S, 3.ratione utilitatis, Non tantum oves carnem comedendam, & lac bibendum prabent,fed& lanam veftibus accommodam Prov. 27,26. agno: in veJim tunm,— Chriftus non tantum panis eft; qui panis c:ro illiuseft. Job, 6; 48.$1. nec tantum "I -"ELLE MOSS De facrificiorum Jfentficatione typica. Cap.IX.Lib.z. 177 tantum vere pota ibid. verf. 55, fed etiam eft idu veflis noftra: Rom, 13; 14. induite Dominum Je[um Chriftum. 2. Cor, 5,3. Gal. 3,27. Chriffum induiflis. 4. Ratione aberrationis, Agnus aberransanimalculumeft, Omnes nos ut oves aberravimus, Ef. 53,6,"v* €x ayiGa(a. mAavipiora, 1. Petr. 2,25. Erravi, ut ovis periens. Pfalm. 119,176. Quis ignorat Chriftum in terris finecertaeraffe fede?& loco in locum fugit: mox in /Egyptum, Zerram inimici, mox aliorfum, Imo& noftra aberrationes ipfi imputatz,& noftra peccata illi impata funt, Dominus fecit incurrere inillum pravitatem emnium noftrum, Ef.$3,6. fa&us eft igirur noftra vice ovis aberrans, qui etiam pro nobis traditus,& ut ferpens in ligno exaltatus efl. Joh, 3, 14. $. 77. Quod autem hi agni pa&abantur, docuit, Chriftum Dei agnum mattandum aaado 4fuille, Ut ovis ad maSatiouem deebatur, Ef. 53,7. à dario và icouy plor. Apoc, 5; 12, norum doUnusautem agnus mane, alter ante vefjeram mactari debebat,— Chriftus agnus wané,cum dum Chris effe dox spirn bora tertia, quae fecundum noftrum calculum fuit noma matutina cruci affi&um, xus: borá nona, quae noftra terti: pomeridiana eft, i£ézreves, Marc. 15; 25.37. Ita Chri- Tempus ma. ftus paffione& morte fua utrumque quafi tempus Sacrificii jugis emenfuseft& implevit, ationis, Angelus Gabriel Daniili indicaturus, quod Mej/ias deberet exfcindi, atti git Daniélem fecundum tempus muneris vejjertini, Dan. 9 ,21. quafi illum infimul commonefa&urus de tempore& hora mortis Chrifti: nam tempore muneris vefpertini, quo A gnus fecundus folebat offerri, Chriftus in cruce pendens animam emifit,& ita vere mortem gulítavit, qua fuit omnium paffionum 7:Aeuc:; unde& moriens exclamavit» TtTeca, confammatum efl. Joh. 19, 3o. 4$. 78. Sed quod cottidie bini agni, mane& vefperi offeruntur, id docuit. z.oblatio- pini Agni. nem& mortem Chrifli agni& fzepe& femper animis& cogitationibus fan&torum debere obverfari, Igitur mane oblatus eft agnus, ut mane deillo cogitaret Iíraél;& vefpera, ut nec inclinante die cogitare de illo defineret, fed ejus mylteria meditaretur interdiu& nodu. 2, Chriftum femper,& heri& hodie,& mane& vefpere valere, efficacem effe& fufficere ad falutem,imo femper vivere. Hebr.9,24.:o,14. Ne quis putet Chriftum mane tantum prodeffe idcirco agnus inter vefperas offertur;& ne quis putet illum tantum veÍperi falutem afferre, ideo agnus etiam mane offertur. $. 79. llaautem totiesrepetita agnorumoblatio, fignavit etiam, non cffe agnos pet- s eben a. fe&as& meliores hoftias, fufficientes expiationi peccati& reconciliation Dei: quod gnorm ob. enim fzpius offertur, id confummare non poteft& infirmum eft. Igitur ut perfe&io& indo ügnarit fufficientia celeflis agni agnofcereturnon obtulit fe ipfum Chriftus zpius, Heb. 9, verf, mitatem, 25. Sed femel tantum; Hebr. cap. 9, 26.& snica oblatione confummavit omnia, Hebr, Cap. 16, verf, 14. $4.89. Tamenquia Chrifli agni Zuspe C davis(1. Petr, 1,19.) fanguis& mors va- c, let, hoc eft, purgat, redimit, reconciliat vzvrore femper, Hebr, 7,25.& eft piamentum pro vc(scriáci peccatis totius mundi, 1, Joh. 2,2. Chriftus vere /acrificium juge eft: non quodcottidie de am juge. novo offeratur,( f enim nunc deberet fapius fe ipfum offerre, debuiffet etiam[apis pati oir xaraG Aii; xósuu, Hebr, 9,25. 26.) fed quod cottidie novas vires fuppeditat miferis,& novam vim ac efficaciam exercet in illis; idque propter facrificium femel ab ipfo pera&tum. Igitur& noscredentes in Chriftum crucifixum,& nulla alia in re gloriantes,adhuc cottidie offerimus facvigicium juge, facrificium confe[fionis, juxta praedicttonem, qua eft Ezech, 46,1314. 15.( facient agnum(& munus, in mané d mane, hoc eft ingulis matutinis, bolocaufam juge. Quod qui non faeiunt; fed dau abominobile fHupentis,& falfum facrificium ame Munus offerendum com jugi faerificio, Iam liba. men. Numeratio Jftaelita ram, Dimidi:im ficli lytrum animz, Explicatio anyfterii, 178 De numeratione€9 lytro l[raelitarum. Cap.X. Lib.z. ample&untur, quod ftupentibus& dvíox confitum eft, illorum refpe&u facrificium ju-. pe aufertur, Dan. 12,.1, imoilli, quantum in fe eft, illud auferunt. Lo. $.8r, Cum bxlocanfio jugi debebat infimul offerri 3D munus, quod oblationis genus $ farina cum-[e, fiebat, Quid hoc? nifi illos qui fide offerunt facrificium juge, hoc eft,qui in Chriftum ma&tatum credunt, eperari cibum Dei, hoc eft, facere id, in quo Deo eft ei4xvía. bcaepl citum, Cibus enim pro eo quod placet& fapit, fumitur; Joh. 4, Y. 34. Cibw meus efl, ut faciam voluntatem mitteutis me, Oleum fignificat hilaritatem, qua debemus in Chriflo gaudere;& cibum Dei igyaQuou| p x atods operari cum gaudio: confer, Phil.4, 4. Imo& hoc notatum per Aui cum oleo, credentes in Chriftum,& fedus cum Deo pangentes fuper facrificio, debere cum laetitia& hilaritate corpus fuum,& omnes res fu. as Deo offerre,& Agno, qui pro illis mactatus eft. $.82. Nectantum 72D mme, fed& 103 libamen é vino aut ficera.Ita notatur, Chrifti facrificio addi paffiones Ecclefie& martyria, quz cum letitia fubeuntur, Paulus 2. Tim. 4, 6. i6 99 idw avtvdopa. Ego enim jam libor. Phil, 2,17. Etiamfi libor faper ae per facrificio iei vfl-«.. confer, Exod. 19, 39-41. Num, 28,3-8. $.83. Id etiam memorabile eft, quod Mofes jubetur, ut cuu tolleret caput. filiorum Ifrael quoad cenfus erum, hoc eft, quum eos numeraret, snm 2i/que illorumyqui tranfit per recenfites, à filio viginti anuorum(5[upra, daret dimidium ficli faucluarii, dives nun magn, pauper n.u min, Yd vocatur/ytrum auime;. diciturque expiare auimas:& argentum expiationum. Exod 20:u.17. $.84. Inde potuit Ifrael difcere 1. omnem animam indigere*1b3[ytro d GA dy uai, dyri Norge, 2, ld lytrum debere effe pretiofum. Argentum enim inter res pretioflores eft, Igitur& veritas vocatur vidt, 1.Cor, 6,30. Eniti eflis pretio, confer, i.Petr, 1,9. 3.Hoc argentum, quod ab Ifraélitis exigebatur, non effe ipfiff imum verum /5rrum,nam quomodo poffet nummus argenteus, dimidium ficli, effe animarum miferarum Adegeesc*. Zfrgentum d aurum funt inter ebagra corruptibiliaila, quibus non redemti fum, 1. Petr. t 18,& Deus ipfe docet Ef. 52, 3.. Non argento a[feremini; feu recuperabimini. Qui argento gratiam Dei, aut communionem Spiritus aut beneficiorum ceeleftium praetendit emere, ei Petrusdixerit A&tor. 8,20. Tó d? deu cw cuv 60i m er a7OAGHP, Igitur dum argentum hoc/ytram vocatur, cogitandum fuit, illud effe pignus& umbram meliaris pretii, quod in veritate& omni impletione 182 A/apor eft; quodeft«iiu aja, 1, Petr. 1,19. xgettlow 9ucía. Hebr. 9, 21. i^acuic, 1, Joh. 2,2. SA vsgonic 1.Cor. 1, 30, arriAvreov 1. Tim.2,6. 4.Quodà divitenon plus poftulatur quam à paupere monflrat.nullas opes aut hominis dignitatem,autcarnis prerogarivam, aut externam aestimationem coram Deo quid valere;& lytrum verum non contiftere in profufa multitudine argenti,fed in oblatione& fide ejus,quod omni corruptibili argento infinito melius eft. 5.Quod Deus eque dimidium ficlum à paupere poftulat quam à divite, docuit, omnes ex«quo lytro indigere;& omnibuseandem libertatem eífe,& eundem acceffum patere. 6. Quod ab illis rantum hoc argentum folvi debet, qui ad perfectienem quandam pervenerant annorun:joftendit.provectiores imprimis debere dégsca; 3i 7 1A eon Ta, Hebr.&, 1.& debeze elle femper paratos ad apolugiam omm rationem roganti de illa, quam babeur Je, 1. Petr.3,1$. 7. Receufrti debebant argentum hoc folvere. Chrifti lytrum, quamvis plurimorum impen lio& urilitati;igitur& eorum, qui pereunt, fit expenfumr, confer. Hebr, cap. 6, 4. 5. tamen illorum effe tantum, qui recenfiri funt, hoc eft, ordinati ad vitam eternam. AGor. 13, 48. in calis deferipti, Hebr, 12, 23..& elei ante mundi fundamenta, Ephef, t, verf. 4. * ^ De fidelitate AMofís. Cap.IX: Lib.z. 179 8$. Argento hoc foluto Ifraél tutus erat à 523 p/1ga,. Ez non erit in illis plaga,Exod. 30:12. - Lytro Chrifti expenfo nua fupereft condemnatio, nullus accu fans,nullus ondemnans,nullus ab amore Dei feparans,Rom.8:1.33.34-35.. 9. Argentum hoc adhibebaturZY13y 5Y a4 frvitium tentorii conventus, Exod.30: 16. Esdlebs tum in celis triumphans, tum in terris militans ad falutem fempiternam gaudet ufu& fru&u lytri& expiationis Chrifti Do. mini. Ut illa crefceret in templum fanchum in Domino,($ adifiaretur babitaculum Da Spiritu, Ephef.1: 21.22. illud expenfum eft. $.85. Ethazc funt quoad maximam partem illa, quz integris 4o. diebus& totidem vifa retutic no&ibus Mofes in monte Sina vidit, audivit,& 9i v60«vetu arapiA Cs à Domino accepit: Bdchten, qua etiam ut fidelis fervus in tota domo DeiNum-12:7. Hebr.; 2. fideliter Ifraélitis arapéd'wxe tradidit, T 4.86. Teftatur autem Mofes fe omni illo tempore, quod in monte fuit,nec ediffe pa. Mofes jejuS nem, uec bibiffe aquam,Deut.g:verf.9. Ita in ipfo verificatum, zov f7lo pane vivere bominem,^ Deut.8: verf. 5. Chriftus Dominus,tentatusà Diabolo, cum jejunaffet 40. dies& no&es c4, dg«cr imremraes, Matth,cap.4:verf;?, de Mofe non extat, an ejusmodi defectum fenferit, eciam. Et Chriftum quidem quod attinet, fatum id, ut ita in omnibus paffio illius adimpleretur, Gut nihil effet defe&tüs in natura, quod non fentiret. Ar Mofes in montem ciratus, uteffet divina gloriz fpectator, à talibus defectibus,& ab illorum fenfu fine dubio liber fuit. $.87. Siautem Petrus in monte videns 72 4gaua vifronem, de qua Matth.17: 1-10. 2 tanta capiebatur delectatione, ut diceret, xJe«» xaAóv iguv spsde dd eia]; quam non 2 putabimus Mofen cepiffe integri fpiritus& mentis delectationem ex hac tam fami. z liari& propinqua converfatione cum Deo fuo,& ex oculari quafi intuitu admirabilium illius, $.88. Abundeautemé di&is conftat, omnia quz in monte vifa funt, in Chriftum& Ecclefiam collimare; ita ut hic ad imitationem Pauli dicere liceat, M»/feria, qug à Mofe fpe&ata funtmagna funt, yd) Ay Uc agigor X eic ho Enni av, Ephef. 5: 32, $.89. Quid enim fignificavit zibernacul4m 7. Chriftam, qui fa&us eft fan&uarium; quid prier, quid p;flerier exa?. Chrifti Ecclefiam, quz poft militiam hujus vitz, gloriam hzreditat celi: quid arca, quid propitiatorium, Cherubini,& divina inter illos wbabitatio Chriftum Mediatorem Teftamenti; propofitum propiatorium; Ecclefiam primogenitorum, in Chriftum credentium 5 futuram denique habitationem ve Aé?s ut fratris inter fratres, ut carnis inter carnem: quid ve/um tum arrii, tum[auch tum Sud Sau&lorum? carnem Chrifti nondum ruptam; füblimitatem myfieriorum Dei, que oculis humanis funt imperfcrutabilia,& cogitationibus imperveftigabilias viam fan&orum necdum manifeftatam: quid menfa cum panibus, caudelibrum cum Inciriit Chriflum, qui pane vitz fatiat miferos; Chrifti populum, lucentem claritate divine veritatis, eamque oftendentem mundo: quid a/tare bolocaujii, altare fufitus, labrum^. Chrifti divinitatem, hoftiam,& oblationem, interceffionem,& xa9«gacur peccatorum, quem fecit per fe ipfum: quid baron facerdos in pontificalibus, ejusque»nie? Chriftum fu» premum Sacerdotem;Prophetam, Judicem;à Patre un&tum,vocatum,glorificatum;S piri2. tUs xaeicuan totum totum impletum: quid jsvencus peccattyartes bolocanfli& initiatic| nisi Verum Sacerdotem& pro peccato offerri,& zelo Dei fe confumere,& on ne feedus& Teftamentum Dei;& integrum opus redemtionis, per mortem& fanguinem ratificare. ; za$.50. Hz 180'De potro morig Ifraelitarum, Cap.X: Lib: $.96. Hzc funt itaclara& certa& fapientiz plena, ut qui in hifce inftitutis aliud quid fpectat& quaerit; fe ipfum mifere fallat, Deo omnipotenti& fapienti indigna affingat, Ecclefiam Iftaelis maximis excellentis privet,& fidem ac fpem illius in dubio collocet, $:91. Quamvisautem hac particula operis velut formam propofiti excefferit: imo& intelligamus, in hac tam przcipiti feftinatione, peene magis neceffaria praetereunda, quàm fupervacua ample&tenda; non tamen potuimus temperare nobis, quin res, fzepe agitatas animo, prolixiori fignaverimus ftylo. Defcendamus nunc cum Mofe de monte, & redeamus ad caftra Ifraelis, Caput Decimum. Ifrael vultfibi fieri Deos$.1.2. Autores illius confilii$,3. Aharon confíulitur$,4.. Vituli&gyptiis in veneratione$,5.6. Honor vitulo collatus$.7. Feftumindi&um Domino$.8. Enormitas hujus celeris$.9. 10. Mofis interceffio$.11. De libro Dei,& quid fit ex illo deleri$1246. Liber vita$.17.18. Angelus alius, diverfusque ab Angelo foederis, promittitur dux populi; inde lu&us$.20.2122, Mofes tentorium tendit extra caftra$. 23» 25, Vix Dci$.26-28. Gloria Dei vifa à Mofe$.29- 36. ibi agitur de vifione Dei, Nomen Jehov: proclamatum à Jehova, ex Exod, 34:5-9.$.37.38. Explicatur illud$.39-51, Corufcatio taciei Mofis$.52» $4. Velum faciei Mofis impofitum,cjusque remotio$.55-57, Dominus, cum quo Mofes locutus eft; v? vsus Spiritus fanctus fuit$.58.59. Tabernaculi erectio$, 60, $-1/ T yOpulus Ifrael longam Mofis abfentiam pertaefus,& ignatus vé dn! z eyerirut P accurrit ad Aharonem,& vult Dev: fibi fieri, adimcov spy 99e, Fac nobis Dos, qui eant ante nos, Exod, 32,1.2. ACt.7,40. Stupendacerte infania, Vix praterierat Omnipotentis Dei viva vox& divinis adhuc refonabat clamoribus zether, Nou eriz tibi Deus alius coram me: Non faces tibi finlprile: Deos aureos(sy argenteos uon facietis mibi, Exod. 20,2.3.22.& flupidi hi intam impia confilia ruunt praecipites, $.2. Non ad eam procefferunt infaniam, ut putarent, Deum verum manibus hominum formari poffe; aut divinitatem argenteyauro, aut lapidi familem effe, quod ne genciles quidem Zebuerunt vopiQew«flimare, A&or.A7,19.. fed invifibilis Dei vifibile voluerunt fta tuere fymbolum quod vicem Dei in terra fübiret,& quafi pignus effet prafentis Dei: dicunt enim, Fac nobis Deos, hoc eft, tale quid efforma,finge& etfigia, quod nobis fit inftar Dei; nobisque pro arrha fit;Deum efle& ire ante nos. Ita in horrenda hac amentia agnoÍcunt fe indigere ductore Deo, 0$3. Hujusconfilii Autores fuerunt non pauci aliqui,fed integer pop lus C3y 1 Exod. 325. Ita univerfi in hanc delabuntur turpitudinem: fuerunt tamen multi perniciofis his confiliis inta&ti, quos Mofes hortatus eft, ut fe fequerentur: Qui cum Domino eft(con» fer Jof. 5, verf 13.) ad me accedat, Exod.cap.32,verf, 26, dy coliedi funt ad illum omnes filii Levi: -e Levi: quo refpiciens Paulus ait, Ne fiatis idololatrie, quemadmodum quidam iorum, 8 Cor,10,7, Ergo nonomnes ad illam defciverunt idololatriam, 4.4. Et nequid prater ordinem fiat, Aharon ipfe confulitur, Aharon, inquam, Dei Ataron con. legatus, Mofis os, quifque illo tempore locum tenens; ut nnn fine illius autoritate, res fulitur. novafiat, Confulitür igitur quidem Aharon, fed ita ut cogatur: adeo hac confultatio plena coactionis fuit: dicunt enim, forge, fac nobis 5 ita volumus, ita jubemus,ita facies, Debuiffet Aharon mille potius mortes fubire,& mortem praeferre vitz,& infinita per» peti martyria,quam tanto fceleri manum addere,& in tam preruptum atque anceps periculum adducere Ecclefiam. Jubet ut inaures aurez, ive monilia aurea avellantur: quod cüm populus mira alacritate feciffet feciz ille vitulum fufum: de quo ipfe pofteà, Dederuut uribi aurum, G projeci illud in ignem,(y prodiit vitulus bic, Exod, 32,24. non me invito;fed me fufionem illam ad id przeparante& aptante, $.f. Vituli& boves /gyptiis olim in veneratione fuerunt, In urbe Memphis, quae vituli&gyomnium ante Alexandriam fuit clariffima, regia aliquamdiu, fuit 4p, maximus ZEgy- sin ve ptiorum Deus, 7o; five fub figura bovis ab iifdemcultus, Lucanus, ne. Et facer in cineres magnus ma&labitur Apis. Qui 4fpis, an idem fuerit, quiSerapis& Ofyris, de quibus verfus exftat, Te Serapim Nilus, Mempbis veneratmr. Ofyrim. adhuc controvertitur. Prater^Azu, etiam Miti, qui fuit incivitate Heliopoli, Apisque Pater habebatur, fub figura bovis coluerunt, Hinc boves& vitulosjac alia animalia facrificare abominatio fuit /Eeyptiorum, Exod.8,26. 5.6, Ad imitationem /£gyptiorum, quorum Deos ut Ifraélitee coluerant in ZEgypto lorum 1f Jof.24,14. ita illorum cultum cum vero& divino voluerunt commifcere in deferto, tatores. vitulum hunc fatum,non videtur improbabile, $.7. Vitulo fa&o, una omnes voce dicunt, Hi funt Dii tui Ifraél, qui te eduxernut ex Cultus xiEgypto, Exod. 32,4. Blafphema vox! Deus dixerat, Ego Deus, qui te eduxi, Exd.20,2."^ hanc gloriam aureo vitalo, qui tunc nondum exftiterat, nunc tribuunt, aut ad minimum illam Deum inter& vitulum partiuntur. Deinde oj2ruuz hifce Diis novis victimas: AGor.7,41. aviam Suniar eid'wAo confer 1 Cor. 10,7. Fecerunt vitulum, incurvaverunt fe illi,& facrificarunt illi, dy dixerunt, Illi Diitui Ifrael Exod.32,8, De uno vitulo loquuntur pluraliter, Ji Dii tui, quafi dicant, Hic unus erit fit tibi inftar plurium& omnium, . qui fieri permanum noftram poffent. $4.8. Aharon,qui non volens,fed coactusà populo NY y*3"ZW qui in malo erat, Aharen ine Exod.32,22.(conferiJoh.(,19. à sóc(B- 9A 9-£v mw mmormpg! erra]) vitulum fecerat, tum, extructo ante illum altari, indicit fef/um, at non vitulo, fed Domino. Et dixit, Feflum Domino cras, Exod.32,5, fi forte an hac ratione Populus defe&tor ad Deum fuum reduci poffet paulatim. u $. 9. Fuit hic vitulys, vere eidwAcv Att, 7,4 1,& cultores illius&Z«2eAzaeaj 1Cor.0;7. MN & tota hzc actio eft no: DINDDI peccatum magnum Exod 32,21. imo peffimum fa&um,(iun, Corrupti/'ime egit populis tuus, lbid y.7.& receffio à via, Celeriter rece[ferunt à via, quam praecepi ilis, ibid. y'.8. Deut.9,12. ruptiofeederis, Er i//i irritum fecerunt fedus meum; Jerem.31,32.& denudatio Mrailis,hoc eftevidens manifeftatio,& manifefta comprobatio Ifraelem effe nudum ac vacuum fide, charitate& fapientiz notitia ac amore. Exod. c.32,vetf.25. Vidit Mofés populum,quod denud uie e[et, MAD y» nontantum monilibus fuir, auro fuo& ornatu, fed imprimis dpSdpra T9 yat Q- xa) iovis itin 3 1 fct, Mofis ira; Anterceffio. Explicat!o Joci Exod. 32132.33LIBER DEI. Dekri 8 libro Dei quid? 182 De peccati wopmoias magnitudine, Cap.X. Liba. 1 Petr. 3. vers. 4. quia denudaverat. ilum Abaron Oivap3 nypUb dn infamiam in d urgentibus contra ipfos: qui nunc occafionem adepti erant illudendi Ifraélem,& pari illum pede fecum metiendi: vel in infamiam in fuvgentibus pro illis, hoc eft, in pofteris illorum, qui Patribus furgendo quafi fuccedunt,& locum occupant, quem illi deferunt, quique hoc peccatum fine infamis nota non poterant recordati,— Phrafis eadem vidcbitur cum illa quae eft Exod, cap.t, vers.8. Ez furrexit. Rex ncvus, id eft, exftitit, exortus eft, confer Matth.cap.11, vers.z1, inter natos mulierum. non furrexit. major Tobanue baptifla. $. 1o. Miferi Ifraelitze ficenormiter peccantes, murarunt. C212. eloriam fuam, hoc eft, illum, qui gloriam ab illis accipere dignus eft, Apocal. 5: 12. qui eft. 4é£a. o6"Iepr^, Luc a: vers.32.. in fimilitudinem bovis comedentis gramen, Píalm. 106: 20. pares fimilesque fa&i gentilibus, qui mutarant gloriam incorruptibilis Dei in fumilitudine imaginis corruptibilis bominis, Q volacrium& quadrupedum,&c. Rom.1: 23. $.11. Mofes juftiffima ira accenfus, vifo titulo, confringit tabulas foederis, vitulum ipfum comburit igne,& objurgato caftigatoque feverius Aharone, jubet Levitas cedem facere in populo. Ita morte trium millium culpa piatur, Exod.;2: 21-28. Denique tamen avAayxyidhes V 0v Aaiv afcendit ad Dominum in montem, interceffione fua iram Omnipotentis placaturus, $.12. Hic memorabile occurrit verbum, Si non condonabis peccatum illorum;dele me,ages de libro tuo, quem[cripfiffi, Exod.33: 312. Refpondet Dominus, Qui peccaverit mibi, eum delebo de libro meo, vetf.33. $13. Dele sie de libro tuo, quem[cripfifli, inquit Mofes. Confilium& propofitum fecit Deus, in quo nominavit& pofuit non tantum haredes beneficiorum, fed& beneficia ipfa, beneficiariis Dei conferenda,. Hoc confilium, quia optimo ordine eft difpofitum,& non aboletur,& quum ad executionem venit, publice quafi legitur, Libri inftareft, in quo que fcribuntur, optimo ordine& pulchra folent conftare difpofitione,& firma funt ac non abolentur,& ab obviis leguntur, Igitur effe iu libro Dei fcripium eft, à Deo nominatum effe haeredem beneficiorum divinorum. Deleri& libro Dei eft privari beneficiis Dei. Ita in illoeftemolumentum: in hoc detrimentum. Beneficia autem Dei non funt uniusgeneris. Vel enim funt«yórzupz temporaria, qualia funt hec£A«záuwa vifibilis: ad quae pertinent, que in hoc mundo conferuntur;& ut in hoc mundo incipiunt, ita& in illodefinunt, ut,opes, honos, robur, vita longa&c. Vel funt zijviz eterna,[iritualia, qualia funt[rz 143 BXemóuva. illa, qua non videntur 2 Corinth.4:18. quo pertinent omnes illa Penedilioues Dei fpiritauales in faperceleffibus,Ephef. cap.t. vers.3. juftitia, fan&ificatio, redemptio, vita, falus, pax. Haec fpiritualia beneficia non amittuntur: quibusque illa in hac vita cceperunt conferri, in illis confummantur in futura: poffunt minui,& parcius, exhiberi,& quafi auferris non poffunt plene amitti, aj abo n( 9 Td yaelsua(. C à xNois ToO e«i, Rom.m: 239. Gratiz Dei funt gratie fideles, quae manent, Efa,s s: 3. v ócta vá 7:9 à AGor 3: 34. fedus pacis,€ quo illa conferuntur, nou recedit, un vacillat, Efa.g4: 10, eft fadus eternum,difhofitum iu omuibus Gy.9fervatum, 1 Sam.13: 5. $.14. Jam cum Mofescupit deleri& libro Dei, cupit quidem privari communione Dei & beneficiorum ejus, fed non communione illa fpirituali& beneficiis fpiritualibus, illa enim amitti& auferri non poffunt; fed communione illa temporali,& beneficiis tempora De libro De. Cap. X. Liba. 183 poralibus, hoc eft, cupit à Deo tractari durius, anguftiis& tribulationibus tentari, miferiis& follicitudinibus caftigari, imo in carne tangi, imo& crudeliter interfici, it ut paratus effet, omnia temporalia amittere, bona, honores, fanguinem& vitam ipfam, & pari modo tractari, ut Hiob, qui de falute fua certus, uoveraz enim redempzorem fuum vivere, tamen conqueritur, Deus sme pervertit$ rete fuo. me circumdedit 5. in femitis meis ponit teuebras, gloriam meam à me detraxit; iram[uam fecit in me ardere 5&«ffimavit "T me[ibi ut unum bofhium fuorum, Job.19:6.7.8.9.11. Ita Mofes non tantum exhibuit exemplum ralis amoris, de quo Rom.s; 7. Fix enim pro juflo quis moriatur:. pro bono. for" Jan quis mori faflineat 5. fed majorisetiam, Nam ille offert fe, ad patiendum ultima,& ut deleatur€ libro Dei, non pro jfi£y bonis, fed proiis, qui infigniter peccaverant,& - rebelles exítiterant,& feedus Dei ruperant& corruptiffime egerant,& à viaDei bona D celeriter recefferant, $.15. Quodfrautem hanc phrafin, dee me é libro 2uo, in omni fua latitudine capere velimus, ut intelligatur Mofes petiiffe penitus& omni modo, tum temporaliter tum in seternum deleri id neceffario fub hac conditione intelligendum eft, Si fiz po/'ibile, y fieri poit falva Dei juflitia(& gloria,& Deus decenter facere polit. Yta Chriftus petebat poculum 4 fé transferri,e d'uravvig:t, Matth.26: 39. Eteundem in modum intelligendus eft Paulus Rom.g: 3. Optarim enim ego ipfé auatbema e[Je à Chrifio pro fratribus mes, Nam ut pius petat à communione Dei, juflitize, falutis& vitze zeternze, penitus& abfolute feparari; id non poteft fine nota crudelitatis& injurize. Amor piorum deber effe intenfus, non tamen impius: neque poteft effe bené ordinatus, nifi incipiat à fe ipfo: neque poteft proximo prodefle,(i per illum datur nobis ipfis obeffe. Neque talis petitio poffet inftitui fine crimine ignorantiz& incogitantie, Quomodo peteresà Deo feparari à cujus charitate, neque profunditas, neue altitudo, neque ulla alia creatura nos durísera x, oe40aj unquam poterit feparare, Rom,8:; 19. $.16. Quod autem Deus dicit, Qui peccavit mibi eum delebo, inde non fequitur, deleri poffe e libro Dei, qui in illo fcripti funt; fed tantum Deum fuos, fi& quum peccant, privaturum multis beneficiis, in libro Dei defcriptis; id 2 Sam. cap.7: vers.14. ita dicitur$ cum impie egerit femen tuum, cafiigabo illud virgis bomuum,(& plagis filiorum bomins,| Aut etiam Deum manifeflos& pertinaces peccatores penitus deleturum & feparaturum à communione divine gratie, quam hactenus guftarunt, Hebr, cap. 6. vers, 4.$,& publice oftenfurum, illos in libro Dei non efle fcriptos, imo& nunquam fuifle fcriptos; quamvis fecundum externam apparentiam in illo fcripti fuiffe : vifi fuerint. "$17. Hic /i£er, quem fcripfit Deus, non eft diverfus à libro vite; cujus toties in fa- 1iberpei, i cris mentio, Liber enim Dei, liber ite eft:& ut vita aliaeft temporalis; alia eterna, ita liber vitas. - in hoc libro utraque vita legata& affignata eft,| Quid autem eft Zzer vire aliud quam 2 ipfiffima Dei eterna e/eti,, qua ordin rk it ad viram«iernam illos. quos preaguovit& pra: ordinavit($ vocazit? AGor1:.8. Rom.8: 29. 3o. Ut autem elt&.o nn eft vinum, quemadmodum& zígc:"Theff;:2. alias non effet àiasy elecise 5,& panici funt eli, a Matth.2036. 22:14. itaetiam vor cum. 5 in libro vitse fcripti funt, Apoc.3:8. Omnes; . quo um n.n f.ripta|unz nomina in. l0 vits agni, Et ut omnes fancu funt eledti; elen€i enim funt, a£ fiut jaucfi, EpheC.: 4. Yta qurum nomiva uit in libro vita, funt faudi, egoper rii auctorum, Phil.4:3. Et quemadmodum eledli, vecati, pravrdinati uon Jeparauiir à Dei amore, Rom. cap 8. verf.;9. ita femel fcripti non delentur; men delebo amen illius 184. De Angelo Dei... Cap. X. Lib. 2. illiw élibro vite, Apoc. j,5. Etutillorum, qui non inveniuntur fcripti in libro vite, portio eft laynum ignis, Apoc, 20, 10, ita illorum, qui fcripti funt, portio& haereditas eft bo». aor, gloria, páx. Rom. 2, 7. 8. peel—$18, Quod autemdicitur Apoc. 22, 19. Si quis auferat à fermonibw propbetie, auboviz— feret Deuwpartem illnt e libro vite,& 6 fcripta in libroillo,& Pfalm. 69; 29. deleantur é liquet brovited intelligendum eft non de infcriptione,qua Deus illos infcripfit; ita enim nunquam fuerunt inícripti; fed qua ipfi fe in(cripferunt, falfa perfuafione fibi blandientes, & atribuentes id; in quo nunquam habuerunt pip Q parzem. Igitur illi nomina fua ia li brum vitz retulerunt faa manu 5. Dei manus autem non retulit. Deus autem falfo relata nomina zgajgnces auferet, publice teftando, definiendo, demonftrando, illos in libro vite nec partem, nec confortium habere, $.19. Hac Mofis interceffio,quae munita fine dubio fuit aliis& pluribus rationibus, quales funt Exod, 32 11. 12.13. non fuit inefficax, Jubetur enim ire Mofes,& porro deducere populum, Exod.3:;34. 33,1. vebumma.—$.20. Verbum tamen unum addit Deus,quod populo mperorem injecit, Eccejinquit, lum ,de An- Appel meus ibit anteze Exod. 32534. Mittam aute 1e"INO Angelum. Exod. 35, 2. geo, Rationemaddit, nam uon afCendam in medio tui, quia populus durus cervice tu, ue con[umam te invia, HocDei verbum vifumeft populo V! malum, hoc eftgrave& rationem pone habens: ideo(5 luum teflautur, 28D? Exod. 53; 4. Asgdus mis—$.21, Hunc Angelum non efle illum, qui in flamma iguis in rubovifus erat Mofr, Att, niter, 7, 30. nequc qui illi focuzus erat in monte Sina, Actor, 7,38. nequede quo Deus iuaerieios. teflatus erat, dicens, Nomen meum in medio illie, Exod. 23,21. facile patet. Nam Angelus, qui inhabitavit rubum,& defcendit in Sina, non timpliciter Angelus eft, fed Angelorum omnium Dominus,&*v sntm cum Deo,unde& de feipfo dicit, Ego fum Deus Abraam jc. Eso Jebova Deus tuus, Hic autem Angelus, de quo nunc loquitur Deus; nonefít unum cum Deo: illo enim miffo videtur Deus non afcendere in medio Ifrailis, Ergo fuit unus ex Angelis, quiad minifteria Dei funt creati, qui funt Spiritus, fed finiti, potentes viribus ad faciendum verbum illie, Pfalm. 103, 2c. Id ipfum vox N20 fine articulo, Exod.;3,2. videturetiam fübindicare,| Populusjes— 22. HabuitautemPopuluscaufaslugendi.Quamvis enim Angeli fint Creaturz Dei, rone— G& mittantur ad minifleria hominum,tamenlonge melius;tutius& honorabilius eft conmoeüus....-.. Ícrtium& dué&us ac affiftentia Dei ipfiuscui huc ufque affueverat Ifraél,quam fervorum Dei; illo igiturorbari triftitize excitandae fufficiens caufa erat, Quid quod populusanimo pravidere& prafentifcere videtur, fore hac ratione, ut illi fubjicerentur Angelis, in quorum J/eraac dijpofitiones legem acceperunt, Aor, 7, 53.& quibus babitabilem futaram Deus non fubjecit, Hebr. 2, 5. Mofestens—$. 25. Per idem tempus accepit Mofes EASEL. tentorium aliquod,(y tetendit fibi ex« dm ent?" fra caffra, Cj vocavit id ya DU zentorium conventus, Exod. 33, 7. Difinguen.|, J:24- Diftinguendum eft tentorium hoc à zabernaculo tentorii conventus cujus idea dum id à» Mofi in monte monflrata quodque demum weenfe primo, anno fécundo, primo die menfis bernactlo erechum eft, Exod. 40,2.17. Neque enim hoc tentorium€ caris& pretiofis illis mate. rialibus extru&um legitur, nequead illum modum& formam; non enim confticiffe vi detur tabernaculo, tentorio, atrio.— Et coram offío bujus tentorii fletit columna nubis,& locuta eff cum Mofes& Mofes in illud intravit,& minifler ejus Jebofuas& medio tentorüü bujus non rece/'ir, Exod. 33, 9. 11. Tabernaculum autem tentorii conventus aliter babuit: C vd Detentorio 4 CXCofe extra caffra erecto, Cap.X.Lib.z. 18; habuit nubes tentorium zexit: gloria Demrini tabernaculum implevit: propter inhabitantem nubem,& gloriam omnia complentem non porera? Mofes intrare in tentorium conventu. Exod.40: y.34.35. Hoctentorium tenditur extra caffra, procul à caflris, Exod 35: 7. Tabernaculum tentorii non ita. Hoc tentorium dicitur Mofes tetendiífe fibi 1 no d$ rtendit fibi, hoc eft, ufui fuo, ut in illo habitaret folus feparatus abaliis, Videtur Mofes exprobrare voluitle Ifraéli impuritatem& feeditatem. Malus& in malo erat lfraél: non. vult Mofes inter illos habitare: quapropter procul à caftris tentorium hgir fedem habitationis fibi ipfi,& Jehofuz mini(tro. 5.25. Quod autem dicitur,( fuit ommis querens Domiuum, exivit ad tentorium conventus, quod erat extra«ajira, Exod 33: verf;7. eo notatur, Dominum ad hoc tentorium, quod Mofes fibi tetenderat, manifeftaffe publica divinze fuz pracentiee figna; ita ut& in nube ante illius oftium defcenderit,& ibi cum Mofe fa.ie ad ficiem, G nt vir cam focio fuo Docuts fit. Exod.3 3:11. Undeconcludere licet, Mofen hoc tentorium non motu proprio, fed jubente Deo ftatuiffe: fi enim prater voluntatem Dei hoc tentorium fuiflet ere&um, nec nubes, Dei vehiculum, nec Dei familiare confortium& colloquium fe illi affociafler. $26, In hoc tentorio five extra illud eximia quedam petit Mofes. Primum eft. Norifica wibi vias tuas,(S cognof.am fe, Exod.3:: 13. Idcerteverum eftheri, hodie& in fecula, banc e[fe vit.rm aternam ut. cognofiant folum verum Deum,& quem olim miiíuruserat, nunc s/// Je[um Chriflum, Joh.yz: verf;3.— Ideo& Mofes dicit, Cognofcam te. In fpecie meminit Fiarozi Dei: fac me cognofcere vias tuas, Omne id quod Deus agit; ut glorificetur in creaturis, maxime in hominibus, Fia Dei eft. Igitur Teftamentum Det, promiffio, electio, legislatio, redemtio, vocatio per Evangelium, remiffio peccatorum, damnatio& induratio reproborum, tentatio Ecclefiz,& liberatio ejus ac confolatio, fub nomine viarum Dei comprehenduntur. Vie Dei funt integre Pfalm.1: verf.31. reca, Hof.14: 10. füsltnes Efa.g5:9. imperveffigabiles, Rom.11; 33. San&orum oble&atio; improborum faftidium, Tob. 21, 14. Mofes petens cognitionem feu notificationem viarum Dei, petit, ut Deus illi dez ifzminatos oculos meutis eic à eidéra ad. cognofcendum Dei mirabilia& opera,& in fpecie ea; quae porro in Ifraéle, cujus ductor conftitutus erat MoÍes, executurus effet, $.27. Adhanc petitionem Mofis non refpondet Deus, Nerificabo tibi vias meas, fed Facies mes ibunt, Ó fadam tibi quietem contiugere. Exod.33: 14.— Non habet faciem Deus ut homo, nam non efthomo; mun oculi carnis[unt tibi^ num ut videt bomo, vides? jJob.16: 4. ut non habet oculos carnis, ita nec faciem carnis,| Facies, quz Deo tribuitur in Sacris,notat vel Deum ipfum: Facies mea ibit, hoc eft, Ego ipfe vobis adero,& me confpiciendum vobis prabebo: ita de Abfolomo z Sam.17: u.. Ez facies ue intrabunt pralium; hoc eft, tu ipfe prafens praelium inibis, Velillum, in quo Deus videtur oculo ad oculum,qui eft 4ngelur faciei,Ef.63: 9. non tantum quia femper ante faciem Dei eft;& in finu Patris; fed quia facies Dei in illo expreffa eft, 1lleque eft imago Dei, Col: 15. refplendefcentia glorie( characler fubfiflentie illius, Hebr. 3.& in illo videtur Pater. Ita fenfus erit Facies mea ibunt, hoc eft, Angelus faciei mee, ive meus, qui vifus tibi eft in rubo, qui locutus eft de Sina; quem miffurum me promifit(Exod.:3: 20.) ibit, ducet& cuftodiet vos in via. $.28. Quies, quam Dominus promittit; E? faciam te quiefcere, eft tum anime five interna Matt,11; 29,(9 inveniezis requiem animabus virium corporis f. externa, Jof.2 1: 44. a 23:1. Er Mofis petito. viz Dei, R efpenfura Domini Facies Dei, Qiies promuffa, — 186"De petittone cCofis, 03:1. Etrequiem dedit Deus ipfis ab undique, Et bene ad queeftionem fcu petitionem Mo. fis quadrat haec hec Dei refponfto: fiquidem hzc non eft infima viarum Dei pars; imo eft ipfa illa pars viae, quam tunc calcabat; eratopus,quod tunc moliebatur jnimirumut Ifraélem€ medio /Egypti edu&um, duceret,& omnia bona illi, imprimis quietem, que omnia bona tum corporalia, tum fpiritualia, latitudine fignificatus fui comple&itur,procuraret. $.29. Secundo petit Mofes. Da mibi videre gloriam tuam.Exod 33:18. Quod Mofes petit,id in Evangelio ex parte eft impletum. Etcontemplati fumus gloriam illim, gloriam ut anigzuiti à Patre. Mofes hac petitione mentis fuze vota indicavit. Viderat gloriam Dei in Sina: viderat illam cum videret fub pedibus Dei Ifrael ut pavimentum fapphir,Exod, 24.10, quemadmodam& Efaias in fimili fere vifione dicitur vidife gloriam illius, Joh.ra: 4, viderat illam, cum fecunda vice afcenderet accepturus legem fcriptam,Exod.24; 16.17.( babitavit soria Dumini in moute: Gy ajpectus gloria Domini ut ignis comedens, Nondum tamen his contentus, Mofes adhuc petit, Fac me videre gloriam tuam, Gloriam Dei fummam faciem Dei, pleniffimam illius majeftatem cernerecupiit, Ex eo enim, quod Dominusdicit, non potes videre faciem meam s nam non videbit me bomo 6 vivet, Exod.33: 20. liquet, Mofen petiifle vizere fj'1ciem Dei, hoc eft, Deum ipfum in excellentiffima fua majeftate,& infinita gleriz plenitudine: qui fifuiffet cum Petro, Jacobo,& Johanne izézzn; 7 ueyaAeórar Q- JpeShator mr euificentie Domini, audivifletque vocem i; fi latam óz24 ueyaAvaperis Jé5 eromapnii am illam oloriam, bic esf Filius mens dilecius, 2 Petr.17 17. defiderii fui compotem fe factum forfan przedicaffet, BoninsDe,— 9.30. ltaautemrefpondet Deus ad hanc petitionem Mofis. Ego tranfrre faciam omnem bonitteu meam ante faciem tuam y(y nominabo nomen Jebove coram te, Et clemens eroycui deves ero,(S miferebor ejus, cujus miferebor. 1. Libere, 2. Conftanter, Exod 33: 19. confer Rom.9: 15. 16. 17. 18. TanGi co. J3*- Igitur Deus Penitatem fuam,(ita vocat id, quod Mofes gloriam, quod tamen& um More, Ipfe poftea verf.2:. ita vocat, Ez erit cum tranfibit gloria me.) fecit tranfire coram Mofe in forma& fpecie vifibili: quae quia non defcripta eft;ut fa&tum,Exod.24. in vifione 7c. feniorum,non poteft verbis enarrari, Certe emuis Dei bonitas; gl. ri: ante faciem Mofis cranfiit; ita ut Mofes illam potuerit intueri oculis; imo& somzu Dei,de quo Exod 34. 6. alta voceà Domino ipío proclamatum fuit;& gratia propofitum, fimulque gratiae exercenda libertas indicata. 4.32. Ita tamen vidit Mofes bonitatem& gloriam Dei, ut verum maneat, non videbit me bono(5 vivet. Ideo non faciem ipfam, fed poflquam manu divina tectus fuiffet aliquamdiu, pofteriora Dei tantum vidit, Er videbis pofericra mea,(5 anteriora mea non cti..— fficientur, Exod 33: 2 1. Poft$.33. Deus eft xiper Q» invifibilis, Vim, 1:1 17. lucem babitat ivazce[Jam:. nemo bominum Dé.———— ilumvidit,neque videre potesf, YVim.6: v6. Eft quedam vifio Dei qua homo in hac vita non VUoD*. poritur j illa nempe qua affervata eff in celi, v Pett 1: 4. effentia autem Dei infinita, aetetna,omniprafens, neque in hac vita,neque in futura, neque ab Angelis, neque ab hominibus perfecte cognofcitur. Quo magis cognofcerur Deus,eo magis cognofcetur,non cognofci nec comprehendi poffe eum, qui incomprehenfibilis eft, Igitur optime refpondet Mofi Deus; non poteris videre faciem meam, Facies mee uon videntur. 1, in hac vita non perfecte, 2. Quamvis in futura vita clarior erit vifio,& afpe&us plenior,(ambulabimus enim f$&d'sc per ajpeciiuim, 201.5; 7, videbimas facie ad faciem 1Cor 13: 12. videbis illum, ficut eff, 1Joh, «Soria Dei. M€9' Dei refponfione: Cap.X. Lib.z: 187 "6 E 1 Joh.3: 2, neque erit velum ullum, quod Dei gloriam à nobis occultet, quemadmodum . nunc celi velum funt, impedientes, ne in ccelum celorum infpiciamus, neque indigebimus mediis illisque in hac vita adhibemus,ut Dei communione fruamur, praeconio verbi,& Sacramentorum ufu; fed rereGla facie gloriam Domini navomapicópsSa feculabimur, 2Cor. 3118.& ad eandem imaginem transformabimur à gloria inploriam, ibid.) tamen nos s. nondum fcimus perfeéte, qualis illa vifo futura fit: novdum euim mauifeflatum eft, vi icd ps24 5 ergo nec quid& quomodo 4u«Sa videbimus, 1 Joh.3: 2.& ut ut vifio illa Dei& agnitio erit clara& plena, tamen femper erit finita, nec adequabit menfüuram infiniti. Neque enim finitum capax eft infiniti. 9.34. Quamvis autem facies Dei non videantur,quam ob caufam etiam Mofi anrerio- pog eriorg ra Dei in vifibili illo tranfitu videre non contigit, tamen pofleriora ejus videntur, Increa- quid? turis cernuntur invifibilia illius, Rom.1; 20. celi enarrant gloriam Dei. Pfa]. 19:1, In verbo gratie cognofcitur voluntas,& Teftamentum& propofitum Dei.In Chriftro,imagine Dei T invifibilis,videtur Patris voluntas,charitas, bonitas, fapientia, fan&itas, juflitia, veritas, U Igitur pofferiora Dei videntur, h.e. ea qua de Deo cognofti poffunt,& ad falutem cognous Íci debent,qua Deus in operibus demonftravit,& in verbo revelavit;patent oculis& co| gnitioni hominum, imprimisfidelium, Manet tamen femper Deus invifibilis iucomprebenfibilis, inaccelJibilus, 535. Igitur Mofes vifibiliter tranfeuntem videns g/riam Dei, videnfque non anterio- Divina hac 1a fed pofteriora,edoctus fuit,effentiam Dei effe incomprehenfibilem, lucem ejus inaccef- quid docue fibilem,vias imperveftigabiles, Deum tamen ex opetibus cognofci; in Chrifto videri; in rir? verbo gratize manifeflari; videndum plenius«m venerit. 4.36. Sed adhuc aliud quid apparitio hzc divina,& quod Mofes manu Dei tranfeuntis tegirur,qua ablata pofteriora ejus tantum vidit, fignificavit; nimirum dum Deus intuetur peccatorem& peccatum, non pofle hominem fuflinere ipfius vultum, quippe irae 7 plenum, hoc eft quod dicitur: facies me« non videntur, ideoque tegendum effe manu Dei, Uv Ita Mofes zezitr, Neque debere hominem accedere ad Deum in peccato fuo, tanquam qui aliquid ab ipfo impetrare poffit: ideo Mofes aliquamdiu in caverna petra occultatur. At Deum averfum à peccatore& peccato,& illi pofleriora fua quafi obvertentem, videri Ut& fic adiri à peccatore, L- 5.57. Sed& dixerat Deus, Proidlamabo uomen jebova: ut dixit, ita& fecit, Exod. 34: Nomen Je. 5.6.7. Ettranfivit Tebnva coram facie M.frs,& clamavit: Sebova, Sebova 5, Deus mie. hovz, ricis G gratiofus, louganimis& multus gratia&y veritate, fervans. gratiam in illeucs, condonaus pravitatem,( defeSlionem,(9 peccatum, y omnino non dimittet impunitum, vifitaus iniquitatem. patrium ia filios,& iu filios filiorum, in tertiam,(j in quartam Vrogenie, $.58. Ita Deus Proclamator nominisfui fa&us eft, Nomen Dei magnum eft& mirabile,Prov.jo: 4. 1D nD quodnam, id eft, quantum eft somen illius, VI 3 ut cognofcus, & omnes ejus profunditates fcruteris, Judic.13: 18. Er dixit ifj Manoah, Quare inqriri: in nomen meum?'No8 Nm( id esf, Mirabilis. Genef, 32: 29. dicit"Angelus laclaJor Jacobo, Quid rogas nomen meum? Mofi autem roganti, fr dicant, quodnam nomen iiw, quid dicam, ita inquit, TIN"WN D. Ero qui fam, Exod: 17.14. Exod,6: 2, Ego apparai. in Deo[uffiiente,& nomine meo Jebova non[um cognitus illis, É(a.42: 8. Ego ebova, boc nomen meum. Nomen filii, qui nobis datus eft, ita habet, Mirabilis, confrliarius, Dem. potens, Viclor, Pater eternus, Princeps P Efa,9;«. atqui iu medio illius eft 5 à 2 fIOHIEN [4 — 188 De proclamatione uomen Dei,Exod.23, 21. ferem.2 3, 6. boc eff nemen illius, quo nuncupabit illum, ivequed im. vocabit, proclamabit quilibet, Tebova juflitia voffra, PEN $.39. Utautem conftet, quinam fenfus, quaenam emphafis& quae fignificatio fit hu. jus, quod ipfe proclamavit Dominus; nominis, diftin&e& ordine confideremus verba omnia, $.40. JEHOVA, JEHOVA, Qui in hoc nomine Patribus non innotuerat jam volens& incipiens ifraéli in illos innotefcere, bis dicit& proclamat, Jebeva, Jehova, Vocem TWY derivariab Tn five, TW! quod notat 72&va e[fe five exijlere, nemo eft qui ignoret. lgitur fimpliciffimus, qui ad pronunciationem hujus nominis formari debet conceptus,hic erit, Deum effe, effe Ens eutium, Cicero lib.y. Tufcul. cap.24. obfervat, Effe, Íecundum Platonem, de iis tantum dici, qua zeterna funt, nec oriuntur, nec occidunt, Si igitur Deus eff& ab effe nominatur, oportet ut fi omuia,& quidem omaia in omnibus, nam fi aliquid non fit in illo, jam non poteft audire 4 24: efl; nam non eft fecundumillud, quod illi deeft, Ergo hoc nomine excluditur omnis defectus,& docetur, quod omne vrAdipequn. plenitudo habitat in Deo,— Deinde ut quod eff maneat,& fit fcmper ac in fecu]um.Si enim non manet id quod eft,fed mutatur, jam non poteft dici effe, non enim fuit id,inquod mutatur. Igitur inde apparet immutabilitastum divinz effentiz tum divini confilii. Denique quod etiam omnibus aliis, quibus efle dedit, /; bonum& ultimus finis: Nequeenim ef, fi non omnibus dat effe,& quid poffet(ine illo,& non per illum eflc? Omnes alii perillum habent 7?&va.— Ergo omnes alii habent dependenter Té éivaj 5. Mle folus independenter, Et quia omnes alii habuerunt«2 ui eia, antequam ab illo acciperent 72 éivaj,& poftquam id acceperunt, nondum habent«2 74» éivej omne effe, quia in multis deficiunt,& mutantur,& definunt, clarum eft, nemini prater illum boc attributum é Zwaj4, hoc eft, omni fignificationis emphati competere, illumque folunrvereeffe 2 à(&& neminem cum illo commune habeie poffe nomen Je5:va, Ne autem actum agamus,& quz jam dicta funt, citra neccffitatem Iepetamus;conferatur cap.2 32.& cap.i:2. 9.: $.41. ok Deus ab bw facultas, potentia, Palm 89:5. Notatur hoc nomine, Deum habere omnem porentiam& füfficientiam; ineullodefe&u habere& pofle omnia. Efa.. 44:9. Feofum ON Deusomuipotens, Vere Deuscft^N a; o4 qutm euhaas eft impajfibibs Luc i:37. Hac perentia elucet non tantum in creztiorc Univerfi; quod«er£o produ&um eft; Hebr.r1: 3. nec tantum in confervatione reium univerfarum, qua eadem potentia fuftinentur, qua funt product; fed imprimis in reJemtione& juftibeatione hominislapfi. Hoc opus majore certe potentia& fufficientia opus habuit creztione& confervatione rorius univerfi. Cum enim haec fafta fit sushi, excgnui Hlu3 manifctlationem T» 2 65€ ferai ni i gopxi in ari, ejufque patfioncm& obedienriamad mortem uique, In creatione Deus& in rebuscreatis monflrat er riam fuam putentiam& diviuitat s, imo& fapientiam& bonitatem. In redemtione humani generis lapfi oftendit praeter hacc omnia etiam juftitiam fuam& divitias& fan&titatem, mifericordiam, gratiam, veritatem, Vere igitur Deus eft. ON. ommipotens, qui tam immenfum opus potuit moiiri& confimmare. Nizjor potentia eft id, quod perditum eft, reftituere(liic enim luctandum eft cum lege.imponente execrationem 5 cum ira Dei, perfequente malum; cum Satana. habente imperium mortis 5 cum natura itacorrupta, ut tantum malum cogitet& faciat omni die; cum peccato& concupifcentia ne regnet, fed ut'coérceatur) quam&nihilo aliquid produere. confer, Exod,6; a, Genef; 1. J.42 vominis Tebova. Cap.X. Liba. 189 $.42:, COWTO immipuev, Deüpuev mifericorr, Pfalm, 86. verf.15. 103:8. Nehem, 9:17. Etiam Jefus Dominus eft iaeipov C mic à, Hebr.2:17. Notatur autem hac voce; Deum miferis peccatoribus fuccurrere, ut falventur; hocque decenter facere velle, In hac autem divina mifericordia,quam Petrus vocat 7à zeA2 dvrd£«(G» 1 Epift, t: verf,;. notetur L.libertas; 2.conítantias juxta di&um Exod.3: 19. Rom.9: verf,ts. Poele ov eu, Ab hac proprietate dicitur Deus ier ómreiper mifereri. Pfalm.103: 13. qtteimadmodum Pater liberorum, Dominus wiferetur timentium fe. Confer Pf.116:5. Deut: 17. Habac.g: 2, Hof.1:6.8. 14:4. $43. TD. graticfus, cupidus ad benefaciendum, daus omnibus dce^ x fimpliciter eu jreidiQov non exprobraus. Jacob. 1:«, Graece verteris non iaeíuor, ut LXX. fed potius xae«Qi O- quod ipfius ivdoxía eft liberali& fpontanco dono juftiti& lalutis gloriam fuam manifeftare, Hic grazicfus Deus Mofi, fan&ifque fuis fzpius dixit, Zuveufi gratiam ia eculis meis, Exod, 33: 7. hoc eft, iuZóxnea tibi me benignum exhibere, $.44. CXBR CON. napi Sun Q- longanimnis, differt Deus iram; non pro merito& jure perfequitur peccatum 5. diu tolerat impios,& vocat ad poenitentiam antequam puniat. Non fecundum peccata noflra fecit nobis, Palm. 103: verf 10. in diebus Ncé Jemel exfpeclavir Dei longanimitae, 1Petr.3:20,.— Hac Dei longanimitas viam quafi parat gratiae& mifericordize,& illius quafi precurfor eft: poteft etiam voie voor ates dentibus fufpicionem facere gratie exercendae, fine qua omnis longanimitas fruftra eft, nempe eatenus ut ad falutem non poffit perducere: fola non fufücit ad converfionem peccatoris qui ea plerumque abutitur, putans, quia Deus longanimis //et,& non ftatim increpat& punit, illum fimilem e[fe peuatori, Palm, 50: 21. fufficit tamen ut peccator conftituatur évazoAón7 inexcufabilis, Rom.2: 1, contemuit enim. divit/as bonit.tis Dei& telerantie(S longanimitatis, Rom::4. $.4«. DONO 30 o datus vb, But interpretamentum hujus nominis fumamus ex Evangelio Joh 1:14,£c z den Q- xg) a^xbeinc, plenus gratta(y veritatis, confer Num.14:18.19. Deut.7:9. Plalm 103:9."Of»dexs gratia Íignificat voluntatem Dei efficacem afficiendi bono vero: illa eterno amore,& mirabili potentia; atque ineffabili impenfa ele£tos perducit ad falutem, Veritas gratiae juncta, notat gratiam Dei & dile&ionem non effe inanem aut fallacem, fed gratiam veritatis, hoc eft, gratiam veriffimam&(olidiffimam; imo indicat, Deum effe Feracem, non mentiri; ideo& promiffa implere;& umbras& figuras commutare cum corpore& imagine rerum, Omne Per» bum Dei veiizas eft A6- 6 sic aon igi. Joh 57:17. lgitur& Evangelium Dci Rom... eudieutes férinonem veritatis, Evasgeluum[slut vellre, Ephef. 1:13. confer Gal.2:5. 3:* Col: 5, i Petr.i:22.. Etiam m pipa rt 228. judici Dei esf je ndum veritatem,Rom. 2:2. Ut Deus multus gratia eft& veritate, ita grazia& veritas per Jefum/filium Dei iqis7»-xfhitit, Joh.: 14.17. qui de fe dicit Ego fnm Feritas, Joh.14:6. qui ad boc uatus est, d venit in aundum ut teffamanum diceret veruati, Quinimo, Spiritus Dei Patris& Filii, Spiritus rati eft Zach. 12:10.& veritatis, du ens in mnem veritatem Joh.16: 13. Ecclefia Dei eft idpaioua dAnSiac Tim; i5, àveritate fulcitur& firmarur, Veritas illius liberatrix eft:($ veriras liberos vos faciet; Joh.g:32.. In veritate Ma fancttficata eff, Joh: 17. In veritic eftomnis cultus illius; q4: aderant Dean, iu Spiritu( veritate debent adware Joh.4:: 24. De"Ol gratia Dei notabilis eft locus Pfal.é 3: 4. melior esf gratia tua quam vita; h,e, majus bonum exfpecto à gratia tua, quam vita. confer Prov.16; 6, Per gratiam(y veritae tein,(cojus addu&or& autor Chriftus) expiarur pravitas, Aa j$.46. Mifeticors, Geatiofus, Longanimis. Multus ga. tía& venitate, Tenens gra: tiám, Condonans peccatum, 190 De proclamatione $. 46. tovpoN o DUI Y reuens gratiam millibus, confer Exod, 20: 6. faciens gratiam, Gratia Dei manet, ut verbum Dei, in eternum, Ef,40: 8. AMontes revedent, fed gratia mea d. te non recedet, Efa.g 4:10. y pangam vobis fedus eternum, gratias Davidis permanenzes, Eía.5: 3. hoc eft, gratias Davidi promiflas, quae permanent& ftabiles funt. Ft ut x«e« graria Dei manet, ità& xaemuua(a gratie dona; Rom,11:29. auerapí^nx 99"d xaeisua( Q à xs eU Óe, Igitur quia Dei gratia permanens eft& firma, clarum eft, Deum illam milit; fervare,& nonrelaxare. dta agnofcitur, quod 5 y4eu TCU Ded. ec rue rcs Ureelosevos. in maltos redundavit, Rom.5:15.& quod ifa illa. xit ráew dvgpgorroi omnibus bominibus.'Tit,2: 31, Si gratiam fervat millibus Deus, ergo & fidelium fémini, juxta promiffionem, Eroero Deus tuns(7 feminis tui pof? te. Gratia igitur Dei cum non fit parca, utpote fervata millibus, accedamus cum fiducia trouo gralia, Ut inveniamts ydeu pratiam eic Voxaupor Bosberav in. tempejlivim auxilium, Hebr,4; verf. 16. $.47. niNüm yUb y NU3 condonans pravitatem(y defeclionem d peccatum, Omnis mala actio, five mente fiat,five ore,five opere eft pravitas; pervería in fe,contraria naturali rectiuudini, in qua primus Adam éxrí&v,& ad quam in Chrifto renovamur; imo de. fecti»& excuffio jugi Dei vivi& ruptio funium illius; denique peccatrm, aberratio à via& meta falutis; unde& zuapríe dicitur. Ex hifce aliifque nominibus, quibus actio mala defcribitur, turpitudo& dedecus maliagnofcatur.— Dei gloria eft, quod con. donat pravitatem, Nehem. 9: 17. Et 14 es Dem condonatioutm, Píalm. 130: 4,— Tecim esf condonatio, Pfalm. 103: 3. Pfalm. 32:1, 2.— Condonat autem, hoc eft, poenam peccati remittit,& peccatores ac improbos à reatu liberat, imo juftificat; hoceft, ju. ftos pronunciat,& vitam ac falutem aternam donat; u»^oi pl Q- asrcis Td mtacT&pa(k, 2 Cor.s:19, Ut autem fub federe typico /me fauguiurs fuficne ncn fiebat dose: remiftio Hebr.9: 22. ita nec Deus nobis condonat peccata fine fanguine,— Igitur non noftro quidem fanguine, qui totus pollutuseft& polluits nec fanguinetaurorum&hircorum, qui non poteft. dgaipciv apapríac auferre peccata Hebr.io: 4... fit remiffio, fed Janpuine afferfionis loquente. meliora.«sez. 5"AG. Hebr, 12:24. vide Ephef.1:7. Im quo babemus redemtionem per fanguinem illiys, remifftienem trausgrepiicnum, Coloff.1: 14. Matth, cap. 26: verf, 28. Unde& anguis illius dicitur purgare nos ab. omni. peccato, 1Joh. 1:7. Quoties igitur condcnatio peccati promittitur in Sacris, femper in mentem veniat và vípuov apio, pretiofr]]mus fengnis egni integri dy immaculati, quc redemti fum, 1 Petr.1: 19. Propter illum& non fine illo peccata condonantur, Haec peccatorum condonati; excludit& tollit omnem peccatorum commemorationem per oblationes& facrificia, Hebr, 10: 16, 17.& includit ac comprehendit in fe, non tantum remiffionem pona& culpe, nec tantum donationem fanctitatis, fed imprimis plenam cum Deo reconciliationem, legis per actualem lytri veri folutionem impletionem, non-imputationem lapfuum, caffationem chirographi,& donationem ac exhibitionem omnis ju» ftitie& fieeuar(-,— Unde liquet; remiffionem peccatorum fuiffe omni tempore,& non fuiffe: quemadmodum& de Spiritu Sancio Scriptura loquitur, Joh.7: 39. nondum erat Spiritus Sanlu, ACt19: 2. nondum audivimus ei rriGua. ayiov ie iv 5 cum tamen Spiritus fuerit ab initio,& fidelibus datus; unde& David Pf. 143: 10. Spiritus tuus bonus ducat me, confer PÍ.j1:13, ita& fuit dg«; omni tempore, quia fideles omnium temporum à pena peccati fuerunt liberi, vocati, fanctificati, in gloriam poft hanc vitam introdudti, Adduxit illam demum Chriftus in plenitudine temporis per fanguinem fuum effufum: quia momints Jehova. Cap.X. Lib.» I91 quia illo fufo omne jus filiorum Dei addu&um, omne delega veD vius. in illis impletum, omnis juftitia completa& caufa falutis confummata eft. $.48. np yp) Dj21& non babet impunitum, non exercet impunitatem feu diffimula- x, babet tionem peccati, non communicat cum peccato,fed poenam illius exigit,nec finit illud im- impunitun puneabire, Haec eft Dei aperi&. ivmpérem G dianloua, ut peccatum judicet, etiamfi fit longanimis& mifericors. Unde difcimus, quemnam fervet Deus modum in condonationepeccati| Condonat quidem peccata, fed non fine demonftratione irz, non fine facrificio, ad fan&ificationem fui,& demonftrationem, quod /£ juflus, juflificans impium Rom. 3: 24.26. non fine exactione peccati, Ergo condonat quidem peccata miferis & reis, quia in illorum perfona id non punit, fed dat illis gaudere libertate& juftitia; non tamen dimittit illa impunita, quia illa punit in Sponfore miferorum,Filio unigenito, in quem fecit incurrere pravitatem omnium noflrum, qui fe fubmifit, nou aperiens os, dy in morzem effudit animam.Efa,53: 6, 7. Indicatur praterea hac phrafi Dei judicium&»irouía feveritas,quam vult exercere in eos, quos praeterit& pofuit ad iram,qui veritatem Dei detinent in mendacio, Phrafis np3* NO"P3 comparetur cum 1 Reg.2:9. Et nunc Yp2Y ON ne finas eum liberum abire. Job.9:28,. Novi,quod non 93D immunem me fis habiturus, feu liberum me dimi[Jarus. Jerem.30: vt. Tecum non faiam con[ummarionem, tamen caffigabo te enm judicio, gp3N No Dip d uon. patiar te liberum& immunem effe 5. fanctificabor in te, confer Num,14:17.18 19. Nahum. 1; t. $.49. Fifftans pravitatem patrum in filios, in filios filicrum, in nepotes Q pronepotes, confer vitians Exod.20: 4. ubi etiam eft NJ Zelotes, Gratiam facit Deus in millenos; fed non ita vifi-?^"*'€9* tat peccatum, fed nunciin filiis, nunc in neptibus, nunc in pronepotibus demonftrat juftitiam& iram fuam, Id ipfifatiseft, Caveant igitur fibi Patres à peccatis, ne Deus illa ulcifcatur& vifitet in illorum liberis. Ita Deus peccatum Chami, qui Parentem irrifit Noachum, in pofleris, Cananitis vifitavit, Peccatum Pharaonis renuentis mittere Ifraélem in Primogenitis /Egypti.. $.5o. Ex hoc nomine Dei apparer,qualis Deus velit à fan&is fuis haberi, quomodo no- e a minari;invocarij/honorari, Nimirum, haec eft c/oria ilius, quam alteri nzu dabit, ut exerceat. de Deo Sin. gratiam& mifericordiam, longauimittem Gt veritatem, ut condonet pe.catum; tamen etiam Qfentre demonftret juftitiam i» peccati punizione, ejufque fzepe in filiis i pofleris vifitztione. Va mi-: fericordia juftitiam non tollit, nec juftitia mifericordiam excludit: quinimo demonftrando juftitiam exercet fimul mifericordiam,& exercendo mifericordiam juftit/ze füze non oblivifcitur, Igitur equaliter in timore profundo honoremus Deum noflii miferentem, & tamen peccata noftra punientem: Deum peccata condonantem& tamen pcccatum non impune dimitzentem: Deum in juftítia fan&tificatum, in mifericordia exaltatum, in veritate glorificatum, in gratize conflantia& immutabilitate manifeftztum. $.51. Quis nunc porro dubitabit, an Ifraélitze fuerint feederis gratie confortes, quibus ioa sees Nomen Jehovz, gratiz plenum mifericordia probatiffimum,omniaque charitatis officia'e4.ns galiberaliffime promittens innotuit& predicatum eft? ne $.52. Hac notificatio nominis divini fadtaeft in monteSina, de quo cum Mof^s fe-. Cui's faciei cunda vice cum fecundis tabulis defcenderez, deprehenfum eft ab Aharone omnii;."uc$572 quid filiis Ifrael, quod cutis faciei illius corufcaret, ipfo Mofe id adhuc ignorante, Exod. 14: notara? 29.30.31, LXX.&&dVEaca| à Pie ToO aprréc roD posu dvd, Inde exflitit timoi iu illisad accedendum ad Mofen,& neceffitas, ut Mofes poneret fuper valtum fuii YU 2«aAupuaa, Velum, quod removebat, quoties accedebat ad Dominum, Exod.34: 35. P; i6. »53: Vor velum Molis. ve'um hoc ahuc jacct ;uper cor judaorum, Remotio veli. Spiritus San dus Dominus, 102 De coruGatione faciei Mofis€ ejus velo. Cap.X. Lib.z. $.«3. Corufcavit itaque cutis faciei Mofis. Chrifti faciem luxi[Je inftar fclis, cum trans« figuraretur in monte, conftat& Matth. 7:2. Etiam fan&i aliquando /ucebunt, ut. flelle, eg I.e implebuntur, qnalis eft candintia irmameuti,Dan, 13: 3. Ad eundem modum, quamvis minore menfura, vultus Mofis corufcare cepit 5& ut flamma inter nubes coruícat, ita illius facies inter Ifraélitas corufcavit. Vultus aurem ille corufcus, in quem fllii Ifrael non potuerunt éreviraj, propter ingentem illius dVZar sloriam, hoc eft, íplendorem, przterquam quod notavit, quanta lux& illuminatio, quenam claritas& gloria fit exfpe&anda ambulantibus cum Deojin fpecie id effecit,ut miniflerium mortis in literayin[culptum in lapidilis, effet in eo majore gloria& autoritate, notante id Apoftolo. 2 Cor. cap.3: 7. Si enim Minifler.ondemuatiours, Mofes fuit in tanta gloria, ut nemo intueri illum potet, fane ipfum illud quod Mofes wiuijfraviz, aut cujus minifter fuit, non potuit efle in minori gloria, $.54. Vocatautem Apoftolus p/oriam faciei Mufts vio xa(xpyupBjlu, hoceft, eam qua abeletur. 2 Cor. 1: 7. confer verf.i, non tantum, quia dubium eft, an Mofis facies per omnes reliquos dies vit'uz iracorufcarit;& indubitatum eft,illam poft mortem corporis non amplius corufcafle; neque enim in pulvere& Q3opa.orruptione coruícare potuit; fed etiam, quia omne id miuifferium mortis& vondemnatiants,alias legis,quod à gloria faciei Motis gloriam accepit, xa(pyer? aboletur, 70- finem habet& eft tantum sque ad tempus emendationis Hebr.9: 1o. Ita& gloria vultus Mofaici& gloria minifterii Mofaici fuam habet kaTdpy nai abulittonem. 4.55. Velum autem, quod Mofes debuit vultui imponere, de quo Paulus 2 Corinth.3, verl. 13. 16. non notavit id, quod xa(g mile pa velum[anttuarii, nimirum carnen Domini, nondum ruptam, fed adhuc rumpendam Hebr. cap.1c: verf, 20. fed nondum datum effe lraéli, reze&la. facie gloriam Domini introfficere 2 Cor 3:18. fed velo& velamine indigere, nimirum velamine figurarum, umbrarum, ceremoniarum, qua jam ab hoc tempo. re, ut videbimus, ponuntur FB eydosov fuper cervicem lfraélis, ut velum imponebatur fuper vultum Mofis. 5.56. Porro quia Judzi ufque in tempora Apoftoli, imo& in hzc noftra pertinaciter ceremoniis& umbris his inherebant:& mittere illas nolebant, qua in Chrifto habent finem,& definunt,& abolentur,utpote que in ipfo implentur& verificantur, docet Paulus, idem velum Mofis, hoc eft, id quod per velum Mofis fuit adumbratum, jacere; quéties M.fes legitur[tper cor illrim, adeoque miferis illis manere iu lectione Veteris Tellameuti 2 Cor.3: 14.14. illofque hoc effe pr;judicio oneratos& excoecatos cultum ceremoniarum& umbrarum debere manere in eternum 5 unde nec Chriftum, /e;7s fiuegy agnofcunt,nec Mofen, fidelem Chrifti fervum, intelligunt. $.57. Remorio autem veli(removebat enim id Mofes, quoties accedebat ad Dominum) przemonftravit, quanam aliquando sari effent fan&i filii Dei libertate(5 fidudas ita ut omnes plcriam Domiui cominus intuentes juxta eandem imaginem dran sformentur à gloria in gloriam, 2, Cor.3: 12, 18. $.58. Denique quandoquidem Exod.34? 34. fit mentio"Y Domini, ad quem Mofes remoto velo fe convertebat, opportune dicit Apoftolus, à 49 xjexQ- và vua tei Dominus autem ille, ad quem accedebat Mofes, Spiritus eff. 2 Cor. 3:17, Unde docemur, etiam Spiritum S. elle Dominum, illique nomen Jebova, quod eft omnibus creaturis incommunicabile, competere, adeoque, uemadmodum& in Filio Angelo, in medio illius efe,& per infallibilem confequentiam efle versum Deum cum Patre& Filio.N otandum enim, ]"De donis€9' oblationibus. Cap.XY. Lib.z:— 19; ^ m. zs enim, Paulum dicere ro zviQua cum articulo, ne putetur dixiffe, Dominus autem ille Spiriz zu5 eff, hoc eft, effentia ejus fpiritualiseft, in quem fenfum dicirur Joh.4: 24. Spiritus esf Deus ,mvüpa$6 0x; Íed id vult docere, illumque fenfum native verba illa fignificant, Dominus ille, eft illa Deitatis perfona, quae sra Spiritus vocatur,& quz erat in initio, incubuit enim fuper facies aquarum; Genef: 2. Igitur& hinc difcimus, non Deum Patren: e tantum, teque Deum filium, fed& Spiritum San&um Ifcaélem duxiffe, cum Mofe locuu tum effe, totique ceetui optime innotuiffe, $.59. Poftquam Paulus dixiffet, Dominus autem ille v3 avez igiv Spiriti efl, addit, Spirires, LiE sibi autem eft ille Spiritus Domini(etiam ex hoc loquendi modo magis adhuc apparet, per^ 33 Ty hoc in loco non debere intelligi effentiam Dei fpiritualem; nam tunc non fuifec dicendum,«bi autem cfl Spiritus Domini, fed, ubi autem efl Dominus Spiritus, hoc eft, qui ett fpiritus) ibi eff Libertas, 2 Cor.3:17.. quibus verbis docere Paulus voluit, Libertatem plenam, non tantum à peccato, fed& àceremoniarum jugo cventuram, dandamque efle, quando Spiritus Domini in corda fan&torum; ut Spiritus adoptionis, uon vero férvitutis ad metum emitteretur, Rom,8: 1$. Gal.4: 6. $.6o Sed nunc tempus erat, ut tabernaculum, cujus idea in monte exhibita, cuique Tabernses ne ftatim admoveretur manus, Vituli formatio videtur obfuiffe, una cum vafis fuis ex- eire, ftrueretur. Quod ut fa&ium& abfolutum, ftatim juffu Dei erem eff, Exod. 40: v7-- 33. Nubeque tentorium texit,(j aloria Domini tabernaculum implevit, Exod.40:34.- 38. Qua autem ex hoc tabernaculo, five zeuzgrio copventsm locutus eft Dominus Levit.i; 1, nunc veniynt confideranda, Caput Undecimum. De Sacrificiis, cibis, feftis, lononibus. Itemque de triplici Lege data per Mofen; ut& de Ducibus Politie,& Eccletix lírac!is, $.1. Cturi de iis,qua inde ab ere&to tentorio conventus,]Deus locutus eft, ordina- Ordo rerum vit, inftituit,& juffit, que multa funt,& fparfim in libris de(cripta Mofis, ut adandaordo fervetur,& confufio vitetur, certos fingemus titulos, ad quos pleraque referri poffe— videntur. Itaque ergo agemus. 1. de doni(9 oblationibus, 2. De Bpopam x, vóuan, hoc ; eít, de differentia ciborum(5 potus, 3. De obfervationibus dierum, menftum, temporum, annes n rum, fellorum, Sabbatorum, 4.De Jfa.oipoie Bazlisuois diverfis lotionibus,$. De dixam^ pam capxic, aliis caeterifque carni inflitutis feu. juffificationibus, Hebr. cap.9. verf.9.10, Col 2:16. Gal.4:. 10. :$.2. Primum teneant locum dwpa£j eyosgopaj dona(9 oblationes. Omne donum, omnif- ottattones, rd que facra oblatio Hebrais 37 dicitur, Marc.7: 11. xepGzv à ig: dWpov, Species illius& illarum primarize funt. 1, 1239 bolocauflum,| 2. R2 Sacrificium, 3, D mune, 4, NODI Item pecies, DINDD pro peccato, 5, CUN proreatu, Habetautem qualibet fpecies fuum TY certum modum, certam legem& conftitütionem,. $.3. n»n mnn Lex& ratio bolocauffi ita habet, Sumitur ex armento; nonnunquam Lex holo. E égrege 5. Mafculus integer: fiftitur ante offium tentorii corventus: manus capiti illius im- 9" t ponitur: amaclatur ad latus altari aquilcnare coram Derim: Jauguis fargitur[uper altare z^ boloT — 194. De donis€9 oblationibus. Cap.XT. Lib.z, bolocaufli undique, excoviatur: fecatur in frufla: inteflina dy genua lavantur aqua, Yotum de. inde adoletur&& comburitur in altari. Ciuis educitur extra caftra. Cutis non comburitur,fed cedit Sacerdoti offerenti, Sumituretiam é volucribus, nimirum é turturibus aut pullis columbinn, Levit.i: 1-17: 6:2-6. 7:8. Lexfanif.—$4, DI DIOMD Lex fa.rificii haeceft, Sumitur ex armento; five& grege mas vel femina: e fed fine vitio: fjflitur coram Domino, ante tentorium conventus: mans imponitur capiti: malae zur: fanguis fuper altare[bargitur.id non comburitur zotum; ut holocauftum; fed adeps tantum& rene;s.De illoaccipit partem a/zare, fanguinem, adipem G renes; partem facerdos, pectus& armum; partem offerers,omne reliquum. Dicitur hoc facrificium offerri Pn»y Juper coufelfi»se: vel, 13 ob votum; vel 27123. per fontaneam oblationem, quae fit ultro ac fpoute, Sieft rmn oy eodem die, quo offertur, caro illius comedenda eft,& nil de illa relinquendum ufque in matutinum. Si erat"Y aut 012712 eodem die comedebatur& poftridie, quod reliquum manebat in diem tertium,igne debebat combuti. Super Jfacrificium confe[Jtonis offerebantur placenta.az yme,& papà fermentatus,| Hoc oblationis genus non fimpliciter vocatur 131 facrificium, fed COQ'DU 131 Sueia cwreers facrificium pacificationn, Levit. j:1- 16. 7: 11-20. 29. 30. 31. 32.33. 14». 22: 19. 20. 37. $.«, nnam nnn Lex ma:eri itacomparataeft, Farina, cum oleo& tbure adducitur: capiunt inde Fi/ii Abaron plenitudinem pugilli, hoc eft, quantum pugillo capi poteft; id adoletuv in altari,& dicitur WZY12IN que vox aut fignificat fnmavitatem odoris, perfeverantis& gratam fui recordationem relinquentis. confer Hof.t4.; 8. 1021 Memoriale ejus, ut vini Libani, hoc eft, odor ejus; ut notetur tale donum fuaviter Deo olere 5 aut indicat, id quod de mauere offertur ad cultum Dei fpe&tare, ad commemorationem nimirum laudis divine,& officii Deo debiti, Reliquum muneris comedi debebat ab Aharone & filüs illius i2 Joco fanclo, hoc eft, in arrio tentorij comventus.— Omne fermentum, d eue mel abeffe debebat à munere: fale denique id faliri, Livit.2:13-16, 6:7-12. 7; 9.10. Talemoblationem 6 farre, oleo, thure, Aharon& Filii, in die unclionis debebant offerre; ita tamen ut totum munus adoleretur,& nil deillo comederetur. Omne munus facerdoris nn 93 integrum erit: non comedetur, Levit. cap.6: verfg--35. Eft& ubi Anus. à farina offertur TWUDD in facrificium pro peccato 5 fed fine veo& £bure, Levit. s: 11. etiam primogenita gregis oblata ab Abele dicuntur. DD. nues ilius. Genef.4: 4. lexprope-—$,6, DNDDWY Yn$ ré4O- 2 duapriag Lex facrificij pro peccato ita defcribitur. Su. cato, rhitur vel jeveucus 5. vel bircus, ive mas, five foeminas vel etiam ovis: adducitur ante feutorium: nianus capiti impouitur: matur: Sanguinem facrificiorum horum quod attinet, quorundam iuferzur in fania, hoc eft, in reuterium conventus: inde fepties affergitur velum.[anciuari]: inde etiam datur. fuper cornua. altaris fufirus: reliquus autem oumis cfenditur ad. fundamentum altaris bolovanfli, quorundam autem mon introduitur np'5 vopn ON iu fanfnarism intrinfécn 5 fed datur tanium juper contia altaris bolocaufli, Gi ejuuditar ad fundamentum iiw| Inde emergit differentia. Quorum fanguis infertur in fancla per. facerdotem. fummam, eorum caro non comeditur, fed extra caffra £orpora illorum edutta in loco puro comburuntur: adeps autem in altari holocaufti comburitur, Quorum autem fanguis non introfertur in fancta, illorum quidem adeps omnis adoletur; caro autem in fanóto, hoc eft, iu atrio teutorii comeditur, Is qui comedit eft Sacerdo: PIN NODIS qui expiaviz per illud, Caufa five ratio, ob quam Deus dedit facrificium pro pe Lexmunte: HIA "De donis€9' oblationibus. Cap.XL. Lib.— 19$ peccató comedendum facerdotibus, haec eft 5. s ferant iniquitatem cetus ad expiandum fuE per illoscoram Domino, Igitur facerdotescomedentes facrificia pro peccato, cenfentur ferre & bajulandain fe fufcipere peccata populi, Levit.4.:1- 35. 6:16.17, 10:16,7.18.19. In die Kippurim fanggz juvenci pro peccato eizgép?) introfertur nontantum. ec hà aspoirer cxlo in prius tabernaculum, ad afpergendum fépries facies veli[anSluarii s fed etiam ei vio e dwripavin feudum tabernaculum, hoc eft, in San&um San&orum, 3*8 122 in interius " veli,& fepties fpargitur 2831 38 by&c n282n*289 aee. propitiatorium(y coram propi- riatorio. Lev.16: 14.15. confer Hebr.9:6.7.. 13:11. u$7. COQUND IYYD Lex pro reatu five facrificii pro reatu eft ut Lex facrificii pro pecca- Lex prorea" to, COUNZ DINDTIS 5; pro peccato, ita(y pro reatu vittima eft, C20» nnw min Lex sna&"* eadem i/iseft, Sacerdos, qui expiabit per illud, illius erit, In loco fantlo comeditur, Ergo facrificium, quod vocatur CON convenitcum illo genere facrificii pro peccato, cujus fanguis non infertur in fan&ta,& cujus cato non comburitur igne, fed comeditur in loco fancto, Levit.7;verf,:-8. Solet plerumque'N aries integer offerri, cum offertur COUN Levit.cap.s. verf15.19. quietiam CUN ow aries pro reattt dicitur Levit.cap.19. verfit— Solet etiam agna,& hircus femina oblata in facrificium pro peccato dici CQ Jacrifiium pro reatu contracto à quoquam. Levit,s: verf,é. Igitur fi accurate loqui velimus, DNO!& COUN utrumque rale facrificii genus eft, quod datur ad fatisfaciendum pre peccato,& ad expiandum illud; nifi quod INBII videtur offerri pro peccatis commilfis 113372 per errorem, ignorantiam, inadvertentiam; quod alibi dicitur 27 0?/22 in ignorantia Íeu ignoratione verbi, Levit.cap.4.: verf.2, 13, 22. CUN autem pro illis etiam peccatis adducitur, quae ftudio& pervería voluntate fatta& perpetrata fisnt. Levit. 4: 31. 14:23. 29.33. $.8. Sacrificia haec, quee Deo ita jubente offerri fierique debuerunt, in multis conve- convenienD niunt: in multisetiam differunt, Conveniunt, llla, quae& pecudibus fumebantur, in-!à& dise. T tegra debebant effe& fine vitio animantia;Levit.22; 20. Omne, in quo efl vitium non ficiorm. um ejferetis, Deut.17:1, Non facrificabis Domino bovem aut ovem, cui ineft vitium, aut. ulla res mala, nam abominatio Domini Dei tui illad eff,— Omnia& univerfa fiftuntur ante ofium tentorii: manus imponitur omnibus: mactantur: fanguis altari infpergitur: adeps Domino cedit, Differuut, Holocauftum totum comburitur in altari: Pacifica partim comburuntur, partim comeduntur,& à facerdotibus& ab offerentibus. Sacrificia pro peccato aut comburuntur tota; at non in altari tota, fed parcim in altari,partim extra caftra, aut comeduntur ex parte; at non ab offerentibus, fed à Sacerdotibus folis per illa expiantibus.. $-9. Diligenter autem cavit Deus,ne facrificia alio in loco offerrentur quam ante cflium Locus» ubi " zentorii conventus, quod dicitur 11*329 Levit: 3. Hinc editum Levit, 17:3.4.. Vir&uidcoc. ez qui tmaclabit bovem aut ovem aut capram(y ad oflium tentorii. non adduxerit, ad cféren bant. dum ablationem Domino coram tabernaculo Domini, fanguis imputabitur Viro illi Jangui. uem fudit: exfcindetur vir ille é medio populi fui, confer yr.8.9.& Deutz: 1? Cave tibi, sx ue offeras bolocaufla tta in omni loco, quem videbis, h.e. in quibus libet locis, qui oculis tuis grati videbuntur, Hocedi&to impedire Deus voluit, ne Ifraélitae facrificaren? fuper facie agri,&j ne amplius facrificarent COYYVU bircis, pofl quos illi[cortabantar. Levit.7: 5, 7. Hircis cum Unde intelligitur corruptus& perverfus facrificiorum ufus, quae Deo debebant offerri. ücas n offerebantur bircis, hoc eft, demoniis. Vocantur autem daemones pirci; quia, ut olim Satanas in forma ferpentis fe manifeflavit in Paradifo» ita fub fpecie Lirci fepe deinde 2 homi. Sacrificia per manus Aharcnis debebant offerri. Mnltitudo facrificiozum. 1:96— De facrificiorum variis generibus. Cap.XT. Liba. hominibus apparuit; indefine dubio eft; quod caeca gentilitas coluit Panas,& Faunos, & Satyros hircipedes; imo quod /Fgyptii hircos& vitulos in fingulari habuerunt veneratione, Quod attinet vocem C2" YJU de illa confer 2 Chron.ti: 15. Ez conflituit Sacerdo. 1es fibi, Rex Jeroboam, COvvyb mo29 fauorn& hircorum, hoc eft, daemoniorum, d vitulrum,quos fecerat. Et quod eft Ef, 3 4. 14. TY biraw focium[uum inclamabit,L XX, verterunt daupuovia, $.10. Pariter cavit Deus,ne per manus alias, quam Aharonis& Filiorum illius offerrentur, Num.3: 10. Zfbaronem(y. fllios ejus conflitues, v obfervabunt Sacerdotium, hoc eft, omnia officia facerdotalia, ad quae pertinet offerre vickimas, curabunt. Et peregrinu qui accedit, nempe ad altare, ad offerendum,iuterficietur. confer Num. 8:19. Num.162 40. Memer iale filiis Hrael,ut non accedat."Wy UN vir aliw,4ui non eft e femine Adbaron, ad adolendum feftum coram Domino,(9 uou fit ut Korab&«etus ejt, confer Y.46: 4-9.& Num.18:5.€, & xou erit adbuc*XI indignatic; fervor in filios Ifrael, gitur curare fan&uarium;agere que in altari erant agenda, adolere fufitum;folis mandatum erat facerdotibus;& interdictum emni populo, fub poena mortis, imo vchementiffimz indignationis, quam vox 8j? notat; imo& Levitis ipfis quos Deus fumfit in locum primogenitorum; quofque Aharoni dedit& Filiis, ut illorum uterentur fervitio. De ordinatione Levitarum, de illorum confecratione, imo& officio ac munere lege Num. cap. 1; verf.$0.$1, 3: 7.8. 9,12. 811-14. 16:8.9. 18:2.3 4. Deut. 10:8.9. $. 11. Sacrificia Deus& fzepe& femper,& publice à totauniverfitate& communione Populi;& privatim à ingulisfieri voluit, Hinc inftituit Sacrificium juge, duas oves, fingulis diebus, unam mane, alteram vefperi, in ownes generationes filiorum Ifracl offerendas cum munere(9 libamine, quod praeceprum jam Mofi dedit, cum cflet in monte, conÍpicaturus typum tabernaculi, Exod.:29:38-44. Nullus dies, five Feftus, five profeftus, ab illiusoblatione immunis fuit; Num.28: 2- 7. In die fabbati Jus agnos, cum munere Gy libamiue, prater juge, offerri voluit: 1d vocatur bolovauflum[abbati in fabbato, hoc eft, peragendum fingulis& continuis Sabbatis, Num.28: 9. 10. Quot denique arietes, juvencos, oves, hircos, in noviluuiis; in féptem diebus fejli azymirum 5 in. die primitiarum, quo offeruntur epeve-dpíua(£; imoin ipfo die Kippuarim; denique& in feffo tabernaculorum mattari in facrificia,& publice ac folenniter offerri voluerit, legere eft Num.28.& 29 Capite.. $12. Sacrificia, qua privatim à fingulis offerri debuerunt, fpiffime fuerunt iterata& repetita, Oris femina, quae pepererat, poft impletos dies purificationis, debebat offerre agnum in bolocauflum 5. turturem. UTD. im pro peccato, Levit 1216.7. Leprofiu, purificandus à lepra, debebat adducere oves& agnam;( farinam,(y oleum, COCN in proreatu, Leviti4:10, 11. 12, Nazirew, impletis diebus abflinentiz fuz tenebatur offerre Monum in belocauflum 5. Adgnatn in pro peccato 5. eirietem in pacifica, Num. cap.é: 13.14. Si quis peccaverat P3U3 per errerem& inadvertentiam, five iacerd.s unchis, five totus ctus Ifrael, ive princeps populi, five unus& poj ulo terre, tenebantur omnes hi pro peccato, quod, peccarant, offerre aut jsveucum, aut bircum caprarum, aut cojcllam, aut agnam, DWÜDY?. in facrificitm pro peccato. Lev.4: 1,2.13.22.25.28, Si quis autem fcienter peccarat& data opera, negando depefit um; uou refiituendo ivventum, jraudaudc proximum; jurando in falfum, non inditando auditam vocem adjurarions,&c, debebat offerre YOUN arietem integrum 6 grege, Levit.6: 1-6. Si quis concubuiffet cum ancilla defponfata, nondum tamen manu-milfa, expiandus erat E2UN?N3 ariese pro reatu Levit.19: 20.]mo ad OM De[nerificiori pertgnemcaleftem con[umptione.Cap-X].lib.z.197 ad ale facrificium obligatus erat quilibet, qui attigerat rem immwndam s. cadaver animalá immundi; aux beflie immunda 5. aut reptilis iarmandi, imoetiam qui attigerat immune» ditiem ullam Powinis; aut qui juraverat OTIBUA NO32 inconfiderate labiis pronunciando &c, Lev.5:1--4. Sacrificium, quod T2. bolocauflum vocatür, fepe adducebatur ad expiandum peccatum commiffum, Lev.s: 6. ut& in die Kippurim offerebatur, Levit.:€. Ízpius tamen offerebatur 37? juxta beneplacitum offerentis, fonte fcilicec illius, nulla quafi exftante obligatione, nulloque fpeciali commiffo peccato Levit.i;3. lta& dicitur de facrifi.io pacificorum, Levit. 19:5. Cum facrificabitis facrificium pacifiorum, 0223): JBonte veftra feu juxta beneplacitum veftrum facrificabitis illud: confer Levit.22: 19. 29, quod tamen etiam offerebatur nonnunquam"2 Nopo propter expre[]Jum, vel. diffinium votum, Levit22: 21. Num.16:;. vel ad faciendum TY confefJionem; tum gratiae divinae, tum peccati commiffi, $. 13. Sacrificia hzc pecuina dignatus eft Deus magnis encomiis; illa nominando minm nUN LOno panem, cibum, ignitum Domini, Levit.3: 1 1,16. imo dicendojilla ipfi effe nm m5&ic 6m s)udYac in odorem acquicfientie,Lev.1: 9.13.17. 222. 3:5. 4:31. imo attribuendo illis vim& efficaciam faciendi hominem Deo gratum;expiandi peccata, im. petrandi condonationem peccatorum,Lev. 1:4. voy"b20 Y? nX733(z acceptabitar illi, ad expiandum[uper illum. Lev.4: 20. Et expiabit fuper illos Sacerdos, 0n? nopa3(9 condonabitur illis; confer, y.26, 31.35. Lev.5: 10.13.16, Lev.19:2 2. Lev.9:7. dicit Mofes ad Aharonem, Offer bolocaufium tuum(i pro peccato tuo, VD» y expia pro te& pro populo. Lev.16: 33. dicitur de facrificio offerendo in die Kippurim; Er expiabir Sacerdos magnus San&iuarium Sautli,( tentorium cowventus, imo(y altare expiabit, quinimo Sacerdotes( totum populum Ecclefie; hoc eft, totam Ecclefiam expiabir, $144 Sacrificia in altari oblata ignis divinus, à Deo immiffus,comedit,Levit.9:24. Ez exivit ipnis inde à facie Jebove, dy comedit[uper altari bolocauftum(& adipes;(y vidit totus populus D jubilarunt,& proffraverunt[e in fa:iem,. Wgitur totus populus fpectator fuit ignis divinitus in altare immiffi. Hic ignis in altari jugiter confervatuseft, neunquam exítingueretur,ita jubente Deo Lev,6: 9. /gns aizaris aletur ineo, yr. va iguts jugis aletur, nou exe fiinguetur: factificia à fidelibus etiam ante diluvium oblata ignis czleftis confumpfit; id libro primo,capite quartz, ubi de facrificio Abelisegimus,oftenfum.An vero ignis ille,femel € clo emiffus, jugi lignorum impofitione& combuftione, ut hic Ifraél jubetur facere, fit nutritus& confervatus inde ab Adamo& Abele ufque ad diluvium,& durante diluvio à Noacho intra Arcam,& an Igni; ille quem Abraham Ifaacum immolaturus, f/ump/[fe dicitur Gen.22:6. deaffervato illo igne facro fuerit, item an Iftaélitze; Abrahami nepotes eundem ab Abrahamo patre ecceptum,toto exilio /Egyptiaco cuftodiverint,& illo ufi fint in altari,quod Mofes exílruxiíle legitur Exod. 17:15. imo in holocauftis& pacifis illis, ad qua offerenda mittebantur juvenes filiorum Ifrael] Exod.24:5. id maxima certitudineaffirmarinon poteft. Ad rem praefentem fcire futficit,isnem,quem Deus in facrificia ifraélitaruim in deferto immifit, affervatum,nutritum& jugi lignorum exuftione,& holocauftorum oblatione cuftoditum effz, Cum deinde longo interjacente intervallo templum Solomonis exftru&um eft, fecit Deus ignem acfcendere EQ'DUTID é celo, qui comedit bslocaufía, qux tunc Solomon offerebat,» Chron.7:1. Et non eít dubium, quin ignis ille diligenter in ufum& oblationum confumptionem nutritus fitut hic in deferto? juííu Dei cuftoditus fuit, Legimus praterea 1 Chron.21: 26. Davidem exftructo altari in area Ornan Jebufita obtuliffe holocaufta& pacifica,& ibi invocaffe Dominum,& quod Dew; iyJi rejfenBb 3 derit Encomia faerificiorum, Ignis ca]eftis confumpfit facrificia, Sacrificio10m jmpotentia K& infumitas, 108 De[acrificiorum infirmitate: Cap.XT. Lib.zi derit UNS in igne d calo fuper altare, cui holocauftum impofuerat. Pariter Elia offerente in monte Carmel cecidit ignis Domini, à comedit bolocauftum Elize: ita refhondit Deus UNJ i4 igne Elie magno nifu clamanti, X». minm 1229 rejponde mibi, Domine, refponde, 1 Rega: verf.24. 37. Unde apparet, Deum in cafibus extraordinariis ignem coelitus in facrificia fan&orum, quamvis haut oblata in altari ordinario, immififfe,^ Addamus,fuffimenta, quz fuffiri coram Deo olim debebant, nullo alio igne, quam illo, qui in alta. ri alebatur jugiter, incenfa fuiffe: hinc graviter luunt Nadab& Abihu ob impofitum trullis V UN. ignem alienum, hoc eft, quiabaltari non erat fumptus.| Levit.10: 1 2, Videtur ex hac ignis€ celo immiffione, cujus hiftoria indubie per traditionem ad gen. tes delata eft, adoratio ignis inter gentiles ortaeffe, Reges Perfarum ignem ut numen, arz argentez impofitum, qua ab equo candido ante ipfos Reges in publicis proceffionibus portabatur, adorarunt; imó ignem facrum in caftris praeferri jufferunt; fuerunt etiam Virgines Veftales, facri igniscuftodes,— Quinimó facrificia gentium non Deo, fed bir, hoc eft; Diabolo oblata, fepé confumpfit ignis fuperne delapfus; tantum permittit Deus Satanze mundi bujis Deo, 2 Corintheg: 4. imó tantum ftudet aemulari& imitari Deum fpiritus inimicus& vindex, Solinus ita de facris collis Fulcanii prodidit: lbi, qui divine rei operantur, fuper aras ligna flrunnt., nec ignis appouitur in banc congtriem, citm porriceas, hoceft, res facrificatdas, cruda exta& victimas cafas, intulerint, Si adefl Dew. fic facrum probatur, Sarmenta. licet viridia ignem[onte concipiunt, d nullo inflammante à litato numine fit incendium.— Ibi epulantibus alludit flamma; qua flexuofis exceffibus, vagabunda quem contigerit, non adurit. 5, nec aliud efl, quam. imaga nuncia perfecli vite vàti,— Ita Satanasadmirandum fe exhibuit miferisgentilibus, Attamen in monte Carmel Prophetis illum invocantibus, O Baal rejende sobis, nimirum UN3 perionem 1Reg.18: 26. opem nullam ferre potuit: ita quamvis fit potens,cedere debuit Omnipotenti, $.1$. Hifce praemiffis, propius ad rem accedamus, Sacrificia pecuina dicuntur effe, quod non fun? 5. facere quod non poffunt: dicuntur cibss Dei, odor acquiefcentie; non tamen funt cibusDei: dicunturexpure; nontamen poffunt expiare. Na funt, inquam, cibus Dei nam cibis Deus, Spiritus eternus& immenfus non utitur; nec moraliter cibus illius effe poffunt, hoc eft; id, quo delectatur, quod illi placet, in quo acquiefcit, quod fufficit ad fan&tificationem illius,& ut juftus fit; jufti&cans impium.— Gentiles putabant, Deos«viosw nidore deleri,& darri api,€ dYliday vaupav v2€. dpvesov&nadp ene affidere epulo,& cum benevolentia occerrere becatcinbis tatrorum(j aguorum s, quamvis faniores inter illos agnoverint, non efle illa 3014 xa2Nigor€ S«pamreiav neo ilo pelcberrimum[acrificium& cultum maximum; Mofque qui fe juflilfimos& cprimes exhibent, plura bona confecuturos aea. sa» O«oy à. Dits,» vc ispera roa xavaCaM(ac quam qui multas viimas proflernant 5. quae Mocratis verba funt ad Nicoclem. Sed audiatur Deus ipfe, Nunquid ego ederem carnem boum,& fanguinem ariettm biberem? Palm.«o: 1 3. Hd quid mihi multitudo[acrificiorum veffrorum, inquit Domiru.. Satmvatus fm bolocauflis arietum, fanguine juvencortm non obleGlor. Efa.:; 1, Audiatur Filius Dei, 4e ouo in volumine[crie prum eft, Is veniens in mundum dicit, Sacrificio Gy munere non obleclaberrs, Jelocauftum d Peccatum non poflulafli. Pfalm.40:7.8.9. Hebr.1: 5-8. Audiatur denique fan&ta Dei Ecclefia, Qua cum re, inquit, eccurram Domino?. ntm occurram illi cum belocaufis, cum vitalis aumisulis? numquid obleclabitur Dominus millibus arietum? Mich.6:6, 7. Neque etiam pof] unt De f'avificiorum finifcatione. Cap.Xi Sues.— 199 "m poffunt expiare, Si enim frater uon poteft redimere virum; nec Deo dare expiationi preM tium, Ícd deficeret in feculum, quia pretiofa eft nimis animarum redemptio Pfalm.89: 8. 9. 2. quomodo irrationale pecus, notitia recti carens, aut fanguis illius, qui manus& veftes : fcedat& polluit, poffit effe lytrum expjationis, aut pretium redemptionis? quinimo de illo veriffime enuntiabitur, C253y? Sm deficit etiam atque etiam,| Aftipulatur Paulus Hebr.10: 4. /mpoflibile eft fanguinem taurorum y hircorum auferre peccata, S. At, Oinnis Sacerdos eafdem[pé offert vilimas, que nunquam po[Junt. dh éiv apapríae peccata auferre, confer Hebr. 9: 9. que non poffunt fecundum. con[uentiam confummare, confer Hebr,10:1.2. terata illorum repetitio fatis docet illorum 42 49«wic C dvooiA£c, Hebr, 7:18, alias enim defiffent offerri. Hebr.10: 2. Sique ut Apoftolus docet Hebr.7: 11, on fuit. conjummatio per Leviticum Sacerdotium utique nec confummatio fuit per. Leviticas vidimas, $.16. lgiturcum irrationalia facrificia non fint, nec poffint effe, nec cibus Dei, nec ex- sacrificia piatio animarum, nec caufa condonationis peccatorum, quarenda eft vera ratio, ob quam fymbola& illis praedicatis& encomiis infigniantur. Hic quidem nulla alia occurrit,quam quod funt 5 uo. umbra futurorum Col.2; 17. Hebr.10; i.& Gi ups pignora&(ymbola«pelróvov S'ucuov mre-. fiam, liorum facrifiiorum, pro quibus fubftituta, ufque ad tempus emeudaticis Hiebr.9: 10.2 5. illorum gerunt nomen,& illorum accipiunt praedicata, $.17. FiliumDei unigenitum,magnum illum Deum(y Servatorem, T 3t,2; 13. venife in ,, sacrificii gumdum, YTim.1: 15. 6. muliere natum, Gal.4: 4. carnis(iy fanguinis fa&um effe partici en iu pem, Hebr. 2214. omnischorus Prophetarum& Apoftolorum docet unanimiter, Hic C quandoquidem per Spiritum eterutem feipfum obtulerat Deo, Hebr.9: 14. quemadmodum pracognitus erat ante. jacla mundi fundamenta, 1 Petr.1: 20. imo& ma&atus, Apoc.3: 8. debuit in plenitudine temporis Gal. 4: 4. carne occidi, 1 Petr.3: 18. mortem guflare, Hebr, 2:9. fanguinem effundere Matth 26:28. tradi propter lapfus, Rom. 4225, fieri dapi peccatum, 2 Cor e: 21, e duapria; Rom.8: 3. xerdpa. maledilio, Galat.3: 13. tradere fe ipfum exposqopay Q Suarav oblationem(&[acrificium, Ephef,$12. offerre unam pro peccatis viimam, Hebr. 10: 12.14, peuere. UN. farisficlionis pretium, Ef.53: 10. ut ita addwcereTur remij]io peccatorum, redemptio lap[uum, Ephef.1: 7. Coloff.1: 14. xavaMMa4 reconciliatio Rom,t: r1, 2 Cor.$: 18.19. eipérn pax, Col.i: 20. imo impletum cerneretur 7o yxalopa ToO vós Rom.8: 3. propter folutum Ad«eor, dvriAveor, Matth. 20: 28. Marcio: 45. ji Tim. 2:6, i^acuór, y Joh 2:2. adeoque praftitam fatisfactionem pivouov, Cum igitur hicDei Filius fatus fit vi?imua fcrificiumyoblatio,& pro peccato, imo COUN pofnerit, cogit nos ipfa fateri veritas, quicquid olim oblatum fuit vicinarum facrifiaerum pro peccato(y ve«ruy facrarum denique ob/ationum intendiffe& praefiguraffe ac preemonftraffe Chriftum Jefum, qui eft potior illa viima,& melior hoftia,vere Dei cibus,& eder fragranrie, gitur ut legis, ita& facrificiorum vía Q- finis 2eióc Chriflus Rom.10: 4. nonin illotantum finiuntur& terminantur, fed& ad illum ducunt, collimant, tendunt, ut ad metam fagitta. Et optime facrificia dicuntur eiu r&v ned lvrur umbra futurorum, à Jt aua T0 nei578 corpus autem Chrifliet Col.z: 17. Id& exinde firmiter probatur, quod Apoftolus docet ea, quz in vi&imis pecuinis fuerunt obfervata, in Chrifto etiam effe adimpleta, Hebr. 12: 11.12. 12, Quorum[anguis introfertur in[aucla, illerum. corpora conmburuutur extra caftra. 4deo(& Jefus extra portam pa[fas eff,— Exeamus igitur ad illum extra caftra. 1mo quod docet ^ oblationem Chrifti fuccedere in locum victimarum priorum, quemadmodum corpus C fuccedit i» locuin umbrae 5. à eporor. primum auferri, hoc eft; oblationes pecu, um — 200 De facrificiorum franificattone bypica. Cap.XI: Lib.z. dum abrogari,«a 72 d'evripw eon ut fecundum flatuat, hoc eft, ut oblatio fiftatur corpori jeju, Hunc poftquam dixiffet, 3acrificium Gy bolocanfla nou voluifli, uon obleclabarts, tunc dixit, Ecce veni. facere voluntatem tuam: in qua. voluntate[anclificati fimus. per oblationem corpor jefa, Hebr.1o verf.7-- 10. Denique quod fanguinem pecudum cum fanguine Chrifti fepe confert,& comparationem inter illa inftituit, tanquam inter praefigurans & praehiguratum ratione virtutis&c efficaciz, quam uterque operatur. Hebr, 9: 15. 14, Si enim[augus taurorum(y. bircorum Jandlificat ad carnis puritatem 5 quanto magis fanguis Chrifli purgabit. con[dentiam noftram;& rurfum y.23. Nece[Jum igitur figuras ec. rM y qu[unt in celis, hifce purgari j fanguine nimirum pecuino; culeffia autem meliori bus viclimis, »Spiimnli-—$18, Attamen quia Chriftus non tantum eft Sacerdos, manifeflatus dfa. à Somiac curé um viztima- Y"UP mene". pop ium,quas Hebr.9: 26. fed& omnes illi; quos lavit à peccatis in Janguine fio facli[uut Reges& SaSinéu Dco. cerdozes Deo, Apocal.1:5.6. facerdotium fanhum 1Pett.2: 5.& offerunt jirituales vidliofferunt,— Vera Petra: g. flentes corpora fua viclimam vivam,(antlam beneplacenteim Deo Rom,12, " verf.t, imo& v[ferentes vicimam laudi, nec oblivifcuntur P$ iumorac C wowuviac, qualibus facrificiis colitur Deus, FHebr.13: 15. 16, quemadmodum& Apoftolus 7? 46a donum, quod Philippenfes im aum illi mi[erant, vocat odorem fragrantia, viclimam gratam, ecceptam Deo Phil.4: 18. inquirendum eft, annon& dona illa ac oblationes, que x7$ vipos juxta legem olim offerebantur, fpiritualiüm noftrarum victimarum umbra, figura fuerint& indices. Paulus fe ipfum cum ibamine& vitima comparat Phil.2: 17. Sed f á avivdoua, libor, aut pro libumento offeror fuper boflia facrifi-ioque fidei veflra. confer 2 Tim, 4:6,& Rom.14:16. loquitur de oblatione gentium; s fiat oblatio gentium accepta, faudlificata per Spiritum[auum, Demonfia-—$ 19, Videamus autem primo, quomodo facrificia Veteris Teftamenti fuerint umbra lump^& omod ebyua s figura facrificii& victimae, quam fe pro uobis rradidit Filius Dei unigenitus, Eph.s: 2, Quamvis autem in omnibus facrificirs fit typus, in quibufdam tamen cernitur plenior& evidentior& perfe&ior, quàm in aliis, ràpeud— f. 20. Sacrificia pecuina erant vel€ bobus, vel ex ovibus, velex hircis, vel ex arietibos ad aeri bus, vel ex avibus,turturibus& columbis, Bcves feu juvenci funt emblema roboris&la1is, boris, Oves; patientize, utilitatis&& aberrationis, Hir, petulantie& lafcivize, Florentem cythifum fequitur lafciva capella. Zfrietes principatus& potentie ad debellandum, Dan.8. exhibetur in figura Arietis ime perium Medorum& Perfarum. Columbe d Turture:, fimplicitatis, integritatis, caftitatis& fidelitatis, Itaque in j;venc adumbratus eft labos& robur illius, qui pro nobis vi&imaoblatuseft; in Ove d Agno patientia illius,& quod infigniter prodeft omnibus & vice noftra ut ovis aberravit; in hirco, fimilitudo peccati. in criete, Principatus, humeris illius incumbens; in columbis Probitas illius fine malo 5 Veritas fine mendacio; Fidelitas fine perfidia, iirübu— j.21, Omnes pecudes, offerendze in facrificium, cujus generis etiam illud effet, dein oblarione bebant 1 effe integra, fine labe& vitio, Is, qui peccatum fa&us eft pro nobis, debuit tum cbfe. effe jc1O-, dxax(Q-, apiarr OO, Hebr.7: 26. 2. addu ad oflium tentorii,. Noftra Vidtivais, ma debuit izrare eic abà Gmuptrm in babitabilem Hebr.t: 6.& fifli coram illis, quibus cura incumbebat tentorii, hoc eft, facerdotibus tradi& fcribis, j. maru capiti illarum imponi. Noftrz Victimae omnium manus(unt impofitzez omnium peccata in ullam funt. conjeda. Morbos noftros tulit, Gy. dolores noftros bajulavit ,Efa,g3: 4.6. 1Petr,2:24«. 4» Madlari. Ut De[aerificiorum fignificatione typica, Cap.XL.Lib.zs— 2ot Ut ovis ad maslationem ducitur, Efa.s3: 7. dignu es accipere, quia macfatus es. Apoc.cap.5. verf.o:12. 5. Ma&ari TW 7385. corage Domino; illo vidente& ordinante. Notatur illum; qui pro nobis paffus eft, Zefinizo confslio y preagaitione Dei traditum e[fe, A&tor.z, verf.23. illique fa&a, qua manus Dei d voluntas Dei.«podesss-pi&t, pradefinivit ut illi fierent. A&or.4: 28.— 6. Sanguis[argitur[uper altare undiqueque, Sanguinem factificiorum omnem fibi poftulavit Deus Levit,17:1:.— Ego dedi vobis fanguinem fuper altare ad expiaudum animas veflras: nam[anguis animas expiabit, Nimirum, fanguis pro nobis effufus, eft fanguis pretiofus. 1Petr.t: 19. fanpnis ajBerffonis, Hebr.12: 24. purgat. 1 Joh.1: 9, Apoc.1: 5. Hebr. 9:14. redimi, 1Petr, 1:18. acquirit Deo. AQor.202 28. juflificaty Rom.5:9. pacem facit. Col.1:20. prope facit effe. Ephef,::13.. libertatem dat in introitum fanctorum, Hebr. 10; 19.& ita veriffume ac pleniffime 782? expiat, Sanguinis fcre ffo in altari, Divinitatis, cujus altare fymbolum, per fanguinem notat reconciliationem, $.22. In hifceconfiftit vi&imarum fimilitudo: fequitur nuncdiffimilitudo, Holo-... cauftum zorum fecatur in partes, totum combnuritur, ignis abfumit totum,— Totus Chri- Puce ftus va9wróc adumbratur. Totum feobtulit. 47a tanta tulit, quanta mens nulla af. tu. fequi poteft: fenfit horrores Dei, Cor liquefaclum efl ut vera. Corporis nulla pars immu- ade lo nis fuit à za9suae.— Imo veftes ipfze. forte difltributae& lacerat, in communionem videntur intraffe paffionum., Zen, qui Chriftum comedit, eft ignis charitati, quae fortis eft, ut ignis, fortior aquis, quae fuit in Patre, Filium dante;& inFilio fponte fe offerente,& cum voluptatedicente: Ecce venio facere voluntatem tuam, hoc eft; humiliari, tentari, mori, vo/upzas mibicfl. Pfalm.40.. imo& ignis Ire divine in peccatum. Ignea illa ira Chriftum uftulavit& abfumfit,— eui refpondet in Apoftolis Spiritus Dei de celo datus, in forma ignis; Ador. 2: 5, Chriftus baptizavit in Spiritu Saudlo dy. igne. Matth.3: 11. $.23. Sacrificia, Pacifica dita, quia Pax maximum& ingens bonum eft, quod ad.», ta pacis ducit ille, qui pro nobis facrificatuseft, non offeruntur tota, fed adepstantum& re.*i* nes, unacumfanguine, Ut fanguinem, ita& adipem in factificiis fibi vendicavit Deus, Levit.cap.3: verf.16. Omnis adeps Domino,— Adeps pinguiffimum& molliffimum eft inanimalibus,—Hoflia pacis noftre Chriftus Dominus, optimum& praftantiffimum fui, in acquifitionem pacis noftrae impendit, omnem& perfe&tiffimam obedientiam, charitatem fummam, mortem pretiofiffimam, laborem anima intenfiffimum przeftando, guítando, exantlando,— Caro comedebatur, Hi comedentes videbantur comedere de altari: Gc communionem accipere Altaris, 1 Corinth cap. 1c: verf8.. Notabatur communio habenda cum Altari& Victima& Sacerdote vero. lla communio fpiritualis in Scripturis vocabulo manducandi, quod corporale eft& carnis opus,& refpe&tum habet ad ceremonialem facrificiorum manducationem, non femel exprimitur, Joh.6:$4. qui manducat carnem meam, babet vitam eternam.— Haec facrificia pacifica aut erant oy min cum confeffione. Confeffio, 440151& agnitio grati divinae& doni divini unice poftulatur ab iis, qui participes facli funt. 60 2e:e 8, qui Zfpoffoíss dicitur& Sacerdos. 4 $poAcy las psv. Hebr.cap.3:verf. 1.— Qui facrificat. TW confeffronem. glorificat me. Pfal, 50:23. AMagnificabo nomen Dei, TYIBI2 fj melius id erit pra bove cornua babeute. Pfalm.€9: 1.32. 100: 4. Hzc confeffio nil aliud eft, quam fides in Chrifli facrificium 5 Fiducia in Mediatorem; applicatio meriti& A/zpe, in agnitione proprii peccati, debiti,& miferiz, Aut propter 13 vorum, U bi eft fides& confesfro Mediscoris ibi eft charizas, per quam e fides 202 De[acrificiorum fides operofa eff. Galat.5: 6. Charitas, fidei fru&us, vovet Deo fan&tam obedientiam, con. ftantem in omni bono perfeverantiam, boni electionem; mali fugam;& facrificat Domino và GA dxupor, one id, quod in homine eft, Spiritiam, animam, corpus, ut homo óAoreAite fan&us lit Deo Creatori& Redemtori, 1 Theff,: 23. Ita tota fidelium vita unum perpetuum Jum eft, quo fe totosobligant Deo,& totus illorum cultus confiftit in his duobus,;a rifi a Deo coufefJionem;& felve Altiffimo Vota tua. Pfalm.50: 14."Tali voto debent teneri, qui pacificum Chrifti facrificium volunt manducare. Aut n315 ob[bontaneam oblari-sem, ultro& fponte. Imprimis requiritur ab iis, qui fanguine facrificii funt afperfi, ut fint fpontanea oblatio;& liberrimo motu fe Deo tradant,non violenter coa&ti,autcrudcliter attracti, fed amore in intimo cordium effufo per Spiritum fanctum moti& impulfi: qui amor maximam& infuperabilem vim haber, fuaviter& modo plane ineffabili cogendi corda immorigera Deo in obfequium& fübje&ionem veritatis, unde illi attribuuntur ZMD27. denfr funes, Hof. i1: 4. confer Pfalm.110:3.. Populus tius P2713. voduntarue Íeu jp. nzanez oblationes, Pfalm, 51: 14, Spiritus[ontaneus fuflentet me, Sacrificium WD cosfellicnis totum eodem debebat comedi die, neque ab illo quid fuperftitare in craftinum.| Fidesnon aliquid Chrifti fibi applicat; non aliquid rejicit& faftidit; id enim eff. t Chriftum mutilare,& in Chriftum mutilum credere; fed zoz; Chriftum, omne illius meritum, omnem fatisfactionem, omne illius bonum, prima quafi fronte ampleditur,& firmiflima tenet fiducia, Sacrificia votiva aut fpontanea etiam pe/fridie comedebantur; non tamen in diez zertium.. Fidem charitas fequitur,& ex illa fluit, llla incipit& pergit: non ftatim omnia facit, qua facere debebat; in pofterum etiam diem fupereft, quod operetur; non tamen differenda eft in tertium: ut enim fera poenitentia, ita fera& in dies dilata charitasraro feria eft. In facrificiis confeffionis Deus panes quoque fermentatos adefle voluit, Oftenfum, noftram quoque infirmitatem à Deo ferri;& dignitate Chrifti obtegi. 3Inpropt— 24. Sacrificia nro peccato dicta, fi offerebantur pro peccato Sacerdctis undli, qui peccare Ritus hvjss dicitur CY DDUN? ad reatum populi, hoc eft, ut totus populus illo peccante reus fiat cb on*&obnoxiusjudicio,& teneatur ad edendum 71222 expiazicnem Levit.4:3. aut pro peccato 1 Quando£f/iurceru[rael Levit.4: 13. non comedebantur, quemadmodum pacifica; nec comf&ipo^** burebanturtotain altari; quemadmodum holocaufta; nec fanguis illorum omnis fpar«xus,— gebatur fuper altare holocauíli, ut in aliis fiebat facrificiis, fed 1. 4e f'auguine illius addiitur in tentorium conventus. 2, De illo ajherzitar fepties velum, quod Sanctum Sandlerum diftinguebat à /an&lo,. 3. De illo datur[rper cornua altaris fuffitus, quod ftabat in tentorio conventus;& dequo exflabat preceptum, Non offeretis[uper illud bclccauflum&j muni; Q libumen nin libabitis fuper illud. Exod.30: 9: 4. Totum illius corpus, ne excepta quidem cute, excepto tamen adipe& renibusqui adelebantur fuper altare bolocaufli, comburitur ex« fra uaflra in loco puro, Levit 413-13, Hebr. a3:11. f.25. Quodfanguis hujus vi&timz fpargitur& in altare holocaufti,& in velum,& fuper«ornua Altaris fuffitus,atque ita pluries& pluribus in locis,non tantum notavit,Chriflum in multis& pluribus locis acvicibus fanguinem fufurum, ut in horto, ubi fudor es exflitit uz grume fanguinis Luc.22: 24.& cum flagellis cafus, ac fpinis coronatus eft; item quando in cruce manus& pedes perforati,& latus apertum eff: Joh.19: 34. fed imprimis notavit, vd imepzvia caleflia ipfa, quorum typus fuit 73 aiv Sancluarium, boc fanguine, melioris vilia, aSaeXtsSt, prrgari Hebr.9: verf.23. viam fanflcrum mauifeflati Hebr.o:g, iutroitum fancloruin, sy accellum cam ficia ad tbrenim gratia, in fanguine f'enificatione typica. Cap.XI. Lib.z. 203 uz ue fefu patere& acquifitum effe. Hebr.4:16, 10:19, Imo illatio illa fanguinis in fan» T.&uarium per manus[ummi Poutificis Hebr. 13:11. notavit, füummum noftrum Pontificem, . effufo fanguine,& reddito fpiritu fpiritum& vitam& fanguinem recepturum;& vivum, : ut qui€ mortuis refurrexerat sav rur/um& fecunda vice mrraturum in babitabilem,& tandem afcenfurum cum anima& corpore& omni fuo fanguine in coelum ipfum. S«n&uin enim, in quod fanguis typicus inferebatur, ééderyua ett& Ecclefia& Cali. In illud fanguis irtfertur, ut notetur refürrectio€ mortuis; converfatio poft mortem in terris;& denique poft paucorum dierum in terris converfationem,afceníus in coelos fummi& aterni Sacerdotis, Domini noflri Jefu Chrifti, $.26. Quod fanguis fuper altare. faffitu Ípargitur, notat, faffitum interce[Jronu Chrifli, qua pro nobis intercedit fcmper. Hebr.7: 2$. Imo& fenfum Spiritus Saudi, qui fecundum m Deam intercedit pro fauciis Rom.8:27, cujufque interceffio coram facie Omnipotentis fatfitus eft fuaviffimus; denique preces fidelium, quae& ipfze funt odor fragrantia Altiffi" mo, Píal.14.1; 2. ÀSanguine effufo Chrifti habere fuam efficaciam: qui nifi fufus effet, B jure nullo pro peccatoribus& natura condemnatis Chriftus poffet intercedere 5 necSpiritus San&us in ills clamare, Abba Pater, Rom.$: 1j. Fudit Chriftus Sangsinem, ut intercedere poffet tanquam pro illis,quos per i/gm asezoiíowro ACor.20: 28. Tit.2: 4. Iutercedit, quia jure potcft ob fanguinem fufum,& folutum lyttum;& quia ex officio debet. Eft enim Mediator nofter& Sacerdos apud Deum. $.27. Quod ab hoc facrificio nullus debebat comedere, nec facerdos offerens, nec ii, pro quorum peccato offerebatur, notavit, facerdotem populumque Veterem, qui terreftri ogebatur fervire tabernaculo,& victimas offerre cottidie& annuatim, nondum habere omnimodam partem& pleniffimam communionem bonorum& gaudiorum, partorum & adductorum, tunc adhuc pariendorum& adducendorum per fanguinem& oblationem 'illiusqui devicta morte& abolito peccato fanguinem viresque recipit& recolligi trefurgendo& mortuis, oftendendo fe vivum Ecclefie intera; afcendendo denique in caelum, & in id pretiofum fuum fanguinem,& fan&iffimam carnem inferendo, ut ibi vivat in gloria femper. $.28. Quod pecus exzra caffra comburitur, non tantum clariffime premonftravit locum paffionis dominice, non in urbe Hierofolyma, fed extra peram illius Hebr. 3: 12. fed etiam notavit relinquendam aliquando Hierofolymam; exeundum elle aliquando tabernaculo terreftri; deferendum cultum carnalem facrificiorum;& re&ta procedendum extra caf!ra ad Dominum Jefum; in quo eft libertas ab omnibus facrificiis& inftitutis legalibus, quilw im lege M»Jis juffifisari nemo potuit ACor.13:38. 39. Igitur fi quis ad communionem Jefa crucifixi adípirat, ne fübfiftat in Hierofolyma terreftri, nec infiftat& inhzreat umbratili illius cultui, oblationi facrificiorum,&c. nam talibus Chriflus$2 éq«Ais Gal.5: 2. fed exeat ad Chriftum extra caftra,& maneat in libertate ,qua Chrifius illum liberavit, Gal.5: 1. $.29. Attamen factificia pro peccato dictaquando non offerebantur pro peccato facer- a.Qusndof: dotis fummri,aut totius Ecclefia Ifraél 5 fed tantum pro peccato unius privati hominis, five P7 pd effet Priueps, five pnus à populo terra, tunc non inferebatur fanguis illorum iv Suuéitun, fed. vaá. effundebatur tantum in altari holocaufti, Levit,4: 25.30.34. neque comburebantur illo- rum corpora extra caftra, fed comedebantur à facerdote; qui per illa expiaverat, Levit./: ' 21. 27. 10118,& tunc habebatur facerdos ille& eeftimabatur ferre peccatum illorum pro quibus obtulerat Ibid, verf.17. U Cc a3$.30. Cuc 204. D: facrifictorum $.3o. Curnon omnium pro peccat? vi&timarum fanguinem in fanctuarium Deus inferri voluerit, non eft ut operofe inveftigemus. Satis habuit Deus in quarundam victima. rum fanguinis illatione in fanéta teftari refurrectionem,& afcenfionem Filij unigeniti, qui in omnibus vi&imis mortem illius adumbrari& prafignificari voluit. Id tantum obfervemus, facerdotem, qui victimam pro peccato comedit, dici ferre peccata populi, ad expian-iuni eim,— Sacerdos typicus fer? peccata populi;& illa auferendo à populo in fe fufcipit bajulanda 5 utita populus expietur, ne veniat in judicium, neque illi imputetur peccatum,— Quomodo ergo negabimus; Sacerdotem verum, Agnum Dei, vere eigen qho duspriey pert ire peccata populi fui 5. poenam pro illo peccati ferre,& vere pofito fullicientitfimo lytro expiareac redimere? EzutSacerdos typicus agnofcatur ferre jeccarii, jubetur comedere de victima pro peccato, Ita idem animal cedit& in cibum,& in ho^iam. Cibus qui comeditur,vertitur in fubftantiam corporis. Igitur facerdos offerens de illa victima, que ipfi in cibum datur,& ut in illius mutetur fübftantiam, videtur corpus ipfe fuum offerre,& altari committere; eftque adeo typus expreffiffimus Veri Sacerdotis, qui corpis fuum in necem dedit pro fuis,& in corpre fito peccata iorum tulit in lignum, 1 Petr.2;:4. Hesse Olj6 Cum autem is, qui hofliam propeccato offerre debebat, pauper effet, ut ovem aut Gia,*' capellam emere non poffet, licitum erat offerre /rmilam feu farinam,(quae alias in oblationibus, qu: dicuntur, 72D afferri folet) DNUIT9 in bcfliam pro peccato; finecleetamen;& tbrre; quod in Mincha ordinaria fiebat, Levit 5: 11.12. Sacrificio enim pro peccato non convenit lxtitia; cujus(ymbola funt oleum& thus, fed triftitia, Dies Kippua-.—. 32. Nequehic,ubi deholocaufto& victima pro peccato agimus incommodum erit, rm,., addere que de facrificiis in die Kippurim offerendisScriptura enarravit,— Dies Kippurim Saciifuia il:. D. 2;..^; usdii,— Clat de.iunus dies menfes feptimi: inillo 303 nns femel in aum» expiabatur /andhuarium Jani; hoc eft,(an&um fan&orum,& reutorirm conventus,& ditare; imo Abarenipfe& Sacerdotes omnes,& omnis E.clefiaMraélis: Exod.3o:10. Levit.(6: 23.34. Sacrjficia, per qua expiato fiebat erant pro Abarone& domo illus, juvencus. DOTT?& Aries: noy pro tot; autem catA[jraél, Aries in dpcanium;& duo Hira,. Super hos duos hircos difponi debebant fortes; fors uma. WW. Domino,& fors ia omry» Afaféli. In quem autem hircum cadebat fors Dowino, is fiebat TWÜD pro pe-cato.. Hircum emblema effe petulantia, fupra monuius. Ut ferpens faffenfus, ita& bircus fgura Chrifli fuit; qui non tantum wil]ue efl m fimilitudine carnis peccati, ut cumWidoro Auguftinus loquitur, fed etiam apparuit coram Deo, ut peccatum fa&tus,& peccata humani generis bajulans& ut xerdpz exfecrat;o, ac condemnatus pro peccatore, Eadem hic omnia funt; qua in ordinariis hoftiis pro peccato; nifi quod Aharon in folemni hoc die expiationum, fanguinem hoflize pro peccato, non tantum intulit in priora fana, fed in ipfum fancliffimum, in interius veli, ufque ad faciem Propitiatorij,]uper qu» in nube Domiuus apparebat: quo Aharon non audebat intrare ny-»»3 cami*einpzre, quando volebat, quemadmodum in prim tabernacu um dfe-savróe femper intrabaut facerdotes, féd fémel tantum im auno, nimirum in ipfo hoc die Kippurim, idque fo/w, ita ut ne ullus quidem homo auderet effe in tentorio conventus, cum intraret in[auch] IHmum, v[aue dum vurfum exiret; nec fme fanguine quem offerebat pro[e& populi igmmantiis, Hzbr.9: 7. h e impuritatibus, defeilionibus(y peccatis populi Iféaél Lev.1&216. Per hac quid uomféflaverit Spiritus Santis,& per fe clarum eft,& Paulus innuit Hebr,9:7 8. Superelt igitur, ut de illo hirco, fuper quem afcendit fors Afae £/, paulo plenius agamus? $23. Hir ffenificatione typica. Cap.XT. lib.z. 205 $33. Hircis hic adducitur d folitur'TVvivus, P0189 coram Domino, hoc eft, ante tentorium conven:is, Levit.t; 5. Siftitur autem poff expiatum fan&uarium, V tentorium, altare, Lev.16: 20. hoceft, poft oblationem victimarum pro peccato. Holocaufía enim pofi dimiifionem hirci vivi demum offeruntur, Levit.t6: 24. Abaron imponit duas manus fico fuper capit birci vivi, Et confitetur fuper illum omnes pravitates, defeiliones,& pecca1a filiorum Iffaél 5. Q ponit illa fuper caput birci: deinde mittit illum"Dy UN"T2 in mauu bominis opportuni Lxx, Vroljy, in defertum: diciturque bic bircus ferre fuper fe emnes pravitates Mraelis TYMA 8 ON in feram abfcifJam,.xX.. eic iv dexrov, Onkelos N27Y N^ l'28?: denique dicitur coram Domiuo fjfli. Y 7829 ad expiandum fuper illum. Is autem vir, qui dimifera? bircum Zfazeli, lotis veftibus& carne, redit ad caffra, Lev.té. verf,20. 21. 22.26, $.24. Hircus primus defignatus fuit forte Domino, Chriftus Filius Dei à Deo Patre stilusyzocatus prev gnitusyni[fus eft, confer Pfal16: 5. Tn teues fortem meam. Hircus fecundus non Domino, /ed Z4zazeli: nectamen hoc fortefortuna, fed forte divina, 7»«e«uton ÉsAs Q aysyrase: 0:9, AC 2: 23. $.,5. De szazel diverfze funt fententie; quidam id nomen mon/is cujufdam volunt effe, OINIY ita videtur poffe ceeopzD«2t. TIN VN Y. Capra qua difceffit. Igitur Mdzazel notabit ilium, qui 4 principio fuo abiit,& id non tenuit, fud. y.6. Diabolus eft 2e wc, qui à Deo defecit; eft x20 quafi PND"D recedens à. Deo, Angeli Satanae comparantur cum capris& hircis, Levit. 17:7. Sit igitur Omsty Diabolus, alias diee Q' vindex fii. Pfal.S: 3. Lxx.verterunt mou Q», id eft, emi[farits: funt qui TN1y5 dicunt effe ei; zdc ooo egacers,. Hüic Azazeli hircus unus attributus eft, $236. Si confideremus pradicata illa. Penez fuper caput birci omnia peccata 5. Portabit bircus fuper fe ciues Liauitates illorum, quae propriiffime competunt Chrifto, Agno Dei, portauti psc-a'amandi, proclive eft putare etiam Hir.sn hunc Chrifti Domini figaram fuiffe,& in Chrifto elle impletum id, quod in hirco hoc fuit prafiguratum $.37. Chriftum in dicbus humiliationis aliqua ratione./2a2e// hoc eft,diaboli poteftati fubje&u x fuiffe, negari non poteft. Agnofcit enim ipfe poreffatem teucbrarii, Luc. 22:13. Tiibuitur etiam Diabolo pore/as mortz, infligendae etiam Principi Fita, Hebr. 2:14. Draco ffctir ante mulieveun, ut. etm pareret, và véxvoy auis uuraQa2u, ApoC.Ut4. Serpens calcaueam pupugit feminis mulieris, Genef.3 as. teut.iviz Mum diu multumque Matth 4:1- 10. Sit igitur Chriftus hircus hic; portans peccata, traditus aliquo modo dhzazeli hoc eft; Diabolo. $.38. Ducitur autem hic hircus in defertum.. In deferto tentatus eftà Diabolo Matth, 41. Marc, i:13. Munduscum Chriftus in. illum venit. habuit faciem Jeierti,. Vox clamantis i4 deférto, Ef, 4-: 3. nulla inillo meffis fidei, veritatis, pietatis; ornnia infrugife12, fpinarum plena, Romi; omnis idololatriee mater, orbi terrarum imperabat. dai illorum in poteftatem reda£ti, mrroducft evan in defertum populo a, Ezech.:0::s.. ipfi ob depravatam veritatem, occultatam cognitionis clavem; admixtum doctrinze fermentum, receffionem cordis à corde fan&orum Peat:um deferto infiugifero quam| fimillimi, ka hircus hic emiffarius ducitur Azazeli in defertüm; ut in hoc mundi dejerro; per manum hominum. qui omnem pietatem defeinerant: quam nar; Scriprura vocat manam. peccat.rum necem traderetur. 5.& ab, Azazele in deferto acerbj(T«num in miosum tentargtur, Cc j$49 M Hircus TNI Aíafeli, Hucus einiffaiius figuta Chrifti, 206 De facrificiorum $.39. Min besninis opportuni, per quam hic hircus mittitur in defertum, tanquam donum Azazcli, eft potentia illorum, qui contra hircum hunc divinum furrexerunt,& fanguinem ac interitum illius fitierunt: de quibus A&or. 4: 26. Coufiiterunt Reges terra, c Prindpes con, repati fuut conrra Donnnunt Gr Unclam illius, Congregati funt in veritate con« zra[anum puerum tum, confer, Pfal.27. 2. $40. Igitur dupliciter Chriftus confiderari poteft, vel ut hircus mactatus& fanguinem effundcus ad reconciliationem Dei& expiationem peccati 5 ita prior hircus illius. urafür: vel uthircus, per manum potentium hujus feculi, in deferto Mundi idololatre, furori& libidini Satane feu Diaboli traditus ad patiendum maxima& diriffima; qua in palfioue demonftratus eft. portare in capite[uo peccata d iniquitates non /fraelis tantum, fed£z: nandi, 1 Joh.2: 2, ita hircus à wmoorai- illum adumbravit. punsemi,— 9.47. Poteramus hifce contenti pergere ad alia. Attamen confiderantes Zrisem hunc faris fes Azazeli mitti, ita ut illius omnimoda fit portio& forte defignari non Domino, fed 424lamium Ju. ac//5 atque adeo illum Azazelis elfe, non Domini; praterea bircum hunc dimitti, poftdrom4. quam jam expiata effent cmnia, videmur non fine ratione, neccitra neceffitatem inqui. rere,annon aliud fit fubje&tum, cujus hircus hic fuerit typus& figura. Quamvis Chriftus utcunque furorem& violentiam ac impetum Diaboli fuftinere debuerit, tamen non ceffit forte divina Diabolo, nec illius mancipium fa&us eft. Abit: Contriverit Satanas calceneum Chrifli, at Chriftus illiuscontrivit aput. inflixeritSaran illi mertem 5. at per ipfam illam mortem Chriftus illum abolevit. Quaefiverit illum Satan«ade; at raptu ef Chriftus ad Deum& thronum illi, Apoc.12: s. hinc dicit Chriftus Joh. 14: jo, enit Princeps bujus mundi,& in me nibil babet, Denique ad boc manifeflatus ejt Filius Dei, ut folveret opera Diaboli, y Joh.3:8. Non igitur pleno fenfu dici poteft; Chriftum miffum traditumque ve Zfafel. $.42. Improbi in Sacris birci vocantur. In noviffimo die ftabunt cves à dextra Dei judicis; birci autem à fmniftra, Matth, 2 4; 33. confer Ezech.34:17. Et vos oves mea dicit Doguine, Ecce ego jttdico inter vos(jy oves, ufque ad arietes& bircos,— Quid igitur obflat, quo minus per hircum hunc emiffarium intelligamus cetum quendam improborum, Deo Chriftoque illius rebellantium?: $. 43. Judaeos Chriftum fpreviffe, rupem falutis fielerate traGlaffe ,, Sandlum Damini profanafJe, aliumque dotalJe; Architectos lapidem reprobaffe, quis ignorat? Sint igitur Judei rebelles, Coetus Pontificum, fi/ii bi degeneres adumbrati per hircum hunc emiffarium, $. 44. Id lubentius fatebimur, fi oftendi poffit, omnia, quz de illo praedicantur, in Tudaos immorigeros non incommode applicari. Non dicam propter petulantiam, lafciviam, libidinem malam, animumque feriendi, illos optime cum hirco comparari: accedoadalia. Hircus emiffarius dicitur fli vivis coram Domino, Annon Judai foli vivere Deo olim vifi funt 5 vitam longam, juxta promiffionem quinti Przecepti, in terra exfpe&antes?. Hircus mittitur in de[ertum Azazeli. Annon Judaei immorigeri feparati funt in malum ab omuibus tribubus Ifraelis, juxta omnes adiurarines federis? Deut 29: Y.21« Annon dimiffi funt& difperfi per gentes?& quod olim de gentilibus, id nunc de illis dici poteft, i/los effe rne Chriflo, fime Deo in mundo, Ephef 2:12. Cui nunc obediunt? non Deo; illum enim blafphemant in Filio: certe Deo h;jus mdi, lioc eft, Azazeli,qui meutes illorum évóoA oct excacavit. 2 Cor.4: 4. Ita in mundo miferi pereunt extra regnum Dei, Mittitur hircus ger mann Firi opportuni, Romanus Cefar, preter quem nullum alium habe fentficatione typica. Cap.XI. Lib.z. 207 habere volebant Regem Joh.9: 15. qui fuit quafi 4zafius illorum, cu quo fcortati fant» Gr pudenda egerunt Hof.2: 4. non incommode intelligitur. Sub Romanis Imperatoribus leges illorum violatze, urbes capta, tandemque Arx omnium Hierofolyma, una cum Templo occupata& folo equata eft. Ita Judei fedibus fuis expulfi, per totum terrarum orbem difperfi funt, in quo hunc ufque in diem, fubje&i gentibus& nationibus, fent fine Rege, fine Principe,[rue facrificio, Hof. 3:4.&: prada funt ac portio Diabolo, Azazeli, cujus opera faciunt. $.41. Necminus id Judzis accommodari poteft, quod de hirco emiffario dicitur; Feret, portabit[uper fe omues pravitates, defeGliones, Qj omnia peccata filiorum Ifrael, Sane Judai non ita illa portant, ut Agnus Dei, Seda iliis, ut vafis ira cernitur vindicativa Dei jullitias& revelatur fuper illos ira Dei€ celo: exemplum fai funt feveritatis, quam merentur pravitates& peccata 5& ita infigniter ac tam longo intervallo pro peccatis luunt;ac fi pro omnium Ifraélitarum fceleribus& peccatissunquam commiffis, luerent& ponas ferrent, Item, ferar bircus ad expiandum[uper illum. Scimus multa beneficia à morte Chrifti Domini etiam reprobis& incredulis obtingere; illofque quafi in farguine Teflamenti fanclifiari, ut in communem modum locum hunc nunc accipiamus, Hebr.1o: 29. Caufa expiationis& falutis in(anguine Jefu annunciatur omnibus, Judai immorigeri iu radi.e fanctificati& expiati funt. Semen fanclum, veré expiationis particeps, eX illis germinavit, Efa.ó: 13. fpefque eft, fore, ut totus adhuc Ifrael falvezur,& ita per Sacerdotem Chriftum expiatus cernatur aliquando: Rom.11:26. 27, Fenier enim é Zione lie berator 5& avertet impietates à Jacob. Et boc eji illis per me Teflamentum, cum abfiulero peccara il'orum, Apparet, populum immorigerum expiandum in pofteris, Utinam mox veniat e Zioue bac falus Ifrael!. Pfal.14: 7. $.46. Ultimum oblstionisgenus TY332 sumzs dicitur, eft& farina, aut alio fructu tetr2, cum oleo, there, fale, Etiam heec oblatio, ut alie omnes, umbra Chrifti fuit. Is;fracius terre ELA: 2, panis vits Joh.6: 48.50. plenus donorum Spiritus fancti, qui oleum bilaritatis dicitur Pfal.45: 8...[ile ignis& afilictionum bene falitus, incorruptibilis& immutabilis,optime in oblatione farine, oie, filis adumbratus fuit. Munus€ farina fzpé coquebatur; cotum frangebatur, fractum edebatur, Meminerimus corperz Crifli pre nb» fra&i, edendi in illus memoriam, 1 Cor. 11: 24. 26. f$.47. Videamus nunc/écundo, quomodo facrificia legalia etiam fuerint indices facrifi* ciorum jjiritualium, quae pii fan&tique Deo debent offerre. Sacrificia Veteris legis ceffant poft oblatum facrificium Chrifti, ut& ceremoniz omnes?: qui ab illo tempore e»vem Gat in facrificium, reus habetur, ac fi occidiffez Virum: qui facrificaz pe us, efl et d cervi ans canem: qiti cffert munus perinde facit ac(1 fauguinem porci, quod olim animal inter impura €sat, offerret: qui adolet tbus eft ut adorans Hdelum,Ef.46:«Tamen ut fet, cum Deo? ii gitur fü;er facrificio Pfal. 50:«. quod Chrifti eft: ita foederati Dei omni tempore, ad finem u que feculi, grata Deo facrificia offerunt: non tamen& pecudibus, fed fpiritualia, uc ita illorum cxd/tus fit Aaageia Aog4xn rationalis, Rom.t2; 1. confer Deut,33:19 ibi facrificubuut fisrificia juflitia, $.48. Praecipuum quod elei facrificium offerre debent AD fid s, confeffio gratig coleftis. Pfalm.i é:verfag. Tibi facrifiz abo Jacrifi c«m coufeyienis, confer Pfalm.50: verf 14. 23. Sacrificia illorum funt cerpora illorum, Rom. 12: 1 Spiritus fraus, cor attritum, Pfalm.5::19,. Fitidi, quos offerunt d retribitent, fuut Libia iler m, Hof. cap, 4: 3. Sufitus, quem adolent, munzfque Jta, quod offerunt;«ft erario ilorum,— Dionatur eratio 4.iti Mincha Inunetre. Demonfttatio pofterig. tis. contet $ 18. Sacrificla fanctorum perpetua, 2o& De[acvificiorum fignificatione typica. Cap.XI. Lib.z. oratio mea faftus coram tes, elevari plmrum mearum munus ve[pertinum, PfA41: 2, Cbae ritas& obedientia illorum potiora funt omnibus victimis, Charitate deleclr Gj non facrificio, C agnitione Dei pre bolocanjíis. Hol.6: 6.. Audire eJl melius facrificio, hoc eft, obedire; dr auf ultare pre adipe arietum. Sami; 22. Haec facrificia grata fuaviaque, fuccedentia in locum priorum, nominibus illorum, ut figurarum, infigniuntur, Pfal.s::21.— Tunc delestaberis bolocauffo,& Jacerdotali mun-re integro, Tunc a|cendent in ditare Tuum juvenci, confer Efa.« 6: 7. Qulaila—$.49. Utautem fan&i ele&ique fciant, quomodo facrificia illorum fpiritualia comA parata effe debeant, ut fint digna juflificatis,.& Jicrifidia juflitie, quibu Deus deleatur, me fnaifes, Pfal.st:21, anteoculos habeant leges de legalibus facrificiis, $.5o. Holocauftum comburebatur totum, Totus homo;omnesque illius facultates "confecrandz funt Deo, Etiam meminerit peccator, quemadmodum totum pecus deflruitur, ficomnes teneri ad totalem deftructionem& animae& corporis, ob defectum natura. lem totius juftitiz, nifi condonatio eJJez apud Deum. Pal.: 30: 4. $.51. Munus offertur cum o/eo s cum laetitia corpus& res noftra offerende funt Deo; cum azjais; expurgate vetus fermentum» ut ftis nova ma[Jay«auc ig dQummi,| Feftum aga« nus in azymis finceritatis& veritatis, YCor.$:7, 8. cum fale, ut agnofcamus và dewzro, hoc eft, à de3aprov 3, djseraS eror foederis Dei, quod eft feu falis, hoc eft, perpetuum, Num.18; 19. igne electi, ut fale, falientur: Marc 9:49, Omuis enim igne faliciur, quemad. modum omne munus[ale Jaliebatur, Ad eeternitatem non nifi per ignem aditus eft, 1 Cor.3: 13. 2 Petr.5: 7.10. Ignisigitur electis pro fale erit, quia ag9apeiac ayéZer(Q-. f.$2. Sacrificia pacifica comedebantur& à Sacerdotibus& ab offerentibus, Ita datue communio membrorum ejufdem corporis,& communis amor,& fui atque omnium donorum participatio. $.51. Etiam ex pecudibus, quee offerebantur, difcant fideles, quales non debeant effe, & quales debeantelfe. Ne fit in illis torvitas boum, prava affectio caprarum, ftoliditas ovium, luxuries vitulorum; lafcivia hedorum,imprudentia columbarum, Se&entur autem boum laboriofitatem,caprarum agilitatem,ovium fimplicitatem,;vitulorum vigorem, mutuum turturum amorem;columbarum integritatem, Studeant denique finceritati azymorumy;odori fuavi precum, /a/i, hoc eft, conftantie fan&ta vitz, Sodaiemon,—$,c4, Cum igitur facrificia legalia adumbrarint& Chrifti hoftiam,& fidelium viimas,fallitur Socinus, dum negat, cortidiana facrificia repraefentafle mortem Chrifti; adumbraffe tantum fpiritualia noftra, quae vocat faerifi ia mentis ncffra, dicitque efle preces g ponitentiam. Sacrficia$.55. Voluit autem Deus Sacrificia magno numero offerri, tum ut fides& fpes facrifipei,— Cli Choftijin poftremo dierum offerendi, cotridie his quafi fomentis aleretur& firmaretur, quemadmodum corpus cibisfirmari oportet; tum ut perfectio unis illius, melioris& veri actificii magis magifque innotefceret. Ut enim in multis plurimifque creaturis petfectio divinze potentiae, quae illas vocavit,& produxit,& confervat,cernitur; itae cottidianis& annuis facrificiis abfolutiffimam& fufficientiffimam perfe&ionem veri Sacrificii, quod unum fatis eftexpiandts peccatis zotius mimdi, 1 Joh.2:2, cum numerofiffima illa facrificia, ne minimum quidem peccatum dgerpeiv auferre potuerint, quamvis quia fuerunt &víxupa pignora& facramenta,& i pfa expiare, ac procurare. TWO doaw condonaticnem di« cantur: Hebr.9: 22. concludere facile fuit. $.56. Hac illorum infirmitas& frequenti eorundem iteratione liquido apparet. Si De facrificiorum ufi temporario. Cap.XI.Lib.z;— 209 Sienim vere peccatum abftuliffent;aboleviffent, expiaffent, non potuiffent nec debuiffent ,,4. appara t repeti& reiterari: id docet Paulus, Hebr. 10: 1.2... Lex anuztatim iifdem Jaeririciis, que offó-. iorum inrunt coutino, nunqitam. porejt accedentes con[immare, quandoquidem alias ceffaffeut:fferri. finus, Infigne hoc eft perfe&ionis argumentum noftri Sacerdotis, eodem annotante Apoftolo; quod zza£, femel tantum per victimam[uam manifejlatusesf s. 9? una. illa oblatione confit Z mavit omnia, quodque non z^ aus f eje fe ipfum offertygticmadmodum Sacerdos Abaron intrat in jaucta nav! éiavróv annuatim s quia fiid Chrifto incumberet, debuiffez faepius pati inde à E condito mido, Hebr.9: 25. 26. 10712. 14. z$.$7. Neque minusobfcureex eo, quod Deusillis terminum fixit. quem non debue- ,,.ig. runt fupergredi; quique cum expiraffet,plane abrogari: de quo termino Paulus, H.br, 9: non femper 10. ufque ad tempus emendationis incmbentia, loquitur de dons f f'acrifiiis verf.c, unde in- qu M fimul difcimus,tempus illud.quo facrificia viguerunt, multa emendatione eguiffe, neque qu ut adeo fuiife tempus optimum& beatiffimum: adde Gal. 3, 19. Lex a/dizà eji, adeoque& facrificia non minima pars /ezis pracej ti carnalis, ufaue dum veuiret Semen, cui promij]um eff, 2 hoceft, Chriftus, de quo prima loquitur promiffio, Genef.3, 1; conferv.24. Lex padago1 gus nojler exjhitit in Chrifhrn ufque,non ultra.Docemur Legem inftar pd225: efle, qui pueros ducit docetque, non femper leniter illos habendo, fed& rigideac fevere. Ita in obfervatione legis& facrificiorum exercitium quoddam rigorisfuic& feveritatis. Et€ Prophetisidem conftat. Habetur enim in illis, 4rcam f'ederrs Domiui aliquando son naminaudam amplius, nec vifrtandam, nec de illa.ogitandzmi, nec de novo faciendam Jer.5,16. Cum fublatione Árce,que in tabernaculo collocata erat ceremoniali,una conjun&am effe& indigitari fublationem facrificiorum ceremonialium,quorum fanguis ante propitiatorium, hoc eft, operculum arce fpargi folebat; nemo non videt. Clarius id dicitur, Jer.i, 15.. Caro fansta tranfibunt à te, hoc eft, facrificia; quorum caro fancta erat;& comedebatur in /oco fanclo. confer, Hag.2:13. Imo& Deus dicit, Pfalm,52: 8. Non ob facrificia tua redargsa te, Qj bolocaufla tua coram me funt femper y indicans fore tempus, ubi facrificiorum nullus erit ampliusufus; ubique non ampliusilla exacturus;aut ob negle&um illorum, aut finiftram oblationem culpaturus effet, Is igitur cultus, qui in tempore incipit,& in tempore definit, non poteft effe optimus& vere Deo ivzp:g Gv. $.58. Imo& ex eo, quod Deus facrificia, quamvis à'e inftituta, toties fpernit. Ef. 1: 1r, Sacrifieia 12, Ad quid mibi multitudo facrifi orum v2ro: um 7 Satur[tm| ne addicis adAieire nnus(ape Deus vauitata, hoc eft, facrificia& dona, Su/izus, abominatio mibi eff, 66: 3. Amos 9: a1, 22, fecti. Odi, reprobo fejla veflra.. Etiamft offeratis bilocautla mon acceptabo,(9 pacifi.ssan pinguium vefirorum non ajficiam, confer Pfalm.50: 8-12. 5t:18.. Noa delecliris ficriicio uam davem: bolocauflum nongratum babes, Non enim fpernit tantum, quod Ifraélite illis abufi effent,& non in fideobtuliffent, fedquia non funt cpztaa pars, quam Deus elegit non verum /onzm, quod natura ipfius congruum eft. Id& difcere eft& Mich,cap.e. Poftquam Ecclefia dixiflet verf.7.— Numquid delezabitar Dcus millibus arietum 7. qua quafítione tacite negat delectari illis Deum; ftatim addit verf,8, Iudicavit tibi, bomo, quid bonum;(j quid à te poflulat, amare gratiam,&c. innuens non obfcure, arietum oblationes bonum in fe non effe; quo cum convenit, quod ftatuta illa de facrificiis& ceremonialibus in Scriptura appellantur C200 N? COY PII latuta nou bona Ezech.20: 2«. Igitur quia facrificia à Deo fpernuntur, imo non-bona dicuntur, illorum fatis conflat«à 4e 3, dvopeAie, Hebr.7: 18. Saerifuia juflitia Deus nunquam fpernit: facrificium à Filio oblatum eft illi odor fragranti à nunc in feculum, Cor contritum, ó Des, T13n NO suuDd quam D De[acrificiorum utilitate. Cap.XI. Lib.x. quam ferpens, Pfalm,$1:18.19.. Fides eft id, per quod femper illi ivaere épfp. Hebr.u: 6, Dil:&io Dei& proximi, bona opera, fidei fru&us; dicuntur. Svera] aic tvagegei?) à Gi, Hebr.;: 16.. fanüifa.—$$. 49. Quantum valuerint facrificia docet Paulus Hebr.9:13. Si enim fanguis tauro» adir rum dy bircorumt, d cinis vacca, affergens pollutos, fantlificat ad. caruis puritatem, Sandiifitem, cavit quidem fanguis facrificiorum, fed externe tantum, non anima», quz intus eft, cujus pitrgatioucin attribuit verf.14., fanguini Chrifli 5 fed carnem, quze externe videtur. Eatenus nempe, ut quis ceremonialiter purus effet,& libertatem haberet in caftris Ifradlis converfandi,ad atrium tabernaculi accedendi,& haereditatem terreftrem occupandi. In. firma certe facrificia, quae fandlificant, fed ceremonialiter tantum,imo carnem tantum. Ideo & dg«oic, quz fanguini pecudum attribuitur, Hebr.9: 22. Sie fangsrinie faufrone 8 yit) ageexc non fit remi[Jio ullius peccati, aut ullius impuritatis externe attractze, externa potiffimum eft; ut nimirum quis iterum habeatur externe purus,& membrum politiae,& heres terrae Canaan, rurin— 2o$9. Imo docet Paulus, in facrificiis fuiffe Zvdpamaw duaprizy memoriam feu commo. duuosus Defadionem peccatorum,& véc AavewdovGe, qui illum facrificiorum r/fitm obierimt, babuiffe auagrive Evr adbuc aliquam eweidwi dpapriav cen[cientiam peccatori,& necdum fuifle xxaSaypopec purgatos, Hebr.vo:2.3.. Ergo in facrificiis eft peccati commorefasli, non grata, fed aliquo modo feverior& rigidior, fimilis óvedteu exprobraticni debiti, Inftiruit Chriftus Dominus facrofanctam cznam, faciendam eig dr urooir in recordationem,(ed non, quod facrificia faciebant. ec dyagumeir dpapriiv, fed. eie vli uir aano. dicit, in mei recordationem, YCor.11:24.25.. Qua recordatio longe dulciffima& fuaviffima eft. Eft enimrecordatio Chrifti miffi, per paffionem mortis confummati, in gloriam affumti. Eft recordatio foluti lytri, expiati peccati, devictze mortis, aboliti Satanze, reconciliati Dei; placatzle. gisaddudz juftitize xternasacquifiti Spiritus filiationis, manifeftatae vize fan&torum,caffati chirographi,& confummationis totius operis redemtionis, In facrifciis pecuinis fuit etiam drama, fed non drZurnais maximorum horum beneficiorum, ut. jam exflantium atu, fed adhuc adducendorum,manifeftandorum,;confummandorum.Fuit in illis&szurex recordatio Chrifti adhuc ma&tandi; peccati fanguine meliore melioris adhuc hoftiz expiandi, vie fan&orum adhuc manifeflandae;. adeoque recordatio peccatorum, tum illius, quod Adam commifit, in 410 omnes peccavimus, Rom. s: 12. adeoque& Ifraelite: tumillius, in quo omnes fine difcrimine concipiuntur& nafcuntur, quod eripiuale aopellari fo» let, Pfalm.g1: 7. tum illorum, quz per totam vitam committuntur, etiam à fanctiffimis, qualia aQalia vocari folent; Horum peccatorum omnium fuit in facrificiis recordatio: nimirum illa effe commiffa, mereri mortem& iram ac maledictionem; à Chrifto quidem Sponfore fufcepta, nondum tamen a&uali lytro expiata 5; adeoque reatum adhuc exítare, hoc eft, poenam& folutionem adhuc deberi; nec tantum Chriftum effe debitorem, folvendi id, quod fpopondit: fed fan&os ipfos nondum habere,& a&u obtinere id lytrum& piamentum, quod pro peccatis debebatur; adeoque fi poffibile eflet Chriftum Sponforem non venire,(quod tamen impoffibile erat propter verizatem Dei,& propter «terium Spivitum, per quem fe Chriflus Patri inculpatum obtulerat, Hebr.9z 14.) illi ipfi tenerentur ad patiendum& ferendum omnia, quae peccatum ut é-Jevia f'rpendia poftulat & imponit illis,qui peccarunt, Rom.6; 2;. Talis revrdatio non excitat fummam latitiam, fed in fidelibus excitat magnam /ti, quae oritur ex ingenti defiderio, ut veuitndo veniat, G vou tardet is,qui peccata omnium bajulaturus,fua coputziene juffigi. ar multos, Habac *De facrificiorum utilitate. Cap.XLLiba.—— zu bac. 2: 3. Efa.;.11. imo merum quendam& follicitudinem, ut non fine timore,& facie reteCla aufint accedere ad Deum;& ug sapinaia: cum maxima pleniffimaque fiducia appropinquare ad tbronum gratia, Hebr.4: 16, G vixya 9«8 JuéSG gerere fé inflar filiorum, Joh. I: Y.12. imo fecit, ut fideles flarent uaspdv procul, Ephef.2: 13.& eminus quafi cum Dco Patre fuo agerent, ut cum illo, apud quem effet quidem^ngelus interceffor illorum ferens illos verbo potentia, nondum tamen in qualitate Sacerdozz per palJiones con[uumati, Hebr. 2: I0. qui pertranfierat celos, poftquam ad[olvendum omnia, quz pro peccatoribus debebat, ex illis defcenderat, Ephef.4: 9.10. Hebr.4: 14.& oblata una pro peccatis viclima, in eternum fedet ad dextram Dei, Hebr.10,12. Neque tantum in facrificiis fuit haec peccatorttm dvi, hoc eft, facrificia fecerunt fua natura& indole fideles peccatorum memores effe: fed etiam Sanczi habuerunt evveidow con[cientiam peccatorum, hoc eft; con- contenta fcientia illorum, teftis veraciffimus, mentiri& fallere nefcius, ditavit& indicavit ac in peccatorum. memoriam revocavit illis, peccata adhuc effe expianda actuali lytro& victima; Sacerdotem& Sponíorem adhuc animam fuam pro illis in mortem effufarum adhuc humiliandum, adhuc é terra viventium exfcindendum efle. Et quamvis hac eveidvos confcientia fuerit in illis, etiamfi nunquam facrificia impofita fuiffent, tamen accedentibus illis, non potuit non illa magis excitari,ut fzepe mentibus pluriefque& crebrius injiceret, cogitationes ferias& humillimas, de peccato adhuc exflante, deque debito adhuc actualiter folvendo, Hi autem, qui confcienttam adhuc habuerunt peccatorum, que per oblationes excitata& fzpius expergefacta fuit facrificiorum, dicuntur necdum xexaSapplior purgati s non ut putemus illos à macula& labe& fervitute peccati non fuiffe liberatos: faucisficati enim funt,& inrroduSii in gloriam caeleftem, in quam non. intraz dv wom&v, Apocal. 21: 27, confer Hebr. 12: 14.& dicuntur Spirizus illorum confummati, Hebr.2210. 12:23. fed ut Íciamus à reatu peccati,& debitionepeenze, nondum prrgaros, hoc eft, re ipfa,& ut fit, quando lytrum actu folutum eft, liberatos fuiffe; quamvis interea nil minus certi fuerint de falute& aeterna beatitudine, Et hoc demum eft pleniffime à peccato purgari, non tantum à fervitute illius liberari, fed& à debito& poena peccati abfolvi. Utroque hoc modo za9«eifd ijide purgat nos Sanguis Jefu Chrifli ab omni peccato. 1 Joh yz 17, Cum igitur in facrificiis talis fuerit. peccati commemoratio,& debiti exprobratio, facile eft judicare, facrificia infirma& inutilia fuiffe ad condemnandum peccatum,& juftificandum peccatorem,& exhilarandum animam, $.61. Imo hancob caufam Lex facrificiorum& ceremoniarum comparatur cum jugo, Fuerunt quod Patribus difficile portata fuit, A&or.15: 10. confer Efa.9:3. cui opponitur jagtum"E^ onufque Chrifli dulce& leve, Matth, v1: 30... Nam quamvis grave& fervile effet jugum, obligatum effe ad emendum& alendum pecora, illa gratis adducere ad altare, ibique in manus Sacerdotum tradere, fanguinem illorum fundere,cruore illorum pollui; fztore, qui ex combuftione oriebatur, nares offendere, tamen id longe maximum nondum erat jugum,fed id in eo proprie confiftit: 1. Quod debebant facrificia fepius offerre pro maximu& minimi etiam peccatis. 2, Quod id non libere faciebant&&[mero fpontaneo motu, quamvis quzdam facrificia offerri dicebantur 11272?«iro Gy fonte, non e legis pracepto, ut pacifica, Levit.12: 2:1,& quadam etiam bolocauffa, Levit.t,3. 19:5. 22:19.29. Íed vi praecepti divini, fanciti peena& comminatione maledi&ionis, Deut.27: 26. Medi&lu, qui non tenet verba legis ad faciendum illa, quae verba funt extenfa ad omnia illa, quze in omnibus libris Mofis funt mandata; adeoque fimul ad facrificiorum leges fervandas, omnss& fingulos;poft peccata aliqua commi a gulari ratione obftrinxere; ita ut qui P: ACIle dnudiis& mil a3, impottnn. Teteno a Íl vfionmm. 212*De facrificiorum utilitate. Cap.XI Lib.z. factificia petulanter omittebat, non deberet aliter judicare, quam fe illo ipfo incidiffe in maledictionem, quae jam naturaliter illi incumbebat, ut poft peccatum omnibus, Magna igitur certe fcveritate praecepit Deus facrificia; ut maledictos pronunciaverit omnes, qui illa omittcrent, aut!pernerent|TT12 cum protervia,(Deut.17: 12.)(3) Quodin illis fciebant, non eflc veram expiationem, fed tantum recordationem peccati: qualis recordatio, ut jam jam ottendimus;nec leetitiam nec libertatem parere potuit: atque adeo illa erant quafi zeipéoereor xaU aucav chirographum contra offerentes Col.?::4. quo publice fatebantur, Ic:düuc dcbere Deo pro peccatis victimam meliorem, Notabile eft, quod Paulus addit Ce. regropbrin id fuiffe ózeravviov fubcontrarizm ill; non omui: o contrarium; faciebant enim etiam facrificia ad fovendum fpem& fidem in fponforem;qui venturus erat; certa faciebant ut facramenta de gratia& amore Dei 5 obfignabant falutem& vitam propter eternam Sponforis oblationem,& certiffimum illius in terris adventum, ad fol. vendum, quod in fe fufceperat s. ergo fzbcontrarium tantum, hoc cft. aliquatenus& fingulari aliquo modo, quatenus exprobrabant& commemorabant etiam reatum,& quod peccaza adhac deberent expiari actualiter.(4.) Quod facrificia quidem ccbebant emere, & ad taberniculu; adducere; tamen nec mactare illa, nec in altari offerre audebaut; Ícd debebant illa tradere in manus hominum, fatortm€x biu id tt, qui X ipfi erant peccatores; G rui nitatem babebaut adjaceutem Hebr.5:1. 2. idque fub poena mortis prafentulis, fi[cus facerent. confer., 10. Cüm Deus illis promififler Exod.:9.«. Erita mibi venta Sa-enidottin, ramen llosabaltari arcet; uc illis hac ratione exprobret illorum imp-ticitem, qua prohibeat, quo minus é manibus illorum munus accipere velit. $1 cam Deas an eros los declaret cau moserilas illoruin, cum f'icerct tranfere omnem prie m ceni, Ezech; 20: 26. hoceft, cum Primogenitos omnes fibi confccrari& fané&uficai jutiit; Exod. 13: 12. quidni impuri declarati fint, cum rejectis etiam primogenitis,& in locum illorum elc£tis Levitis, Num.3: 12. imo ne illis quidem dignis habitis, ut ad mJirmnenta faudlays ad altare aucederent; Num. 18: 2.:. folus Aharon cum filiis fuis nominatus eft d obfervaudam«bfervaticucur janchurii, S dta i rol us altaris Ris, qua in teriore veli ageuda erant, Num.8: 5. 6. idque cum in finem, ne etlez^j fervor& ira Det iu filios /[raél. ibid. Quamvis& propterea Deus f/acerdorium adítrinxerit ad sum Virum Aharonem,& familiam illius, ut oftenderetur Unitas Sacerdotis& AMidi.itoris Dei bumiw numaue bouinis Tefa Chriiii, YTim.a:g.(«3 Etiam hoc ad aggravationem jugi fecit, quod tantus delectus habitus in pecoribus offerendis; quodque maxime& follicita cura cavendum fuit,ne pecus offerretur, in quo effet 13792 vd minimum vitium, Levit.cap.22« Verl.2c- 26.! 9.2. Ut remconcludamus, Sacrificia ill1 pecuina, qua impotentia fuerunt ad juftificandum Deum ,qui juftificat impium; ad condemnandum peccatum; ad implendum legem$ ad purgandum animam; ad manifeftandum fanum ad fanáificandum conÍaentiim 5 ja quibusfuit peccati commemoratio, chirographi Ícriptio; lapfus accufatio, fervirutis erave jugum, fitis excitatio, futari przemonítratio, non exhibitio umbra, nou ccrpus; qua ad tempus tantum debuerunt durare,& deinde plane& in univeifam abrogaii; qua Deus toties fpernit& contemnit 5 i/i, inquit, facrificia vere dicuntur o5 infirma 5& cultus illorum in fz fuit aliquo modo Zragejic inu. Hs, ncnps quatenus per fe non potuit comparare maximum bonum, nec pacare menrzm aut tranqeilare cor, nec parare jullitiam, qu» valet in judicio; quamvis 2oncslnceret interea;di/is y imo atilydum efle, 1. Ad humiliandum populum, eumque in £9 inutilitate: Cap.X1. Lib.z, 213 includendum intra carceres pietatis& fanctae modeftiz,& profundi timoris, qui eft initium omnis fapientiz, 2, Ad excitandum fpem,& fovendum fidem, ac ponendum ante oculos Chriftum venturum,paffurum,refurrecturum, in gloriam affumendum. 3. Ad exercendam mentem in cognitione& meditatione myfteriorum Dei,&(crutarione rerum, quz per terreftria adumbrabantur, adeoque ad expellendum ex animis illorum negligentiam carnis& peccati illecebras, 4. Ad conftituendum Ifraélem populum Dei peculiarem, eumque feparandum ab omnibus nationibus mundi; quatenus non fide tantum ab illis diftin&us effet& dodrina, fed& moribus,& judiciis,& ftatutis,& externo cultu. 4.65. Rogantibus,an I(raélitze omnes naturam facrificiorum bene perfpexerint; inque illis intuiti fint Chriftum Dominum, illisrefpondere non eftditficile. Quemadmodum hoc tempore multi funt;qui pervería docent de facrificiis Judaicis, illorumque vero ufu& indole;quales funt Sociniani, negantes cottidiana facrilicia adumbraffe Chriftum, folummodo publica illa& anniverfaria, ut in die Kippurim; Levit. 16. que nominant Jaeriicia fà editis, veregrine fatis, cum tamen in omnibus& quibuslibet facrificiis,& in modo cblarionis, fi: claritfima adumbratio Chrifli, qua Saverds£is; fe ipfum offerentis; qua viia obliti qua aZaris victimam fan&tificantis 5 qua iens illam confumentis; ua'angutuis fefe cifundentiss qua corperis mere perpetientis; ita non eft dubium, fuiffe multos inlfraéle«52 des, terrell ii tantum fentientes, tn carie confidentes, Philipp.3: 2. 3.19. qui non attenderunt, nec fcrutati funt, quid fub his facrificiorum umbris lateret; qui putarunt fa:iselfe ad xpi2ndum peccatum,& acquirendum juftitiam, fi facrificiaé preícripto divino offerrent;& fe fufione fanguinis irrationalis placareDeum poffe,quemadmodum Kain in initio primi mundi falfo ficrificio, manipulo frugum fe placere Deo fibi videzur peifuatre| Hos& tales fepe redarguit Deus, imo& illorum refpectu facrificia toties icjicit&'oonit; iilique funt qui culpantur, Mal,::7. quod attalerint[uper altire pauzi cites tos imo anm y claudum, sgriudine abfumptua verf.8. in quos maledictionem vibra: Donioas, Mal, cap. 1: verf. 14. Maledictus dolvje seus, Q9. iu cita dus grege esf aot nl y S qei farifica: cvrtt] ten Daniuo, Omnes enim, qui non in fide facrificia obtulerunt, eziamfi integras obtulcrint fine vitio pecudes, tamen claudas& cecas& mutilas obtul.fe cenfendi funt; imó quod magis, funt habendi, ac fi plane nulla obtuliffent, Hinc quamvis in deferto IHfraélitze fzepius facrifcarint Domino, ramen quia multi id fecerunt noa ia fide, negar Deus, facrificia ipfi in deferco oblata. Amos 5: 2$. An acri. ia Sy uiti cbielisis unita in d fevtz, quadra ita annis, Domss Ifrasl 7. Hi iniferi, qui tam perverfa mente& pravo fenfu facriicia obtulerunt, illis cultus ille nibil protuit, fed plurimum obfuit; illique maledictionem, mortem& iramomni fua munificentia, liberalitate& fumptibus(ibi accumularunt. Et illorum refpe&tu Mofts sndfferitum pleniffime fuit dfasnenia. Savage€ xavaxeissoc, 2 Cor. t 7.9. $.64. Non obflantibus ramen miferis his fuerunt multi& plurimi a&i& fan&ificati àSpirituSan&o, inter quos maxime reputandi funt Mofes, Aharon, omnesque illi Seniores, qui acceperun: de Spiritu Mofis& prophetarunt, Nuin, nt, qui memores verbi promiffionis, tum fact Adamo de Seine cu,us cenerumuir c«les, tum repetitze Abrahamo, cui di&um, Zu Semiue rio beuedicentar gentes, qug benedictio ad illas non potuit pervenire, nifi Semen illud ante fadum fuiffet«erdpu exfécratio, Gal 4:13.14. baeredes foederis gratie; credentes falvari per grariam Doni Jefa Chri, quemadandum 3 e An Ifrac'iux Omnes rire intellexerint, quid fi bi vetient facrificia Obflatio ma: nipuli, Munus n0« vum. 14. De oblatione manipuli€9 muneris noroi, Cap.Xl. Lib. & nos, AGorag: 11, in facrificiis omnibus,(inc dubio contemplari funt Filium Dei, Ccruci« figendum& in mortem tradendum, illuminante illos Spiritu fan&o;& diligenter in-« formante& inflituente Mofte fervo fideli in tota domo Dei, Num. 12:7. Accellerunt deinde Prophete, qui feratazi funt, in quod& quale ten us Spiritus Chrifli manifeflaret palfioues illius& glorias, 1Petr. 1:11, qua prophetia luctenti umbrarum& figurarum acceremoniarum commentarii non dicentur abfurde, In cocos autem illos lHfraélis; qui tam multa viderant,& tamen non obfervabant. audiverant,& non. aujcultabant, quibus legem, dochrinam, inftitutionem wagnificaverat dE eximiam fecerat Dominus, optime quadrat illa Dei querela Efaj42: 1920,21. Quis eme sut férvus meus 2. quis f[urdus, ut. legatus meus? $.64. Praeterea& id ad ips dona feu oblationes referendum eft, quod Deus juífit in tempore me/Jis adducere manipulum initii feu primitiarim meis,& ur Me manipulus agizaretur coram Domino à facerdote, hoc eft, exhiberetur& repreefentaretur coram Jehova, ita ut citra adolitionem ftaret illiusoblatio. Qui manipulus ab illa oblatione, dicitur npunn^Dy manipulus oblationis, dicitur offerri ad ac.eptationem Mraélis 223512, h. e, ut grati fint Domino Gcaccepti, Fiebat id pojlridie Sabbati, hoc eft,die, qui Sabbatum Íequitur, quique feptimanze primus eft, nobis dictus Solis, feu Dominius, Panem€ frumento nimitum novo,&^o23 novam frugem nemo debebat edere aut guftare,ufque dum oblatio manipuli facta effet, Lev.232 10.13.14. $.66, Manipulus ille fuit primitiz feminum;qua in terram proje&a,videbantur mortua,poftquam autem e terra prodierant,& incrementum fuum acceperant, iterum é mor. te revivifcentia, 1 Cor.15: 36. quod tu feminas non vivificaturyuifi mortuum fuerit, Apparet manipulum illum typum effe Chrifti, poft mortem€ morte refurgentis, Vocatur Chriftus zzapyi primitia. 1 Cor.15:20. primitie eorum qui obdormiverunt exjitit. Y.2.3. primitie Chriflus, Vere ille eft manipulus primitiarum; qui primogenitus eff mortis, Col 1:18, Manipulus effertur Domino y re(urrexit Chriftus,£ fédeat ad dextram Des. Hebr. 10:12, Manipulus offertur poffridie Sabbatis is praecife eft dies refurre&ionis Domini: offertur ad acceptationem Ifraélis; Chriftus refufcitatus ef propter jujiificatun.em noflram. Rom.: 25. Ante oblationem manipuli nemini de primis frugibus g uflare licebat: ante refurrectionem Chrifli nen accepimus primitias Spiritus, Rom.8:23, nimirum Spiritus ado[tiouis filiorum, ibid y. 15. fed poft illam, Si Chriftus non refurrexiffet, ut nos de noftra certi non fuiffe. mus refurre&ione, 1Cor, 1 4: 12.13. ita nec bona& dona Chrifti guftare potuillemus, Refurgendo enim& afcendendo in altum accepit dona. in bcminibus Pfalm.68. hoc eft, danda bominibus, Eph.4: 8. $. 67. Quinquaginta dies poft oblatum manipulum debebat offerri mius novimm non nn; Pants oblatiours,rn 9n Cono fermentatus: diciturque ille panis nyv? Car aporoytripatn priuitia Domino,& pn cano panis primitiarum, Levit, cap. 23. verf. 14-- 20. $.68. Quinquaginta dies à refurrectione Domini miffus eft& effufusSpiritus feu€ calo, in die Peutecofles, A&tor.2: 1--16« qui eft vere munis uvam, utpote qui dicebatur ante non fuiffe, Joh.7:59. A&or.19: 2. eftque inter illa munera, qua Dominus Jefus accepit danda hominibus, primum& maximum, Spiritus fidei, gratia, precum, Jolatii alterille advocatus, Joh. i4:16.. UD"2D index alter, Zach.9: 12. Spiritus optime fub figurapanis proponitur, Ut enim panis intrat in hominem, ita Spiritus in animam & corpus. Spiritus Dei babirat in vobis, VCor.j; 16,& ut panis roborat; ita& Spiritus in fuis à De ciborum differentia. Cap.XL. Lib.s, 21$ fuis eft Spiritus rcboré. E 1 1. 2. Spiritus hic, qui facit fan&os feflum agere à aQiuoit eioakeuréixe Q. doobeius, 1 Cor.st verf. g, cum fermento, hoc eft, corruptione& infirmitate noftra lu&tari n.cetlum habet, $.69. Poftulat autem ordo, ut poftquarn fatis de donis& oblationibus diximus; de Cibi& poÉpóuaci C 242r agamus. fones, $.70. Nonomaibus vefci animalibus liberum erat Ifrazli: habebantur quaedam im- Animatia pura, quzdam pura, ut& aves, imo& pifces, Levit.20; 25. E* difcernetis inter animal pu» pora& imrum(y ünpurum, qj iuter avem imnundam ac mundam, Lege de his Levit.cap.11.&Deut.' 14: 4-- 20. Omne animal findens ungulas,& ruminans parum habebatur;& liberum erat; ut ederetur. Omnia alia erant impura, intet quae Aaa d'asdrrec lepus,& porcus: de illis eft Levit, 11:8. 4d care illorum nou comedetis, ca;!aver illorumuon attingetis impura euim funt vobis, confer y.11: 25.27.28. Ante diluvium jam videtur fuiffe animalium purorum& impurorum difcrimen, Gen,7: 2.8. $.71. Suntanimalia, à quorum efu natura abhozret, qualia illaque carnibus vefcun- Animale tur; canes, lupi, aquilae;& qua vertena getunt noxia, ut ferpentes& bafilifci;& que dins ef, quolibet ftercore& coeno aluntur, ut rane,& mures: denique quorum caro difficillima eit ad cencoquendum;ut equorum, elephantorum,urforurn; quorum carnes inufum non nili ingens necetfitas vertit. At Deus T.O.M. interdicit populo fuo efu illorum etiam animalium, que efui funt,& in deliciis habentur, ut funt porci& lepores,& illa impura dicit, $.72. Novi, inquit Paulus, c perfiafus fum in Domino Jefu,$i sdiy xomiy di tauvs, Nihil impuquod wibil pollutum five fedum eft per fe. Rom.14: 14.. Non id quod ingreditur in os polluit ram per fe, bominegr, abit enim in ventrem,€ eic dqidydva, in6424«7), inquit Servator Matth.15: 11.17. Quis crestura Dii efl bona,(y nibil vejicieudum. v Tim.4: 4, Inquirendum igitur, quen in finem Deus quafdam creaturas immandas dixerit,& immnndare ac. poliuere animas. Levit.i: 43. 44 $.73. Cum tempore Apoftolorum, in Ecclefia Antiochena'quidam furrexiffent, do- pitimen centes, gentes elfe circumcidendas,& debere o»/ervare legem Mufis, adeoque& difcri- ciborum men ciborum, judicavit Apoftolus Pettus, N.»e[fe impoweudum jugum cervici difcipalo- pora pg rin, Jacobus, uon e[Je nisieffiam faciendam gentibus, Apoftoli denique omnes» zin magis ilis impouendum onus.AGor, 16: 5, 10.19. 28. Unde docemur, diftin&tionem illam ciborum& animalium pertinere ad onus,& effe partem jngi quod Ecclefia Ifraelis olim bajulavit, $74. Onmia fant pura puris, Tit: 1$. Ergo puris omnia etiam animalia funt pura, Puris omnis & nulli cibi impuri, Quos Chrifli fagi purgavit; hoc eft, liberavit à peccati reatu& con- P'* fcientia,atque à peccati labe& macula illi vere peri funt, Ulis etiam omnia para funt,hoc eft, illis licet omnibus creaturis uti, omnibufque cibis vefci uan gratiarum adlione, Y Tim, 4: 3. 4. Dominium emm increaturas,quod Adam in prima creatione accepit, fed per peccatum amifit, in Chrifto& per Chriftum recuperant: id quod dicitur, Pfal.8: 7.8.9. Facis illum dominari iu opera manum tuarum,omne. pofuifli f 4b pedibus ejus, oves, boves, pecudes agri, aves cali pif es maris, adeo illis nulla animalia impura amplius funr, Ut autem purisomnia funt pura,ita impuris funt omnia impura;ideoque quod animalia quaedam olim di&a funt impura,id non fa&um vitio illorum feu vitio proprio(nil enim in fe irpuriora erant pleraque animalia, dicta impura; illis quae dicebantur pura) fed reípectu hominis, & propter hominem impura nominantur, Fuitne igitur totus Ifrael impurm? Cete Ocet Exclufio an» malium, fig;ta exclu iionis gen:fium, Tara anima. lia typrin hibuerunt Íanttoium, Impura iin. puiorum, Sertentia quorundam üe cibisanvediluvianis, 2:6. Deciborum differentia. Cap.XL. Lib.z. docet Paulus, Hebr.to: t. 2. /egi fervientes adb tt babuiffe confcientiam peccatori,& Hof» dum fuiffe wexaSrapptves purgatos,. uris fuit Ifraél, quatenus vocatus, fan&ificatus, glorificatus. Non purus,& necdum purgatus, quatenus confcientiam adhuc habuit peccati, & fateri cogebatur reatum adhuc exftare, eatenus, ut Filius Dei ejus abolendi caufa neceflum haberet defcendere€ celo,& ficri peccatum,& tradi in mortem, Igitur quia Ifradl, ele&us Dei populus, hoc fenfu adhuc erat imperi, nondum plene purgatus, ut commonefierct de illa impuritate, placuit Deo animalia quedam impura vocare,& illorum efui interdicere.. Quod& moleftum& onerofum fuit; imo illa abftinentia ab ufü tot pecudum fuit quafi chbiroprapbum illis fabcontrariam quo fatebanturt, caufam purgationis illorum nondum a&taliter exítare, adeoque js dominii in creaturas nondum illis«a acquifitum. $.74. Fuit etiam exclufió tot animalium& tantus deletus ciborum figura& adum. bratioexclufarum olim gentium à gloriis Ifraé]. Ut enim attingere non debebat Iíraél animalia illa impura, nec edere, fic:icc ad communionem admittere gentes, nec habere illas pro coudivibus fanterum d domeflicis Dei. Eph.2: 19. Hinc poltquam viditlet Petrus celum apertum, d vae ad fe de[cendeus, in quo erant aces cali, d reptilta,& pecudes ac audivi[fet vocem Petremadla(y ede, quod Deus purificavitytu ue impurum dicas ,tatim deinde aperiens os fatetur,[n veritate deprebendo, quod in omni zenre, qui timet Deum,(y operae zur juflitiam, gratus Deo eff, A& 102 11, 12.34... Ita vifio illa,& mandatum edendi v2 sonis Q dnd Dapror, Y A4, utpote 4 à Osce énaSdesee, docuit illum, diftin&ionem& exclufionem gentium nunc ceffare& ablatam effe,& in omui zexte; hoc eft; in Judaeis& Graecis, habere Deum ders; avid. $.26. Habuerunt autem animalia in efum conceffa,ruminantia,& jiffas. ungulas babene tiayquae pura dicebantur, habuerunt illa,inquam,typum SanZorum;& Cordis per fidem purgati. Ruininatio adumbrat ruminationem myfteriorum legis,& verbi Dei; quod meditantur San&i interdiu& no&u.. Fife tgo, que firmos figunt greffus, conftantiam& perfeverantiam inagnita veritate,[n corde fanctificato eft meditatio cum conftantias non conftantia temeraria, quee eft pertinacia; neque meditatio cum veloci greilu,qua eft me. ditatio dolofi; fed meditatioad veftigia fgendum. Tales homincs, qui cogitant& fcrutantur, in quo fibi manendum eft,& in eo manent,& à bono nonrecedunt, pro prr à nobis affumi,& pabulum ac cibir nofter, hoc eft, dele&atio ac voluptas eile,& guum cum fan&tis, quemadmodum caro,quze comeditur, fit unum cum carue noltra, cum fan&tis inquam; qui& ipfi fan&a confilia habent, cum fima conftantia,& nunquam delinente perfeverantia, effe debent. $4.77. Viciffim Animalia impura dicta, typum habent hominum, qui nec dele&antut agnitione Dei,nec in veritate perfiftunt, quique à fanctis fugiendi funt: quibus conrgit id, quod in vero illo cfl proverbio, cants rediens ad proyriim vomitum y&,[us luta, ad vclutabrum cni, 2 Pet.2: 22. quique vere funt zaxa Sweta mala feu impura auimalta, Tit. 1:12. $.78. Licuit igitur K(raélitis animalia& carnescomedere, quamvis non omnes, Sunt qui flatuunt, homines ante diluvium carnes plane nullas comedille, donec tandem olerum perteefi& v drépu apogsc coeperunt illis vefci imo Adamo in flatu innocentia berbas tantum arborefque in cibum datas, quod& loco, Genefht: 29. 30. non fatis dextre intellc&to concludunt;& Noachum poft diluvium demum expreifum accepitle mandatum de jungendis in cibum reptilibus cum herbis; quo detorquent locum Gen.9: 3 Omue fe uroveus, quod vitam babetserit in cibum vobis j ut viridem berbam dedi vobis omnia.Sed haec aliena funt à fcopo nofiro, f$.79. Ab Deciborum differentia. Cap. XI. Lib. a. 27 $.79. Abefu adipis abftincre etiam debuerunt lHfraélitee, Levit. 3: Y6.17.. Levit 7:23* Onmncm adipem boum ,vuxtum«8g caprarum nou ceutedetis, confer verf. 24.& 24. omis iomedens adij e, exj mndetur auta illa à potul. fito, confer$.23. Adumbrare divina voluit fapientia hominem Dco fuo dare& largiri debere adipenihoc eft, optimum& preftantiffimum fut... Ita diciturenigmatice Ezech.44:15,. Sucerdores, Levitas, filios Zadek y flare co» ram Domiro ad offercudum ill; adipem. $.8o. Etiam ab efu& potu Jan;uinis. Levit.s:v7, Statutum ftculi in generationibus veflris i emuibus maufizmbus vejir:s,omuem Jaugumem non ccmed:tis, Levit.7: 26, Levit. 17: 40:12. O uuisani:na é volus uon comed. t jangutuem.Deuttaz 16. Souvoinem«on comedetis, iu terram eifunde:is illum, ut aquas. confe verf 24.27.26. Imo juffit Deus, ne comederent pn? J'eper[anguine ,Lev 1»: 16. hoceft,in loco,ubi fanguis ell:t fufus.& pulvere non adobrutus. Lev.17: 13. 18am.i4:3:3.33. Etquod maximum c(t, fanguinem bz fuum vocat, Ezech. ,4:7. C31 390'DD2. oue mcus elt adeps ay[augttis. $.3t. Saugais dicitur auia animalium, hoc eft. vita illorum,& principium omnis motus, Fs uimiesf[annis cir.a. p.«rdi:, Empedoclisdi&um, Sanguis p.r venas ab ipfo corde in omne corpus diffufus,in illo plus ceteris humoribus operatur& quafi principatum in illogerit. Ubicunque vulnus infligitur, fanguis omuium primus ctlluic& procedit. vide Deut. 12:23. UBJD NY CO*ID S nouis ejt anima, nou comedes aniuam«utm carne. Gen.9z 4, Curngea cum anoma f42,[an, ure f"noi0n comedetis, Lev. 17:11, dd«bma carnis,h.e. animalis,ejf iu Janguine, confer y.1,.. Porro de fanguine dicir Deus Levit.iz: 11. Q ja«nima carus iw[anguine efl, ideo e20 dedi illum vobis[uper ultare ad expiandum[uper animas zeffras N om faugu s auimaat expiabit, $. 82. Scilicet quamdiu f umano«[p-rfronis, meliora loquens, Hebr 12: 24. eflufus nondum erat, fed adhuc debebatur Deo, noluit Deus fag. incm pecud m,quem in typum illius ordinaverat comedi, fed altari& Deo refervari, ut ita perpetua effec Zvzurnoig-nneatorati[an uiuis, ad reconciliationem Dei,& expiationern peccati efundeudi. In facra coena accipimus ca/icem, de quo Servator, Hi. eji finos om im, quieffauditur pro m dis, Matth.26:28, quem Pibiat e ii record veiosem Domi. Y Corinth 11:285. In hoccalice eft commemoratio fanguinis effuft, In fanguine pecudum fanguinis, ut adhuc effundendi. n calice eft.ommrani» f:nguurs Chri.i. 1 Cor. 0:(6. In facrificiis pecudum excJuduntur quafi oferentes à communione fanguinis: nam nec commedere nec potare ullum licebat, Unde cernitur, quam illa commemoratio fanguinis Filii Dei, quz erac in fanguine pecudum, fuerit imperfecta, exprobransque debitum,& communionem fanguinis, hoc eft, beneficiorum,qua fanguis melior acquirit& parat, nondum confummatum, $.85. Pariter quia fanguis pecudum oblatus refpondet anima five inftrumento vitae corporis humani, Deus fanguinem fibi poftulando,commonefacere voluit. vitam animamque hominum deberi Deo,& obnoxiam fore judicio& mactationi, nifl ani jufti Dei fervi, effe» dena ejt in mortem. Efa.5 3: 12. $ 84. Igitur quod fanguz pecudum dicitur cibus Dei, cum tamen alibi Deus proteftetur, nnnquid bibam fauguim: m hircorum 7. Item expiare aniias, cum impoffibile(it, ilum anfeve peccata, id non alio fenfu accipiendum eft, quam quatenus umbra fuit& facramentum rrezioft fanguinis, qui vere cibus Dei eft, in quo évdoxei Feel itu b bets quippe eft.[X32 in acceptationem, quo redemti funzs, 1Pett 1:19,& purgati Joh.i; 7. Hebr.9114« Ec$.85. PraeInterdi&áum de adipe. Interdictum de fanguine. Sangu5s eft au ma,ex piat animae, 218 De ciborum differentia. Cap.XL lib.z. médium—$85. Praeceptum de non edendo fanguine etiam Noachus accepit, Genef.9: 4, unde defanguine. multi in eam delabuntur fententiam, abftinentiam à[anguine debere effe perpetus obfer. Noache l2 vationis;& quod Apoftoli Antiochenis olim confuluerunt, abflinere à fanguine, Aor, nos obliget 15; 28.29. id totam Ecclefiam obligare ad finem ufque mundi; neque adeo nobis fo. lutum aut liberum effe fanguinis ufum 5 attamen, quia fcimus mon id polluere bominem, quod in«s ingreditur, Matth, 15:11. omnem creaturam Dei e[fe bonam, nec rejiciendam, cum gratiarum acfiore affumendam, yTim,4: 4. imo non debere fideles, uz vivente: in mundo, novis rurfum dogmatibus, inter quee unum eft, uà«ieu nte gufles, onerari, Coloff, 2: 0.21, non poflumus finzuinem, ut creaturam Dei, ab ufu noftro rejicere, nec dogma adverfum in humeros noftros fufcipere. jmam-—$ 86. UtSatanas gentes ad mactandum facrificia olim impulit, ita& fanguinem ab fasgnirem. illis profufum fingulariter amavit, idque lambendo& lingendo fanguinem seftatus eft, i gencium Narrat Maimonides i 74 reb lib.3. cap.4.6. gentem naxxn Zabierum e(timafle, Janguinem pofufam,| LY WD alinientm demonum,& quod omnis comedens fanguinem, C21? Oy wn in[ocietatem cj commmnionem inti et Daemonum, quodque tali indicent res feturas, quia autem On nx efus[anguinis, fit res, CIN y20 Y10ND'v quam faflidit natura bumana illos collegiffe /anguinem m.&atarum animantium TTYBP13 Y 922 i2 v; quoddam, aut iu fvvcain circa quam affidentes& comedentes carnem mactatam,fibi perfuaferint, quod demones fang siuem comederent, eo quod C2YWD NW fi: cibus illorum. Quando gentiles mirtuorum mancs,ut ex lis futura fcifcitarentur, evocare volebant, fanguinem fundebant, ut illo allicerentur: illuc refpicit illud Horatii libr, i. Serm. fat.8, de veneficio Canidia, --- Cruwor infif[-m confu its, ut inde Manes elicerent, animas refponfa datura, Convenit illud Homeri Odyff A. 14. 725 usa AaCay amid'eiporójnsa"Ec BoBpov, bée dy aua xtAaivepie, aj d dyfporro ux aj Gu E ÜpiCuc, accepi oves, cervicem ampttaoi in fovea, fluxit fanguis nubes offu[cans, ammi a«tem excitabantur ex inferno. Gemeshu-— 4.87. Imo eoufque miferas Satan fzpe praecipitavit gentes,ut necab humano fanguimanam bi ne abftinerent, Itafolebant S.rdif.j; Thraci populus, humanum fanguinem in capitum fanguinem. captivorum offibus potare. Scytbarum& Aedorum difciplina ufitata fuit, mutui fanguinis uti hauftu fzdera fancirent,qualis potus a/Jiratu dicebatur, ab antiquo a/;r, quod eft eiua, Humaniores tamen multze fuerunt;quz adeo ab hac crudelitate abhorruerunt,ut infamis notam Chriftianis inufturz illis humani fanguinis potum exprobrarent, à quo ctimine illospurgaturus Minutius Felix in Octavio hunc in modum ait» tantum nos bumano ab fauguiue cavems, ut nec in cibis noverimus fanguinem. Abfineniia—$5.88. Debebant nonnunquam Ifraélitze abftinereà vino, ut in voto 7'2 Nazirai,de quo à vino. vide, Num,6; 2.3. d vino(y fizera abflinebit, Acetum non bibet 3G omnem folutionem uvarum ncn bibet, hoc eft, quicquid ex uvis fluit, five preffis five maceratis, Etiam Aharon & Filii viui debcbant efle abftemii, cum venirent ad tentorium conventus, 4t ue morerentur, Levit 10:9. Pousfofpoe.—.$.89. Uxori,quam maritusfüfpe&am habebat, praeparabatur potus ex aquis fant dy Eni muli. pu/vere,aui erat in folo[anduarii, de quo fufpecta haurire debebat. Ez aqua dicebantur COr'viNDD CO"YSn'D aquae amare maledicentes, vide Num.s: 12- 31, ref.$.s5o. Pervenimusnunc ad obfervationes dierum,menfium,feftorum,Sabbatorum, de quibus tertionos loco acturos promifimus|$. t. Dies ftati$.91 Ttrpera obfervandaab Ifraéle vocantur CO" Levit.23:2, Dv"2 Dies fati Jehova. i De dierum, menfium,€9'c. ob[erevatione, Cap.Xl: Lib.z. 219 Sebove. Vli cum illuxeranzpraconis voce publice proclamabantur; imo& tuba.1d dicitur Levit.23: 2. indicezis indiclionibus Sani. Num,o: to, Zn feflis vefiris, y noviluuis vefiri clangetis bucciuis, Eum autem tempora illa habent ordinem. $.92. Septimus quilibet dies erat Sabbarum Domino: de illius prima inftitutione;prae- sabbatum, cepto, indole& fignificatione egimus capize feptimo$.4.5-63. vide Levit. cap.23; verf. 3. Num, 28: 9. 17. $.93. COD"UN? capita menfium, hoc eft, primus dies menfis, quo nova confpici- Novilunis, tur luna, feftuserat, ld dicitur Gracis v«pría, Latinis uo: i/unium, Hebraeis, Ui quod ex etymo inovationem fignificat, luminis nimirum no&urni; quod in tenebris lucet. Amos 3:$. quando tranfibit novilunium: V^IWA ut veudamus inuonam,— Videntur ea fefta ^n nonnunquam continuata fuiffe, 1$am.2c:24.27.34. etiam buccinarum clangore no: tificabantur, Num. cap.r::10, erat in illis[Y207. ceffatio ab operibus, Levit. 23: 24« facrificia folemnia offerebantur, Num, cap.28: verf 11- 15. Novitunia heec numerat Paulus inter«umbrae futurorum. Coloff 2:15.17. Symbolum fuerunt nova lacis, quam Chriftus, Lux bominum, venieus in mundum, Joh. cap. 1: verf 4:9. Luc,2:ver(.32, accendit, poft fpiffas tenebras, quae omnium impleverantcorda; Efa.cap.9. verf,1. Sedenie: im M tenebris, viderunt lucem magnam, ambulantes ia terra vmbra mortis, lux JBlenduit f^ per illos, Efa. 60: Surge, luie, nam venit lux tua. Joh v4. Lex in teuebris lucet. confet 2 Tim.i:10, Ephef3:9. 5:(44. Surge dormteus, qd) éoigarad eo ó 241g à. Hoc tempus nove lucis, per novilunia adumbratum, in Prophetis fpe No: i/ustum vocatur, ufitata figura, qua nomen figura datur rei figurate 5 umbra veritati. Pfalm.8 1; 4.«Jangite in novilunio tuba, Efa, 66:23. Er erit énovileni; in novilunium venie omnis varo ad adorandum. confer. Ezech. 46; 1. 6. Qua ratione etiam tempus vere quiet, adumbratum per.: Sabbatum hebdomadale, Sobbazum vocari conflat Efa.s6 4.6.$8 1:. 66:25. Gc oblationes jufta, quae Deo digne funt, per vetera facrificia repraefentate, facrificia dicuntur, Píalm.5 1:21. Efa.g^:7. 60:7. Hofaa4:3. Hebr. 13: 10. 1«.16.. Si autem Novilunia vetera; umbra& figure meliorum, fancta quiete,& multorum oblatione facrificiorum debuerunt ornari; quanto magis decet eos, quibus Lux nova, So/ jut; ortus eft,& iu quorum cordibus apolw lexit Deus, 2 Cor.4; 6. perfeverantes exiffere in auctis eonverfatiouibus(S officiis pietatis? 2 Petr. 3: mx. $.94. Mene primo, decimo quarto Menfís eft Pafiba Domino,& die decimo quinto Feflum Pacha. i. axymorum, cui feptem dies affignantur, Levit.23:5. 8. deutroque multis egimus fupra morum. capite qtarto y 4.22. De facrificiis, qua durante hoc fefto publice fieri debebant, vide, Num,cap. 28. vetf.16-25. Quomodo Paícha celebratum fit i2 deferto, lege, Num. cap. 9. verf.1- 8. ubi illis, qui ob impuritatem contractam ab attactu hominis mortui, Pafcha Jie f/4o comedere non poterant, permittitur; ut id comedant mewfe fecundo, die decimo|quarto, verf.ko- 14. In die Pafchatis fiebat oblatio manipul, de qua fupra$.6«.66. $.9«. Feftum azymorum excipit dies primitiarum, quinquaginta elapfis diebus ab ob. Dies primi. latione manipuli, faciunt illi jeptem Sabbata plena, hoc eft, feptimanas plenas.— Illo die 55,5, offertur Maius novum, de quo actum$.67. 68. confer Levit.23: 25-21. Num,28: 26-40. — Feftum hoc unius tantum videtur fuiffe diei, Vocatur etiam feffum feptimanarum, Deut, 16:9.10. i1, àf:ptemillis feptimanis,quibus diftabat ab oblatione manipuli. Item fefis.m T me[fis, Exod,2 3:16. quia in id incidebat tempus; quo fuerat. falx mejJoria in. Jegete. "eut,16: g. Ee 2$.96. Pri» 220 De dierum, menfium, annorum, Primus dies$. 95. Primw dies menfis feptimi, quanquam is ob novilunium feftuseffet, immens fepri- primis ramen feftivus haberi debebat. Cui prater facrificia ordinaria, quae femper laios— in noviluniis fiebant ,& tunc etiam fieri debebant, adhuc alia,& diei illi pecuculiaria,affignantur vide Num cap.29.verf.ó. De illo dicitur vn C2? dies jubilatiznis eri* is vobis, Num, 19. ver 1. Item, memoriale clangoris five jubili, Levit. cap, 23. verf.34. Hic menfis feptimus vocatur menfis Etasim, 1 Reg.cap.g vetf.2, Eft aurem hic menfis fecundum computum politicum, cujus in formandis contra&ibus,& curandis communibus vulgaribufque negociis ratio femper habebatur; primu omnium menfium; fuitquein illo 27D UN? initinm novi anui: dicitur autem feptim, propter computum menfium Ecclefiafticum, fub finem habitationis in /Egypto à Deo inftitutum. Exod.cap.iz.verf2. Igitur hic dies jubiationis in ipfo novi anni initiocelebratus eft, Non obfure docemur Jubilationem.[ancloram, de qua eft, Nnm. cap. 23. ver 21. 2D DUM) jubilstio Regis in. illoeff, nimirum Jacobo& Ifraéle, cujus anina Dominum magnifiat, G cujus jiritus exultat in Servatore Deo, Luc.cap.1. verf.45, 47. plenius incepturam cum initio anni melioris, quem Prophetia vocat ammum acceptationis, annum gratiz, quo cenf-litiouem accipiunt /pgentes Zion, quibus datar , eruatus in locum pulveris 5 oleum alacritatis in locum luctus, Efa.cap. 61 ver2 3.— Vere funt tempora illa, qua» fequuntur mortem, refürre&ionem& afcenfionem Dei Servatoris, qui dicitur affendifle YWY3 cmm dargore& jubilo. Pfalm. 45. verf. 6, tempora& dies d2aAa?4s jubili& gaudii. San&i enim beuedidli omni benedidlite ne Jpirituili, Ephef. cap.t. verf.3. filii Rui, quod eft pax d gaudium, Rom. cap.t4, verí.17. gaudentin Deo fuo, canunt canticum novum Agno pro illis mactato, lztantur in deliciis Salvatoris, juxta monitum Pauli, Leramiui iu Domino fEnper, rurfiim di oy latamini, Phil.4: 4. Dies Kp 5. 97. Die demo menfis feptimi eft. C B3 CO. dies expiaticutm.— De facrifi) ciis in illo die offerendis vide fupra$.32-44,— Alia tamen adhuc prater illa illo die feri debebant, Num.cap,28.vers.711. In fpecie juffit Deus in hoc die animas fabigere. Et jubigetis feu debilitabitis animas veffras, Levit.cap.t6. vers 29 31. Cap.23. Vers. 27. hoc efl, jejunare, nam jejunio debilitatur anima, viresque carnis minuuntur: Pfalm.35: 13, debilitavi in jejunio animam meam,— li, qui expiantur fanguine Chrifti, carnem& vetuftum hominem, omnesqueanimz concupifcentias fubigere& domare debent Rom, €ap.6.vers,:2. Non vivunt mundo, neccurant ea que funt carnis, fed vivim? Chriflo, qui proillis mortuus eft cujusque regnum non eft efus& potus, nec voluptas mundanajfed trifittia, qua ef fecundum Deum. 2 Corinth.?: 16. 11, Sanctorum expiatorum eft jubilare ac gaudere in Domino, deinde etiam lugere& flere. Zach, 12:10. Fucore jejunio € precibir, omnino fanctos decet, Paulus& Barnabas dicuntur cerae. uo vngesuv, Aor, €ap.14. verf 2;, eom nr 4.98. Zu diem decimum quintum ejusdem menfis feptimi incidit PMZODX ioprà euludv, mum, feu exbuomwyias fefhm tabernaculorm, feptem dierum: hoc dierum intervallo babiZare debebant in tabernaculis, Levit.23: 34-36.39.40.41. Plura durante hoc fefto, quam unquam alias, facrificia Deus offerri voluit. Num.z 9: 12-28. Vocaiur id etiam fe/l«m £ollectinis, Exod.25:16. quia illo tempore cmnues proventzus terre) ex area,& e tereulari comiportabantur. De hoc fefto lege Deut. 16:13- 1«.. Cur Deus populum voluerit habitare in tabeznacu]is, ipfe indicat, Levit,z 3143. Ut fiant. generationes veflra y quod in taber fiflorum,€ c. ob[ervatione. Cap XI. Lib.z,— zz tabernaculis feci babitare filios Ifraél, cum eduxi illos terra Egypti. Sed ut. caetera fefta fuerunt eid umbra, ita& hoc: id apparet é Zach. cap.14. verf. t6, Et erit omuié fuperJes& omnibus gentibus, qua venerunt contra Hierofolymam,& afiendent ex anno in annum ad adorandum Dominum,& ad agendum feflum tabernaculorum,| Et erit, qui non af.endety i non eri?[aper illos pluvia, quse mylticé intelligi debere clarum eft... Feftum tabernaculoc rum ultimum fuit anni Ecclefiaftici,. Fideles Novi Teftamenti, in quos nltima feculorum inciderunt, 1 Cor.cap.10: 1 1, confer 1 Joh, cap.z, versa, Filioli, ultima bora esf, inde difcere habent, illorum effe babizare in tabernaculis, hoc eft, agnofcere, quod non haben ant bic civitatem manentem, Hebr cap. 13. verf. i4.. quod(int bofpites(7 peregrini in terra, Uv Hebr.ir. 13. quod illorum zA/reuza non fit in hoc mundo; Philipp. 3:20. quod illorum fit anhelare ad celeftem Canaan, quse civitas eff fundamenta babens, Hebr.ti: 10. quemadmodum Patres Hfraélitarum, in deferto in tentoriis habitantes, anhelarunt ad intrandum in terram Canaan illis promiffam; quodque debeant promti effe ad exeundum z ex hoc mundo, quemadmodum, qui in tentoriis habitant, cito fedem transferre,& alio "s fe conferre poffunt. Quod autem Prophetia docet, owes fiiperffitem ex ogmibus gentibus - feftum hoc acturum, illo notatur, fore aliquando, ut reliquia illarum gentium, qua contra fanctam pugnarunt Hierofolymam, hoc eft, Ecclefiam, queque militarunt pro magna illa(y validi civitate, que cmues geutes potavit vino[cortationis fae, quae dicitur Bas bylon Apoc.18: 3. xo. derelicta urbe hac vifibili, agnofcant, illos, qui Regem exercitum adorant, non autem amplius Beffiam, babitare debere in tabernaculis,& non intrare 1n. cie E virateim illam, quz gloriatur/édeo Regina, Apoc.i8: 7.& non debere edificare domos in : hoc mundo, in quibus fe manfüros putent perpetuo, fed inflar peregrinantium,& in via , tentoria fua tendentium affe&osefle dcbzre; hoc eft, ad patriam& portum anhelare,& fuperna quarere, Id non facientibus minatur Prophetia defectum p/uvie, hoc eft; gratiae diving& fancificationis, qua ut campi aquis, corda fuaviter humectanrur, ad ferendum fru&us juftitia. $4.99. Quinquagefimis quilibet aum etiam fanlificsri debebat, Er fanclificabitis an- Annus Je: atm quinsuage[mum,& prom«liabitis WYMV lbertatem in terva,Qy vedibiris quijque ad. pof-^" felfénem c familiam fuam. Levit 25:10. 11. Igitur quolibet quinquagefimo anno ob. tigit Ifraélitis libertas iu3seix. qux fervituti, captivitati d:bitioni,& omni obnoxios» fitati opponitur. Vocaturautem isannus 23M jobe/, Levit.z 4:10. Johel bic erit cobis, jobel erit vobis annus quinquapefimus. verfag, in anuo J.bel boc, Vox 53» naturaliter aristein fignificat, deinde ponitur proezzzi 24 tuba, buccina, Exod.19:13. quia buccina € corsibis arietum, qua Plinius docet lib. i1 37. c«va effe, Gr in mucrone demam coucta fieri folent, Quia autem annus quinquagefimus publicabatur j uita buccina, ut apparet, arietine, vocatur ille 4uutis Jobel,quafi dicas /4riet/5, per fonitum buccina arietinge promulgatus, Neque hoc caret myfterio. Libsrtas,qua publicabatur& concedebatur omnibus,fuit umbra melioris,& /iritualis hibertatis, quam Scriptura, ut bonum eximium& fingulare à Filio Dei acquifitum& paratum;depraedicat. Joh.8: 26. S: filis vos libi reverity vere liberieritis.Gal,€: 4. Libertate ipittr.qua Corifit: vos liberavit;[late: de qua etiam fermo eft, E(a. ét: 1. mi/tt me ad praedicandum captizr: Y liber: tem, Bucci-.i novat claram altamque voces, qua libertas haec annu:.ciaci debuit, Vox fjeculetorum tiorum; extulerun! vocem. Efa.s2:8.. Buccina Sobe:, h. e, arietina,€ cornu fa&a arieti., notavit, me« ritoyefficacia& juffione illius; qui fub figurt arietis toties monftratus erat; qui s; ovr n? Ee 3 ries, 222. De dierum, menfium,€9'c. obfervattone.. Cap, XT. Lib.z. Aries ad ma&lationem 92v ductus efl Efa. 53:7.(NB. 53» 52$) fa&um& promulgatam /ibertatis praedicationem. Domiuus, qui afcendit in altam, hoc eft, Chriftus, dedit^IDN verbum, hoc eít, mandatum. Fvaugclizonz irm, libertatem nim.& juflitiam, exercitus magnus eii, Plal.6u:12. Agnofcamus igitur Daucciua arietina proclamatam effe Libertatis,& Pacis, & Regni edorum exemoinnv acquifitiontm y hoc eft, fonora voce Agni Dei;& Apoftolorum, quos ire juffic eic aÀ ny Tl) Qiu aévwv, $.100. Etiam Terre ordinavit Deus fefta& Sabbata.Levit.24: 2.3.4. Tunc ceffabit terra Sabbatiin Domino, Sex aunis feminabis agrum. Sed anno[eptinioy Sabbatum, ce[Jatio erit ferr&, rion tuum non féminabis. Haec quuin legimus,non abs re in mentem nobis veniet 3 Omoxapad^kia v xriceoc exfpelario rerum creatarum, 4.'oanitati fabjecia|berant liberari à fervitate corruptionis in libertatem glorie filiorum Dei. Rom.8: 19 20.21. Haec liberatio cum advenerit, tum delinet creatura vanitati fubjedla effe, Gc ceffabit in veritate, óvrec, SabbaLum Dontuo, zefta pars$.101. Et hzc de feflis, noviluniis, ac fabbatis dicta funto, quze Deus, cum abftinen"RI tia abomni omnino opere, füb pena exterminii, in terra Canaan, cum magna multitudine oblationum pecuinarum, obfervari voluit. Paulus illa numerat inter ezena( infima elementa, quibus YMraélitae olim /ubjeci: fuerunt, Gal.4: 3.9.& de illis pronunciat Col. 2; 17. qua Junt umbra futurorum. Unde liquet; quod Deus, injungendo Ifrali tot fefta, tam follicité, cauté& tanta cum fuftone fanguinis pecudum agenda, non recommendarit populo«4j dyaSiv wsetd'a optimam partem, ut ita loquar é Luc 10: 42. quippe ipfe faepe illa fprevit,& fe illa aboliturum dixit, Efa.t 13. 14. Noviluuism(y. Sabbatum, iudiere indiclionem non po[Jum pravitatem ferre. Novilunia Qj flata tempora veftra odit. anima mea, Amos 5: 21, Odi, reprobo fefla vellra. Hof.::xo. Aboleho feftum eius, noviluuium ein, d Sabbatum ejte.. Quare& id fecure dicere poffumus, obfervantiam tot feftorum effe partem non minimam roO. BaprG- oneris, Gt Qvys jugi, quod olim Patres portarumt Aor, 14: 10. 28.& quamvis in illis fueris usbra bonorum fu:urorum, Hebr.10: 1, quee Deus abi suus» xpeislóv 1 pmo elu G- Hebr n: 40. nobis donavit, tamen in illorum etzaupicer fuit multa moleftia, cura, anxietas. Profuit igitur illorum obfervantia, zíg« fide illa agentibus, ad fpei roboramentum,& fiduciae incentivum,& exfpecationis fulcimentum, Fide autem deflitutis non profuerunt, nifi ut à laboribus cottidianis refpirandi haberent tempora,& externa fpecie Deum viderentur coluiffe,& mandati tenorem extrinfece impleviffe, Sine fide autem fefta illa acta vix magis placere potuerunt Deo, quam fefta gentilium, facra Eleufrnia, quorum, tefle Suetonio, tanta religio erat, ut non nifi integri& fceleris nullius fibi confcii intereffe poffent, aut quicquid folennium conviviorum,ludorum,& feriarum unquam celebrarunt,& magna cum pompa ac fingulari devotione agitarunt. Et quamvis fide; fefta olim fecerit utilia&. multum docentia, tamen illa talia funt, ut quemadmodum facrificia;ita& illa in Chrifto abrogata fint,& nunc piaculum foret, vc/e aaAv avo rurfum de novo illis fervire, Gal.: 9, aut pati, ut qux Ecclefiam é» uper in ulla illarum parte judicet, Col 2:16. vauz lotio—$102. Sequitur nunc quartum tractationis noftre caput; quod de Jfzezpors Boris nts. diverfis lotionitus aget. $.103. Lotiones varize fuerunt& multz. Ante tentorium in /abro erant aqua ad lavandum. Lavabant facerdotes sanas(y pedes, quoties accedebant ad alrare Exod.40: 30. 31.32. Holocauflorum lavabantur gensa(y exta. Levit. 1:9. 13. Qui ederat morticinum, vefles( carnem lavare debebat; G,ni faceret; iniquitatem[uam portare dicebatur.Lev.172 verf, Sabbstum Tertz. D: drverfis lotomibus.| Cap. XI. Lib. 223 verfiga6.. Onmis profluvio, five fanguinis, five feminis, laborans, purgare veftes& lavare totum corpus debebat aquis vivis. Lev.15: 13.16. $. 104. Omnis aqua vim mundandi& auferendi fordes habet, Igitur in lotionibus illis fuit eapzis dmd9esis jore depoftio fórdium carnis& externe ita loti puritatem carnis adepti funt, hoc eft,ut à communione altaris,& tabernaculi,& civium non excluderentur. At aqua illa externa ad animam penetrare non potuit, nec purgare à peccatis, nec auferre inquinamenta cordis; nedum ut profuerit ad gratiam& juftitiam: fuitque potius in lotionibus illis profz/Jioimpuritatis perpetua; fed& commonefaclio, ut illas quas&rerent 444265 quas Scriptura»undas vocat,quibus Deus fe afferfirum promittit domum Ifraél, Ezech. 36: 25. de quibus Servator Joh.3: s.& Apoftolus, Hebr.16: 22.23. Ut enim non redempti fumus corruptibilibus, auro& argento ,fic nec lori corruptibilibus aquis, fed fanguine Z1gni pretiofo,& Spiritu. promiffionis fandlo, $.165. Qui/aucium gladio, aut mortuum, aut offa bominis mortui, aut fepulcbrum attigeTat,feptem dies impurus erat deinde lavabatur aquis,qua dicebantur 112'D agua faditaris, hoc eft, ad purificandum à feeditate: de illisaquisagitur Num. cap.19. $.106. Sumitur vacca rubra, fene vitio, expers jugi: ducitur à facerdote extra caffra, ubi macatur; de fanguine illius Bargit contra tentorium fepties:: aliw quidam Fir comburit vaccam ante octils ill'iushoc eft,afpiciente Sacerdote: Sacerdos in incendium vacca conjicit /ignum cedrinum, by[[opum, coccinum: dein lavat fe,& redit ad caflra, impurus ufque ad veJBeram, Tta& Vacce cremator cineres vacce colligit,& ponit extra caffra, in loco puro, vir aliquis purus, Cinis vaccee eft in aquas feditatis,& DWÜTVexpiatio, Celligens cinerem lavat fe, & impurus eft ufque ad vefperam.. Si quis mortuum hominem tetigerat, feptem dies erat impurus, Ita autem purgabatur: füper pulverem vaccae fundebant aquas vivas, vir purus, hoceft, qui non retigerat mortuum, zingir in illis byffopum, affergit impurum, Jis, die nimirum Zzer£io& feptim; ita exyiattr iimpurus,& feptizjo demum die, lotis ante veftibus& came, prts efl in vejfera: fi quisnegligeret ita exrtari, dicitur pollui/]2 fausuarinm Domini, & exfcindi debuit. ita ob hominem mortuum expiari& purgari, dicitur Paulo 1Cor.15; 29. BamriGeGS iip rav veupov lavari propter ucrtuos: fumit Apoftolusex hoc ritu argumentum pro refurrectione mortuorum* 3j omiuo mortui non refiratut, quid igitur baptizantur Íeu lavantaur propter mortuos? 4.107. Facca hec umbra& figura Chrifti fuit, 1. Ratione fecunditatis, Omnis divina prolesyn calis& terra Chrifti partus eft, Eph..: 1s. 2, Ratione lactis& nutrimenti. Chriftus fuis cibus eft,& potus: ubera folatii gratia, veritatis diftentat(anCtis,| Rubedo vacce notavit 1. Cowmnanionem[angraris, cujus cupit effe par.iceps, Hebr.2:14..— a. Effufionem fanguinis, quem pro nobis dedit. 3. Bajulationem noftrorum peccatorum, quee rubent ut coccus, Efa, y: v8. Vacca rne vitio notat Chrilli. óniórw(a 2, anaxlav, Hcbr.7: 26, jugi expers, illius gloriam(5 libertatem: liberrime, nulla cogente neceffitate, pro nobis fpopondit. Veniens in mundum, oneratus e(t demum jugos factus fab legem. Galat.45 4. Rom.15: 8. Matth, 3:15. Vacca ma&atar: Chriftus zacfatus eft, Apoc.$19. extra caftra: Chriftus ex ra. portam. Hebr. 13:12. Saupuire vacca affergiter. taberu-cutum: Sanguine Chrifti afpergitur Ecclefia. Efa, 52: 1$.. Vacca«omburitur: Chriftum amma& ignis charitatis comedit, Comburitur in dinere;; Chriftusextrema& maxima palus ett j ita ut videretur redadus in nihilum, Ex-ifir cff Mefas Y?[NY 9 nibil illi quati fuperfuit. Dan. 9: 26. Cum vacca comburitur /i»num cedrinumi, by[-y:&, cocci. um.. Patfio Chrifti eft odor fragrantie, in omni bumilitate,& cum multo fanguinis fluxu, Cineres ponune Significatio lotionum, Aquz feeditatis, Vacca rubiz. Baptifinus propter mortuos. Vaces um. bra Chrifii, t 214 De diverfis lotionibus. Cap. XV. Lib.2. onuntur in /oco pero, Chrift is cum divi-e in mortibus[uis[epis beum accipit, Efa.$3: 3 ofephus corpus illius potui&og neu dud prnaeip, Matth,a7: 6:. Sani di ue 21.05& luli, hoc elt, in morte& cruce illius gloriantur. Galat cap.6: 14. Ciais fuit poDU00 a obiervati nem, Cineres, mors& fanguis Chiifti valent in perpetuum. Ma&ans vaccam elt faverdus,, Chriftus, Sacerd Aluifimi,:radiit feipfum, Ephef.i: 5. ComBurcus, v r«dis Juda Chriftum ,er manus mproborum exíciderunt, Coliizens cineres dicivit ver paras, Fideles.fantti vocati(guof unt Chriffim crucifixum, VCor.2*». Sacerdos jn urus erat ufque ad vejber on. Chriftus adlinem vitz usque fuit pronobis£uapría pecgotnp a Cor 5: 21. Sacerdos /av.-£ ,e oq 4. Chriftus nii an erf per refurrectionem $ mortuis Rom cap.t: verf.4 rTimoth cap. 7:1. Etiam combuftor un, urw erat, Judei, qui D minum glorie vrazifiverui ty cou luh funt in impuritatem& inobedieuti.um, Rom 1132. fed&[ varsr ac[turgatar. Subinnuitur fpes miferationis& converftonis rec Etiam colligens ciueres impares elt,& lewiri deber. Santis inelt peccati ]abes,& cottidie fanguine Agni purgari debent— Cinis colle&us ponitur exera cffra, Exeundum eft ad Chriltum.$£o 756 rapa Gon ie. Hebr.1;: 13. Super cinerem datur aqua, in Chafto conjuncta funt fauguur, aqua, JPiritus, 1 Joh q:8.. Cinere aíperguntur poliuti, confer Hebr, 13, Curis junii ajperzens pollatos,— Chrifti mors vivificat in peccatis u ortuos; fanguispurificat a m rais operibir. Hebr. 9: 14. Obfervandum, pollu£os ex attatu mortuorum hoc cinere purgari, Qui mortuos tangunt, videntur in communionem venire mortis.& in focietatem intrare mortuorum y adeoque iph fere mori, Mors polluit, Corpus enim, quod moritur, fetor confumit& putredo. Igitur notatur, Chriti fanguinem& Spiritum efficere, ut corpora nollra à morte& corrupuone purge 147, hocelt refurgant, Chrifto& Spiritui illius faepius adfcribitur r. fzzrre.ri» f.u mortuo» rum vivificatio, Polluti€ mortuis ita a/fer/f, p'tri iterum erant, ut in cetum& Eccletiam iterum liceret intrare. Expergefacti€ mortuis, per Chriltum& Spiritum inti oducuntur in glorias caeli. Igitur ex hifce conjicere facile e(t, quid junii cogitarint olim, cum propter mortuos baptizarentur,& cinere junicis& aqua afpergerentur, Nempe ex attactu mortuorum confiderabant fe ut mortuos, Sed afperficinere,& ita purgati, ut ad ctum liceret redire, confiderarunt fe, ut€ morte vivos,& 7421 9p:6íav(Matth. 19: 28.) futuyam corporum cum fuorum, ubi hora adveniffet exuendorum& deponendorum, tum bea. torum defun&toium fibi pofuerunt oboculos Igitur bene concludit Paulus, f£ zm à 0 uet refiar; uyt, fruftra fuiffe iMos.qui olim loti funt propter illos. Afperlio cineris fic£ertio die £&[eptimo, Notatur,& fepe& femper ad finem ufque quaerendam communionem mor. tis& fanguinis Domini 5. 4ndlosqiee vi fanguinis Chri,& tertio die refargere,& feptimo: duplex enim eft rcfurre&tio, una[piritualis, hujus vite; una corporum, in Jeprumo, hoc elt, ultimo& noviffimo d.e Qui cineris afperionem negligebant,dicuntur ingmenafje fonctuariem, Qui communionem fanguinis Jefu fpernunz,& refurrecionem mortuorum negant, templum Dei perdunt,& illos 9e à Gc 1Cor;:17. LEPR A,$.108, Notabilis eft ritus purificationis à Leyra 5. de qua lege Levit.cap.11. Leprofi vef:: debebant elfe lacera; caput ejus detestum: m fHacem, hoc elt, os vperiez, dy ex.lamabi, Dngirus Impura: Jam,$7 Labitabit, extra caffra erit babitatio illius, Levit. 4: 45. 46. Lepra typus peccati dici poteft, id totum hominem inquinar, Omne genus humanum fpiritaaliter leprofum eft. Porificatio$.:09. Leprofus ita purificabatur. Adducebatur ad fücerdotem extra caftra: fuP^— mebantur dueaves dg lpnam cedrinumy. coc inum qj. by]]:pus; ficbar inde afpergillum, cujus | De lepra fprritualis purgatione. Cap.XL.lib.z.— 22f n cujus manubrium é cedro erat, illique filo coccineo alligabatur hyffopi fafciculus: sa " avis nadlatar Jiper aquas vivas: viva avis unacum afpergillo zingitur in fanguine mactute: u inde ajfergitur putificandus fepties:avis autem viva dimitzitzr in facies agri, hoc eft, libera n abit: deinde /avazur, zondetur,& tunc purus habetur.; lege, fi placet, qua textus facer pluribus profequitur Adumbravie $.11c.. Lepram fuiffe figuram diximus cortuptionis& impuritatis,quz omnibus in- puircano. ef. Ergo in purificatione lepra fine dubio adumbrata eft purrficatio fpiritualis noftrze nem à fpirilepra, Sumitur aqua&j anguis, Id in Chrifto verum: venit enimcum utroque 1 Joh,""***Pe $: X.6. Hic efl, qui venit ctm aqua(fanguine,— 249a. obedientie Chrilli puriffimae, Sanguis, paffionis& mortispretiofiffimze fymbolum eft, Ut à fpiritualilepra, hoc eft peccato purgaremur, opus fuit«4t, hoc eft; perfecta obedientia legis 5.& Jangsine, hoc ei, morte& diriffimis paifionibus, Id exegit juflitia Dei Zebaor,& Lex cterna ac immutabilis, Igitur aviuda ma&atur Jutper aquas, Chriftum pazieutem adumbrat& obedienzem. Ajferfio fanguinis& aqua notat applicationem& imputationem juflitiae Chrifti, tum activa,tum paffivz, ut ita loquar, Afpergillum& cedro notavit forfan Deum Patrein, fublimem,excelfum,robuftum;utcedri in Libano; ex hyfipo, Deum Fit, humilem & fpretum, minorem ficum pra De». Pfalm.8: 6. Hyilopus in, hoc et, fub pariete exiens, IReg.4: 53. inter viliffimas arborumeft;&coccino, Deum Spiritum Sandium, quiut purpura live coccu rubet igne charitatis& amoris Dei acomnis boni, Ita intelligitur, voluntate Patris, Filii& SpiritusSancti, nobis donari communionem meriti& mortis Chrifti ad juftitiam& vitam, Qucd avis una viva dimittitur, rinBa fanguine notavit, Chriftum mactatum vivere, revixille,& per proprium[anguinem intre[Je in[an&a. Hebr.9: 12. confer Hebr.13:20. Igitur Chriftus eft avicsla maXata propter paffionem mortis. Eft etiam avicula viva propter Spiritum immortalem& aeternum,& refurretionem& mortuis. confer 1 Pet 3:18. vivificatu Spiritu, $.1u. Neque negari poteft,cum in Sacris mentio fit byffopi,& afferfiours, ad hos fimi- Loeus? Pfsl, lefque ritusSpiritum San&um refpicere,eaque ratione aütorem nobis fieri, ut in umbris,$5. explie quz olim fuerunt, veritatem& imaginem rerum contemplemur,[ta fic Pfalm.s 1:9. Ex.^" piabis me by|]opoi purzs eros. lavabis me, e pre nive exalbefcam. Vocabula haec funtceremonialia, five legalia, ab antiqua ceremonia defumta, Senfus autem Davidis men que plane fpiritualis elt: nimirum petit,ut^y/foro, hoc eft, per meritum illius,qui ut hyffopus ,& germen vile,appariturus erat,expiezur,& à peccato ac maledictioneabfolvatur, Inde fibi promittit puritatem maximam, hoc eft, omnimodam juftitiam. Non poffet autem uti legalibus his terminis, nifiin legalibus his ceremoniis fuillet umbra fpiritualis hujus beneficij. Quod autem David ad legalem expiationem non folum refpicit. fed excellentiores in mente habuit gratias,€ modo petendi conílat,. Expiabis me, Ó Deus,inquit: non alloquitur facerdotem fecundum ordinem Aharon,cujus eratexpiare ceremonialiter, Deinde e beneficio,quod fibi pollicetur, Purus ero,pre nive exalbefiam. Legalis expiatio plene purgarenon poterat. Et hinc rurfum concludere licet, quid cogitarint fan&i Patres, cum obtulerunt facrificia; cum afperfi funt hyffopo; cum fe lavarunt aquis, nimirum idem quod fan&iffimus David, fore certiffime, ut Deus illos expiet ob efficaciam aeterni facrifiCij,& pretium puriffimi fanguinis, in plenitudine temporum offerendi, $.112. Prater hec,qua deoblationibus,;cibis, feftis,& lotionibus huc ufque differui- Infiiteta . mus,funt plura aliaque Deus per Mofen populo Iíraélitico praecepit, quaque Apoftolus canisalía | fub dixaijans. vapric inflitutis carnis Hebr. 9: 10. comprehendit, Omnia inftituta le.*? galia 226«De legibus tPolitia. galia funt dicus, Deusenim illa£dixaíovs, hoc eft, jure fuo imperavit, fed euphàe care ni, quia fau-ifi-aut ad caruit tantum xa Sapori, Hebr.9:13.. quemadmodum& érro^à jracept:tiyillorum obfervationem injungens, sapi carnale dicitur, Hebr.7: 16. $113. Ad haec inftituta pertinent,qua mandata legimus de voris,Levit.27 inter quee primarium eftv s: Nazir, Num 6. de decimis, Num.18: 25-28. de non edendis fru&ibus plantatarum arborum ante elapfum quinquennium, Levit,19: 24.31. defacienda DYY peniculuin oris v:flium, Num.t5: 37.38. de probanda muliere quee in viri fui inciderat fufpicionem,Nam.: 12.36. de arcendis ab altari facerdotum filiis, matilis aut manis, Levit. QU 16-24. 2211-7. aut Sa.erdotibin, ab efi fanSlortm, fi quae imparitas e[fez fuper illos, De quibus multa loqui poffemus: copiofa enim abundat rerum varietas, At temperata fuavis eft prolixitas, immodica offendit. Tiles—$.::4.. Haec tamen,de quibus hs&enus fermo fuit, funt maxima pars /egz illius, quae i,^"^ vulgo appellatur Cereannialts: inScriptura autem Lex praeceptorum in placitis. Ephef. a. velis. Lex pre:epti carnalis, Hebr.cap.7: verf.16. cujus inculcat Paulus cà Z&wi;€ dvoeos firmitatem(y iuutilitatem, queque nibil con[fummavit, Hebr.7: 18.19. umbram babeus futur vum bonorum, Hebr.io: y. pedagogits in Chriflfum, Galat. 3:24. cujus CO'pT flatita apud Ezechielem dicuntur fuiffe C2'210 N? non-b:ns,& indui in quibus nonvivitur, Ezech.0;24. Infnitaenim pecudum offerre millia; ab omnibus abftinere carnibus; cottidie felavare& purgare; omnes dies in otio tranfigere& abftinentia; per fe non valet ad gratiam Dei acquirendam, ad peccatum expiandum, ad animam tranquillandam, Veriffimum igitur eft, in illo ftatutis non vivi;& ut Paulus dicit, illis non potuiflis in lege Mofis juflificari. A&ora;:39. Fides, Fides cultum illum utilem fecit& bonum, quemadmodum& de Abele dicitur, Hebr.11: 4.. Fide p:tiorem vidimam pre Cain zibel cbtulit Deo. LgerPo.— Jj. Hucufqueigitur delegibus rabernaculi. Sequuntur leges 9 zoNrreias v6 epus sz, Po.itia lfrazlis, Confufionem Deus non amat, 1Cor. 14:33. bono ordine delectatur: ideo & utiles honeftasque leges populo fuo fancivit. Lezes funt séances-uxà anima civitatis Ut corpus(ine mente, ita fine lege corruit civitas. Duo funt primaria legum capita, v utoeta 7 ddysiycov, Q vii T? Uriernav pena malortm,(G9 bonor bonortin, Oderunt peccare boni virtutis& honoris amore; sali poenze formidine, Fundamentum Legum eft aequitas naturalis, cujus reliquize infite funt omnibus gentibus: hinc videas apud barbaros etiam bonasleges. Et quia naturalis equitas(ibi femper(imilis eft, videas in omnibus populis eafdem fere fimilesque leges: quales funt de puniendi latrociniis, caedibus, rapinis, feditionibus;adulteriis.Quia tamen omnium civitatum non eadem eftconditio,non idem flatus;hinc fiz.ut in qualibet civitate fint particulares quedam leges,quz in foro illiusobtinent, non utra; quzque illa flante tanc rueate ruunt: quales Leges vulgo dicuntur vé«o Py«eoi leies patria:& inde vulgatum verbum,£4 Q- C za, eum S. 16. Ita& comparatum e(t cum /ezi^u Politiz Ifraélis: quaedam funt communes slispopu| COnformefqueomnium gentium legibus&(latutis,nimirum illz,quz de puniendis adul.. ei, mo) HM. REA E].. RA dam teiis;parricidis.furibus,concubitis pucris,homicidis;faliis teltibus,&c fanciunt,nifi quod Mac,— DOUnunquam in ratione poenarum executionum diilerentia eft Artamen multze funt propriae Ifraélitaru rà,qua in foro illorum debuerunt obtinere,& cum civitate Ifraélitica deberunt,nec quemquam obligant ultra. Talis zx eft de occidendo Fi/io immorigero 5 pro» &156, Deut.a:::6.2 1, de dimittenda uxore, 6captivarum grege ducta, fi non placeret, Deutz 1: 10-14.de ex/cindenda urbe,qua cultum idelolatricum admiferat,Deur.13: 13-17» Item, Jfraelitice. Cap.XI. Lib.z. 227 ftem Lex de zuenda virginitate Uxoris, inodium delapfa Viri, Deut,22: 13-17. de mittendo /ibello repudii, ubi tamen debebat adeffe^21 DYM! zurpitudo cum ratione deteflauda, Deut.24: 1.2.3. de ducenda glore, Deut.25: verf.$.7.9. Item Lex de excludendis e caz4 Doniini fpuriis; de excommunicandis gentibus, Zmmonitis, Moabitis, ne venirent. in Ec" clefiam Ifrael. Yay"Ww ufaue in feculum, hoc eft, quamdiu refpublica Ifraélitica duraret, Deut.23: 1,2.25,4.. haclege miferz hee gentes abalienate fuut à pelitia Ifraél, Ephef.2: 12, i qua etiam omni illo temporefuerunt in muudo fime Chrifto, Deo,[]e, peregrina à teflamentis u promi/Jrouis, ibid. fiquidem etiam Lex praeceptorum in placitis fuit ut. uscóroryo 10. guys 0 paries intergerinus, Ephef.:: 14.15, impediens 35 tóri 7 dv», $117. Peenas quod attinet delinquentium,ex fuerunt diverfz pro diverfitate delito- penz actin. rum,leves levibus, graviores gravioribus, graviffimz graviffimis. Quidam fcelus com. quent um. miffum pecruia luebant,Deut,22: 19. nonnulli«upautaticue mans; ita mulier luere debebat, que in contentione Firilia alterius apprehenderat,Deut.2 s: 11, 12, nonnulli percuffione& plagis, quas accipiebant deje&i in terram, non tamen p/ss quadraginta, Deut,a5: 1-4. Supplicia capitalia erant, aut combuflio igue,. Firia facerdétis, ubi fuerit fcortata, igne cremabitur. Levit.21:9.. Aut lapidatio, Deut. 1 3: 10, lapidabii ium laptdibus, nt moriatur, confer Deut.21: 21. Aut /ujfeufis, Deut.21: 22. Crtm erit iu quoquam culpa judiai mertrs, hoc eft,qua morte pianda eft, DT d inrerficietur j& fufpendes eum de liguo, de ita fufpenfo dicitur verf.23. exfecratio Dei efl fufbenfut, quod Paulus ita enunciat, Calat.3: 13. Matcdi&to maledifiu, qui pendet de ligno, Non debemus putare, fffenfum revera maledictum fuifle; fafpeutes, potuit enim feri, ut aut per errorem, aut malitiam juftus& innocens fufpenderetur; qui quamvis hoc füpplicio affe&us, non incidiffet in maledictionem, fed potius grerte faa glorificalfet Dominum, Joh.11:18.19.. At quia in ligno abolenda erat smaleditlio qua pro nobis fachu eft Chriflus Galat, 3: 13. placuit Deo T.O.M, hoc genus mortis infignire smaledicticni; titulo, ut effet commonitorium de maledi&ione in ligno, cui Sacerdos& Sponfor affixuseft, abolenda& expianda. Sacrificiis pecuinis adfcribitur 0Y293 expiazie, quia funt typus illius facrificii, quod vere expiat, Ita cenfeamus ino adícribi saledicliouenr, quia in /ign» benedictus Domini smalediZio ad tollendum maledictionem futurus erat. Igitur& f/ajfenfi olim nominati quidem funt ialedicio, non tamen fuerunt.— Chriftus autem fujPenfus, non nomine tantum, fed re ipfa malzdiclio fa&uscft, Sufpenfi jubebantureodem die de /igno auferri,& fepeliris,& omnino in ligno cadaver illorum non debebat perno&lare, ue terra promi[[icnis polluerettr: Deut.cap.21. verf.23. quo notatum futt, illos typice ad paucas tantum horas malediclionem fuilles Chriftum autem Dominum m.ledi&ionem omnino ablaturum; nequeab illa reuendzem, h.e. fuperandum, fed in fignum victa& abolitze maledi&tionis, de cruce tollendum,& fepeliendum efle, Quod fi quis fufpenfum in /igmo,& ita in maledi&tione relinqueret, is videbatur negare fidem maledictionis per Chriftum auferende;& re ipfa po//rebat terram fanctam,quam in fide& fpe redemtionis& benedi&ionis, adducendz in plenitudine temporis,& in pignus iliius habitandam acceperant, $.118. Exdi&isapparet,quomodo verum fit, Lex per Mufen data efl, Joh.1:17. quo pee Mots— Lex,ut nunc generatim atqueuniverfe de illa loquamur, eft 1. Moralis, 3.Ceremonialis, uiplex, 3. Forenfis feu judicialis. $.119. Moralis defcribit omnia officia, que Deo debentur& proximo. Summa il- Monilis, liuseft; 24ma Deum 6 toto corde. Deut.6;$«. 4tima primum tnum y ficut te ipfum, LeFfz vit,19. Ceremonia. lis, Forenfis, Differentia legum eLeMISES SA & Ezecb,2C. INPS 228*De lege mor Ali, ceremontal: vit.cap,'9. verf.18. in quo includitur etiam amor inimici, Levit. cap.19: verf. v7, r8, [n bifce duobus preceptis continetur P 0 vo tota Lex. Matth. cap.22, Vets,37- 40, Omnis bec Lex. in«no verbo impletur, Galat, cap.g: verf, 14.. qui in umo verbo offendit, omuium reus eff. Jacob. cap.z: verfo. Haec Lex e(t immutabilis& perpetua, fanda, iufla, bona, Rom cap.7: vers.12, ad vitam,& ad imortem, Rom.cap 7: vers.(o. his figillis munita,— Qui fecerit illa, vivet in iliis, Levic. cap.i8. vers. s. Gc, maiedicius, qui non facit flare omnta verba legis ad faciendum illa, Deut.27: 26.€ quibus fententis apparet, ex operibus legis uen juflificari ullam carnem, Rom.3: 20. Gal.:: 16. Etiam notaillis, qui iZam non babent, hoc eft, gentibus, quibus Mofes illam non precepit, Rom, 2:14.45. Deut.3j: 4. In verbis Decalogi omnis fubftantia hujus Zegz eft: praecipit enim amorem Dei& proximi: unde& miniflerium mortis, quam Lex ob peccatum omnibus adjudicat, dicitur infislpttam fui[Je in lapidibus, hoc eft, in tabulis lapideis. 2 Corinth.3, 7. Non quod mens Dei, Decalogum de Sina pronunciantis, fuerit, foedus operum pangere,& legem operum tantum promulgare, fed quod voluit in verbis faderi: qua funt decem verba, fimul oftendere, quanam fint officia, qua fandi, per gratiam fanctificati, Deo debent,& in quibus operibus bouis, ut juflitize& fidei fru&ibus ambulare(Ephef 2: 10.) illos decet,& quaenam peccata fugere. Praecepta hujus legis fparfim& fzpius per Mofen populo repetiit Dominus, nunc iifdem verbis, quibusufus erat in Decalogo; nunc aliis fepe ad explicationem facientibus, confer Levit. cap. i9. vers.3. 4. 11. 12. 13.14.16, 29 30.3. ite, Levit.8. quod integrum fere caput commentarius eft praecepti feptimi, non adulteraberis, Haec Lex moralis eft regula juris& injuftitiae 5, coenam qq) dagevr Ses, vraviclopa T wuciur Tt Q. dxecioy djaupriua vov, omnifque perfectionis& rectitudinis imago. $.120, Lex ceremonialis, eundem habet autorem feu latorem, Deum, Miniftrum, in cujus manu difpofita eft, 74./fén; fedtota alia eft, quam moralis 5 precipit obedientiam in externis, in donis, oblationibus, cibis, lotionibus: eft arbitraria& dogmatica; nec perpetua; nec fufficiens ad vitam: nec utilis, nifi in fide illius ftaruta facientibus; potuit& obfervaii ab impiis: eft denique tota illa Lex quaft suum manm facrameutut, Chriftum, illiusque za3Wua(k& diEac pajsi.nes& glorias oftendens eminus. $.121 Lex forenfrs dedit multa praecepta, que natura omnes docet: ordinat poenas, qua ipfa honeftas docer,& oratio[uadet& communis urilitas poftulat, ut malis infligantur, Eatenus non diverfa eft à /;ze morum, Dedit etiam multa precepta, qua natura non docet omnes; quz priva voluit fummus Legislator efle populo fuo, feparato ab omnibus gentibus; que ad tempus politize Judaicz tantum durare debuerunt; quaque cum illadefierunt, Eatenus non diverfa videtur fuiffe à /eve placrorem,— Eftque ita illa Lex quafi mixta,partim moralis;partim dogmatica: vocatur tamen forevfis& civilisquia in foro& civilibus judiciis ufus ilius obtinuit. 9. 122. Differentiam ftatutorum.& judiciorum, qua Deus per Mofen populo impo!uit, ipfe Deus non obfcure oftendit. Levit.cap 18. verf. 4.5. judicia mea faciei,(y flatuta obférvabitis, Et. obfervabitis flatuta mea. Q&y. judiia, que qui facit bomo, vivit in e, Poftulat Deus judicia& ftatuta fua obfervari, omnia, qua dedit,& fine difcrimine,— Indicat, ita fore, ut obfervent flatuta, qua faciens vivi, In genere prius dicit, flatuta(y judici,— In fpecie deinde limitat, flatuta, que 44i jai y vi cii, Wt ita innuat, flatuta; que dedit,non efle unius gencris nature& indo €9' forenf. Cap.XL Lib.z. 229 indolis; quadam, ut faciens in iisvivat 5 quaedam ut non in iis faciens vivat; hocefi» quadam moralia, quadam ceremonialia, confer Ezech.20: 11, 12. Notificavi illis fla7 tuta y qua faciens vivit,(y etiam Sabbata dedi illis in fignum, deinde vers. 23. E£ eti" am ego dedi illis flatuta uon bona,& judicia, in quibus non vivent: quae intelligere€ ditis facile eft. J 123. Legibus& flatutis divinis magnam conciliavit autoritatem,S& ut multo cum metu illas obfervarent 1. modus tradendi, qui fuit fzepe publicus, ut de monteSina, ubi vox audita,& fonus tubze,& vapor,& fumus,& tonitrua horribilia, 2. Horribilis illa fententia, non tantum addita Legibus moralibus, fed& inftitutis ceremonialibus & forenfibus, maledictis, qui usn manet in omnibus, Galat.3110. Deut.27:26. 3.Promta in transgreffores judicia,& fevere immorigerorum caftigationes. Hebr.2:2. Sermo exfhtit piam, S* oamits transare]]io Gy iucbedientia paratam accepit retributionem. Hebr.1o, X.18. Sigue irritam faceret. legem Mofis, fme commiferatione duobus aut. tribus teflibim moritur. 4. Ipfe à manu Dei fepe immiffz caftigationes,& coeleftis illa vindicta, Nadab& Abihu, ob oblatum alienum iguem, comeduntur. igne iude à. facie Domiui.Levit, 10: 1-9. Num.3: 4.. Filiz;; Ifraelitidis, ob nominatum nomen Jehova, hoc eft, quia maledixerat. Deo, ut eft veríic.z3. lapidibus obruitur. Levit, cap.24:10 23, In Ifraélitas, conquereutes de malo, hoc eft, de mifero fuo ftatu ardet ignis Domini, Num.cap.11. Y. i«2. Edunt coturnices,& percutiuntur p/aga magua valde, Nam.11:33. Mirjam loquitu£ in Mofen,;& lepra percutitur, Num.12:1-15,— Viri qui diffamaverant terram Canaan, moriuntur in plaga coram Dómino. Num.i4:37.— Vir ob colle&a iu Sabbato ligua.& mandato Dei lapidatur, Num.15:55,36..— Korah& Datan, Sacerdotism querentes vivi abforbentur. Ducenti quinquaginta conjurati illorum igue à Domino devorantur, Num, cap.i£, verfi. 35. Mox in zotun cutuim qui egre ferebat tot virorum ceedem, pervadit. fervor&j plaga, Num. 16: 41.42. Serpentes ignei mittuntur in murmurantes, Num, 21:6. Capita populi, ob fornicationem cum Baal Peor fufpenduntur. Num.«: verf.4. Ipfe denique Mofes& Aharon ob iucredzditatem excluduntur ab introitu in terram pro miffam. Num.20:8--14. 5. Addi poteft, Legem acceptam. eic dfgrayc 9."Ayyb^ov in dij-[rtioues Angelorum j A&,7:53. itaut& Angeli ipfi videantur pro legis obfervatione excubias egiíle. $.«244 Populo tot ftatutis, legibus, judiciis, placitis onerato neceffarii erant doctores, ductores, re&tores, facerdotes, legislatores. Horum omnium primus& caput eft Mofes, fideiis[ervus in tota domo Dei, Num,.12: 7, Priuceps(y Redemptor feu Liberator Populi(rael A& 7: 7 y. f.125. Hic Mofesnon tantum in initio miniflerii fui elegit& fuafu Jezrouz foceri viros fortes,(apientes(5 peritos, illosque prapofuit Populo Exod. 18:15-2:. Deut. 1; 10-18. Sed& poft intervallum aliquod temporis adjunxit fibi e mandato Dei fertaazinta viros e Jéuioribus Ifraél,[aper quos pofait Deus de Spiriti qui erat fper Mcfen, quique inceperunt prophetare,& prophetando populum docere, Num.11:16.17.25.26.29. $126, Aharon cum Filiis ad Sacerdotium vocatus erat. Illorum fuit non modo facrificia adolere, tabernaculo fervire;difcernere iuter[ansdum Gy profauum, inter parum dj. ime purumyed etiam docere filios /frae| pri 22 DW. ommia flatuta, que. Deus locutas erat per manum M»fis, Lev.10: 9.10.11. Igitur /ubia facerdotis fervarunt fcientiam, G legem, inftitutionem debuerunt q-«erere cb ore illis, Mal.2: 7. Sacerdotibus dati Levita; ut curam haberent Aharonis, vaforum facrorum dy£orime carus, Num,;: 7. Ff;$4127. Ne Autoritas conciliata legibus. Do(tores, Du£torcs, Sacerdotes, Legislatores Populi, 230 De Jfraelitarum dudtovibus€9'[acerdotibus. Cap.XT.Lib.a, $.127. Ne poft mortem Mofis Cetus Donini effet ut grex fme Paflore, datur Tebofuas Filius Nan fücceffor Mofis, cui manus impofuit, Num. 27:1$--23. HaGenus igitur Ifraé] Du&oribus& Do&oribus non caruit. $.128. In terra Canaan ita fieri Deus voluit, Judices& Moderatores dabis tibi in omui. bus portis tnis; d judicabunt populum judicio juflitie, Deut.16: 18. 21:19. 22:15, $.129. lu locoaurem, quem elegit Dominus ad fiendum babitauulum Nomini fuo ibi, quem eventus docuit fuiffe Hierofolymam, voluit habitare Sacerdotes, Levitas d judicem, adeoque maximumSenatum& fummum Judicium in Ecclefiafticis& Politicis, in illo loco fixit& conftituit, Si igitur effent n2")"127 re; litigioft in pcrtis, hoc eft;aliis locis& civitatibus,quee difficiliores effent, quam ut ibi componi& enodari poffent à judicibus & fenioribus ibi conftitutis, debuit Populus afcendere in Urbem Hierofolymam ad Sa. cerdores, Levitas, judicefque, qui foreu? in diebus illis, Gc illos rogare,& ab iis fcrutari& veftigare. $.130. Tantam autem Deus illorum voluit effe autoritatem, ut omnes jufferit faq. re fecundum os verbi, hoc eft, tenorem refponfi,& obfervare fecundum omne, quod. ab il lis edocli effent,(& ab inflitutione illorum ac judicio non recedere; imo& in mortem dari, qui T3. per petulantiam(5 pertinaciam non obediret Sacerdoti, flanti ad. jevviendum Domim ,(j judici, Deut, 17: 8-- 14. $.131. HacSenatus Hierofolymitani autoritas in dijudicandis& folvendis controverfiis, omni tempore, quo durav Politi alfraél, duravit: ita ut populus teneretur facere d obfervare omnias qua illis dicerent: ipfo id fuadente Chrifto Matth.2: 2. hoc eft; Mofis effe fucceffores in docendo& judicando; item, C/avem cegnitionis babere, Luc.uz52.. hoc eftfacultatem explicandi myfteria verbi Dei,& verbum Dei dicitur faclum ad illos, Johao, verf.3s. hoc eft, illis concreditum;& illorum cure commiflum. $.132. Imprimis videtur non parvam partem ftudii illorum occupatam fuifle circa obfervationem inftitutorum carnalium;ut illa rite fierent,& à populo, qui jsgi pertaefus facile eo delabi poffet, ut funes illos rumperet, ut vifus erat moliri Korach cum caterva fua,non negligerentur,nec fpernerentur: qua in re fieri potuit, ut& ultimis temporibus fa&um eft, ut abuterentur illi poteftate conceffa, /izantes ouera. gravia(y irfüpportabilia, & illa bumeris bominum imponentes, Matth. 3: 4. Sed de illis,& de nominibus illorum, quz Scriptura illis largitur, nominando illos CO'ppnD Legislateres Genef.49: 10, Sic Deos. Joh.10: 34, 1 Cor8:j. maípac sape Patres carni Hebr.12: 9, C2ty^ Paflores Zach. 117 8. CO'SUD Dominatores, Efa,49:7.$2:5, C223. Exadlores Zach.g: 8, Ef9:3. EUN Viros Ef65: 3. COVYO dpyorras Principes Ef. 1:2.]oh.7: 48. de illis, inquam, alias fortean, Nunc finis huic fit capiti, De legis permanentia in INbvo Toftam.. Cap.XlI. Lib.z. 231 Caput Duodecimum. In quo explicantur loca quedam Novi Teftamenti, qua agunt de Lege, Elem ents mundi, Servitute, Spiritu fervitutis,&c. $1. Uamvis capite przecedente non obiter nec profuntorie egerimus de facrificiis & donis,de cibis,de difcriminibus dierum& temporum;de diverfis baptifmis, & de aliis inftitutis carnis, quee magno numero injuncta funt populo Ifrael, non tamen potuimus,quia materia ad dicendum ingens nimis fuit& diffufa, omnibus defungi. $.2. Imprimisoftenfum fuit, 1, Legem, quae de illis ceremoniis praecepit, ba^;:/2 sut- Meperirie bram futurorum bonorum: Ficbr.xo: t, duxiffe ad Chriftum: illis£N Q- fine Rom.10: 4. fuiffe nutrimentum fidei,& incitamentum fpei, 2. Eandem comparati cum gravi jago Q entre, Acor: 10.28.& Pedagogo, Gal, 3:24. qui inhumanius& rigidius pueros tractare folet,& venire é&£464 cim virga: 1 Cor, 4115.21. fuiffe inutilem infrmam ad ccn finnmandum& auferendum pezcatum: Hobr.7: 18. 19. xo: 4. feciffe memoriam peccaprit; Hebr, 10:3, exprobraffe ipfim,& ut is abundaret effeciffe: Rom.g: 20. fuiffe inftar chirographi: Colofl.2:14. omnefque ita A«vewov; fuille JedeAmutrec redaclos ia fervitutem, Gal.4:3..& fervituti obnoxios, Hebr.2; 15.& babuilfe confGieutiam adbuc peccatorum, Hebr.0: 2. 5.3. Igitur his expofitis fupererat, ut inquireremus in caufas& rationes, cur oli gra- Ratio car vishec Lex, ita molefta,& portatu adeo difficilis, quae in Chrifto defit& abrogata eft, elim Lex 4e cuique iuzodari Ecclefia Chrifti non rirfzin poteft, nifi velit à Chriflo aboleri,(9 gratia ex- trate potueciere, Gal.: 1.4. quaeque cervici Patriarcharum ante& poft diluvium non fuit impofita, inquirenda fubintrare& adjici potuit, ut& fubintravir(i adjetia eff, Rom.«: 20. Galat.3:19. Opor- c&. tet enim habuifle Deum T.O.M, idoneam rationem, cur tantum fap oui, quod in fe non erat. ézáyayse nece]jarium, ACoras: 28.& fine cujus cultu Ifraélitae potuillent falvari, quemadmodum& Patriarcbe,& Nos nunc fine illo falvamur, quia gratia Difi« tii Jefu Chrifti; unica& fola, beri, bodic, c iu fecula, falutis caufa fuit, erí, erit, A&or, 15:11. populo fuo pofzerit, quodque id fapienter& jufte& decenter facere potuerit, Quamvis enim quod vulgo in mundanis dicitur, Fuantas. Dmper.ncis[umma Lev. effo, idem& hic dici poffit, adeoque Iefponderi, vw; is fvero eódoxla Quepodisww TS Oso, ita fitit voluntas Dii, cujus rationem haut tenetur reddere ulli, ut Ifrael ju /ege cajiociretur, Galat 3:23.& fub elementis mundi n fervitzteur[ubjiceretur Galat.4:3. tamen quia fcimus Deum omnia facere eue, fayieuter,& ut de«eutia poftular, non debemus in obvia hac ratione íubfiftere. $4. Quandoquidem autem enarrationem vera& fufficientis rationis jam fupra /ibro primo capite tertio,$..6. anticipavimus,& promiffze brevitatis fides nosobligat, ne idem bis dicamus, Lectores noftros oramus, ut illuc recurrere dignentur; iutegrumque illud relegere caput ferio& fedulo, $.5. Quia autem omnis hec materia magnam lucem accipiet€ confideratione loco- nd rum Novi Teftamenti, qua de Lege& antiquo ceremoniarum cultu agunt, ut& de ftatu js a illorum;qui 7 exbus tabergacule fervierunt, Hebr.5:10. praecipua& quaedam& multis unt heic elegimus, qua diligenter perpenfa, ordine enarrabimus, mite 4.6. In ^x. De tegis permanentia in Novo Teflam. Cap.XIlT. Lib.z. pewcu;$46. Infignis locus eft, Gal. j: 19.26. Lex propter transgrelJiones addita eif, ufque dum 20, veniet Semenycui promil]um eff, ordinata per angelos, tn anu Mediator,— Mediator autem ille, nius non esf. Deus antem. umus eff, Vu. 4$ 7. Legem diftinguit Paulus à Telamento, à promiffione,& fide. Galat. 3: 12. 17. 18. a ÁÉ se Lex fpe in genere fignificat omne id, quod prater gratiae foedus& promiffiones , olim datum elt, Joh.r: 17.. Lex per AM fen datu, gratia jer Je|um Chriftum, Sacpé in fpecie leew illam, quae Adoralis vocatur, Rom, 2: 15. Opis le:ts fcriptum in cordibus illorum, Rom.7:12. Lex[aucta esf,& preceptum[auctum, confer Rom,8: 3. 10: 5. Sepe illam, qua.crenonialis vocatur. Hebr 5:16. non fecundum legem praecepti carnalis, Eph.2; i5. Legem Preceptorum in placitis aboleus, confer Rom.7:6.. A& 13:33. 15:5. Sape illam, que forenfis dicitur. Hebr.10: 28. Praeter legem opertum eft etiam Lex fidei, Rom.3: 27. fed deilla nunc non loquimur. Inhoe loco—$ 8, Pauluscüm dicit, Lex«ddita eff, intelligendus eft loqui deomni lege, quam Pene Ifrael ààaCe accepit, A& 7: 53. imprimis tamen de lege placitorum& ceremoniarum, Id monium]iguet ex iis, quae deinde addit: /ub legem igpspsps Sa cufloditbamur, yr33.. Lex pedagogus Bpufotn er. y.14. Imo& étextunoftro, addita ufque dum veniret Semen, confer Hebr.9; ic, que omnia propriiffime Legi illi dogmatica conveniunt. Lexadda,—$.9. Lexigitur placitorum de donis, facrificiis, lotionibus, cibis,&c. eyorert9w addita ejl, non dicit. éréSidata ell, ut Joh.i:17, i620, fed eyeeeréSn in[uper addita ejt, Erant jam multa ante hanc legem: nim. Teftamentum Dei, Promiffio, dia Patribus multis modis c vicibus: ad illa addita eft haec Lex, non ut Teff ameutam faceret irritum, neque ut Promisfionem aboleret, neque ut exili eflet bareditas, neque ut vivificaret Gal.3:17 18 21. fed? aagaCdirsmv x deny trausprejJronum gratia, confer Rom,5; 20, Lex autem vapeur Jubiutravit, Tussguflio,—$10. Utapapria peciatitm, ita& mapa ame transgresfio per unum bominem intravit in maudim.Rom.4:15, 5:12. Ab illotemporeomnes«P utero funt peccatores& transzre]Jvres, filiique ire, Hiinomni fua vita trausgresfrones& peccata multiplicant.Usque ad legem peccatum Qj transgresfo erat in niumdo,Rom.5: 13. necdum enim venerat Sponfor, traditus propter lapfus, Rom,.4: 25. peccata ferens in lignum. v Vetr.2: 24. Igitur quia zranszreio adhucerat in mundo, ob transgreffionem Lex addita eft. Transgref-$.11. Sed Paulusloquitur non de zransgresreue, fed transsresfonibu: y. intelligens fiones, omnesomnium,& innatam& actualem,& ipfam Adami. Addita«ft Lex propter illas, non ut ab illis abfolveret, aut vivificaret; infirma enim erf(y inutilis(y nibil coufummavir, Hebr. 7:18. 19. fed ut per legem illarum effet iz/5vwosc agnitio, Rom.j: 2c. ut illarum perpetua effet Zvaurmovc commemoratio, Hebr.10; 3. ut peccatum imp itarezim, Rom.$713» lap|us abundaret, Rom. 20.& chirograpbum exflaret debiti, Coloff.2 14. imo&, ut per legem Sandi impellerent& deducerentur ad illum, in quo eft transgreffionum& peccarorim expiatio, Chriftum, 1 Joh. 222. ille enim eft 76- vius. finis legis, Kom, Kap.10, Vers. 4. $.12. Sed cum omnes illo transgre(T.ones jam effent longe ante legem additam, cur noh prius,non citius illa addita,& Abraamo, Ifaaco, Jacobo impofita eft? qui quidem acceperunt circuamcifisnenn& obtulerunt fepius facrificis,& ante quos Noachus acceperat mandatum denon edendo fanguine; non tamen onerati fueruns tot inftitutis carnalibus quot demum per Mofen Iíradli injuncta funt. $.13. Igitur quamvis omnesían&i indeab initió ufquead legem debuerint fateri, trans. LEM . Detransgreffronibus ut legis lata caufis, Cap.XII ib.z. 233 i vransgreffiones adhuc fuiffe in mundo, expiandas auali lytro Sponforis, adhuc cum facrificio fuo manifeftandi; adeoque& ab illis potuerit exigi chirographum,& illi onerari lege placitorum, fi ita vifum fuiffet Deo,tamen Lex demum per Mofen addita eft. Unde non improbabiliter fequitur, fub zranusgresfronibus, quarum gratia lex intravit; etiam comprehendi illas, qua in fpecie commiffz(unt ab illis, qui acceperunt legem, hoc eft líraile; quodque adeo& occafione privatarum harum, ut ita loquar, populi Ifraélitici transgreflionum Lex hax onerofa addita fit,& ita ob rr.» sgres//oses, tum omnibus communes in Adamo,tum Ifraélis proprias fubintraverit, Ut ita eHfrael, populus exA«porpaxxs^ 9-, quique ob cordis duritiem per fidem& obedientiam in federe, cum Abrahamo& lMaac pacto, contineri non poterat, hac fervitutelegis preffus, /z5 /egem;ufl.diretur 5 conclufus i fidem, qua fetura eraty ut revelaretur. Qal.1: 23. $14. Transgreffiones privze IHfraelitarum funt multae& graviffima. In ZEgypto fter- Transgreti^ cora /Egyptiorum fecuti, abominationes fecerunt multas Ezech 2c:7. In deferto indeà ones Lrazli" primo in illud introitu fepe murmurarunrt,& rentarunt Deum. Exod.t$: 24.:6:7 8. 17:2.' Imprimis abominabile fuit idolum,vitulus aureus,ab Aharone, illis ita volentibus. fufus, Exod, 2. quibus transgreffionibus illi fecus Der fecermuz irritum, Jerem. 1: 32.1.5, ut decebat, in illo manzut:s. Hebr.8: 9. $15. Si omnia.utin facra hiftoria relata funt;attente infpicimus,deprehendemus po fufion:m vituli& hon rem illi exhibitum,injunxifíe demumDeum populo multivaria& onerofa illa przecepra de facrificiis, toties& tot offerendis, cum exclulione ollerentium ab altar,, de lotionibus carnalibus deque aliis dixasspano rapxóc. Quamvis enim antequam intrarenr in 7 gypntrum ciccmcilio jam ellet& iacriicia,& in Jkgypto acciperent praeceprum de mactando agno. de edendis azymis, de traducendis primogenitis,& in deferto mandatum de ceffatione feprimi diei;& poft pronunciatum Decalogum Mofes evocaretur in monrem, fpectaturus ideam tabernaculi, manibus hominum exítruendi, ubi etiam jufla accepit de conferendo Sacerdotio in Aharonem& familiam illius,tamen non pracepit Dew tam multa. 3n ny 332 57 de bolccujto& facrifiio, Jer." 222. fed poftquam vitulus fufus erattum demum incipit Deus praecipere& imponere magno, ut ita loquar, ftudio.fub comminatione maledi&ionis,legalia illa placita,qua portaru tam fuerunr gravia.Id nec Judzos latuit;inter quos ita Kimchius,D/Yin my N»*27D35N/ YU NDTON maapnoy 13m fi uen peccaffet Ifrael in defertoynon dediffet illi Deus precepta de oblationibus, $. 16. Quod cum ita fitjnon putamus nos in veritatem, aut fidem Catholicam peccarefi doceamus, Deum, ad reprimendos inordinatos motus populi; ad occupandas illorum manus& mentes in obfervando& meditando cultu carnali,e tot flatutis& praeceptis compofito; ad excitandum in illis perpetuam peccatorum memoriam, 2 re duxifle;imponere illis fervitutis legalis jugum,ut ita appareat, legem,quze ob transgrefliones cofnunes omnibus, inde ab initio jam intrare potuilfet, occafione privarum trangreffionum Ifraelis, Ifraeli demum impofitam effe,quod& Ter. j 1: 32. innuere videtur Deus, i//; irritum feceruut fedus meum, 03 129 2 23NY. ego dominationem in tllo exercui, hoc eft, me Domi" num illos fubigere,& fcelera illorum refrzenare pofle, ac licentiam indomitam, impofitione duri jugi oftendi, confer Hebr.8: 9. $.17. Addita autem eft Lex, non ut femper, fine fine maneret, fed ut duraret ufque Legis termi« ad adventum Seminis, cui promi[fum erat. Semen jam in Paradifo promiffum eft, Se- promitio men mulieris conterez caput: etiam Abrahamo s. in Semine tuo benedicentur gentes; etiam ili sea. T Davidi. 2 S$am,7: y,12, Excitabo Semen tuum pofl te. Vtem adveatas illius notificatus; " Cg Genef, P Poft ilMas!adft dita L-«x, 234- De legis teftibus. Cap.XII. Lib. Genef.49: 10. Uf71e dum veniat Silob. Etiam femini huic promiffo, 2:1 ze éc Gal. 3:16. promiffio facla eji;& vri 9:2). confer Galat: 6.."dorabamo dicta funt. promifsiones,(S fe. mini illius, Ita ipfe ille, in quo omnes promi/Jiones Dei funt Na d? Amen 2 Cot.1:20, bmuyyaA Íae prom'sfíones accepit, quales? Pfalm.110: 4. Juravit Dominu e&& non prenitebit, Tu ficerdos i feculunr. Genef, 49:10. Silob veuiet(y illi obedientia populorum. Genef.3: 1$. Illud tibi conteret capttt, Píalm,2; vers 8... Dabo gentes bareditatem*uam',& poffejfionem tuam fuies terra. $.:8. Non potuit Lex manere poft adventum Chrifti: nu profuiffet nobis Chriftus, fi lex manfillet, Galat, s: 2. non veniffet iu genres beuedidiic, nifi ablata fuiffet legis maledi&io Galat.3: 13.14. Tugum Chrifli anfgetum, d onus illius eve non poteft confiftere cum jugo legis gravi. Matthar: 30... Non valeret Chrifti crx, nifi chirographum in placitis, aJjixm illi, tolleretur. à medio. Coloff.2:14.— Non effet Chriftus Pax noffra., nift filvijet. à. pselrorgev TU. dpa se. Ephef. 2:14. Non liberajict uus Filiis, ft adbuc jugo fevvitutis flviuocremur, Galat.s: 1. Non effent tempora Chrifli tempora emendationis, fi etiamnum legalia illa humeris noftris incumberent, Hebr.9: yo. Non effet annus Chrifti annis accep^ationis Domino, Ef 61: 2. fi lex fevera, cogens Sanctos paxpav procul ftare, etiamnum effet. pexoime— fig, Lex addita propter transgreffiones, ordinata eff per Augeles[fe 22 eis di ay, ia per An** confer. Hebr.2: 2. Sermo per Zngelos dictus, D. $.:0. Id quod de Sina pronunciatum fuit, pronunciavit ZIngeluc federis, AGor.7: 38. E tentorio conventus clamavit(& locutus efl ipfe Dominis de donis& oblationibus Levitart, 7:37.38. Non aliter igitur v? per Augelos accipiendum eft, quam quod Paulus dicit de teftibus, 3 Tim 22 2. qz asdivijli à me dfa viv papripuv per maltos tejies, hoc eft; prefentibus multis teft bus. Ita, ordinata per /uztlos, hoc eft, przefentibus, audientibus, fpe&antibus Angelis. Angeli exercitus Dei, inferviunt Deo exercituum: jubilarunt, cum fundaret terram: etiam adfuerunt, cum imponeret legem. $.21, Aut idem videtur Apoftolus innuere, quod Stephanus dicit, Actor, cap.7: verfs3. Aecepiflis lenem eic. diera ds dyy£r in dijfofitiones Adngebrum, unde appaset Angelis curam fuiffe commiffam legis, ne ab Ifraéle fperneretur& conculcaretur, Angeli funt miniflratorii[Diritus, qui mittuntur in jerzirinm falvandorum: Hebr. i: 14. po num mirum& illos miffos ad cavendum, ne Ifraélitze funes Dei rumperent,& jugum—| illius abjicerent? ut autem impofitio legis fuit. Y2'Y2 doriustic ita& fcrvitium Ange-—| lis impofitum ad urgendum obfervantiam legis, fuit conjun&tum cum aliqua dominatione& imperio.ad cogendum vi immorigeros;qui fe hifce divinis ordirationibus opponerent 5 ita ut tunc fabjeZa illis videatur aliquo modo fuiffe à izep Sin. babirabilis prior. Hebr.2;(, Sed non poffumusnifi cauté& parce loqui de illis, qui natura funt invifibiles; quorum etiam functiones, ut plurimum invifibiles funt,& orficium oculis non conLex'ordina. Ípicuum eft humanis. va inmast$2£. Etiam Lex addita,ordinata eft e xetel podra in manu Mediator, Chriflus, féned" men, cui promiffum eft, certe pairoc mediater eft, v Timoth.2: 5. Unus esf Mediarcr Dei Cnaus—(9 bomini. confer Hebr.9; 15, 12:24. Datac(t Lex, in man illias, nempe ut illam pronunciaret,& populo imponeret, quemadmodum aer cmuia dedit.& v9 xeiel dad ui nana illis. Joh.3:35.. Aut, in manu illie, valere poteft, per manzm illius, Nam id fiepé valet particula éy.. Aor. 7: 3«.. irt illuin in inani Angeli, hoc eft, per manum Angeli, qui Mofi apparuit,& ire illum juffir. Igitur non recu'aremus in hoc loco per mediatocum De legis Mediatore Moe.| Cap. XIT. Lib.z. 235 torem intelligere Chrifum Dominum, nifi duo effent, qua aliud fubje&um quarendi neceffitatem imponere videntur. Primum eft, quod Apoftolus ponit uesirs» dvdplpun, hoc eft, ine articulo, qui fi Chriftum intellexiffet, videtur debuiffe adjungere articulum, & dicere voU soirs; ut definite intelligatur is; qui revera à j«ei7nc elt, Secundum, quod deinde de hoc Mediatore, de quo indefinite, fine articulo locutus erat, dicit; 5 3 psoiric ille autem. Mediator, unius non efl quod in Chriftum convenit, qui eft siws(9 sins, utpote qui fecit sd djgérepatr duo illa uuum, Ephef.z:14.& vus do illos duos creavit iu num novum bominem, ibid, verf.15.. Non igitur unius uon eft, Quis autem etit Mediator ille? f$. 23. Mofes medius fletiz inter Deum.& populum, Deut. cap. s. verf, 4, Accepit seq Mofes legem ex eloquiis Domini, Deuter.4: g.. Lex per illum data eff; Joh cap. 1:(7. unde& vocatur Lex Mofis, Malach.4: 4. Mofes vidit in monte formam tabernaculi legalis. Mofcs accepit tabulas feederis à Domino. Mofes eft, cui Deus praecepit de initiandis facerdotibus,& inftituendis oblationibus& inftitutis carnalibus. Sine Mofe actum nihil. P& Mofen a&a fereomnia. Igitur vere poffumus dicere iu mana illius traditam legem. Cur etiam non dicemus, illum effe mediatorem, in cujus manu addita eft? Forfan, quia verebimur, alium quendam dicere mediatorem, quia Scriptura dicit, sn eft Mediator? Sed Scriptura non veretur illum nominare apyorra& Avrgoriv Principem& Redemtorem, A&or.7; vers,35. cum tamen us tantum fit, qui redi? Hfraélem,& nos omnes; Chriflus Jefus."Tit.2:14. 1 Petr. 1:18. Igitur nec nos timeamus illum dicere mediatorem. Si enim dici poteft fine peccato redemtor, etiam fine crimine dici poteft mediator. Sed ut alia ratione eftAvzger*s, quam Chriftus; ita& alia ratione ueoírne.. Mediator eft, non reconciliationis,non efficacis interceffionis,non vitz nec falutis; fed Mediator eft /e;, hoceft, à Deo adhibitus, ut internuncius& famulus ad publicandam& fcribendam Leger Ifraéli: quae illius mediatio non fuit per fe minifterium vitz, fed minijlerium m»itb.. Litera enin occidit, 2 Corinth, 3: y.6.7. non fuit minifterium gratia, fed aliquo modo minifterium ire& fever dominationis. Mediator ad parvum tempus; quemadmodum etiam id quod dedit& impofuit, nunc dudum defit;& abrogatum eft. $ 24. De hoc Mediatore Mofe optime intelligitur, 45 useivuc tóc ex(gv.— Scimus eae, enim, Mofen lfraéli tantum, cum viveret, miniflrafle, Lex ab illo data obfervari tantum Mofes unius debuit in generationes Ifraélitarum, Lex illa fuit paries;amovens gentes procul;illafque"^^ e. feparansà populo Dei. Aliter in Chrifto eft. Ephe 2: 14. Is enim| fecit duo illc anti. Mofes autem Mediator uon eff«nius, hoc eft, minifterium illius,qua minifterium /.:z,non id efficit aut quaerit, ut Zu illa fint mum, hoc eft, ut Hfraél& genes coalefcant in unum corpus,& creentur in unum novum hominem, $.25. Deus autem. unus efl. confer Rom.3:30. eic à.$c, mu Deus qui jtfiifizabit pus anus circumcifionem à fide,&y praputium per. fidem,— Unus eft, quia mou juda.r:is tantiim e&. Deu, féd( gentium, Unus omnibus Deus, Unus eft, quia una& eadem ratione juftificat omnes, é fide, d per fidem,—Yta Deus effentia unus, gratia etiam& juftificatione Unus eft.. . 0$26. Eximius igitur hic Pauli locus docet, 1. Legis initium. 244diza efl ob transgref- Doncnr es frones, Mraglitis graviter transgredientibus impofita, 2.Legis durationem& finem Lex ad-' dita, ufque dum veniat Semen, 3. Legis proprium munus& officium. Addita propter transgre[fiones,ut illas commemoret,& faciat agnofcere. Et ut deducatad Semen, cui proGg 3 miffum e 236 De Ifraelitarum pueritia 9 mundi miffum eft, Ideo& definit,poftquam Semen id venit, 4. Teftes dat Legis. Ordinataper "Angelos, 1mo ita per illos ordinata,ut& in illorum effetordinationeshoc eft,ut illis incumberet curare, neLex à populo immorigero violaretur. 5. Mediatorem legis. Addita in manu mediatori: cujus imperfectio inde agnofcitur,quod Unius non eft, Unde& mediator hic,& Lex mediatoris hujus non potuit durare ulterius,quam dum veniret Semen, duo fa. ciens 44x, Imo hic mediator non eft za' iow, wsorvac 9:8 Mediator Dei, Nam ut unus eff Deus, ita oportet, ut Mediator Dei fit Unus,& Dei& bominum,& Judaeorum& gentium. u Ligsin&üe—$.27. Ex hisapparet legis ceremonialis multiplex infirmitas& defectus, Non enarra. mi.^ virmaxima bona,quamvis illorum habuerit cz sinbramfed transgreffiones, Data quidem eft à Deo; fed in manushoininum& Angelorum; ut homo Mofes,& quotquot in Cathedra illius federunt, illius urgerent obfervationem;& Angeli in idem cooperarentur, Fuit quidem, non tamen ut maneret femper fed tantum; ufque dum veniret SEMEN.£3 Locus$4.28. Secundus,quem exponendum elegimus, locus eft,Galat.4:3. ubi ita Apoftolus; G1 43. Nos cun eramus pueri, fub elementa mundi eramus iu fervitutem fubjedi. semoetde—$,29. Nossuei fcribit Paulus quidem Galaté: in illis tamen hoc verum non eft, GaJuizis— Jatae gentiles non ferviverunt elementis mundi. Lex enim ifraélitis data fuir. lfradl dicitur"3 puer; non geutes,olim, cum puer effec Híraél; 25: in undo, Quando gentes cum ra7íoi comparantur, confiderantur ut converfz& vocate&»eig a in Chriflo, 1Cor. 3: r Ephef.4: 14. Hebr.s::3, Igitur ut Galat. 3:13. Chriffus redemit sac nos, imprimis intel. liguntur Judai;non gente, quippe de quibus loquitur verf. 14. ut in geutes benediclio vefiiit ita& in hoc noftro loco Judei intelligendi funt 4.30. Nos,cum eramus vísrio pueri, Wa dicitur Ifrael Hofir: 1.. Cum Zfraél puer, dilexi eum, Puerorum indoles nota eft: levis illorum eft mens,cogitatio volubilis, cor ad ftulritias pronum; indigent Magiftro; à quo erudiantur,& delinquentes caftigentur.. Igitur notatur, //raelitas fuiffe aliquando inflar puerorum, malé moratos, immorigeros, inftabiles,proclives in aberrationes,egentes difciplina rigidiori, Si unquam fuere tales, id fuere ab exitu ex /Fgypto in deferto. Ubi frequentes illorum fuere lapfus; non rarze murmurationes,ftultitiz infignes,deli&a enormia. Ita initio maxima Ifraélis parsfuits maxima inquam pars; fuerunt enim multi non affe&i ut pueri; fed heroés, fortes in Domino, ftabiles in omni bono,quorum vic: fides laudatur.Hebr, 11: 33-- 53. Eleménta$ 31. Igitur, cum multitudo Ifraélis ita fe haberet; opuseratut pedarogo committeremalu dm tur,& difciplina feveriori in ordinem redigeretur. Hunc p.e/'agogmn, A poftol. 3: 24. di' Xerat 5 vigor le2em fuifle, nunc illum indigitat per vz&crzea 702 zie per quae legem intelligi patet é verf.s. ttt vec rr viuor illos, qui fub lere erant, reslimeret: quod dixerat verf;j. imi rd goryeia id y, q, ipfieftómirónor. Magisetiam€ y,9.& 10, quomodo convertimini ittrum ad infirma Qj egena elementa, Diesobfervatis, Gy menfes, tempora,& auncs, En ptecepta legalia de differentiis dierum& corem elenreuta dicit. Elementa$ 32. Eroryeia elementa in vulgari fermone dicuntur principia illa,& quibus corpora quid? conftituta funt,& rerum naturalium fubftantiz. Elementa funt quaft«/imenta,— Vulgus tenet, quatuor illa effejigrem, arem, aquam, terram: quibus primze qualitates refpondere dicuntur, calor, frigus, bumiditas& ficcitas, De his eft. 2 Petr.3: 10.12. Ut autem elementa fünt principia rerum creatarum, ita eft, quod quodlibet primum feu principium in fuo genere elementum dicituryutprima literarum elemeu:a, hee. initia, Elementa le: queudj Yael puer, . elementis, ex Gal.z.— Cap.XII. Lib.z. 237 quu di apud Ciceronem in Academ, Quam loquendirationem imitatus Apoftolus dicit Hebr.s:12, Opus babetis, ut quis vos doceat và goryeia 9 dpyiis elementa initii, hoc eft, initialia fermonum Dei, hoc eft, ut in primis initiis fidei chriftianze informemini, $.33, Apoflolum per d goryeia roO uirpes elementa mundi, intelligere Legem praecepti Cur prace. carnalis de cibis, facrificiis, lotionibus,diebus,&c, vidimus, Ratio illius appellationis ma- Pra carnalia nifeftaeft, Sunt enim illa,qua fecundum hanc legem fiunt& offeruntur, res mundana, elementa .. v; 1? terreftres, ex aqua, terra, rebusque carnalibus conflantes. Sunt Elementa mundi, quia in mundi] ,hoc mundo& in terra illorum olim fuit ufus: in celis autem Non: fuerunt enim illis fubje&ti fà mavric 0 Civ, non ultra. Sunt elementa; quia fuerunt prima quafi initia gratiae; sonbre illius& rudimenta, Etiam ratione exitus& abolitionis Elementa dici poflunt, Elementa omnia aliquando diffolventur, Elementa hac mundi dudum foluta& abrogata funt, Col.2: 20. Mortui eflis cum Chriffo ab. elementis mundi, $.34. Sub his Elements mundilraélitze fuerunt fubje&i, Deus enim per Mofen illa servitus fab illis impofuit,& quidem occafione? zapaCdevov, Fuit fervitw illis fubjici: eramus ed'e- eemintis Aoyitvoi; imo jugum,& onus,& jugum fervitutis, Gal.s:1.. Vix enim dici poteft, quantum onus fuerit fauctis, offerre elementa mundana, dona& oblationes, abítinere à cibis, difcernere inter dies& dies, tot peragere lotiones,& talia porro;. idque facere cottidie & annuatim, pex manus aliorum, sno in loco, fub comminatione malediclious, ad expiationem 5 cum tamen elementa haec fuerint infirma Ój egena,Galat.4: 9.& praceptum de illis invalidum Gy inutile, Hebr.7: 18.& flatuta lla nou-bona, G in quibus non vivit quis, Ezech.20: 25."M $.3j. Quamvis autemIfraelitze ita fervire debuerint, San&i tamen fervientes nil mi. Sinfiferri nus chari fuerunt Deo, Cum Puer effet /fraél, egoque ad caftigandum puerilem illius ani- Deo: haie mum,& refraenandos pueriles impetus peedagogo illum commifi, dilexi illum, Hof.11: 1. des Domini non obftante puerili illius imperfe&ione, Imo& fuerunt zumorónos beredes Dei;& Domini onmium. Ita tamen chari ac diledi, ita haeredes& Domini, ut& effent fervi,& uihil differrent quoad externam cultus obitionem 4 firvis. Et quamvis Elementa mundi puerorum ergo, hoc eft;ob illos; qui pueriliter affedi erant, intraverint,tamen omui Zfrael, etiam fortes in Domino, fide clari, charitate eximii,fpe infignes hanc una cum pueris fer1e fervitutem debuerunt, dei 5 cpo3eopias reU racpàc, usque ad. tempu à Patre coclefti prafitutum, Gal. 4: 1, 2, $.36. Eft tamen hic differentia fervorum, Santi in fide fervientes mundi elementis, piserenii; quamvis fuerint quoad externa& carnalia munia férvi, tamen alio etiam fenfu fuerunt fervorum, non- fervi, fed liberi: nim, non fervi peciati, Rom.6: 17.& poft hanc vitam liberi à fervitutecarnali,& inzroducli in[upernam Hierof.lymam, qua libera efí, Gal.4: 26. Hebr, 12:22,23. At omnes illi Ifraélitz, qui non in fide ferviverunt, ut fuerunt proh dolor! multi, omnesque illi, qui juftitiam quaffiverunt in externis illisfadtis, illi veré fervi,imo dupliciter fervi, fimul fervi legis, fimul fervi peccati fuerunt; fervi incerne, fervi externes ferviin hac vita, fervi pofl hanc vitam; deque illis accipi poteft verbum Domini Joh 8: 34. Oamis, qui facit peccatum, fervus eff peccati: ferons autem ncn mnanet in domo in perpetuum, Miferi hi fervi, itafervi ut non effent fii:(cnm fan&i ita effent fervi, ut fimul effent filii, Filius manet in perpetumm, Joh.cap.?. verf.35.) quamvis in hac vita effent coharedes terre Canaan,& concives Politiz Ifrael, tamen im dono gon manfetunt, nec poft hanc vitam intrarunt in veram, fpiritualem& czlcftem Canaan 5 ut& in plenitudine temporis poft reje&um Chriftum; cruci adhxum Dominum glorie; UU Gg 3 excluü De liberatione ex[ervvitute. Cap XII. Lib.z, Ecclefiz,neque membra funt domus hujus ffiriraalis Dei vivis Epbod, ltain verita:e adimpletum, Jervam in domo non 238 exclufi funt àcommunione Eccl & fedent ie De» Reo Saerrfiaio, Maso e.... 2n poünsex$7. L'Ocet igitur hic locus 1.Quod nomen mandata carnalia legis ceremonialis me. hocleco,— reantur: funterauda elementa, 2. Cut intraverint. Puerorum gratia, ad illos quafi caítigandos,& intra limites pietatis& modeftize continendos, Cum effemis pueri, 3. Quisftazus fucrit illorum,qui elementa haec mundi obierunt: fuerunt fervi.»uev d'ed'uAejutvoi Locus$38. Affinishuic loco elt alter ille Hebr. 2. ubi cum Y.14. Paulus docuitfet,Chriftum Hebr, 2:15- carpije participent e[Je carnis& fanguiuis, addit rationem, cur id debueritfieri. Prima ratio eft,«it per mortem aboleret poteflatem mortis babentem, Caro faclus eft[ermo, ut guflaret mortem:ni buio fatus effetmori non potuiffet,, Guflavit mortem, ut. per illam abeleret Diaboinm qui sierti inferendae pct-fLitein habebat;ipfo legis jure munitam, Ad hancabolitio. nem Diaboli pertinet abolitio peccaziymortis fpiritualis& eeternae, iwferuiomnifque po'efitis teucbrarum.Secunda ratio eft; Ut redimeret illos, qui tmóre mortis per tutam vitam obnoxii eraut férvituti, Hebr, 2, 15. Chchosà,$.39. Idem quoddicitur Gal.4; 4.5. natis é muliero,ut illos,qui erant fub legem, redimeorsa H^ Per bis verbisinnuitur. Carnis particepsfattus eft: ad quid uz[/beraret s, quos? qui fervitztiobnoxii erant,hoc eft, qui fub elementa mundi in fervitutem redadti erant; qui fub legeferviebant, Chriftus,caro fa&usguftata morte, legem veterem ut implevitjita abro» gavit,quae ufque ad adveutum illius 44dit4t antum erat.Ita implendo;abrogando;& iv cru cem.birograpbum dogmatum affigendo,Col.2: i4. fervitutis fecit finem,& fervientes jure ipfo & efficaci merito à fervitate liberazit. senium—$.40. Docet Apoftolus, quoufque illi fervituti huicfuerint obnoxii: JJ marrà rob vita incepit. Pyy, per Qamuem vitam: quamdiu in carne vixeruntin hoc mundo.— Poft vitam hancnulla &deit o(eevitusillisincubuit. Igiturutcum vita fervitusincepit,ita& cum vita defit: utut naÍcebantur, circumcidebantur: id initium erat fervitutis, utut mortui erant» propfer illos mortuos alij baptizabantir, 1Cor.15: 29, id finis fuit fervitutis. ulriam inrroduicaleftem, acce[Jerunt ad urbem Dei vivi, ad pauepyrin primogeritermm,&c. Hebr 12:23 triumphantes cum triumphantibus, liberi cum liberis, glorificati cum glorificatis, rimormor— 9.41. Addit denique Paulus, quo motivo addu&i(int, ut v/noxios fe exbiberent fervitis, tuti: iCo Savdrs timore mcrtis. Mortis illos timor habuit, Owinis trausgreio promtam babebat viudiclam.Hebr.2 2. Legem Mofis irritam faciens mori debebat. Hebr. ic: 28. Jaffe rat Deus morte affici fervitutis legalis violatores.Levit,24: 16. Num,15:,6. imo ipfe Deus exemplariter fzepé in illos animadvertit, Lev.10: 2, Num.16: 31.33. Igitur Sandi ne in penam mortis incurrerent, fervituti debuerunt manere obnoxij. $.42. Extabat preterea comminatio. Malediélus,qui non mauet in cmnibus, Ypfa hac urgcbantur fententia, ne funes fervitutis rumperent, Ita zimore mcrtis,& comminatione maledi&ionis conftringebantur, $.43. Timorem urrtis quodattinet, etiam fortiffimi horrent exemplaribus penis affici. Pro Patria mori,nemo bonus dubitat Pro Jeu» faepe quis mori mo^ ua audet, Sed mori morte, ad quam condemnatus fis in judicio, que mors fupplicium eft; mori,ut perturbator publice quietis; uttransgreflor legis,id& infame eft,& fertiffimis mentibus incutit horrorem. Quanto majorergo in fervientibus legi zimor mortis fuit, perferendae ob transgreffam legem, non ab homine, fed à Deo datam; ob fcandalizatam Ecclefiam, ob violatam ordinationem divinam? Multo major adhuc zimor morzis fuit& pena illius, quam €9' timore mortis. Cap.XII. Lib.z. 219 quam immediate Deus intulit: dequa dicere poffumuserribile eff incidere in amu Dei vivi. Hebr. 16;;1. $.44. Timor mortis au&us fuit ex amore vite, que omnibus quidem omni tempore chara eft& optabilis, imprimis fi delicatam& bonis abundantem agere contingat 5 fine quibusi BG» dAn9c s Bi, dA. cuupogd vita non vitafed calamitas vifa eft gentilibus; quorefpectu iidem faffifunt ,, Naturam bomini mbil brevitate vite praftitifle melius, item, Fit vanitatem ampliorem e[Je illius utilitate s& fi, inquam;amor vitae naturaliter infit omni homini,tamen Ifraelite imprimis& pra aliis omnibus,vitam exoptavere longam, non abfque ratione;& mortem horruere fubitam ac immaturam bona cum ratione, $.45. Vitaenim /onga, ut peculiare Dei beneficium promiffa fuit illis,& vita expers morborum /E2ypti, ad pleuitudinem dierum, agenda in terra Canaan, pignore coleftis& melioris Canaan. Exod. 20,12, Ut prolonsentur dies tui in terra, quam Dominus dat tibi. Exod. 27,25. Removebo morbum é medio tui,— Numerum dierum tuorum implebo, confer. Exodi 15,26.| f$ 44. Igitur vita longa frui, erat longum fructum fiabere beneficii divini; longam habere poffeffionem pignoris, in certitudinem melioris illius; imo& vita longa fymbolum fuitamicitia cum Deo, obedientize integre,& roboramentum fpei& fiduciae. Cum econtra morte celeri, inopinata, matura, aut etiam violenta auferri,contrarium quafi videbatur porrigere teftimonium, Quinimo, non poterat non effe optabile vivere in terra illa, quam Deus dignatus erat vocare f7am,in qua Deus uberrime benedicebat; in qua Deus aliquando manifeftandus erat& videndus oculo ad oculum; in qua vigebat cultus Dei, audiebantur eloquia Dei, explicabantur myfteriaceli.— Hujus vite amore,& contrarize mortis timore fan&i& fideles commoti, humeios jugo fervitutis fubdiderunt cum lubentia, $. 47. Suntquilocum hunc, de fervitate pezcati, cui omnes fervimus naturd, inter» Non agit lopretantur. Sed obflare videtur, 1. quod non commode intelligitur, quomodo timore us huc de morti, illa fervitus fuerit obita. Cujus quaefo mortis timor effecit, ut peccato ferviret pecaari, mundus? z.Quodfervitus hzc id bun vitas aftringitur, At /ervitus peccati durat etiam poft hanc vitam, ut& fru&us peccati,— Quid faciunt damnati in inferno? non tantum ob peccatum luunt, fed& peccato in eternum ferviunt, 3. Modus loquendi tre(av d'ueiae chbnoxii eraut fervituti oftendere videtur, de férvitute tali fermonem effe, quae non natura incumbit, fed que ob accedentes quafdam caufas impofita eft. Ita dicitur tvoz, G Sayda veus sortis(Matth. 26,66. qui ob commiffum fcelus meruit morte caftigari,qua alias fi fcelus noncommiliffet,adfe&us non fuiffet. confer. Matth 5,21. 22.^. Liberatio à fervitute legis inter maxima beneficia eft; quz Chriftus morte fua acquifivit. Gal 454-5» 5,1. AQor. 13, 38. 39.. Videtur igitur Apoftolus hic, ubi agit de morte Chrifti.illiufque fru&u. non debuiffe infigne hocbeneficium filentio praeterire; imo nec potuiffe id vocabulis fign:ficantioribus,& magis ad defcribendam reri hanc aptis enunciare aut defcribere. 5. Liberatio à fervitute peccati jam indicata eff& comprehenditur in illa fententia,4z aboleret poteidatemmortis babentem, Disbilem, Si Diabolus aboletur, etiam fervitus pec cati aboletur: nam fervire peccato eft fervire Dinbolo;& p.tejías noris, quae cum DiaboJo aboletur, eftà peccato: /lipendia euim peccati mors. Rom.6 521. $. 48. Jungatur his de fervizutelocis non minus elegans quam controver'usilfelocus, Locus Rom, ut ut clariffimus& fenfu perfpicuus, Rom. 8, 15. Non enim accepifhu rut[im Spirtum ses férvituris ad timorem; fed accepiflis Spiritum adoptionzs filiorum, $.49. Idem $piritus f. eft $piiitus feivitutis,& Spiutus adeptionis. »piritus fere situtis, 24o DeSpiritu[érvvitutis fandtis in V.T.dato, Cap.XTLLib.e; $.49. Idem Spirits Dei, qui mun eft& idem, 1Cor. I2: IH. attamen propter varietatem donorum, qua di/fribirt, fub numero? trr mveuputiroy defcribitur Apoc.1: 4. idem hic Spiritus eft 4:20 duAeiac,& avia do3saias; alio& alio refpectu, tum temporis,tum modi, quo datus fuit& datur Sanctis. $. go. Spiritus Jervitutis fuit i/le tempore, quo dee férvitus incubuit;& illis fuit talis, qui férvirati illi fuermut obnoxii, hoc eft, Ifraelitis. Servitus illa legalis autore Deo intraverat: bona erat, quia à Deo mandata, quia ad bonum tendebat finem; bonum etiam erat, ut integra obedientia preftaretur& impleretur.— Spiritus Dei bom, qui ducit Sanfos in via reda, Pfalm.14.3: 10, non potuit non San&os docere, juftum effe & bonum, fervitutem illam, à Deo juffam, ad bonum ducentem, fubire;obedicnter; non potuit non, inquam, illis dare oculos mentis illuminatos, ad fcrutandum fervitutis hujus myfteria: non potuit non in fanctis operari& ve/^& perficere in fde omnia fervitutis hujus opera, Igitur quatenus fecit Spiritus feu Sanétos fervitutem hanc obire, omni cum fubjectione& humilitate; imo docuit illos fcrutari& intelligere, quinam hujus fervitutis fin/s, imo quis illius Ícopus effet, eatenus fignificanter vo&atur Spiritus fervitutie, $.51. Vocatur Spiritus timoris quia facit fan&tos timere Deum; precium, quia docet preces fundere;. fapienti«, quia fapientes facit ad falutem;. roborz, quia corda robore& fancta implet fortitudine gra'i4, quia docet gratiam Dei falutarem agnofcere; adoptioniis, quia certos nos facit de adoptione. Eadem ratione vocatur 3prritik fervirtt'is, quiain fan&tis operatus eft voluntatem lubenter ferviendi; agnitionem, ut 1n hde fervirent;. vires denique, ut fub fervitute non fuccumberent. $.$2« Non potuit effe Spiritus fervituris, nifi infimul ac pariter eflet Spiritus fidei, fjei aguitionrs, tim:rifaue Domini, Fides enim fervitutem hanc fecit utilem;^5 fructuofam; agnitio oftendit illius fapientiam. fior ad illam fecic lubentiam Igitur in quibus férvitutis Spiritus fuit, in illis fuit etiam Spiritus fidei, fpei,& infignium illorum donorum, que memoravimus, $.13. Nemo putet injuriam feri Spiritui fan&o, dum vocatur Spiritus fervitutis; nifi putet injuriam fattam Santis, quod fatti funt obuoxit ilt frvituti,| Uciliterfervicus illa illis incubuit, Utiliter Spiritus illis fervitutis Spiritus fuit. $.14«. Quamvis autem omnis Ifrael fervituti legali(a&us fuerit obnoxius, non tamen omnis Ifrael Spiritum illum fervitutis a6 accepit, Ut enim non omnes in fide ferviverunt, ita nec omnes in Spiritu fervitutis fan&o, Multi ferviverunt gevoióre é& eap xi. Multi ferviverunt a&i nonàSpiritu fervitutis beo, qui erat Dei; fed à Spiritu fervi tutis mal., qui fuit Diaboli. $.55. Igiturne eftimemus Spiritum fervitutis anztum, qui Ifraeli olim datus eft, donum fuiffe vile aut éz&uro: mundusenim illud non accepit; fed afpiciamus illum ut donum celi,13utorem omnis boni, celitus dono datum; hinc& de illo dicitur ààaCere accepiflis, quafi é fingulari Dei dono& munificentia; quz illius vocabuli vis eft, ut conftat 1Cor,.4: 7. Quid babes, 6 9x$kaGec, quod non accepilli, datum à Deo bono& divite? ita& fumitur Joh.cap.i: versi2.. Denam;& infigne donum, imo vere magnum fuit Spiritus hic fervitutis: quippe qui in fanctis, quibus datus eft, effecit, ne id verbum in illis, ut in multis, ellet verbum odorque mortis, aut merum minifterium condemnationis, autlitera occidens; fed ut in illis fervitutis onus faceret peccati fenfum, gratize excitaret defiderium, effetque bonorum futurorum, magnum adhuc partem invilibilium; De fructibus Spiritus S in Santis. Cap.XIl,Lib.z.— 24: lium, vifibile Sacramentum. Donzm igitur fuit quidem, quamvis non tam excellens& fublime donzm,ut exftitit in poftremo dierum, quo Chriftus Dominus exaltatus dextra Dei, promiJione Spiritus Sancii accepta à Patre y illum effudit in omnem carnerm, AGor,2; 51. à quo tempore incipit effe fecundum excellentiam eria de3eoluc Spiritus adoptionis;& definit effe Spirizus fervitutis nec amplius in fanctis clamat, férvite, fervite 5 jugis fufüpite s fed, gaudete gaudete, in libertate late, Claut wn iliis, d in ilio clamant ili,'ACGa à zarip, Rom.8: t5. $.56. Spiritui fervitutis jun&us fuit Timr, Spirit;em fervitutis eic iGoy ad timoreur, Spit ier inquit Paulus, Dupliciter verba haec fum: poffunt, Spiritum fervitutis ad timcren, hoc vitaes ad ti eft, fervitutis, que timorem jun&um habuit: ut vidimus ex Hebr, 2: 15. Fuir fervitus: ad tünorem, hoc eft, fervitus multo cum timore peracta; multum timorem pariens, multum timorem exigens, Aut, Spiritum jer vitatis ad timorem, ut Spiritus habeatur effe&tor utriufque& ferviruris& timoris. Ut donum fuit Spiritus, fervitutem in fide obire: ita& donum fuit, in timoreillam obire.—Tiwrr ille non potuit effe fine amore Dei, fine lubentia obedientiz, fine charitate& diletione terreftris pignoris, adeoque non fine fiti& defiderio ceeleftis haereditatis. Igitur& Spirirum faucium non pudet, ut à firvi£ute, ita& à rigore denominari. Eft igitur aut fuit olim non tantum Sirites fervitatis, fed& Spiritus timoris, 2'Timoth cap.veif.-.. Nou dedit v.bis Deus vvibua. d'uMac Spiritum formidinis: eadem fere loquendi formula, qua nofter utitur textus, uon accepij!i Spiritum fervitutis. $.57. Non accep flis sao rurfus, inquit Paulus: docens, Spiritum férz itutis olim,cum won accepi. fervitus incumb.rer,datum; nunc;poftquam fervitus defiit,non amplius;ut talem;accipi. ftis qur(us, Ubienim fervitus non eft, nec Spiritus elle poteft. $.:8. Nequedifficultatem parit, quod Paulus fcribit ad Romanos, qui non tantum objetie. erant Judei, in Roma xa1oxdvrec, fed& gentiles, quemadmodum Roma caput paganifmi erat, Nunc autem conflat, gentiles nunquam fub fetvitute legis Mofaicae fuiffe, quomodo ergo Spiritus /ervizuris, ab illis acceptus,€o quo fecimus fenfu accipi poteft $.59. Atqui Paulus Romanos non amplius confiderat ut gentiles, fine Deo, alie- s;lutie. nos à politia San&orum, fed ut. fandes, vocatos, cum I(raiic factos ww uuum, in idem corpas complantatos,& urofque ut unum. novum bominem, Ephef. cap.2. verf,:«. Igitur quia uz fati funt cum Ifrale, eorundem etiam beneficiorum funt capaces& participes.— Spiritus itaque ex aequo competit ills, Nunc tamen noa rurfus ab illis accipi poteft, ut fervituris Spiritus; quemadmodum olim datus eít; quod tempus nunc praeteriit, fed acceptus eft, ut Spiritus fliationis.| N. n rurjum accepifirs Spiritum. fervitutis, qualis olim fan&is datus fuit, Deus melius quid de vobis providit, Sed accepiflis Spiritum. adoptiouis filiorum. Non. dicit Paulus; illos olim, cum adhuc gentiles eflent, accepifie Spiritum fervitutis; fed illos illum, poftquam vocati& converfi funt, non accepiffe; imo non rarfiaz,& fecunda vice accepille, qualis femel,& prima vice acceptus eft, non certe àgentilibus; st enim illi tunc fuerunt in mundo fine Deo& Chrifto, ita& fineSpiritu 5 fed ab illis, quos Deus communione federis& Spiritus dignatus eft, hoc eft, Mraélitis. Eadem ratione loquendi utitur Paulus Galat. cap.4 verf. 9.— Quomodo comvertimini ado rurfum ad. injyma y egena. elementa, atqui Galatae, qua gentiles, nunquam fub elementis mundi fubjecti fuerunt:& tamen dicit Paulus; Cosverzimini rune Ita& hic mou acepiffis vurfium Spi 242 De remtl[fone peccatorum, falute€9c, Spiritum fervitutis, quem tamen qua gentiles nunquam acceperant; ut nec fideles fa&i illum talem accipere poterant. hzrent$.6o. Etita accepta haec Pauli fententia etiam pulchre refpondet ei, quod dixerat to emect verfiq. Quotquot euim Spiritu Dei agunturylli[unt filii Dei, Quod autem fint filii Dei,& denübuss,— qvidem i/i in fenfu pleniffimo, non ita fii, ut fancti olim, qui fimul erant fervi, nil à Jévvis difjercutes, Gal. 4:1.2.3. probat, Nau non accepiflis Spiritum fervitutis rurfum, fed accepiftis Spiritzm filiations, Quid ni illi fint fii Dei veriffime& pleniffime, qui accepeiunt Spiritum, non fervitutis iterum, qui filios fervitutem docuit f.:re,& illos quafi in ftatu pofuit fervorum, fed filiationis, adoptionis filiorum, qui de filiatione fanctos certos facit;& affc&um in illis gignit omnino filialem;& vocem 6 pe&oribus illorum cogit omnino fiducialem, in il/o euim clamant, Abba. Locus$.61. Succedat hifce locus Pauli, Hebr.10:18.. Ubi eff. dz«ese remilfio peccatorum, Her16 3$. op wt Insoblatig pro pectato eff,— Inde emergit quzftio, an ergo ftante Veteri Teflamento, fub quooblationes& facrificia allata funt pro peccato, peccatorum non fuerit remiffio? fani V, T.— f. 62. Sanctos Veteris Teftamenti aute jaa mundi fundamenta eleclos, Eph.r: 4. Chrius, fium pro illis fpo:pondiffe per Spiritum eternum, Hebr.9: 14.& peccata illorum in fe fu. Ícepiile 5 in oillos in hac vita participes factos Spiritus Sancli ui fide corda illertum purgavit, ACor.ts: 9, habuifle agnitionem jufli Dei fervi,& in illa juflificatos, Efa 53: 11. poft hanc vitam o gloriam introducies coeleftlem, Hebr.2; 16, per gratiam Chrifii Domini[alvus: id omne inquam certum eft& indubium, SubvTfut—$.63. Igiturfi per ageewremi/Jionem intelligas immunitatem à poena peccati; imputae 1009.— tionem iufüitize abfolutionem ab ira& maledictione, communicnem Dei, animae falutem, certiffimum eft, fub Veteri Teftamento fuiffe ze:arr, Receta— QE 6g. Nihilominus Paulus,qui, ft ullus alius, has przrogativas fanctis VeterisTeflanon fuit ij Inenti afleruit efficacillime, docet, ubi dens eft, non elle plius oblationem pro peceQs.— tato, Unde fequitur, ubiadbuc cblatio exigitur pro peccato, ut fub Veteri Teftamento cottidie&«ar énavróv fa&um; ibi nondum efle ze«a, adeoque illam fub Veteri Teftamento non fuifle, ipt 4f. 6g. Accedit Scriptura, qua remi/Jronem peccatorum promittit ut beneficium pofle' rioris temporis, Jerem.31:33.34« Hoc eff Teflumentum, cucd pangam«um domo lfraél, nam ccnd. n«bo iniquitatem illorum,(7 peccatorum nou reccrdabor adbuc.— Et quod quafi una cum Chrifto apparuit: A&or,.15: 38. Notum frt vobir, quod per. bnc éqseis annunciatur. Imo quod cum fufione fanguinis Chrifti immediate junctum eft Matth.:6:28.. Hic efl fanguis mcus, qui elfinditur eic der. dnprusy, confer Epheii:7. Cola: 14, Denique Scriptura docet, mortem Chrifli obitam, ad vedemtiouem trausorejjicuum, qua fueruut Jub. pricre Tejlamento. Hebr.9: 14. vor fea 366. Hinc fequitur, vocem ze: efle latioris fignificationis;& non tantum illasexe lazen de cellentias, quas f.63. notavimus, fed& alia ac plura& majora notare,& in latitudine z»5uU9 fionificationis fuze comprehendere. $.67. Nimirum dear requirit. ut a&u Sangiis Chrifli fit effufusa&u /»strum folutum; & quod Chriftus fpondendo in fc fufcepit, id omne folvendo& implendo fiftat ac exhibeat, Requiritinquam;ut nulla fuperfit confcientia peccati;. nulla fiat commemoratio peccazi; nullum exigatur chirographum debiti; nulla exhibeatur oMatio pro peccato; denique nil fuperfit à Sponíore agendum, à Sacerdote patiendum; à Mediatore adduceadum. à :$, 68. I Cobzrentia [49 Feteri Tefflamento. Cap.XII. lib.z. 243 f.68. Id cum de tempore Vet, Teftamenti non poffit dici, apparet nec eidem v2 de«ew in pleniffimo fignificatu pofle attribui. $.69. Ubi eft Ze:ac, non fufficit ut pro peccato non patiaris, fed requiritur ut pro illo nil amplius fuperfit patiendum.— Ubi eft 4e:exc,. non fufficit ut Sponfor fit apud Deum, qu ipeccata in fe fufcepit bajulanda, fed requiritur, ut idem peccata fufcepta de fe depofuerit, quod fieri non potefl, nifi per actualem fui oblationem, Ubi eft dg«aio non fufficit ut peccatum tibi non imputetur, fed& requiritur, ut nulla plane illius recordatio fat, quemadmodum olim factum eft in facrificiis. Ubi eft zg«ac, non fufficit ut ob vim zternze fponfionis Chrifti in celum introducaris, fed requiritur, ut. fiduciam babeas in inrroitium in Sangrtine Jefu fuf, Hebr.yo: 19.& ut etiam in terra non poffis cogi flare procul, fed cum parrbefia accedere ad. tronum gratia, Hebr.4: 16. Ubi eft doeric, non fufficit ut Deus non fit tibi iratus,& amicus tuus; fed& requiritur, ut actu fit reconciliatus,& in jujiitia fanslificatus,(9 12 judicio exaltatus,& ut nihil amplis exigat ad demonftrationem juftitie fuz. Ubi eft eene non fufficit ut Lex non tibi maledicat, aut maledicendo à communione beatitudinis excludat, fed& requiritur, ut và dYeaiopa v20 vájaw in te[rt adimpletum, Rom 8: 4. $.7o. Haec autem majora& excellentiora bona cum in Chrifto demum fint manifeftata, fequitur etiam per illum demum pleniffimam aeta remiffionem partam&. addu& m effe, $.71. Hac confiderans Paulus folet uti duobus vocabulis ad notandam peccati condonationem: quorum unum eft 4gene 5. alterum aper; quod tamen non nifi femel in facris invenitur, nimirum, Rom, 3:25. de quo loco nunc€ profello agere non libet: fufficiat indeannoraffe, Chriltum propofrtum ejfe propi'tatorgtm, non tantum propter noftra peccata;fed etiam dfe ah vráperiy Y ayoyeyorérov djsaprupatoov propter vemifsionem five prae termnjJionem peccatorum ante[lorum nempe in telerantia Dei, hoc eft, illo tempore, quo Deus tolerabat,& non evertebat gentes peccatores, populumque defectorem; imo etiam differebat penam peccati;ut ita loquar, quam filius perferre debebat. lllo autem tempore ufus eft zac£ed erga peccata, illa in fanctis non puniendo,fed illis imputando juftitiam, & vitam dando aeternam ac falutem, Fuit ramen illa zap«ac talis,ut propter illam filius adhuc debuerit proponi propitiatorium 5 imo ut non obltanre illa cottidie feret oP/ario pro peccato. At desc taliselt, ut illaexftante, nec Sacerdos nofler neceffuin amplius habeat fe ipfum offerre neculla oblatio pro peccato locum inveniat, Itaque dg«oic differt à rapicer plenitudine& confummatione, $.72. Utautem concludamus, fi quis locum;Hebr.10: 18.«Di eff&o«en, mon adbuc eft oblatio pro peccato, ita explicet, ac fi 4g«cic olim potuerit«onfrfere«um[acrificiorum fti oblatione non vero pojfea,[oluto nuuc pretto, is admonitus fit, Apoftolum hoc difcrimen non facere, fed tollere, Dicit enim abfolute ubi eff 4oecre, non&vi am lins oft oblato: fi igitur fub Vet, Teftamento illa fuiffet, neque ibi locum oblatio habuiffet, Hh 2 CaArar. TIopezss, Petra typus h..fti. "Virga Aha zonis qua frondait. ":Notavit Chrifrum. $erpens 2 gaeus Symbolum Chri fti x44. De Petra, virga Aaronis,€9'c.. Cap.XIII. ib.z. Caput Decimum Tertium. De typis& vaticiniis illuftrioribus, qux de Chrifto Domino exitant in libri: Mofis; ut de Bileamo,& illius Prophetiis: Item de formula benedictionis é Num, cap.6.& deloco Deut, 6 4. $.1. Gimus hadenus de legalibus, in quibus Chriftum Dominum vidimus adum. , bratum, Agamus nunc de aliis tum£j, tum variciniis, qui in deferto exhibitis quaeque ibi pronunciata funt,ut ne putemus libros Mofis tantum agere de inflitutis carnalibus,& claris teftimoniis carere. Idque eo potiori ratione faciemus,quia Servator ipfe docuit, Mo'en de fe fcripfiffe, Si crederetis 447/i, crederetis etiam mibi, de me enim ile Jcri, fi*. Joh.g: 44. Et difcipulis iu via ad Emma explicaturus ea, qua. in omnibus Scripturis de je f.ripz4 effent, incepit 9$ Movtoc à Mofc. Luc.24: 27. $.2. Petrain deferto Zin, aquasemittens, illuftris Chrifti typus eft, 3 99 aéspa o 6 zueos. VCor 10; 4. Jubetur Mofes accipere fcipionem fuum,(& loqui ad. petram: non percutere,fed tantum loqui ad illam. Mofes mandatum hoc transgreditur,& ad quam loqui debebat, illam percutit petram, nec femel tantum, fed C2'DVB duabie vicibus.Num. 20:8-14. Quia aurem hujus petra myfierium jam fupra cap. fexto 6.21: 25.26.27, explicavimus, nolumus actum agere. $. 3.'H.$ECANQ- A'apv à BAaccara virga Abaronis, qua fronduerat, Hebr. cap. 9. vers.4, etiam myflerium habet, de illa lege Num 17: verf. 17.18. Volebat Deus vifibili figno oftendere, Sacerdotium, qnod Korach& Datan ad fe voluerant rapere; proprium Aharonis effe,&& nulla alia tribu quemquam ad altare accedere debere, Sumuntur duode.im virge: ponuntur ante arcam federis: Aharonis virga ponitur in medio; illa floret,& profert gemmam, florem, amygdala; fervatur illa virga ante arcam in frgnum filis inobedientia, $.4.. Virga hec notavit Chriftum, quieft. DAT virga, exiens é fipite Teffe. Efa tt: t. Virza fymbolum potentia eft, Ezech.19:(4. Virga roboris, Yy nOD. Igitur notata eft Chri fti draws potentia, Virga froudet: notatur, Chriftum plenum fucci eife& liquoris. In ipfo vitaest. Joh.cap.t: verf,4. Profert gemmam, flores, amygdala: notatur, Chriftum praftautii]imos fru&us ferre5; imo& multos, hi funt varia deua; quae accept in hominibus. Virga Sacerdotis frondet: notatur Sarerdotii Chrifti vigor& eticacia:: talis Sacerdos ucs decebat, Hebr. 7: 26. Frondet inter Firgas: Chriftus i cuzu ftetit hominum. Alizvirgs nen frendebar; notatur, in homine naturaliter nullum eife fuccum. Virga frondebat x2 nocfe; Chriftus fubito elatus& exaltatus, fructus exhibuit juftitize, Ante uon fronduerat: notatur,Chriftus exinanitus,& quamvis iza$e,[ue forma q$ ajjeciu manifeftatus. Virga fervatur antearcam: notatur perpetuitas Chrifti Sacerdotis; femper vivit: in perpetuuin fedet ad dextram Dei. Virga fervatur, ut fpectetur à filiis iucbedientia; Chriftum, qucm trausfixerunt,&or?). JJ f« Sequitur ferpens eneus, pofitus in fignum, Num,2 115-10. de quo ipfe Chriftus, Joh.s: 14. fuut Mofes exaltavit ferpentem in deferto, fic exaltari decet filium bominis, Igitur Jerpeus aneut in deferto exaltatus fymbolum eft fi/ii bominis exaltati. 4.5. Serpens in Paradifo infirqmentum feductionis fuit, Genef.3. Inde Diabolus;qui :(- illum MV De férpente aneo typo Chrifli. Cap.XIMLLib.z,— 245 illum ferpentem obfedit, ferpeus dicitur. Apoc.12: 9, 2 Corinth.ri: 3, Potuit Deus ferpentes multos in caftra& domus Ifraelitarum immittere, quemadmodum ranas& locufias in Zgyptum:. ferpentes hi vocntur prefferes feu i gnei, ut notentur fuiffe maxime venenati, Venenum inflar ignis vorat. Ifraélitze cuti eront in Deum&y Mofen; fpreverant Manna cibum coleftem, Tedium babet anima noftra bo»pn C2n93 in paut vili bo, 1d fuit zentare Chriflum, Y Corinth.1o: 9. ftatim mittuntur ferpentes iu vindidam: mordeut: moriuntur multi: id eft Apoftolo, 4j v3. ógeov dàmu^ovro.. 1 Cor, 10:9. Inde clamor populi. Videmus quantum immineat malum iis, qui panem vita faftidiofe fpernunt, Obnoxii fiunt non ferpentibus brutis, fed ferpenti antiquo: mordeutur, hóc eft, indurantur& in reprobum dantur fenfum. Exemplo funt Judei, qui falutare Domini interfecerunt. Ut in deferto populus à ferpentum infeftationibus liberaretur, auxilio opus erat divino, Docemur, Dei effe conzerere Satanam, Rom.16: 20. Micbaelis pugnare cum Dracone, Àpocal 12:7. Principis falutis, abolere Diabolum. Hebr.2:10.11.14.— Jubet Deus ferpentem zneum poni in fignum, afjici à morfis,& fic illos fanari, Serpens eneus per fe non poterat fanare morbos: neque enim in illo viza erat aut. potentia. Ut virale aureo non poterat honor competere educlionis populi ex /£gypto 5 ita nec huic Serpeuti eueo honos tribui debet fauatiouis populi à morfu. Sanavit quidem vulneratos affectus, at non per fe, at di&um, fed propter voluntatem Dei, qui hoc remedium huic dedit malo. $.7. Figura exflitit ferpens neu Chrifti Domini, Hircus lafcivus in figura Chriftum reprafentavit; nunc& ferpens: non participavit tamen nec de hirci lafcivia, nec de ferpentis venenata malitia. Eft enim fanus, y uon inquinattis, Igitur quatenus i, mi[fus eff in franilitudine carnis je cati, quod feducente antiquo ferpente venit ia maudum.. 2. Subftitutus eft in locum illorum, qui omnes natura funt y«ripa(z. Didvov progenies viperarum; Matth. j:7.. 5. pro illis, peccata illorum bajulando, factus eft peccatum; exfécratio s eatenus inquam, à ferpente adumbratus fuit, $8. Deinde& ratione exal/ationé: ut ferpens, ita exaltari decet Filium bomini, Duplex eft exaltatio Filii hominis; una gloriofa, in coelum; una ignominiofa incrucem; de ila eft A&or 2:33. Dextra Deiexel/atus Phil.z:9. Ideoét Deus illum juperexaltavit: non exaltavit tantum, fed jz«pz Loos fuper-exaltavir: ut talis intelligatur exaltatio, quae Filio Dei in poteutia digna fuit. de bac Joh?:28.. Dixit efus Pbarifez 5 Quando(aevrs exaltabitis filium bominis, 122 31, Et ego. idv éo9u n d fic cum exaltatus fuero é terra: eXplicatur phrafis haec y». 3 5.. boc autem dicebat, indi.ans, qua morte futurum e[fet, ut. snorerezur, Plebs in eam mentem etiam fermonem illum capit, Y.34. Audivimts, quod Cbriflus maet in[culum$& quomod» tu di. is, 4uod decet exaltari filii bominis, Sunt qui in hunc fenfüm accipiunt locum Efaiz cap.s:: 13. Ecce férvus meus, prudenter aget CY. exaltabitur, nim in cruce. $.9. Chriftus in loco Johannis cap. 7: t4. loquitur non de exaltatione in gloriam, fed de exaltatione in ignominiam. Cum enim ut ferpeus exaltatus eft, non fuit in calo, fed in ligno; non in honore.fed in contumelia, Cum in celum gloriofe afcendit,non afcendit ut ferpentis typum adhuc implens, fedut Vi&or& Heros,& triumphum de ferpente oftentans. Cognitus eft fecundum carnem, quamdiu fuit in terras nunc non am plim illum ita cogucféimus. 2 Corinth.s: 16. Cognitus eft in f rona ferpeutis, quamdiu exinanitus& humilis fuit in terra: nunc non amplius aftimandus s ferpens, quod olim fuit,fed ut falutis Princeps confummatus, altior elis fa&us, Satisfaciendo pro petcatis, Hh 34 imSerpentes ignei, Serpens Égun, 1. qua ferpens. 2 Qaaexaltatus. 246 De ferpente typo(riff. Cap.XITT. Lib.z. implevit typum ferpentis. Refurgendo& aícendendo in gloriam aliam plane formam induit;& e fervo fa&us eft Dominus; ex humili Altiffimus; e maledi&tione omnis fons benedictionis.. $10. Hgitur& exaltatio ferpentis aenei in deferto, non fuit illi deputanda in honorem, fed porius in contumeliam, Oftenfa enim omnibus, declarata eft impotens, infirma, typufque ejus, qui noftra caufa adhuc infirmandus erat. Nec exaltata ferpens eft in de. ferto, ut coleretur ab Ifraéle, fed tantum ut n«de afpiceretur, nulla in elevatione iliius oftenfio fuit revenuize, quia non in typum honoris, fed in typum ignominiofz crucis elevata eft,& pofita in fignum. i1. Utautem Cnritus exaltatus eftjita decuit, hoc eft, decens fuit, ut exaltaretur, Deunit id Deum, Hebr.2: 1o. quia exaltaudas erat in Judicio, f(ancligicand in jujtitia Ef. s: 16. quiapmétes filis m:roduxerat ineloriam, Hebr.2: 1o, quia id ante promiferat per Pro. phetas in cr. ptaris facri. Rom.1: 2. Decuit id Filium, quia per Spiritum«eternam fe ipfum jam ebtulerat, Hebr.9: 14. quia eft Sacerdos fecundum potentiam vita indiffolubili ,& voluntatis immutabilis Hebr 7:16, quia fidem f'iiclerim ab initio, non potuit fallere, nec fpem illorum illudere, Luc.24: 26. yi vat(&$44 cobeiv$ ogigór. ;.Qua z-$12. Si autem& in eo typus eft, quod ferpens fuit ZEnem, indicatio fuit roboris& acu. foritudinis,qua in Chrifto fuit. peccata mundi bajulante. Robur illi&«s triplex circa peétus fuit, qui corpus& animam commifit legis maledictiont, trucis Satanae poteftati; quique fe obtulit a patiendum& ferendum omnia,quze peccati funt ftipendia, angores, plagas, mortem, iram,& id genus alia. 4. Qua fa 9.13. Denique typus fuit /zrpeus Chrifti ratione boni;quod Ifraélitis attulit. Ajffetius nans. fanavit. Chriftus afpicienduseft; ample&endus fide. 4j/icite ad me,[ A vamini omes fines terra, Efa. 45: 22. Chriftus fuat in alis ejm esf f natio, Mal.4; 2. fauat. cmmes inprmitates tuas, Pfalm 103.33. Mztbes noftras ille abflulit, d dolores: noflres bajnlavit, Efacsj, vers.4, pertinet id etiam ad morbos corporis, Matth.8: 17. Serpens afpectus vtm venenatis ferpentibus abftulit. Chiiftus abucvit diabolum, Hebr.2: i4. mortem, 2 Tim.ti10. inferumm, Ubi, iuferue, viloria tua? 1 Corinth. 15:55. Serpens. femimortues vivificavit. Nos mortucs iu laj febus, Chriflus. Ephef. cap.2. vers,s, Talia obfervare& dilatarecuivis facileeft, Qux autem in ferpente ferant zabratilitzr; in Chrifto omnia funt corperali* ter, ferpens dicitur feciffe, quod per fc non potuit: Chriftus, quod dicitur, fecille, revera potuit& effecit. $14. Id etiam obfervari poteft. Mofes, Legislator, ferpentem zeneum exaltavit,$c ce[J. res Mofis, Legislatores, Chriftum in mortem traditum crucifixerunt. Imo Lex, pet Mofen data,[ub quam Cbrijius faclus eff, Galat.4: 4. morteillius debuit reconciliari; ut 7 dixalojua, roD vous Ütipleretur in nobis, Rom.8: 4.. $415. Et hoc mirum eflper ferpentem ferpentes fubiguntur: quod noxam infert, no« xa fit remedium, Serpensà ferpentibus fanat. Ita mors morte aboletur.— Malediziio pet maleditlionem exftinguitur, Galat.3: 13. Peccatum per peccatum vincitur, 2 Cor.5: 21. Serpentis caput contritione calcanei conteritur, Genef. 3:15. $16. Ita habuit lfraél in deferto typum vifibilem Filii Dei in plenitudine temporum crucifigendi, li, qui illuminatos habuerunt oculos,& in ferpente z5po a(pexerunt Chriflum veritatem ii, inquam, vere fanati funt,& externe& interne;& quoad corpus& quoad animum, Qui autem cocci fuerunt,& carnales,& apud aeneum fubftiterunt ferpentem;ii quidem,propter voluntatem Dei,& potentiam illius,quamin illo oftendere volti Call .! I Demunere(/hrifli Prophetico. Cap.X]ILLib.z— 247 cafu, ab externis fanati funt morfibus; manferunt autem nihilominus fpiritualiter eegroti, infirmi, mortui; de quibus dici poteft ex Ef,1,$.. Totum caput efl in infirmitatem: potum cor languidum. $. 17. Inter vaticinia,que in deferto dicta funt, primum teneat locum excellentiffi- rou; mum illud oraculum, quod Mofes in uno eodemque capite, primo fz;s enunciat verbis Deur. i8: Prophetam à medio tuiinflar uci, excitabit tibi Dominum: illum audiet: deinde Dei verbis; A . Prophetam excitabo ipfis é medio fratrum ipforum; parem tibi. Et dabovverba mea in ore illius, & loquetur ad illos omne, quod illum jubebpo.. Et erit viry qui non aufiultabit verbis meis, qua loquetur in nomiue ineo, ego requiram ab illo, Deut,18, 15.18.19. Sermonem hunc elle de Coriflo, Filio Dei, etiam Petrustefliseft, A&or.;, verf.22,2;. confer verba Stephani, Actor, 7; 37. $. 18. Filius Dei non tantum eft Rex Pfalm.2,6. 45,2. 12. Jerem.23,5. Zach.9;9. tiliuspei Magnificus Gy Dominator, Jerem.30,21. Mich.s,1. nec tantum Sacerdos Pfal.110, verf.4.. Propheta, Zach.6,13. Jerem. 30,20.21. Sedetiam N'22 Propheta. Luc,24519.. De Jefu Nazaraos qui fuit vir Propheta, potens in opere(5 fermone. Mulier Samaritana; Joh.419. Domine, video, quod Propheta esta, confer verf, 44, In libris Veteris Teftamenti, nifi me memoria fallit, non dicitur alibi Propheta, funt tamen nomina, quz tantundem valent, Ef. 5 5,44. "WW Teffem dedi ilum, Covoxb DYYDY preceptorum gentium, Ef.52,6.. Cognofcet populus - momen meum, quod. ego fin Y3D1 6 A6 Q- Is qui loquitur, Hebr,2,3, 19? Index, Preco ' fb finem erit, feu veniet, qui non mentietar, ergo vera loquetur, eritque non mendax, fed " juftus veraxque Propheta, $.19. Prophetz eft 1, verbum Dei pronunciare, 2, Futura predicere, 3, Signa Mania Proedere. Fecit Chriftus illa omnia, Primum Pfal. 4.01.11, Nituciavi juflitiam in cetu amplo, Pet ' labia mea uoa continui, Secundum, Mortem fuam& pa(fiones& refurrectionem diuante ' praedixit, Joh.z,19. Luc.:8, 31. 32,33. Etiam Martyrium fubeundum à Petro, Joh. 1, Y, 18.19.&à difcipulis omnibus. Matth.10,17.18. 24,9. Etiam lapfum Hierofolymz & interitum Judzorum, Matth,25,37.38. 24,15-19. Eciam varios cafus Ecclefie Matth, 2.523-30. Tertism. Matth p 1,4... Nunciate Tobauni, ceci vident, claudi ambulant, leprofs purgatur, fuvdi audiunt, mortui rejufeitantur. AG 2,22. deimonflratus oteutus, fiauis, prodigiis, aus per ipfum fecit Dem. $.20. Ut autem Chriftus Sacerdos eft beri,bedie, d in fecula, item Rex,ita& Propheta, Chriftus Locutus eft in Paradifo: in Jiebus Noé, 1 Pet.3,19.. in monte Sina. AGor.7,38.. Spiritu il- Ma lius ai loui funt fani Dei bomines, 2 Pet.y,21.. In ultimo dierum locutuseft nobig Deu in^' Filio, Hebr. 1,, Z!poflrlos mifit in totum mundum, Matth,28,19.20, Evangelium illius manet in feculum, 1]0h.2,27. $21. De hoc Prophetaita eft in vaticinio: Prophetam exciza£o, id alibi eft, dabo, Ef, Excitabo. :49,6.. Dabo te in lucem gentium, Ef.9,verf.s.. Filius dutus ejl nobis, mittam, Zach.z,verf.g. Nofces, quod Dominus mifit me, E(.61,v.3,. 48316. Nune Dominus Deus mifit me,— A parte , parte Chrifti id dicitur venire, Pfalm.40,8. Ecce vent, Mal.j, 1. Zach.9,verf.9. Exire, Mich,s;.. Ex te exibit mibi Dosinator. Ade|fe, Jerem.30,20. Et aderit Magnificus ex illo, & Imperator& medio ejw exibit. Oriri. Mal.4,2. Orietar Sol juflitia. 2.8am.2 3,4. Et ut lucente matutino orietur Sol. Defcendere, Ephef.4,9. Id autem» afiendut, quid eff nifi quod defcendit prim? $.22. Excitabo,aptando illi corpus, Hebr.vo,verf.s.. manifeffando in carne, YTimoth.3, verf. 16, adecque ita ut mafcatur puer, Ef.9,v.5, Mifit filis natum é muliere. Gal. 454. 2 confer tomedotus v fieriibus ip.ozuin, iUis. inflar thi, Mofes vit magnus, 248 De Chrifli Propheta origine. Cap.XIIL Lib.z. confer, A&or.2, 350. David[civit quod juraverat Deu, e frau lumborum ipfius v5 x9 saxa. drag ácem quautin ad carnem exatare Chriflnm. De hac ipfa excitatione hic fermo ef. Exirabo nim. ut inctpiat patticeps effe carus. confer. AGor. 13, 32. Promifsionem Patrilus fa&lam, implevit Deits nobis, avag iie Incsv excitans deum. Nox hebraa CO'QN excitabo fumitur etiam pro refurre&ione feu excitatione mortuorum,& eorum, qui lapfi funt, Hof. 6,2. Fivificabit nos Dominus à biduo,( die tertio MO'P? excitabit nos,( vivemasoramnil.. Pfalm, 41,19, Cum cabuerit, nin addet C2N22.[uvzere feu excitari, Job. 19,25. Redem|tor meus vivit, dy poffremus fuper fiaper pulverem COP? refurzet feu excita bitur, Ita& graeca vox avag ico utrumque fignificat Chrifti nazrvitatem i vefurredionom. Liud. A&or. 2,30. 2» 26. 13532. H.c AC 2,24. Quen Dew avíg nze ex.itavit, fórveus dalores mortis, AC, 13 34. quod autem dxégweer excitavit Je[um é mortuis. Roma4yg. Mortuus eff Chriflut qq) dvigm Q' excitatus ejl revixit, Joh.6, 39. dragaco excitabo ilum silzimodie, Quare agnofcamus latitudinem figaificationis verbi hujus Prophetam excitab», nim. 1, Manifeltabo in carne. 2. Carne mortificatum refufcitabo, Ita Deusnativitatem Filii,& refurrectionem predixerit Filii, Imprimis tainen nazizitazem; dicit enim; excitabo& fratribus. $.23. Tempus hujus excizations non definitur: indefiaite tantum dicitur, excitabt. E prophetia Jacobi fciebant, fceptrum non rece[Javum, Gy legislatzremy donec veniat, Genef, 49. Placuit Deo id tempus fatis pracife definire pofterioribus temporibus. Ef. 2,2. E erit in poftremo dierum. Hab. 2,3. Viro erit ad Jlatutum ,&& Praco fub finem illius erit; ld Paulo dicitur v? vAXesua T$ aeóre Gal. 4, 4. 74 fx a7a Tày nusQuy verov, Hebr. t, I. Quemadmodum etiam diem rejarreGioms nominavit, Hof.c,2.'v»Un CO Jie tertio; & in Jona, ut typo, praefguravit. Matth, 12,39. 40. 4.24. Ubiautem,& ó quibus excitaturus effet. indicavit, dicens: Excirabo 1372 é medio tui. Locus is fuit Bezblebenr, in terra uda. Matth.2,6. confer. Mich., 1. Excitabo? fratribus ipforum. Ergo€ Judeis oriturus erat: Non recedet fceptrum à Juda, donec veniat Silob, nimirum e Juda, Mauifellum eff, quod à 3uda ortus efl Deminus. Hebr. 7, 14, Familia Se[fe Mlum accepithonorem, Ef. 11,1. A&0r. 2,30. Rom.1,3. 2. Sam 7, 11.13.14. 23, 5. Amos, 9» L7, fed familia //pfz Jeffe, flipitis inftar habens,& ut tigarium lapfum;& douus nvugerminans. E fratribus exuitabo, inquit Dominus, innuens, quod, quemadmodum fr.tres d pueri participes fant fanguinis& carnis 5. 1a Gc illum fore e poo2woioz Jiniliter, Hebr, 2,14. Nequetamen etiam hic aperit Deus, fe excitaturum hunc Prophetam in forma fpreta, abjecta, vili, ut fecit. Zach. 9; p. Ef 52,14. 5»€ $.25. Addit Dominus, quibus excitaturus effet hunc Prophetam. Excrabo C22 illis, confcr. Ef. 9, g.. Puer natus nobis 5. Filius datus uobis, Ef. 49,5. 6. Luc. 1,6. Excitavit cornu falutis nobis iu demo Davidis, Luc. 2,11.. Fobis nutus efl bodie Servator, Aor. 2; 16, V.bis prium mifi Deus Jefum, ut beuedicat Fobir. Match. i5 ,24.. Nou. fum milfus nif ad gerditas oves domus Ifrael, nimirum uteft: AGor. 3, 26. yo» prius& principaliter. Nun& excitatus efl gentibus, Luc.2, 31». lucem iic Sor uaouus iüvov.. File, aut leve nimis fuit, ut effet tantum fervus ad erigendum(NB. Cono: ergo, C20? Cops eft COnW DOvpuo CON) ribus Jacob: fed dedi te inlucem gentinm, ut fit.[alus meu ad fines ufque terre, Ef. 49, 6. $.26. Imo etiam cujus inflar futurus illeeffet, Prophetam excitabo q1D3 i»flar tai. Qualis quantufque fuerit Mofes, Dei ipfius nos doceat teftimonium. Num. 12; 7. 8. Servus tiens Mofes, intota domo mea fidelis e: Os ad os loquor«um ille; afpecdiu, nn in D EN QM DV C Decomparatione Mofís cum Chriffo*Proph. Cap.X. Lib.z. 249 in enigmatibus,& feciem Dei videt. Deur. 34, 10. t. Non furrexit adbuc Propbeta in Ifraél, ut Mofes. Hebr, 11,27. Invifibilem ut videns, $.27. Fuerunt magni ante& poft Mofen Prophetz. Enoch prophetavit, éy mortem non vidit, Hebr cap. 11, 5. Jud. verf. 14, v5. Elifa fanavit Naamanem à lepra: Elias faturavit Zarepranam: excitavit mortuum, quod& fecerunt ofJa Elifze: denique in coelum eve&tus eft. Ad mandatum Jofuz 5»/ ftetit& Lena. Fuere qui fanarunt aquas; qui dederunt& inhibuerunt ventos& pluvias,qui imperarunt fluminibus, Mofes nonlegitur, ortus excitafle, neque ipfe mortis expers fuit, Igitur in quibusdam fuerunt Prophet$ Mofe majores. Attamen in eniverfum Mofes major fuit omnibus: nemo enim unquam fuit, i quo, cum quo, per quem y tot, tanta ,totie; Deus egit& operatus eft;. licet fuerint, qui in uno aut altero& in paucis quibufdam praelati fint, Etiam Marth.. i1, verf. 11, dicitur ncn Jarrexi[Je in natis mulierum majorem Joanne: quodratione particularium qua« rundam prerogativarum intelligendum efl. Manet, son furrexit in Ifrael Propheta, ut. Mofes, $.28. In ipfa zativitateid mirandum, quod Tyranni filia fervatrix illius exftitit: quodque unda cohibite funt,ne ab illis demergeretur, In educatione,quod quamvis infiizutus in omni fapientia /E2yptiorum,& deliciis aulze innutritus, tamen non corruptus fuit, fed cum adolevi[fet, renuit dici filiw filie Pbarasnis. Hebr. 11, 24. A. 7,22. In vocatione, quod non vocatus eft ab hominibus, aut per hominem, fed ab ipfo Dcino,-4ngelo federis, Exod s. In miffione,quod natura timidus,tantos cepit animos,ut Regis potentiffimi nec iram,nec feveratimeret mandata. In miraculis, quod maxima& plurima edidit.Portentis illius obftinatiffimus Pharao coactus mifit Ifraelem, Per marerubrum ficco duxit lftaelem pede. Amaras edulcavit aquas, Duriffimas cautes fecit fcatere aquis,& arentia iis temperavit pectora, Cceli dederunt panem& cibos, In cenverfatione cum Deo; in monte Sina fuit cum Angelo: deinde inillo, cibi potusque abftemius integros quadraginta dies& noctes, vidit fan&uarii formam& vaforum,— Lucis quafi divina particeps fa&us, cutem accepitradianrem,— Audivit nomen Jehovze proclamatum.— Viditomnem Domini gloriam. Interceffio illius fzpiffime grata fuit Domino, In dodrina, quod fideli exftitic iu teffim:nium vv AaNnÜn(gpS ior. Hebr. cap. 3, verf. 5. Omnium Prophetarum fa&us eft Pater& Do&tor: nihil poftillum dictum, quod nonab illo jam effet di&um;: itanihil extra illum di&um, Omnis veritatis in illo habet teftimonium: libri illius pleni funt fapientia coleftis, prudentize politicze, exactiffimorum ftatutorum. Eft in illis vitae minifterium& mortis, Totus in illis defcriptus elt Chriftus.Tota etiam Lex, Totum denique Evangelium. In tentationibus, nemo illo plura tulit, nemo fortius per» tulit; nemo feliciusevalit; quas non excepit minas Pharaonis,quem tandem vidit perire inmari? quas non populi murmurationes, cujus magnam partem ira divina confumfit? quz non fubiità gentibus pericula,quas felicibus fzepe preeliis vicit,fugavit;profligavit? In morte, quod mortuuseft, nemine vidente; fepultus à Deo,nemine locum fepulturz fciente: defenfus 4 Michaele Arcbungelo contra Diabolum,;qui é cadavere illius meditabatur facere idolum, Jud.y.9. Ita in nativitate,vita,morte veré magnus& mirabilis Mofes fuit, $.19. Quantus, quantus autem fuerit, fuit tamen bomo, ópormraBhc pir y iifdem quibus 10$ obnoxius, Jac. 5,verf. 17. habuit natura defectus, G organa imperfecta: nec volubilis fuitlinguz,nec promti oris. Vixit in carue, cui difficile erat Se"urordoreóss: inde iram fzpe divinam in fe concitavit, etiam ufque ad periculum vita. Exod. cap. 4; y, 14. 24. Inobedientia fua effecit, ut non intrarit in terram Canaan; quam eminus unm li oculis PI De Chrifiipracellentia oculisufurpavit, Et quamvis magno honore à Deo affe&us, tamen propria& infita autoritate nihil dicere, aut docere, aut inftituere deonit 5. illeque àv àx 4 y3c& terraoripinem ducens, 6 terra tantüm locrtus e[f, Joh.3,31, neque unquam audiit, nec audiet Ecclefie Dominus, fed 2«o9dmev Domus Dei minifler,& famulu. Hebr. 3,5. Laudatur etiam mite Mofis ingenium& manfuetudo, lenitas ac facilitas,(Num. 12,3. Et vir Mofes man[ue1u5 valde p: omni bomine, qui[uper faciem terre) imitanda omnibus, viri euim ira non operatur jufitiam Dei, Jacob.i, 10. $.3o. Huic Mofi parem fore inquit Dominus promiffum Prophetam. Excitabo Prophitom inftar tui, Non hzec Domini mens eft, Mofen parem fore promiffo Propheta, ejufdem ordinis cum illo, dignitatis, natur: neque hunc Prophetam omnino talem fore; qualis Mofes fuit, non alium nec diverfum;. fed id tantüm indicare vult, Mofe illum non fore minorem, Excitabo Prophetam iwflir tui; hoc eft, non minorem aut inferiorem te. Non affirmatur praecife piitas,fed negatur abfoluté miuoritas,nec excluditur majeriic. Chriftus$31. Chriftus omnino Mofe major eft, non tantum qua Filius Dei, imago Dei invifiMolemajet, bilis, Col, 1,15. Hebr. i, 3. fed& qua Filius bomini:; natus enim cfte virgine, quod fuit novi ui terra G fr iita, Omnis peccati& labis expers, fancím, ine malo, non iuquinas tus y plenus aratit(y veritatis nnélui ole» ala: ritis pra ommbus coxfertibu:, adeoque& Mofe ipfo. Denique qua vocati eft à Dec ad fubeunda munia omnium maxima, quibus Augeli& creature omnes fuere impares: munus 3.cerdctis, ad recinciliaudum mimdum Dio; Propheta, ad enarrandum Deum, quem nemo vidit uuquam s. Regis, ad dominandum iu vizi& mortu, Ut brevis(im, Tauto majore gloria pre M.fe digum babitusefl, Ygitut & tanto major eft, quanto majorem babet d mo is, qni eim adipicavit, Hebr, 3,3, Taceode Chrifti miraculis. $. 32. Quare beneanimadvertendumeft,eam& non aliam effe Dei mentem,exciralo Propretam inp ar tai quam Jam jam indicavimus, Potuiflet Deus dicere, Prophetam excitabo, maivrem te;& id quam verilfimum eft; non placuit autem Deo ita loqui, quia fidei noftrz non voluit tollere exercitium,& diligentize noftrz voluit ponere incentivum, & fapientiz fu: exhibere indicium, 5.33. Igicur certo habeamus promiffum Prophetam iuflar AMf./és«([^, Unde fequitur, illum elfe omnibus ante& poft Mofen Prophetis majorem: majorenim omnibus illis Mofes cft. Neque hic intelligi poile aut J./i«; aut Samuelem, aut alium quendam: quia nemo illorum fuit st 447/65, fed omnesillo minores, nulli illo majores. Hicautem nofter ut Mofes eft, non illo minor,quamvis infiniteillo major, ut oftendimus,& reliqua textus noflri oftendent. Yebireé.—$.34. Etdabo verba meain os i255, inquit Dominus, Mofi olim renuenti minifterium dicebat Dominus: Ezoero c«m ore tao,(y docebo te. quid lcgreris, Exod. 4,12. ibidem Y.15. dicitur de Aharone: 14, Mofes, pues veróa in os illi Quae Prophetae,(andiique Dei boinineracii à Spirit Dei locuti[unt, 2. Petr 4,21. fuerunt certe va Aégua See oracula Dei, qua Jas concredita fuut, Rom 3,2. Unde& illa jezuuara ille litera, in quas relata funt, dicuntur ix facra, d tota Scriptura dicitur S«ézreog(Q-. infjirata divinitus. 2. Vit. cap.3, verf. 15. 16. Attamen hicubi Deusdicit, pomam verba mea in ore ilius, majus quid intenditur, nempe tale quid, ex quo 1eipfa appareat, Prophetam hunc effe inflar n hoc eft, Mofe non minorem, fed omnibus aliis majorem, ne exceptó quieem Viofe. $.35. Igi-| pra cCofé.— Cap. XIII Lib.z. 2jt $35. Tgiturquod Joh.5,5 4. dicitur, quen: mifit Deus, vd jin vé Si AaMei verba Dei loquitur, ibi& hic dici cenfemus, Emifit Deus filium unigenitum, Excitavit Prophegam prómiffum: locutus efl nobis in ilo, poftquam cim apoAUpAtpasc gj oA uapomac locutus effet in Prophetis. Hebr. 1,1. Igitur expendamus, quid,& quoinodo locutus fit Filius,& quanam fint illa verba Dei, quze locutus eft. $.36. Non locutus eft ut Mofes& alii Prophetz, qui pauciffima de feipfis; omnia de iis, quz Deus fieri decreverat,& de Filio,qucm miflurus erat, fcri pferunt; dicitur, iz volumine libri de ilo fcriptum e|[e. Pfalm.40. $.37. Non locutuseft ut alii, qui falutem Dei adducendam, falutare Dei venturum, peccata expiaturum, juftitiam addu&urum roties confeffi funt, ferutautes, in quod(9' quale tempus Spirirus Chriti in ilis ida m«mfejiarer. y Pet. v, ni.12, $.38. Non locutus eft ut merus miuifler,& qui é terra ejf, qui non loquitur de fuo, qui nil propria pronunciat autoritate,& accepta à Domino tantum tradit, 4.39. Sedlocutus e(t, docuitque c i£serav xov, ut. poteffatein babenr, Matth. 7, v.29, Verba, d n i£ dvOpumo AaMNisay, que non let bumni qui(a Cora2,4-) Deo foli competentia, uon duxi? rapin i(Phil.2:6.) fibi applicare,& de feenunciare. Talia verba fuut: £go[um veritas,viayvita. Joh cap.14:verf.6. Feuitead me omues, ego reficiam vos, Matth.: verf. 28. 29. 3o. Ego fum panis vita, Joh.cap.6.verf, 48. Eeo fim Melfias, qui loquor tibi, Joh.cap.4.verf.24. Confide, fili, remilJa fiut tibi peccata tus, Matth.cap.9:cap.2. Si. Deus dilexit mundum, ut Filium daret uuigeuitum y ut omnis credens nou pereat, Joh cap. 3:v.16. Omne judicium dedit mibi Pateryut omnes bonorent Filium, fut Patrem, Joh.cap..v.22.:3. Data mibi efl omnis poteflas in celo(t in terra, Matth.28.ver( 18. Pater, quos dedifli mibi, volo, u£ ubi ego[umy etiam illi int. Joh. 17.verf.24. Haec inquam verba,& qualia infinita funt in Sacris, funt jua Ses verba Dei, quae unus folus verus Deus in veritate tane tüm loqui,& de fe dicere poteft; Er is, qui iu Patre effy unum cum illo. Johi2:2 1.22. Igitur magne emphafeos fententia eft, ponam verba mea in ore illis:; declarans,Filium Deis Prophetam, quem excitavit Pater, omnia de fe dicere poffe, quz Patri competunt; adeoque unum cum Patre effe,& gloriam Dei, quae alii non datur ,Óive Angelo, five homini;effe& ril, quemadmodum is de fà dicit, fe babuife gl.riam opud Petrm, antequam wundus e[fet. Joh.cap.17:verf.$. Imó mittendum& excirindum effe à Deo Patre, fatrribus[uis, hoc cum mandato, hacque munitus excellentiffima autoritate, ut v. róa Dei annunciet in coru magno,& tali voce loquatur, qualis conveniens eft& decet Dem T. O, M. in cane mamfeflatum ,. Redemtorems Jujificatorem, Sauchip.atorem populi fui. 4.40. Hac verba, que Deus pofuit in ore illius, funt verba Deum enarranti i: Deum newo vidit unqu my Filius m finu Patris, ille enarravit, Joh.1: verf.8. funt verba uia: Joh.cap.6: verf.68.. Domine, verba vite eterne babes: funt veiba bona, folutit(S pretia: Pfalm 45: verf.:. Ebulhit cor mem verbum bouum.. Gratia f. fa eji in labiis tuis, confer Efcap 6i. verf.1.2.. Sunt verba olim non audita: Ef.cap 64. verf.4.. Era feculi n.n audiverunt, confer 1 Cor 2,9. diu multumque defiderata: Matth 1 3,17.. Madii prophe:(y juli defiderarunt audire, que auditis,. $.4t. Hac verba ,ut di&um, promittit Deus publicatum iri per os Prophetae excitandi& mittendi. Audiverat lífraél verba Dei de monteSina:& illa erant verba Lini, C2'310 COYDOO fLiruta bona, Aia. Qo. cloquia viva, AC.2:38..— Tamen illa erant tali Q»à voce pronuuciala s ut illi, quiea andiverant, deprecareutury nouaddaMus. Jevivovemr, là Hibr, a2— De obedientia Propheta debita. Cap.XIII Lib.z. Hebr. 12,19. Ita& Mofes antequam enarraret Prophetiam de excitando Propheta;nar. rat» Ifraelitas tunc petiiffe, neadderent audire vocem Jebova Dei, Deut, 18,16. tumque Deum promififle;fe excitaturum Prophetam;qui loqueretur verba Dii: unde intelligere fuit, hac verba Dei futura fuavia;gratize plena, mentem pacantia, tali fuavitate& charitate à magno Propheta enuncianda, ut illa audientes non terrerentur, nec peterent illa non amplius audire; fed latarentur in Deo,& illi gloriam darent in excelfis, tidelitas$.42. Fidelitatem Propherae hujus in eloquendis verbis Dei, Deus his verbis praedicit, relie& Lquetur omue quod precipiam illi, Hujus fuz fidelitatis ipfe Chriftus teftimonium fert. ' Pfalm. 40, 10. 11. Numiavi juflitiam tuam: non cobibui labia mea, non texi in corde meo: non abuegavi. Joh. 3, 1. Quod novimus, loquimur(quod vidimus, teflamur. conf. y. 31. Joh. 17,8. Feiba, que dedijli mibi, dedi ils, Yta magnus hic Propheta fuit eec fidelis 74 molh(evri uiv, Hl, que illum fecit, mifit, excitavit. Hebr. 3, 2. Loqumr in—$.4:. Dicitetiam Deus, illum bec verba iu vomine Dei locuturum, Chriftus fzepe pronomint Dti. zeftatus efl, fe veuiffe in nomine Patris, Joh. 5,43. Ut innomine Patris venit, ita& innomine Patris locutuseft, Joh. 12, 49. Egoa me ipfo uou locutus[um y fed Pater dedit mihi Praceptum, 7i eia, xg 7i AaMico,: Propheraan.—$..44. Tandem Deusjubet fidem habare verbis hujus Prophetae. I//nim audite. conf. diidebe.— Matth, iz, g, dur. dxsers, Eft à udoruc 6 mig ic, Apoc.t, s.€ a70m;, Apoc. 3,14. qui refhmenium illus acpitobfignavit, quod Deus verax efl. Joh, 3,33. Quis ergoillum non audiat? Poena non$.4.4« Ponam minatur non credentibus. Requiram ebillo, A& 3523. difjerdutur e audientum, popao.. Joh, 3, 18. Qui credit in illum, non condemnatur; qui atem ncn credit, am condemnua£us efl: quia non credidit in uomen unigeniti Filii Dei. loemsle,——$.46.Pergimus adalia, Lev.26,12. Zlabalabo iu medio veftvi y ero uolis inDeumpto26,12. mittit Dominus.Hicnon poffumus non cogitare,tunc Deum vere in populo ambulaffe,cum matifeflatus in carne iexsvoes babitavit iu illis, Joh. 1,14. abomnuicarne oculo vifus ad oculum,Ef. 40, 4. 52,8. dequolege 1.Joh. 1,1. quod audivimus, quod vidimus, quod mauu noflra attreclarunt de fermone vite: quemadmodum& promiffio haec,ero in Deum,eR inter promiffa zovi& melioris Teffamenti, quod pangitur in pojiremo dierum. Jerem. 31, 33. dnamate,—«447. In Cantico Mofis& beuediciioue illius ultima, clariffime defcribitur, imarnatie, PiffioGlo- pafíio, pleria Rupts falutis, hoceft, Chrifti, Petra enim Chriffusejl, Matth, 16, 18. 1, Cor, ria Chron 16, 4. Ifa. Deut, 23; 3. SanGli tui T9 13901 pede tuo medii funt perambulati. Ila. Deut, fisverbis— 32515. lechurum flagitiofé, Í. ut cadaver putidum traGavit Rupem falutis, Hac Deut. 323. décrita— Dore papnitudinem; h. e. gloriam, Deo uoffro, 32,5. FaGhus ejt iu Je;chnran Rex. Bileam Pre.— 9:48. Neque pratereunda funt vaticinia Bileami quem Petrus 2, Ep. 2, 16, Propbepheta, tam vocat, ejus tamen etzggoríar culpans&«grauia»; docenfque vin ilius n.n fuiffe ivBciay redlam,& quod mercedem injujlitia, oblatam illi à Buko«mavit; hoceft, lubentiffime acceptaffet,& I(raeli maledixiffet, ni divinitus fuiffet prohibitus, confer. verf, 15,& Juda. verf. ix.. $.49. Bileam magnam de fe habuit opinionem. Vocat enim fe virum. 1. y Ont? quo notare voluit,fe eife virum perfficicem,qui multa expertus fit,cujufque oculus multa viderit. Chaldaus."'3 RU LXX. à aAnbnvoc dQev, 2. CON y 10 rerectum oculis, cui res videnda exhibitae funt, 3. Dicit, fe audivile verba Dei; viiiffe vifiones owuipotenI8 5S f^ s[fe fcientiam altiffimi, 4. Vocacíe Ob3 cadeutem» qui fepe incidit in éxgacerc& profundas cogitationes, Num. 24, 3. 4« 15. 16. 9. 50. Profeffionem fecit amoris veri Dei,& obedientie, Nil voluit in Ifraélem de«eine — De Bileamo€9' ejus de Chriffovaticiniis, Cap.XIlLlib.z. 253 cernere, antequam Deum confüluiffet, Renwit Tebova permittere mibi ad eundum vobifcum, dicic ad legatos Balaki, Num. 22:1 4.& verf'18. Si darer mibi Balah, plenitudinem doE mus,auri(j argenti,nou poffum tran[gredi Os"nos DWY Jehova Dei mei,— Fuit etiam cul*u tor facrificierimisofferebat in feptem altaribus juvencos(S arietes Num, 23: 46. $- 51. Qualis tamen fuerit,€$. 48. apparet. Magis etiam€ facrahiftoria, Prout à Dco verbum hoc accepiffet, Surge, i cum illis, ftatim viae fe committit, in qua ey Ew Cer E idiac«e odvopiac ab GweQuo le aqóro,&y avSpums Qurt Oy Eautro. 2 Petr.2: 16. Qui, quamL vis ftatueret, fe nihil locuturum, quam quod Dews pofiturws e[fet in oreillius, Num.cap.32: verf.16. tamen fatis oftendit, fe male in Dei populum affe&um,neque ceffsturum fuiffe illi maledicere, nifi inhibuiffet Deus: abunde malignam in populum mentem teftatus, quod 11273 é verbo feu confilio& fuafu illius, Filii Ifrael fedu&i funt, ad fcortandum cum filiis Moab: unde magna in illis exftitit plaga. Num.25: 1-10. 31115.16. Et Jof. cap. 24.: Verf.10. dicit Dominus: Nolui audire Bileam: indicans,mentem illius fuiffe maledi- cere populo. 2o$.$2. Huic tamen Hypocritz,(qui etiam dicitur attendiffe ad UTI auenria; à quibustandem deftitit, Num.24.: 1.) apparere Deus voluit,& fzpé il/j venire obviam, 67 indicare verbum, quod debebat eloqui. Num.22:9.2c.31-25.. 2 3:$.12. 16.19.20. Imo dicitur fuiffe fuper illum. CO'mow P Spiritus Dei, Num.24:2. Verbum quod vaticinatus eft fuit verbum veritatis,& implementis hautcaruit, Igitur fuit Bileam unus ex illis Prophetis, de quibus Servator loquitur, Matth.7:22.23. adeoque numerandus inter falfos Prophetas, quales olim fuerunt, fomniantes fomnia, edentes fana dy portenta y intenti ramen in id, ut efficerent YO. Jefe fionem à Domino. Deut,i3: 1-6. Notetur etiam Caipbas prophetans Joh.18: 14. 11-$1. 4.57. Bileam Propheta prima vice in hunceffatus eft modum.Num.2 3:8. Quid execra- vaticinia& bor, quem non«xecratur Deus? quid deteflabor, quem non deteflatur Deus?. Yea eft, Si Deus sthtentis pro uobis, quis, aut quid contra uos? Rom.8:3 1. Y.9. capite rupium vídeo ilum,Cy à cols libus contem plor illum. In excelfa loca deduxerat illum Balak; undetotum poterat videre lfraélem, Ecce populus, folus babitabit,& inter pentes non reputabitur. Populum peculiarem, fecretum à gentibus, fore Ifraelem indicat y».10. Quis numeravit pulverem Jacob, G uumerum, qui eff cum quadrante Lrael? Quod Abraamo di&um, ponam Semen tuum, ut. pulverem terra, Genef.15; 36. 15- 5. idem Bileam innuit: utiturfimili; fi smerus quadranti:, five quartz partis Ifrael innumerabilis eft, multo magis totus Ifrael. Moriazur anima mea mortem rectorum,&[it mibi tandem ut ipfr. Agnofcit moriendum fibi. Non ignorat difcrimen mortis re&orum& pravorum, Rees vocat Deo placentes; atque /iue fide impajfibile illi placere, Hebr.a):6.. Reclis morientibus, tandem feu in fine& exitu vite Pene e|J: fatetur: alias non idfibioptaret Cupit mori, fed sortem ve&torum, hoc eft, uanquille& beaté decedere, Ita, Hypocritze fzepé beatam mortem exoptant. 2fnimam mori dicit, Anima rationalis immortalis eft: neque enim illius ponit mor*«litatem, aut " negat immortalitatem, Sed fe cotum denominat ab una fui parte.(confer Rom 13,1.) /4:] riatur Anima, hoceít, moriar ego. fecundum illam nempe nzrtem, qua mori poteft,hoc U eft, carnem, Venit& BJ. anim. prc vita. Job.»:6. Serve Y723 animamejus, hoc eft, vitam. Ítaerit fenfu, Moriatur anima mea; hoceft. ita deponam vitam meam,& ultimum halitum reddam, ut recti faciunt, Non tamen voti hujus compos factus eft Bileam,neque fua mo: te defun&us eft, nec[za die wortuus efi fcd ad mortem datus à filiis Ifrael. Ita violenta morte extremum diem confesit Jof 15,2 zli 3$.54.Se 254. De Bileami vaticintis. Cap.XIII. Lib.». $.54. Secunda vice ita fatur, Num. 2;:versag. Non vir Deus, qui mentiatur, confer, "Jit, cap.1: vers. 2. au plius bominis, ut. peniteat exm. confer 18am.14, 29. ONU n3 Perpstuitas lfraelis«n weututur, d nou peuitet eum, Pfalm.110:4.. Jerem. 20: 16. Rom, 11:29. Sicubi yeuirere dicitur,(Genef. cap.6: verf, 6. 18am. cap. 15: verf. 3«.) notatur ejjexus 5 excluditur affecrus, Te dixit, y nou faceret?. locutus esf, non flabiliret? proinifit lirzeli bonum& benedi&ionem: id impleri certo debet, verf;;o. Ecce benedicere accepi, hoc eit, jullus lum, f$ Peuediiit, nimirum Deus facto ipfo& opere:( uon faciam jd ayrigui, Verf ax. Nou intuetur vanitatem in Jacob; non patietur vanum in illo obtinere cultum& doctrinam:(9 nom videt arumuam in Ijyael; non permittet, ut fub vols, tyrannide& injutlitia, fuccumbat,— Dominus Deus illis cuml esf 5. perpetuus cux& comes, Deus federis, Er jubilatio Regis ini», Populus in Rege fo(Pfalm.z: 6.) juoilac& leetatur. Y 2:,. Deus, qui eduxit illos ex 4E 23;£0, ut virts nonocerotis ei funt. Po. rens elt, robultior robuftiffimis. y.23,. Nou efl augarium in Jaccb, nec divinatio iu Iffacle, Statu dtazur din, quid agat Deus.— Verbum Dei,& revelatio ceeleftis, de eo, quod Deus facturus e(t, intelligitur. Y.24. Ecce populus, ut Leo[uraet,& Je efferet: edet predam: f"guinem bibet faucium. confer Gen.49:9.. Robur,& bellicofa meus,& victoria populi notificatur, 9.55. Tertia viceita vaticinatur, Num.24: 5, Quam pulchra. funt teutoria tua Sac, Qj tabernacula tua Ijracl! Praevidet Ifraelitas habitaturos in pace,& rerum omnium abungantia; imo Zabernacu-ua Dei inter illos&&[anduarinm admiratur, Beuediclus qui tibi benediat; maledidius, qui maledicit, Genef, 12: 3. $56. Quartoin hecerumpit verba, Num.24: 17. Videbo illum populum Ifrael,& mon uunc: conteuplabor eum, f nou propinquum,— la, quae de populo hoc vaticinatur, non nunc, hoc eff, ftatim omnia futura, nec propinqua efle, ut jam jam fiant, fed poftlongum intervallum implenda, fatetur. Procedit Stella é Jaccb, t firrgit. fceptrum ex Ifrael (9 defligit augalos Moab: Gy evertit omne: filios Setb, Stella€ Jacob poteft notare Regnum Davicis, qui e Juda ortus ,in populo fuave lumen accendit, Sceprrum ex Zfrael, Reouam Chriji;, cujus fceptrum, redlieudiui feptrum eft. Plal.a5: 7. Stellam dicit everfuram Moa bum. Vd David fecerunt& pofteri.. Sieprrum, omnes filios Setb. Omnes fumus pli ut Adami, ita& Setbi, In S:£bo revixit mundus, qui in Habele videbatur interfectus,| Utautem filii Adami funt peccatures, ita Sethi: hos ergo Chriftus everrer, hoc eft, peccatum il. lorum abolebit; naturalem corruptionem deftruet,& filiis Seth[faciet filios Dei, 18, Et erit Edum bareditas, U erit heredites Sur inimiciejus,& Ifratl fuat robur,— Adimacs, montis Sir incolas, inimicos Ifraeli, fübigendos ab Ifraele, ita uc unus cum Ifraele fiant populus& ut hereditas nova accedant ad Ifraelem, praedicit. 1d impletum eft fub d.mo Jeznuda, y. Yo,. Et dominabitur à jacobo«liqui, Is cft idem;qui fceprrion dicitur, ex l[jracle rxfarzenr. Chüfti€ Jacobo oriendi divinum in omnia dominium pradicitur.£r;erde! fperftuem de Urbe, Urbimomnem, quae Dominatori huic fe opponer, five fit Hierofolyma tebellis, five Roma 1dololatiica, five Babylon Antichriftiana,everfam iri; 1mo ufque ad Jupesjlites ipf;s,& ultimas reliquias praevidit Bileam, Notatur iterata U R BIS everfio; & cüm effer tora,& in reliquiis, $ 57. Quatandem vaticinatus eft Bileam de 4malel, de Kenitis, de Cittsis, de debilitatione Z/fir,& He'e, legantur Num.24: 20-- 2f. LomsNem.$.:8. Concludet hoc caput duorum confideratio locorum, Horum primus eft Num, Cap. 6: Verf 23.24. 25, Praefcribitur adLaron& Filio formula Peueaiciienm, Benedicat tili Deni6:23 2425. e "^. De benedictione Y[raelitar. per Sacerd. fatfa.Cap.XII LHib.z. 255 Dominus(5 fervet te. Faciet lucere Dominu: faciem fuam ad te& frt gratiofws tibi. Attollat Formula b» Dominus faciem[uam ad te,(& ponat tibipacem. nedittionis, 4.59. Sacerdotibus datur poteftas benedicendi. Faciebant id elatismanibus, Levite sacerdotes 9, 31. Benedicunt tamen illi; ut miniflri tantum& fetvi; qui nec fibi, nec aliis poten- benedicunt. teserant darebona, quz adprecabansur: hinc non in nomine fuo, fed Dei benedicunt. cuedicaz Dium, Quamvis autem miaus a majori beuedicatur, Hebr. 7; verf. 7.& Aharon benedicens majore honore à Deo fit affetus, quam illi quibus benedixit, tamen ad imitationem Pauli in 1, Cor. 3, 7. dicimus de illo, filiisque illius; benedicens Aharon Bihil eft; fed benedictionem effundens Deus. 5. 6o. Sacerdotes benedicunt; in fignum, Sacerdotem verum omnis benedi&ionis s,cencs caufam& principem effe,— L; feariue tro beuediceutar omues fimtlia, quod Semeu Chri- Chriftus be. ftus eft. Gal, 3, 16 confer. Y. 13. 14. AQor. 3, 26. Mit Deis Sefum ut beuediceret vo- ned tonta br. Hic S icerdos abrogavit Leviticum facerdotium,& benedictionem Leviticam, hoc eft, quemadmodum facerdotes fecundum ordinem Aharon defierunt fcrificare, ita& benedicere: non opuseft, ut quisab illis benedictionem petat; fed qui f;bi benedicit in terra, benedicat fibi in Deo Amen. Et cap. 65, verf. 16, Sedeuti in throno eft ivAoyía. Apoc, cap. 5; 13. $.61 In formula benedi&ionis nominatur ter Jefova: ron tantum, quia Dominus jetova Dounica benedictionis caufa eft,& autor, confer. Jacob. 1, verf 17. fed quia tree illi, iu rm pus, tet cel» teflantes, rum[unt, v, Joh, 5, verf. 7.& communi voluntate& potentia largiun-^^^ tur fanctis zavra Td. epic Cold wg ivesCerav, 2. Petr. 1,3. Pater dando, Filius mereude, Spiritus fan&tus«ppl aud: beucdicit$ a9290226?. In hunc modum optat Paulus gra:iam Chrifii, diiectionem Dei, e? communionem faudli Spirits, elle cum fan&tis, 2. Corinth. 15, verf. 13. confer Pfalm.8o v. 4-9. 2c. ibi rer invocatur Dem, quemadmodum hic jebova. Non poflumus nonin his& fimilibuslocisanimadvertere dulce Triuitatis myfterium, quo ut profundius nullum, ita ad certitudinem falutisefficacius nullum. f. 62. Jehova benedizat tibi. Domini eft Peuedicere. Pfalm. 3, 9. 1:5,12.13. 14.15. penetittio Genef. 12, verf. 2. 3. Benedictio efl corporis& animee.. Benedittiones corporis funt plu- s2a& rimum terreftres, nam corpus 2zecrseft.— nima fpirituales; nam anima cft /7irizus,*???"* Sunt tamen& benedi&tiones"orp;ris fpirituales: quando id nimirum fit templum Spiritus Sandi, Y. Cor. 6, 19.&ab illo fan&ificatum fffitur De» visluna Janla, Rom.12 ,1.& poft refurre&ionem erit. aveuuavizóv jfirituale. 1. Cor. 13 verf. 44.45. 4€. Benedictiones fpirituales funt jsflitia, /anZificutio, reden.ptio, confer. Ephef 1, 1. Lata fignificationis voxeft, Tebvva beuediat tibi. In Chrifto Semine beucssciicnis adducitur: in futura vita erit pleniffime: ubi exuta mortalitate, abolita omni corruptibilitate& fcductione, juftitia, a26220ia,& abavania habitat. t. Cor, 15:52. 53. $.63. Jehova fervez te. Pfalm. i21, verf. s. Tebova Y2U cuffos tuus.— Servat ex o- Dominus mni ino: conferva /implives Píalm. 116, verf, 6. avimas piorum. Pfalm. 97, verf. 1 o,*9niervacor, omnia offa: Pfalm, 34, verf. 31. confervat urbe Palm 127,verf, 1, confervat in via, Exod. 25, 20. $. 64. Jehova lucere faciat faciem fuam ad te. confer. Pfalm.31, yz. 67,2. Jehova Domingo lux eft, Joh.:, 4. lucem inbabitat, Y. Yim. 6, verf. 16. Lux radiosfpareit. Soi totam ius, hanc mundi compagem radiis fuisiliuftrat/ Multo magis terna Lux; Sol juftii ize, Deus, luce fua illuftrabit fan&os,| Faciet lucere faciem fiar. Exod. 33, 1$. Facies mee ibanr. Omnisilluminatio eft in Zfngelofaiiei, Ef. 63, 9. Chriftus/uxin teusbris luce: Joh. v. v7. indio n6— Dedrinitateex Deuter.6..— Cap.XIIL Lib.z. illuminavit vitam d incorruptionem, 2, Tim, 1, to. Illius merito fa&nm, quod éepaw illuxit gratia Dei[alutaris. Tit, 2,11. confer. Ef, 9, 1. Dominus$.65. Et fit tibi gratiofur. confer. Palm. 67, 2. Exod, 34, 6. Exod. 33,19. Inomni gutofus— oratiz collatione agnofcatur Dei libertas& conflantia. $. 66. Efferat jebova facem[uam[uper te 5 ut te afpiciat, rationemque habeat tui, Ponit pa* cem, Et ponat tibi Pacem, Commentarii inftar fit locus Pauli Phil. 4, 7. LocsDeut,— 3467* Alterlocus eft, Deut, 6,4. Audi Ifrael, WA Py vos rm Jehova, De64d us nofler, Jebova, unus, vel, unum. varia led$.68. Poteft locus hic dividi in duo cola. Jehova efl Deus noffer y Jebova efl uum: fenverfio, fus bonus, non tamen à ipgarixora(O-, Quidam ita vertunt, Jebeva Deus nofler, Jebova Myferum s eff ita afferetur C2^moNnm"WY unitas Dei, dequa 1, Tim.2,6, Ust efl Deu,quam Tüniars,& demonia credunt, Jacob.2; 19.& de qua Judaei miferi,& Muhammedani, canentes cottidie, La allab illallab, Nen eft Deu, nift Deus, perverfe fentiunt, Verfionem quod attinet, illi obftare videtur, quod Jebova eft nomen proprium, non veró appellativum, Igitur ut non bene diceretur, Mofes legislator efl M:[es usus., ita nec bene convenit, ut dicamus, Sebova eft Jebova mme, Igitur tenemus illam, quam$. 67. pofui. mus verfionem 5 ex qua apparet, Tres nominari,& Tres dici sm, confer, 1. Joh, cap.5, verf, 7. Tres teflantur, bi tres[unt unum, Joh. vo, verf. 30. Ego( Pater tv isper, unum(umue. $.69. Proeo quodhic habemus, Jehova, Dew, Jebsva; eft Tof. 22,22. Deus, Dew, jebeva, 7v cavo ow. confer, Pfalm, 40,1,& fupra in formula benedi&ionis, febova, Jebova, Sebova, $.70. Plures effein Deitate Perfonas Mofes variis in locis hactenus docuerat. Genef. 1, Y.1.2. dicir Deum.(quifuit à A6,- Joh. cap. 1, verf. 2.) ereaffe 5 Spiritum Deiincubaffe fuper aquas. Ybid, y. 26. facit Deum pluraliter loquentem. Fauciamus bominem. 3522. Ece Adam faclus efl, ut unus à nobis, 11, 7. De[cendamus, confundamus labium, Genef. 6,3. Spiritus mew non dehberabit in f2culum.| Mitto plura. Ita afferta pluralitate perfonarum Deitatis, utile erat& neceflarium, Trizmitatem Dei claro teftimonio afferi, hoceft, Dei effentiam effe Unam; Perfonasunius hujuseffentize Tres: ne quis plures credendo multiplicaret Effentiam; aut in una Effentia plures effe perfonas tribu: fibi perfuaderet, f$. 71. Cümautem textus, de quo imprefentiarum agimus, aptus natus fit id myfterium docere,& verba illius id valeant fignificare,non pollamus non Mofen in ilIo intueri docentem, Tresperfonas Deitatis, quas nominat, Jebova, Deus nofler, Jehova, effe Uutiii, hoc eft, in una indivifa vivereeffentia, modo Angelis omnibus& creaturis im» perfcrutabili& incomprehen(bili. 4-72. Non poffumus nunc in explicandis fingulis vocibus effe prolixiores; id tantum monemus, fuiffe Viros doctos, inter quos Galatinus aliique, qui in antiquiffimorum Judeorum fcriptis eandem hujus fententia interpretationem inveniffe(e gloriati funt.Notum quoque eft ci: cumferri vulgo fententias Hebraicas, quae de Deo P.17re,de Do Filio,de Deo Spirit Sanlo teftimonium ferunt, Ita dicitur D^pr thm cov 5x 12 COvw 2N ToU2 mW"DW2 ToU CONUM Pater Deus, Filius Deus,Spiritus Sanitus Deus tres in uno: unus in tribus, ltem^2 COVION—uU5v N 03N ON vpn mm ow 13 5 2N *DN ON CON. Pater Deus, Filius Deus, Spiritus San&us Deus, Sed nontres Dii, fed nui Deus— Qua fententize five fint à Judaeis compofitee,(ive à piis Chriftianis, divinam "De fidere£n terra Moab pacto. Cap.XIV.Lib..— 2; m nam& orthodoxam fpirant veritatem, quz veritas tam füblimis eft, ut édrac vec, xi pórey avgpamimQs, dua. re dyyeaxóc nulla mens nec buitiana nec angelica illam poflit affequis i aut lingua eloqui, quae verba funt? épüoduEe QpoAoyiac d xalonixGs ExxAnGiag d dyaTOARG . ertbodoxe coufe[^ionis Carbolice Ecclefie orientalis, uu Caput Decimumquartum. De foedere pactoin terra Moab; de Cantico, benedictione, morte Mofis, ES$.1. B5 Deus cum Ifraéle pepigit fedus. Unum in Horeb, Deut, 5,3. Domiuus Deu; Fdusia uofler pepipit nobif. um fadus in Horeb.| Unuminterra Adoab.. Deut. 29, verf, 1, Modb. s Hac funt verba federis quod juJit Dominus Mofen pangere cum Filis Ifraelin terraMoab,prazer illad fedus, quod pepiett«um idis in Horeb. $.2. Idem utriufque feederis eft autor, Tebova Domin, Idem utriufque mini(ler& Uriufgue T internuncius, fun; i21 Deam G Djraelem, ad indicandum ili verbum Doniui,(Deut. 5,5.) venientia,! Mojes. lidem utrobique feederati, Fi/ri Ifrael, Eadem utrobique ftipulatio. Ez obfervabitis verba federis, Exod.cap.15 verf. 26. 19,5. 24,7. Deut. 29, 9. Eadem utrobique gratia divina, quz pangitur, $.3. Nontamen idem eít locus, ubi federa haec patta funt. Primum in monteSina, vuiufque proxime ab exitu ex Egypto. Secundu.n in terra Moab,proxime ab introitu in Canaan. 1«deris di» z Neque ide:: modus publicandi.Primum multo cum fulgurejigne& tertore,viva Dei vo- 0t» it ce enunciatum.& in lapidibus infculptum eftmanu Dei. Id non legitur de fecundo.Neti que eadzm r.ttiiCtio feederatorum, Primum pepigit Deus cum Ifraéle tantum: pofterius z etiam cuv. Hire le, fed ita uc nec excludantur gentes. Etfi eadem utrobique pangitur z gratia 5 taroe 1n pofteriori major illius promittitur abundantia,clarius illius defcribitur excellentia.& majore iila manifeilatur gloria, Primum«ft foedus quafi Veteris Teftamenti; pofterus clt feedus;ut ita loquar,novi& melioris, Ad primuin acceffit Lex& fervitus; Secundum exizin Evangelium& libertatem, $.4. Sed manifeftiora hzc fient,(1ad ipfamScripturam attendamus. Foedus in Mo- redusia ab folemniter promulgatum eft& publice. Deut. 29,10. 1t. For flacts bodioyvus erines,co- boat folé. ..?^..:]. mnitet proram Domino, copitat, tribus, jeuiores, parvatli, f. mius, imo dy peregrinus ia caflris y ut traufca- mo g^t^m z tis in fedus Domisi Dei, dg in sdjuratiznem ejus. e T l: F nisfxde $. f. Finis hujus foederis eft, uc feederati fint populus Dei. Deut, 29, 13. Ui erigat te qi, e bodie fibi in populum, c5 ille fiz tibi in Deum. confer. Exod.4, v 6, Ez[unam vos niti in po» " pulum,& ero vobi: in Deum, Exod. 19,5. Si fervabitis fedus meum, eritis mili peculimu ex omnibus populis. Eft hoc inter promiffa novi feederis, Jerem. 3:533. Et hincgloriatio. Beatus tu[jvael, quis efl ut 24, populus[aloutus iu. Domino. Deut, 33; 29. coníer, -^. Pfalm. 35, 12. n $.6. Foedus hoc pangitur& praefentibus& futuris, hoc efl, iis, qui jam erant,& iis, Fodetiscon, D M. Ey AJ. t" I qui adhuc venturietant, Deut, 29, 14. 1e. Non vobifcum folis paugoego fadus boc[ed cs 9 illo, qui bodie flat nobifcum coram Domino, y cum illo, qui nondum eft nobifcum bi, bedie. Quo pertinet generatio poflerier, hoc eft, tum filii,& pofteri Ifraélis; tum extranens é tria Kk k ln. a8. De fiederis illiusfine, con[ortibus, 5c. Cap.XIV. Lib.z. longinqua, hoc eft, COT gentes, Deut. 19, 22.24. Igitur& gentes, olim fine Deo in mundo, Eohef, 2, 12. fecderis Dei confortesfiunt, Implementum habemus in verbis Petri. A&, cap. 2, verf. 39. Vobis eff promiftio, d filiis vefiris,& cmnibus, qui[uut procul, hoc eft; gentibus, confer. Ephef, 2,23. lta Mofes mediator, qui unius non efl, Gal. 319. cujus Lex fuit paries intergerinus, Ephef. 2,14. gentium affumtionem pracdicit,de qua& alias prophetaverat Genef. 9, 28. 22, 18. 49, 12Fedeisfi-— 3.7. Foederis hujus vousBeara[egislatio five ftipulatio in his eft, Deut, 29, y. 18.19. Ne puluio.— fft in vobis quisq«am y cuis cor averratir. à Domino Deo nofiro ad eundum(y. colendum Deos »Neceí£6.— Cor poftulat fibi Deus:& cor totum;: omnem obedientiam, fidem& fiduciaveraerà amfibivendicat, Haec fuut impartibilia; neque quis illa partiri poteft Deum inter& npe Deos, Gentes habuerunt Deor natura non-Deos.. Galat. 4, verf. 8. Truc non coznofcentes Dern fervivillis ilis, q i uatura uon eraut Dii, Avertitur cor à Deo ad gentium Deos, quar.do abjecto Cliilto, fpreta illius juftitia; homo in viribus fuis ponit fiduciam,& ita fe placere Deo putat, Nam qui Deum confiderat,ut non in Chrifto reconciliatum;& jufciam ftituit non in Chrifto,& per illum addu&am, eundem colit Deum, quem mifere gentes coluerunt; imo non colit Deum,(Deus enim ita colinon vult, nec poteft, necdebec; fed colit cuia gentibusnon Deos. Hujus peccati maxime rei funt judzi, qui umiferi Denm, qui ios fe itt rupem[alntis iceierate babirerunt, Deut. 32,35. aliut cotaruuts Pfalm. 16, 4.(S feortati Junt emm filia Dzi pevezrini, Mal. 2,»1,. quorum mater pudenda ezit, quippc quie re/i-l) viro[uo primo, hoc eft, Deo, qui Ifraelem habuerat ut vir conjugem, quafi. it d pesfécttta efl alios amafros, à quibus erronee gloriabatur, fibi data aztam, lasamy, olcton, pauiem, potum. Hof, 2,6. 7. Huc pertinetvox facerdotum, Joh. 19, 15. Non babemus Regem, nifi Cefarem, Ad fere fuit avertere cor à Deo Rege ad gentium Deos & Reges. zNcfürim— 9.8. Pergitlegiflatio. Ne f^ in vbi; radix veueno fru&iificans& abfntbie, Lucem huadum. icdictofacit Paulus Hebr, 12,15. Crete, ue quis deficiat à gratia Dei,( nimirum ab agninofa& ama- tione& aeftimarione falutaris iius, qua omnibus illuxit,"YW, 2,13.) ne qua radix amariA. 1adiuis(Radix frustificans veueuo& abfinthio eft Za eiecz;) fur[um germinaus cbfirepat, e? per illam inquinentar multi. Omnis falfa doctrina& finiítra opinio de Deo, degratia Dei, de juftitia Dei, delibertate Regni Dei eft r.idix, ex quaalia progerminant;. fed radix vencnof?& amara 5. quia errores ex erroribus nafcentes non poflunt nifi venenum& amaritudinem afferre conícientize. Saepe radix amaritudinis frrfam germinat. Error Íg: pe progretlus facit,& latam fibiaperitviam,— Igitur fipulatur hoc foedus ab Ifraéle; ut tenentes fidem in Deum gratiam iliusamplectantur 5 illamquenon minuant, neccorrumpant depravationibus falíz do&rinze, qua ut hic cum sara razicejita alibi cum fermenito comparatur. 3.meqev, f 9, Additftipulatio. Nequi benedicat fibi iu corde ft, lcers, Pax mibi erit, P222 e Lorie Tw*39 auem ín firmitas dine cordis mei ambulabo, 1a F7w Ww Rabbini multi explicant rat, pi^& Copt NU gnum( flabile, Igitur firmizado cerdr eft obfirmatio& pertinacia I cordis, illiutque obftinatio. confer. Pfalm. 81,:3.. Jerem.», 17, Interdicit foedus, ne am*omi— Htael fibi benedicat in corde fno: im qui benedicit fibi b: nedicat fibi in Deselmon, Ef. 656. mem vga In Sewine promiífo benedicitur omues[aimilia, Genef. 22, Dum vetiturIfrael benedicere moti, 5 iin corde fito, hoc eft;benedictionem fibi à cordis corrupti inftin&u polliceri infimul ac pariter monetur, ut i» Deo Semine fibi benedicatfecundum id quod Paulus dicit, Eph. 3,3. Benedichus Dei, qui nobis benedixit. wi omui benediciione ffirituali in Chrifle. Qui bene — Défediris 1Iius argumentis, Cap.XIV. Lib. 259 benedicit fibi in corde fuo,hoceftà corde fuo& à femetipfo benedictionem fibi blande promittit, ita dicit& ratiocinatur, pax eriz mibi hoc eft, bene& profpere agam, tum in boc, tum in futuro feculo; quum ambulabo in pertinacia cordis mei, hoc elt, quum ductum pertinacis mei cordis,& in illo habitantis vetufti hominis,& peccati ftabulantis ac concupifcentig fequar agens omnia e prefcripto& lubitu illius, Judaei excoecati, rejicientes Chriftum tales fuerunt; Peuedixeruu: fibi in c»vde[&., hoc eft, perfuaferunt fibi, fe effe benedi&os in fe5. nonegere femine benedictionis& falutis caufa ac principe: dixerunt, paxnibis, quum ambulabimus in deri'ie cordis, hoc eft. perfuaferunt fibimet ipfis, pacata& tranquilla fore illisomnia dummodo perfiftant in cordis duritie,& in perverfa hac fententia. veteres& inolitas illorum confuetudines, veterem legem, antiquas ceremonias, in quibus obftinatum illorum cor quaerebat juftitiam, afferre paccir, hoc eft, reconciliare cum Deo& calo. $.10. Hcbenedicentium fibi in corde,& pacem fibi 6 pertinacia cordis promittentium fedu&tio& iniquitas eoufque procedit, ut& aliquando mediaturi fint iN PY? 80 DNDXDO adaddeudum[ti st um cum fitiente. Vocem IWBD fenfu addeudi ufurpatam vide, Efa.29;: 1. 30: 1. NOR Oy nwün n'eD yob ad addendum pec.atum peccato, confer Je1em.7:21, Num.32: 14. Vox I fignificat buemecthum, irrigium,[uccofum y f[atiatum potat, non-fitieutem, Efa.g8, v1, Y?|À bertus irriguus. confer Jerem.31,12, Qui Y) vertunt ebrium, in veitendo liberales nimis funt. Verba, qua tractamus metaphorica funt fine dubio. Ponunturingenerefcminino. Solentautem faminina fingularia fenfum habere colle&ivum, Mich.4, 6, Cougregabo claudicautem,& depulfam vecolligam, hoc eft, claudicantes& depul(os. confer Zophon.3, 9. Igitur& hac feeminina irrigua f, atista,& fizieirs, notant plures fatiatos& litientes, 4d. addiuduim fariatam fitienti tantundem eft ac, ad jwngendum /atiatos cum frtienti ute, $t. De. fitieutibi Scriptura nonuno modo loquitur& fenfu,| Anima fan&orum rae g. dicitur /t/rea.] Dem viwin, hoc eit. defiderio illius teneri. Pfalm.4.2, 4,. Eft[iti corpos tient. ralis CX'D9 adaguo; eft& fpiritualis 4d acidi ndim veibi Domi i, Amos.g, 1i, Íunc & times iullitiam Dei, Matth. 5:5. Qai olim exfpectarunt& detiderarunt defiderio magno audire& videre Semen prom:ffum& ben.ficia illius, dicuntur /P;enes, Utenim concupifcentia ad hauriendum aquas fignum cft ütis corporis, ita defiderium divinarum gratiarum fitis eftanimz, SicellEfa.sg: 1. Heu! omuss fitiens, venite ad aq«u. confer Efa.iz, 3. baurietis aquis 6 fontibus[4luti, Eodem modo Chriftus; Toh.7, i7. fi qus frtit, veniat ad me, y bibat,— Ecclefia Veteris Teftamenti venit in figura gravid mieris ob fpem, qua illam fecit gravidam 5& porientzs malier, ob datum illi Filium,& natum illi puerum Jefum, Apocal. cap. 12: vers, 1.2.$. Cur non etiam illa poifit reprafentari fub figura. fitienza, quae tam longam fiim, exípe&ationem, defiderium habuit Chrifli maniteftandi; donorum in hominibus accipiendorum,& Spiritus filiationis effundendi? Imprimis fi locum Zach, cap. 9. vers. 1t.. In fanguine faderis tui dim fi vinor tuos& fovea, inqua nonerat aqua, de fidelibus Veteris Teftamenti interpretemur, ut& de illis non incommode videtur accipi poffe nulla dubitandi ratio fupererit. Nonneenim pro fitientibus habendi funt, qui vinti fuerunt in fovea, imqua nouerat aqua? neque tamen puta, fan&tos Vet, Teft, omnibus aquis caruiile; abfit!. biberunt é fbHiritsali fequente petra, Y Cor.10.4. guffarunt Domini bonitatem; fed aquas non habuerunt in tanta abundantia, ut nunc illas in Chrifto haurire datum eft omnibus; unde& habucrunt fpeciem /rientinun Kk z$12, Lo Ecclefia fa. türa. Addere faturam ditienti. 260 De füd.risillius communicatione. Cap.XIV: Lib.z: $.12. Loquituretiam Scriptura de fariatis& irrigatis. Jcr.3 1114... /rrigabo animam facerdotum pinguediue,& populue mens bono meo[atiabuntur, vetí.25. Irrigabo animam feffam, e omuein annuam naflam implebo.Ef.55:2, Comedite bonum, delicietur in pinguedine anima vejlra. confer Pfal 23:5. TW DO calix mem irriguts efi hoc eft,potu abundat. Quando. quidem autem Ecclefia Novi Teftamenti accepit; quae prior Ecclefia exfpectavit,& vidit;ac audivit.& guftavit;quz prior audire, videre,guftare defideravit; adeoque cum prima prx delideriis fitiret, hac pofterior ex abundantiis fatura fit, agnofcens, fe benediilam ii omui bznedislione[Hritnali in fupercaleflibus, Ephef 1: 3.. feque non deffitutum iri ulla re, P(alm.23: 1. quid impedit, quo minus hanc fub vocabulo 1*2 intelligamus? ut in Ec clefia duplex;prior& pofterior fibi opponatur,& diverfitas unius ab alia oftendatur. $.1;. Dum itaque foederis ftipulatio monet,;ne quis fazuram fstienti addat, hac illius menseft, Ecclefiam fatiatam bonis Dei, jwfliziaypace, gaudio iu Spiritu Sanco,Rom.a47. iriigatam unctamque Spiritu promi/]ionis Sancto, Ephef. 1:3. refocillatam& liberatam ab eucre olim gravi& molefto, Matth. 11:28.29.30. bene effe difcernendam ab Ecclefia /zieure, qualis antea fuitjnequeunquam cum illa jungendam,hoc eftiin fimilitudinem illius redigendam,ut iterum fimilisfiat illi, quee olim fizür,exfpectavit,fervivit. Quod omnino heri non debet, Sicenim aboleretur Chriftus,mutaretur juftitia illius,confunderetur regnum colorum,fp. rneretur libertas fpiritualis, imo refufciraretur Mofes,& jugum illius de novo imponeretur humeris: quod effet zentare Deam, AGor. 15:10. $.14. Judaeorum in corde fuo fibi benedicentium infigne& hinc apparet fcelus, quod omni nifu voluerunt fazzmram frtienti jnzere. Apoftolorum tempore furgebant quidam, docentes, circumidi debere eredentes,& fervare legem Mofie, ACor.i5: 1.5. Galatarum Ecclefiam rzrbabant multi, quzrentes, ut j/20 férvitztis virfuin ivnecleretur, Galat. 5:1. Huncufque in diem Judzi non intelligunt, quid fit fazzra, quid fitiens Ecclefia; quemadmodunrextra Chriftum intelligi id non poteft; fperantque pervería fane& corrupta fp&j reftitutum iri aliquando templum, cultumque ceremonialem, fub quo olim defe magna cum frti vixerunt. Summa ftipulst.onis foderis ba deris, ^$.15. Dum autem vetatur fattram jpmpere fitienti, infimul promittitur fatíetas ffi» vitalis; liberatio à /iti, exfpectatione& jugo; impletio defiderii fan&orum,& abuadantia donorum ceeleftium, fine quibus promiffa fatietas non completur; imo& abrogatio umbrarum; figurarum, placitorum, quorum obfervantia frrig excitavit, non obÍcure praedicitur. $.16. Summa totius flipulationis feederis hujus hzceft, ut in compendio totam proponamus 1r. ne Iíraél unquam cor avertat à Deo fio: fed firmiter teneat, mone[fé alum Deuni prater illam, non alium Creatorem;non alium Redemtorem non alium San&ificatorem, 2, Ut omnis radix veuzuo fruclificans, hoc eft, omne id quod fimile illi eft, nim. falfa do&rina& finiftra opinio de Deo, de gratia,& de Regno illius procul ab illis abfit. 3. Urfibi nunquam Penedi.onz in corde[40, fed benedi&tionem quaerant in Deo,& inSemine mulieris& Abrahe. 4. Ne putet paces fibi fore unquam;neque temporalem, neque eternam, fi azibadet in obflinata cordis fui firmit.diue, venuens obedire Deo vocanti, falutem Dei negligens; fpernensillum, qui di&uruserat, Fenire adl sre omues onerati. Ego reficiam vor. Tuite jugum meum. Matth 11:28. 5. Ne fattram 1(ngat fitienti,& beneficia, que Chriftus adducturus erat, faftidiat,& tempus /ifertatis mutet in tempus fervi1ulis 5 gratie Inire 5 quietis in laboris s allevaticnis in jugi. $47. Undeapparet, fedus hoc viam fternere Evangelio,& corda Iraélis prepaIare De Gentium a[Jumptione ta fedus. Cap.XTV.Lib.z.— 261 tare ad agnofcendum praftantiam illius,& ad recipiendum illud, ubi futurum erat, ut annunciaretur,& proxime ducere ad Chriftum, ex cujus plenitudine babetur gratia pro gratia Joh.1: 16. $.18. Quandoquidem autem& gentes feederis hujus participes fore fupra demonfiravimus, etiam illasomnis hac ftipulatio obligat femper& in perpetuum ad fanctam obedientiam& fubje&ionem aftipulationis Evangelii& gratize Dei. Et ut illa quae de Sina dictafunt, etiam nobis dicta funt: ita& quz in terra Moab dicta funt, non minus Ecclefiam pofterioris tangunt temporis; füntque illa formula legis, in quam melius Teflagientum fuper melioribus promi[fionibus redaGum efl. Hebr.8: 6. $.19. Faedus hoc habet etiam comminationes, Deut.29: 20. Dominus non volet condonare illi, nimirum illi, qui faturamfitienti jungit, qui pacem& duritie cordis fibi promittit, qui fibi in corde fuo benedicit, qui cor fuum à Deo avertit. Quomodo effugiet,qui zantam neglexerit falutem? Hebr.1,3.quanto putatis deteriore dignus cen[ebitur pena, qui Filium Dei conculcat,& fanguinem Teflamenti prcfanum aflimat,& Spiritum gratie probro afficit? Hebr.10:29. Feluntarie peccantibus nobis pofl acceptam cognitionem veritatis, non am lius pro peccatis[uperesí vislima, Hebr.10: 26. Si non victima, ergo nec condonatio. Sine vi&ima enim 2»/vera] dp:aic, confer Gal.«:4.. Abiliti eflis à Chriffoyquicunque in lege juflifiamini, quicunque jugo fetvitutis rurfum innodamini; quicunque faturam additis ad fitientem 5 gratia excidi/fis, $.20. Fumabit ira Dei in virum illum y. incumbes illi omnis execratio delebit Dómiuus illius nomen de fubter calo 5. feparabit illum in malum ab omnibus tribubus Ifraél 5 infirmabit zerram illius plagis dy infirmitatibus, Deut.29: 20.21. 22, Talia& majora etiam paffi funt Judzi,& etiamnum patiuntur, Judai,inquam,feedifragi, qui Dominum glorie cracifixes runt 1 Cor.2:8. confer Pfal.é9:22-28. Imo nec minora incumbunt cohorti Antichrifli, qui cogitavit mutare legem cy flatutum,(y formare erumnam ultra flatutum, $.21. Haec judicia in terram Ifraélis transgrefforis immittenda gentes merito admiraturz erant: nonne enim ftupendum,illos, quorum fuit adoptio, gleria, Ti ejlamentumyleziflatio, promifJieues, Patres, à quibas Chriflus fecundum carnem, Rom.g:4.$. vepelliindurari, exzecari, incurvari, cadere, imminui, eradicariconcludi in inobedientiam 7? quibus verbis Paulus utitur Rom.11:1. 2. 7.8. 10. 11, 12, 17. 32. Gentes ita introducit Mofes di&uras, Quare fecit Dominus. fic terra buic? quis aflusira magna bujus? Deut.29: 24«- Et tale refponfum fibi ipfis daturas; quia dereliquerunt fedus Domini Dei Patrum fuorum. Ibid. y.25. confer y.26.27.28. denique agnituras Gentes gratiam fibi datam, quz in eo confiftit, quod cum olim fénerentur ambulare omnes in viis propriis, Aaa: 16. Jine Chrifto, Deo fpe Eph.2: 12. reconiliste fant Deo per crucem Filii swngeniti Eph.2:16. factzeque condves fanorum,& domefiici Dei, Ibid. verf.:9.. coberedes, concorpores, d participes proii/Jionis iu Chrifto Eph 3: 16. illeminate agnitione impervefligabilium divitiarum Chrifi,& myfieri abfconditi à feculis in Deo,Eph.3: 8.9.& flentio incoluti temporibus fecularibus, manifefiati autem nuncy(& inomnes gentes n«tificati, Rom.16:27.26. Dequo myfterio.occultato olim, nunc manifeftato accipienda funt illa verba; que Mofes gentes introducit pronunciaturas Deut.29: 29. qua abf ondita fuerunt D.mino Deu noflro,& revelata fuut nobis& filius noftris in fecilum. $.22. Habet etiam fedus hoc izayfelac promifTisnes, partim zerreffres, partim celefless. partim proprias lfraélis, qui psimas in hoc fcedere tenet partes, utpote cum quo id initio folemniter pa&um eft; partim communes, Ifradli& gentibus, Kk 3$.2 3, Ad Foedetis commin2tiones, Gentium affumrio, Promiffioncs taederif, 26» Decircumci[ cordis aliis, in faderepromif Cap.xivlib.a: 33. Ad priores pertinent haec, Deut.cap.j^: Verf 1.2.3.4.f. Reflituet Domivns jaSTuras 1425, mi[eebitur tti colliget te populis» quos inter fuiffi differfu: reducet te ad terram Pagrum tuavun, Gy beef itt tibi,& maitij lizabit te pra patribus tuis, quee fecundum literam impleta funt in reftitutione Judaeorum à Babyloniis abducorum; illorum redu&ione in Canaan; rezdificatione Hierofolyinae 5 beneficiorum multorum collatione;& virium, ac potentiz& numeri augmento. Ut autem ob peccata antecedentia maledi&iones& plage in illos venerant, ita& haec beneficia non nifi antecedente feria ponitentia illisevenerunt. Id docet Mofes Dcut.;0:2, Reverieiz ad Dominum Deum tuum (e. Et avertet Dominus jaziuras tatis,(jc. $.24. Ad pofleriores pertinet infigne hoc verbum, Deut. 30,4. Et circumcdet jebova Deus tuus or tuum(y cor Semeds tui ad amaudum Dominam Deum tuuin& corde tuo, Cy tita anima tua, propter vitam tuam, $.25. Hxc circumcifio nom fit mauu: eft dyetpocinr Qe, Col. 2, H. non eft carnis fed asbersai xapdias cordi, Rom.z:29. eft in Syivius nou litera, ibid. eft opus Dei, non hominis: imprimis Chrifli: in illo circumcift eflis circumcifione, qua non fit uauu, Col.2:u. eft ad amandum Deum: nempe tali amore, qui per Spiritum promiffionis fan&um in corda effunditur, Rom.s: f, Eft ad vitam; tum e uorte lip[uum 5 tum e morte corpora, quod vivificatur per refurrectionem,| lta Paulus duo heccircumcifioni adjungit. Zu quo circunme «ifi efls, in quo qy rejuj.itati ejiis per fidem p»teutia Dti ,q:4 exdtavit illum à mortuis, Et uos mortucs iu lapfibus ima vivificavit cum illo. Col.2: 11.12.13. $.26. Huic praeterea circumeifioni adjuncta eft c,ndonario omuium lay fuum, y deletio chirographi iu dogmafr, olim fan&is fub.ontr.rii, docente Paulo Col.2: 13.14.15. Adeo ut illi demum circumcifi in plenitudine veritatis haberi debeant, non tantum, qui fanctificantur& vivificantur à morte peccatorum; nec tantum, qui habent fpem rcefurr«ionis corporis, quod exuunt in morte, quorum utrumque Patres& fancti Veteris Teftamenti etiam habuerunt; fed imprimis illi, qui praeter hec dona confummatitfimam illam acceperunt lapfuum condonationem, que nullam«», Ju oblati nem pro pc ca^; admittit, JHebr. i0: 18.& qui liberati funt à fcriptione chirographi, à bajulatione legalis jugi;& ab omnibus, quibus in lege Mufis ncn poteraut jul fi. ari A13 2 38.39. $.27. In hifce confiftit circumcijo nzn-m. n«li, interna, fpiritualis, Chrifli mifi& per paffiones confummati donum& beneficium. $.28. Igitur ubi heccircumcifio promittitur, infimul promiffa cenferi debet miffio & manifeftatioChrifti in carne:in ilo enim,& v5 eirous iu circtincifmoue illius circumcis dimur, Col.2: 11. adeo ut externa Chrifti circumcifio fit figillum internz noftre circumcifionis; nec fuiilet circumciflo aepemoinr G- in fan&tis confummata;nifi caro Chrifti alfumpta fuiffet circum.ifa, hoc eft, ni Chriftus fa&us fuiffec fub legem,& omnem impleviffet juftitiam. ,J.29. Imo promittitur collatio omnium gratiarum& beneficiorum, quà falutis Principe con[umaato exoptari& exfpectari potuerunt: quae gratize tales funt, tam(ublimes, tam excellentes, ut de illis Paulus teftimonium ferat, 1 Corinth. Cap, 2. verf.g. Ocnlw non vidit, Auris nct audivit, iu vor bominis non afceudit, que paravit Deus diligeutibus illum. $.3o. Decircumcifione,qua opus Dei& Chrifli eft, notabilis exftat locus. Phil. 7:3. Nos enim fumme cir.umcifio, qui Spiritu Deo fervimus& glyriamur in Chriflo Jefu,& incarue & Gpid non confidimus, $,3 1. Ex e Defeder. bujus pracopto,€9" conteflat. Mofit.Cap.xiv.lib.a. 262 $. 11. Ex hac promiffione circumcifionis qua in fua latitudinecomple&itur initium & confummationem omnis omnino gratiz falutaris, apparet, fedus in Moab pactum, maxima& pretiofij/ima promifJa Evangelii& Teftamenti melioris aperuiffe;& fanáis exfpe&tanda infinualfe, f. 32. De precepto& verbo hujus feederis, quod nullum aliud eff quam vonc&eriz ffi- cessus, pitlatio illius, cum prom /'icuibur, de quibus ha&tenus egimus, ita magnifice facur Mofes. verbum fo-Deut. 3o, ii-144. Praeceptum boc, quod ego pracipio tibi bodie, de non addenda fatura ad fi- deris. tientem, de vera tua pace& tranquillitate acbenedictione, de circumcifione cordis tul non mirabile illad pra te erit, hoc eft, illius myfteria& excellenti ad falutarem agnitionem tibirevelabunturs(9 uou longinquum illad erit, hoc eft, predicabitur& manifeftabitur in medio tui per impletionem omnium illorum, qua decebat fieri, ut veritas hujus praecepti& promiffionum illius adimpleretur.| No» iv celo illud, ad dicendum, hoc eft, ut dicere opus habeas;. Qvis afceudet in calum,(y accipiet illad mebis, y faciet nos audire illad, d faciamus illud^ hoceft, nonopus eft, utad adducendum pracepti hujus bona, promiffa, gratias, is qui in ccelo eft, ad dextram Patris, Chrijiw,& celo defcendat,&€ colo deducatur,& fecunda vice tanquam confünimatis omnibus in celum rurfum afcendar. Unico enim illo defcenfu, quo femel e coelis defcendit,& in terra manifeftatus eft, omnia fecit, quz ad id fieri debebant; ut& pera&a una afcenfione in celum approbatum eft& publice fides fa&anil füpereffe agendum,& omnia facta, quz Dei fapientia, veritas, juftitia, exigebant,ut bono cum jure preceprimn hoc& promiffa illius promulgarentur& annunciarentur,— Ez uon zltra nare illud, ad dieudum 5| Quis traufrsit ncbis ulrra mare, i iud accipier nobis,& faciat illud audire, tt faciamus illud.?*. Non opus erit; ut adhuc fecunda vice muri fe quis committat,& periculorum. ac jacturarum pelago fe exponat, precepti hujus promulgandi gratia; hoc eft, ut Chriftus Filius Dei fecunda vice paíffionem& mortem guftet,, quae sors& cum aquis,& cum aby[Jo,& cum mari eleganter comparatur, j. ut meritoria exflet caufa promulgationis& donationis praecepti hujus,& gratiarum in illo promilfarüm: feut enim Chriftusid. fewe/ Hebr. cap. 7, verf 27, iavcir dretynas fe ipfün cereus, Sed. propinquam. tibi boc verbum valde erit im ore!u), Q9 in corde tuo, ad. facisudsim illu. $.33. Corfimat hancexpofitionem Paulus. Rom.cap. 10, verf. 6- 9. Jmflitis autem e fide ft diit$. Ne di as in corde to. Quis af endet in eium? boc efl Chbrilum xalag a2-eiy deducere,— dut, quis defieudet in abyl'an buc efl Chrilibn e mortuis dvxjayem redu-ere, Sed quid dicit 8. Prope tit eff verbia in ere tao, 4 in«corde tuv..— Hoc efl verbum fidei, quod predicanue,— Qr[i coufejius fueris ove tso Domini jojum y v credideris in vorde tao, quod Dus illum ex Mavit e mortuis, alvabtris,— Undeapparet, preceptum hoc de quo Mofes loquitur, ejfe verbum fidei; in illo doceri jufition 8 fide, movtem Chrifii, referrectionem Chrifii denique inillo mandari cor.f^cienez d pidem ,tum mortis; tumrefurretionis Domini, $.34. Denique proteftatur Mofes, Ecce ego deli coram te vitam(y b:nam.— Et mor16m d malum. benediciiouean dy maíediiosein:.(y cli;es vitam, ut[rs tn y Sementuum, ad amandum Dominum Deum tu«m, oS sl adbareudum ilit nan iie ej) sita tua, Deut, cap. 30, verf. 14. 19. 20. Igitur in hoc feedere declarata eft unica& veriffina ratio potiendi vita, bono, benedi-lione; qua racio ducit ad more Dei, ad ofedi. vitium fidei,& ad jufhiziam é fide, Hac ratione omilfa impoffibile eft vita& bono pctiri 5 écontra tales manet mors, malum, maledicio, 4.31. SaíVita& bo nem.mala:n& 1ners dat. cerámy lfracle, fie dus in libio fcribitur. Canticum Mofis, Bened(tio Mois, Mors AMcfis, Vere tiottuus cit. Sepultura Mofis Difceptat.o decorpore Mofis. 264. De cantico, benedictione ,morte,€9' fepultura Mofís. $.35. Scripfit Mofes Foedus hoc in Lbrcs juffitque Sacerdotes& omnes feniores Jfrael, ut fingulis feptenniis, in Fclto tabernaculorum, publicé praelegeretur coram toto Ifraeleyn auribus uorum. Deut.31:9.10.11,. $.26. Ad finem nunc appropinquat minifterium Mofis. Mors vita finem& miniftevit factura erat, Ecce tu obdormifces sm Patribus tuis, Deut, 31: 16. Conclufit autem minifterium fuum Cantico,quod Deus fcri? i, filios I(raél docerisin cre illorum poni juffit; ut effet Cunticim hoc Deoin tejlem in filiis Ifrael& refpandeaz in faciem Mraelis,& nulla oblivione fepcliatur, Deut, 21? 19. 21. $.37. Canticum hoc plane divinum eft; fenfus illius profundi fimus| materia ampliffima; phrafis magnifica; eftque id omnium aliorum verborum fumma; omnium Prophetiarum compendium& regula; omnis denique veritatis ad falutem credenda brevia. rium& canon. $.58. Si Mofes ullibi de Cbriffo frip/t, Joh.«:46 1d in hoc Cantico feciffe exiftimandus eft; in quo Chrifti za2:5af2& dac[cr utatiw eft,& iu quod 7& quale tempus ila eventura eifent, Petr: 11, Agit in hoc Cantico divinus vir de affumptione Judaeorum in populum; demultiplicibus illorum peccatis, imprimis illo, quod commiferunt crucifi. gentes Dominum elorie; de illorum reje&tione& reprobatione; de gentium converfione; de defe&ione multorum€ gentibus; de illorum penis& plagis; de liberatione Ecclefie plenaria; deque converfione p/ui tudinis tum Gentium, tum Judeorum De quo Cantico, ut& de Penedicli:nequa Mofes filis Ifrael ante mortem benedixit Deut.cap.' 3. qua& ipfa propbctica eft,& de ingentibus rebus, quarum finis non erit nifi cum fine mundi, fi quis cognofcere plura cupit, legat Confiderationes iu ultima M. frs incomparabilis viri, Domini Johannis Cocceji, beatiffimee memorize, 4.39. De mcrte Mofis ita eft Deut.34:$.. Et mortzus eft M-fes, ferous Domini in terra Mob, Quamvis fint qui per mortem intelligant zranfmautatiouem, qualis erit viventium in die novitlimo, 1 Cor.15: 5 1, quae immutatio mort inftar erit momentauec,nos tamen Mofen vare aos tutti efle ftatuimus, Nam Deut.32: 5o. ita dicit ad illum Dominus: Morere iu moute,quemadsodum mortis eff Abarzn frater tuts, Mortuus igitur eft Mofes ut Aharon,qui vere mortuus eft,& exj?ir.iffe feu animam efflaffe dicitur. Num. 20: 28. Deinde dicitur 44 es'ejiltus Atqui mor:tti fopeliuntur.Denique ipfe modus loquendi id indicat: Er morti cfl M»,es, Paulus ipmutationemà morte diftinguit; Na derinieurss emnes y mnut.ibimur autea omes,| Cor.15:$1, Ergo qui mutabuntur.non obdormierunt,non mortui funt. Si igitur Mofes mortuus cfl,ut dicitur mortuus efle;utique non immutatus eft. $49. Caufa mortis in Mofe eadem eft,qua in omnibus Hebr.9: 27, Incumbit bourinibus[eim mori. Caufa autem mortis maturioris,hoc eft,anrequam Mofes in terram intraret promiffam, eft pravaricariz& dicia Mofis. Num.20::2. Deut 32: j1. $541. Mors Mofis fuit Mors juflorimi,hoc eft deceffit placide& beate: anima illiusréverfa eltad Deum faAdtvrem faum.Ecclaa:7.. Ita congregatus eft Mofes ad. populos fuos Deut, 32:(0. hoc eft, a.zc/Jrt ad 3phitus juflorum con[ummatorum, Hebr. 12: 2.3. $.42. Sepi'tus eft Mofes, non ab hominibus, fed à Deo Deut,;4: 6. Et fegelivit idum Dominus D nei feroit noi imentum illius, ufque in diem bunc. Michael Arcbangelue difceptavit cum Diabolo& cellocutus efl de corpore AM. fis. Judae y... Videtur abuti voluifle Diabolus corpore& offibus Mofis,tentando per illalfraelem ad idololatriam; ut per aeneum eos tentavit ferpentem. Id /frebangelus Michael, Angelus faciei, Dominus toties Mofi vifus neluit concedere: inde difceptatio illum inter& Diabolum 5 Diabolo indubie variis id fraudi De apparitione Mofis a monte'Thabor. Cap.XV.Lib.z.. 26; fraudibus, forfan& aperta vi tentante; Michaele autem conatus illius impediente verbo hoc potenti, increpet te Dominus, Ylucfecit, quod corpus Mofis fepultum eft in loco incognito,non Ifraéli tantum,fed& forfan ipfi Diabolo. Non enim novit Diabolus omnia, ut ut noverit multa, $. 43. In monte;ubi Chriftus transfiguratus fuit;collocuti funt cum illo duo viri, Mo- wt ia fes c? Elias, Luc. 9, 32, Ergo tunc Mofes in forma viri, hoc eft, in corpore apparuit, Ni mo«teappavelimus dicere, Mofen illo tempore per potentiam Dei organum affumfiffe corporis,quod Chido. finito alloquio iterum depofuit, quemadmodum ipfe Dominus in apparitionibus fzpe fecit,procliveerit putare,corpus Mofis aliquamdiu poft mortem refuícitatum à Deo fuiffe,& in coelum evectum. $.44. Huncfinem vitz Mofes habuit, fidelis Dei fervus iu tota domo illius: qui gentibus ipfis vit S2unagóc xg) 9aQ- admirandus( divinw, dYeajompuydy x9) a2n0dc 3«oesGic juJlitia cultor,& vere pius, habituseft. vide Flav. Jofeph. libr. contra App. 1, ubi ZEgyptios Mofis laudatorescitat;& Strabonem lib,«6, Geographie. Etiam de illo Juvenalis Satyr, XIV, Tradidit arcano quodcunque volumine Mofes. $.45. Mors, finis vita, finem Mofi fecirtomnium curarum, follicirudinum,& labó- scofes gea. rum 5 quos ingenti numerp mole in hac vita tulit; ex quibus experientiá didicit, pra- tibus notus, flantilfimum vitee[fe JYNY 2D. laborem c5 molefliam. Pfalm. 90,10. Beatw igitur Mofes, in Domino mortuus; requiem ab omnibus natus eft laboribus, Apoc, 14513. Mors fan&orum liberatio,& lucrum eft, Rom, 7,24. Phil. 1, 21. Multi inter gentiles mortem pro benediZione habuerunt.— Notabilis eft fententia apud Arrianum lib. 11, cap. 6.»arapa igir 93 gaxéar à undYrors 9yeaQiira], Viros igtoy ri qq] Vr. drgpummr xdlaaa igi, và und'isors 2erÜayes, Caput Decimumquintum. Deiis que duceJehofua,& fub Judicibus in Ecclefia& politia líraelis acta funt. $.1 IN locum Mofis fucceffit Jofuab, Filius Num 5 cui ipfe Mofes, dum adhucviveret jor impofuit manus, illumque Deo& cetui Ifrael confecravit. Num. 27; 15-2 3. laceedfor Fuit in multis Mofipar, Ut cum 24;f£ Dominus fair ita&«um illo, Jof. 1, 4. magnum i. lum fecit Dominus in oculis totius Ijvael, Jof.3,7. 4314. ut Mofen populus audivi& timuit, ita& Jofuam omnibus diebus vita illis, Jof. 1, 17. 4,14. Plura geffit bella;plura fecit praelia, praeclara& fecunda; plures cepit urbes, plures fubegit gentes, quam Mofes, ipfam denique Canaan, in quam Mofes non intravit, forte diftribuit. Major tamen fuit Mofes Propheta, major Legislator, hocque folo titulo anteferendus omnibus, quod di&us eft, f;delis fervus in tota damo Dei, in teflimonium illorum, qua dicenda erant, Hebr, 5; s. $. 2. Idem Zngelys Domini, qui Mofi apparuerat in rubo,qui illum jufferat educere pO- A-gelus, qui pulum ex ZEgypto, Exod. 5,2,10. qui locutuserat de monte Sina, Actor, 7,38.& de quo Moridern. Deusipfe teftatus erat; Exod. 2 3, 20. Ecce ego mitto Angelum coram te,idem inquam znze- paruis. P Ius Jehofuee apparuit,& illius du&ujimperio;aufpiciisque egit Jehofuah, quacunque egit. B L1$.3. Cum 266 Deapparitionevirifatta fehofua.| Cap.XV. Lib.s. Forma in$.3 Cum Jofua effec"v3 in Jericbo, hoc eft, in agro five territorio urbis Iericho; qua? fiveetiam apud Iericho;(nam 2 nonnunquam vicinitazem notat. Jof. 16, 10. Perckuflit ills in Gibcon, hoc eft, apud Gibeon) vidit virum flantem, cuju gladius erat flriclus in manu eis, Woganti Jehofuze, an nobif.um tu, ant cum boflibus noftris, refpondit, non., nam ego princ psexerci*ss Dei: uunc veni, Adoravit Iehofuah, dixitque, quid Dominas meus loquitar ad fiv tnn um? Yo.$, 33-15.. $2. Taitur is quem vidit Jofuah, fuit vir, hoc eft, in forma viri vifus eft. Ita& Abraham vidit zres virus, quos tresalloquitur ut z/z:4m, Genef. 18, 2. 3. Non igitur hic cum flamma&'zne apparuit, ut olim in rubo Exod, 3:2. fed in forma& fpecie humana, Gad ftris notavit, illum adclTe ad pügnandutm pro Ifraéle,& ad fumendum vindi. Gam à gentibus, qux oblitz erant Dei creatoris& benefactoris. Is fait Péin-$.5. Necintum vi«fed& princepi exerciaits Domiui, Dominus exercitum, habet, nec eer ereiti P-3Y centum, fed& F7YN3Y exercitu: unde dicitur Dew exercitaum, 3Sam,s,10. 1Reg. ' 19, 16, t4, Pfalm. 59, c. Hof.'2,/, Amos.4,:3. confer. Pfal. 103, 2 1. Benedicite Domino VYN2X 2 conec oxeritircius, Exercitus hi funt vel eeleffcs,Angeli,vel terreffres five in terra, ORT P737 euer aur JFfradl, Exod. 12, 41.& C9 PWNOX exeritu geutium. Jerem. 3,17... Horum exercituum princeps& 79e o2 Q- eft iir. vifus Jofus: domiua£ur enim viftibilibus S invifibilibus, vivis& mortuis, Col. z, 16. Rom. 14,9. conf. Dan, 12, ,. 2700 ZI. Proueeps ule magnus. Dan. 10, 2 1.. Michael Princeps veffer Dan. 8,25. D, iucep: Pri epis. Col 1, 18. 6 ie agn IHssadven.—$.6. Hic uir, Prin eps& Dominator exercitus Dei dicit DN3 7. Nanc veri, Mofi ns dixeraté rubo: Fidi ermmnam p puli, e defteidi. Exod. 57.8. adquid? ad überandum pepalum€ mans JE yptiorum, bid. id jamnunc fa&um erat:&«d izctrodacendam i?um iu trram bonam im lociim Cananaorii, ibidem id adhuc agendum fupererat: igitur adid efficiendum fe unc vef& adelfe nunciat.| Nm: veui, ut gentes€ fedibus fuis ejiciam, & populo meo terram promiffionis diftribuam,& promi;]3 mea ini; lem. confer verba Angeli. Jud. cap. 2; 1.2. Jofirre 9 7. Abraham cum videret tree illos viros,"rift fin reryou. Genefa8,2. Mofes Ansumus— gelum vidensin rübo, occultat faziem& tinet, Exod. 3, 6.. Non minorem cxhiber reverentiam Jehofuah: Proffernit fe in faciem 3 adorat: officia fua liberaliter offert: quid loquittty Domiuss ad[ervum[utm 7. von illa fuit promtitudo Mo(is, in initio vocationis. Exod, 3; 11. Onrtego, team? confer, Exod. 4, 13. Jehofuah utfa rogat Domini; illa fe[ponte fufcepturum, tacite promittit. Dicit 27 Domine mess, confer, Pfal. 11041, aixit Dominis 3280 D ouiuo meo, txaereca^— 2. Primum quod Prineps exercitis Deiloquitur ad Jehofuam, eft ,. Exwe calceos: eoqd! pag Ioeusy in ouo fas, fantlitas eft hoceft, fanctus. confer, Exod. 3,5. Princeps exercitus Dei locum illum prefentia fua fan&ificabat,— Exuere calceos fignum eft reverentize, & abjectionis fordium,— Domin: exercituum. nemo. videlor fme findifcatione, Hebr.cap 12, verf. i4. deponenda fünt fordes peccati& concupifcentize, ut pateat accellus ad Deum.— Orientalibus piaculum cft menta caicaffe. Pinceps ex-.$.9. Idem hic Princeps exercitus Dercft rmm Demiuis, quemadmodum& Angelus ecnseR— IT fübo vifus, Exod.2, 2, 4.6. 7. itaenimeft Jof. 6,2. Er ivi Dominu ad Sofnam; natJes— raturcontinuatio fermonis, quem Princeps exercitus habuit. Igitur& omnia illa exiinia yerba, quee Dominus Jofue dixit,?£0 ere eam y noy milfamte, uec dereliuquam HT ; Calcesto pede templorum pavi De lofue geflis in tranfitu lordanis. Cap.XV.Lib.s:— 267 ze,(Hebr.15: 4.) fortis elo, ne tine, nam ego tecum Sebova Deus tuus, Jof.1, 5.9. funt verba illius, qui fe dicic Priucipeim exercitus Dei. J.1o. Omnia qux Jehofuah egit, pertinent ad occupationem terrze Canaan, illius- nes getz que diftributionem; aut ad firmam conftitutionem cultus, quem przceperat Mofes ob- Jour ad fervandum in terra Canaan,& ad flabilitionem ac confirmationem feederis divini, cum referuntur. l(rae!e in deferto pacti, 9.11. Non poterat adiri hereditas terre promiffz, nifi Ruvius Iordan tranfiretur. ranis Iofivaat. Intra triduum traufibitis Sordan bun, ad veniendi Gj bereditandum terram, Jordani. quam Dominis dabir vobis. $.12. Huncfluvium, infigni miraculo,ut olim pare Alfeof'emr, Exod.12: 22.29.(confer Hebr. 11,29.) ficcotrajecerunt pede; idque illo tempore, quo totus plenus erat: lof.415.. Er Jordan pleuns erat juper onmes ripas[is, onmibss diebus wet]is. Meffis tenpore alveos Iordanem excedere,& redundare ut Nilum,& multum terrae irrigare proditum eft, Factum id die decijsoymenfis primi. Yof 4,19. confer 1 Paralip.12515. Zlli traufrverunt Sordanem menfe primos e ille replebat omues vipas nas, 5.13. Arca foederis, portata 4 Sacerdotibus, Iof.3; 3.6, cujus alias portandee vices ac- Arca. feedeceperant. Filii Kebat, Num. 4,15. anteceffit. Ecce avca federis, Dominus zotius terra tranfit à anieceís ante v5. lof." 11, Arca feederisfymbolum erat prefentiae Domini totius terrae. llla transeunte ipfe Dominus videbatur tranfire. confer Num.to, 34.35. arca tamdiu fubftitit in mtdio fluvii;ufque dum omnis multitudo tranfiiilec. Iof.3,17. $14. In loco, ubi in fluvio facerdotes portantes Arcam fubfliterant, erexit Iofua duodecim lapides;& alios duodecim,€ Iordane fumtos, erexit iu Gi/sal, in memoriale, filis Ifr-xel jim jeculim, lofj4,9. 10,20. $. 15. Detota hac a&ione ita Jehofua, Cras faciet Dominus in medio vefiri mirabilia. Yof. 3,4. confer verf. 10. Zu boc cognof.eits, quod Deus vivus in medio veflriefl, confer lof. 4, 24. $.16. Docuit hoc miraculum, Zfnpelum faderis, cujus Arca foederis fymbolum, effe Dominum creaturarum omnium;, quippe eft Princeps exercitus Dcmiri: ias fervire debere Ecclefie fan&orum,& in illorum ufum cedere; fan&os& in aquis& in flammis fub przfidio illius tutos effe, Ef. 4 2, 2. $17. Poft traje&tum Jordanem cingitur obfidione Url; Teribo, in quam Jehofua£ obsaio ur Siti, qui locus erat non procul à Jordane in campeftribus Moab;'miferat duos viros ex- bis Jericho, ploratores,Dof. 2,1, illos Piacbafum fuifle& Calebusz fabulantur Judei. $18. Inilla habitavit urbe Rabab, qua fuit 2 DEN gzelier meretrixita Heb i1, 31. n absb me n, Id lubentius accipimus,quam ut 12V. derivemus à|V unde[WD cibus, a]ironia&'ettr dicamus, Rahab fuiffe non meretricem, fed cauponariam,quae cauponam exercuit; quod ipfum olim, imprimis apud Graecos inhoneftum& infame fuit; adeo ut turpe putarint in edes cauponz intrare, Zfocrates, 3»«acu eto qpuycv 8 anie, sd'eic 8d" qv üiéruc Ünexc(r0 nct. $.19. lllius in facris laudatur fides, Hebr.yv,31.. Fide Raab meretrix nou periit cim ridesittius iumorigeris, qeum excepijfet exploratores cum pace, lacob.22 4. Similiter& Raab meretrix ote annon ex operibus juflificata eflquum[ufcepil]et legatos, aiia via emifsffct. $.20. Raab juffa educere exploratores, qui ad illam veneranc, refpondet; i/a ef?, venerant ad me viri tales, Ita verum loquitur, lof.2,v.4. Addit, fed mon novi, uude li, exiverunt, non novi, quo, ibid, verf, 4. 5. id vem nonerat, Igitur veritatem quam 2 am d 268«De obfidione Vrbis lericbe. dam fatetur, quandam celat. Noverat illa fane viros illos: nam& abfcondit illos in te&to;& multacum illis de Deo; de zerra illis data, de miraculis inter illos fa&is collocuta eft. Jof. 2:8 9.10. Unde autem illosnovit? velilli ipfi fe manifeftarunt; vel ex ore& lineamentis& fermone à muliere fagace agniti funt; vel Deus oculos illius aperuit, ut illos agnofceret, quemadmodum oculos aperuit Bileami, ut tandem videret Angelum. Num.22,31, Si autem haec veritatis occultatio laudari non debet, tamen venia Rahab mulieri denegari non debet; illa enim veritatem occultavit, non ut alicui noceret, aut glorizedivinze detraheret, fedut innocentes hos fervaret,& patriam à fufione fanguinis innoxii liberam confervaret; gnara fatis fuperque, etiamfi viros hos caperent,& e mediotollerent, propofitum Dei de tradenda Jericho non fore irritum, hocque factum numerum peccatorum non parum adaucturum, $.21, Plenum habuit mulier hzec pectus fiducia& robore. ingens periculum, quod illi imminebar,(i res dctegeretur, fpernit. Solentenim homines graviffime animadvertere in illos, qui exploratoribus ab hofle emiffis auxilia praebent: pro hofte enim patrie habetur, qui cum hofte colludit. $.22. Fidei idfuit, qua credidit, Dem effe,(7 retributorem mercedis fieri, Hebrav,6, hac illius fides junctam habuit netitiam: unde illa Dy? svi, Jof 2,9. quid€ zerram datam populo Dei; Dominunique Deum efe Deum incalis[uperue, Qj in terra inferue, Ibid. vetf 9.11. $.23. Fides mulieris non caruit fua fine, 1 Pet.159. Fide Raab€ curazru^ero nou nua perit, Ergo finis fidei Raab fuit alu, tum externa corporis, ne una cum civitate interimeretur; tum interna animae, ne una cum immorigeris in aeternum condemnaretur, $24. FidesRaab non caruit operibus, Infigne enim opus charitatisfuit, quod tanto cum difcrimine fufcepit exploratores, fufceptos occultavit;occulcatos fecure dimifit. Ita vere ex operibus jtllificata efl, hoc eft, opera illius bona fuetunt teftimonium& figillum, quod illa ex fide juftitiam adepta effet; nequaquam autem caufa juftitie: non enim anteceflerunt juftificandam, fed fecuta funt juftificatam., $.24. In hac mulicre apparet infignis Dei mifericordia, apud quem non eft perfonarim rejcius, Rom.2,. E magna& frequentiifima civitate nz/.ereg,& quidem aweretricem alfumi: in gratiam; reliquos omnes, divites, f1pientes.potentes praeterit. confer Matth.21,51.32.. Publi ani(9 meretrices praecedunt vobis in regnum Dei, $. 2€. In Raab exemplum cft juflificationis e fide y sue operibus legis, Rom.3,28. Neque enim acceperat legem, neccircumcifionem, nec obzulerat facrificia fecundum legem;& iamen juffificata dicitur. 4.27, Raab folahabiravit in urbe impia, cincta multitudine tot impiorum; integra tamen lide& pietate, Quis dubitabit, quin in magna civitate,qux mater omnium abominationum dicitur, in fpirituali Sodoma;Babylone& Jericho, fint& habitent, qui fide funt donati falvifica,& fpem& fiduciam habent in Deo Servatore? $.28. Exploratores in domum intrant meretricis, ducti à Deo, Ita Deus novit fuot, 2Tim.2,19. Ne fpernamus peccatores& peccatrices,dummodo credant, Matth.2i, 37. G recedant ab iujuflitia. 2 Tim. 2,19. $.29. Utile eft habitare cum poenitentibus:nam non tantum fidelis Raab fervatur,fed & cum illa ac propter illam parentes illius,cognati& confanguinei fervantur. Jof cap.z. verf. 8. 6,25. 4.30. Rabab educta Jericho,Sc babitans in medio /fraél, Jof, 6,1 f. exftitit typus geniium alliciendarumyez babisent iu tentoriis Sem,$1, Urbs €9' ejus expugnatione, Cap.XV. Lib.z. 169 $.31.. Urbs Jericho mirabili modo tandem expügnatur. Fide mania illu ceciderunt, Espugnstid poftquam per feptem dies corona cinia& circumita fuiffent, Hebr.11,30. Sex diebus feme]"bis Je de die; feptimo autem feptiescircumibatur. Arca fcederis praibat: Sacerdotes feptem, portantes feptem tubas, ibant ante illam, Septima vice feptimi diei clanxerunt iri tubis: populus clamavit: murus defuper fe cecidit,& latam populo fecit viam intrandi inurbem& capiendi illam, Tota urbs funditus exftirpata,& anathemate percuffa ac abolita eft. Jof,6, v.17. 5.32. Infigne certe miraculum, Muri calce& ferro coagmeritati& firmati; ut arietum ictus excipere poffent, ad clangorem tubarum& clamores populi folo zequantur. Potentia Dei& fides clamanzium innixa illijymenia diruit. Ne confidamus muris noftris, Clangor tubz,ita volente Dco,evertere illa poteft. Ila demum civitas roboris nobis, cirem quim Dominus faluzem pspsit muros(y autemurale, E. 16,1. $.3;. Nolumusnunc anxii effe de feprem diebus, féptear tubis, feptem Sacerdotibus, N umerum /fepzenarium rerum omnium nodum, imo& cunctarum rerum ori ginem multi inter gentiles vocarunt:de illius myfteriis lege,fi placet Auguft.de Civit.Dei.l.1 1.cap.71. $.34.. Utautem feptimo die poft tubz clangorem;capta eft Jericho,quz obftaculum erat,ne libero pede hereditatem Ifrael fuam adiret; ita in Novo Teftamento, fub feptima tuba, quam defcribit Apocalypfis, cafuserit fpiritualis Jericho, quae& Ecclefize 05ftat; quo minus potiatur haereditate mundi. $.3 5. Septem dies impenduntur, adeoque feptimana integra, cujus ultimus olim dies Sabbati dies erat, fubactioni Urbis Jericho. Igitur hic de Sabbato difpenfavit Deus;& in quo alias voluit quietem effe ab omni opere;in illo noluit quietem effe à circuitione& everfione Jericho. Certe Dominus Sabbati Dominis efl, Matth, 12,8. Potuit optimo jure de illo difpenfare; quemadmodum optimo jure ceremonialia illius ultimo tempore potuitabrogare.— $.36. Poftexcifam Jerichuntem civitas 4j capitur per infidias,& internecione dele- civitas Aj. tur unacum incolis; Rex illius de ligno fufpenditur. Jof. 8, 1- 30. Non illicitum eft infidiisadoriri hoftem, Ita fecerunt Ifraélitze pugnantes cum Benjamin, Jud.20,29 Item Abraham, qui divifo agmine noctu invafitheftes. Gen. 14: 154. Dolus enim an virtus,quis in. b;fle requirat? $.37. Gibeonite fedus cum Ifraéle pa&i funt, agentes aftuté;& quamvis decepiffent Gibeonia, Jehofuam& Principes coetus, tamen quia pactio jurejurando firmata erat, foedus illud integrum fervari voluit. Jof.9: 3-27. $.38. Quinque Reges, qui copias coadunaverant, ut percuterent urbem Gibeon, strages ob factam cum Ifraéle pacem, memorabili pralio vicit& profligavit: quo durante 251 praelio 5.7 in Gibeab fabffhitit,&y Luna in valle Ajalon, nec fefimavit ad occafum. Sol: quale certe miraculum nec aute illam fuerat. diem, nec pofl ilum exfliturum erat. Jof cap. 10; verf. 1- 28.. f.39. Catalogum denique devi&arumà Jofua gentium reliquarum,& captarum arbium, fi placet percurrere lege Jofj10:29- 44. n: 1-24. 12:1-22 Injuftitiz $.40. Neque tamen injafi:tie Ifraél accufari debet, quod gentese fedibus ejecit; illa. une rumque urbes& terras occupavit; neccradelizatis, quod ferro; rapinis,cxdibus in orn- ab foe nes promifcue ufus eft,& nec mulieribus nec infantibus pepercit. Non piuflitia in- rn CN quam: Deus enim, totius terre Dominus, cujus eft terta& plenitudo illius, TET£AITl past:, f illam patribus illorum juramento promifit,& filios illorum; lfraélitas; illuc ut ABA Li 3 6 yon rtf, Terra forte diftr.buta, Sottiem fre: quens níus, Precés jun &a foitibus, Modus for: tium, z7o. De diflributione terre Sancta per forteys. Cap.XV. Lib.z: ad locum illis preparatum deduxit. Exod.23,20. Homo nullum habet jus in terreflri4, quod non à Deo accepit. llle emi boiffiuum generi, quod faciem terra inbabitat, definivit zempora ante ordinata d limites babitationis illerum, A&or.v5: verf.26, Igiturut gentibus conceffit longum hujus Terrae ufum: ita eundem auferreillis potuit, Et definivit illis tempora, quae ultra terram hanc habitare non debebant. Fic tempora nunc attigerant terminum: ideo juregentespelluntur, Non cradelizats: nam in bello vim vi repellere licet; gentes hoftiliter ubique ifraelitis occurrebant;& maximam exercuiffent fzvitiam, nifi impeditze fuiffent divinitus. Quid igitur mirum, Ifraelitas Pelantes bella Donini,id gentibus fcciffe, quod ab illis, fi id in viribus illarum fuillet, exfpe&tare& pati debuiffent? Nulla civitas pacis iniit conditiones preter Gibeon: ferro omnesaciequeftatuerunt decernere: igitur gladium fumentes,gladio jufté interierunt. Jof.11,19. Exftabat preterea mandatum Dei;| Expe//s genres, babitatores terre à fade tua: non panzes cum iliis fadus; nou babitabuut in terra tua; ne faciant te peccare in me Exod.23: 31-5. non poterat non Ifrael mandati hujus tenorem implere.Quinimo diferte dicitur Jof 11,20. 4 Dqiio fiit ad induvandum cor illorum in occur[um belli cum Hfraelyad exterminancum illos 5 ut illis non fieret gratia: nam ad delendum illos: ut praeceperat Dominus M.ft.. Judicia igitur Dei in gentes concepta exfecutus eft Ifrael, Sunt autem judicia Domini juftificata in femetipfis, Gentes hze oblitze Dei,contemtrices feederis, abnegitrices juftitizefcelerum horribilium fautrices, quam non iram fibi thefaurizarunt, quam non vindictam meruerunt? in hacgentium fubactione implementum habuit Prophetia Noachi, AMledidus Canaan 5 fevus ferormm frt fratribus[uis. Gen.9,15 $.41. Terram Canaan f:rre diftribuit Jehofuah Populo. Jof. 1 3. v.7. Diffribue eam forte Iffaelitis pof]/lendam. Vof.18,v.6.. Projtiam vobis fortem bic coram Deo uoflro. confer y.8.& ro. Et projecit ilis Iehofuah fortem in Silob coram Danius, d? diflribuiz ibi illis terram fecundum divifrenes illorum, conferlo£2 3:4. 15:1, 16:1. tz: t& tiro, Et bac funt, qua barcditarunt filii I'rael iu terra Canaauyqua bareditare fecerunt ipfos Eleafar facerdes i? jebofaab canon) 5773 in forte bareditatis ipforum. $42. Sortium frequens in Ecclefia Ifraelitica fuit ufus. Nam& in die Kippurim dabat, hoceft, conjiciebat fortes Sacerdos fper. duvs bircos 5 en im Domino 5 unam Afafeli, Lev.16, 8. Etiam Achan; qui de devoto Hierichuntis fumpferat, deprebendebatar forte, Iof. 7, vag. Sumitur enim vox n dej rebendi pro deprehenfione per fortem, Eciam Saul forte deprekeujit: eft, ut Rex effet in lfrael, 1Sam 10,21. Idem Saulus fecit fortem cadere inter fe& Jonatanem, ubi deprehenfus eft Jonathan, 1Sam.t14,4.*. Poft afcenfionem Chrifti conjecerunt Apoftoli fértes,& cecidit 6»spQ- fuper M ittbium A&or.116. Ex his exemplis apparet, fortium ufum obtinuifle in dividendis agris& hzreditatibus; in detegendis reis, criminibus& noxis; denique in difcernendis perfonis& rebus, ad cpus Dei aptiffimis. $.43. Cum fortibus jungebantur preces ad Deum, ut Deus pro bonitate& juflitia fua illas dirigeret. Ita Apoftoli, antequam fortes darent fuper Juflrre& Metrbiam, orant, dicentes, Doiniue, foratator rentum 5. offende à duobus bis iuum, quem eleiifli, Actor,cap.t. verf 2 4.&«Sam 10,22. poftquam Saul deprehenfus effet forte in Regem,& quafitus non inveniretur, dicitur; Et orarumt adbuc Dominum, Ergo jam ante, fortem projicientes oraverant, $-44. Modus ratioque fortium hzc putatur fuiffe, Nomina illarum rerumque ad fortem revocabantur, fcribebantur in fchedulis; quee conjectae in finum aut urnam, inde educe Defortiumufn€9 modo.| Cap.XV.Lib.a. 271 educebantur, confer.Prov, 16,33. In fuum projicitur forss fed à Domino omne judicium eju, giturfortesrexit& temperavit Deus ipfe,non autem fortuna, nec Daemones, nec coelum, nec aftra, $.45. Gentesolim Satanas fafcinavit per fortes, per oracula& divinationes, Gentes ufz -—---- Sors omuia verfat. fortibus, di&um Virgilii Ecclog. IX. Nauta navis illius, in quam Jonah Propheta, effugere volens mandata Domini, intraverat, fva acti tempeftate ad fortes confugiunt, Jon. 1, 7. Et conjecerunt fortes(5 cecidit fors fuper Jenam.— Hacfors quamvisàgentilibus conje&a moderatorem Deum habuit, Varize autem inter gentes fuere fortiendi rationes, Apud Homerumlliad.». conjiciuntur ingaleam; apud Plautum in Cafina in fztulam; apud Ciceronem 4,. in Verrem in bydriams apud Virgilium JEneid. 6, in arnam. -—-—--- Stat dué£ii fortibus urna. Incerta tamen& dubic illarum fuere fortes. Diabolus enim illas temperavit, qui utin oraculis, ita& in fortibus dubias tenuit gentes. Unde Cicero deDivinat, Quid fors efl? idem propeniod um, quod micare, quod talcs jacere, quod tefferas 5. quibus in rebus temeritas d £afis, uon ratio nec cenfdium valet, $- 46. Noflra quod attinet tempora, Hieronymus prorfus negat licere adhucuti forti- An adhac ti. bus; eaque qua de fortibus in Veteri Teftamento leguntur, negat trahi debere in exem-€ fortibus plum; neque enim Deum per fortes nunc amplius docere& erudire,ut nunc nonampli-—* us per Ephod refpondet& Urim, Alia tamen fuit mens Zfagt///ini,qui alicubi ait: Sortes vibil alind ejfe, quam in dubitatione bumana. indicitm divine voluntatis. Sciendum tamen; ad fortes temere veniendum non effe; nec fortiendum nifi extrema neceffitateurgente.Si enim quid occurrat; quod faciat ad gloriam Dei,& utilitatem Ecclefie, quod humana prudentia penetiare non poffit; aut(1 poffit, tamen citra invidiam facerenon poffit. tum demum ad fortes confugiendum eft. Quod fi tale quid fiat;ne negligantur preces: omnia fiant reverenter: abfit fuperflitio 5 etiam fraus& dolus: denique abufus Evangelii& verborum Dei, Long? autem tutiuseft uti donis Dei Spiritu, Verbo, ratione. $. 47. Utautem Jehofuah firenuus fuit miles,& fedulus in eccapanda& diftribuen- Jehofua datera; ita& fidelis fuit inconftituendo& introducendo cultu, quem Mofes praece- cultum diviperat;& in repetendo fodere, quod Deus cum Ifraéle,& in Sina,& in terra Moab, pepi- ve n enogerat. $.48. Primum quod egit, fuit ut circimideret filios Ifraél, Omnes, qui natierant in, cican. deferto, quales erantomnes fere, qui tranfiverant Jordanem, 17D ND non cir soncifferants dit popuerantque ilJum ufque in dieim coy preputzati, gitur circumcidit illos Jofuah. Jof., lum, 1-9. ltaincarne(n3 acceperunt fona cirmcifrouis fniffeim uitia fidei. Rom.4,11, Neque enim potuiffent gloriari fe effe feederatos Dei, niti exflir;[Jet fedus,hoc eft fignum fadeti Dei in carne illorin. Genef. 17, 11 13. $.49. Deinde curavit;ut faceuenz Pafr ba, hoceft, ut comederent& mactarent agnum,, ja. in memoriale tranfáütus, Exod. cap 1:. Jof. cap. 5,17. Poftridie Pafchatis comederunt à nafta, proventu terra, azjyina& t. flam y. ceffavitque Mana ab illo tempore, uec amplins fuit filiis oues lfrael Jof. 5, 11.12. $. fo. In monte E£a/, qui prope Sichem erat edificavit Domino altare& L:pidibus in- 5. Solemnia tegris, fuper quos ferrum agitatum non era?, hoc cft, qui lavigati non fuerant, aut MM politi inftrumento ferreo:(e obtulerunt fuper illud bolocanfle,&y ma&arunt[acrificia pa- xoa,— dfica. Jof. cap. 8, verf, 3c, 31, Itaautem fattum€ mandato Mofis Deut, 27, verf. 5.& 7. unt 27a Derepetitionefaderis€9' erectione Tentorii. Cap.XV. lib.z. Sunt qui id fa&um putant poft acceptam circumcifionem,& celebratum Pafcha: alii fentiunt aliter...... a. Xupenvie—$.gr dbi fcripfit Deuterofin five iterationem Legis Mofis; pracconiatus eft omnia verba wdus— Lecg, malediclionem& benediclionem, nec fuit ullum verbum à Mofe praeceptum, quod non proclamavit coram fof0 cetu Ifraél,& mulieribus,& parvuli,& projelyto, Jof.8, 33. 34. 35. confer. Deut. 27, 8- 26. Igitur hoc in loco repetivit Jehofuah totum fcedus cum Ifraéle patum; omniaftatuta& judicia, quee per Mofen addita erant; adjurando illos, ut illa obfervarent in generationes omnes; librum legis meditarentur interdiu& no&u, & ab omnilege, quam jufferat Mofes, non recederent, nec ad finiflram, nec ad dextram, Jof.& 7.8. In diebus Jofua feffum zabernaculorum magna celebritate a&um fuifle, col. ligere eft ex Nehem. 8, 18. u .otemon.— 6.52. In Sileb denique, quee fuit civitas in terra Canaan, Jof. 22,9. intribu Ephraim sm«onven-.collocatur Tentorium conventus, Tabernaculum, Arca; Altare; quae omnia Mofcss juffc. ra in^ ratfieri féecendum typum[ibi iu monte monffratum. Hebr, 8, 5. Factum hoc in prefentia& ' communi confen(u rozius catus filiorum Zfraél Jof, 18, 1. ut ita omnes cognofcerentjlocum, in quo folemnia cultus divini peragi debebant. Igitur in Siloh habitavit Sacerdos magnus, cum Urim& Tummim; fuitque Siloh primus quafi locus,quem elegit Dominus, ad ccllocandum nomen fuum ibi. Poft collocatum in Siloh tentorium nullus amplius ufus fuit Altaris in monte Ebalexilru&i. Din manfit Altare, Tabernaculum, Arca inSiJoh; admortem ufque£/i, Sacerdotis magni, Unustn.—$.53. Diligenter autem cautum efl,ne prater hoc Tentorium conventus,& Altare m effe dee holocaufti, quod ante illud erat, ullibi, in ulla civitateaur tribu, aliud Tentorium,& num,& aliud Altare ad offerendum erigeretur. Unicum tantum Deus voluit effe altare; quia vnum Alta- unicum tantum eft altare verum, sue 7Mediator Dei& bomiuum, 1. Tim. cap. 2, verf. y. T In cultu hoc dogmatico nihil Deus ab hominibus voluit mutari, nihi] ab illo demi, nihil adillum addi, Non fine caufa Mofi ram flri&e precepit. dox vide, rave; fa. ias omnia Je.undum typum, quem vidifli. Non fuitliberum Mofi in exflructione altaris& tabernaculi vel minimum e fuo arbitratu praefcribere; quomodo ergo potuerit liberum effeulli€ populo,€ proprio libitu, altaria& tabernacula multiplicare? Satis grave jugrem judicavit effe Deus,Populum ad unum aftríngi Tabernaculum: noluit jugum aggravari multiplicatio» ne Tabernaculorum aut Altarium.— Abrogationem Tabernaculi.& Altaris manu fadi meditatus eft Deus indeà primo illius orfu,| Atqui ut abrogatio illius facilior effet unicum id tantum effe voluit, ut ita uno ictu aboleri poffet. Gentes habe. bant multa& plura altaria, multos& plures cippos; multos& plures Deos. Populum fuum voluit Deus unum tantum habere& adire altare, quemadmodum unum tantum habebat& colebat Deum; nec fimilem videri gentibus, Si plura fuiffent altaria, plures debuiffent efle facerdotes: neque enim familia Aharonisfoja omnibus fuffeciffet altaribus, Ita& ex aliis tribubus debuiffent accedere ad Alrare,— Atqui nemo debebat fibi fumere bonorem buc, qui nou vocatus erat à Deo, ut Abaron, Hebr, cap. 4, verf, 4.— Siplura fuiffent altaria,latior patuiflet via aberrandi ab agnitione Dei veri,& à fide falvifica,& corrumpendi doctrinam, ac mutandi inftituta, Si plura fuiffentAltaria,non potuiffet populus teneri in unitateanimi& fententiarum; cum écontra unum altare, ad quod accedere debebant omnes, illos docebat, illos unum effe populum, una do&rina& fide imbutum, uni Deo fervientem, unicultui& Legi aftri&um, Talia& majora evenerunt mala, poftquam pofterioribus temporibus, in populo multi De ultimis Jofa actis,€9' morte. Cap. XV.Lib.z. 273 multiplicata fuerunt Altaria. Hof, 8, 11. Maltiplicavit Epbraim Altaria NOCT? ad peccaudum 5. exfliterunt illi altaria ad peccandum. $. 54. Hinc cum Rubenitz& Gaditz, quibus zerra Gilead in haereditatem cefferat,i wine n abefinibus Sardenis aedificarent 4ltare, niD5 5r magnificum affesu, Jof.22, 9. 10. Filii nita zdifiIfraél, prout fama id acceperant, conveniunt in unum, copiascolligunt, moturi bellum cante alrare inillos Jof 22,12. Legatostamen in anteceffum ad illos mittunt, qui graviter hoc faci- nem repre: nus& fevere illisexprobrare debebant,& dehortari ab incepto,quod pregnantibus fe- henfi feri f cerunt rationibus, Jof. 22, 14-29. Filii Ruben& Gad teftem invocant Dez omniptenrem, Deum, Dominam, Wo CON ON(e non zdificaffe hoc altare ea fine, ut retrocederent à Domino, aut ut efferrent fuper illud bolocauflum, munus,& facrificia pa:ifica, fed ut teftimonium id exhiberet pofteris, Rubenitas& Gaditas babere partem in Donino, eundem cultum, eandemque fovere religionem, quam reliqua tribusIfraél; adeoque unum effe populum cum illis; addunt tandem, 45/2 à nobis, ut rebellem in Dominum, ($ recedamus ab illo, ad edificandum altare ad bolocaujlum, ad munus, ad facrifium, prater altare Domini Dei noffri, quod eft ante tabernaculum illi, Jof. 22, 21- 30. Ecce ipfi judicant, fe reos futuros rebellionis& defe&ionisà Deo omnipotente, fi preter unum Altare illius aliud edificarent.— Ita placati Legati abeunt,& ira Ifraélis defervefícit,& arma ponuntur. Jof. 22, 30-34. $. 55. Jehofüah extrema confe&us feneta, morti proximus, convocat omnes£ribus Uim atta Ifrael Sichemab, hoc eft, in Siloh, quod in agro Sichemerat. Ubi pathetica oratione il- jofas. los monet, ut in federe Dei(5 lege Mofis maneant, adbareant Domino Deo, illum ament,& ncn ferviant Dibsalienis, Jof, cap.23, verf, 1-16.— Sed timeant Dominum,(y illi fervi.nt in integritate& veritate, Jof. cap. 24, verf. 14. Porro docet, Deum effe fanchum, Deum zeleten, non condonare defedliones( peccata. Jof. cap. 24, verf. 19. Notabilis eft loquendimodus. wn CYvap CON: loquitur de uno Deo fan&outde pluribus, quia unus Deus in tribus confiftit perfonis, ut ita balbutientesloquamur.— Seraphim ter exclamant. Ef. cap. 6, verf, 3. Sanélms, Sanhw, Sauctus Dominus 5. id Jehofuah una voce exprimit C2'U^p, hoceft, Saudi, confer. Prov. cap. 30; verf.3. Er nu didia fapieutiam, B uognitionem[aurum cognofcere. YN Cap I7Wl. Hof. cap. 12, verf, 1.& cum fanclis permanet(QN COP COY!: Dan. cap. 8, verf. 24. COP COY. populi fangorum.— Yta rurfum. habemus teftimonium fanttz Trinitatis, cujus myfterium Mofi, fanüifque Veteris Teftamenti eque ut nobis cognitum,& ab illis creditum fuit, Denique poftquam Jofuah pofuiffet populo flazutum& judicium in Sichem 5, pofuiffetque maguum lapidem fubrer quercum, quae erat apitd fanluarium Domini, qua debebat eífe in zeflem eorum, quas cum Ifraéle a&a erant, de quo lapide in figura loquitur dicens, ille lapis audivit omnia verba Domini, qua locutus efl uzbifcum, quemadmodum& alibi Scriptura dicit: Lspis 2 /igno clamabit, tandem populum dimittit, inn UN ununque ad bareditatem[uam.. Jof. 24, 25- 28. $.56. Dimiffo populo$weAd dimirtiz Dominus. férvum fuum Jehofuam i» pace, or, Jar, (Luc.2, 25.) Pofhres enim illas mortui efl Jofuay Filis Nun, fervus Domini, 5 f:peliverunt illum, Jo. 24., 28. 29. lta ille, qui xarézauce in quiezem terreflrem introduxit populum, in quietem coeleftem intravit, Mortuus eft enim 4 fervus Domini, hoc eft, in fide, integritate& obedientia;&ingreflus im Domiui fui gaudia, ubi in ternum quiefcit ab omni opere, Quies terrae Canaan melioris hujus& fpiritualis quietis umbra fuit M m& fym 274 De nomintbus Ydolorum. Cap.XV. Lib.z. &fymbolum. lwrat iu pace, quief^unt in dormitorirs fuis, quicunque ambulat in integritate, Ef.$7 2e nos Quamvis autem filii Ifraé] fan&é promififfent Iehofuze, ab/rt à nobis, ut derelinTftaelitarum t- Ó peii mortem quamus Dominitit.,& diis jerviamus aliis, Domino Deo ncflro[erviemus,& vocem ejus audieJotuz enorma peccata, 7/65» Iof. 24,16. 24. tamen contrarium eventus docuit, Mortuo enim lIehofua dicuntur fecifié molum in celis Domini, dereliquiffe Deum Patrum ,recejJ;Te cito à via; iranfüiffe fedur, fervivijle Baalim,(5-dflarot,& luc, Iud. 2, 11. 12.03. 19, 20. lud, 3, 6. 7. Iud:16, 6, Baali edificarunt a/taria, Pater Gideonis dicitur habuiffe 9y2m n3ID. altare Baalis,& Incim juxta illsd, Iud. 6,25, imo& domus, templa& fana, Iud, 9,4. 77Y3»y2 r»30 é demo Baal berit, confer, verf 27. denique dicuntur pofuiffe fibi Baal Berit in Deum. lud. 8, 33. Nomina$.58. Nomina idolorum quodattinet, quibus ferviverunt filii Ifrael, funt s. 5y23 Buul, idoleem& c5 Baalim, quod commune nomenfuit Deorum Syria. Baal Sebub, 2. Reg. 1,1. quibcs fer» Deus fuit Accaronitarum, Baal Peor, Num. 25,3- Deus Moabitarum. Pfalm. 100 28, Et conjugati fant Baal Pbeor,(& comederunt facrificia mortuorum. Ergo Baal Pheor inter mortuos fuit. Vox 5y3 per fe mala non eft; in geuere notat 7 Ez»(z, hoceft, eum, qui quid babet: ipa dicitur"WU 22 domi pili, hoc eft, qui pilum habet, pilofus, 2. Reg. 1,8. J7v02 y3 babeutes Fedus, Genef, 14,13."n2*y2 demus cijffcrna, hoceft, cu. jus illa eft, Exod. 21, 34. C212 973 qui babet, quad dicat. Exod, 24, 14. Gentilesigitur Deos fuos Baal nominantes, illorum potentiam& fufficientiam,& quod omnia habeant, omnibufque bonis abundenr, indicare voluerunt, 2, 7e y& PWnnvy 4fleret, Afterct, fuit Deus, vel Dea Zidoniorum, 1. Reg 11,«. Et ivit Sudlomobp:ff Ajleret, Aflarot, C232 now Deam Zidcuiorum, imo& Philileorum, 1. Sam. 3v, 10. Affzrte in femina forma dicitur pi&a fuiffe;& à femoribus ad pedes ufque extremosfiguram pifcis habuifle, Sunt, qui putant, Affartem,Fenerem fuifle multiinamiu.:m,faecunditatis& latis datricem;& ab Afris dictam Uraniam, alibi Adarg rem, 3, T7 ND Lii, quibus dicuntur fervivifle,fuerunt opaca rnemora,qualia à gentilibus folebant plantari apud flatuas& fana idolorum; idquead horrorem facrum iicutienáum adorantibus.Seviveraut lucis: qui enim nomen, numen, idolum coleban: in luco, fimul iucum ipfum, ut fedem numinis venerabantur. In voce 4d/iberab, quae[acie fignificat, eft fignificatio beatitudihis, quafi nemus beatum dicas,— Ne lucus aut arbor apud altare Dei plantaretur, expreffo Dominus caverat precepto. Deut. 16,21.22,. Nou plantabis lucson iliis arboris, veltillam«rborem apud altare Domiui Dei tui, Voluit nimirum Deus cultum fuum difcrepare à cultu idolorum,& à confuetudinegentium, que in arboribuscolcbant numina 5 ut Nymphas Hamadryades, Imo& docere voluit, Deum colendum effe puraconfcientia;& in libertate& motu fpontaneo; non é coactione& metu humana poteftatis, cujus fymbolum in facris fzepe eft procera arbor. Arbores afpectum coeli impediunt: umbrofz fron» des lumen folis occultant.| Non debet ulla poteftas, qué terra pullulavit, hoceft, humana& terrena, impedire, quo minus intueemur altare& thronum. gratie,& ad illum accedamus, Caftip iti 4. 59. Hinc quia tot modis fe fecerant reos;traditi funt fzepein manus gentium,SyrioDer refipi- tum; Moabitarum, Midianitarum, Philiftinorum, Ammonitarum, à quibus fevere caftiMN gati& crudeliter oppreffi,& mirum in modum vexati experimento didiceruntymalum ej] & amarum, derelinquere Deum Dominum,& timorem illius abjicere, Jerem. z, 19. lta eum ui ordo eilent, coat funt vifrture Dominum,& effundere preces; hic fru&us eft affli&ionum; De dicibus lraelitarum,Barac,e9c. Cap.XV.Lib..— 27; &ionem: imo& Deos peregrinos à medio[ui faflulerunt, dy Domino férvire de novo ceperunt, Jud. 10: 16. 4.60. Deus gratiofus& mifericors motus clamore& anguftia illorum,excitavit illis Q'EBU Judices, qui illos férvarznz,& liberarunt é manu hoftium,& in libertatem priftinam reftituerunt, Jud.2:16. Fuerunt hi homines numero plures,& longo annorum intervallo fuccetfive rebus funi funt. I nfignis titulus eft, vocari DbtTz J«dicempopuli Dei, Deus ipfe citulum hunc non refpuit. Pfal$0:6. Deu eff judex, confer Pfal.75:8. Ef. 33:2. Dominns off judex noffer. Genag:25. 4n judex totius tevra non faciet judicium?. Abfolomi coronam& fceptrum ambientis,hoc erat verbum, qui poner me judicem in terra? 2 Sam. 15,4. Hi homines excitati à Domino, ut effent. jzdices inIfraele, heroico animo fuerunt praditi, fapientiaque& fortitudine populo praluxerunt, rebrs geftis& praeliis praeclari. Ad illos accefferunt filii Ifrael, ODUDO h e. ad petendum ab illis judicium in rebus dubiis& controverfis, Jud,4,5. conf, Deut.17, 8.9. Etiam admonitores fuerunt populi, ut ab idololatria defifterent. Eeeriam judicibus non obediverunt, fed fcortati[unr poft Deos alios. Jud,2,v.17.18.Et quamvis principatum gefferint in populo,quemadmodum de Abimelecho dicitur. Jud.9, 22. quem etiam Domini Sichem& omnis domus Millo fecerunt regnare in Regem, Jud.9.6. tamen regio titulo,& regia majeftate ac diademate abfünuerunt. Hinc Gideon, 34ex lfraélis, ita inquit, non dominaber ego, neque Filius meus y Dominus dominabitur vobis, Jud.8,23. Sicubi ergo cum Regibus comparantur, ut fit Jud. 17, 6. In diebus Mitbe non erat 92D. Rex in /frael, confer Jud.19,1.. id comparare intelligendum eft:& cogitandum vocem 370 notare etiam poffe ordinarium gubernatorem& adminiftratorem reipublice, Judex aliquo modo Rexeft. judica enim, hoceft, regit populum. Quod autem Jud.17,6. additur,unufquifque quod reum im o«ulis fuis evan, faciebat, hoc eft, proprio arbitratu vivebat, inde concludere eft, Judicum fuiffe id munus,ut impedirent, ne quibuslibet motibus& aufibus libertas effet. $-61. Quoordine Judices hi fibi invicem fuccefferint, quotque annis rebus publicis fun&i fint,quasque res gefferint,videre eft in libro Judicum. Paulus quorundam jadi.um ' mentionem facit. Hebr.it: 32, Er quid adbuc dicam?. Deficiet enim me enarrantem tempu de Gedeone& Barac, e Samfone y Jepbte; de quibus pauca quadam dicemus; neque enim omnia dici poffunt, nec debent. $.6:. Bara. ordineprior eft Gedeone, Vocationem fuam accepit à Propbetiffa,five fanina propbetide, Debirab,quae& ipfa dicitur judica[fe Ifraelem illo tempore. Jud.4,4.. Cun&antem Baracum mulier hec excitat,& una cum illo exercitum in expeditionem educit, Jud.4., 8.9. Ita in fugam vertitur Si/ara;& deinde aftu mulieris miferé perit; Jud.4., V.21, lta necmulieribus Spiritus ccufelii& rcboris defuit, Pathetico carmine canit Deborah& Barac viétoriam Ifraélis,& ftragem Sifarze, Jud.s: 1- 3:2. Sed quid adeo laudandum in Baraco, cujus potius videtur accufanda Zuyomig ia? Siibis mecum, ibo, dicit Deborz,& uon fi uon ibis mecum, non ibo, Jud.4,8. Sed haec ipfa humilitas merctur laudem; quod cum vir effet, mulierem Prophetidem, cum qua fciebat effe Spiritum Domini, fo. ciam& comitem expeditionis efle voluit. Laudandum, quod mulieri, cujus alias non adeo magna folet effe autoritas, in nomine Dei loquenti credidit,moremque geffir. Laudandum, quod mediocri manu;confifus in robore Domini;aggreffus eft hoftem potentifÍjmum, non metuens illius ferreos currus, nec ingentes illius animos e tam longa in Ifraclem dominatione admodum auctos, Fidei hoc omne fuit, qua credidit, Deum memorem faederis falutem daturum populo. Mm az 5.63. NeJudices iliis dati, Barac. Debors. z6— Deduplici figno Gideoni dato. Cap.XV. Lib D $.63. Neque tamen Baraco minor Gideen, quem ipfe Angelus Domini vocavit, bir 0023. frenum viribir, Jud. 6, 1i. I ngeTus Domini vifus Gideoni dicitur Jebova Jud.6, 14, 378. yis.& cognituseftà Gideone; y. 22. Domine Deus! Fidi Angelum Domini fase ad fa.iem. Vgitur idem vir, qui vifus erat Jehofuze Jof.«, 13.14. mifit Gideonem, Signum cupivit enixe Gideon, Jud. 6; v.17. cupiens omnino in fide corroborari, Duplex í- Duplexillidatur, Offert Gideon hzdum caprarum&azyma. Carnem& azyma, ju. gm! benteDeo,in petra quadam pofita, ignise petra exiens comedit: hoc primum erat fi-gnuni, Jud.&: 1920,21, Petra Chriflus erat. Zenis& petra, charitas Chrifti, cujus ardore Chrifti comefa& excifa eft. Wellus lane expanditur. in terra, illud folum rore bumedatur; enurs alia terra frcca manet, Secunda vice manet vell frecum,& irrizatur omnis terra, Jud, 6:37-40.ld fecundum fignum erat.Forían& hicadumbratus Chriftus; qui qua aguw Dei, obntiefcev.s pr« tonforibus fuis, Ef.« 3,7. cujusque ros eff ra rore uteri aurora, Pfalmaic;3. expanfus in ligno, rore divinz gratie humeétatus, illamque ouem iu terram, hoc eft, in totam Ecclefiam effundens,non incommode in vellere lanzeconfideratur, Neque peccavit Gideon petendo fignum: non enim id petiit ex diffidentia, fed ut omni modo in fide divinitus roboraretur, Nec opus dicere hac accidiffe in vifione prophetica: dicitur enim,($ farrexit mane s y exprefJit vellus, Jud.6,18. Neque tentavit Deum, temere cum Deo agendo,& cum diffidentia,ut Parres Ifraelitarum zentarunt Deum, Pfalm.94,9.. fed motus fiducia, quam habebat de Deo, ut gloria ejus evidentius manifeftaretur, vide Jud.4,;9.. Ne accendatur ira tua; loquar adbuc bac vices. tentem age tantum vice bac, Gideon zelo Dei plenus deftruit altare Baalis,& lucum circa illud, Jud.6, v.2«.26. Indutw Spiritu Dei( Jud.6,34..) clangit buccina, intrat in media hoftiàüm caftra unico comitatus puero, Jud.7,v 11. t2,& exigua manu trecentorum militum adoritur numerofiffima hoftium caftra, raro fortitudinis exemplo, Jud.7,v.16. Lnperium abIfraele illi oblatum repudiavit; Domini fummi& unici Dominatoris glori nil detrahere aufus. Jud.cap.8, verf.22.23. Pracurfor quafi Chrifti fa&us,qui cum cognofceret.populum venturum, ut facerent illum Regem, fezelJit folus in montem, Joh.6,:5..& ita regnum terrenum fufcipere renuit, Inter nevos Gideonis hicnon minimus eft, quod contra Dei ordinem& conflitutionem fecir Epbod in urbe fus yn Opbra 5 pojt quid fovtari faut emus Ijrael, quodque ex« ftitit Gdeoni dy domui iliius C'DY29 in tendicclam, Jud£27. Miferé filii Gideon feptuaginta à filio pellicis Abimelech trucidati funr. Jud.9,5. $.64. Tephta fils meretricis, expulfus à fratribus, fed deinde revocatus& ele&tus in . eaput e ducem populi, à Ízevitia Ammonitarum Ifraelem liberaviz, Vovit Jephta vctum Veram i-o Domino, Si dabis fils dammon iu mznum meam G erit exiens, quis exibit e fovibus domus , mea in occur[um mibi, d erit Domino,ey offeram illum bolocauftumi, S roym mno om D'?W Jud.11, 30-31. Redeunti Iephtee occurrit Fi//a, quam habebat, VYT? suica: non enim 1]li erat 1ED ex fe filius«ut fiia, hoc efte lumbis ejus nil ortum erat, nifi unica hac Filia: feci? autem ili, fócrmdum vorum, quod voverat, Yud.11; 34.39. voifenfus,— 9.65. In hujus voti fenfum diligentius inquirendum eft, ut ita appareat, an puella, zc verefit immolata& mattata: id quod Manichais, V alentinianis, Marcionitis ita crudele olim vifum eft, ut Deum malum& crudelem, fanguinisque fitientem appellare non erubuerint. $.66. Suntmulti inter Judeos& Chriftianos,qui negant puellam ma&tatam: idque €'deon. JerhraAlius alle gaur ab abis. multis annituntur evincere rationibus, 1.Quia non dicitur, lephta ma£tavit aut facrificavit Filiazi fed TY2"i. TYY-DIN 2 Uy" Er fecit illi varium fumnyquod veverar,Iud.v:.39. 2. Quia 2De fephta"voto, iiu[que fenfu. Cap.XV.Lib.a.— 277 2.Quia puella dicitur Zefleviffe YAn2 virginitatem fuam; nulibi autem Vitam,fanguinems ' cedem, Jud, 11738, 5. Quia fwiz[uper Tepbtam Spiritus Domini. Jud.11:29.. At Spiritus ille bonus& fanctus non videtur ferre potuiffe, ut Jephta tam immanem patraret caedem. 4. Quia id gentibus maxime vitio vertitur, quod fios fios, filias fas igne combuJerunt diss fuis. Deut. 12, 31. Imo& exftitit ferver Domini ingen; fuper Ifraelem,cum Rex Moab, in extremam ab illis redactus neceffitatem, filium fum unigenitmm fuper muro offerret bolocaufium, 1 Reg 3,27. 4,67. Igitur hi ita exponunt verba Jephta, Quicquid occurret mibi erit Domino 5.&, hoc eft, aut offeram in bolocauflum, Copula Et fzepius valet Zu, qui percu[ferit Patrem & Matrem, hoc eft, aut Matrem. Id fi ita fit, duze erant partes voti Jephtze.. 1, Quicquid occurret mihi eriz Domino, fanum nim,& dicatum, fi ad holocauftum non fit aptum. 2 Quicquid occurret mihi, offeram bolocauflum, fi nimirum ad id fitaptum, Cum itaque Puella occurreret,qua ad holocauftum apta non erat,ad primam voti partem Jephtam dicunt obligatum fuiffe; hoc eft,ut Filia effer Tebove, hoc eft,tota integraque ei dedicaretur& confecraretur, ut feparata ab hominibus,& prohibita ab omni conjugali confortio vocaret Deo foli,& improlis maneret omnibus diebus vitz, à nullo agnofcenda viro, Hanc fuam virginitatem, cui Pater illam devoverat,& quod dulci confuetudine matiti,& fuavibus puerorum amplexibus caritura effet, inquiunt deploraffe puellam; filiasque Ifrael quotannis. iviffe ad alloquendum, hoc eft, ad confolandum filiam Jephta, Jud. 11: 4o, Ita hi Autores totam hanc rem planam& perfpicuam effe putant: illamque exinde magis adhuc probari contendunt, quod dicitur, Fecir ili, t voverat,& illa non cognovit Virum, Jud.11, verí,39. hoc eft, feclu(a ab hominum confortio expers manfit vita conjugalis, 4.68. Sunttamen multi magni viri, inter quos Jofephus, Chryfoftomus, Ambrofius, Auguftinusqui revera puellam mactatam,& ut victimam immolatam effe ftatuunt: nec defuntillisrationes, 1. Quia verbis textus fi recte afpiciantur, apparet, Jephtam humanam voviffe vi&imam; nec de pecunia loqui: dicit enim; Quicquid egreditur é foribus meis ia occurfum wibi, Atque homines folent occurrere Vi&toribus,& illis grarulari, 2, Perturbatio Jephtz, videntis occurrentem Filiam; veftimentorum ruptio,ejulatus& ploratus fatis indicare videtur, gravius hic quid fubeffequam perpetuam Virginitatis confecrationem, Jud.it, 35... 5. Nec alia fuit caufa jufta& fufficiens, cur illam deflerent Virgines: imo id quod dicitur illas quotannis iviffe 18 n3. D'3n'? non opus eft, ut cum Kimchio vertatur TID 1339. a4. cqriendum im illa, quia commode verti poteft, ad conmmemorand;am de filia Jepbta. Wa verterant LXX, Semeiv và Suyavipa 1«93ad, 4.1mmolatio bominis,filij aut filie, non ufque adeo idololatris olim inufitata fuit& peregrina: potuit fieri, ut Jephta pracipitanter illos imitaretur; imo& abufus fit mandato, quod Abraham de immolando Ifaaco acc^pit... $4.69. Fa&um ipfum quod attinet, dicun:.Il vd à Scriptura'narrari, non laudari:nec poffe tueri Jephtam exemplum Abrahami immolare volentis ifaacum: nil enim hac in Ie proprio egit motu Abraham, fed à Deo juffas; vt& à Deo, ne immolaret, fuit impsditus, Jephta injuffus egit, quod egit,&-on'r« leger, Deutar.12, verf. jt. Ideoque & peccafle,& rem, quz accepta effe non poterat ,egifle:& in hoc olummodo inven1mm fidelem, quod obtulit Filiam, ut ftulte voverat. Ambrofius facinus hoc vocat Parricidim. Chryfotomus dicit, Jephtam perfi.jum 4 Dialvlo epos ápai tursCetac praetextu pieraus jupalalfe Filiam, Mm 3.$.7c, Ra LI t—***. ^s DeFiliajephta,E9 Sim[onis nativitate. Cap.XV. Lib.z; f.70. Rationes allatz$.66. folutu non adeo funt difficiles. 1. Scriptura dum dicit, fecit ei fecmdum votum, fimul docuit, filiam fecundum votum immolatam effe,(iquidem is tenor voti eft, 2. Deflevit virginitatem 5 quod illa immatura cade é terra viventium effet exfcindenda; nec illi profutura. Dum virginitatem deflevit, fimul vitam deflevit, quam hucufque in pura tranfegerat virginitate. 3. Fuit Spiritu Domini fuper Jepba am atqui propterea non fuit avauder»r(G-, Nam& fan&tiffimcs, Spiritus fandi compotes,novimus infigniter peccaffe& lapfos, 4, Gentibus id vitio verfum: atque Jeph£a praceps non hoc cogitavit aut deliberavit. infigne obe$.71. Filia fephtze infigne obedientize exemplum exhibuit, dum ibcautam Patris cbemplum— Jatiouem[anguine[uo impertetrita filvit, exltiitque typus Ecclefie, qua ob fponfum MM fla fuum integro die madatur,& ut libamen fponte effunditur. Quamvis Deus Jephtam coephiz, hibere facili negocio potuiffet, quemadmodum Abrahamum cohibuit, placuit tamen Deo habenas laxare fervori Jephtae,&illius lapfu cautes nos facere, ne in vovendo fi. mus temerarii& pracipites;íed in timore& circumfpectione follicita agamus omnia, viginesca-—$72. Virginescedere olim intergentes obtinuit;ut ex hoc patet veificulo, qne iie Sanguine. placaflis ventos,& virgine cesa. bus, Polyxena, Priami RegisFilia, à Pyrrho ad Achillis fepulchrum jugulabatur, phigeniam, Agamemnonis filiam; Calchas ad placandum numen mactandam in facrificio cenfuit, Ovidius x i 1. Metamorph. Flen'ibus ante. aram fletit. Iphigenia miniftris, S mfom.$.73. Sim[ouis nativitas indicata eft per Augelum Domini, qui prius matti, deinde tas per A» Manosz Patri apparuit. Cum Manoah in nomen illius inquireret, refpondit, Quid rogas gelum am. momcnmeum,'NOD NY. d id Mirabilis eft Juda 3:18. Inde agnovit Manoah illum effe nana.— D'3ON 3,22. Moriendo moriemar: uam Deum vidimue, Idem hic Angelus Domini etiam Gideoni vifus erat, Jud. cap.6: yit. 12, Ita certé verum, Angelum faciei Domisi Mraélem fefinhsife& bajuls]Je oannibus diebus feculi Ef. 6 3,9. Poftquam Angelus cum Manoah abfolviflet loqui, afcendiz in flamma altaris, hoc eft, que oblationem Manos confumferat, in celum, ipe&antibus Manoah& uxore Jud.15,20.. Frequens hac apparitio Angeli fe. deris,& vifibilis haec illius in coeJum afcenfio, fuit praeludium illius apparitionis& afMN cenfionis,quz in plenitudine temporis,in affumpta carne,fafta eft. Juffit de Simfone Angelus, ne novacula afcenderet in caput illius;& ut effer O'ri X^13 Naziraus Dei ab utev0 ifa vd diem mortis. Jud.13, 5.7. Itaab stero matris feparatus fuit Simfon ad opus Domini(Cal.:,15.)& quod Jeremize di&um,;4nzequam formavem te in utero, novi tes anteqim exivres€ voutre, Jauhificavi te, Jer. 1,6. id& in Simfone fuitimpletum| Nazirzos qued atcnet, illi comam non tondebant 5 vinum& ficeram non bibebant; ad mortuum non accedcbant; nec ob patrem, nec ob matrem contaminare fe debebant 0122 in morte illris. Num.6,2- 8. Tale votum Nazireatus faciebant fponte;& ad certos dies,& ad certum térpus fe illi aftringebant; quibus impletis offerebant holocauftum,& pro peccato;& pacifica,& munus ac libamen, Tuncà votoliberi& foluti erant, Num 6513-21. AtSimfon non adaliquod tempus, fed in perpetuum, per omnes dies vitze Nazireus fuit 5 nec fponte Nazirzum fe fecit, fed à Domino Nazirzus vocatus& declaratus eft. S.onuticim mater Hanna declaravit Nazireum, i,Sam.1,11. Simfóuem, ut di&um, ipfe Dominus.PreceptaNazirzis data pulchre docebant.Praeceptum de augendis capillis docuit, virtutes& fan&tirarem in animis augeri debere: item,corporiscultui& ornatui non nimis incumbendum. Tonfura ad cultus nitorem facit, Comam nutrirejaliquo modo eft dede. : De Simone INaz.irao,E9' typo Chrifti. Cap.XV. Lib.z. 279 dedecori, Etiam Gentiles fzepé aluerunt comam,quam poflea confecrarunt Nymphis vel n. Apollini. qui inde dius efl««poceóo-. Praeceptum de vitando vino docuit, ea quz libim dinem incitant,& carnem faciunt ferocem,& concupifcentiarum funt alimenta, fzpé linquenda effe, ut animus vacet Deo purius, Ephef.«y 18. nolise inebriari vino, fed impleamini Spiritu, Praeceptum de non tangendis& lugendis mortuis,docuit, mortem fpiritualem fugiendam effe;& advería omnia; bonorum, fanguinifque ja&uram patienter & moderate ferenda, nec nimium deploranda effe. A$.74. HicSimfon, quamvis Nazireus,nec bellicis exercitiis innutritus,& vite religi- tdem foni ofa ac domeftice affuefactusymagnus tamen Bellator evafit: non homo,fed Spiritus Dei es. bellatorem illum fecit, Jud, 13, 25. Er cepit Spiritus Jebove 10759 ad pulfandum eru, hoc efl.cogitationibusbellicisanimum illius cepit agitare, CumPhiliftinis imprimis rem 2 habuit, é quibus duxit uxorem, Domine id ita difponente;ut occafionem nancifceretur in- vadendi illos. Leonem juvenem ferociter ipfi occurrentem lacerat: in cadavere illius in. venit poflmodum exasren apum;&& mel; inde enigma, E comedente exivit abus,& e roLuflo exivit dulce, Jud. 14, 1-20. Etiam funes denfos rumpit facillimo negocio, Jud. 15; verf. 14, Maxilla aíini mille trucidat viros, ibid y. 15. Cum fitiret, cavum quoddam, in leco Lecbi, finditur,& exeunt aqua in potum, ibid y. 19. Portas Gaze humeris impofitas in montem portat una cum poftibus& repagulis, Jud 16,Y.3. Tandem agiore Delila captus,& à perfida illa proditus, quam argenti coecus feduxerat amor, abfciffis capillis,in manus hoftium delabitur. Ibi privatus luminibus in putido diu delituit ergaftulo. Tandem in domum idoli Dagon,à frumento(ic di&i,quemadmodum/7zpiter à Grae' cis d/zpgi9- dictus eft, deductus, ut multitudini fpectaculo effet,& ludendo gaudia pararet, apprehenfis duabus columnis, invocato prius Deo, totam domum quatic,& in terram dejicit: ita mortem fibi conciliavit, miferiarum omnem finem,& multis Philiftinorummilhibus: iz fuerant mortui, quos interfecit Simfon in morte Jua plures pra illisyquos inteifecit invita faa. Jud 16, 5c. $.75. In hocSimfone, quamvis«Av; 4/40& sivi eres. typus eft Chrifti Domini cla- ,;, 6," riffimus, NativitatemSimíonis nunciavit Angelus: etiam Chrifti, Luc. 1, verf. 26. 31. pus Chiifti. Simfon ab utero fuit fan&us& feparatus Domino: etiam Chriftus. E(.49,5. Sic diit Domirus, qui form.vit me ab utero in fero: lbi, Simfonleonem laceravit; Chriflus Lecnem rugientem(1. Petr. 5,8.) xavípyseer, Hebr. 2,14. Simfon maxilla afini percuffit hoftes: Chriftus contempiibilibus armis, fudore& fanguine, Zuimicum& vindicem abolevit, Píaim.?, verf 3. Simfon portas Gaza abftulit; Chriftus porzas inferni. Matth, 16, yr, 18. TU robore exuit. E leone interfe&to Simíon uie/ accepit,& e comedente cibum,e forti dulce: ! Qua olim nobiserant infen'a, ut Lex& juftizia Dei, ea dulcia fecit nobis Chriftus; e lege peccati Legem vitz; e juftitia condemnante juftitiam condonantem& abfolventem, Simíon rupit funes; etiam Chriftus; rupti fuat Fanes,& liberi evafmts, Simfon locutus eftaenigmata: Chriftus aperuit os in parabolis, Simfon fitivir€ conflictu cum hoftibus: Chriftus in cruce exclamavit, Alo, Joh.19,28. Simfon fzpeà Philiftinis circumventus, Ízpiffimeevafit: Chriftus é multis Judzorum infidiis fzepiffimé emerfit.Simfon proditus eft ab amica,argento corrupta: Chriftusà difcipulo, exiguo ad id conducto pretio.Laetabantur Philiftini, capto Simfone: Viderunt illum,& lidarunt Deos(i0;: Tud. 16, 24.. Laetati funtJudzi captoChrifto.Simfon luminibus oculorum privatur:Chriflus lumine vite exftinguitur.In morte occidit& vicit Simfon plurimos; Mors Chrifti vi&eria eft mundi, ^orie vicit Mortem, Morte abolevit poteftatem mortis habentem, Simíon honcftam impe jaidicatus mortuo Sim« fone vacavit, Q0 intetvallo impie. t$ invaluit in cultu divino& in poliua. Elijudex& Sacerdos iummus. Filii Eli maJi, Duplex illorum pecca tum, oso. De flatu udaico poft mortem Sim[onis. Cap.XV.Lib.z. impetravit fepulturam, jud. 16, verf. 31. Chriftus accepit fepulturam cum divite inmortibus, Ef 53,9. Simfonin ultimo agone preces fudit, Jud. 26, verf. 28. Chriftus etiam, Hebr. 5,". fed Simfon vindi&lam precatus eft hoftibus, ibid, Chriftus autem remiffionem& gratiam. Luc.32534.. ll $. 76. Poft mortem Simfonis,qui fuit decimus quartus 744dex à Jehofuah Filio Nun; vacavit judicatus aliquamdiu 5 neque ftatim fucceffor illi datus eft. Id dicitur, Jud v7,6. 19,1.2n25. Ju diebus illis non erat Rexin /fraél; unusquifque re&um in oculis[uis fai iebat. $.77. Perhoc intervallum multa impietas in Ifraele invaluit. Cultus divinus perperam multiplicatus fuit;& cum Zomus Dei effet in Silob, cum Arca, Altari, Sacerdote, Jof. 18, verf. 1, privatus quilibet intra domefticos parietes faciebat(ibi CO'roN I7v3 domum Dei,& fculptile& fufile,& Ephod,& Terapbim, imagines, hoc eft, Cherubinos; imo& fuerdotes, etiam non& tribu Aharon. Id narratur feciíe vir quidam, Miüba, é monte Epbraim, qui ex argento curavit fibi fieri fufile, fecitque fibi Ephod& Teraphim,& manum nius e Jilió implevit, ut ejfet ipf in[a.erdotem 5& deinde cum peregrinandi caufa juvenis Levita acceffiffet; illum mercede conduxit,& fecit illum 1039 in Sacerdotem; jud. 17, verf. 1-12, qui tamen à filiis Dan poft paulum una cum Ephod& Teraphim, fruftra renitente Micha, abductus,& in terram Dan tranflatus e(t: ubiDanitz fculptile hocerexerunt,& Jenazanem filium Ger[om, filium Manaffe facerdorem illi dederunt; fuitque id ibi omni tempore, quo Domus Dei fuitin Siloh. Jud. 1815-3 1. $ p Horrenda etiam fcelera commiffa fuerunt;quale illud in Gibea Benjamin: quod cruentum inter fratres bellum excitavitin quo omnis fere tribus Benjamin ad incitas redacta eft, de his lege. Jud.19,20. 21. Talia viventibus Judicibusfactanon legimus: docemur igitur inde, magna pericula imminere urbibus& terris, bonis piifque ducibus& magiftratibus deftitutis. 3.79. Judicatura denique devoluta fuit in Eli;qui fimul Sacerdos fzmimus,.Sam.1,9. fimul Judex Mraélis fuit; 1.8am.4, 18. Habitabac Eli in Silob: ibienim fixum& collocatum erat Tentorium Conventus, Jof. cap. 18, verf, 1. quod etiam dicitur em 53n Templum Douivi, Y, Sam. cap. 1, Y. 9.& Pm 723 donus Domini, Jud. 18,51. 1. Sam. 1; y. 14. Ibierat eria Domiui: 1. Sam. Y. 3. 45 4. ibi Cherubim, 1, Sam. 4, 4. ibialtme; 1, Sam. 1,3. /EÉquum autem erat facerdotem fummum habitare ibi;ubi templum domufque Deierat. Elie domo& familia Aharonis erat, cui foli affignatum erat Sacerdotium. I.Sam, 25 27. Zimion revelando revelutus[um domui Pazris tut, quuim adbuc eljeut in JEs pto,( elegi illum ex enmmilus tribubus Ifrael mibi in Sacerdotem?. Duos habuit filios Chophui($ Pmcbas, Sacerdotes Domini in Siloh, 1, Sam. 5, 3. Fuerunt autem illi 23 7172 filii Belial, 1. Sam. 2, 12. hoc eft, viri noxii, nequam,infaufti,& infelices, refraQrii, impii, Vox enim Syra compofita indicar eum, qui 7?X? my*92, hoc eft non emergit uec proferat; ymo& eum, qui 2y"»3 ad ogriem rem bonam etinatilis,& 0mnibus noxius.Imo& eum,qui eft p i» fine jugoyh. e. qui excuffit CO'DU 7 jugum cali. Dicitur etiam de illis TI DN 3^? ND uon agnoverunt Domiuum;h.e. non refpexeruntnec curarunt, nec obfervarunt, confer, Jerem. 2; 8. 21"?! N2 non curant me. Si autem girsezem agnofcere Dominum efl vita eterna Joh, 3. utique non-apno[cere Dominum eft mors terna, Imprimis duplex illorum notatur peccatum. 1, Quod fjreverunt munus Domini, 1.Sam.2, 17.& calcarunt pedibus.[acrificium illius, My V—X"WIN. quod praceperat afferri ad babitacalum h, e, tabernaculum. 1, Sam, 2, 29. Deus facrificiis pacificis deputaverat S.icer ] De Filiis El e9 Samuelis mativuttate. Cap.XV.Lib.. sr Sacerdotibus UY WITV pecus& armum 5 Altari nan C2*In Sanguinem&y renes,imo & adipem; offerentibus 737 WM curem dy carnem. Filii Eli noncontenti pectore& armo, carnem etiam offerentibus auferebant, idque faciebant P7PIT1. cum violentia; h. e. a« perta vi, quam inferebant renitentibus, 1. Sam. 2,13-16. ldigiturerat mami Dei jjer"I nere,& fe pinguefacere ac fapinare€ primitiis muuevis ljraél, 1.Sam.2, 29. 2. Quod concubue| runt, h.e. rem habuerunt& turpem confuetudinem cum molieribus agminatim venientibus ad oflium tentorii convevtie, v.Sam.2, 21, quales erant. quee cum maritis veniebant ad adorandum& facrificandum Domini in Siloh, ut Z/.»na& Peninab, 1,Sam. 1,2. 3.& . qua veniebant,ut purificarentur poft partum,e praecepto Levit12,6.Bonus Eli;poftquam rti cutpanY hzc fcelera audiviilet,leni increpatione illos dehortatur. Ne filii mei,non bona efl fama ve-. da lenitas in fira y facit transgredi populum Domin Si vir peccet in virum, Conow 1 obi& iudica- filios, bit eum Deus, veleflimabit id Deus, ut vifitet& puniat virum pro deli&ti gravitate 5. fed in Dominum peccet vir, quis orabit proeo*. 1, Sam. 2,23. 2 4. 25. Debuiflet adexemplum Pinchofr Num. 25,10-1j. zelare pro Dcmivo; propter glotiam Dei vehementer efferveÍcere,& ingenti animo eam afferere ac vindicare,& Filios fuos vel enecare,memor feveri tatis divina in Nadab& Abihu exercitze, Lev. 10, t. 2. vel etiam à facerdotio femovere, &fpartaexuere Id torpidus fenex non fecit,& fi/io: fuos glorificavit pr Domino, hoc eft, majore gloria& honore affecit, 1. Sam.2, 29.& ita Dominum fatto ipfo fprevit accontemíit, 32p* 121& qui jernunt me viles est. Y, Sam. 2, 30. Id quod& fa&um. Zncifum efl brachium domus Eli, ipfe fenex affexit aneaujiiam tabernaculi,& capta arca fracta eft cervix ejus. Filii ejus ambo uno ceciderunt die, Pofteritas Eli facerdotio excidit: impletum id in facerdotibus illis, pofteris Eli, quos interfecit Saul, 1.Sam. 22, 11-19.& in Abjataro, quem Salomoh expalit, ne e[Jet f'ierdos, 1. Reg. 2, 26.27. Legatur fermo viri Dei miffi ad Eli, 1.Sam. 2, 27. 34. Filii Eli, moniti à miti parente, nil ab impietate defliterunt. 1. Sam, 2525. non aufcultarunt vo:i Patris fui. Nam Deus['DDVvolebat eos uecare, Deus, qui non vult mortem peccatoris, Ezech.18: 23. improborum horum,qui nullum penitentiz reliquerant locum, mortem voluit; proque jufto fuo judicio in reprobum - eos tradidit fenfum,& tandem in necem, $.8o Vivente Eli natus eft Samue! patre E/lana,€ tribu Levi, matre Hansa: hunc samuel. fterilis mater, etiam antequam concepiflet, devovit Domino, 1 Sam. 1: 11. debuitque ille ob votum maternum à teneris unguiculis fervire Domino, cum Levitae anno demum vigefimo zetatis ad fervitium tabernaculi adhiberentur, Hunc mater natum& ablactatum fitit Domino,& rradidir Eli facerdoti 1 Sama; 25, ut Domino miniffrarez apud faciem Eli, hoc eft, coram Eli. 1 Sam.2: t1, $.81. Pulchrae(toratio Hannzfive Canticum,quod dixit Domino, 1 Sam.2: 1-10. Canteum Non eff[anclus, inquit, ut Dominus: nam mon esf quis preter te, Et non ef rupesyut Deus Wanna, t)fler. vets.2. Sancius utique Dominus, cuiSeraphimacclamant Sancius, SanGlus, SanGus. Ef. 6:3. confer Ef 4 1: vers.tg. Ego Tebova fanctus vefler. Habacat:12.. Jebova Deus meus, fancias meus. 1mo G petra,rupes. Pfal. 18: vers.32. Qua rupes preter Deum ucflrum? E( 44:8. Non ejf petra, nou novi. Eft rupes, quae nos peperit, Deut. 32:18. rupes falutis, Deut.32;vers5. rupescerdis, Pfal.73: 26. rupes féculorum, E(.4.4:8. rupes, cujus opus integrum, Deut.322 4. rupes&redemror, Pfal.19: vers.15.. Pergit Hanna. Des cognitionum Domines et,(9 non lbrarentur opera?. vel,&& ipfi librantur opera: hoc eft, facit omnia pulchre temporefuo vers. Dews interficit& vivificat, du.ir in infernum(y educit,&c, vers. 6.7. 8. confer Deut.32: 39. Domime* judicabit fines terre, dabit robur Regi n fio: Sanuel bonus. Fuisth& XYiior om, Arca feede. xis Capta, b'ca poft mulas piapareat Pis ccdutta. 282("De morte Eli filiorumque, Arca fuos offeret cornu mci fai. verf. 1o. de Rege Chrifto,qui ab eterno unctus eft,vaticinatur, conf, Pf. 21,2. in robore tuo laetatur Rex, Pfalm. 2:2.6.7. 45:2. 72: 1. Ef. 32:1. Jerem. 3:f. Ita Hanna pradixit eÁertas Chrifti Domini, nunc fedentis ad dextram Domini,& gloria coronati ac majeftate; fuitque& illa mw Prophetis, quemadmodum Mirjam, Aharor;is foror, Exod. 15: 20.& Deberab, Mraélisliberatrix. Jud.4:4. Canticum Maric, matris Domini, Luc. t: 46-5$, in multis cumcantico Hannz convenit. 4. 82. Samucl Hanna Filius crevit& 5ous;; hoc eft, acceptus fuir, ctiam ctm Deo, etiam cii bzminibus, 1. Sam. 2726. Fuit Domizus cun til.& cognovit omnis Ifraél, quod fidelis elf& in Prapbetam D.min;s.& cum antea verbaz: Dc: fuitfet valde pieri.fim, hoc eft, raram,& vifro nou erumperct, hoc eft, rara eifet reveiatio, i, Sam. 5, 1. cum Samuelex cphebis exceffiffet, cepit Dominus rurfum upparere iu 8:105,& rezelari1bi Samueli in verbo Domi.i, hoceft; fuo. 1. Sam.3. 19.20. $.8:- Sed aderat nunc finis Eli& filiorum: Bellum oritur Ifraélem inter& Philiftinos: quod prima acie cum infauftum elfet Ifrailitis, illi mittunt Silunem,& arcam faderis Dimini in caftra introducunr, Id fecerunt proprio aufu,idco& infelici exitu; nam& fecunda acie miferi füuccumbunt.In hoc przelio zecidezaut duo filii Eli; mor:e luentes tot ante commiffa fcelera, nec tantum, fed& Arca Dei capra ejl, v, Sam, 4,11. hoc nuncio exanimatus Eli, cecidit de folio,& rupit cervicem. 1, Sam. 4,15, Sine dubio nonita illum affecit ftrages filiorum, quam ja&ura Arce; iraenim nunc Deus, qui iu nube confficiebatur feper propitiatorio, hoc eft, operculo Arce, Lev. 16,2. ab Ifraéle videbatur ablatus. confer, 1. Sam, 4,18, Et fuit cum meuvtivsem faceret Arca Dni,(9 cedit: Etillam majore cum dolore fenfit uxor Pinchafi, quam viri internecionem; nec gaudium e nativitate filiiafficere illam potuit; quin moribunda exclamaiet, AMigr.ait Giria ab[ra£ze: namtaptas ablata, cj arca, 1, Sam. 4, 22.. Non infia fuit pats déZwe gloria, quce olim fuit /frueiitarus, Rom.9; 2. habere in medio fui drcum Téllouevr., civinmti dam idisse auro, cum qua erat anrea urna Manus,& Virga dearonis à&AaciigG, Qy tabida Teflamenti, fuper qua erant Cherubim gloria, obimbrautes Prepitiaterusu, Flebr. 9,4. 5, Inutile nunc erat tabernzculum, inutile Satum Sanctorum, Arca enim non crac in illo, neque adeo Deus, a^ C37: babitons iuter Cherubim, Y Sam. 4,4. 1 mediolfraelis peculiari& extraordinaria ila ratione ampliuserat. A&um nunc videbatur de Sacerdotio Aharonico,quod tam folemnicer inftitucrat Deus: atum de omni illo cultu, quem tam diiigenter praceperat Mofes. Igitur bona cum ratione mifera exclamat, 3e eit Lia ab Lrvcle, S 54. Arca foederis à Philiftinis capta, fuit i« azt2 PL iiiincrsm, hoc eft in terra illomun:& regione jeprcm menfes. 1, Sam, c, i. Primofuitin Afi.,& pofita in domo idoli Dapeo ttd Da, os, 1, Sam 5, 1,2. Inciicumcaffi hi putarunt, fe Arcam non majore honore arficere pofiv; quam fi incodem loco,quo Deos fuos ículptiles pofuerant, illam ponerent. Sed qu. ccu: and cim tenchrisZaris cenfeufus Chrifto eum Belial?(2.Cor.6,14.) qua cv; xarzS«ne zrce Dei io eiduAuvtibid. y.16, Igitur& Dagon profternitur deinde caput& manus illi ampurantur, 1, Sam. 5, 3. 4. Dominus Deus 1f158], cujus arca fymboium, judicium hocexercuit, Percutiuntur ipfi Afdodai malis gravibus, 1, Sam, j, 6. inde decretum; Nun fedebit, hoc eft, manebit 41r Dei Ijradl nobifcum, ibid. y. 7."dedo ducitur Arca Gat 5. Gatta Ekroucmn.. 1. Sam. 5,8. 9. 10. Sed cum omnia effent plena plagarum,ubicunque Arca detinebatur,tandem illa€ communi confenfu Philiftinorum,cum donis& muneribusin terram líraélis remittitur. 1, Sam.€, 1-15. 4.85. Urbs B«-fencs,qua fuit Sacerdotum, Jof. 2:16, prima excepit Arcam; magno Qui capta, iusque reducitone. Cap.XV. Lib.z. 283 quidem cum gaudio, fed magna fubfequente flrage. Viderunt enim drcam,& inffexerunt vadis ills iu in ila: quam intempeftivam curiofitatem cede 70.& 5ocoo. luunt, t Sam.6; 13. I9 M Inde deducta eft in utbem Kiriarjearim, ubi fuit viginti annos. 1 Sam.7, 1.2. 4. 85. Poftcaptam Arcam defiit Tabernaculum& Tentorium conventus effe in Siloh(confer Jerem.7, 12. Ite ad locum meum, qui in Silob,ubi feci babirave nomeu meum in initia, y videte quid feceris ulli cb malitiam populi mei Ifrael.)& videtur translatum fuiffe in Nob, 1 Sam. 1,1. Arcaautem foederis incertis vagata efl fedibus Poftquam enim diu fatis fletiflet i» Kirja:, dicitur translata fuiffe in Mitzpab, inde in Gilg«/, poftea in N.Le, inde in Gibei in Domum Abinadab, Y Sam,7, 1, unde David illam tranftulit in domum Obededom,& deinde in civitatem David,donec tandem perfe&o temploSalomonis iterum in Sancto San&torum, quae fuit legitima illius fedes, collocata fuit, $.87. Poft mortem Eli judicatura functus eft Samuel Propbeta 1 Sam.7,$.. E? ja lica- simucl fuc. vit Saul filios Ifraél in Mizpab,&yr.Vs. Et judicavit Samuel Ifrael omuibus diebts vita ceffor gn [i*, Magna id fecit integritate,unde coram toto populo proteftatur, 18am.12,3.4. Ecce qi; getta, me, rejbwndete corara Domino& unlo illius contra me, uum cuju[dam bovem ab[lulerim, num quem fraudarim C concu[ferim, dc. Et. dixerunt, uen fraudaffi nos dy non conculJifli nos, dy non f[umfili q«i:quam à manu viri. $.88. Imprimis populum ad feriam deducere adlaboravit poenitentiam, 1 Sam.7,;. Et dixit ad ttam domum Ifrael, f£ à toto corde revertimini ad Deum yremvvete Deos peregrin5,( difjonite cor veffrum ad Dominum, dy[ervite illi, foli illi. Nec fruftra fuit labor Samuelis: removerunt enim Ifraélitze omnes Bealim dy Aflarot; imo bauJerunt aquas, effaderunt illas coram Domino in fignum deje&tionis& humilitatis, d jejuarunt, 1 Sam.7, 6. & eiilaruur 3A porf Jebovam, Y Sam.7,2. quo ejulatu gratiam ambiverunt Domini, 9.89. Victoriofus fuit in hoftes, quos precibus vicit& in fugam vertit. Er dixerant filii /frael ad Samuelem, ne taceas à nobis à amando ad Dominum Deum noffrum, Et clamavit Santuel ad Dominum pro Ifraéle,& reffondit illi Dominus, y Samy.o: 8.9. Manus Domini gravis fuit in Philiflinos omnibus diebus Samuelis,(y civitates, quas ceperant, redieru.t ad lfraelem. ibid. vers.13.14. $. 9^5. In Ramahfuit domu: illius, ibi ut plurimum habitavit; ibi etiam aedificavit Altare Domin, Y$am.7,7.. Et quo die deflructum fuit tabernaculum 3iluntis,licita fuiffe dicuntur altaria. Fecit igitur Altare Samuel, fibi quafi& in ufum fuum, in quo, cum vellet, offerebat vota, fpontaneas oblationes& hoftias pacificas. $.91. Habuit Samuel Filizs, quos, cum confenuiffet, pofuit Jn4i-esifradli: qui cum non recte agerent, occafionem dederunt Senioribus Ifradl petendi Regem, 1 Sam, cap. 8 verf. 1- 6. quae petitio, quamvis ingrata Samueli, effectum habuit ramen;ut fequenti dicemus capite 9.92. Ethzc funt precipua, quz fub Jehofua& Judicibus a&a funt in Ecclefia& Nameras politia Ifraelis: de quo tempore ita Paulus AG13; 19 20,2: Poflquam Deus wwrenNupodávurs onerum fürte dedilJet Wis terram Canaan, dedit à iv«ox mempaxogioi wg) cxtvrinor(a, annis 4.5C. k&&Tds quibas przj«dices, ufque ad Samuelem Prophetam, qui Judicum ultimus fuit, xdxeibw$74cuvG£an- iic Aa.(Sj ibi petieruut Regem, Judices in univerfum omnes, fi Jofuam Filium Nun,& Sa- ticis. muclem Prophetam illis adnumeres,fuerunt numero fedecim, 234. De Regis per lf[ractitas fattapetitiune. Cap. XV]. Lib.z: Caput Decimum Sextum. Dec iis, que fub Regibus in Ecclefia& PolitiaIfraclis acta funt. IüselitzRe$T, Eniores Ifrael] convenientes in unum, ita dicunt Samueli, Da nobis Regem ,ad gem petunt, judicandum nos, ut omnes geutes, Y Sam,8: 5.6. Rex erit[uper nos,( erimus etiam 805, ut cetera gentes. judicabit nos Rex nofler é5 ibit ante uos, ibid. vers.A8. 19.20. $.2. Hadtenus ita fuerat inIfraele, ut eft Hoftz, vers. 14. Per Prophetam eduxerat Deus lfraélem ex Egypto Cy per Prophetam«ujloditus fuit,& per Judices rectus, Horum dominatio fuit lenis, mitis, popularis, nec ad fplendorem regium, nec ad tyrannidem accedensregiam; fuitque illa ut aqua Silee leniter fluentes,(Ef. cap.8: verf.6.) quamvis Ízpe non careret incommodis: quod exemplo filiorum Samuelis 1 Sam.8: 5.5.& Abimelechi, filii Gideon Judicis, Jud.9: 45-53. aliorumque conftitit: adeo in humanisnihil eft perfectum rebus. $.3. Ifraélitze pertzefi minorum libertatis incommodorum, dele&ati dpud ai fitepituque imperii Regii, petunt Baar.éz Recein. Id fuit Regem Deum reprobare? 44e repro. baruut,ne regnem. iutllos, y Sam.8: 7. illiusque cure ac follicitudini& vigili providentiz diffidere. confer 18$am.10: 19. Fos bedie reprobaffis Deum ve]lrimn, qui fervavit vis ex omnibus augufliis,& dixiffis, Regem pones[uper nos. VSam.i2,v.v7,. Cognofcite Qj videte, quod malitia veflra magna fuit in oculz Domini ,ad petendum vobis Regem, Agnofcunt deinde ipfi peccatum fuum, vers.19. 4ddidinus ad omnia peccata noflra malum boc, ad petendum nolis Regem. Exemplo$.4. Igitur ifraélitze petierunt Regem, non juffi à Domino, fed carnali inftin&u,& feum exemplo gentium moti. Hof.8,4. 1/li fecerunt Regem,& non à me 5, Principes, e non fui ' coufcius, hoc eft, non fui au&or, ductor, impulfor. Refazmtur—$5. Scio Ebrzos dicere, tria Ifraélitis precepta data fuifle, cum terram intrarent, Ebiai, 1. Ut Regem conflituerent. 2. Ut Amalec delerent. 3. Ut ex(truerent domum ele&am, Sed fi id ita eft, cur Samuelis ineculis ita malim vi[um esf verbum boc; Da vobis Regens Y Sam.8,6. cur tamdiu exfpectarunt,cur non antc Regem in Regnum induxerunt? Cur Deus dicit, reprobarunt me? cur ipfi peccatum fuum deplorant? LocusDeu— 6,4. Non juvat illos locus, Deut, 17,14. Ponendo pones tibi Regem, quem elegerit Deus mus fuus: Antecedit enim, Cum veneris gi ferramy(y dices, Pouam miti Regem, ut omnes gentes, que fuut circa me. vers. 14. Igitur Deus non jubet, utponant; neque dicit, liberum illis effe, ponere fibi Regem, fed fuadet& monet, qualem fibi debeant ponere Regem, fi introdu&ti in terram, dicerent aliquando,& confilia creandi Regis,indu&ti exemplo gentium circumjacentium, caperent; nimirum talem, qui Deo invifusnoneffer, Jam tum prafcivit Deus, cui à fzeculo nota funt omnia, quas cogitationes Ifraélitze habituri effent, Neque tamen Deus ipfis interdixit, necrearent Regen ullo tempore, fed id quafi aibitrio illorum liberum permifit,& ut durities ac vanitas& imprudentia cordis illorum manifeftaretur. MadiRe— 4.7. Nonindigebant Ifradlitee Rege, qui tam longo intervallo, fub unius Dei prafindi".."M"PUN.» Db^ dio& moderamine, mediante minifterio Mofis, Jofuae Judicum,vixerant,& tam pracla . ras De Regis juredeq Sauli ip Regem undlrone, C.XVY.Lib.z, 285 ras& infignes res gefferant, Si comparemus res fub Regibusgeftas cum iis rebus, quae ante& poft Reges magno numero geftz funt, inveniemus illas hifce multo minores& inferioreseffe, Voluit Deus fine Regibus ardua quaeque& maxima& plurima fieri ne putaret Ifrael unquam in Rege terreno effe falutem,aut in robore invalefcere virum.1 Sam, 2: 9. Qui ergo amentia fuit; tam pertinaci gutture clamare, Da, Pone nobis Regem 5.& quidem fecumdum omues gentes, ac là neceffarium& falutare fuiffet, hoc paffu gentibus cequiparari,à quibus toto celo differebat Ifrael]; quaeque à po/ítia Ifraelis abalienata erant, Nunc ceci Ifraelite fimilem Gentibus politiam inftituere fatagunt. $.8. Gentes omni tempore Imperio regio dele&atz funt,& majeflate illa externa: putarunt enim, non bcnam e[[é esNvxoipavilu; melius effe unum effe«oipavov 5 quemadmodum in orbe terrarum non funt plures folesita in Republica non debere effe plures Reges. $.9. Fuerunt tamen, qua Regii jugi pertaefae Reges expulerunt,& Regium in populare mutarunt Regimen. Ita fatum Romasubi eje&i Tarquinii, Attici amiffa libertate, quam Tyrannus occupaverat Pyfiftratus, triftem flebant fervitutem, non quia crudelis ille; fed quoniam graveinfuetis onus videbatur. Scite Cato apud Plutarchum de Ewmene Rege Romanos vifitante, ab iisque óz«pou&c excepto, dic, inquit, vévo(oor, à BaciMe, Cupuopa.yor(gv. boc animal, quod Rex appellatur, rapaxejl.& carnivorum nattra, Raro illi, qui i£seiay accipiunt. ad(g«paGpa qg] dxu^wror, bonitate illam& juftitia tenent. -.- Gine cade( vulnere pauci Deftendunt. Reges, y ficca morte Tyranni, Cicero ad Att, Lib. XII Quid t4 mn vides ipfum illum 2triflotelis difcipulum, fummo ingenio, fumma modeflia, poflesquam Rex appellatus fit, fiperbums crudelem, immoderatum fife? loquitur de Alexandro Magno. $10. Ifraelitze petentes Regem non tulerunt repulfam. c3 VDU obedito voci illorum, inquit Dominus 1Sam.8: 9. Vulttamen illisbene inculcari oon DDUD ju; Regis, hoc eft, poteftatem illam, quam Rex, more Regum gentilium, ad quorum exemplum petitus erat; arrogare fibi poffet,& impune facere ac exercete; neque enim debuit Rex Ifrael minori poteftate uti& majeflate, quam Gentium Reges. Si enim Ifrael Regem voluit, ut voluerunt Gentes, etiam illam debuit Regi concedere excellentiam, quam omnibus retro feculis gentesconcefferanr. Inculcari autem id Dominus voluit, ut metus incuteretur Ifraelitis,& ut circumfpecte ac caute agerent;perpendentes quam grave fibi peterent imponi onus; nec peterent rem, cujus illos impofterum fubire poflet poenitentia, $.1. JusRegis ita exponit Samuel. Filios veffros femet, imc(y filias in fervos& fervas: 4Agros, vineasque veflras dabit férvis[uis: Greges veliras decimabit: y vos eritis ilh iu jervosc, 1Sam.8: 11-17. $.12. Hanc fane& majorem Reges gentium olim arrogarunt fibi poteftate imo& vitz ac necis. Ifraelitae Regis, ad exemplum gentium, appetenculimi: nec haec recufare debuerunt,& parati effe ad ferendum ea in regibus fuis, quacunque 418Aor ferre coguntur in heris fuis. Neque poftele&um Regem,& indu&am femel Regiam peteitatem liberum amplius erat illamcaffare, aut Reges mperio exuere. aut vita privare. 1d«uod Dovid inju(te pr«flus à Saulo minime fibi purabat l cere,: Sam,26:u112.. adeoque aqui.m atque iniquum Regis imperium fezencum erat $ 1,. I/racl.ta fpreto periculo ryrannidis& mole'iz lervitutis in propofito perfiftunt: Nn 5, yoluniGentes tegii imperii amantes. Non tamen omnes. Iftaelitis Rex datur, jus Regis, *aul primus Pos, 235 De Sauli primi vagis vita rebusque geftis. Cap XVT.Lib.s;| voluntque aceligunt diua nicis pore,& Regem fibi dari. Dedit igitar illis Dew Regem Saelum ilium Kis, virum e tribu Benjamin, qua minima omnium erat tribuum, AG.»ih| confer 1 Sam 9,21, Ego fmjnquit, Saul e minimis tribumm Ifrael.| $4.14. Unxit Samuel Propheta Saulum oleo, ofculatus eft illum,& dixit, 4mucn te| $fnétus& fotecies— esr Dominum fuper bareditazem[uam in Principem? Y Sam,10,1.. Deinde totum populum n ets, convocavit ad Domiuum in Mizpab, ubiconjecta fors cecidit fuper Saulum. Ita Samuel in fide roboratus, non dubitavitSauli ele&tionem committere forzi, gnarus, cune illim judicium efe à Domino, Prov.1e5 33. vide 18am.10, vers 7-24. Denique in G:/2zl ad.| huc inuovavig WQVBDD regna, hoc eft, fecunda quafi vice in Saulum regiam potefta.| tem contulit 1$am.114.15.. Mula enim(iii nequam in initio cum illo luferunt,dicentes, Quomodo auxiliabitur bic uobis?.& contempJérant. illam,& nou adduxerunt ili munus, 1 Sam 10, 27.| $.15. Igitur Saulus regnum non quafivit, nec impetravit malis artibus; nam invitus| id videtur fufcepitfe; 1 3am.10,22.23.. fed divinitus id illi fuit oblatum,! iefigois mi-.—$, 16. Saul infignis fuit n.iles, egit robur, praliatus eft fortiter,ferocem Regem Am-| ks, monitrarum Nacbajcb domuit, 18am.it,& quocunque Je vertit. YU conzemnavit, hoc eft, pro impiis v;cit& protrivit hoftes, 1 Sam.14, 47.4.8. Non umen— J.17. Attamen non rectus fuit coram Domino: infigniter peccavit; unde& Domibonn:*9 mus illum peécsze, ACor. 13, vers.22.. Imprimis agre tulit Samuel, quod fibi arrogano.^" vit licentiam:ffi:endi bolocaufla y pacifica, IY2203. Stulte egijii, inquit, Nou cbférwujii preceptum Dni Dei tui, Et nunc reguum tuum nonu flabit, y Sama15, 9.13.14. Deinde, quod pepercit 42a7« Regi Amalekitarum,& optimis ovibus ac armentis,nec anathemate illa percuthit, ut juflus erat, 1 Sam.15, 9. cumque przetenderet, fe peperciffe ovibus, ut f/a.iti.arez. Domino in G:lgal, ita graviter refpondet Samuel, Nam volujtas Domino in! bolec.utirs^. Obcdire facrificio melius S aufcultare pre adipe arietum, Nai pe. catum di-| viuati ni eft iasbedieutia,(iniquitas(9 imagiues. BM à dvriCia Qu refiflere, reniti, 1$am.i5, Vers. 22.23. Ab illo tempore non addidit Samuel videre Sauli, fed luxit fuper illum,& Dwniutan. peuituit, quod feciffet. illum regnare, X Sam,cap.t5, verf.35. hoc eft, decretum habuit exueudi illum& poteftatem illius regno,— Perpezuiras enim Ifrael ORT? DY2 non neuiitur, nec pauttudiue athutur: uam uou bemo ejf, quem panitudo fubeat, ibid, vers. 2 C udelis$.18. Crudelitate& fevitia mifcuit omnia. Samuel fibi ab illo metuit, ne interfuerein f&^ pup, p Sam.t6, vers.z, Quasnon infidias tetendit Davidi genero, pio& fideli? 1$am,18, 3.9-29. 13am.1o,11, Quot non Sacerdetes Dosini crudeliter juffit interfici? quod cum fervi ilius nollent facere, Doég Edomeus exfecutus eft. 1 Sam, 22, i-vc.. Urbein facerdotum No! totam exterminio devovit, nullo evadente, nifi d/:a:aro filio facerdotis AchiJadicia Pei melech, ibid,y zc. Cerne hicfevera Dei judicia, Sacerdotes, qui interficiuntur, fue1n domam runt& pofleris Eli. llli predictum erat; Omuze multitudo domus tue morientur viri, hoc exicquiu,€ft, cum viri evaferint, 1 Sam.*,33. Id nunc per manum Sauli implet Dominus. Injufta manus jufta Dei judicia exíequitur, Jufte filii Eli patiuntur, quamvis ab injufto. Injufle Saul facerdotes excidit: jufte rarem facerdotes excififunr. Juftitiam Dei Saul implendo, injuflitiam propriam auget,& menfuram injuftitiz implet? Igitur ut verbum Domini in feculum flat, ita& minze ejus& judicia Vifitat Deus peccata in tertiam& quartam progeniem, Miferi& infelices funt, quos ita Deus punit; nec tamen felices& beati femper illi, per quorum manus punit, .$. 19, Spi "De Sauli per Spiritum malum perturbatione. Cap.XV Vlib.2.287 $9. Spiritum DeiSaul initioele&tionis& Regni habuit, 18am.10,6. T? 3*y noo! Spiritus Dei DYY(Gy invadet te Spiritus Domini(id quod& de Davide dicitur 1Sam.16,13. confer fuper SauJud.14. 6.)& vatianaberrs, G mutaberis in virum alium. confer verf.9.10.. Vertit ei Deus um Cor ziud y Q9 prephetavir: inde proverbium C—w323 ON, COOn m etiam Saul. inter Propke'as. ibid, versa142. Ita& 1Sam.r 1, 6. y invafit Spiritus Dei Saulum, cum audiret verba Nachafch. $ 2c. Sed docet Scriptura hunc Dei Spiritum ab illo poftea recesfiffe,& Spiritum ma« Quiubi ab Im à Domino V0? DRD ny? PW illu perterrcfecille, 1 Sam.16,14. confer yis. Ecce PAM m Syiri*us Dei malus perterretacit te, 3y 30 ny) con N m^: confer 18am.19, 9. Reme- seirirus Dei dium querunt Servi Sauli in viro, caneute in atara, qui cum Sprrius Dei malus fuper Sau- at Itin e[let, luderet,& ita£eue Saulo elfet, 1Sam. cap.16: vers.16. Hac ratione accerfitur David, filius Jeffe5 qui quoties ludebat, recedebar Spiritus malus à Saulo,;)?nm«a&ixius fiebat ip/, hoc eft, laxamentum accipiebat, Kimchius Dj2Xn[D ab anguflia LX X, xg)&réluys Xas^, v Sam.6,2 3. Imo 1 Sam 18, 10. dicitur: Er perv.fit Spiritus Dei malu: Suttlum ,& vaticinabatur in medio domm,( Davidcauebat,(à. bafla in mauu Sauli, Gr dicebat, percutiam Dovidem., verf.11.. Mirabilis certe Spiritus. Spiritus salus facit vati inari,& fimul hafta Saul Davidem vult interficere, Addatur denique: 18am.19; 23.24. Lt fuit fitper Saulum, cum in eo effet ut Davidem in Ramab comprehenderet Spiritus Dei(y. prophetavit, G extut veffes fuas,(y cecidit nudum integro die(y ucéle. confer ]ud.9. 23. "$.z1 Spiritus Domini, qui Saulum dicitur invafiffe, fuit Spiritzs robori:& fortitudi- Uterque anni, Efa. 11, 2. imo& Spiritus cozmrioss, fecitenim Saulum vaticimari,& Prophetias e- tem pus loqui. Spiritus»ia/z; fuit idem Spiritus Domini; dicitur enim Spiriti malas à. Domino, & Spirius Dei milus,& de utroque Spiritu dicitur, quod WY?X invaferit Saulum.. Dicitur autem Spiritus Domini mattis; non quod io fe malus fit; abfic! eft longs Spiritus& fénclas s. fed quia in Saulo malim quid, hoc eft, injucundum& trifle operatuscít; eumque coatrillatus eft& accufavit: id apparet inde, quia dicitur Saulo aliquando fuiffe au Len,& Lrxiss, hoceft cititiam illam, quam Spiritus hic malus operabatur, nonnunquam rece(fiíle,& mitigatam ac lenitam fuifle, id quod& hac phrafi indicatur,(9 receJJit S irritas malus à S«ulo,. Spiritus San&us, quia multa& plurima operatur ac évip?&i, Varie nominatur in Sacris; nunc bays, nunc zi uni s nunc ferviratis, nunc libertatis, Difcamus hinc, improbos, qui Dominum deferunt& deficiunt, quos inter Saul omnino haberi potefl, Syiritit Sancti fpe fini participes Hebr.6, 4. illumque in illis dona operari cognitiohis& prophetiae; etiam heroico fepe impetu implere; utin Saulo videreeft; plerumque autem in iilis efle Spiriziam malum, hoc eft, illos accufare, contriftari,& condemnare, Oremus Deum 6 toto pe&ore, ut nondet nobisS, iritsm malum, fcd ut 12712 FYSyirirus frontansus nos ifientet femper. P5114. Ne aficiamm triffitia Spiritum Dei Janclum Eph. 4:30. ne& in nobis fiatSpiritzus mal ss a Domino& Spiritus Domiui malasimo& 7T rmn S, iritus foporis Ef.29, vo. $.22. Maxime autem memorabileeít, qued Suis Samuele jam mortuo(1Sam. Saul confulit 28. verf.7.) cumque Deusroganti illi non amplius refponderet, neque im femnirs, ne- Muliecem que iu Urim, neque per Prophetas, adiit AMulierem 20N POy3 babentem Spiririm, qui spiritum. ex illa loquebatur,(quemadmodum Spiritus immundus olim per Pjtbiam, qua íi oeiie appellatur,& Sibyllam Cumanam, cujus Virgilis meminit, locutus eft) illique dixit; 2INÀ» NI'DDp diviua mibi per Pyiboneui,&,^»"yn Di Jic inibi of evdere Sauue 288— De fmulati Samuelis productione. Cap.XVI. Lib.z: fla coram— Sapruelem, 1.Sam. 28, 6. 7. 8.9. Quodque hec mulier, clamans voce magna, dicit fe«iie di[Je CO'TÍ?N Deos afcendenter à terra, quodque illa flitit coram Saulo formam viri feni, nis: eircumpofit um babentis pallium, quem Saul agnovit effe Samuelem,& coram quo fe incurvavit, honoris exhibendi gratia, 1, Sam, 28, 12. t4. Quifenxfe—$23. HicSenex é tetra à muliere Pythia edu&tus,fimulat fe effe Samuelem: dicit enim smeelem.|. ad Saulum, Quare commovifli ime ad educendum me?. Quare rogas me,& Domin rece]it à fimuia efle; ,,. S exJiirir buffis rut;& faciet Dominus y ut locutus efl'Y3 per manim meam,& fade repnum à manu tua.(confer, 1. Sam, 15,28.)& dabit David illud. 1. Sam. 28,15. 16. 17. 18. Denique praenunciat Saulo ftragem accipiendam Philiftinis; imo& mortem tum Sauli, tum filiorum, his quidem verbis,"By 3223 7WYN"DD. Er cras ru(y filii tui meCHW. 1, Sam. 28, 19. Nontmea—$.24. Hic ita dictusSamuel non fuit verus Samuel; nec quoad corpus;nec quoad anifa.rsamuc; mam, Nonquoad corps. Id enim non fine ratione y. 3. hujuscapius dicitur merrmum & fepultum in civitate Ramab, Atqui hic di&tus Samuel vifus& auditus fuit 2 l'y3 in Endor, 1. Sam, 28, 7. quo corpus verum Samuelis&loco longinquo,ut Ramah erarexiguo momento adduci non potuit, Deinde corporis Samuelis nullus erat necelfarius ufus, hoc eft poterat Diabolus fine illo agere commode quz egit. Cadaver enim lacerum& putre per fe res ftupida& immobiliseft; nec quicquam potuiffet agere,ni Diabolus id induillet;& potuit Diabolus formam& figuram corporis accipere; ipfum cadaver relinquere, Non quoad animam f, fpiritum, ille enim folutus à corpore introdu&us fuit iu eicriam,& redi: ad Deum Faclcrem[uum,& ita manu Dei cuftoditus fuit;ut a malo, h. e, Diabolo non tangeretur; nedum ergo ut ad vocem& libidinem mulieris Pythize adeffet& compareret, Deinde vidit mulier quos vidit 4/cendentes 6 terra, At fpiritusSamuelis erat apud Deum in celo, Denique& inde apparet, hunc Samuelem non fuiffe verum Samuelem, quia ad Saulum dicit, Cae Filii tsi& tu mecum eritis. Atqui Saul non fuit cum$amuele,nec acceffit ad illum,nec quoad corpus,quod non fepultum fuit in Ramah; neque quoad Spiritum, quem non poffumus judicare intraffe in ceeleftem Hierofolymam: in il, Jam enim non intrat«dv xov, 6j worsy GdYAvy ua, xgi«04(O-, Apoc. 21,27. Dices, An Jonatan juftus non intravit in celum? Refp. Verba dicti Samuclis capi debent x7 piQ fecmdum wn ram partem. Ta& ril mecum cras, hoc eft, ii liorum tuorum, qui tibi pares funt: aut quid mirum hunc Pfeudo-Samuelem aliqua in parte mentitum efle? & locutum e voto animi, quo omnes Sauli filios fibi cupiebat fociari, quemadmodüm quarit, ut omnes a£f-rbeaz,. 1. Petr. 5,8, Igitur triftis haec fuit vox,& nuncia ejulabilis maníionis; Quanro beatior illa Chrifti fuit in cruce di&a uni latronum, Hodie mecum eris in Paradijo! Luc. 23, 43. id quod verificatum eft in anima Latronis, que vitam hzreditavit precprer jsfhiriam Chrifti quem in cruce confeffus erat, $ed Spirits— f. 25. Igitur hicitadictusSamuel,fuit Spiritus maliguns,qui illufit oculis mulieris Pypagos: his, ut putaret fe videre virum fesem, pallio iudutum; quem reipía non videbat;& impofuit auribus Sauli, ut putaret fe audire os Samuelis, quod revera non audiebat; fuitque adeo merum fpeé&trum, phantafma, praftigium,& fallax mendaxque fpecies. Erquidem—$.26. Hic malignus fpirituscallide agebat perfonam Samuelis: conqueritur enim el.4u:— 2c fr injuria fibi áSaulo facta fuiffet, Quare commovifli me?. acf dicat, quid caufa fuit, quod quierem meam turbas. nec finis me pace mea frui,& humanis me rurfum involvis turbis? ut ita fraudem Saujus non animadverteret; non autem mirum, mendacii pa trem mendacium loqui, $27. De Laud "De fimulati Samuelis productione. Cap.XVI. Lib.z. 289 f. 27. Deindeetiam fcientize fue fpecimen edit, narrat enim, receffiffe Dominum à gi munita. Saulo, regnumque abítulifle ab ilo; Saulum in Dominum graviter peccaífe; cedendum vs. nuncab hoftibus. Nequeenim ignarus eft Diabolus omnium illarum rerum,qua Deum inter aguntur& homines: multa etiam judicia divina novit, quia multorum exfecutor ipfeconftituitur, Sape etiam Chrifti iplius exftitit praeco& x«ray3«A«/;, Marc, 1, 244 A&or. 16; 16. 17. 4.28. Et hocaftutüm eft& audax fitis mendacium, quod audet ita loqui,& faciet Domiuus i.i Saulo, quemadmodum locutus eft yer manum meam;hoc eft, per me y, 17. ut ita omnino verus Samuel videatur. 4.29. Craseris meam, inquit. Ut enim Domim n»vit fus, 2.Tim, 2, 19. ita& Satanasnovit 7e; orrae auT9, $.:o0. Necmoverenos debet, quod Scriptura illum, quem Pythia eduxit, Samuelem vocat, Er dix't Samuel ad Solum vesf.Ag, confer, verf. 16.. Et dixit Saal q iare interropas me,— Scriptura enim noluit hoc in loco detegere& explicare Satanze fraudem fatis fuperque ex omnibus notam circum(tantiis, fed fimpliciter narrat, eum,qui terra afcendit, Samuelem vifum fuiffe& Pythiae& Saulo,& qua talem illum nominat ac introducit loquentem. $.31. Mulier magica clamat voie magna, poftquam vidiffét nominatum hunc Samuelem. Ita horribile eft; ipfisetiam Satana miniftris,Satanam,aut ullam illius fpeciem videre. Mox agnofcit fe deceptam à Saulo, qui mutato habitu,& fimulato nomine ad illam accefferat, cur decepifli& tes Saul? verf, 12. Videtur id refciviffe ab illo, quem fecerat aícendere. $. 32. Mulierrogata à Saulo;quid vidifi? refpondet, Deos vidi afcendentes é terrayy.1 3: pxit evi Probabile eft;fpe&trum hoc non fine terrore& magnificentia quadam, ut ita loquar,appa- diffe Deos, ruiffe. Autetiam, mulier Pythia putavit fpe&tra,qus adducebat, Dec: effe. Miniftri enim Diaboli bene& reverenter fentiunt de Diabolo;& pro Dec illum habent, qui& alibi Deus mimdi vocatur, 2. Cor, 4, 4. 4.33. Nec multum moramur Syraci locum cap.4 4, 22. Samuelypoflquam obdormiverat, v oeu Sy vatianatu eff,& ninciavit Regis exitium, Gy é terra edidit vocem,& vaticinatusefl, im probos chi cap. 46, eccifüros, Syrachusenim fimpliciter fcquitur Scripturam, quzedicit, Samuelem afceudilfe^?" & locutzm e|Je; aut(i id non fatisfacit, dicamus, Syrachum,autorem Apocryphum ad dogmatis cujusdam confirmationem adduci non debere. $.34. Etiam inde magis confirmatur, illum, qui apparuit Saulo, non fuiffe verum Samuelem quia ipfe Saulus fatetur, ucu refpondit mi*i Dcts, nec per infomniaynec per Prophetas, verf 15. confer, y, 6. Num dicemus,Dcum voluifle ipli refpondere per fervum fuum Samuelem, jam mortuum, jam in quietem introductum, qui per ullum alium fervorum in vita adhuc agentium refpondere ipfi haut voluerat? $435. Afcenfum é terra nominati hujus Samuelis Scriptura narravit 5 de'cenfum ejus in terram,& quomodo iterum difparuit, non narravit; nec opus eft de illo effe follicitum, $.36. Apparitionem hanc& fermonem falíi Samuelis fecuta eft in mifero Saulo ingens animi perturbatio& dolor. verf. 2c-2«.. $.37. Finem vitz Saul infelicem habuit. Exercitu Ifraélitico in fugam à Philiftinis saut 2,7; verfo, ipfe, ne in manus incircumciforum incideret, in gladium occubuit. r. Sam, 3 1, xe Y. 4. Armiger Imperatorem proftratum videns, pariter gladii fui i&u transfixus exfpitavit, verf, 5. Habemus plura in Sacrisexempla orum, qui fua manu fe confecerunt, o AbiS»lvitut obe i:dio, Pythia cla. mat, »)0 DedeteflabiliSauli Regis dvveyuete. Cap.XVI. Lib.a. Abimelech puero dicebat, Edc gl idium G intevfieme.. Jud. 9,«4. Achitophel& Judas laqueo vitam finiverunt, Simfon domum Dagon dejiciens fe und cum Philiftinis interfecit, Jud 16, 3c. Sedin Simfone notandum, illum morientem invocaffe Dominum, ibid verf.:8. Deumque illi reddidiffe vires, quas antea abftulerat; neque fi recte velimus fentire hoc ipfius facinus pro dvrexereza habendum effe, pofuit enim vitam hoftes vita exuens; nec tam ftudio fefe interimendi, quam cupidine ultionem fumendi ad hoftibuscolumnas fani dedit praecipites. dvraxn(u.— 9.38. Non funt laudandiilli, qui ipfi manus fibi inferunt. Mors Sauli tanto fuit horS58lis. ribilior, quod ipfe illam(ibi confcivit. Dictum eft, uon eccides, nec te, nec alium, Item, us Gen 9,5. Sanguinem veflrum de auimabus veflris, hoc eft, vobis i pfis requiram, Si fanguinem noftrum de aliis Deus vult requirere,quidni de nobism:t ipfis? Vita donum Dei eft; non fine fcclere profunditur.Infita eft omnibus cp, ut vitam fuam quifque amet,contra illam agit; qui fe interimit, Deus vitzenoflrae Gc mortis noftrae Dominuseft; non nos ipfi. Imbecilliratis eft morte miferiam finire velle. Crudelitatis,in propria vifcera& cutem fzvire. Non licet occidere alienum fervum: omnes autem fumus fervi Dei, Bonus milesfine confenfu Imperatoiis ftationem non relinquit. Nemo unquam Prophetarum aut Apottelorum, excepto Juda proditore, ita defeitatuit, E/ias, fatur vite, non illam fibi aufert f-d Dominum rogat, awfer anfaram meni, i. Reg 19, 4. ita& fonab Jon. 4,3. Hiob fupra modum afflictus, ita ut diceret, Job. cap. 7; verf 1«. Eleziz fujfhendium auima me, m» tom pra olfibus meis, non tamen fe iplum occidit.— Chriftus Apoftolus jubens fzgere à Le inavirarean, clare docuit magnam vitze habendam rationem. Non legimus Sanctos Martyres; etiam flammis adjudicatos, manus fibi iutulifle; potius exfpectarunt horam,qua deducendi erant ad rogum.Sceleiatiifimos autem faepe in carceribus manibus fuis vidimus interfectos, Male fibi confulit;qui fe ipfum vita privat: fzepe enim in üinpoenitentia moritur 5 nec poteftcorcontritum, penitentiaque plenum tale confilium capere. Cesfenus— Jf. 39. Santa Ántiquitas non laudavit fui interfeQtores.Romáab Alarico capta mult pit»nuüquie M matronz X puelle potius quam ut vim paterentur. fe ipfas occiderunt, Difplicuit id Au$at5,. gultino, cujus eximia funt verba lib.2. de Civit Dei cap. 17. Nc; roter bona affequeuda, uet propier inala vitanda. et fe interficere, Ejl euim bomi idium, qid pr-hibetur lege Dei, Et Judas eam ccáderet(e ipfam, certe f.eleretzm ccodit, tamen rews eff nn tantum mortis Chri« Jii fed ctiam[mx ipfii;& contra Petilianum 1. 2,49. Non babeue pro martyribus,qui peccaIam vindi ant ui fe ijs. Hieronymusin Ep. ad Marcellum deobitu Blefilla fub perfona Dei inquit pen re; ipiot des animas, que we no'eute€ corpore exie«tuiz, Chryioftomusin Ep. ad Galzzas, vez e:5, qui fe ipfos occidunt, feslevatzs ejje di. imas, gy peiores bomiidas, Et gentili- 4. 40. Saniores inter gentiles horruerunt hoc facinus. Athenienfes in agro Attico taL2 les uoluerunt fepehri, Cun virgines Lemnize nulla certa de caufa fe ipfas fufpenderent, nec finisilli turori imponeretur, e publico civitatis confenfu,qua ita mortuz fuiffent,unco impacto, nudz füiama cum ignominia trahebantur per publicum. M.Attilius ReguJus maluit redire Caithaginem, cum fciret fe ad exquilitiilima fupplicia proficifci, quiam sanus fibi adfeiie,. Virgilius, de iis, qui fc interfecerunt, ita cecinit /neid. l, 6, TM f c. Qui fibi letbum Jnjoutes pepevere manu 5. ltiemque perofi Projecere avimas s quam vellent etbere in alto Nunc(y pauperiem,& dures perfevie labores? 4.41. Fue De Ecclefía[ub Saulofflatu. Cap.XVI Lib.z. 201 $-41. Fuerunt tamen multi inter Philofophos,Cleanthes,Empedocles,Zeno, aliique, qui necem fibi intulerunt, illos Hieronymus appellat ,/ulte Pbilcfcpbia martyres. Cleombrotus Ambraciota fe enecuit; ut immortalitatem aflequeretur. 4rzaulit fibi manus M. Cato, inquit Auguftinus, pazientiane an impatientia 7 certe impatientia,(y acerbitate animi. Non fuit illud fortitudo, fed mollities: res adverfas ferre non potuit. Etiam Lucretia, qua, utut coacta in obfequium fetradiderat Tarquinii, cum noram poftea impudicitiz& iniquam de fe populi fufpicionem ferre non poffet, imbecillitate quadam animi, fc ipfam occidit. Curtiusequo concitato in hiatum defiluit; in c':o tamen viro amor Patria laudandus eft.: $.42. InSacris Jonaslegitur dixiíTe, T/Zite& projicite me n mare. Jon.r, v*.. Sed is proje&us elt ab aliis, non autem feipfum projecit; divinaid ita moderante Sapientia, ut in Jona typus exftaret mortis& refürre&tionis Domini, Matth. i 2,40. 4.43. Rizias narratur, 2 Macc. i4, 37. cum fe videret à Nicanore undique conclufum, trajeciffe fe gladio,& deinde cum vulnus videret non effe lethale, dediile fe praecipitem, Laudatur ibidem hoc fa&um, Foluie potius nobiliter mori, quam aliquid. indignum fiis natalibus committere; fed ex hocfacto, ut& ex hoc teftimonio libri Apocryphi dogma non poteft conftitui. $-44. Quidfentiendum fit de illis, qui fibifponte mortem accelerant, facile liquet: certe non tantum corpus occidunt, fed& gravi vulnere animam fauciant, difficile illis Quamvis non omnium, Exemplum. Jonz, Rari. Judicium de illis, qui fe ipfos im. erit, rationem reddere hujus fa&i Judici vivorum& mortuorum. Laudem omnino nul-«c&uat, lamtale facinus meretur;& vix veniam.Servet nos Dei Gratia,ne unquam in talem ruamus immanitatem, Et hec quidem hac dere cogitavimus& fcripimus illo tempore, quo in Urbe nobis patria duo horribilia 4vGx;erecac exempla oculis noftris(pe&avimus. f. 4.5. Status Ecclefie, quinam imperante Saulo fuerit; paucis monendum, 4.bijab Status Ec« filius Achitubi, fratris[Icabod, filii Pincbafi, filii Eli, Sacerdotis Domini. in Silob, portabat deüz teEphod, 1 Sam.14,3. Idem habebat curam Arce foederis, vers. 18. Et dicebat Saul A4chi;a, Adduc arcam Dei: nam erat Arca Dei in die illo cum filiis Iirael, hoc eft, non erat incerto loco, non in tentorio conventus, feu una cum Ifraelitis in diverfis quafi oberrabat locis. In urbe Nob erat Abimelech Sacerdos, 1 Sam.cap 21,verf.i.. Is etiam filiuserat Achitub. tSam.22,9.. Et Sacerdotes plures ufque ad 85. 1 Sam, 22,18. Ibi erant panes facierum, quos Abimelech dedit Davidi, 1 Sam cap.2t,verf 6. de qua actione ita Dominus Matth. capaz. vetf,3.4.. Znnon legiflis, quid fecit David,«um efuriret ille,( qui«m illo? quomodo intravit in domum Dei,Y comedit panes propofiti nis,q 16$ uon licebat illi cowedere, neque illis, qui cumillo erant, nifi Sazerdotibu foli.Exiam illo tempore fuit Ga4 Propheta. 1 Sam.cap.22. verf, s. Saul noluitvideri negligens cultus divini:&dificavit altare, 1 Sam.14, v.34.. Et edifiavit altare Sul Domo: illad in epit&difiare altare Domino, non autem legitur cogita[fe de zdificanda domo Deo Ifraél,qua cogitatio tam follicitum tenuit Davidem fuccefforem. Cum audiret populum comedifle O1 oy juper fanguine, hoc eft, non adobruto fanguine, quod erat vetitum in lege Levit.19; 26. Saul zelotes ita exclamat, Perfide eziflis. Ne peccetis Dum'n2, comedendo Q7 0X. ad Janguisenr, tSam.14.: 32.54. Sed facile conjicere eft, poftquam Saul eoufque Deum deferuit. ut interficeret Sacerdotes Dei in Nob, piosque omnes pelleret,& vita exueret, Eccleliz faciem triftiorem fuiffe;& quia Regis ad exemplum totus componitur orbis, malos Sauli moresmultos fuiffe imitatos. Saul etiam dicitur removiffe à terra Pytbue:($ bariolos, 1 Sam,cap.28, vers,j, in quo laudem mereretur, nifi ipfe deinde mulierem Pyt. Oo 2 thiam gnante Sau. lo quinam? 292 De Davidis unchtone, deque thiam confuluiffet, ut vifum fupra. x.Sam, cap.28: vers. 7,8. 1, Chron.cap. 16; VeIS. 12. 13.... TM David fe-$.46. Saulo mortuo David regnare cepit, qui Saulo vivente jam à Samuele un&tus randusRex, eve, ACt13: 22. 2) usfecheac awrór. deferens Saulum excitavit illis, Mraelitis. Davidem in Regem, cti S teiannium dixit, inveni Davidem, Virum[eundum cor meum, qui faciet ea. à ox odnard us cmnuia defrderia mea. $.47. David Seffe Betbebemite filius, setate omnibus fratribus fuis juvenior, juffu Dei in Regemunctus eft 18am.16:1.. Et dixit Dominus, farze, unge illam WA D 3 nan ille ef^, quem elegi. A quo tempore un&us fuit, inva/it ilem Spiritus Domini, 1 Sama, v. 3. illumque copitexornare denis, que in Rege requiruntur: unctus igitur qui. dem fuit David,non tamen ftatim in regnum indu&tus Diu enim vixit adhuc Saul, quo fuperítite imperium capeffere non poterat. Prviden/a— 48. Mirabilis plane circa Davidem fuit divina providentia. Saulum invadit SpiMOM ritus n ilis: indiget viro qui pulfu citharae mentem illiusoblectet: ita David in aulam '. vocatur Regis. 1 Sam.16:18-2:. Afcendunt deinde Philiftini,& inter illos immanis Goliath. Hunc David conferta cum illo manu, uda(7 lapidibus vincit. Ita incipit innoteícere toti Ifraeli,& omni populo charuseíie. Ipfa mulieres in illius canunt laudem, Percu!fit Dax il iyriides. Sam. 18:5. 6. i6. Javifas fut—..49. Saulab illo tempore invidiamin illum conjecit,& obliquo intuitus eft ocuSaulo, lo, 18am., i8: 9.& omnibus modis, malisque artibus,& aperta fzepe vi tentavit tollere illum é medio,fed& omnia hzc cefferun: i!li in bonum: fit gener Sauli, 1 Sam.:8 17.28. eximie diligiturà Jonatan;& ipfa Michal.quam Saul promiferat illi, er fieret ijfoiu decipulim, Sam 18: 2 1. fivillius fervatrix. 18am.19: 1 i-17. f. 50. Fuga denique cogitur confulere fibi, in qua duri(fimam fortem expertus efl, Hinc in multas extremitates delapfus egit multa, quae non laudem,fed reprehenfionem, attamen& veniam merentur.— Huc refero, quod mentitus eft Achimelecho facerdoti, 18$am.2 t:x^4,2. quod edit Panes Fieri, ibid. y.6. quod apud Jd. bifcb Regem Gat, gefpem mutaziz,& infanientis inftar fe geffit, mittendo falivam fuper barbam, 18am.2 1: Y.10- 11. quod ducem feprabuit colluviei hominum ignosilium,& virorum er xéupiaT OG», 1 am.22, 1.2, quodbenevole exceptus fecunda vice à Rege Gath,& urbeZiklag in locum habitationis conceffa, excurficnes fecit in vicinas& federatas Philifünis gentes illasque funditus delevit,& deinde mentitus dixit, fe plagam Judze infeftaffe, 18am, 27, v. 6-1*. denique quod Achifcho expeditionem in líraelitas moventi, operam fuam pollicetur, feque preeliaturum in illos promittit;quod falva tamen pietate facere non poterat. 1$am.:9,8. memes—.sr. Ingentem& incomparabilem Saulo hofti, Tyranno, perfecutori fervavit fi$és,—— dem;cul, cum poffet, vim facere noluit; nec malum malo rependere voluit, lege 1$am, 245,716. 18am.26, 6-24. imo& poenas fumfit à mifero illo, qui mentiebatur Saulum àfe interfectum, 2 Sam.t, i 4.14. denique lugubri carmine mortem Sauli& Jonatan deflevit. 2Sam.r, 17.19. Filic Ifrael dejlee Saulum; qui iudait«cs dibapho cum delicin s qui feit vefles vejlras elfe opertas ornatu axi. A tbuJe—$$ 5:. Regnum mortuo Saulo,non rapuit vi,nec invafit prcipitanter, fed initio,poftda in R-- n...... 2. N gmensg. QUamàDeo monitus, relicta Ziklag, in Hebron, habitationem conftituiffet,à fola domo aur. Juda receptus,& in Regem un&us eft, 2 Sam.2. 1- 4.. 4.53. Abner fummus militum Sauli prafectus Regnumin reliquas tribus afferuit Iibo "Abneri oppofítiane€9 morte. Cap.XVI. Lib.z. 293 Isbofetbo filio Sauli, 2 Sam.2,v.8.9.10. Ita Regnum in Kraele fuit divifum, Domu Juda fuit"I1"0n porf David, Reliquum Ifrael poft filium Saul, Hic ftatus rerum integrum emeníus eft feprennium;. fépzei enim auus,(y fex menfibus David Rex fait in Hebrou. 2 Sam.2, Vers 1t. $.«4. Abner fidelitatem, quam juraverat Saulo fervavit; Deoque fe inconfideranter oppofuit, quem fciebat juraffe Davidi, de erigendo folio illius[uper Ifvael& fuper Juda. 2 Sam.5, 9.10. Cogitare debuiflet Abner, majorem Deo fervandam fidem;quam homini, Ecce autem,quomodo fponte ruant;qua homo;non autore Deo,€ carnali impetu molitur. Abner redargutus ab Isbofet Rege, ob violatamSauli concubinam, egre id ferens, ab illo tempore defectionem meditatur,& adDavidem accedit, 2Sam. j,7-14, imo& alias tribus in partes Davidis trahere adlaborat. lbid. y. 16.17. In eo dum eft, à Joabo jugulatur, magno Davidis dolore& tedio. 2$am,3; 26- 37. Injuflé Joab& fubdolé Abnerum interfecit; non injufté tamen Abner interfeduseft. Injuftus& crudelis fuit interfe∨ jufta autem& debita illius interfe&tio: quam enim non meruit poenam; qui oppofuit fe Dco;& redargutionis impatiens, exitium intentavit Domino fuo? (0$55. Interfecit Joab Abnerum ob fanguinem Afaelis fratris. 2 Sam.3, 17. lla caedes apeito Marte facta excepit gladiatorium illud certamen, quod Abuero petente,& Joabo alfentiente, inter pzeros feu milites utriusque inftitutum fuerat, 2 Sam.» 14.- 16. Non poteft non triftis effe exitus illarum rerum,quae cum pietate pugnant. Non poterat licita effz dele&itio quz ex inutili dimicatione,& temeraria fanguinis fufione capienda erat. Quenam illa atrocizas fuit;.committere inter fe viros fratres,& mutuasillorum czedes fpectare? Athenien(bus deliberantibus de exhibendis publicé gladiatoribus ad exemplum Barbarorum, Demouiax olia refpondit; Priw evertendam efe Aram Mifericordia, quam t uta atroditas publice exciperetur. $.«6. Nec vitz, nec imperio Abneri diu fuperftes fuit Isbofet,fed nequitiosé& fceleratiffimo aufuàfervis fuis, cum in le&ulo requiefceret; interemptus eft. 2 Sam.4, 7. Ita tandem omnes tribus Ifrael Davidi totum offerunt Regnum, 2 Sam.5,1- 4. 1Chron. 11, 3. Et xerunt David in Regem, fecandum verbum Domiui per manum Samuel, Nunc igitur David poft tot pericula certamina& labores, poft tam longam moram& diuturnam exfpe&ationem folium regale afcendit; re ipfa edo&tus, Deum veracem, promiffoyum memorem, non mentiri, non fallere, $.57. NonusRex David Jebufitis, Hierufalem habitantibus,(unde ha&enus ejici non potuerunt. Jof, i5,63. Jud.1,2 r.) bellum infert 5 Ztrcem Zionis capit, quae deinceps di&a eft. 1 y. Civitas David,& poftmodum totam urbem Hizrufilem, 2 Sam.5, 6-8. 1 Chron 11,4-10.. Ita capta eft civitas illa; quee Regni Ifradlitici fuit caput; in qua ambulavit in poftremo dierum Domine, in«arue mauifeflatis 5 quae typus fuit f/uperna JeruJem, Gal. 4,2«.26. de qua canitur P48,2.4. Magnis esf Dominu& laudatis valdejin civitate Dei nzlri monte[anclo fao. Deus iu palatiis iius cognitus eff iui ih limationemr. $.:8 Preliainfignia fecit David,vi&torias illu(tres reportavit, gentes fubegit, hoftes vicit, urbes illorum cepit;de quibuslege fi placet 28am cap.j,veis, 7-25. 8,1 1:.. 16,1-19, 1226-31. Quibus vi&oriis lztus ita fe effert in Domino,;dicens: Di/fribui Sechem,vallem Suc ot ueti v Mta cfl Gilead 5 mens Mauaffe; Ephraim robur capitis mei s Juda Legislator meus, Moab Librum ltionis meum, Super Edom yreiicio calceum meum. Ad me Phileflina jnbili, Pfalm.6c, 8.9.10. Ita impleri coepit Prophetia Bileami, Procedir jlella é Jacob, dejlixit augulos Moab. Num, 24,17, Oo j$. 19. InDeinde& 2 toto Ifraeic. ilius res gefiz, 294. De faltatione Davidis,€9' ejus caufis. Cap.XVI. Lib.z. Axam fo.— 5.59. Infignis illius fuit pietas in Ecclefiam& Religionem, quam temporibus Sauli dciis incivi- collapfam magna diligentia reftituit, Re cum populo communicata ftatuit Zrcam Dei tare Darid j Kujat fearim, 6 domo dLinadab repetere, 2 Sam.6,2.5. 1 Chron.i3, 1-- 6. Impofita illa plauftro novo, ducitur b uff;, filio Abinadab: fed cum is incaute illam attingeret, percuffus eft à Domino va oy propter errorem, hoc eft, quod feciffet 73. uà di», 2 Sam 6, 7. confer exemplum Betfemitarum 1Sam.6, 19. Hac exemplari poena territus David,deponit Zfrcam Domini in domo O£ed Edom, ubi manfit tres menfes. 2 Sam.^, 9-1. 1Chron. 13,7-- 14. Sed cüm intelligeret, ob exceptam Arcam Dominum domui Obed Edom benedixiffe, plene decernit, illam iu civitatem David transportari debere, 2Sam. 6; 12. Cogitans autem, Levitas olim electos à Doroino, ut portarent Arcam,«o/fegir in unum filios Abaron,& Levitas, 1 Chron.cap.15. vers.2.5. illosque jubet deducere Arcam in]ocum praparatum, nim. zentorium id, quod illi retenderatz, 2Sam. 6, 17. Nam, inquit, quia TY7N122) in inirio CODN NO uon vos adfuiftis, perrapit Dominu Deus jfer in nos; percutiendo Utfam, 1 Chron.1 4: 13, Ita fublata Arca à Levitis intercontinua facrificia, cantus& clamores, iu civitatem D.evid deducta eft, 1Chron.15,15--29. K pofita. iu medio tentorii, quod teteuderat illi David, Y Chron.16, verf. 1, 2 Sam,6, verf, 15. 16,17. aufi,— 5.60. Imprimis notatur Davidem in folemni hoc atu publice choreas duxiffe, idque in bonorem. Domini, 2 Sam. cap.6. vers. 14.16. Et David v 382 1y7222 37020 fil. tabat omnibus viribus coratm Domine, confer 1 Chron.15,29.. Mi.bal filia Sauli id videns [previ: Davidem 512393 iu corde fao,& deinde rigide exprobravit, Q»am, inquit, bcuorari fe. fevit. bodie Rex Ifrael! qui bodié demonffratus eff. in oculis auillarim. fervcrum orum, ut unus futilium homingm. 2Sam.6:20, Refpondet David, n 295"npn? Iufi coram Domiuo, Dis"Wy*Dopo Er adbuc vilis fiam pra boc, d fui bumilis in oiu lis meis,(Cj cum anciliis, quas dixili, cum ills inquam iY122N. glorificabor. 2 Sam. cap.6. VEIS. 20, 21. 22. Id fandtis 4.61. Narrantur& alibi fan&ti fan&zque faltaffe. Mirjam una cum aliis mulieribus fequens, choreas duxit,& éewixior cecinit.Exod.15, 20. Etiam Puellz Ifraél vi&oriam de Goleath, quem David vicerat;choreis& cantibus celebrarunt, 1 Sam.1?, 7. Chriftianos in Syria adhuc hodie ferunt venire in templa cum lyris& citharis,Pfalmos cantare,& una faltare in die refurrectionis Domini, nec non aliiscelebrioribus feftis. Mecpropter-— 9.62. Certe non adeo David hic culpandus eft. Elatus letitia in Domino faltavit;in easccufon- cujus honorem toties cecinit,in illius nunc& faltavit. Siore gaudia teflari licet; cur non dus Did,& oeftu manuum pedumque? Non fuit hac faltatio libidinofa;nec& lafcivia profetta,nec ad indulgendum vanitati inftituta, nec inter pocula& comeffationes habita, fed ex abundantia gaudii fpiritualis& fan&to laetitiae exceffu orta;inter facrificia;cantica& jubilationes facras, Proinifcuas faltationes virorum& mulierum,immoderatas, libidinofas, qualis illa fuit filie Herodiadis Matth.14., 6.& noflra moderna plerumque funt, reprehendamus& vitemus, Davidem faltantem omnino excufabimus; qui non ín gratiam hominum,& ut illorum oblectaret oculos,& ut laudaretur à mundanis; nec fi&tis ad fuperbiam geftibus faltavit,fed quafi extra fe raptus confideratione infignis divini beneficii,inter laudes divinas hacqualicunque actione letitiz fpiritualis teftimonium publicum ferre voluit. Saltarunt pedes externe; multo autem magis exultavit anima illius ín Domino Deo fuo interne, $.63. Vetus gentilium Religio faltationes non habuit alienas;nulla fere imrEthoicos uert V Deloco'Tentorii€9 promif. dro Davvidifatla.Cap.xvi.L.2. 29$ fuere facra, quibus non faltaretur,& tripudia ducerentur, Hiluc forte refpicit illud Virgi- Salrationes -. n gentium lii u factis. Inflaurantque cboros, mixtique aléaria circum, Numa Rex, tefte Livio, S4/ií5 Sacerdotes Marti Iegit, celeftiaque arma ferre, ac per urbeu ire canentes. carin cum tripudiis,folemnique faltatu jufft. Ovid. 3. Faft. Iam dederint Salis à faltu nomina dida, $.64. Aliàs, ut habet /Emilius Probus in vita Epaminonde, Casere(9 faltare apud Romanos parum bonorificum fuit, cum apttd Grecos in fummo pretio baberetur. Hinc Cicero libr. 2. de Officiis, Virum boneftam, inquit, G probum nolle in foro faltare, etiamfi eo modo polfit ad maximum patrimonium pervenire,& in oratione pro Murena, Nemo faltat fobrius, nifi forte injavuss, ueque iu folitadine, neque in coyvivio moderato atque boneflo.— Saltare alienum ftatueruntà gravibus viris, Studium faltandi in Caligula atque Nerone improbacum fuit, Domitianus Queeftrorium Virum, quod gefticulandi faltandique ftudio teneretur, fenatu movit, $.65. lta quidem /frce provifum fuit: fed ubinam fuit illo tempore zabernaculum d enoriam tentorism conventui? Idindicatur i, Chron, 21, 29.. Ez tabernaculum Domiui,quod fecerat hocrempo» M.fés in deférto,( altare bolccanfli, in zempzre illo erat in Celfo in Gibeab. Deinde notatum fuit in Gibeeft, Davidem relizuiffe. hoceft, conftituiffe AJzpbum dy fratres illius, ad miniftrandum ante*hddrcam jugiter 02 COv70379 quodque in die fao Zadokum autem Sacerdotem& fratres ilius Sacerdotes reliquit ante tabernacslum Domini in cel[o, quod erat in Gibeon, ad offerendum bolocaujla Dsmno feper altare bolocaufli jugiter mane cy ve[feri, fecundum omne quod Jeriptum erat in L'ge Domini, quim praceperat lfraéli. 1. Chron. 16,37. 39. Cur autem cum Tabernaculum exflaret,& Sacerdotes illi miniftrarent, cur; inquam, Arca feederis in tabernaculo non fit pofita, ubi fuerat in deferto& inSiloh, quari poteft, fi modo inveniti potefl: certe nil certi de eo refponderi poteft, $4.66. Pius David reputans poftea, fe habitare in domo cedrina.(confer. 2. Sam,$, 11.) Confilium neque adeo juftum effe, 4rcam Dei babitare fub ccrtinis 2. Sam. 7,2. 1, Chron. 17, 1. fla- Davidis de tuit fecum zedificare domum Domino,| Nequid autem terere ageret, rem aperit Na- zdificanda tani Prophetze, qui ita refpondit, Oymequod in corde tus efl, fac, nam Dominus tecum tfl, mino,quod 2, Sam, 7, verf.;. 1. Chron, 17, verf, 2. fed proxima no&e apparet Dominus Natani, Deerejeic dicens:/ dic D»vidi, Tine adificares mibi dcmum ad babitaudum 7? nunquam babitavi gnipromitin domo, fed. fui abnlans|2UD233 OIN. in tentorio(i taberuaculo: mum tnquam ver- 50e bum dixi uni T"ibuum!/7.6, Qitire noun&difi.afis mibi domum cedrinam?. Addit Domi. nus infBgae Veiburs Promitfionis. Cum impleti fueriut dies tui,& doraiveris cum Patribus| t5, ex.izobo Jeuen tuum p.fl to, quod exibité vifzeribus tuis(1. Chron. cap, 17, verf. 11, quod erit à fiii, tiis, 920 Pv WEN) d flibili m vegunm eus, Ilad edificabit mibi dcmum,(y confivimabo join regni ilius in leculum,— Ego eno illi in. Patrem(y id eiit mibi in Filium 5 quod drm perverf^ aget STREWI redarouam il'ud viris bommum& placis filicrum bonieen y.[74 cratia inea mn re.edet ab illo, quamadincduim ahfiuli illam à Saulo, Et permavens evit. doi s tua(y veguum tuin in.[ecsiLom coram tey foliusa tuum erit lae bile COD Wi fe alm,^. Sam. 7,5- 17. 1 Chron. 17,4. V5. 5.67. Proraifio hax profundi fenfus eft, nuili in plena emphafi competit;nifi Chriftc Senfus pro» Domine& Filis L. vidis. Mattha, 1, id patebit€ coufideratione fingularum partium. miffiónis, $.68. Semen promit.itur. Non nova Patribus promiffio Seny.is:in Paradifo coepit, seg, Semea aialicris conteret: Abraamo repetita eft, In Semine tu) benedi.eutur, $.69. De 206. De Semine€9 domo Davidi promi[Ja. Cap.XV I Lib.z. f«duboSe.—$469. DeSeminehocita promittit Dominus Davidi, Ex itabo Semen tuum, confer. men. Deut, 18,918. Prophetam exiitaboillis: quomodo autem excitabit? Excitabo Semen, quod exibit à vifieribus tts, hoc eft, quod é pofteritate tua nafcetur,&€ Juda exorietur, Igitur excitabit per incarnationem, nativitatem, manifeftationem incarne, Alias Semen eiie non poifet. confer, Actor. 2,30. Dew: efruéla lumborum illius excitavit Chriftlumyqtanuni ad carnem, Rom.13. quiuatus efl é Semine David fécurdum carucm, Excitabo Semen, qtto! evit 8 filiis tais, Ita eft 1. Chron. 17,11. hoceft, quod unus filiorum tuorum crit; inde& Jefus in Evangelio vocatur Filius David. Matth. 9,27. Vel; quod filiis tuis, hoc €it, polleris tuis nafcetur. qensusexs 9. 70. QuandoSemenexcitandum effet, addit Dominus, cxcitabo pofl fes. cuim ob«uiaLoni.— dorimiveris eum Patribus ttis, hoc eft, te dudum mortuo& fepulto, confer. AGor, 2, 30. Hinc apparet, promiffionem hanc non effe principaliter de scioorne, VIc enim, quamvis jémen Davidis,non tamen natuseft poft mortem Davidis; fed Davide adliuc vivente; neque eft exuno filiorum David; fed& Davide ipfo: neque exivit e lumbis illius jam demortuis; fed adhuc vivis, validis& fe moventibus. megrumse-— ff. 71. Seminis hujus excitandi conditio varia deinceps defcribitur, E^ flabifiam rem.nis, gnum ejus: conjirimmabo[clium regni illius in feculum. Chriftus Filius Davidis Rex eft. Pf. 2,6. Unxi Regem menm. Zach.9,9.. Rex tuus veuit, confer. Pf. 21,2. 45,2.12. 72, 1, Regum habet, Joh.18,36. Recmum méum non efl à mundo boc, Pfal. 4.5,7.. Solinum tuum feculum i$ perpe: nitas Sceptrum reclitudinis fceptrum regni tui.Eft Rex,cuiusReguum in[eculum uou corrumpitur, uec alteri populo traditur, Dan. 2, 44. confer. Zach. 9,9. Ef. 9,5. 6. 32; 1. Semen hoc$.72. Hlud edificabit mibi domum. confer. Zach, 6, 12. Vir, Germen,«dificalit temad fuatdos plus Demino, Prov. 9, 1. Sapientia aedificavit Domum. Ecclefia eft Dom Dei viventis, mim Domi.... Hg no; qua Ec. I.T in. 3,15. templum Dei. 1.Cor. 3,16. Hujustempli domusque exftruétor Filius Daeleüacft,— videft, Hebr. 3, 2.4. Tanto Chriflus majore gloria diguus Mofe, quanto majorem bonorem baLet dcmo i8, quieam paravit, 6 dà va. adysa, xavavusd(ac, 93e, qui antem omnia aedificavit De cf, Igitur& Semen Davidr: edificans domum Deo, Des eft; adeoque verus 9«ipocz(Q« JEdificavit domum Deo; nec tantum, fed in fe ipfo illam zedificavit. Super banc Petraim&dificata efl Ecclefra, Matth.16,18. Ita non tantum eft. /frcbiresius veyrirw; xdi dupíep; Q«(Hebr.u 10.) Spiritualis bujus domus, 1, Petr.2, verf, y. fcd& à 9400 fidamentum Y, Cor.cap. 3,11.& A8» dnpeyoviag Qe lapis Angularis illius, 1. Petr. 2 verf. 6. Ephef. 2, 20. Mirabilis igitur& divina haec domus eft. Idem illiusarchite&us; idem illius fundamentum; idem illius lapisangularis, Chriftus Ecclefiam fanguine fuo acquifivit, Spiritu fanctificavit, verbo vocavit, merito juftificavit, interceffione fervat, & in adventu noviffimo glorificabit pleniffime, Ergo nemo illius ex ftru&tor, aut fundamentum eft, quam Chriftus Dominus.| Siu off iu nilo alic, A&or. 45:2, d Dann. faGum ejf hoc edificium, Pfalm. 118522. 23. Igitur efr DVD IDID. faudarum: optime Fiidatum; five fundatijsinum. Ef. cap. 28, verf. 16. Domus haec& /apidibus vivis confe€ta eft,— Et ip/f àx Ai9o1 Cures ómodspeidye edificamini, v. Petr.2, 5. Cui autem adificata eft domus hac? num homini cuidam, aut Angelo creature? Abfit, adificabit domum'DU? Nomini me» inquit Dominus, confer. Apoc. 21, verf. 3. Ecce zabernacilum Dei iuter bomiues efl,& babitabit cum iliis,(y ipfé Deu erit cum idi. 1, Cor. cap, 3, verf. 16. "An uefcitis, quod templum Dei elis,& Spiritus Dei babitat in vobis? Annon aedificata eft hzc Demus Domino, 1n qua Dominus(y Spiritus Domini habitat? Sed zedificata eft Numini illius, ut illud i» toza hac domo fit IN. magnificum: Pfalm. 8, 2.& mapuumy& munus purum De Seminis Davtdis pracellentza, Cap. XVI.Lib.z.— 297 rum illioferatur,& fufftu odoris gratiffimi, Mal, 1, r1, hoc eftjut Deus in hac domo agnoÍcatur, glorificetur,& admirabilis fiat, $.73. Egoeroilliin Patrem;(5 illad Semen erir mibi in Filiam. Infigne hoc praedicatum, Cui id uuquam ditum efl Angelorum? nedum hominum? Hebr. r, 5. hocplane eft dfeaopuirepov 5oun. nomeu infinite exxellentiue, quod. aao! eure xsnAnporóunuev pre illis omnibus beredita:e o[fécutiw efl, exerna nimirum& naturali hareditate: unde hoc ipfo demonftratuse(t«gerslov 9. dy y£Aov major auzelis, imo& hominibus, Hebr. 1, 4. Deus Pater Chriftieft. Joh. 11, 41 Pater, gratías ago tibi, quod exatdili we. Joh. 14., verf. 12. Ego ad Patrem meum vado, Nec tantum P.urem dixit Chriftus Deum 42d ya«aípa. idiov fed Gy proprium parentem, quo ipfo judicavit, i(9v$aoviv eivaj m)«dh fe« l«qualem Deo; Deumque fublimiori ratione effe Patrem fuum, quam fanctorum& fidelium. Nec tantum Deus P. ter Chrifti, fed& Chriftus Filius Dei eft, Pfalm. 2,6. 7. Domints dixit ad me, filius mete es tu, Ec ut Deus Pater Chrifti idi- propriuseft, ita& Chriftus Filius Dei iQ» propriuse(t. Qui Iia. d& proprii filii nou pepercit. Rom, 8,32. Dum Deum Parrem Chrifti,& Chriflum Filium Dei audimus dici& nominari, omnia maxima& divina& gloriofiffima cogitare debemus; Chriftumque Fr eundem habere refpectum ad Deum Patrem, quem filii noftri habent ad Patres carnis fuos.— 1. Omnis filius à Patregenituseft Suntílii adoptitii, qui quamvis revera ab adoptantibus non fintgeniti, tamen inftar genitorum habentur,& in locum filiorum affumuntur..| Filius Dei etiam à Patre genituseft. Pfalm. 2, 7. Ego b.die tegeuui, Hxc generatio Filii plane eft divina;& nobis incomprehenfibilis, cujus profunditates fcrutari non datum eft ulli. Eft generatio fine initio. Jeboza"2p bibit, acetufiz it megemtamy miti vole fid ante molimina feu decreta fu.i, ab aterno uu. jm, dicit de fe Sapientia, Prov. 922.23. Eft generatio fine praeteritione. Id dicitur, odie te genui, cflq; adeo ab eterno?n zecernum, Ab hac generatione procul removenda funt impeife&tiones,quas in humanis deprehendimus generationibus Honnnibus generantibus decedit, quod generatis accedit. Vires adimit.& aufert. fibi generans, quas accipit is qui generatur. Mas non generat fine femina. Non ita eft divina generatio. Nilad Chriftum acceffit;nil à Deo deceffit.Idem femper fuit Deus idem fempcr Filius:nec umbra eft mutationis in utroque. Genitus eft Chriftus, fed line matre, eft enim zuárop, Hebr.7,;. Generans natura prior eft& tempore generato, Pater ordine quidem prior Filio,non autem tempore.Filius enim eft ererum. Heb.7,3. In aeternitate autem nullum eft tempus,nil prius, nil pofterius,omnia fimul, Ut autem is qui generat, vitam& naturam fuam& effentiam communicat ei, qui generatur; ita dum audimus Filium à Patre geoitum,cogitare debemus,Filium accepiffe à Patre eandem vitam, naturam, effentiam, qua: in Patre eft:& quia effentia divina nec multiplicari,nec dividi poteft;id quod pugnat cum infinita Dei fimplicitate, unitate& immutabilitate, eundem efle cjusdem eflencize cum Patre,& duas perfonas, Patrem& Filium effe in una indivifa effentia.Id Chriftus indicat, dicens,Ege& Pater tv icpdpp unum fumus. Joh.io, ,o. Et Joh.$,26. Ut Pater vitam babet in je ipf?,ita dedit(& Filio vitam habere in fe ipfo,dedit,per eternám nimirum generationem.Ergo eadem ratione eft viza in Filio, ut in Patre;& uterque, Pater& Filius, eft à(v orvies Dess. Vitaautem haec omnia divina«cy ua(x in fe complectitur. Et ut magis appareret Filium genitum longe aliter fe habere, quam omnes alios fan&os filios Dei, qui& ipfi dicuntur geuiti€ Deo, Joh, 1, 1 3.€ femine incorruptibili, 1. Petr, 1,13. conf. Jac.1,18, Volens genuit nos fermone veritatis 5 ideo non tantum in Sacris vocatur Filiw,& dicitur genitw, Íed& dicitur à uovejpuic unigenitus, Joh. 1,18. qui os& nuc hac divina raione genitus P eit; Semenhoc Filius Dei,5x Deus Patec illiuse(t, t, Filius à Patte eft ge« nitus, 1. Eit im^g0 Patris, 3. Eft hzres pains. Fft rilius "M Dn od dy MER. Quà Gt X.o ull, 298«De Chrifti Semini DDarvidici pracellentia. Cop.X VII. lib.z; eft;& aporiox G- primogenitus, Col. 1,14. ante quem nullus ita genitus eft; utita agnofcamus,plane aliam& divinam F//i; generationem effe. Arriani ita olim judere folebant. Pa. zer genuit Filium volcn'.Ergo potuit non gignere& potuit Filius non effe, Voluntas enim libera eft; poffuntque illius a&iones non effe.[ta illi. Sed Pater genuit Filium natura& zeterna illa voluntare, que immutabilis eft in Deo. Eft giturgeneratio Filii immutabilis nature& voluntatis diving opus,ut ita balbutiendo loquar. 2.Omnis gignens gignit ad fimilitudinem fui, Genef,$, 3. Et Adamo genuit ii feimilizudine faa ad. imaginem fuam, Igitur oportet, ut& Filius genitus à Deo fit nao Dei. Col. cap. v, verf. i$. Efl imago Dei invifibil. Hebr. cap. 1, vetf. 3. efl jleudor glivie,& cbaradier[ubfjientisszu.. Phil. 2,6. Efl iu forima Dei, nec rapinam ducit, effe«qitilcin Deo. Col. cap. s, verf. 9. In. illo babitat omis plenitudo divinitatis corp:raliter, Exod, cap. 23, 21. Nomeu meuin efl in medio illiu, Eft ficies Dei. Exod. cap. 33, verf. 15. Facies mee ibunt. Angelus faciei, Ef. 63, 9. Hinc Cluiftus. Joh. 14, 9. Qui vidtt ie, inquit,vidit Patrem. Qaomcdo igitur dicis Philippe, 4£w uobis Patrem. 3. Fili poros a3; uoiac 8c aureus, hoc eft, paterna bonahareditant, Genef, 15,3. Ecce un dedifli mibi ilium,(y filiu demus mee, hoc eft, famalus meus bareditabit me, ob defectum filii, confer verf.s.. Non erit bic bores tuus, fed qui exiLit& vifceribus tuis. Filii heredes funt naturae jure omnium bonorum paternorum. Igitur& Filius Dei, à Deo genitus;hares eft omnium. Hebr.1: 2. quem pcfuit baredem omniim, Vli igitur poteflas ej omuis in celo& imterra, Colum eft ipfius ,imo& terra;& quicquid in celo& in terra eft, Igitur eft Dominus Angelorum& hominum,vifibilium & invifibilium. Imprimis autem illius haeredii Dominuseft, de auo eft Pfalm. 16, v.6, fuiizuli ceciderunt nnbi in am enis,( bareditas decora misi, hoc eft, 1an&orum electorum, quorum ita heres eft Chriftus,ut& ipfi(int ccbaredes Cérif'i; Roni.8, 17. imo bareces Dti per Chium. Gal.4,7. 9. 74.. Id rede eft effe Filium Dei à dlyrdga iu potentis, Rom.1: 4. Omnesnos fumus Filii Dei. Johajiz. Rom.8:14.16. Galat.4,6. 1 Joh 3,v.1 2. Hof.» 1. fedfilii& à veia, in inirantates filii non natara, fed gratia. Notara fumus jii ira, Ephef.2: 3. Gratia atttem Dei fum, quod. fum, X Corg, 10. Solus Chriftusfi'us eft& dvrduq in poreutías hoc ell, qui potentiam habet divinam, per quam mundum condidit, per quam mortuos vivificat, per quam Deo reconciliat, per quam fere priis, Hebr. 1: 3.. confer Ef.40, 10. Eee D.mirus NY3Y PY3. cum potentia estt, Nectantum,fed& dicitur Filius Dei in poiéiitia, hocetl, in omnipotentia fignificationis eft auditque Filius Dei, ita ut omnis 4s sapi viu p fourit, quam vox Ficus in latitudine fua comple&itur, in Chrifto Filio Dei efle cenfenda fit; illumque habere vere& effentialiter omne id, quod vox Filius ^cyies nobis poteft facere in mentem venire, ftatuendum fit indubitabiliter. 5.75. Igitur nonopus efl, ut anxie& follicite conquiramus argumenta;an Filius fit Verus, J£ternus, Omnipotens Deus: nam hoc omnium argumenrorum maximum eft, qvod unum& folum abundefüufficit eterna illius divinitat: probande, quod eft& dicitur Fus Dci,& quidem in potentia, Qui enim Eze» dicit, dicit illum ab aeterno genitum,ejusdem cum Patre effentize,vitze,naturz.potentize, glorize;. Vifibilem imaginem Dei invifibilis: Haredem omnium, Regem omnium, Dominumque vivorum& mottuorum, adeoque dicit illum Afagnum illnm Dem ,Tit.a,13. Feria Deum, Y Joh 26 Dern benedictum[uper omues in fectils, Rom.955. 5-76. Dicit autem Deus 10 TIN. Ero idt n Patre, ct illad erit mibi in Filium. cone fer Hebra, verf; évopaa] dvnd eic wazípz, ud) au é: tea] noi ic iir, Quod ab aeterno eft, ante De[eminis Davvidici plages€9 cruce. Cap.XVI. Lib.z. 299 ante mundum conditum, ante montes fixos,ante abyffum omnem, imo voyap ante om» nia Dei slimina& decreta, Prov.8: 23 24. id futurum enunciatur, Ero illi in Patrem,& ille mihi in Filium,quomodo? pet apertam& claram denunciationem& demonflrationem. lta cum voxé elo dixit,bic efl Filius meu dile£ius, Matth,3: 17. 17: Y... certe impletum eft, quod hic Deus promittit, Ero illi in Patrem, ille mihi in Filium. Magis, quum Pater ipfi dedit verba Dei lo jui,& Deum invifibilem enarrare,& maxima opera facere, Joh. E38. 1:34. 5:27.36. 10:24. 14:10. 15:24. 17:4. Magis quum fui dcboribus mtis, Ator.2,24. excitatus efte mortuis, E refurreAione enim mrt:r: im praecise defiuitus eft, cum exclufione quafi Angelorum& hominum,& publice quafi digito monftratus omnibus, Filius Dei iu potenti, Jecuudum Spiritum Sauctitat, Rom. 1;4. Magis, quum exaltatus dextra Dei. fedit ad illam,& Spiritum promifJfonis inde ejfuliz. AQor, 2,3 7 Inde enim dogs fecure agnofcamm, credamus. confiteamur, quod Deus illum eoi fecit& folemniffime declaravit, non tantum xéecr C agigóv Deminum i Chriftum; AGor.2,5 6. fed & filum unigenirum, cum Patre unum, aeternum& omnipotentem Deum. 4.77. DehocSemine, quod aedifi. az demum Domini, cujus folium firmat Dew,quod eft Semen hoe Filius Dei, ita porro vaticium habet, Ez redarguam illud virgis bominum, dy plagis fil-orum?. m m bomini, Notae fuerunt ea94ua( palJIcnes,ferendae à Semine. Filius Dei virgis hominum virgis redarredargutus& cafus eft, Pilatus Jediz ilum flugellandum, Matth, 27,2 6. Marc, is q, acce, o. gaendum, runt calamum, verberarant caput illius, Matth.7:30. confer Ef.50,6, Tergum meum dedi cadentibus me, Imo& plagis filiorum bominis adfe&us, hoc eft, illis plagis, quibus fil hcmini; in fceleratos folent animadvertere& fzevire:qualis plaga erat, Mors cruoris, YaChriftus Dominus per mauus improborum adfixus lano fuccübuit, A&or.2,25. Deus id fibi attribuit, quod improbi fecerunt; quia omne id fatum vi de«suiva BA Q spo vued 9s, Actor.2;2 5. Imo quod alibi ut opus Diaboli defcribitur, ferpens illi calcem coutere: Gen. 3» v.15. unde& Satan dicitur. 32N971 j/BFT. voluptatem babuilJe& defiderium arttereudi illugr, Ef.(3,10. Ad has virgas& plagas referendae etiam funt interne paffiones anima, cujus triflitiam plangit, Matth.26, v.;8. Cordz', quod in cer.un verfoam;& in medio vifcerum liquefa&tum conqueritur. Píal.22, 15. Spiritus, quem ayzpédvoze Qt agnes Gin may Patras commendavit, Joh.19,v.5o. Luc.: j,v.26. Matth.27,5c. $.78. Sed quid caufz fuit, quod F./us De; Altiffimi, Semen Davidis ita cefus& percuffus fuit? Wn eo quod prave cit,inquit Propheta, Filius Dei in fe fauctus eft.& catum non novit, 2 Cor.5,2 1. qua fa&us Semen Davidis hoc eft, bun, dv eft, znaxQQ-, auiarrG-, à peccatoribus feparatus, Hobr 7,26. confer Joh.8,46. E(.55,9. Aitamen quatenus mi[fus eff in fimilitudine caruis peccati, Rom.8,3.& peccati noffra tulit. Deminusqze incurrere fedt in illum pravitatem omnim nojiviur, Ef s 3,v.4.6, noftraque peccata illius facta funt, unde& iila appellat fua, Pfal,;o,1 3. apprebenderant me pravitates mea 5 plures funt capillis capitis mei,& Pfalm.69,v.6. peccata fuorum vocat /fulririas stas s& inter improbos prave agentes habitus ac nameratus,Ef.g 3,12.& Beli;l«ítimatus fuit,Pfal 41,9. eatenus inquam dicitur egiffe prave. Quod nos egimus,ille egiífe dicitur,quia Sponfor& Media. tor nofter fa&tus eft: dicitur egilfe prave, quia prave acta luit,& quod noy rapuityrcfhituit, Pfal.69,v.«. Quia prave egit, hoc eft, quia prave acta aliorum in fe fufcepit, pro prave agentibus fpopondit, peccatum multorum tulit,& pro defedloribus iutercefJ;t, Ef53,v.:2, ideo virgiscefus, plagis adfe&us,à Deo defertus,morte multatus,& in crucem exaltatus fuit. Idem igitur hic dicitur, quod Ef.53,5. dore affeclus eff propter defecliones noflras, cy atiritus propter pravitates noffras, Pp z$.79. Quam . T ép ioo"De promisfione Seminis Davidi facta.— cann$.79. Quamvis autem ob pravitates commiffas ab aliis ,&in illum injedtas; illique na Dei ab ut Sponfori& Vadi imputatas, tanta perpeffus fic,& à Deo rejc&tus ac dereli&us,& in iia nen I€ poenam exemplarem traditus fit, nihilominus Gratia Dei manfit fuper illum, nec recfe$t a» illi, Deufque qui parvo tempore illum deferuerat, amore illum& gloria ac majeftate coronavit, Pfalm 6, verf 8,& à plagis fanato, à mortis doloribus foluto,€ fepulchro edu&to&zaex(«o gratis dona vit illi nomen[uper omne nomeu, Phil cap.z. verf.9. Vide, gra» tis donavit,[ta zr-tia Domini à Filio Davidis non receffir. Quinimo fi unquam eratíay amore.&! e evolentia Dei gavifus fuit. Matth.cap.3. verf 17.& e ivdéxnG) fane illa gavifus eft pot z49452(, mortem& humiliationem, Zg»us enim maZatus fuit dignu accip.re robur, priam(5 benvdiclionem Apoc. cap$;12. Gratiam Dei à Filio Davidis czfo & percuffo non receffiffe monftrat, quod in mediis plagis /nge/us e lo vifus efl ino dur eio, Luc cap 2. ver 43. quod finis illius folutus à corpore per mortem, fuit cum Patre ju Poradi?, Luc.cap 23 verf 43. y iu mauus Pars jnfcep:us, ibid, verf,:6. quod füit Gszaxecdc wb d ivaCaac. Hebr.cap.. verf.7. Imo docet id referred, illius€ mortuis 5 re ept.o illiw f"rjum in gloriam$ collocatio ejus ad dextram Omnipotentis; miraculofa& falutar s cffisfio Spiritue promiifronz: Saudi; fécidi Paracleti, in Ecclefiam& Apoltolos. DomusDa.—$8. Erffabiliserit domus tu dj regum tuum m léculum. Vocatur nunc domus David, eed e. qui antca Yemen David, Fili4s Dei nominatus erat confer Zach.cap 12. ver(,2, Ez domu mes dus Did erit C9VTW3. s Deus, hoc eft, Filius David demonftrabitur Deus omnibus, pepetet(3 c pear epe eft nota, ut& à apud Graecos: Joh. cap 1. verf 4. Gloriam, ut rmifeni) Dosis David, hoc eft, Filius illius fpiritualis, Chriftus. recuum illius[DN2 ma. uet in ied m. Sucaiir ili Dominu, rer Sacerecs dn[eesdum, Pfalm 110 verfa, aua pro pea cithna blat yin perpetui[edit ad dextram Dci, Febr. cap 10. verf 12. Semper vii: H-br.2:235.. Et vivos y fi mortous, qj ecce vivo in fecula Je. ulurum, Apoc.t, verf. 18. Ad multipliaudum impevizm,& paci uen crit faic fuj er[lio David,& regn: illius,á nunc& irfecte in fecil m. Ef.»€. Dovuhung— jd. ft. Hicverus oraculi hujus fenfus eft; veibiscongruus, hdei conformis,& fubbos ue jte. hoc eft, Chr fto Domino aptus& conveniens. David in bunc imprimis fenfum Qon ope Hd accepit, Hinc poftquam oraculum audiviller,& illuminante Spiritu hene intellemtsent xoflen& quanta gratia Deus fe dignaretur. Metfiam, Servatorem, /"Eternum Regem, Caput Eccletze, Domum Dei, e iumnbis, hoc eft, familia illius manifeftandum promittens, probe animadverteret, in humillimam gratiarum actionem erumpit,—Orzsego, inquit, Dco n- Deas, qo dimus mea y quod me addaxifi bs n]que?. Et parvzan odbuc. boc in ouudis pe Doni o Deas c8 locetus es ecionm de domo[esi rui pVYY2O in jui ings, hoc eft, in omne tempus, L27INDI PW INVI. Ee bac eff Lex born, Dimine Deus! hoc eft, que in vaticinio hoc eximio locutus es, Domine, ea funt fundamentum& fumma Legi illius, ad quam homines prajfvl.ibuntur, Efa.cap 42. verf, s. inqua lege beatos cfl, qui amb. iat, Pfalm.at verf. Eft enim Lex fidei ad. juftitiam omni credenti, Pro his verbis alia verba funt non minusemphatica, 1 Chron.i-, verf 7. 2y B0 C wn"n2 Mw & dlytras. ot in ferie Fommis, qui[pra eft hoc eft, gratiofe me afpexifti& confiderafti ut in f.rie Chrifti Doniri,& Fili bannis qui jnpra mnia efl altior factus celis, Hebr.7: 16. conliderafti me, ut Parrzm illius; vel, vidijii meum ordinem, ut ordinem Chrifli: promififti enim mihi Filium Chriftum $.£z. Denique fubmiffe rogat,ut que Deus,de demo illins h.e.de Regno& Paffionibus Chri. €9' ejus gratiarüm actione, Cap.XVI. Lib.» 3oI Chrifti locutus erat, flare f'aceret in feculum,( aoi illius benediceret, hoc eft, omni pofleritati'uz in Chrifto, benedictionis Autore, benedi&tiones veras& fpirituales conferret CO oy in feculum. 2 Sam.7:18:29. 1 Chron.17:17-27. Neque enim Davidem hac intellexiífe de corporali& carnea fua domo, apparet ex ultimis illius verbis; ubi docet, Domum fuam ncn e[fe ita re&lam apud Dominum y non femper germinaturam 5 tunc autem omnem illius faluz.m exflituram, cum illa mon germinaret, hoc eft, tum implenda illa, quz de dem, fpirituali, hoc eft, Chrifto Semive, falutis Caufa& Principe, gratiofe illi promiffa erant& praedicta. f$. 81. Nontamen negari poteft. effe in hac Prophetia nonnulla, qua& in Salomo- oreculum. nem Filium Davidis accommodari poffunt; adeoque Salomonem ut typum Benedicti eoe einem Seminis, hoc eft, Chrifti habendum effe. Ita& David ipfe hac verba, I//e«&dificabit do- ex pate mum Nominimeos llle erit mibi in filium, egoque illi in Patrem;& flabiliam folium Regni quadrat. ejus fuper Ijracl in feculum,Salomoni applicat, 1 Chron.22:8.5.16. quod& ipfe facit Salomoh. 1 Reg.5: 5. quemadmodum dixit Domisus ad Davidem. Patrem meum; Filius tuus, quem dabo pro te fuper folium tuum, bic adificabit domum uomini meo, confer 1 Chron. 28; verf.4.7: Sed omnia hecumbratilitertantum& imperfecte in Salomone& filiis illius impleta funt. /Edificavit Salomo Jomum Deo, fed materialem tantum,& manu falam, in qua proprie Deus mn babitat, A&or.17: 24. Ef.66:1. quae non ita longo tempore ftetit, fedut omnia humana collapfa eft. Srabilivit Deus Regaum illius, quod tamen non longe du:ationis fuit: nam fub Rehabeam divifio tribuum fata eft,& defecerunt decei, Et incaptivitate Babylonica omnino fceptrum eft ablatum, Regnumque defiit. Fuit Salomoh Deo in Filium& vocavit nomen illius YT dizus Domini, 2 Sam.i2, v.2t, fedid femperverum manet, etiam refpe&tuSalomonis: Cui miquam dixit, T4 es ilius me:s Salomoh& pofteri ejus prave agentes virgis bominum caefi funt. Salomoh in vivis habuit adverfarium Jeroboamum, Rehabeam defertus eft à decem tribubus, Fili illius fpé ab hoftibus cfi funt,| Sceptrum denique& Diadema à Rege Babylon plane ablatum eft..— Graria Dei non receffit à domo David, qui fzpé liberavit illius pofteros; ut Hiskiam& Jofiam; quidenique in plenitudine temporis fccit prodire€ domo illius Semen promiffum, Chriftum Dominum, Igitur hocoraculum accommodemas licet Salomoni& familiz illius, ut typo; figure& umbra, In Chrifto autem eft iilius veritas, corpus& confummatio. $.84. David ut ut fan&us, pius, bonus, clemens, graviter tamen faepe offendit& la- L*pfus Da. pfus eft. Memoravit Scripturanonnullos illius lapfus, ut exemplo illius ditcamus cauti"T* efe,& nobis non confidere. $.85. Dormiverat David& fomnumceperat, afcendit intectum, videt feminam ceongeffus fe lavantem, capitur illius forma, rem cumillahaeet, concipit Ma ex illo: ne res cum Pes palam fiat, jubet Uriam maritum e caftris adeffe, deiaum intrare fusm,& ad uxorem ade, i accedere; fine dubio propterea advocavit Uriam ut ex Mo domum reduce putaret civitas gravidam fa&am mulierem Barfeham: fed cum U::as recufaier prae reverentia debita Regi domum intrare fuam, conüliuim capit, cotnodo c medio illum tollat, & deinde Batfebam fibi jungere uxorem poflit. Lege iiroriam.» Sam. cap. ii. verf. 1-28. Horret animus referre. Sanétiiliaus Vr, Amicus Dei, tor Sprritus Sancti dotibus ioftru&us, adulterium comm':tit& homicidium; utrumque preceptum, Non occides, Non adulteraberis turoiter violat. Vitam aufcrt Urizes honorem Batfebze, Nectantum conífcientiam fuam polluit,fed& autor ft feeming&t conjugalis hdei oblita Pp 3 turpi Otium libidincin alit, David numerari vult populum, Incitatus à Ssiana. Kefipifcentia Davidis, 302 De Davidis adulterio€59 homicidio, turpiter fe proftituat, Ubi fuit, ó David, pietas tua,ubi fides,ubi timor Dei,ubi confcien" tia, cum te dedifli in fcelera hec praecipitem? $.86. Otium, quod tunc agebat David, turpem hanc excitavit libidinem, Otiofus fcdebat Hierofolymae, Bellica negocia commiferat Joabo; is obfidione cinxerat Rabba urbem: curabat cuticulam; fomnium de prandio ceperat: cumque turpe fit zravvé or ivdem fuhsQépov dvdga, hoc eft, Virum fapientem totam[ouo confimere nolem, ille non tantum noctu, fed& de die dormit, Otium libidinem alere omnes fatentur gentes, Ovidius, Queritur ZEciflbus quare. fit. faclus. adulter? Ju prompta caufa efl, defrdiefus. eat. $.87. In te&o cum ambularet oculis fubjicit omnes res circumjacentes Ita videt mulierem fe lavantem, quam turpiter deperit, turpius violat, violatam turpiffime dimittit, Nonne te decuiffer, fan&e vir, fedus paugere octlis y ue confrderares virginem? Job. gi:1. ncque concnpifcere pulchritudinem illius in corde tuo, nec palpebris illiws capi?. Prov.6: 2e, Et tu, Batfeba, cur te fub dio lavifti, ubi nuda à viris fpectari pofles? num forma tua fe. cit te fuperbire, ut illam oftenderes publice? aut num libidine a&ta non potuifti te intra parietes tuoscontinere? cur Regis te dedifti in obfequium? obedientiam illi debebas cum juftitia; non fubje&ionem cum turpitudine, Viro tuo poteftatem feceras corporis tui, illam cum Rege partiri omnino te dedecuit, $88. Jofeph adolefcens,celebs, mancipium herz,provocatus,fpe gratie munerumque alle&tus, fortiter reftitit, nec obediviz Here, By DYT19 n2XN 3205 Genef. 9: 1-12. David atate gravis, multarum mulierum vir, fummus infirmz Batfebae Dominus, fua libidine provocatus, fpreta Dei lege, abje&to divinz vindi&a metu, mulierem, minime id prafumentum, advocat, cogit, adulterat. Quantum fcelus! 4.89. Nec minus peccavit;cum elatus fuperbia& ftoliditate cordis numerari juffit populum,;quod ipfe Joabus, quanquam effet CO'D7] UN. vir fanguiu um, interfecerat enim dolofe Abiersm 2$3m.3:27.& Amafam 2 Sam.20: 10.) abhorrebat: nam,ut eft 1 Chron, 21:6, 21M abominatusefl verbum Regis Joab, Haec Davidisftultitia multorum,caede pia. ta eft, 2 Sam.24: 1-24. 1Chron.2 1: 1-27. $.90o. Id notandum, quod dicitur 2 Sam.24:1. Er accenufa eff ira Domiui in Ifrael, Con23 WR DN DOU GL beinecit Davidem in ipfos, 4 ntanera Ijraelem: quis incitavit Davi dem* numquid Dominus? aut num imperfonaliter accipiendum, id eft, pro, zi/iquis,vel aliquid incitavit.Quis fuerit ille zligtws patet& 1 Chron 21: 1. Er ffetit Satan centra Ifrate len,& incitavit Davidem ad uumerandum. Vgitur Satan is fuit, qui incitavit Davidem. Satan incitavit ad peccata Chriflum; fed labore fruftratus eft. Matth 4... ApoftolosqueJreit ventilare ut triticum: íed Chriftus proillis interceffir. Luc.22; 32. biibulat adhuc qirens, qutm devoret, vPetr.g:8. fed pro nobis eft Chriftus, dicens, Iucrepet te Dominus Jud.v.9. qui tamen tentationi fepe fuccumbimus, Ita& Davidem Satanas incitans, miferum cepit, Igitur non Deus Davidem incitavit; fed Diabolus. Ut Deus neminem tentat Jacobi: i... ita neminem ad malum incitat: nullius peccati caufa eft Deus, omnis autem boni fons& Autor eft Dominus Deus nofter. $8.91. Peccavit igitur quidem David, fed& à peccato refipuit, lapfus eft,fed& refurrexit: ivit illum Deus labi;non(ivit illum in peccatis mori.Poft occifum Uriam ftatim adeít Monitor Natan 2 Sam.1z: 7-12. Pfalmus quinquagefimus primus refipifcentiam illius & cordis contritionem teflatur,& quale remedium quafiverit peccato; nim. implorat ga €9 numerattonepopuli[ecutaque penitentia. Cap x vi.lib.z. 303 gratiam Dei, petit remiffionem peccatorum,expiationem per Ifob, cteationem novi cor» dis, Poft numeratum populum pzlfavt illum cor illius 5. coégit confcientia,& Spiritus San&us, qui ut pinudum, ita&(anctos de peccatis redarguit, coégit inquam illum dicere, Peccavi v.dde Domino, ND*D2203 Jioiide egi valde 2. Sam. 14,10. Non renuit caftigationem divinam: noratenim, ias retribuere pacificum frustum juflitie, Hebr. cap. 12, verf, 11. Ideo fponte fe fubmittit, dicens: cadamusin manus Domini; nam multa fiant miferatioues illius, 2, Sam, 24514, $$. 92. Et ut Deus dixerat in fupra citato oraculo, Cum Semen tuum prave aget, Corri- coi vio, piam illud, ita& ipfifa&um Davidi, Bone Deus; quam plena fuit vita illius calamita- aes illius, rum;dolorum, amaritudinum! Puer,quem ex inquinato Batfebah pepererat thoro,moritur, 2, Sam. 12, 15-24. Tamar Filia ab Zumon fratre ftuprum patitur, 4bflom cruentas in vindictam fceleris manus inter epula Amnoni infert, 2. Sam, 13 1-58. Idem Abfolom contra Regnum Patrisconjurat. Cogitur David ex urbe regia exire,& in exilium proficifci. 2. Sam. 15. Abfolom pellices Patris publico congreffu adulterat, 2.Sam. 16; 21.22.23. Infuga dum eft, à Simei maledicitur,& lapidibus petitur: tulit id David patienter mile. icat, inquityuam ili dixit Jebova VY 12^DN^72 2, Sam. 16 ,I^. Non certe dixit id Dominus, ut jubens, aut licitum faciens 5 fed dixit ut Judex, judicans,& Davidem ita humiliandum,& Simei dignum;qui in tantum fe pracipitaret fcelus,dixit, ut impudenti flagitatori, id unice defideranti;& quaerenti occafionem;maledicendi Regi & Domino fuo. Dixit igitur Deus, quatenus ei occafionem hanc dedit,& timore peccati ac fceleris non inhibuit. Ita Saranz dixit,ut Jobum percuteret, Denique Abfolom mifere periz, cujus mortem cum berrore deploravit, fubinde dicens, Fili mi, Fili mi Abfelomr. Urinam incrtuus el[ém ego pro te, Abfolour, Fili nii, Fini! 2. Sam. 19, 1, Nontam deplorat; quod mortuus cft, quam quod in peccatis mortuus eft;& interiit, $-9;. David Rex fuit zoAvyan(9-, plurimasque habuit uxores& concubinas, 2, Sam, David fuit 32:5.) 13 I4.( Chroni 14, 5. 4. soy an 3.94. Polygamia antiquo olim ufu obtinuit, Laze.) Caini Nepos fumfit fbi"DW potygamia C292 duas mizleres, Gencf. 449. L ane. businquit Hieronymus,mrrebus vir fuitygui nuam in ufa coflam dijraxit iu duas, Gen, 6 2, dicuntur Filii Dei hoc ett, fan&i fmpfiffe fibi mulieres,^ forfan plures una, ut notetur,& illos jam tunc fuifle e«^v?apuec, Ef. u plures habuit uxores,(2 daxit M.ch.lat filiam Ifgiel Z2 OW prater uxores jt:, quas Jam habebat, rx in conjugem. Genef, 28, 9. Jacob duas habuit forores, Leus& R:bel 5 dein& Ancilla Leze, ac Ancilla Rahel illi exftitit m y in uxorem, Gen 29,2 3.24.30. 30: 4.9. Elkanee dpa eraut mulieres H aia& Peuinib. 1 Sam. 1, 2. Et quid juvac in re manifcita plura adducere ex. mpla? $.9:. Putant multi,Polygamiam in libris Mofis nullibi effe vetitam. Ui:de Cajeta- potygam:a nus in Genefin, Confiderer, inquit, pius Lidor cie Pitygamia unllam difertis verbis feriptam à Mofevesieife L:.:m. Atqui vetuit illam Mofes claris& ditertis verbis. Lev. cap. 18, verf, 18. n npn N5 rriphN SN TOWNI Ez uxore ad fororem ej; ne ducas, Hebraifmus eft,& notatür, unam mulierem ad alteram non eife»djungeadam. Eadem loquendi ratione dicitur,£t dieit. YN ON C?X. Vir ad feuireni[2:1 noc elt. alter ad alterum, confer. Exod, 26,27. FADDN ON PTUPS asdrera ad. alieram, addit Mofes, ue dezuaes nuditatem ejus Japraifm in vtta ejur, $96. Polygamiacontraria eft primz inflitutioni conjugii. Uni viro unam condidit P^lygam'am ,- ilc uxorem Deus, Non plures, Fir adbarcou uxori[44, inquit non uxoribus, Gen, 2; z4. ptebatar, fe 3o4 Polygamiam effe rlicitam demonftratur. Cap.XV].Lib.a. Addit, Ernnt in caruem unam. ibid. 1d ita expreffit Chriftus, Er erunt ài dvo duo illi, Virunus& Femina una, ci e4pea pie. Matth. 9,5. Scite hac de re Malachias cap. 2, 15. None uniti fecit Deus nim, unum par hominum,unum unius cum una conjugium; unum Adamum virum, unum Evam faminam, de quibus dixit, Erunr in carnem unam: addit Propheta, E? reliqreum ei erat Spine 5 Spiritus& potentiae fatis ipfi fuperfuit ad condendum plures Adamo conjuges. Er quid unum illud$ una caro duorum, inquit Malachias: refpondet, Qrerebat Scmen Dei, hoc eft; ut€ conjugio fanttum Semen gigneretur& nafceretur; nonobfcure docens, ubi non effec"ITIN. z4:5, una duorum caro, Se. men lan&um haberi non poffe! Polygamia pugnat cum amore conjugum,& fic re&itudine conjugum, impoffibile eft, ut vir multarum conjugum omnes ex zequo amare poffit. Ita de Jacobo noratur, illum amaffe Rahel pre Leah. Gen,29, jo.& Elkanah imprimisamabat Hannam. 1. Sam. 1, 5. Atqui vir debet amare conjugem amare incenfiffimo& perfe&itfimo. In Polygamia committitur perfidia, Mal. cap. 2, 14. Jehova teflatus cjt inter te& iuter uxorem juventutis tug cum qua tu perfide acm, quum illa fit[wa tma, (€ uxor faderatatua, Telit efl, inquit inter te, dicendo nim. Fir derelinguet patrem d matrem, d adbarebit uxori fue,"Tuautem perfide ai cum illa, dum non vis efle cum illa uuum fed K adheresalii, Ineftetiam in illa mechatie. Si enim is mecbatur, qui rtliuqueus uxorem fme caufa f[cortatioum, ducit aliam, Matth. 19, verf. 9, quidni is mochabitur, qui retinens vxorem juventatis[uas wuendiw dAsyor, praeter illam ducit aliam? Polygamia fcatebra eft multarum rixarum& contentionum: plures enim mulieres fibi imvideut, Genef. cap, 30, verf. 1, Er Rabel invidebat S.rori fia, fe mutuo ivfzflaut& irritant, 1, Sam. 1,6, vocatur. Penina 17WYM infejlatrix illim, nim. Hanna,& dicitur illam valde igritaffe ccumvilfe. confer. Lev. cap.18, verf, 18. Ne dias. uxcrem ad aliquam 1x5 ad. inj flandum, hoc eft, ut femet invicem infeftent,& controver(iam fibi faciant; virique in contentionis partem trahuntur; ita vir vel peccabit in mulierum unam, vel una aut altera mulierum poccabit in virum, Paulus monet, 1. Cor, 7, 2. Pro» pter fcortatiouem unusquijque fuam babeat uxoremydy unaquaque[nen z irm: non dicituxevei, Addit, mulieri vir debitam beuevolentiam reddat, y. 3. idin polygamia(emper fieri impoffibile eft. Polygamia facit, ut conjugium terreftre non fit ampiius typusconjugii coleftis. Chriftusunam habet fponfam, unam uxorem; unam Ecclefiam. Et polygamus habebit plures uxores, non ergo illius conjugium typus conjugii coelefüis erit. Polygamia jndicium eft animi incafli,& ad venerem ac libidinem nimium quantum propenfi, Nuptias uniuscum una tot fequuntur moleftiz, quot ferri vix poffunt, zribudacionem in carne babebuut, 1. Cor. 7, 28. Qusergo non fequentur Polygamiam? Fir non babet porefl item fii corporis, fed mulier, inquit Paulus, 1. Cor, cap. 7, Y. 4. Atqui ubi plures habentur mulieres, impoffibile eft, ut omnes debita fua poteftate gaudere potfint.. 05:é&a te um nxore pubertatis t4 5 fit erva amorum; binuulus pratis:. ubera ejus te irrigent, in amore illus oberres femper, monitum Salonionis, Prov. j, 19. Id facere non poteft à«Avj249-. Laban monebat Jacobum hac decaufa, Ne aflligas filias meas, neve alias tixto res[nperadducas, Genef, 3:,5c.. Romana leges vetuerunt Polygamiam. Diocletianus & Maximianus Imperatores decreverunt, ne quis babeat plures uxores. Eft alicubi Lex, Iufames judiceutur, qui babent fimul duas uxores,"Theodofius, Arcadius, Honorius decre verunt. e Judas, q«i viverent«b Romano imperio, liceret plures uxores ducere. $.97.Liquet Polygamiam pugnare cum fine& prima inflitutione conjugii,cum redtitudine naturali,cum officio conjugali,cum praecepto divino;imo& cum legibus humanis noi De'Prophetia E9! ultimis verbis Davidis. Cap.XVI.Lib.2. 30$ nonergo licita eft,nec unquam potuit effe jufta& laudabilis, Quid autem dicemus de Patribus, deque tot fanctis Dei hominibus, qui polygami fuerunt? num omnesillos tam enormis peccati,& tam ingentisinfimulabimus ignoranti? Certe peccatum in nemine debetlaudari,—Lapfi funt fani Patres hac in re,ut in multis aliis, non attenderunt nec ad dictamen nature, nec ad judicium confcientie, nec ad praeceptum legis diving, non fcrutati funt hac in parte voluntatem divinam, Deus autem voluit filendo& connivendo ad hzc delicta publice manifeftum facere,quam caro fit infirma,& ad omnem libidinem prona;etiam in fan&iffimis; quam inconfiderate& precipitanter mens humana agat;ni(t indefinenter moneatur& corrigatur à Deo, quam fecure homo peccet, vel tantillum relictus fibi; quanta voluptatis carnalis& ignis libidinum fit efficacia, ubi non coercetur, Igiturut olim liberum fuit& permiffum 39A dca] rac yurainac dimittere uxores,dato repudii libello; non quod illud juftum eifet& re&um:. sn enim it fuerat ab initio, fed«yic rbd cuAnpouapdiar aüvov ad detegendam duritiem cordis illorum, Matth. 19. vers.g. idem de permiffa olim polygamia,nec punita, necfemper à Deo accufata bono jure ftatuemus, $.98. David Rex etiam epopirw Propbeta fuit. Act.2, 30. Id teftaturliber Pfalmorum| David tteScriptura NoviTeft.fzpisfime Davidis meminit; nec ullius priorum Sanctorum frequea- P'** tior in illa mentio, quam ZPrabami Mofis& Davidis, Chriftus fzepe de illo locutus eft. Luc.20, 41.42.43.4.4, Non puduit vocari Filis David, Luc.t, 33. 18, 38. nec stus effe € Semine David, Rom.1,3. 2Tim.2,8. Sed& dicitur Dominus David,& Radix ac genus Davidis, Apoc.$, 5. 22,46. imo& babere hà xXeida»0. AaGid" cLvvem Davidis, Apoc.3. y.7. Apoftolié fcriptis Davidis plurimas veritates demonftrarunt. AGor. 1, 16. 2,25-30. 4225.& alibi, $4.99. Eximia funt verba Davidis poffrema, qua in finevitz videtur dixiife; certe poft pavidis vecquz nulla amplius edidit vaticinia. 28am.25, r. Illorum nos probe decet effe memores, 53 potirema Si enim in laude ponitur, fcire& noffe memorabilia Sapientum inter gentiles ditta, Socratis,Solonis,Platonis,de quo Cicero olim dixit.fe malle cum ille errare, quam cum aliis verum dieere, Ariftotelisaliorumque, quanto magis decet nos non negligere, nedum contemnere verba ultima viri fuma, in Jublime elati, uncli Dei Jacob, fuavis canticis Ifrael, ad. quem locutus eft Spiritus Dcmini,deque quo locuta efl rupes Ifraelis? 2 Sam 23, 1.2.3. $.100. In his verbis vaticinatur de ortu folis,& modo ortus.— Ez ur /nx matutinis orietur Sol, C27 n^ów^ip3 inm: Chriflum intelligit, quem alibi nominat Scriptura Solem jaflitio, Mal.4., vets.2,& lucem, imo lucem veram.Joh.t,4.9. Illum dicitorizurzm, hoc eft,venturum in mundum; ut idaminet omuem bimbi. Joh. 1,9. Eadem autem ratione furrecturum, ut /ux mazitini oriri folet, quae poft fpitfas cenebras noctis, pott diuturnam diei amantium exfpectationem, cum tenuibus initiis incipit micare,& paulatim ad claram lucem emergit.— Ita& Chriftus ortus efl; poftquam rerebre mundum impleviffent. Joh.cap. t. vers.5. Efa.9. vers x. poftquam diu à fanis exípectatus fuiffet& d«(1deratus,Matth.13; 17. A&.24, 7. in humili forma,fine externo afpe&u parvam à fc lucem pandens, fed poftea ferena luce jubaris inftar omnia pzrluftrans,^ Confequentias orientis folis& effedus ita defcribit Propheta.— Mane /me nubibus.— Nubes folent in aftate fignum effe fubfequentis pluviefertilis, Cum incepit Sol juftitiz habitare in hominibus parvz erant apparentize pluvize,incrementi,& vidorie Nil tamen illa humilitate obftante, herbam dicit copiose& é terra germinaffe 4 fPendore& à pluvia; hoceft, poRquam Sol ortus exaltatus eft,& fplendore ac majeftate coronatus& ingloriam affumtus: Qq imo Salomoh tertius ex. Amavit Deum; facrifitia inulta ebtulit. Pins peti "0, 306 qDe Salomonis tertii Regis vitA imo& Spiritus fan&tus? coelo effafi eft,ut aqua& pluvia; Ecclefiam creviffe numero, do. nis, benedi&ionibus,& in altum emerfiffe, Addit deinde David, de fadere Dei ateruoypfi pofito à quo falutem& beueplacitum fibi promittit,imprimis falutis omnis caufam& principem, dom fita uon amplius germinante, Denique praed icit interitum f irum Belial tum udaorum rebellantium, tum Romanorum Draconi fervientium, tum Befliz efferentis Autichriftum; illofque omuer fore ut inam, quee ob inutilitatem,& quod nocet acurit, am veta, exícindendofque ferro& ligno bafle, igneque ufi uides iu corféj[u, hoc eft; vi. dentibus illis,qui fedeu? coram Domino; imprimis autem illo veniente die, quo fedebit ad judicandum vivos& mortuos Filius Dei; Sol, ab illisfpretus& reje&us. lege 2, Sam, cap. 2; verf. 4.«. 6.7. had $.1c1. Sub finem vitz€ tenore mandati divini; quo Salomoh regno deftinatus erat 1. Chron, 22, verf. 9. 10. 29,1, ungi illum, coronari& Regem proclamat: juffit, 1, Reg. 137.34. 37. Quibus actis mortuus efl in feneclute bona y[atur dierum y. divitiarum, bonis, 1. Chron. 29; 28. $.102. Salomoh Batfeba filius, Davidis Patris fucceffor, regnum tenuit florentiffi. mum, opibus abundans, quiete pacatum, juftitia bonifque legibus firmatum,— In initio Regni animadvertit in nonnullos Reipublicze domufque fuz hoftes, Adoniam fratrem, Regni zmulum, morte multavit. Abjatarum Sacerdotem loco movit. ita& tunc impletum eft verbum Domiui, qued locttus erat de domo Eli in Silsb, Joabum dgyiepávwyo penes altare vita privavit; Simei maledi&tori juflam poenam retribuit, Omnes hi juftiffimo Dei judicio perierunt. 1. Reg. 214-45.[n $163. Salomoh dicitur am«[fe Deum. PW D ribot Jnw" i. Reg. 3, 3. Ita ille DrTT diledlas Dei. 2, Sam.12,2;. Deumdilexit, Non poffunt non quos Deus diligit, Deum diligere, nemo prior Deum diligit, fed priusà Deodiligitur. 1. Joh, 4319. Nos diligimus illum, Gri arie aps Qe 1r) wor jade, Hoc amore a&tus(tipatus zota Ecclefia Ifraélis adiit 223 12201. celum. illud magnuu quid erat in Gibeou, ubi erat tentorium comete tus Domini,& altare aute tabernaculum; altare, inquam aneum, quid Bez,iel filius Uri feerat, y Reg. 54. 2.Chron, 1, 3.5. Rogas, quid ibi egerit? RefpondetScriptura. t, ad querendum fcu confulendum Dominam. 2. Chron. t, j. optime;ita enim fieri oportet.Ef, 54,6. Quarite Dominum, dum invenitur, 2. dd cfereuduim b.c anjia fuper altari anieo coram Dominosaute teutrium vouventtus, 2, Chron. 1,6. Ita jufferat Deus, ne ullibi facrificia offerrentur, quam fuper altare fuum, quod tamen poft deftru&us: tabernaculum in Siloh negledim obfer vatum fuit, intrarunt enim ab illo tempore celfa, in quibus adoleverunt; quxeDeus quidem illo tempore permifitjnon tamen unquam probavit(ed fzpiffimeculpavit.Etiam Salomoni imputatur,quod fuerit j^-r/ji.(.5& dolens FAC 22 in cetfts a. Reg.» 3.Salomoh obtulit in folemni hoc actu holocaufta multa,z/4/7: nimirum,idque faiicbat totA Ecc/efia um ilo. 2 Chron;;.6.Fecit id$alomoh non ea mente;qua fuadebatlfocratesDemonico,ut multas victimas facrificaret, quia id effet 4? aenuamov«imoesac evueiovoputti multarum fanum; ut id faceret uabuga uS T8; iA ec h.e. cum omnis dix itas publice facra faceret,quia ita futurum erat,ut videretur voi vijseie ap oem lez ibus patris iufiflere;fed fide obrulit,quodcunque Salomoh obtulit;& ut exemplum pizberet fidei publicum toti coetui, quo& ille Regis ad exemplum compolitus, cultum, quem Deus Dominus pracepeIat,quique fidei& fpei alenda proprius erat,omni obfetvantia& fide animi obiret. $.104 n Gibeon,ubi folemnia facra fecerat, apparait illi Dominus in fomno no&luruo (confer. Nuz;.12,6. Genef. 28, 1:,12.)& dixir, Pre quid dabo tibi, Magna certe& giatuità M €9' petitione[aptentia,ejusque fructibus, Cap.XVILib.z. 307 tuita Dei liberalitas Potuiffet Salomoh.petere vitam longat,aut divitias,aut bonorem,aut animam beflium,«jua omnia talia funt, ut inter maxima bona hujus vita habeantur, quamvis revera fluxa tantum fint& fragilia. Qoi 9 vípuor pfo, dV ivuerdgra(gv, air eíguor uS, dot etieae ymrpbévt(eir,& faepe Gic avovnpov a oic paéregot. Aobat yt uiv aejasüv a &GtGxior, Quidigitur petiit Salomoh? Y'1D* r1D3Il fapientiam& fcien:siam, 2 Chron.? 10. 11.12, C97 yDU 39 cor prudius ad judicandum,& ad difcernsudwm inter bouum dy malim. y Reg.3:9. Haec funt;que Salomoh petiit. JofephusArchaiologias l.8.c. 2 74«22Aga uiyica C Sd aosog.oy ev MdYgoa, Q V aC eiv asp mo ujpepu ora Y Seovsiraewv lpfiolim Gentiles faffi funt, e»pías? à iiv udvov eivaj aSuvagy€ Sov, Non igitur male petiit Salo. moh;nec ingrata Deo hzc petitio fuit, gratior tamen futura;& in fe ipfa fan&ior ac perfectior, 1& illam diftin&tius poftulaffet /apientiaur, quam David Pater tanti eftimaverat, : deque qua gloriatus fuerat, Pfal.s1:8 9./ occulto[apientiam mibi notificifli. Expia^is me J byjjcp-.. Sapientia politica maxime neceffaria eft a 220ox Baer edeovri, X, ld anion, ux 223, Sapientia disáserri, Sapientia autem coeleftis& fpiritualis eft melior ila pars, quz ante omnia eli- duplex, genda elt, quaerite primum regnum Dei, Matth.6, 33. Sapientiam civilem primo loco petiit Salomoh,& dedit illam illi Deus. Sapientiam;quae dvos defzper ejl, cujus excellenz. tias lege Jac.3:17. non ita expreffe petiit;& nil minusilli, etiam non petenti, divinitus L collata eft. Sapientis mundanz, quam petiit Salomoh,fructus fuit, ut in judicando eflet fagax& promtus, cujus fpecimen edidit incaufa duarum meretricum 1Reg.3,v.16.28. ut fciret accurate loqui de naturalibus, veluti de natura arborum,pecudumyo.lacrium, reprilium, pifcium; denique ut felix effec in folvendis Zw/j aei, qualia Regina Sabe(Matth, I2: 42, BzaiAuesa vér«) ipfi objecit. 1 Reg. 4:31. 10:1. Tantahac in illo fuit fapientia, ut Scriptura tefletur, Sapientiam Salomonis majorem fuilJe fapientia omnium filizrm orientis, & onmi fapientia ZEzyptiarum, Y Reg.4: 30. quos tamen Antiquitas fapientiffimos olim mortalium habuit, Sapientize autem cceleftis& fpiritualis falvificae donum fuit, quod de celeftibus& iis, quae in Deo abfcondita funt, in que ipfi Angeli cupiunt infpicere, tam eximiacecinit,& vaticinatuseft, Inde ortumeft Canticum id, quod Canti: um Canticorum Canticum audit,hoc eft,quod omnia alia cantica,quae aut Mirjam;aut Mofes,aut Deborah autHan- C nticona,aut David, aut ullusfan&torum olim cecinit, in fe complectitur omnibus illis comparandum, fi non preferendum, Perpetuis id conftat Dialogis. Perfonze colloquentes funt Sponfus& Sponfa, Amicus& Amica, Je[us& Ecclefia. Conjugium coelefte& fpirituale, Jefum inter& Ecclefiam,admirabili& incomparabili modo in illo defcribitur; conjugium inquam illud, quod fan&os facit coeli cives; beatitudinis hzredes,lucis filios, Chrifti fratres, Dei domefticos. Inde ortus eft liber Proverbiorem, in quo praeter innumerabiles pyoveiis, gnomas, ingens pondus ad inftruendam recte vitam habentes,& ad formandos mores, Sapientia geterfia Dei, quaft Frlyus bodie genitus, ita defcribitur ut quid fit, unde fit,& quid D illa faciat, latere poffit neminem, adeoque non poffit non fieri, ut deinceps /apieati jaffin. faetur à filis fiis. Matthat,9. Quae de 4o fcripta funt, Joh. i: r 18, haufta funt capite : octavo hujus libri, Ibi Sapienzia dicicur genita fuiffe ante ab»[Ds; fuiffe iuiti: via Di, ante YOySD molinin: eius, hoceft, confilia& decreta. Uade à feculo, ab isitio ,à primis terra j fuilfe apud Deum|YDN. iysioeswv, finu gelatam 5 deli is iius die die, hoc eft, cottidie /u/rife coram illo omm tempore, hoc eft, füaviter Patri cohabitaffe. illumque delectatione affeciffe. Denique fapientia Salomonis fpirituali ortus eft liber P? ditus; quod vocabulum cope, notat 3 Vnewantpfluor, hoc eft,sum qui fe recipit ad«etum nimirum ad Ecclefiam Dei vivi, 4Enigmatico hoc nomine feipfumSalomoh giri In hoclibro vanitatem mundi, q à I4 ad ficavit domm Momino, Jnitiatio domus. xo— DeTempli Salomonis exfiructione,€9' initiatione fragilitatem rerum terrenarum, inconftantiam bonorum fublunarium, mortem humani corporis immortalitatem animarum, fan&arumque reditum ad Deum, aliaque plura graphice defcripta fant, Putatur in ipfa illius refipifcentia ab illo confcriptus fuiffe, Scribit praeterea Jofephus lib.8. Antiquitatum cap.z. Salomonem excantationes quafdam Qj exorcifmos compoitife. Atqui non debent illa, quamvis Salomonis nomine circumferantur, pro Salomonis haberi inventis, Superftitionibusenim fcatent,& geftibus ridiculis ac idololatricis repleta funt. Pertinet huc Jiber clavicula. $.10«.. /Edificavit Salomohóixoy domum Domino, A&or. 7: 4.7. in Jerufalem yin monte Mirijab. 2 Chron, cap 7, verf. i. Fuit illa Jonga cubitos fexaginta; lata viginti, profunda triginta, Y Reg 6,vers.2. Conftitit 1, 737 zeseae/e adite; quod& Sansium Sanclorum dicitur, eratque cubitorzm viginti, 2. 53" templo, cubitorum 40. id quod& dicitur "320 ren zenplum anterius, Yn."21 five im domo Sancli Sandlerum fecit Salomoh duos Cherubigi, qui"uper pedes[labant,& alistotum tegebant adytum.— fure facies autem zempli erat C9 9WnV veflibulum,'Tota hec domus, conftans adyto, templo,veftibulo, uno fzpe nomine appellatur 921 àmajori fcilicet illius parte. 1 Reg.6, verf. 3.16.17. 8:7. 2 Chron.3:'0- 15. $.io6. Fecit etiam Z/tare«neum, 2 Chron.441.. ante veflibulum. 2 Chron. 8,12. triplo majus Altari, quod Mofes fecezat Exod.38.1. Fecitetiam pYID CO'T mare fufum, ut Sacerdotes fe lavarent in illo, ftetit id fuper duodeuim boves, quorum tres orientem, tres eciideutem, tres meridiem y tres aquilouem rejficiebant. 2, Chron.cap.4,verf.2.6. Hoc mare fecit poftmodum defendere Rex Acbas de bobus aneis,(t pofuit illiid[uper bafm lapideam, 2 Reg.16:17. Fecit praeterea labrum eneuim, 2 Chton.3: 6. denique fecit Atrium Sacerdotum,& ream magnam, 1230 TY 2 Chron.4: 9, in cujus medio Altare, Labrum, Mare fuere. 2, Chron.6: 13. $-107. Non inutiliter conferetur hec domus cum tabernaculo Mofaico, quod faGum fuit in deferto,& hucufque fuerat in Gibeon, Tabernaculum conftabat Sando, 9 San/fo Sanerum 5. habuit& Atriem, Domus hzcconftitit Debir,& Hecal, feu templo, habuit etiam veffi^ulum, quod Graecis dicitur ez, Joh.cap.15, verf.:3. A&or.cap.p verf.t1. cap 5, verf 12.& zfream magnas& Atrizem Sacerdoti:, quae non leguntur diftincta fuifle in Tabernaculo.. 2Zare f«fum idem non habuit, fed /:bram tantum eneumt, Exod 3o, v.18-2 t. $.108. Utautem tabernaculum Mofis, ita etiam Templum Salomonis fuit 274» $2pa I. Corporis Chrifli, 2. Ecl. fie. $.169. Ut Domus perfe&a fuit,convocavit Salomoh omnem Ecclefiam Ifrael. Arca, Tentorium ccnveutut, Gc omnia vafa Sanciuarti, qus in tentorio eraut, deducuntur à Sacerdotibus& Levitis in. D'201"P271 adytim douce, hoc eft, i4 Sana Sandorum 1 Reg.8 V. 4.5.6. Utut exeunt Sacerdotes pando, Nubcs implet domum, dy gloria Domini 8 Dominus incipit in templo babirare 2B. in ca/igine. 1 Reg.8: ic 11.12. Sacrificia plurima offeruntur& à Rege,& ab omni populo, Deusautem mittiz new é calo, qui bolocaufla& facrificia comedit. 2 Chron.z,1, Omnia hacetiam facta funt, cum tentorium erigeretur in deferto. Exod.40: 34.54. Lev.9, 24. $.110. Rex Salomoh peregit in templi initiatione omnia officia boni Regis,& fani viri.orando& monendo. lege1 Reg.8: 14.24. Et quamvis nunc Deus videretur habitare in terrainter bomines, impleverat enim gloriailliusdomum tamen agnofcit Salomoh, Deumdomo hac patva capi minime polle, Eccejinquit,cal/, G7 celi celorum te non capiunt, 1mnulpo deque Salomone qua typo Chrifli. Cap.XVllib.s^ 3og amlto sinus domus bac quam edificavi, iReg.8:27. 2 Chrog.a:€. Quis faffceret ad adificandum ei domum, Et quis egoyut. edificem ili domum? Y232?^ropiY? CON*3 tantum ef ad[uffitum faciendum córam ilo, Hac domo ftante omnes ceremonize Mofaicze reftitutae funt; fufitu aromatum, frues panum faciei, oblatio bolocaufli mant& ve[feriyin Sabbatis d noviluniis,&y in flatis temporibus, 2, Chron.z: 4. 8:12. Atque ita revixit ac vigorem plenum recepit cultus ille dogmaticus.quem Mofes tanto Budio in deferto preceperat;quique hucu(que varie& diverfimode labefattatus fuerat. $. 111. Salomoh typus Chrifti fuit. 1, Qua nominatus Salomob, hoc eft, vir pacis, d Jedidiab, hoc eft,dile&us Domini, 2 Sam.12:24.2 5. iChron.22:9. 2. Qua Rex, 3. Qua ditiffimus, fapientiffimus, magnificentiffimus. 4. Qua adificans domum Domino. 5. Qua vifitatus ab exteris& muneribus adfe&us, Chriftus Dominus eft vere Selomob, tranquillator& pacis autor, Gen.49,10. Matth.11: 28,29. Luca: 69.7 1. Joh.14527. Diledus Domini, Ef$,1,. Jerem.tr, 15. Deut,35: 12. 16. Matth, j, 17. Rex Regum, Pf. 2, Y.6. Zach.9,9. ditiffimus 2 Cor.8:9. Sapientia Dei Prov.8:1.12, imo MD fapientia hoc eft; fapientia fumma, incomparabilis, Prov,9,1,"IN magnificus Jerem. 30521. Dominus glorie, Palm, 24, 8. 9. 1o. archbitelus di exfiru&clor domus Dei vivi, Hebr. 3; 3. 1. Cor, 3; 11, Matth. 16, 18. Imo& omnes gentes illum adorarunt, Reges Tarfis e infula munus adduxerunt, Reges Scheba& Seba douum attulerunz illi, Pfalm, 72,10.11. Hinc& in Cantico Chriftus Dominus fub nomine Salomob fepe innuitur. Cant, 3,7.9, 11. Exire & ajpiute Filie lerufilem Regem Salomob, Ymo& id, quod dicitur Cant, 1, Y.1, Canticum canticorum, TID 3V72"WN commode ita vertitur, quod eff de Salomone, hoc eft, quod agit de fpirituali Salomone, Chrifto Domino. 9 enim prapofitio fzepiffime notat De, Gen, 20,13. Exod. 14, 3. Deut, 33, 7.8. Píalm. 3,3. 87,5. Ef. 5,1. $. 112. Salomonem infigniter lapfum effe,& enormiter peccaffe,& graviffime impe- Lapfas Salo giíle, Scriptura teftis eft, Notatur fuiffe avyaus Ere,& duxiffe mulieres peregrinag Fionis, ex omni gente contta legem& mandatum Domini, 1. Reg. 11,1.2.3. Deindeexftitit yvyamoxparapSp Q-, hoceft, à mulieribus vitus& fedu&useft;. inter quarum greges tanquam alter Sardanapa/w confenuit. Dicuntur AuZeeres deflexifJe cer illius poft Deos alios 5 ita ut iverit pojl Ajloret, Deam Zidoniorum,& pofl Milcom, abominabile Mmmonitarum 5 «diticarit celfism Cemofch idolo Moabitarum,(j Molecb idolo filiorum Ammon;& permiferit feminis fuisperegrinis adzlere d. facrifiare TYTI?NO diu fuis 5 idque dicuntur feciffe in tempore feneciutzs S.ilomob. Immane hoc fcelus his Scri ptura defcribit phrafibus, Non fuit cor ili, Salomonis, iute rum cum Domino Deofuc.. Fecit Salomob malin in oculis Domini, & uon implevit pofl Duminum hoceft, non plenam illi przeftitit obedientiam. Deffexit cor fuum à Domiuo De» Ifraél, qui apparaueratillibis(1. Reg. 3:5. 9:2.3. 4.)(y praceperat illi ne atibularet poft Deosalios, 1. Reg.1, 4-10. ItaSalomoh neglexit& zou obfervavit fadus G flatuta Domini, Ibid. y. 11. Ex hocSalomonis exemplo apparet veritas diti, ScorLaiio& vinum aufert cor. Hof. 4,11. 5.13. Quisnon ftupeat? Rex Ifraélis, à Deo dile&us, fapientia& infignibus donis infiru&us, à Dco dignus habitus, qui edificare domum nomini illius, Typus Jefu Chrifti; Exemplum juftitiz, maxime pius in diebus Juventae, nunc in fene&a,ubi hanc vitam mox depofiturus erat, fiftendus Deo jufto Judici,it poft Deos alios; zedificat illis templa; fitque exfiru&or templorum Diaboli, qui gratia Dei factus erat d4usp?4c domus Domini,. 5.114, Non quidem dicitur ita iviffe poft Deos alios; ut illis ferviveriz,& illos adcQ4 3 tarif, 5IO De idololatrta Salomonis varit, D Dominum Deum dereliquerit, id quód dicitur de Ifraélitis, Jud.2:12.13.20.& de Achafia Rege Ifrael, 1 Reg.22,54. attamen dicitur poff illos ivi[f^ templa illis exjfruxi[Je,deflexiffé cor à Domino Deo, feciffe malumynon obferva fe fedus; quae fi ftri&te accipere velimus, vix excufari& liberari poterit à crimine dereliétionis Domini,& adorationis idolorum; & 1 Reg. v. 37. id ipfum etiam Salomoni videtur imputari. $. 115. Peccare à fan&tis haut alienum eft, funt enim omnes natura peccatores, habe. mus in Sacris ebrietatem Noachi,inceftum Lothi,47;& iav Mofis,vitulum fufum ab Aharone,adulterium& homicidium Davidis; attamen nullus horum omnium tam infignitér, neque adeo pertinaciter peccavit, quam Salomoh. In Evangelio habemus Petrum, Dominum abnegantem cum diris& execrationibus, fed ad cantum galli converfum ,& peccatum amar edeflentem, Matth.24:70.72.74. 75. At non legimus, Salomonem peccata mox defleviffe, fana idolorum, que zdificaverat, deftruxiife.aut idola é medio fuftuliffe, quinimo legimus, illum quafrvifje interficere Serchoamum, v Reg. 11: v.40. cui Deus in caftigationemSalomonis Regnum in decem tribus deftinaverat,quod indicium eft cordis aliquamdiu impenitentis, Dei minis& animadverfionibus fete opponentis, neque fe fub virga Dei ftatim humiliantis. $. 116. Si unquam quis fanctorum Vet. Teft. fuit inobediens,& dolore affecit Spiritum Sau&um Dei, Ef.63: 10. certeSalomoh id imprimis feciffe putandus eft. Is enim Spiritus San&i fa&us particeps,qui in ipfo fuit Spiritus prati(y precium, ut ex orationibus Salomonis vatiisapparet; imo& Spiritus confilii d roboris 5 imo& Spiritus aguitionis Doniui, contriftatus eft Spirltum fanctum; fecitque talia,quae Spiritui fan&o& bono non poterant non effe ingratiffima; utpote illius operationi maxime adverfa. $.117. Quamvis peccatum Salomonis horrendum,& in fanis fere inauditum fit, non putamus tamen illud cum totali& finali illius defe&ione& apoftafia conjun&tum fuiffe. Id enim Scriptura nullibi dicit,& charitas vult,ut fperemus meliora, dicit quidem Scriptura, cor illius non fuit integrum, quemadmodum cor Davidi; Patris; non autem dicit, cor illiusomnino& in perpetuum corruptum fuiffe, dicit quidem, illum iviffe pg Deos alios; non autem dirc&e illi cultum& adorationem illorum imputat, ut jam jam monuimus. Imo dicit, nu implevit Salomob pofl Dominum; non autem dicit, omnino abnegavit Dominum, denique dicit, Declinavit cor à Domino; non negat autem, illum cor adl eum reflexiffe, Certe in omni peccato, quod fantti committunt,eft declinatio cotdis à Deo: quemadmodum& in omni dpaprie eft aberratio à fcopo& via. $. 118. Ut leniffime omnia capiamus, eatenus dicitur Salomoh ivi[fe pofl Deor alios, cor avertiffe à Domino, fedus illius non cbferva[fe, quatenus mulieribus fuis non obftitit, quatenus Deos illarum& idola confpe&um fuum fubire paffus eft, quatenus illa tulit, nec abolevit; imo quatenus media opesque conceffit templa aedificandi illis,& ut libere illis adolerent. Id debuiffet Salomoh non permittere, neque muliebribus adulationibus tantnm indulgere. Gloria Dei debuit illi ante omnia curae effe, neque ita amandze funt mulieres, ut illarum gratia vel tantillum ab amore Dei remittatur. Habuit fine dubio etiam mutabllis Salomoh argumenta carnalia, quibus motus fuit ad agendum ralia, cogitavit forfan, fe non poffe mulieres fuas ad fid«m Ifraélis cogere: forfan etiam, cum illasambiret, liberum illis idololatrize cultum& exercitum promifit; non fatis eXpendens,quantum malum huic rei fu beffet. Manet, Salomonem valde peccaffe. Nolimus autem eo progredi, ut dicamus Salomonem exftitiffe hoftem Dei, blafphemum, abnegazorem eterne illius juftitize& gratia, cultorem idolorum,&€ filio Dei fa&um efle filium fecutisque minis divinis. Ca p.XVI. Lib.z. 3IT lium Diaboli, é typo Chrifti typum Satana; impoffibile enim eft, Filios Dei, natos€ Deo, talia peccata facere, aut tam immaniter peccare po[Jé, mauet enim in illis[emen Dei,& ex illa gemi funt, X, Joh. 3, 9. lu $.119. Deum quod attinet;dicit Scriptura,"ibbva nim A3Nm& iratus eft Deus iu Salomob, 1. Reg. 11, 9.& in poenam peccati illi nunciat fi/[uram feu lacerationem Regui, ea tamen cum gratiz denunciatione, nou id fore in diebus iius, x. Reg. 11, verf.1t, imo& excitavit illi adver[arium. ibid. verf. 10. quiSalomonem exercuit;& quietem illius turbavit. Lenesha fuere caftigationes,& plage bumana, j virge filiorum bominis, Quod fi autem Salomoh plane à Deo defeciffet,& juratus Domini hoftiseffe cepiffet, annon videtur graviores minas& maledi&tiones peenafque immitendas illi fuiffe? Leniter& ut filium aberrantem caftigavir illum Deus;& utreduceretur in viam,& fanaretur; non vero ut hoftem plane abjecit,aut inreprobam mentem tradidit, aut aeterna maledictioni devovit. $125. Nonhabemus quidem in Sacris expreffe defcriptam poenitentiam& refipiÍcentiam Salomonis; non tamen dubitamus, quin revera refipuerit,cadit juftus,fed erigit illum Dominus, abnegat Petrus, fed retrofpicitad illum Chriftus, labitur David, fed adeft Natanneque igitur fecus de Salomone zquum fentire. Impius Menaffe locum refipifcentie invenit, 2.Chron,3 3, 11-17.& dilectus Domino Salomoh non invenerit?Quanquam lentior illius videatur refipifcentia, tamen certa illa nobis effe debet; imprimis(i confideremus Salomonem fe ipfum nominare Cobc/er,quod vulgo Ecclefraffes vertitur; re ipfa tamen notat?£neuz; plor hoc eft,eum,qui per veram feriamque penitentiam recipitur ad Regnum populumque Dei,& iterum admittitur& jgergarur ad illos, à quibus exierat;& librum;,qui Cohelet vocatur, à Salomonefcriptum efle in fenecta& prove,€iori etate; omnium enim rerum experientia,cujus fpecimina in illo edidit,non cadit in juvenem, fed in fenem,adeoque poft peccatum hoc commiffum. Quinimo fumma totius libri nil aliud eft, quam profunda humiliatio hominis lapfi,& peccatoris contriti coram Deo.Etin illo libro paffim damnat fcelus,quod commiferat;& quod fe ita temere mulieribus commiferat, vide Cap.7;26. Et invenio amarum pra morte 5 feminam, qua efl laqueus, & retia efl cor eju, vincula manus ejm. Qui placet Deo, evadit eam 5.& peccator capitur ea. vide etiam verf, 20. Nam bomo non eff jujiws in terra, qui agat bonum,& non peccet, $. 121. Poft mortem Salomonis divifum& laceratum eft Regnum Ifraélis. Ita debuit impleri verbunr, quod locutus erat Dominus per manum Acbije Silonite, 1. Reg. 12, verf. 15. confer. cap. 11,27-40, Tribus Juda Rebabeamum Filium Salomonistenuit Regem. Reliqua elegerunt Jeroboamum Filium Nebat; id fa&um fecundum verbum Domini. 1, Reg.11,29 47. 121-24, 2. Chron. 16, 1.19. $.122. Rehabeam, nonnunc Rex Ifraélis,fed Rex Tebud. operam dedit, ut omni modo vires augeret. 2.Chron. 11,5-12. Pietatis non adeptus eft laudem, dicitur enim dereliquijfe?egem D:mini, feciffe malum, uec difhofuilfe vor[uum ad quarendum. Dominum, Omns Ifrael peccvvit B cum illo, 3. Chron.cap 12. verf. i. 15. confer. 1. Reg. cap. 14, verf 23.. Ez fecit jebuda malum in oculis Domini, d ad zelum provo.arunt illum peccatis fis,& edifiearunt etiam ili celfa e cipprs e luces, 1n fpecie notatur, quod tunc etiam fuerit Up meriterius interra. ibid. verf 24. Id interdixerat Deus. Deut 2», v7. Non erit meritoruts 6 filiis Ifraél, Hebraei hanc dicunt vocem fignificare acm 131 iormn vi:ile, adfuefattum ad concubitus,& ut muiiebria patiatur. Igitur immania gentilium fcelera quosPaulus docct à Deo traditos eic ean driufacoperatos effe& effeciffe mares in Refipifcentia Salomohis, Divifio Re. gni Líraelis, Rehabeam RexJcehada. 32— Deferoboamo vege J[raelitavum. Cap.XVILLib.z. in maribus 5b) do speci, Rom. t; 26.27. ab Ifraele non fueruntaliena, Maximi& fapientiffimi olim gentiliam, Socrazes, Plato, Xenophon, 4Efcbynes, Cebes, aliique cec a;Berac Üdovipsa(Sv po(us, refenente Plutarcho in libello de educatione puerorum, Ia fapientes hi in fapientia fuadpuogavUnGy infatuati[unt, yroboam— 123 Jeroboam decem tribuum Rex majora adhuc peccata patravit, Fecité proprimus Rcx prio arbitrio, contra Legem Det, Cherubinos duos,quos Scriptura per contemptum vocat ecem til. buum, duos vitulos aureos: de ilis dixit, Ecce Deos tuos Ifrael, qui eduxerunt te ex Esyptcy Reg.iz,| 48. zdificavit domum celorum, TYD3 13: fecit[acerdores CODY Ip 6 reliqui populo, qui uon erant€ filiis Levi,hoc eft;e familia Aharonis, ibid, y. 31. Levita: autem;quibus facerdotium& fervitium tabernaculi concreditum erat, expzdiz. 172(120 ne Sacerdotio Domini fingerentur, 2, Chron, 11,14. In Betel fecit altare, fupra quod ipfe afceudit"vpn ad adulendum, fumens fibi honorem Sacerdotii, ad quod non vocatus erat.[mo 6 commento cordis feftum inftituito&avo menfe, in quo nullum Mofes inftituerat feftum; cujusultimum, fef/um nimirum zabernaculorum;feptimo habebatur menfe. Lev. 23»34. Lege 1. Reg. 12, 29-37, confer. 2, Chron. 11,15. Et conflituit fibi Jeroboam Sacerdotes cel/it, c5 hirci, hoceft, daemoniis,& vitulis, quos fecerat,— Ia mutavit omnia ftatuta Mofaica,& alium plane cultum introduxit; cum tamen id Deus fub pona maledi&iomis caviffet. Ideo& factum hoc vehementer Deo difplicuit,— E Juda vevit vir Deiin verbo Domini, hoc eft, cummandato illius. Is ita exclamat, Zlzare, Altare, fic dicit Dominu, O[fa bominis comburent fuper te, Idem gnum dedit 5. Findetur altare ut& fa&um illud. Jeroboami same, qua jubebat Prophetam hunc comprehendi, fubito exarefcit, quae tamen mox adiinterceffionem Prophetz fanatur.. i. Reg. 13, 177 Non tamen movetur Jetoboam, neque miraculo neque vaticinio territus, ut à via maJa defifteret, 1. Reg. 13:33. 34. Ideo mittitur 4dchijab Silunrinus, quidem Regnum illi promiferat 5 nunc autem interitum nunciat, Qaia, inquit, male egifli pra omnibus qui fuerant ante te, d fecifli tibi Deos alienos&s fufilia,& me abjecifli pofl teraum tuum, ideoego ex[cindo Seroboamo mejentem in parictem.(ita mares vocantur per. i£«vreAi uv, hoc eft, vilipendii caufa.) E? percutiet Dominus Ifraélem, quemadmodum agitatur calamus in aquti, &c. 1, Reg. 1459718. Fa&tum ita, mortuus eft Jeroboam, fucceffic illi quidem Nadabflius, fed breve habuit Regnum, interfectus à Baafa, qui& omnem familiam Jeroboami funditus evertit, 1. Reg. 155 25. 26. 27. 29. Quid autem Jeroboamum movetit ad introducendum cultum novum, non tacuit Scriptura, nimirum timebat,ne(i populus quatannis Hierofolymam vifitaret; fa&turus facra, poenitentia ductus rejettae domus Davidis, ilii fe rurfum dederet,& Jeroboamo regnum ac diadema auferret," Jgitur templum in Betcl zdificavit; alios Sacerdotes illi praefecit; in cultu plurima mutavit, ut ita populus magis magisque à fratribus fuis, viris Juda alienaretur, 1, Reg. cap. 12, verf. 26,27. Multas regnare per urbes, quamvis res fit plena laboris, oportet tamen ut| & fit plena fuavitatis, regnum oblatum vix quisquam repudiavit, Jeroboam calum ipfum mutat,& facra omnia corrumpit, ut Regnum fibi fuisque afferat perpetuum, Et notabile eft, omnes Jeroboami fucceffores, quamvis ex alio effent genere& ftemmate,& alio vivendi genere uterentur, in depravando cultu ad unum omnes Jeroboamum fecutos effe; fine dubio, quia judicatunt hunc unicum effe modum firmandi folium,& divifionem fomentandi tribuum, 1. Reg. cap. 55s verf, 34. dicitur de Rege Baafa,— Et ivit in via Jeroboam,(y in peccato illiw, qui peccare fecerat Ifraclem., $1214, Ne De Afe,€9 Achab vegibus,E9 Elia Thesbita. Cap. XVI lib.s. sts US$.124. Nequetamen eft opus omnium Regum, ut fibi invicem fuccefferunt, memiT niffe, illorum tantum mentionem faciemus,qui aut pietate fuere clatiffimi, aut impietate ,( ux famofifimi. Inter pios Reges Jehudah numerantur 4fa; filius Abia, nepos Rehabeami, juae. Is enim dicitur re&um fecifJe, removiffe CO meritorios e terras. omuia etiam flercora rd vn. idol. etiam ny550 terriculameatum, hoc eft, tremendum idolum, quod fecerat 4fa4ca mater illis, igne combuffic. 1 Reg.cap.r$: 10-15. confer 2 Chron.cap.t4:vers.i.2,. Etiam im.vavit Íeu reflauravit ziltare Domini, quod[labat aute veflibulum Domiui, hoc eft, in atrio templi, 2 Chron, 15:8. Illo curante i»traviz populus in fadus ad querendum D.mi" num é toto corde(y anima, imo juraverunt Domino,& gavifi fant omues viri Juda fuper juramento, nam jaraverant 6 toto corde illorum, 2 Chron: 12.14.15, Duplex tamen peccatum Afze narratur. Primo crudelitas exercita in Chanani videntes,ob annunciatam illi divinam reprehenfionem, quo tempore matos Afa é populo vexavit& atllixit. 2 Chron.16: 10. Deinde, quod in morbo fito uon quaffit Dominum, fed nimium fecurus fuit. COND^3 in medius. 2 Chroni16: 12. $. 124. Inter fceleratiffimos Reges Ifrael primum merito locum obtinet /f.bab Rex 44, peg Ifrael. rReg cap. 16. verf.30. /s enim. fecit malum. pra omnibus, qui fuerant ante ipfum,' Leve illi fuit ambulare iu peccatis Jereboam 5. ivit&[erviit Baal,(y adoravit ilum; edificavit illi altare,(y domum in Samaria,(y lucum, ibid, verf, 31. 32. 33. dicitur fe vendidiffe ad faciendum malum. 1 Reg.ax: verf, 20. abominabiliterque eile ad eundum p:jl flercora, fecundum omne, quod. fatebant. Amorai, ibid. verf. 26. denique Mcbam Prophetam inclufiffe in carcerem,& cibaíle pane anguflia,& aquis anguflie, 1 Regum 22: 26.27. Uxor illius fuit /faPel, filia Regis Zidoniorum; à qua feducius fuit. 3Reg.1: 25. Haec fcelerata interfecit Prophetas Domini, vReg.18: 4.. Elie mortem minata cít. 1 Reg.19: 2. Nabotuin fi&o crimine interfecit, 1«Reg.21:10. Typus etiam illa fuit fpiritualis illius lfabel, de qua Apoc. z: 10. $.126. Achabo huiccoztaneus fuit E//as Tisbita, 3Reg.i7: 1, qui quia multam cum 1i. ai Achabo rem habuit, non debet hic prateriri, Elias quamvis nobis iuo a9, Jacob.4. u.! verf. 17. vir fuit magni Spiritus& potentia, Johannes Baptifta, alter Elias, dicitur veuiffe in Spiritu(y p:tentia Elie, Luc.1, 17. Achab habebat Eliam pro hofte, 7fu invenifli me, Inimice mi, inquit, 1 Reg 21, 20,& pro turbatore Reipublicae, num tu es turbator /fraeli Z s Reg.18,17. $.127. Mirabili potentia Deus Eliam fervavit, In valle Cerith mittit illi cibum jii, per corvos mane& vefperi, 1Reg.17, 6. Apud viduam Zareptanam cum ageret, ur- c rca illum ceus farinae illius non defecit,& fitula olei non diminuta fuit, 1 Reg. 17, 10-16. confer Dr! Poe» Luc cap.4, verf.2£-26.. Multa fuerunt vidue in diebus Elia, cum. cl ufum fuit celum,& ad nullam illarum mi[fes efl Elias, nifi eic Xapen(a 9 xiduvQe, epic yuvaina xupas. Denique Angelus dormientem illum fufcitavit, dicens, furge; ede, Et vidit Elias urceum aqua Ó, placentam tofiam, quem cibum fine dubio Angelus attulit, Imo dicitur Elias emn noun D232 in virtute bujus prandii ivije 40« dies& totidem notes, Y Reg. cap. 19. verf.5-8. x-$.128. In precibus Elias fuit fervidus& efficax. Super puerum vidue Zareptang rervor illia mortuum invocavit Dominum,& exauditus eft;& revixit puer, 1Reg. cap. 17. verf.2o,'^ precibus. 21.22. Deinde aortux s aporiiEaro ToO ph Bpifal orando oravit ,ue plueret 5.(5 non pluit fuper. erra annos tres& menfes[ex( confer Luc.cap.-4- verf.2 4.) Et rurfum oravit, dy dedit ! calum pluviam,& terra protulit frudum[uum, Jacob ape Y.17.18, ld depromfit Jacobus t ex ^ 314. De miraculis€9 divino z,elo Elia. Cap.XVI. Lib. ex iReg.17. 1, Et dixit Elia. Vivit Domin, Jf erit annis bà ros(y pluvia, b» CN 1121 nifi ad verbum meum, hoc eftorationem meam,&€ 1Reg 18: 42. Ez E, iae afcendit in cacumen Carmel,& flexit fe ad terram, ut confideret feu feffum caperet,& puit faciem fam inter genua fua, nimirum ut oculis ab obje&is circumjacentibus averíis atdentius oraret, quid? ut imbres defcenderent& pluvize, quas promiferat Achabo,dicens, fir ie, ede, bibe,nam vcx firepitus aquarum mox aderit. Ibid, verf.41.45. Etiam fervide oravit Elias, cum ignem peteret celeftem, qui confumeret hoftiam fuam, Re/Poude;inquitymili, Doyine; Refpinde. i Reg. 18: 36.37..| Miracula$29. Miraculaedidit Elias, Puerum mortuum in vitam revocavit. 1Reg. cap. i7.| Mas, verf.22. Pallio aquas Jordanis divifit, 2 Reg.2:8. Ignem e ce/o defecendere fecit& co-| medere prafe-lum cum quinquaginta viris, 2 Reg.1: vers.1o. cujus facti memores]aco-' bus& Johannes, cum in vico Samaritarum non reciperentur, ita dicunt; Doine, vifie dican;us ut deftendat iguis. à celo,& cenfumat illos, uc€ sias vmeinee. nt(y Elias fecit, Luc.cap.9. vers, 4. Redarguit illos quidem Jefus, Nefcitis inquit, cum ffiritu eflis vos nou vcuit Filius bomiuis perdere, féd fervare bominum animas. ibid. vers.$5.56.. quafi) dicat, non cogitatis Spiritum, qui vobis caelitus datus eft, decreviffe tempora grariz promulgare per vos 5 non autem iram exercere,— Attamen Elias redarguendus non| eft; hoftes enim Dei, blando ore, fed infenfo pectore dicentes, vir Dei, Rex dixit, defiende, 2 Reg.cap, t. vers.9,& fanguinem illius fitientes, jufta ira ultus eft; nec privato motu, fed à Deo actus, quippe qui ignem à celo emifit,& quod Elias dixerat; fa&o ipfo implevit, Zelusilis,^ 9.130. Gloriofum pro Dei gloria zelum habuit Elias. Ut populum Dei àcultu idolorum abduceret, cupit omnes Prophetas Baal,& Propbetas ict, comedentes. de meufa jejabel. Ibi publice volebat cognofcendum dare, cujus Deus verm i/: effet;, nimirum cujus facrificium igne abfumeretur coelefti, Sacrificium Prophetarum Baal nullus attigit ignis, quamvis illi indefinenter vociferarentur, B. rejpoude nobis,& circum altare claudicarent,& mutuis ictibus ad fufionem fanguinis fe percuterent, qui peffimus idololatrarum mos erat, At Sacrificium Elie, bene madefaétum, illico ignis coelitus delapfus comedit; quod vidensomnis populus, confeflus eft, Jebova esi Dem, Jebova esf Dew. Elias plenus zeli Propberas Baal ad unum omnescaptos;& deduc&tos ad torrentem KiÍchon jugulat. 1 Reg.cap.18. vers.:9-41. Bonum erat é medioauferri hos Diaboli miniftros. Samuel olim interfecit Agagum. 1 Sam.cap.i.vers33. Pinchafus virum Ifraélitam fecutus in prev una cum fcorto transfixit. Nun cap. 25. verf. 8. Mofes 4Egyptium percuffit, Exod, cap.2. vers..12,. Levitae ob fufum vitulum tres mille interemerunt. Exod.cap. 32. vers.2?,— Hic nunc Elias fallos Prophetas,quos Lex vita privari jutfit, Deut cap.t;. vers... 17: verf.s, in necem dat, non fecit hoc private vindidtze ftudio, aut ceecis abreptus affectibus, aut odio occupatus, fed motu plane heroico& divino, ad liberandum populum à fedu&ione, ad exflirpandum Regnum Satana, ad afferendum gloriam, juftaque judicia Dei. J.1;1. Zelum, quem pro Domino Deo habuit, ipfe indicavit. 1 Reg. cap.19. vers.10. Zclando zelavi pro Domino Deo exercitum, hoc eft, cum zelo caufam Domini egi,& quod. dereliquerunt fedus ttum. 5 occiderit. Prophetas tios,& iuperfhs fum ego fius, Ó quaruct animam meam auférre 5 Apoftolus monet, Eliam hifce verbis évo xdvew «€ 3 Xy"IepriA, Romi vers 2 3. quemadmodum etiam 8 verbis Dei, qua Eliae aefpondit, Relazi feptem mide, quorum geuua. uen inar varunt[e Baali, quorum er dena ili ww. C De appartttone drotna Fla exhibita. Cap.XVIIibz. si5 illi non dedit Y Reg.19:18. concludit, ut olim, ita&&«v9 jo; xaipil Aeipuua xav! Gk) oyüy xexr Qe ysyortvaj, Rom. 1: 4.4. $ 132. Neque hoc tacendum eft,quod Dominu coram Elia preterire voluitut& Mofi dixit, Faciam tranfire omnem bonitatem meam aute faciem tuam.Exod, 3 j: verfig. confer Exod, 34:6. Et prazerivit Dominus coram facie illias?[ta autem cum Elia fe res habuit, Et dixit Douwinus, exi,(y fla in monte coram Domino$$ ecce Dominis prateribat,(y ventus frtis, rtimpens montes,( fraugens petras aute Doiiuum, uon in veut2 D minus; pofl ventum perra motas,non in serra motu Dominus, Et pojl terre morum iauis, uon iu igne Dominus, Bt pofl ignem np noo 5p vox aura teitis, Cum illam audiret Elias, zexir ficiem pallio, reverentiae& timoris plenus, 1 Reg. 19: 11.12.13. $. 133. In deferto Deus apparuit in Sina monte cum gre, nube, caliginz& procella, Hebr. cap12:verf18..& locutus cff€ medio iguis, Deut, cap.a:verf,tz.33..& fuit in«aligine, Exod.cap.20:vetf.zi,. Mofes autem accedebat ad calipiuem, ubi Deus erat, Ibi terra commota efl, bic Sina mons, à facie Domini, Dei IJrael, Píalm.68: verf 9. Deusque tam terribili voce locutus eft, ut rogarentI(raélitee, Ne /equatur amplius ad uos Deus, ne moriauur, Exod.cap.20:verf.19.— Hicautem, ubi Elie apparet Dominus, eft ventis, ct mo£u$, eltionis fednon in vento, nou in motu, nou iuteue fuit Dominus, Eftvox at nom terribilis& concitata, fed zenur aura, hoc eft, dulcis, fuavis, canora. Fenrus notavit robur Dei& potentiam, qua omnia pott,& coram qua nil fub(iftere poteft, fi ad illam petrze franguntur, montes rumpuntur, quid mifero fiet homini? Terri mo£u: notavit Dei in mundo judicia, terram movet, regna transfert, altos humiliat, humiles exaltat, urbes cxfcindit,& ima fpe fummis mifcet,| ou notavit, Deum, ut ignem confumere omnia s Hebr.cap. 12: verf. 29. flramen& quifquilias coram illo non manere, Quodautem Dominus dicitur non fuiffe in vento, motu, igne, eo notatum fuit, Deum in omnibus his turbis non turbari; in mutationibus non mutari; fcd effe immutabilem, quietum, tranquillum, quamvis iram exercet, in corde tamen fervorem ire non fentit, quamvis omnia movet, ille ànemine commovetur,& à nullare, Apud illum sou esf wpbra converjous. Jacob cap.1:verf 17. Fox lenis aurae notavit Dei dulcedinem, qiAarSpoiar, manfuetudinem, sv 1aT&Cany, Potuit& Elias cogitare; foreolim ut Dominusfit^12y tranfieus& ambulans interfuos, carne indutus, os habens ad loquendum, quodque omnis caro vifura effet, quomodo cs Domini loqueretur. Ef. 4c: 5. quodque vex illius audienda effet,& v;.atura Urben. Mich, 6:9. eatamen cum manfuetudine& lenitudine; ut d illo dici poffet, Nu clamavir,uom extulit, uon fecit audire foris vocem[4sm,Ef. 42:2.& ut omnino fimilis futura effet rendi aura, quz non multum facit flrepitum.non procul auditur, fed fuaviflimo refrigerio homines recreat& pecudes; aérem purgat,camposque à folis efluantis ardore refocillat, Imo tum quidem fore multum ventum, motum, Ignem; quis enim neícit, quz judicia, motus,fervoresante adventum Domini anreceflerint,excrcita in Judaeos& gentes. imo & illum fecuta fint. Attamen Dominusnon fuit in vento, motuyjgne,neque illius culpa judicia hac illata funt, fed hominum malitia illa contraxit, Imo in mediis judiciis indoluit Dominus, wanfuetus. corde, hominibus, illorumque malis;& ne fan&i in illis motibus perirent, perpetuo interceffit. $.134. Affumtusdenique eft Elias in coelum, 2 Reg.cap.a;verf. t. Er fuit cum afcendere facerer Dominus Eliam in procella in celum, Yd futurum diu ante noverant homines fan&i, lta fils Prophetarum in Betel Jericho dicebant Elifz, 4n nofi, quod bodie Dor2 hR8TIS Dominas corem Ef& pixteriit. Elias affunttus in«oc lum. Totus, quo adapimam corpus, zs— De Elia in calum evectione. Cap.XVI. Lib.z. miuus ajJumet Dominum tuum defuper capite tuo,& dixit, etiam ego novi, flete, 1 Reg.2: 3.5. nec Elias ipfe id ignoravit. Dicit enim Elifze, Pete, quid faciam tibi"j3yn np»w c3 antequam auferar à te, ibid. verf.9. Filii Prophetarum putabant, non ita auferendum Eliam ab Elifa, ut non ad illtim rediret: fed auferendfim tantum ad tempus à Spiritu Domini,& deinde rurfum ponendum in una civitatum, aut vallium, quare quarere Eliam incipiunt, emiffisillum in finem nonnullis, Elifa autem errorem illum agnofcens dehortatus eft, dicens 3Y2UD ND. se mittatis. ibid. ver(.16.17.. Moduscevectionis in celum talis fuit. Elias& Elifa ambulabant ambulando,(y colloquendo,& ecce currus ignis, d equiignü feparationem. fecerunt COn"U r3 iater ambos illos. Ita afcendit Elias cbvn nyo2 in turbine celum verfu. Elifa id vidit, igitur&A£aorrQ- deri id fatum, exclamavit, Pater mi. Pater mi, Currus Ifrael, j equites illius. Và clamans, tandem ex oculis illum plane amifit,& ncn vidit illm amplius Wy 3a so z Reg.2:11.12. confer AQ 1: g. $.135. Eliastotus,& quoad animam& corpus cip?» fablatus eff.— Nihil enim poft fe reliquit, nifi pallium; quod cecidit de il, quodque Elija affumfit, 2 Reg cap.a. verf.15. Adfuerunt currus igneus,& equi iguei, qui, ut nubes Chriftum A&or. cap« verf. 9. oztAaCor avrov ab oculis Elifze. Fuerunt forfan currus& eqni ili ignei Angeli Domini, qui ordinario mittuntur in minifferum illorum, qui falutem bereditaut, Hebr. 1, 14,— Mli ob Iucein, quz illis ineft,& quod ardent ac flagrant amore Dei Creatoris vocantur. C297 Seraphim, hoc eft, ardentes five ignei, Efa. 6,2. lliutcurrus& equi vifi funtElife, totum enim Eliam cinxerunt, circumdederunt,& fublatum in coelum dedoxerunt.— Fuit illo tempore procella( titrbo, quod non fuit, cum Chriftus afcendit.— Ita fublatus Elias afcendit in ca/um,|. Cyprianus olim dicebat, Quo raptus fueiiz Elias, Deus novit,— Atqui in c&lzm illum raptum novimus, 2 Reg.2, verf.:. non ,ut maneret in czelo aério; ibi enim, ut inquit Chryfoftomus,non'unt fan&orum fedes,(ed Sa£ar potius, quippe qui Priu:eps aeris eft, Ephef cap.2. verf.2.. nequeut haeret inorbibus aflriferis, fed fublatus eft in illud ca/;m, quod Scriptura vocat zerzium;& l'aradifum, 2 Corinth. cap. 12. verf. 2.4. thrcutim Dei, Efa.cap 66. verfa. domum Patris, Joh cap.14. verf.z. in quo eft mJirum aoxiíiipa,&& quibus exfjeamus Servatrem, Phil.cap.s. vers.20 quippe quiin illud afceudit: Eph.cap.4. verf 10. fupra omnes alios calos, unde dicitur fa&us altier calis, Hebr.cap.7 verf.26. in quod& anima noftre, folutz per mortem corporibus fuis, proficifcuntur, 2 Cor.s, 1,2. In hocceelum primus Euccb, confer libr.i. cap.s.$.10. 1112.1. nunc fecundus£/a; intravit, non quoad animam tantum, quod& fecerunt omnes fancti ab initio, quorum quippe Spiritus reverfis efl ad Deum, qui. idlum dederat, Ecclef cap. i2. verf 7. fed& quoad corpus, Igitur& mertem ron vidit, Hebr. cap.it. verf.5.. nec caro illis éfap9cpav corrnptiouem,— Tamen quia fases( caro regnum Dei ncn. poffaut baredifare 1 Corinth. cap.15. verf.5o.. neque corpus ingloriam introdu&um poteft iifdem fubje&um manere qualitatibus, quas in terra habuit, hoceft, non poteft in colo tale elfe, utindigeatcibo& potu, ut vigiliis fuftentetur& fomnis, ut crefcat& decrefcat, ut fanguis circa przcordia bulliat, oportet flatuamus, Elie ut& Herochi corpora in affumtione in celum fubito immutata,&& mortalibus facta immortalia, 6 corruptibilibus incortuptibilia: quod fieri potuit é ép,& ji óeSaApS 1 Cor. cap.15, verf. 2. Igitur quemadmodum Elias pallium fuum poft fe reliquit, neque id in celum intulit, ita& qualitates illas corruptibiles,& affectiones illas humanz, infirmitatis,& paffiones tum anima tum corporis, afcendens in celum per gratiam Dei& potentiam, fubito exuit& depofuis, $156, Et 9 PR Wes. FA : De Elia in celum evetitone. Cap.XVI. Lib.z. 3 $. 136. Et quid caufae füberit,quo minus cenfendus fit Elias incoelum tertium tranflatus? Num aér interjacens& aftra interpofita fuerunt impedimento? Atqui Elias pallio fuo divifit aquas,& tranfit ficco pede, 2Reg.2:8. Quidni Deus potuerit imperare nubibus& corporibus ceeleftibus, ut Elie afcendenti locum facerent Num, quod Chriftus nondum illuc iverat, ut pararet locum 7 Joh. 14:2. Atqui jam erant,antequam Chriftus in hunc mundum venit, i2 domo Patrís uova] 72a] manfiones m:ilta ibid... hoc eft, multi manfionem facientes,& habitantes,& introdu&i, confer Hebr.2:10. 12:23. Num quod dicitur Joh. 3: 13, Nemo afiendit in calum, nifi qui é celo defcendit, Filium bominis, qui efl iu cxlo? Atqui hic agitur de illo in coelum afcenfu, qui conjunctam habet capzivationem caprivitatis,& datiouem donorum iu bominibus, Eph.4:8. non autem de affumptione Sanctorum, de qua eft Pf.7 5:24. Ia gloriam a[Jumis me. 5.137. De hac Eliz tranflatione non unaomnium fententia efl. Sunt, qui putant, In ipo raptu veftes illius igne abfumptas,& ipfum corpus exftinctum fuiffe,& animam fo. lam migraffe ad fuperna, Atqui Scriptura dicit, A4fcendit Elias totus nemps Elias. Alii opinantur,Eliam dedu&um in Paradifum terreftrem. Ita Auguftinus libr.i. cap.3. de Peccatorum meritis& remiffione; Forzaffe, ait, Elias in Paradijo paf. itur, quemadmudum prianus dan, at. quam iide ob peccatum ejiceretur, Atqui Elias afcendit ad fuperna: quando ergo intravit in hortum hunc terreflrrem?& annon& ille in diluvio primi mundi interiit? Sunt denique,qui flatuunt;Eliam delatum in finitimi Abrabe, de quo'Autor libri de Ecclefialticis dogmatibus,qui inter opera Auguftini habetur, definit.87.89, ita loquitur. 4uze adventum Coriflt omues piorum onima ad fuum Abrabe, defcenderunt.. Ab ejt veró afcenfu emues fideles auimea ad Deum proficifcuntur. Atqui nullum agnofcimus Abrahae finum, diverfum à fede beatorum in caelis $158. Fixum manet Eliam in celum tertium tranflatum effe. Id coelum non eft ubique, nec fpirituale, nec incorporeum, ut multa infeliciter foecunda excogitarunt ingenia, Quod enim capit& continet corpora, incorporeum effe non poteft. Atqui Sanctorum in illud evehentur corpora. Quodque Deam ncn capit, non poteft effe ubique, Atqui cei calirum Deum nn capiunt, VReg.8.. Si coelum hoc eft fpiritualis fubftantia, oportet, ut aut fit Deus ipfe, aut Angelus. Atqui Du; non eft: eftenim thronus& folium Dei, Neque Zinzelus eft: tuncenim non effet ubique. Angeli enim dicuntur eife inloco defiuizive; hoc eft, fubitantiam& naturam habere finitam. Neque enim Angelus(imul multis in locis eft. Angelus, qui apud Johannem fuit in Infula Pathmo, non fuit eodem illo tempore Ephefi, Angelus, qui cum Daniele fuit in Babylone, non potuit cffe codem illo tempore in Judaea. $.39. Mittimus nunc& fuis relinquimus autoribus, qua de reditu Enochi& Elize ad fubeundum certamen cum Antichrifto à nonnullis ftatuuntur.— Etiam Judi exfpe.&ant Euam, qui omnia dubia& difficultates illis foluturus fit: unde in rebus obfcuris adhibent Proverbium(^W'3Vn Tib, hoc eft; Elias /olver feu explicabit, Refpoudcac autem illis Chriftus Matth. 17: vers,10. 11, 12. Dico v//s5, quod Elias jam venit, confer Matth. 1 1: 14. $.140. In monte videntibus Petro, Jacobo,& Joanne apparuit Chrifto Doriino Eíías, & cum illo lo;utus eji Matth. 172 3.. Aves fcüe, quid? Geor là tfodor dvrd, lo Gase rhnpé 9 ipesa^ip, Luc 9231. Sednunc i*ieamusad Reges Juda& Iftaél, $.141. Inter pios Reges Jchudz omnino nunerandus eft. Jebo/aphat filius Regis Af&, 2 Chron, 17, verf. 1. Hluus cor fébianatuim fuifle dicitur. ig viis Dviniui ibid. y. 6. Rr o3 Is Diffeientia fententiarum. Colum tertum non cít ub.que.] Tehofaphag Rex Juda, Jehorim Rex Ifiael, 2m—"De febofaphato fuda,€9 Jeboramo I[raelis vegibus, Is emifit Levitas& Sacerdotes in omnes urbes Juda qui é libro legis Domini docerent& eru. dirent popiem. 2, Chron.capar7. verf.8.9. imo dicitur convertifJe populum ad Dominum Deum. 2Chron.i19:4.. /n Hierufalem conftituit rurfum Senatum Ecclefiafticum, com. pofitum é Levitis, Sacerdotibus& capitibus familiarum,qui debebant judicare totum Ifraglem nter legem dy preceptum,& judicia& flatatas& ilum monere ac erudire. 2 Chron, 1;:$.940, confer Deut,17:8-13.. Videtur hic Senatus inter tam longas turbas& confufiones multum à dignitate fua amififfe,& fere fublatum fuiffe: hinc non[tantum dicitur, Er in Jerufalem conftituit à Sacerdetibus&c,. ad exercendum judicium Domini, fed& additur, Et reverft[uut Hierofolymam. 2 Chron.19: 8. quafi dicat, antiquam fuam fedem& cathedram, quam hactenus dereliquerunt, de novo repetierunt& occuparunt, Zmariab Uso[712 Sacerdos fmmus fuit fuper illog Y p in omni negocio Dourini, hoc, eft, prefidium habuit in rebus Eccleftaflicis;: Sebadjabu autem, Princeps durs gudaib 52" Toon 7271 praefedit in rebus Regis, hoc eft, in talibus rebus, quee politiam tangebant,& ad regiam infpectionem, curam,& decifionem pertinebant, 2Chron.19: 1:,. Pulchtum& pium etiam hoc illius eft verbum, Zudite we, Jebuda(y cives ferufalem.. Credite in Dominum Deum vefirum& permanebitis:: credite Prophetis illius,& profberabimini, 2 Chron.a0: 20. Nontamen potuit Jehofaphat omni fuo ftudio efficere, ut dj/fonerez populus cor fuum ad Deum Patrum füorum. yr. 33. $.142. Impium Achabum, Regem Ifraél, regno excepit primum 4basjab filius, fed cum is mature moreretur, alter illius filius Jeboram, qui etiam quidem malum dicitur feciffe in oculis Dcmini, non tamen, ut Parentes illiw, Achab& Ifebel, fed adbafiffe tantum peccatis feroboami, Cz ab. iliis won vecel];ffe, 2 Reg.3: 1.2.3. Peccata Jeroboami videbantur Politicis illius temporis imprimis facere ad confervandum Regum decem tribuum,in eo, quo tum crat flatu, hoc eft, feparato& divifo à Regno domus Jude.— Igitur piaculum fuit, Jeroboami viam defcrere,ut bene& prudenter fecundum carnem& mundum inventam& pofitam, Mala certe politicaeft, peccandum potius in Deum, quam Rempublicam mutationis fubjiciendam periculo;& cultum Dei Reipublicae ftatui debere accommodari;& Religionem Regionis miniftrram tantum cffe, $143. In bello, quod Jehoram cum Rege Moab, qui ab illo defecerat, geffit, notabile eft, quod cum in deferto penuria aquarum exercitus fiti pene enectus eflet, Deus fine pluvia& vento tantam aquarum mifit copiam, ut tota vallis& terra, ubi exercitus caftra fixerat, fubito aquis impleretur, 2 Reg.3:9-.20. Deinde, quod Rex Moab auguftia preflus,& intra urbem fuam inclufus, cum fruftra exitum quzefiviffet, eoufque fux faluu defperavit, ut Fon.[unum unigenitum, regni haeredem, iu muro civita t5 ycllerret in bolecauflum, quod five fecerit ad placandum Deos fuos 5 five ad terrorem faciendum iis, à quibus obfidione cingebatur 5 five quod maluit Filium fua interire manu, quam in hoftium incidere poteftatem, tale fuit, ut exítiterit 511^Yp. fervor magnis, hoc eft, plaga magna. confer Num.17: 11... fzper Ifrael, Indignetulit Dominus, Populum tam immanis facinoris fpectatorem fatum; quod ipfi deinde magno omnipotentis faftidio fpe leguntur imitati, vid, Ezech,:0: jt. dum tranfire facitis filios vefiros JPNZ per icuem. $-144. Sub imperio hujus Jehorami tanta fames in urbe Samaria fuit, ut caput afini, quod alias efui non habetur, cdogiuta valuerit arpentezs; imo ut fmum columbinum pro deliciis haberetur: denique ut& mulier cruentas manus filio inferret,& mactatum comederet.Ita verum eft illud 4uiipbans apud Stobzeum,&zav8$2; yAvxla sii adrs mui8, Quia De Ela Propheta,e9! ejut miraculis. Cap.XVI.lib.z. 319 Omuia fames dul.ia prater fe ipfam efficit, Lege. 2 Reg.6; 26-- 35« fed violentam hanc famem fecuta eft ingens commeatus abundantia, ita fubito& repente; ut Tribunus quidam Elifze Propheta illam annuncianti, refponderet, Ecce, faiiat Dem. fenefiraa in calo, numquid fieri res bec potefl? 2 Reg.7: 1.20. Eli Prg5.145. Hoc regnante Jehoramo vixit Elifa, qui& fervo Eliz fucceffor illius fa&us phe, eft, Propheta infignis, vir ipiritus, qui magna& mirabilia fecit in Ifrael. Narra mibi, dicebat Jehoram Rex, omnia magna|, que fecit Elifab, 2 Reg.8: 4. Elias juffu divino Elifam fibi junxit, Elifam unges in Prophetam loco tuo. 1 Reg.19: 16, Invenit Elias illum arantem,& in re agraria occupatum; accedit ad illum,& conjicit pallium fum faper ipfum hoec fuit illiusun&io. Atta&us fimbriz Jefu fanavit multos. Matth.9: 29.21.22, Marc.ó: 56. Attactus pallii Eliz ex Elifa ruftico Prophetam fervumque fecit Dei, Non fimbria fanavit; fed potentia illius divina, cujus corpus fimbria vefleque te&um erat. Non pallium infudit in'Elifam dona Prophetia, fed illius manus, qui ungi Elifam judit, hoc eft, Dei. Elifa reli&o agro fecutus eft Eliam: fic& Difcipuli Dominum reli£tis retibus. 1 Reg. 19: 19.20, Ab illo tempore fideliter fervivit Elie, quod Hebraeo loquendi modo dicitur, fzdit aquas[aper manus Elie, 2 Reg. 3: 11. 5.146. Cum Elias jam jam ab Elifa auferendus'effet, dixit illi, Peze age; quid faciam eio gti. Jibi? refpondit Elifa; fie quafo. 13 CO'3U*8. duplex. portio Spiritus tui fuper me. 1 Reg, f 2: 9, Magnam menfuram donorum Spiritus San&ti acceperat Elias, Elifa duplicem poftulat. Tantum bonum aftimar Spiritus Sandi commanionem, Si beata dicitur fames(5 /rtis inflitia, Matth.«: 6. fane beatiffimum eft defiderium communionis Spiritus Dei, Syirinm Sauham fan&i femper habuerunt pro autore omnis boni, quod in homine eft.Pfal. 14310.$:15. lilius duplicem portionem Elifa fan&e petiit, Elias refpondet, I'U/pn Ov» rem dificilem petivifli, quafi dicat, meum non eft Spiritum dare; ipfe enim illum dono accepi, Tamen in Domino roboratus id, quod Elifa petierat,promittit,nil dubitans, daturum Dominum,quod fandte petierat Elifa, 5i videris inquitme anferendum à te fit tibà fie. Et fi non, non erit 2, Reg.2:1c.. Obfervavit verbum hoc Elifa; expreffe id annotante Scriptura, Ez aftendit Ehab. Et Elifa videbat,& Mamabat,ibid. y. 11.132. Igitur& impletus Spititu ambulavit deinceps in robore Domini,& edidit maxima miracula, omnem nature& humanitatis vim longiffime excedentia; agnoveruntque Prophetarum filii,quod Juper illum quiefieret, NYOR BYY Spiritus Elie, 2 Reg.z: 15. ME 5.147. Hicigitur Elifa pallio Eliz percuffit aquas, dicens, ubi eff Dominus Dei Elie, Miracula NIS 7S cerie ille esf, d divife futt aqua buc iy buc,& tranfit Elifa 2 Reg 2: 14. 4dquas^ molas edulcavit& fanavit, proje&to fale ibi, ubi aquarum[caturigo erat. 2 Reg 2:20.21. Pueros petulantes e Betel, quamvis parvos& admodum pueros, ill4deures ei y dji eude calve, afzeude aloe, urfis lacerandos tradidit. a Reg2:23:4. Etiam parvuli docendi funt, ne illudant fan&is Dei. 1n mundo primo multi erant parvuli, quibus tamen Deus non pepercit. Omnis enim Caro undisexftincta eft: neque licet patvulis omnia impune agere, Ut multorum ex illis eft regnum celorum, fic& multorum ex illis eft regnum tenebrarum, Jehoramo Rege ralis ad illum accedente, cum inopia premeretur aquarum, primo quidem auftere illum excipit, Qued mibi tecum»|. ad Prophetas Patris tai q9' M.titstu2, deinde tamen illi pranunciat. fubfíecuturas aquas& cladem Moabitarüm, 2 Reg.3: 1514.16.17. lbi antequam Prophetiam ederet, dicitur poftulafle 232, hoc cf, virum, qui coram illo píalleret. Ez cm P;aieus modularetur, exfhtit fuper illum sanus Domui, ibid. vers,1 gj. confer 1Sam,16: 23. David medwlabatur wann[ua aute Sanbstr, Elifg tuit Dotctorin Ifrael. De miraculis€9 praconio Eli[z. Cap.XV]. Lib: e& receftit à Salo Spiritus malu, d ref]iravit,& bene illi fuit, Mulieri viduz,cui moleftus erat cteditor, oleum multiplicat,& ex una ampulla& lecytho complures complet. Ita accipit mifera illa, unde vivat,& unde zs alienum folvat. 2, Reg.4,1- 7. Mulieri illi fpectatze& eximize dignitatis;u Sunem, quae toties illum benigne exceperat hofpitio, cuique non erat proles, dicit, jexta tempus vivum feu praefens tu ampleceris filium, 2. Reg. 4,16. quale Dominus ipfe olim praedixerat Abrahamo& Sarz. Genef.18,10. Eundem Filium mortuum vivum mati reddidit. 2. Reg. 4» 35. 6. Filios Prophetarum in Gilgal pultecibat, cumque illa amara effet, ita ut exclamarent; Mors iu olla Fir Dei, farina in illam projecta,ftatim dulcem illam facit, Y02 y 31503 s(y non erat res mala ame lius inolla, 2. Reg. 45 40 41. Deinde paucis panibus multos homines fatiat. Et ederunt yv dr. faperabundaruut. ibid. y, 44. Tale quid etiam Chuiftus fecit. Matth, r4, verf. 17-10. Naamanum lepra purgat, nulla opera;nulla contre&atione leprofze carnis pre» miffa, ut perfuadebat fibi Naaman, fed jubendo illum, ut fe lavaret fepties in Jordane, 2. Reg.5,1 0.11. Geháfifervo mentienti exprobrat accepta à Naamano munera. Ita etiam fciebat, qua fe abfente fa&a erant, agnofcebat id fervus Syriz Regis, Elrfa inquit, Propheta narrat(eu indicat Regi Ifrael verba, qua loqueris in penitijstmo cubiculi tui, 2. Reg. 6 12. Deinde avarum fervum lepra percutit, Ez /epra Naaman barebit in te(y. femine tuo in perpetuum, d exiit Gechafi à facie ejus lprofus ut nix. 2. Reg. 5,27. Ferrum aquis mer» fum fit fluere. 2. Reg. 6, 5. 6. Emiffos à RegeSyrize coecitare percutit, Puero prae timote clamanti, 4b Domine, quid faciem 5. putabat enim fe jam captum, refpondet, Ne time, uam plures funt, qui nobifcum funt, pra illi, quicum hoftibus. A periuntur oculi pueri, Rt ecce, totus mons pleum crat equis dy curribus ignis cir.uemcirca-Elifam.— Id vere eft, ut Pfalm. 91, 11. dicitur, Augelis fnis praxipiet füper te. Cacitate percuffos in mediam duci: Samariam, quos non ferro interemit, ut volebat Rex Ifrael, Num percutiam, percuriam. Pater mi£. fed liberaliter cibo potuque refectos ad Dominum fuum remifit. 2. Reg. 6,15-24. Samarie efurienti& famelice abundantiam,& Tribuno incredulo mortem annunciat, Ecce tievidebis oculis tuis, dy indenon comedes, 2, Reg. 7 1,2. Benhadado RegiSyrize mortem, Hafaeli autem Regnum pranunciat, multis cum lacrymis, noverat enim mala, que à manu illius paffurus eratIHfrael. 2. Reg. 8; 10. 1. 12. jehu Blium Jehofaphat per manum unius e filiis Prophetarum ungit in Regem Ifrael. 2. Reg. 9,1.2.3. Cum incidiflet in morbum ipfi fatalem vifitat illum JoasRex Ifrael: illi nunciat quoties Syros fufurus.& acie vi&turus effet, 2. Reg. 13,15- 19. Et inmorte ipfa operatus e(l mirabilia, Virenim in fepulchrum Elifze proje&us, mortua illius offa tangens,revixi/ & pedum recepit ufum Y 221 27 Cp?! z. Reg. 15, 20. 21. IgiturElifa fuit par Elie,&in multismajor: in hocramen minor, quod mortem vidit, nil minustamen beatus. Beati enim, qui in Domino moriantur, Apoc, 145 13f. 148. Elifa Propheta fuit infignis in ifraele Do&or, qui alios docuit legem& vias Domini. Inde dicuntur fi/ii Prophetarum fediffe aute illam, 2.Reg. 4,58. Difcipulorum au« 1em e(l federe ante Do&ores, quos etiam cibis refeci t,quibufque nutrimenta largitus eft. 2. Reg. 4, 38. 44. lta dicit Paulus, fe nutritum ad pedes Gamaliel. A&or. 22, 5. Videtur habuiffe locum publicum, ubi doceret,& magnum in illo loco confluxum. 2. Reg. 6:1. 2. Etdixerunt Filii Prophetarum ad Eljfam.. Locus, ubi nos fedemus ante te, arcim ieu auguess eff pra nobis, faciam nobis cum, majorem fcilicet, ad fedendum ibi, Elifa fuit paxpsónO- VA P yu. Fuit enim coataneus jeborami fkegis, filii Achab; Regemque Jehu, qui regno potitus cft 28. Annis 2. Reg. 10, verf, 36. imo& Teboacha/um, filium 320 [ Deincurvatione Naamanis in fano Rimmon.Cap-X vi ib.z. 321 filium Jehu,qui regno prafuit Annos iz. 2 Reg.13: 1. fupervixit,& regnante Jeloafo demum mortuus eft. 2Reg.13: 14,20. Et vivente adhuc Elia, jam multos, ut videtur,annos illum fecutus erat. $.149. Id unum confiderationem adhuc meretur, Naaman Syrus, à lepra purgatus; vy. .-. o) 3 Explicatio fpondet& pollicetur Elifze, No» faciet amplius fervus tuus bulocauftum&y. facrificium Diss loci. ahi, mWYY OX'2 nif Domino, 2 Reg.cap.: 17. lta mirabiliter enim ab incurabili 75/577 lepra fanatus, coactus fuit fateri, Ecce movi, quod non ef Dew in£ota terra, nift in Iftael. .ibid. vers, 15. fed addit, Rem banc condonabit Domium frvo 140, cum venerit Domiuus meus Rex Syriae ad fanum Rimnon, idoli, ad adorandum ibi;( ille innitatur faper t«anum meam,(y ego"nummum iscurvavero me in fano Rimmon, p omacmnnvaa in flexione corporis mea. in domo Rinmmon condonabit Dosimw:[ervo tao in re bac. y.(8, Refpondit Elifa, Zhi im pace, vers,:9.. Putant hinc nonnulli fequi, Elifam autorem exftitiffe Naamano, ut fimulata hypocrifi idolum coleret, quod tamen corde non colebat amplius. $.150. Atqui nulla hic videtur effe difficultas, dummodo verba recte accipiantur, Verbum mnUn, quod vulgo vertitur adorare,(quamvis proprie fignificet, procumbere in terra,& inclinari ad pedes,& eis ofculum ferre, qua Graeci vel fervorum effe putabant, vel folis deberi diis; Períz tamen aliique Orientales etiam hominibus detulerunt) in Sacris fumitur vel pro religiofa adoraticue, qualis foli Deo competit; qua que non tantum fit geftu, fed imprimis mente& animo ac corde, ut Pfalm. 4. vers.12. & 97. confer Pfalm.gs. vers 6. vel pro«ivili adoratione, qualis hominibus, qui funt in excelfo pofiti, reverenter defertur, 2 Sam.16: 4.. Et dixit Suba ad Davidem, nen adoro. Genef.cap.:3. vers.z. WMYZ"(j adoravit populum terre, i Reg. cap. vers.31, Et demifit B. t;cbab facien. rervam veis,&y adoravit Regem, confer 2 Sam cap.14. vers. 33. Hifce obfervatis facile eft commodo fenfu verba Naaman accipere, nimirum cupit fibi à Deo condonari, fi racione officij, quo Domino fuo tenebatur, cogeretur Domino intranti in facellum Rimmon, ad adorandum ibi, more gentilium, adoratione religiofa, adelle; tumque manibus fuis portans aut fuftentans Regem, fed deberct in fano Idoli coram R«ge incurvare,civili nimirum incurvatione, Hanc inflexionem corporis fui& civilem Regis adorationem quum fieret in domo Rimmon, petit fibi condonari, quippe quz non amplius Idolo, fed Domino tantum& Regi ab illo deferenda effet, Quodque de hac civili adoratione Naaman loquatur,ipfa verba videntur,(i iis attendamus,pree fe ferre, Cui venerit Dominus in domum Rimmon, Cy nixus fuerit fuper nianum meo, e icu vavee vo me in templo Rimmon 5. in bac mea flexione condonabit mibi Domirs,— lorum enim, fuper quosalii innituntur, ut commode innitantur, cft, feincurvare; imprimis faper quos Reges fe inclinant, omni humili geftuum reverentia inclinantem Regem excipere debent. Dices; Naman non habebat opus petere, ut hac honoris in Regem demonítratio ipfi à Domino condonetur 5 quippe quam aquam elfe& liciram ipfa hónefta ratio di&at, Atqui quamvis id Naaman fciverit, tamen id ipfum follicitum habebat, fi quando in facello idoli deberet id agere, ubi id videri potet, non in Regis tantum, fed& in idoli gratiam ab illofieri, Prae(umitur enim, honorem, qui in loco facro exercetur, imprimis illi deferri& attribui, cui locus facer eft, hoc eft,Deo five idolo. Igitur ne Deus líraelis,quem nunc elegerat in Deum fuum, id de illo preefumeret; imo id in honorem Regis fui,non vero idoli facienti condonaret, Naaman, recens converfus, & confcientia debili& timida, qua fcrupulis molris femper angi folet, petit rogatS que, Jebu Rex líraelis, Saltum, Menahem Pekah, JHofcah. 312 De Regibus Ifraelis. Cap.XVI. Lib.z. que. Ita bene quadrat Elifze refponfio, I i" pace, Si hoc feceris,non peccabis, Deus id tibicondonabit. illeenim cor afpicit; fcitque qua mente tein idolo incurves,neque tibi irafcetur, quod Dominum tuum omni honoris teflatione profequeris, quare ne angatur, neque turbetur mens tua, fed pace fruatur tranquilla. $.151, Quiautem verba Naamanis itavertant,. Rem banc condonzbit mibi Dominu, quod, cun venit Dowin meus in domum Rimmon, ad adorandum ibi,( innixus fuit fuper muni meam, ezo etiam aderavi in fano, in bac adoratione mea in domo Rimmon condenabit Domus fervo tto, adeo ut Naaman condonari fibi petat id, quod jam antequam con. verteretur fecerat& commiferat, non autem adhuc poft conver(ionem fa&urus& commilflurus erat,quamvis qui ita vertant,non omnino culpandifint; tamen videtur phrafis & conftructio hebraica,& particula copulativa, quee folet in tali fermonis genere pretcritum convertere. in futurum, illam non admittere interpretationem& veríionem. Quinimo fi hzc fuit mens Naamani, ut condonationem peteret idololatrize antea commuiflze, non fuiffet opus, ut tot uteretur fpecialibus, ac fi idololatra non fuiffet, nifi intrando cum Rege in facellum, fed potuiffet fimpliciter dicere, Condonabit mibi Domi, quod antea me coram Rimmon incurvavi, illumque adoravi,& pro Deo meo habui, nontantum in fano illius, fed& extra illud. nifi dicas, illum in fpecie condonari fibi cupere publicum idololatriz exercitium, quod fa&um fuit in facello, in quo omnium maximefe peccztle judicabat, Denique fi fuit mens Naamani veniam petendi idololatriz ante commiffz;, videtur nil opus fuiffe, ut mentionem faceret in petitione fua venienti in fanum Dzmini fiti, ac fi Rimmonis fanum non intraffet, nifi cum Domino fuo,& non aliasinillo facra fecitfet. $.152. Jebu unctus Elifze juffu divina fic ordinante providentia,in Regem Ifraelis,peragit judicia Domini; percutit domum Achab;vindicat fanguinem Nabot,& Prophetarum, quos interfecerat label sfuperbamque illam,72»v79 9x ornatam€ feneftra praecipitari jubet;ibi caro illius à canibus comeditur,& cadaver illius fa&um eft,»z ffercu: fuper faciem ari. legea Reg.9:1-37. 2:10. 1:15. Ita impletum Elize verbum, 1 Reg.21: 20-25. Jehu templum Baalis& cippos igne confumfit, fecitque illud in latrinam, omnes Sacerdotes; Prophetas& fervos Baal, ad unum omnes vita privavit, lta abv/evit Baal ex Ijrael. 2 Reg.1:: 18.28. $153. Ipfe tamen Jehu à peccatis Jeroboam nil receffit. Vitulos aureos in Betel& Dan confervavit; neque adeo ferz.zi leem Domini é toto corde fuo. Hinc nec illius folium diuturnum fuit;& quarta tantum i]lius progenies illud tenuit. 2 Reg.10:29.30.31. Ultimus& quartus é profapia Jehu Rex Ifraelis,Zacbarias,abnepos Jehu, poftquam fx tantum menJes regnaflet, à 347m, initia conjuratione,coram omni poprtio interfectus efr. a Rege 15:10. $.154.. Salem conjurator regnum occupavit, fed non diu tenuit, Poft menfem enim umm factum illi ut fecerat,& à Adenabem vita& regno exutus eft. 2 Reg. 15:14. 7Menabem imperium male acquifitum diutius tenuit,& Filium Pelachjab fucceflorem habuit, 2 Reg. cap.tg. verf.22, fed& ille duorum tantum annorum Rex à Pelach filio]Remaljahu fede motus& vita privatus eft, 2 Reg.:$: 25. Nec felicior Pekachi exitus fuit, nam& ipfe ab Hofeab, filio Ela, interfectus eft. 2 Reg.15: 30. Ecce quanta in Ifrael confufio! ut omnia rapinarum plena! is in Ifraele fuit Rex, qui potentior. Succeffores Zacharia non Re;e:, fed latrones fuerunt& Tyranni, Regum nomine indigni. Hinc notat Scriptura, Reeuunt domus rael abolitum fuilJe, cum. fanguines lixreelis vifitati[umt. in. domum jebts Hof cap.t, veis.4. quod finaliter fatum in cede Zagharize per marusSallum, ut vidimr us ! De fmitione regni X.tribuum. Cap.XVI.Liba.— 32: mus, Ab illo tempore nullum quafi amplius Regnum in Iíraile fuit, ubi enim non eft Rex, ibi proprie non eft regnum, Illi, qui poftZachariam regnarunt; quamvis regia poteftate& authoritate gavit(int, non merentur Reges vocati,| Nomen enim Rez eft;no* men non tentum majeflatis,fed& virtutis;& non comperit nifi illi, qui jure& juftitia, non vi, fcelere,rapinis& coedibus regnum obtinet. Omnes alii;quamvis regnent,& Reges " dicantur,in veritate rei Rege; non funt,fed Tyrauni,feditiofi,& ut Scriptura illos nominat, o. Fures. Hof.7: 1, Far veut, Fur regni pro rege. Eadem fere facies Imperii fuit Romani fub n illius inem, ubi optimi quique fmperatorum feditiofe interfe&i; peffimi vero regnum ad fe rapuerunt; qui aut dr acceperunt à) Gacr^eray,& argento illam mercati funt; aut fa&ionibus& malis artibus illam acquifiverunt, aut cedibus& przliis ad fe attraxerunt; ut cuilibet vel leviter verfato in hiftoria Romana conftat. Revolvantur exempla Pertinacis, Juliani, Severi, Nigri, Albini;/Baffiani, Maximi, Gordiani, aliorumque. $455. Hofeab filius Ela ultimus fuit Regum decem tribuum, hunc 3cbalmanefér Rex tinis Regal Aur victum incuftodiam dedit,& poft triennem obfidionem cepit Samariam, populum. decem we que deportavit in Aflyriam, 2 Reg.17:1-6. $.158. Rogas caufas divinz hujus feveritatis? refpondet Scriptura, quia£im;rerzms Dos aliss,& am bularunt in flatutis gentium, Deumque oneraverunt verbi leu rebus n«n reGi, fecerunt cela, cippos,lucos, ferviverunt flercoribus, jbreverunt fedus Dei ey. tejlimonia, erunt pyfl vanitatem($9 vani facli funt. 5. adorarunt omnem exercitum cxlorum 5.'ecerunt.«file(y daos vituloss, traduxerunt fli.s per ignem. divinatiouibus indul/erunt(& auE gurin;(y fe totos vendidevuut ad faciendum malum m ocuis Domini. Adeo reprobavit& xejecit Deus om:e. Jemen Ifrael, iS ex Imfit illos à facie fua&& trauffortari ac in exfilium juffit ire iu Aur; ubi manferunc,& nunquam plene reverfi funt, lege 2 Reg. cap.17. verf.7-: j, lta i:pletum quod eft Hof, cap 8. verf2.— /4hjecis Zfraelem Bout, hoc eft,Deus, & ver, 8. Abforpru est Ijrael, uunc exfftcrunt iu gentibus, ut vas MÀ YBDTI'R. in quo nulla voluptas eit. 9.157. Reges omnes decem tribuum, inde à Jeroboam, Filio Nebat ufque ad H»feam, Namens filium Ela, fuere, fi bene fupputavi, numero nveadeciim.— Qui longiffime regno potitus wibuum, eft fuit Jeroboam preuepos Jeba,. Isregnavic annos 41. 2 Reg, 14: 23. qui brevilfime omnium, Simri interfe&or Ela, filii Baafah,is enim feprea: dies tantum regnum tenuit, 1 Reg. " 16: 15. poft illum S:balium, qui unum menfem, 2Reg:: 1.& poft illum Zacharias,€ ftemT mate Jehu, qui fex menfes rebus potitus eft,:Reg.15: 8. Summa omnium ni me computus fallit, annorum eft, 25 p anni, 7 menfes, 7 dies, $ 158. Non autem vacuas reliquit Rex Affur urbes filiorum Ifrael; fed mifit homines nibiaore: & familias e Babel, Cuta, Avab, Chamatb,& Separvaim 5, qui occuparunt Samariam,& Poft bda, babitaruut in civitatibus illius, 2 Reg.17: 24. In hos homines, quia Dcum, in initio ha- aas decem bitationis non colebant, fed gentili modo vivebant, idola colentes,& vitiis indulgentes, ME L immiftit Deus Leones 5 à quibus cum dente. corriperentur afpero, juffu Regis Affyriz vexai roce " unus é Sacerdztibin Ifrael€ captivitate& exilio reductus eft, qui in urbe Berc/, ubi Jem roboam flatuerat vitulum, fedem fixit,& dozuir gentes illas, DYY Di Ww Tw a4modo timere deberent Dominum 5 à quo tempore dicuntur zimuijle Demum,— Quod tamen hic€ captivitate reductus Sacerdos non recte illas inflituerit,( fuit enim fine dubio unus ex illis, qui in celfis adoleverant,& Baal aderaverant) quodque timor ille Dei non fuerit verus timor, qualem Deus exigit,&Spiritus in Sanctis operatur,& fidei falvificae comes eft indivulfus; fed timor tantum externus& eyéczaip-, non ulterius SÍ a tendens Tehorn Rex J.da, A«chasph, Aialiah re: gina. Joa: Rex, 324. De feboramo€9' Achasjab regibus Inda. Cap.XV].Lib.z, tendens quam ad aliqualem remotionem infamis& tetre nimium idololatria,& coerci. tioncm vitiorum nimis pudendorum& abominabilium, inde apparet,quod dicitur"à gens tens, hoc cft, unaquaeque gens feci[fe WYY?N. Deos fuos, in urbibus fius,& illis feciffe 1*3 mo2n4d mum celfirum,hoc eft,celfa, quemadmodum fecerant COMDUR Samarita; quod. que quaedam cx illis combufferint igne filics fuos Dis di&is Adrammelecy dy Znammelech: d.niouc quod dicuntur fimul rimweiffe Dominum,& fervü[fe Diis fiis. Verus Domini timor cum teivitute Deorem& idolorum hautquaquam conífifiere potefl, 2 Cor.6; 14, 15, 16, D.dlestege» Reg 7:25.31 4.159. Abducto nunc Hraele decem tribuum, finitoque illius regno, redimus ad tri. Lum Juda ilpasque Reges, ut& illorum: fata& finis agnofcatur. Jehofaphatum pium,de quo fit t. excepit regno filius Teboram, fancti Parentis degener filius. /vir enim in vis domi ld bats pecit cela Daali ium bib Tudab, fecitque fcortari, fpirituali imprimis fcorLU one, ves Hie ula y nm e üapidit illos ad doguaday. 2 Reg 8::8. 2 Chron.at: T. Civdehs ctiam fuit,&'anguinolentis ca:dibus Frurrzmi, qui dicuntur fuiffe Em Cov3o nloeris ac lon iium idle,populum perturbavit, E//as propheta, qui illo adhac vixit Icgnante milit ad cum 2220; rjrelom nunciazicem diving vindi&tzob tor commiffa fcelia. Moibo acero, d riff ino,& renaciffimo obiit; tantis vifcerum affe&us doloibus, ut tandem poft. CZ7y^ cwonn dutores malos, hoc eft, acutiffimos eraperiut vifcera il. 2Chren zi iz-19.. Ita?olct divina ultio notare Tyrannos& Ecclefiae hoftes ac corruptores. Nec defunt exempla ferioribus feculis. 74das proditor Domini ids pO xa Erin aa Ta aua) xra dur. AQor 1:18."rius presbyter Alexandrinus, velien entiflimus oppugnator divinitatis 7:2^05, in latrina confidens, dicitur effudifle intefüina,. Gafen,s Miximiantts, referente Eufcbio libr.8.cap. 18. Ecclefiaftic hift. infatis fubito.& tabe confumtis vifceribus& genitalibus horrendum in modum exfpiravit, Ita & praeterito fcculo Greg. rii XIV. Papa Romanus, qui Henricum Bouibonium, poflea Gallia: Regem, profcriplit, ftranguria vehementer fcribitur adfe&tus fuiffe,& deinde incidifle in phriiiafin, hoc cft, pedicularem morbum; carncque univerfi corporis pediculorum forde corrupta, pedoris magnitudine incredibili animam etfaffz. Sub finem ejufdem feculi Ph: pj uc fe. niis, Hifpaniarum Rex, qui toc mala Belgio intulit, morbo horribili interiit; fanguinis luxu;qui nulla potuit arte coérceri,fuffocatus,& à vermibus, qui Catervatim e pectore illius prodierunt, confümtus, 4.60. Nil parente melior 4cba'jab, filius Jehorami, fucceffor parentis, Domus Achab, cujus erat?2uCpcgener, dedit ipfi confilia rinepo ad exitium illi, hoc eft, exitialia. Mater illius Aniiab dicitur fuiffe t0» MX. conliaria iius ad improbe agendum, iChron.22: 6. 2Reg.8: 24.27. Interfectuseft à Tela, Rege Samaria; notat Scriptura, 4 Decexfi rfe MPCIIDV on. ulcationem illius, 3Chron.22: 7. 16i. Araliab mater Achasje poft mortem Filij regnum vi ad fe rapuit, interfecto onini fiuiue regio, Sed nec illius fata feliciora fuerunt. 2 Reg. i1:3. 2 Chron.22:10, 23: verf1;.. Hoc tempore regnum Juda à ftirpe Salomonis tranílatum eft ad pofteros Natan, qui etiam fuit fllius Davidis quique in genealogia Chrifii, omiffo Salomone, inferitur, Luc.3: j1. 5.162. Joa« puer clam ereptus fevite mulieris hujus tyrannice,& fex annisoccultatus, feptimo demum anno, ftudio& opera Jebojada: Sverdotis fummi, regno prafc&us eft, Idem hic fidelis Dei fervus, pepigit illo tempore fedus inter Domisr LA Qn, pop kb ut effenz in populum Dounni, 4 Reg cap.i1; verfa, Igitur domu Baal, 1 De fehoramo, Amazia,, Az aria,£9 c. Reg Jud,Cap.XVLLz.szs ES Baalre,& altaria illius deftruuntur;& imagises abolentur,& AMattan Sacerdos Baal interfis citur, 2Chron,2 3: 17. Jo.fzm quod attinet, dicitur is fecife reum in oculis Domini omnib RS diebus fuis, u£ docuerat illam Jebojadab Sacerdos, Reg.12:2,. fuitque cm. corde illius V3 * ad innovandum dymum Domini, 2 Chton.24, 3. At mortuo Jehojada Sacerdote, qui cenn. tum triginta annorum virobiit, fcceratque 1210 bonum in Zjrael,& cum Deo,dy domo illius. M 2 Chron.24: t6, Rex Joas, fedudtusà Principibus Judah permittit,ut luci& idola iterum S conflituantur. 2 Chron.24, 17.18. Mifit tum quidem Dominus Prophetas covno ad seducendum illos ad Dcmin:m, fed non aufcultarunr illis, ibid. y.18 Imo Zacharias filius Sacerdotis Jehojade, indutus Spiritu Dei, publice redarguens populum,& precepto Regis, n qui jam oblitus erat beneficij, quod à Parente illius acceperat, Japidibm obruitur. Proxi2 mus morti exclamat, C^YTy nv NY Rejjicier Dominus& requiret.— Major in Stepbauo E martyre videtur fuille patientia& condonandi facilitas, Is enim magna clamabat voce, Domine, ne inputes illis peciatum. A&,7: 60. Sed Zacharias non vindictae ftudio hoc eloI cutus efl verbum,fed motus à Spirinitquo indutus erat. Utenim dictum,ita fa&um. Joas zu inita coufpiratione in lecto interficitur a Chron.24: 20--26. lgitur ut ipfe fecerat,[2 - DWY Yo CO?[icretribuir illi Dominu, Jud.:: 7. --$263. maziibfilius Joafi regno prafe&us interfecit illos, qui contra Parentem con- Amaziah., juraverant. Dicitur fe.ife re&um, cv. 3293 ND p^ Jed non corde iutezro, hoc eft, ab externa idololatria initio regni fibi caviffe, quamvis integro adfectu Deo non adhaeret, Bellum moturus in Edomitas conducit militem€ decem tribubus, quem monitus à Firo Dei; hoc eft; à fan&o quodam Do&tore, Sacerdote, aut Propheta, rurfum dimittit, Cum de pecunia in milites conductos expenfa follicitus effet, refpondit illi Vir ille Dei, U? n nan 39 nn? DYvO babet Dominus, ut dare tibi polJit plus buc, quod tu expendifti, "ues . Viétis Edomitis deficit«d Deo; filiorum Stir, ponit. ill.s fibi Decs, illos advrat, ilifque faff- menta offert,& ftudiofe fe&arur COYN TON Deos Edom, Monitus à Propbeta, quem ad illum niferat Doininus;indigne illum repellit. Hinc exitium, Temerarium infert bellum Joajo filio Jehu;à quo vi&us bene humiliat..r. Tandem& ipfe à conjuratoribus occiditur. 2 Reg.14:1- 20. 2 Chron.z«: 1-225, $.164..-sfariab, alias ditus Uitiab, filius Amazize, diu fceptrum tenuit, 2 Reg.15: 2. Afariab, In illo notabile, quod eo elatus fuit remeritaus, ut surraret in iemplum Domiui,& accederet ad altare, ad adslzudum fagitun, Hunc honorem,ad quem non vocatuserat, injufte fibi fumpfit. Hoc peccatum male ceffzrat Jeroboamo,| Reg 13: 1--6.. ncc melius nunc cedit Utfie, Az iriab Sacerdos fumme. VN[12& o&oginta Sacerdotes Domini cum illo infurgunt in Regem,& dicunt, Nun zerop cj, 6 Upiab, ad. lere Domi: fé[actrdetn Jiliorum Abaron, qui[A nihii ati[unt,. Exi à[onda rio: nam pravaruatus es, H222 1? NY CON DWVD($9 non id tibi in boucrem feu gloriam erit a D:min2 Deo, Uffiah moniuonum impatiens lepra percutitur, quz longa in eo haelit fene&a, Sub hoc U fliah concionari cepit Efajas Provbet,,»Chron.26:16 23.& in ano quo Usfrab mortutis ji, vidit mirabilem illam vifionem, Dowinmm fedeutem in Jolio, fnb iis impleutem téepium, cuiciur- SeÍ raphim. Ef.6:1.2.3.. d fuit videre gloriam Chrifli. Joh. 12: 4.1. a$.165. Poft jétumm, lium Uffie, qui['20 fizmas fecit vias Jas ceram Domino Totam Deo fuo, 1 Chron.z7:6. 2 Reg.15:32-- 37. regnum accepit.4,has filius Jotami,— Is Acbas, - voit in viis Regum Ifrael, Filium fium traduxit pcr iguem 5. fe.undum. abominationes genD zium adclevit iu celfis,(& collibus, ce fub omni arb.re viridi 2 V-egv6: 2.3.4. fecit Im20D fue Jilia Baalibus 5 2Chton.. 8; 2, etiam 44/t4re Domini neum femovit,& ad aliud ad formam ^ SÍ 3 alta $26 De Regis Hiskia factis. Cap.XVI. Lib.z. altaris Damafceni, aftipulante Uriah Sacerdote exflruxit, fuper quo holocaufta obtulit, & facrificia omnia offerri juffit. 2Reg.16: 10--1j.. Hic Achas usfrt. jauuas domus Do. mini,(j fecit fibi altavia B 223. in omui angulo Hierofolyma, 1 Chron.cap.28: VerS.24. Cum hoc Achafo rem habuit Efajas Propheta, qui illi; cum à Rege Aram,& Pekach Rege Ifraél obíideretur, nunciat, fecurus effo, ne time: nec emolliatar cor tuum à duabm caudis titiunum bovum fumigantium,& deinde, Pete tibi fignum à Domino Deo tuo, profiridato petere, hoc cft; pete& profundo; aut exalta fzr[um, hoc eft, ex alto pete, Achas hypocrita refpondet, Non petam;& uou teutabo Dominum,"Tot temeraria induxerat infli. tura; nunc juffus à Propheta, in nomine Domini, petere; renuit, qtiod bono jure facere poterat. Hinc Efajas, Audite douw David: uumquid parum vobis defatigare bomines, hoc eft, me, Prophetam, Dei fervum, vas infirmum, q4ed defatigatis etiam Deum: hypocrifis Deum quafi fatigat, Hac occafione editur Prophetia de Zomnanuele nafcendo é firgiue. Eía.7:1-- 14. sdb.$.166. Hiskiab filius Achafi, regni haeres, Parertis fucceffor, fumme pietatis vir fut— /n Domino Deo Ifrael confifus ej 5. illi adbafit, nec recesfit ab. illo,(y fervavit pracepta illius, que pracepit Mcf,— Hinc laudem hanc adeptus eft, Pofl. illum uon fuit ut ilt, in omuibus Regibus Jude,& qui fuerunt ante illum, 2 Reg cap.18 vers$. 6. Novus hic Rex flatim fub initio Regni id egit, ut falfum cultum auferret,& verum rurfum introduceret, Removit cel[a, fregit cippos, excidit[uuum contudit[evpentem aueum, quem Mofes fe.erat(Num.cap.z1, vers 89.) qui hadenus dius erat. 1D, hoc eft, maffa. ene, cuique filii /fraél adoleverant, utldolo. 2 Reg. 18:4.— Deinde rurfum aperui janua: teme pli, quas Parens Achas occluferat,& congregavit Sacerdutes(y Levitas, ut faudlificorent Gr jurgarent domum Domini,&j altare Domiui,& menfam panum faciei, d& omnia vafa Jauciuarii in locum reducerent fuum. Hactenusenim cultus divinus. fub imperio Regum profanorum, plane abrogatus,& Tabernaculum Domini plané negle&um videbatur: fecerunt malum Patres n-fhi, averterunt facies fuas à tabernaculo Domini, etiam clauferunt valvas templi, extiuxerunt lucernas,[uffimenta non adoleverunt,(y bolo.auflum mon obtulevimt in[anto Deo Ifrael, confer 2 Chron cap.29. Y.2-19.. Quanta impietas! cultus ille, quem Deus inftituerat, cui tot fignis& portentis teftimonium exhibucrat, cujus obfervationem fub comminationibus infignium poenarum,& proniifi onibus ingentium beneficiorum commendaverat, de quo ipforum faffi erant Majores, Ez juffitia erit vobis, cum ob[ervabimus facere omue. praceptum boc. coram Dumino Deo ncflro, nt pracepit ncbii, Deuter,cap.6, vers.25. hic, inquam, cultusita proftratus& mutatus,& neglectus obtorpuit, 5.167. Purgato fan&uario offeruntur à. filiis Abaren Sacerdotibus folemnia facrificia, pro peccato, beliconjia, pacifica, inter cantus facros& tubarum clangores,& Muficee amomnitates,? Chron.29: 20-1. Deinde fit P»fibab, ad quod non tantum viri Juda, fed& omnis Ifrael per epiftolas& nuncios invitatus fuerat. Multi ex invitatis /ferun? dy. abJarnorunt legatos 5 multiautem. 3223 bumiliarunt fé,& venerunt Hierofilymam, 2 Chron, 3o:(-14.. Ita fanctuario redditus fplendor, legibus& ceremoniis reftituta obfervantia, Sacerdotibus& Levitis antiquaimpofita functio, rebusque facris& toti populo fuus retributus decor fuit, revixit Religio, quas hucusque quafi fepulta fuerat, receptus Mofes, fes, qui hucusque defertus;& in priftinam Ifrael tranfmutatus formam,& ab idololatria gentilium,& cultu falforum Deorum abdu&us,& cum Deo vero reunitus eft. Sacerdos Jummus ilius temporis fuit Zfariab, 2 Chron.31: 10. $.168. Sa. De Sanberibi in Hishiamexpeditione. Cap.XVI.Lib.z. 327 $168. Sancherib, magni Rex Affyria, toti Judzeze, Hierofolymz,& imprimis Hiskiae s;ncherib ta *. artum fecit, Superba oratione Legati illius populum Hierofolymitanum ad deditio- Hiskism nem hortantur; multa contumeliose in Deum omnipotentem locuti. 2. Reg. 1817-31» mevete Hiskiah tot anguftiis preffus intrat domum Domini orat ardenter Efajam confulit Prophetam; Populum monet, netimeat, Orazjinquam, Domine Dew,inquit; babitaus inter ] Cherubim 5 flzcle aures tuas(y audi 5. aperi oculos tuos,(&' vides[erva nos Domine Dew z nofler: nam tu Dominus Deus folus es. 2. Reg. 19, 15-20. Coufulit Efajam, Dies, inquit; n ang uflie, redargutionis, contemptus dies bi. Venerunt filii ad partitudinem,( non[unt vires ad pariendum, 2. Reg. 19, 1. quafi dicat, fpesnoftra adextremum venit; necappani ret falutis& libertationis remedium. A4onet, 2. Chron. 32, 7.8. Fortes effe(j validis po netimete à Rege A|Jur,& àmnltitudine, que cum illo: YaB 27) 3229*3 nam qui nobifcum . efl potentior efl eo, qui cum illo.— Cum illo bracbium carnis, féd nobifcum$ebova Deus. nofler. Orationem illiusexaudivit Dominus.— Sic dicit Dominus Deum tuus, quod. petüfli de Sancherib Rege AJfJur, exaudivi 2. Reg. cap. 19, verf. 20. Confilio adfuit Efajas. Ez dixit Efajas. Sic dicetis Hishia, Ne time.— Ecce Dominus dabit in illum ffiritum,& attdiet rumorem,(9 revertetur in terram[uam,(& faciam illum cadere gladio, 2. Reg. M. Cap. 19, Y. 6, 7. Monitionibusaufcultavit populus,£inuixi funt populus verbis Hishi«. E 2. Chron. 32, 8. Nec Promiffio Dei, nec Prophetia Efaje, nec fiducia populi fruftra aut "v inanis& vana fuit, zugelus Domini una uodle n caffris A[[yriorum percujfit V80co.— lta c omnia plena exftiterunt LC2'71D C27328. cadaverum mortuerum,— Ipfe Sancherib abiit iu pudore vultus,& in fano, ab iis, qui e vifceribus ejus egrejfi erant, hoc eft, filiis, gladii i&u transfixuseft, 2. Reg. 19, 35.36... 2.Chron.32,21. Doceat hic Sanherib mundanos omnes, in vanum Aowinem miferum 6 terra formidabilem fé facere, Pfalm, 10; verf. 18, $. 169. Sanheribi fama ad gentes pervafit, Herodotus ewwaxyaexCov commemorat, Sanheribi fa, imoin Euterpe cap. CXLI. idillius Elogium recitat,"Ere iub vic ép£ov süovCne(go: qui- ma Bernbus cumque me iutstur timeat. Narrat idem Herodotus; etiiax zex&w in bellum contra ZEgyptios per miraculum cafum fuiile, Judzorum autem& Hiskiz non meminit, Verum tamen eft,quod debello /£gyptiaco Sennacheribi dixit: ram quo tempore is Judeam& Hierofolymam oppugnavit, Tírbal.i, Rex Cufch, partis /Egypti,venit ad pugnandum cum ilo, 1, Reg. 19, 9. Ita fimulbella gerens cum /Egyptiis, fimul oppugnans Judaos occubuit. $. 170. De Sanheribo, ejusque expeditione& interitu Propheta vaticinatt funt, Na- danni hum. 1, 12.13.14. Fraugam iuum ejus à te,(vincula tua rumpam,. Id factum tempore dc tanherib, Hiskig, qui Deo annuente& volente ab illo defecit jugumque illius excuffit. 2. Reg. 18, 7. 20. Et pra.epit de Te Jebvva, Non erit Searen de Nomine tuo adbuc, hoc eft, inopinata morte füblatus nullum amplius Semen nomini tuo excitabis, E dono deorum tuorum ex[cindam[culptile& fafil^, hac eft, fculptilia tua, quae tu tanti zeftimas,exfcindentur aliquando; imo& tu ante illa exfcinderis.. Ponam ,c;ul.brum tuum: nim, ante idola, in quorum confpe&u jugulaberis. Z7W7p*2 nam vileftes ipfistuis filiis vilis videberis, & toti mundo feerori& contemptuieris. Verbum hoc femininum, eft uemrixóy& i£«aeugiir,& in vilipendium Sanheribi adhibitum, De cataftrophe& everfione Aflyriorum, quorum Rex fuit Sancherib, lege Ef. 10, 16-19. ubi memorabile hoc eft Verbum, DD3 DIDD2 m d erit ut tabes Fuiuentiftarts, hoc eft, Rex ipfe. Maibus Hit $.171. Redeamus nunc ad Hiskiam,ls dicitur in morbum incidiffe lethalem,Efajam-£ia, que i 428"Demorbo Hiskia,€9 terminovita ingenetre.Cap.XV].lib.: que Prophetam juffum à Deo illi dixiffe,Pra ip: demui tueynam mrieris, nn viver deinde autem poft preces effufas& lacrimas, E.ce fanabo te die tertio afcendes in domum Dowiui,& addam ad dies tuos quindecim anuos,quod& miraculo confirmatum,& in rei veritate impletum fuit. 2 Reg.2c: 1-11. Ef. 8:1-9.Morbus Hiskiz qualis fuerit haut conftat: talis tamen fuit, qui fecit in carneillius exftare I'YZ(ax(9- alcus aut inflammationem, fuit ergo morbus acutus& ardens, qualis folet effe reffts, cujus indicia funt ul«era: aut fibris acuta continua, Morbus is hominibus videbatur letalis; mors certa imminebat; mox fecundum humanam apparentiam Hiskiam abfumptura: ideo bono jure dici poterat Hiskise. Pracipe domui: uam morieris y nec revalefies, cura que curanda habes; praefens.| enim hic morbus facit;ut non poffis non exfpe&are mortem,& abjicere fpem revalefcentig, Dicit Dominus, Precipe domui, nam morieris: nectamen Hiskiam mori volebat, eadem ratione, ut Abrahamo dicebat. Svne&& offer filium tuum Gen. 22. quem tamen offerri & interfici nolebat, Igitur ut id dixit ad zentaudum Abraamum hoc eft,fidem& obdientiam illius; ita& hoc Hiskie dixit ad faciendum tentamen& capiendum experimentum fidei, precum& poenitentize Hiskize; quae ubi apparuit, ecce illico adeft Dei verbum; Fidi lacrumas tuas, audivi precationem tuam, Ecce ego[anabo te,( quindecim annos producam vitam tuam. Nulla hic in Deo mutatio confilit aut propofiti divini, Confi. lium enim Dei ab zeternotale fuit, Hiskize vitam morbo capitali periclitari; illamque interveniente poenitentia à morbo liberare, non quod penitentia& preces fint caufa hujus liberationis 5. fed quod Deus vult beneficia fua non nifi poenirentibas conferri,& à gratis mentibus accipi; fimulque decrevit largiri donum fan&tarum precum,& beneficium efficacis ac falutarisauxilii. Efajas jubet»za[[i ficum. ulceri imponi. Tum demum remedia utilirer adhibentur ubi divina adeft benedictio, Potuiffet Deus fine illis Hiskiz reftituere valetudinem, voluit tamen adhiberi remedium, ut agnofcamus, non fruftra remedia à Deo creata& humano generi conceffa effe, De vmmino—$.172. Vitam hominum quod attinet; pofuit illi Deus terminum, quo incipit,& quo sux. definit. Nativitatis diem omnibus fixit; etiam Mortis; nec tantum,fed& modum genusque morbi. Omnibus ftatutum eft mori; etiam quo die& quo morho mori, deciji fünt dies bominis numerus menfium illius cum Deo ejl limites modumque illius fe.it,quem nou trai ibit. Job. 14:5. Ita ftat fua cuique dies, quem necanticipare, necretardare, aut impedire quifquam aut quicquam poteft. Ut uemo fibi vivit, ita nemo[ibi noritur, Roma nemo intrat in mundum fine Deo, nemo exit é mundo(ine Deo. In Deo vivimus, moves mur, fumus: ille dat vitam, balitum(f omnia, A&or. cap. 17: verf.15.28.. llle fine dubio etiam defcripfit omnia vitae noftra momenta ad extremum ufque halitum.— Cognita enim funt i/li à feculo omnia opera eju, AGor.cap.te: ver18.— P.iferesnzn cadunt interram frne Patre calefi, Matth.10: 29.& homines,qui aav epeSiov J'eoío«n y, 31. caderent? Omnes pili capitis noflri numerati f4nt. ibid. y. 30.& dies vitae noftre non numerati fint? De cibo, potu, veflimentis providet nobis Dominus, illa curat, Matth. 6:31. 3.& yitam noftram, illiusque durationem& modum non curaret? Nil fit(ine Deo, Deus eft in omnibus,& mors nos invaderet ac abriperet illo nec difponente, nec volente, nec jubente? Quinimo quia Hiskiz dicit, 44ddam ad dies tcs quindecim anos, difcamus, Deum numerum dierum;annorum vite noflra certum pofuiffe& fixiffe, Primi mundi bominibus deftinaverat dies vite, centum(y viginti auos, Genef. cap.ó; verf. 3. & hujus noflri mundi hominibus dies fucs haut affignarit? Igitur certo ftatuamus, nos& nafci& mori, co die eoque modo, quem divina providentia ab eterno fixit & con 9De Seriptura Hislia: Cap.XVI.Lib.:. 319 & conftituit, Et quamvis illi inter homines, qui violentas fibi inferunt manus, aut petulantes in extrema fe conjiciunt difcrimina, aut comeffationibus& ingurgitationibus immodicis corpus plane corrumpunt, ut detinat effe commodum anima hofpitium, quamvisinquam illi, humanitus loquendo mortem(ibi accelerent; potuillent enim diutius vivere,& in humanis fuperetfe rebus, unde& illi optimé latrones vitae fuae dicuntur, tamen certum eft, neminem ita cadere aut perire fine difpofitione& directione efficacis& femper vigiis& nullibi excluíze providentiae divinze 5 cujus judicia& vias fiin omnibus non poffumus affequi& conciliare cum cogitationibus noftris, ne tamen culpemus aut accufemus, fed cogitemus rmperfcrutabilia(y imperveflisabiiia illa elle nobis, quamvis in fe femper juftitfima, fan&itfima, optima. Rom.m: 33. ud:x t t w ferra annon ile fa. eret DDU2; dicium, hoc eftquod re&um& juftum eft? Genef. 8: 2:. Num putabimus fine Dei providentia Saulum occubuiffe in gladium'; cum Pfeudo-Samuel etiam dicebat; Cras eris inecum 7? aut Judam proditorem factum pracipitem, iziszomiv curctiouen: Deus dudum deftinaverat alteri? aut Jonam in mare abjectum,& à pifce deglutitum,quum Deus illum Typum Chrifti morituri& refurre&turi effe voluerit? Oportet certe ut cum Epicuro fomniare& dormire Deum, nec humana curare flatuat, qui ftatuit hominem nafci, vivere, mori infcio& non curante Deo. $.173. Hiskiah poftquam«;rozajfet& à morbo convaluifft, fcripfit 230. firipturam le&u& obfervatu dignitfimam. Efa.38: 9-- 20. 1n illa poftquam miferiam exantlatam enarrallez, Privor refrdao annorum meorum. anptituvi u£ textor Vitant meam y ut(eo feit omnta ojJa wea y ut grus pipiebam, ut birundo gemebam,&c. narrat etiam, unde petierit au» xilium, az/eauati fuat o.uli mei ferum, COY02*3y 151 hoc eft, celym& fuperna intutuendo. Ad Deum, qui eft C122 in exceljo extulit oculos, 237*? pu y nWv D onin* vi nbi fit, pande pro me, Invocavit D nnam,& quidem Dominum 3ponforem, hoc eft; Angelum Faciei, Chriftum, Teftamenti Sponforem; illi queftus eft, vis frbi fier, hoc e(t, fe graviffime angi, tenzari, affligi, illius /iniwne& interceffione cupivit juvari, Sp«.4e prome; intercede pro me, fit(y tibi arclum in baz mea ai^[has feroa mz, ba;ul( me, agere me in amo cy compaftione tta. Efa.63: 9. Profit ad hoc mihi aeterna tua fponíio, ut non . tantum liber(im ab zternis peccati poenis, ed& nunc liberer à temporalibus hiíce hujus vitz caftigationibus. Sponde pro me, p.rc: id facere jure; à Deo Patre enim es v. anus; GC praaguuu Sponfor digniffimus, d«centiffimus,& yer Spiritum«ternum te obtalifi, Fas id facere benevolé. Sponfor enim es fidelis& mifericors. amoris plenus& gratize, facie) id fru&uofe, hoc eft, magno mei fru&u& infigni bono. Sponfio enim tua Deo Patri gratiffima eft, juftitia fuffulta, amore& benevolentia temperara. Igitur fjoude pro we. confer Palm. u9. verf122. Sponde pro fervo 180 in bonum, ue oppi inet me videsti.— Johannes Apoftolus docet, nos babere advocatum apud Patrem. Y Joh. cap.2. verf. 1,2. Hiskias& David ucverant fe habere Sponforem, intercelforem in coelis, D.; de quo Job dixerat, Novi, quod redemtor meus vivit, Pergit Hiskias. Quid|.querer? nonopus erat mihi longo fermone, aut prolixa oratione,"2 nIDN) e dixs wibi, quid? fpondebo pro te, nby NI z ue fer, nimirum quod dixerat 5 fpopondit pro me. O benevolum Sponforem! Hiskiz petenti, fonde, illico refpondit, fondebo; nec drir tantum, fed& fecit; ac re ipfa fpopondit& pro mifero interceffit, Quid autem profuit tibi hac divina fponfio Hiskiah? multum fané, id ita enarrat,— Procedam«mnes aumos me: s pro» pter amaritudinem anima wee, Amaritudo anima mea longa aunorum proceífione ob Tt fponScriptura Hiskiz, zpíus Hifxum. Mecnaffch, 330"De lapfu Hiskuss€9 Sponfionem Sponferis compenfabitur, fedifli me couvalefcere e vivifi afti me, Eccein pacem amarum mibi vertit, hoc eft, amaros& acutos dolores mutavit in pacem,& bonum& tranquillitatem, ut liber ab illis non amplius illos perfentifcam, Projecifli poft dovfum tuum omnia peccata mea;. ue illa mihi imputentur,aut ego ob illa in judicium vocer,(quis nunc negabit, remiffa veteribus peccata fuiffe?) Jebova fiit ad Jervaucum me non homo, non potentia mea,non medicamentorum vis,non precum mearum dignitas, non vita anteactae integritas, fed Jehova illius fponíio, gratia; amor, compaffio illius falutem hanc mihi attulit, Ergo Jehova Servator meu cft. $-174. Id denique in Hiskia obfervandum, quod ut ut fanctus& integer,& gratie diving particeps,& tot bencficiis adfetus, à praefentiffima morte liberatus, camen lapfus e(t& offendit, Lzetusob gratulationem valetudinis factam illi per legatosR egis Babel, illisomnes fuos thefauros, opes& glorias oftendit, Debuillet illis enarrare potius& plenis buccis decantare gratiam Dei, illius erga fe beneficia, miraculofam fui confervationem, morbi praeteriti vim& efficaciam;auxilium coeleftis Sponforis,de his bonus Hiskias tacet, non gloriatur fe Dei effe amicum;& à Deo amatum, fed Jivitias oftendit fluxas& fragiles,ob illas vult ab extraneislaudari;& illis in admiratione effe Si illarum vanitatem& inhrmitatem non aliunde agnoviffet, inde illam debuiflet emetiri, quod omnesilli thefauri non fuffecerant ad minuendos dolores, quos exhauferat, nedum ad reddendum fanitatem& vitam, nedum ad liberandum à morte, Magna vanitas eft felicitatem in ipfa flatuere vanitate. Si quid inorbe vanum eft, id divitiz funt; qua& homines vanosreddunt, fecuros& fibi fidentes. confer Ef.39;:- 13. $.vzs. Hiskiam regno excepit Menaje filius, peffimus& impientiffimus,— Fecit enim lon fecundum abominationes gentiam, vea d pcavat celJa y altaria s lacia, ut fe erat adibabus y adoravit omnem exerittm celorum, hoceít, Solem, Lunam, fidera, confer zReg.z:1-«. Scl fiderum princeps, à multis olim Der creditus fuit. Sc/em Perfe uuum Dem i[fe credunt, Juftin, lib.t, cap. 1o. folebant Solem appellare Mfizbren feu Mitbram, Syri& plerique orientales orienzem religiose folebant falutare 8 /e:;,. Sol H.mero non videre tantum, verum audire etiam dicitur. Avienus Solem abfolute appellat Deum,ejus vim& poteflatem admiratus Plinius eundem Der credidit. lib. 1: cap.6.. Solem in-, quit,munudi efe totius animam,ac planius pientem 5, buc v»cipalz INatyra Regimen ac Nuuen credere decet opera ejus eflimantes,& cap,7. ita exorditus, Quapropter cffigiem Dei formamque quareres imbecillitatis bumana reor, Que ej Deus.( ffmodo ejf alius, praeterSolem puta) 4 quactimque in parte totus eff jenfus,— Linayad cis imctum variant animalia corpus, (Manil. lib. 1:.) magna enim illius viseft in resanimales,(vide Gellium lib.20. cap.7.) eciam gentilibus in honore fuit... Indeforfan aut iniliius honorem factus eft Deus Lime apud Cartas, de quo Spartianus in Antonino Caracallo.Sed redeamus ad Menaffen.. I5 adificavit altaria exercitii. celorum. in domo Domiuty(y m dibus atris illius, Traduxit filium per ionem, in valle Ben-binnom.|JyY&& coujedlavit, drvinavit, auguria obfervavi, UD(Gr aupsratusefl, hoc eft,€ ferpentibuscaptavit omnia, habebant olim, referente Hefychio«c ógesc eic dx uavretac, ve qdi óiovec 6er or. QU23& praffigis ufüs eff, contra mandatum divinum. Levit 19426. Nec tantum fcd& /eciz COy*m 2N. Pyibon5 damones, 23K notat i9yac euo, hoc eft, hominem, per quem impurus Spiritus loquitur deinde notat ev» arrem. Sunt euim illi homines ututresinflati ,à Daemone obfe(li. Szpe notat ipfum Spiritum impurum, Deur.20:18. 1Sam,28:y.7.8, Voci 9y?. in Graco convenit 72 d'ainor, unde conjicitur, id nomen denotare ipfum Spiritum par "De Menaffeh cafligatione. Cap.XVI. Lib. 331 uavrisiy, Dicitur Menaffeh feciffe Pyrbones, hoc eft', ad fe allexiffe,& plenam dediffe libertatem agendi quz vellent hominibus cum Diabolo confortium habentibus, Ita& fecit COSy" D.mones, quum enim cultus& prophetia demonum flabilitur, ipfi Demones inftitugntur& ftabiliuntur, Imo& pofuit Menafleh. er? NA DD. /culprile luci, five"Don^05 feulptile frnula rum, quod feceraz, Videtur idolum fibi fculpfiffe, quod Inci dicitur, quia in gratiam falforum Deorum, qui in lucis amaverunt coli, confe&tum, id pofuit in templo, voluitque in majori certe. pretio effe, quam Arcam cum Cherubinis. 2 Reg.21, 1-8. 2Chron.35, 2- 7. Ita fecit errare Menaffeh Tebudam d cives Hiern[alem ut facerent. peius geutibtt, 2, Chron. 33, 9. fecitque illos peccare"^ 33 per flercora fua. z Reg.zt r1, Omnes falfi Dei; omnefque falfze opiniones& fententize de Deo ac juftitia Dei funt exsCaAx flercora. $.126. In tanta impietate non filuit; nec fe continuit Dominus. Locutus eff ad Mesa[fe ad popelum fam, fed nou aufi altartnt, 2 Chron. 33,10, Locutus eff per fervos fa»s, Prophetas, dicendo. Ego addaam malam fuper Judam, Extendam fuper Hiersfilem lineam Samarig, TO2pED DNY d libellam domus Achab, Et extergam Hierufalem, ut exterpit quis paropfidem,&$ exterfam invertu, 13D by 35m" Eromittam reliquum bareditati meum, erunt in predaw, zReg 217, 10-13. lta& haeredium Dei, quod quemadmodum feptem mille genua, temporc Eliae, incorruptum fervavit Dominus ab idololatria Menaffis, una cum impiis luere debuit. $177. Manaffch videtur non tantum non aufcultaviffe, fed& fzviiffe in Prophetas monentes& redarguentes. Nam /fauguis inmxius, quem dicitur fudiffe in tanta copia; ut impleverit Hic: ofclymam no? D3 abora ad oram(confer Efr. 9, 11. n5-ow n55) 3Reg. 21, 16. fine dubio Prophetarum fuit& fervorum Dei, Sunt qui ajunt Efajam Prophetam juffu Manaffis frr. fuiffe diffetum; ita Chryfoftomus Epiftola ad Cyriacum fecunda; Q& Qul) 8 QanAka us ayíss puedo Mey T healxy Com vacsoauuoy,— Si vult me Rzgina ferrarey /eirét:. Ejajam exem; lum babeo; Juftinus Martyr contra Tryphonem, ó expire VsyisaTe, loquitur de Efaia, Tertullianus de Patient, Hz patientia viribus fécatur Ejajae, c& de D:miuo vn tacet, ldem Ifidorus de vita& morte San&orum, idem Epiphanius de vita& obitu Prophetarum, idem Eufebius nec non Hieronymus prodiderunt, adde Jofephum,| Qua Rabbini de cede Efajz tradun:, lege apud Galatinum libr, 4. cap... Videtur& Apoftolus Hebr.ir, 57. Efajam fignificare, cum ait iaeisav, Nam fi non Efajas, nemo veterum ferra diffetus eft, Dicitur Manaffes gener fuiffe Efajze; illiufque filiam duxiife uxorem. 4.178. Cum monelz& mina Prophetarum parum valerent, feveriuscaftigandum cenfuit Menaffen Dominus. Ab Affyriis captus& Babelem ductus,& ligatus compedibus v dvsprnelo"m6 ée xaTiou» neivuc, GC impietatm d desCnae S mei duse dixw, Ita cum in arcto effet, incepit fe humiliare, WW? 987 DN nOn fupilicavit Dominos ad verbum ,. infirmavit, vel mollivit faciem Domini, Convenit hec formula cum Graco ducwzei, quatenus notat fuppliciter orare;precibus flectere, vel ad pudorem negandi adigere, D bumiliatus eff valde coram Deo, ldem& de Achabo dicitur 1 Reg.21, 29. qui tamen in impietate fua interiit,— Videtur in Menafleh vera. fuiffe humiliatio, nam& exauditus eft à Deo, I3 yDU:& regno redditus remevir Deos peregrinos,(y. frmulaerum à domo Domini 5.(& omuia altaria projecit extra urbeun,(7 relanravit altare Domini, d facrificavit facrifidia d«nfefficnem, tetique Yehudae dixit, hoc eft, praecepit 42 colendum Dominum Deum Jfra?,— Cognovit enim A hoc eft; te ipfa expertus eft,& ditai diciz Anicn. Jofiah. M 32. DeAmont€9 Yofía vegibus Juda. Cap.XVI.lib.s. dicit, 44cd Jebovab Deus efl. 2, Chron.33; Y. 1t- 17. Laudat Scriptura 1D2BD. orationem Manafífis. Libris,qui vulgo dicuntur zéxpugor, quia abfcondita eft illorum origo, autoritas& autor,invenimus adjectam orationis formulam, quae 44eza*/f infcripta eft, de qua tamen merito dubitatur, quia in Judzorum, quos Deus librorum facrorum fecit capfarij, Kom, 3; 2. canone nullibi invenitur, $.179. Menatlch diuturnum habuit regnum, regnavit enim$5. annos, 2 Chron.33: 1. quem annorum numerum nemo omnium Regum, qui aut Menzffen antecefferunt, aut fecuti funt, implevit, Solus Utfia 52. annos fceptrum tenuit. 2 Reg.i5, 2. $0. mu filius& fucceffor Menaffis fecit eadem mala. quce Menaffeh, in eo tamen pejor, quod acu bumiliarus efl coram Domino; quodque TIDON 27m malriplicavit reatn, 2Chron.3j, 20:23. Fdlius autem illius J4£a& exftitit exemplar vivum pietatis;fidei, & in Dcum obedientiz cujus laudem lege zReg.2 5:257. Utàbonis parentibus mali fzpe g gnuntur, ta& à malis fzepe boni. Petfimus 4luon reliquit optimum Jebofrum. Non fine providentia Dei id ita fieri cenfemus, ut doceamur gratia dona nature fertilirate hautquaquam propagari, nec apud Deum e[]e«pocozoxsdiav.Rom,2,11, Nam& impientillimorum liberos in gratiam aflumit. 5.18. Regnante Jofiah. invenit Hillijibzu, Sacerdos magnas, librum legis in demo Domini. 2 Reg.22,8. 2Chron.24, 14. illum nimirum librum, de quo eft, Exod.24,7.& Hebr,9,:9.& Deut.41, verf.:4, 24.26. Suite librum legis buuc, Qj poueuis illum à. latere arc federis Duniii, In quo libro contentum fuit bounm( maluwn, binediclio(ij inaledicio, vita& mors. Deut.10,19.— Jofiasle&o hoc libro /acer.t veffe:, intelligebat enim inde, populo maxima mala ob inobedientiam imminere. Confulitur Hulda Propbeufo, quz affirmar,mala incumbere terre& populo 5& praedicit Jofize, illum colletum iri ad Patres, nen zijurum maltis Hierofolymae fé pelieudum iupa.c, 2 Reg 22,1:--20. lta& fa&um,[n pacenon eft mortuus Jofiah, fed in pace eft fepultus, hoceft, nemine impediente, omnique populo illum lugente, imo& Propheta Jeremia obitum illius plangente. 2Chron,35, 24.25. Inaciececidit Jofiah, fedà fervis mortuus elatus eft in Hierofolymam,& ut di&um, ibi mandatus humo. zReg.z;,2«.:0. Bellum, quod Jofiah Phar2oni ZEgyptio intulit, nullam juftam ob caufam inceptum, infelix cveutu Jofia fuit, zChron. 35, 20-24. $182. Igneus plane zelus fuit Regis Tofiz in abolenda idololatria. Poflquam convo«ato omni populo publice pepigi[Tet. fdas covaor Dino ad euudtin pofl Denn, ad objtrvancdam pracepto, fL ituza, teflimonia illius populufque f/abjiiztjJer in boc fadere, hoc cft promififiet obfervationem& obedientiam, 2Reg.27, 3. jubet ediei& domo Dei oinnia aft facla Basli, iagun e iy qj omui exercitui celorum verf.a. deinde abolevit. 212271. Popaexfacrijiculor, hoc ell, exteros facerdotes; 1ta dictos aut à veflibus atris, quibus induebantur; aut à lammarum zeflu, quem inter multasfencicbantoblationes; autàzelo& &ftuquo in falfu xi ferebantur cultum, voif.5. duas CODD merit riorum, five Ícortorum virilium, Veneri confecratorum, publicz libidinis vi&timarum, deffruxi: verí7, omnia celfa amovit verf, 8. 9. Topbet im valle binuom, ubi liberi comburebantur Molecbo, impurum fecit, verf1o, Equos, quos Reges anteceflores écderauz, hoc cft confecrave;ant 5.//, quales gentilibus equi folis di&ti, abrogavit verfi, Perfee eques fili Deo faeratos fert, Juftin. libr.i. cap.1o. Omnia alra: i, facta in teüiis, item à Menaffe in duobts atriis,(quae Menalleh converfus dicitur quidem removiife. 2 Chron.33,15. Amon auzcna rurfum videtur erexifle) fregit& in pulverem convertit, verf,:2.. Etiam ce//a, 4 dex. ^ De zelo fofi ey" publicatione Pa[ehatis. Cap.XVI.lib.a. 333 à dextra monta Y rizan Mafcbit(qui mons eft mons olivarum, notus ex Evangelio, alias dius 44.ns unclioui itam n :: quia ex olivis ejus optimum oleum, quod in un&ionibus adhibebatur,fiebat; nunc autem dicitur vno 5n i, hoc eft,gons corruptionis,ob corruptas in illo vias Ifraelis) fa&a à Sa/omone in honorem"Aflartes, Cemos, Milcom, quae, ut hinc apparet;tempore Jofiz adhuc fuperftiterunt, profanavit, verf 14.. Etiam alzare Jerobw.ani in Betel evertit y. 1 5.16.17. ita impleta Prophetia Viri Dei. 3Reg.13, 2. Denique removit Zyzboues, Damones, fimulacra, d cmnia flercora ac abominabilia, qua ha&enus vifa eraut in Juda(j Jerufalem.ver£24. Ex hifce apparet, quanta fcelera, quanta impietas in populo fueric: nihilo meliores Judai fuerunt gentibus;obliti federis divini, ftatutorum Miofis,& inflitutorum facrorum. $183. Etiam edixit Jofiah, ut Pafcba fieret Domino Deo, verf.11. quod tanta cum folemnitate factum, ut inde à Aiebus Tudicum(aChron.3$: 18. inde à. diebus Samuelis Propbe£4, ulumi judicum)& omuibus diebus Regum Ifrael ncn fuerit faium Pafiba, ut fecit Jofias, & Sacerdotes(9 Levita,& omuis$uda(y Ifrael NYO3P qui preflo erat. vetf. 22. 2 Chron. 35:17.18. Hiskias tamen etiam magna folemnitate Pafcha celebravit. 2 Chron.3o::-26. Non fine caufa pii Reges follicité curarunt, ut in renovatione cultus divini, Pafchatis fieret ceremonia; quia omnino ad falutem necelfarium erat, ut fciret Ifrael, Pafcba verum malandnm adhuc effe, 1Cor.«, 7. 5.184. Fecit ita quidem pius Jofiah, quantum in illo fuit; ut placaret Deum, Populo offenfum,& ut à cervice populi imminentia averteret mala, attamen Scriptura tefte, uon rece]ft aftu ira magutes Dei, quo invenfus erat in Judam ob omnes irritationes, quibus eui irrita cerat MenajJeb s féd dixiz, Etiam Judam remcvebo à facie mea, ut vemwvi I[raelem s( rejJiiam jerujalem, de qu dixi, Erit nomen meum ibi. 1 Reg.23: 26.27. 24» 3.4. ld quod non diu à morte Jofize factum, $185. Jebeazbas lilius Jehofize malus& improbus victus à Pharaone Necoh,& abdu&us in£gyprum mortuus eft ibi, rres senfis gavifus regno. 2 Reg.2 j 31. 32.33. 2Chron. 3651-- 4. Ita predictum erat ipli per Jeremiam, apud quem videtur Saws nominari, Jarem.22; 11.12. $.186. À manu& 6 gratia Pharaonis victoris accepit Regnum Eljalim, filius pii joli, frater impij eboacbafi; cujus nomen Vi&tor mutavit, voluitque cffe JebojaSi, 2 Reg.23, 14. 2 Chron.36. 4. Etiam fecit malum(y abominationes. Volumen libri,quem Baruch ex ore Jeremize fcripferac, fcidie culzella fcribe,(y coujecit in igneu. Jerem.36, 23. Infelix illius fuit exitus: à Nebucadnezare, Rege Babel vi&us& ligatus eft, ut Babelem abduceretur.. z Reg.?4, 1-- 4. 2 Chron.36, 5-- 8. In illum varicinatus eft Jeremias Cap.2 2; verf.18,19.. Suc dicir Dominis. de Jebojalim, Non facient ei pLinzium, ab frater mi, G ab foror: mon pluugent illi, ab Domine, d ab Miujeflas LP Jépsltura afi fep-lietir, trabetur(y. pecji ietur ultra portas. Hierofolyue,— Non videtur Jehojakim Babilonem ufque veniffe, fed mortuus effe in itinere;& ita cadaver illius proje&um, aut leviter tantum terra conte&um& obrutum. confer Jerem. 35, verf.3o, no erit Jebojakimo[edens iu tbrsuo Davidis,&y cadaver ej« erit projdum«flui de die«y frigori iu nocte, Jehoachas, E'jakim 5 alias Jehojum. $. 187. Tebojwin filius Jehojakim, zrium menfem dé decem dierum rex. à Chron, J4ojin, 36, verf.9. à Nebucadnezare captus,& in Babel abductus eft; 2 Chron. 36, verf.10, nec folus in id abiit exilium: fed& ma'ter ac wxores illius prafecli'& maguates illius, Reg. 24:9--16, Inillum exflat Prophetia Jerem,225 24-730. Fivo ego, ait Doinus,^ ejje 1:3[009700 334 De exiliopopuli X[raelitici. Cap.XVI.lib.z. Chonjabu figillum in mann dextra méa, indo avel'rem te. A opi JPretzm, dif'ipatum, Vir bic Chboujabu.? uttigsid vas y in otto nzn erf voliytas? Sic dixit Dominus. Scvibite virum bunc flevilem, bominem, qui nou. profeva^irur in diebus[uis$ nam won. profferabitur de femine cius quijquam fedens iu tbrai2 Davidis iy potejlatem bibeus ampliw in Judab. Habuit hic Jehojakim femeu Jerem.z2: vers.28.. quare projedli faut ipfe C femen ejw? Ex illius femine eft Zorobabel, filius Sealtbiel, de quo Hagg 2. vers 24. Tamen jubetur [ciibo& repatari inter fPeriles, quia heredem Regni éfiliis nullum habuit,| Non enim prefpeatus eft de femine illius 4Zus f: deis, hoc eft, ut federit in tbron2 Davidr:, ad geren. dum;c num carnale, quale David in populo Dei geflerat.| Zorobabel nepos illius fui nT7W Dna prefecius Juda, non Rex, Tolerabilis& clemens illius fuit capuvitas, z Reg.:5: 27.32. 5.188. Itabonustamen fuit Rex Babel, ut regnum Techoniz ablatum daret Matarie Diss ils cui nomen impofuit Zidliiabu: fed cum is in Regem Babel rebellaret, mox Ice sc cxutus, captus, oculis privatus,& Babelem abdu&us eft; filius illius ante oculos ilisssaactitis, Reg..p. vers, 1-- 7, Etiam füb hoc Rege prophetavit Jeremias,& capruiaui urbis praedixit, unde& in carcerem, ut feditiofus praeco inclufus eft, Jerem.37; 1--21. 38:1- 6. fuitin urbe Jeremias cum capta eft, Jer.58: 28.& à Rege Babel clementiffime exceptus& habitus, Jer.397 1 1-14. 458. Hierofolymaobfeffa& capta, etiam damus Domini combufl: efl,& ingens poSb illo uibs (SOTA. X L0 pusnexi: puli omnis fexus, generis, conditionis multitudo interfecta,& in Babyloniam deportata pov abdu eft- uhi fuerunt Regi Babel C239 in fervos. 2 Chron.36::7-2e.. Serajab Sacerdos ma Ont ou illiustemporis,& Zephanjabn facerdos[ubalteryus juifu Regis Babel in Riblab, in terra Cbam..£ incerfe&ti funt, 2 Reg 25: 18- 21. $.190. Ita 1DD7IN 5yD rmm o3 exulavit Jada à terra[ua 2 Reg.2:: 21, terraque promiflionis,terra Dei,[6/546 ad babitandum ftbi aptaverat, exftitit folitado& exemplum crudelitatis idololatrarum, gentilium,& illorum, qui erant in mid», fime Deos& populus Dei 4 jferfu: Con 22 i» ame; gentes, Deut, 30:1. Regnum à domo Davidis ablatum;& tabernaculum ac domus Dei folo equata, Arca foederis non fuit id fatum, quale fuit,cum rempore Eli Sacerdotis à Philiftinis caperetur.qui illim in templo Dagon, ad exhibendum illi maximum honorem collocaverant 5. fed penitus nunc ablata& in nibiluin redacta eft, fecundum vaticinium Jeremig 3:16, Nn dicext amplius, arca feri Deui, non tjccyd t iunior y nos nmrentionem fant. illius, nou viftabunt ,qg uon jiet ampli, Quod olim uxor Pinchaft, id nunce vero repetere poterat Ifrael, Micravir 7! via ab Ifracl nin cblataect Arca Dei, 1Sam.4: 21, interiit templum, receflit fceptrum, abolita cft poliria, ablata eft omnis prxrogativa. $ 191. Hac feveritas Dei fequela eft verbi di&i Davidi, Si perverfé e-erit femen tuum, red THAI ids irgrs bc ninup e p gs plierum bomints, 2 San.cap.7. V€IS 14. Et quod fzep:us Mofes dixerat, cavete, ne evunat vos terra Levit. 18: 28. 20: 22. confer Levit.26, 35.32.33. Daboterram veflram defolatam, defolabo faucluavia ve]lra, y nin odcrabor odorem vef, Et vos difersam in geutes. confer Deuter.28: 1-- 68. David ipfe dudum Spiriu Prophetico praeviderat, Dam illius, hocelt, pofteritatem, aliquando zw. germinatzram, 2 Sam,23, Scriptura tugurium illius ut /4pfzm depinxit. Amos. 9,& familiam Jefle(üb emblemate V3. zrun i vel flipitis, carentis ramis& foliisac ornatu, Efa. 11:1, Jacobus Patriarcha preedixerat, fceptrum rece[fuerum. Gen.49. Et Deus Ezech.21; 26. aufeo reudam vidarim, Gy tollendam coronam, imo corruptum, corruptum, Corr ADIMI ponendum De demonffrat. docirina Evang.ex Prophetis. Cap.XVI.la. 335 dam clle. confer Ezech 19: 14. In illa vitejhoc eft, familia Davidica mou eri Virga roboris Kéeptrum ad dominaudum. 4.192. Difcamus& hinc Dei juftitiam,veritatem,fapientiam. Peccata maxima Iftaelitarum ralibus par erat cafüigari poenis, id juftitize fuit. Peccatis tales fe peenas immiflurum, multis modis& vicibus Deus comminatus fuerat, Illas immittere Veritatis fuit, Mraél ita caftigatus,domus Davidis ita humiliata& lapfa in eam venit hac ratione difpofitionem, ut ex illa prodiret ftatuto tempore!Me/J/as, qualis defcriptus erat, pauper, mifer, Ípretus, Sapientize fuit, ita penas immittere,& de malis difpenfare, ut& bonum inde prodiret,& falutis negocium promoveretuc. $193. Reges Judae à Rehabeamo ufque ad Zedekiam, fi& Ataliah numeretur, fuere N-merus viginti, regnarunt z4unos 393. menfes 6. dies decem. Mgum De $.194. Reges totiusITfraél, hoc eft, omnium tribuum fuere tres, Suul, David, Sclomob, Totius quorum quilibet 40. annos diadema geffit: de Saulo vide A&or.15: y.21. de Davide!fse« 1Reg.2: 1. 1 Chron.29: 27. deSalomone 1Reg.ir: 42... 2 Chron.9: jo. erunt inuniverfum 120. Anni. $.195. Hos:20.annos f! cum fuperioribus 393. jungas, omnis periodus Sceptri Re- pario regnique Ifraélitici erit annorum 517, menfium /ex, dierum decem. gni Ifraeli$.'95. Coronodis loco notemus. 4.: o. annos duravit atfli&tio& fervitus ZEgyptiaca,"^^ Genef5::3. Exod.:40. Gal.:17. 450. annos duravit Regimen Judicum. Act,(3.2. $13. annos Imperium Regium, Capit Decimum S primum. Inquo demonftratur doctrina Evangelica deJefu Chrifto Swurgesro G Scripturis Propheticis, $1. T YRacedentecapiteegimus obiter& curfim,ut in tanta rerum oportuit varietate, 7 deRegibus populi Dei, de illorum initiis, fuccetfibus, fucceffionibus,& fine. Oftendimus quis Ecclefiz fub illis fuerit ftatus;qua facies,ut illa fub malis gemuerit;corrupta preffaque fit;& ut illa(ub bonis refurrexerit, revixerit,& priftinam receperit formam. Quisnon ftupeat potuiffe Ecclefiam in illo populo, qui habebat Dei eloquia, cui cottidie aderant Prophetze in cujus medio habitabat ipfe Deus qui tam infignia expertus eft judicia,eoufque fepe collabi. deficere& corrumpi, ut fzepe vix veftigium in illa veri cultus& fanctae ac falvificee religionis apparuerit; i[]2que fimilicr catervae Diaboli, quam Ecclefiz Dei vivi fuerit& evaferit?. Ut ut enim verum fit, habuiffe Dcum fe: per feinen ficindum ele&lizuem, confex Efaa, s. Nifi Domini D. is exe tunm reliquum fe iffet no bis refidnism, ut partam, ut Sudzma exjlitilemus, Gamorrba alj mrl.ti feifemus 5 hinc& tempose Achabi, quo idololatria omnino creverat,& lati'i me fe effuderat, feptem millia dicuntur fuiffe hominum, qui genu Baali non flexerant. ramen ob longe mzjorem deficientium multitudinem omnis fere I(raél defecilfe à Dco fuo videri poteit. Infcliciora tamen hic cernimus fuiffe fata decem tribuumyin Affyriam abductirum,quam tribus Judz, qua in Babyloniam transportata eft.illze enim Afly iiis permixtee, ut fidem Ifraélis, ita& nomen amiferunt,& tandem vix agentibus dignotci potuerunt: nec Deus unquam plene illas in terram fuam reduxir;fed fivit illasyutomnes alias olim gentes viis fuis incederez& nes Prophet mifli ad populum, Ma'torum Piophetiz icnpix& fenztz iunt a36. De fevipturis Prophet.€9' carum[ervvat. Cap.XVIT.ib.z. non nifi pauci ex illisSionem reducti funt. confer Jerem.3. verf. 14. Et capiam vos unm de dvitate, t duos ex familia, dy deducam vos Zicuem, Et quamvis pij Reges Juda initio transportationis illarum laborarint, ut in fide& cultu Dei Ifraélis permanerent, quem in finem Hiskiah Rex pafcha celebraturus in omnes tribus legatos mifit, qui invitarunt omnes, dicendo, Filii //raél, revertimini ad Dominum Deum Ijrael. Ne[ntis ut Patres ve» Jtri y quos dedit in. defolationem 5. date manum Domino,& venite ad.[ancluarium illim& ferviie Dzmino Deo vefiro, tamen in plerifque celebris hic conatus fruftra fuit, qui iZufev. ie acis ,.& ludibrio illos babuerunt, 2 Chron. cap.3o. verf, y-- 10, Tribus autem Juda quamvis multos impios, tamen& nonnullos bonos habuit Reges;& quamvis abdu&a in captivitatem, in media tamen illa habuit Deum gratiofum, Prophetas do. centes,& tandem libertatem redeundi in terram, inftaurandi facra,& priftina gaudendi coníuetudine. $.2. Quamdiu utrumque Regnum,tum decem tribuum,tum tribus Juda ftetit, mifit Deus& fepe& crebro Viros Dei, Prophetas, Videntes, qui hortarentur Reges, monerent populum, docerent Ecclefiam. Ita mifit ad Jeroboamum 4cbijam Silonitam. y Reg.11: 29. 14:2. ltem Firum quendam Dei ad altare Betel yvReg. 13:1. 2.. Scbemaujab ad Rehabeamum.:Reg.12:22.24.. Alfariam filii Oded ad Afam regem. 2 Chron.i5: 1. Jebu filum Chanani ad Baafam regem 1 Reg 16:1. confer 2 Chron.ie: z,. INT 32P1. 2 Chron. 19:2, Achabi tempore fuerunt centum Prophete,quos Obadiah fervavit. 1Reg.13: 4. Ad Achabum acceílit Propheta, dicens, Sic dicit Domintts, Ego dabo B: nbadad in manum tuam, Reg, 20:1;. ldem accerfivit ad fe Miciabum, filium Iimlab, Prophetam, qui vidit Dominum in[vlio fédentem,& rogantem exercitus coelorum, Qrus feducet zA1cbabum? YReg. 22:8.19.20.21. Ad eundem accetlit Propheta quidam, percuffus& vulneratus, 1Reg.20: 1 3.22.28 37.38. Fuit& fuper jechafi dem Levitam Spiritus Domini onpn qWu3 in medi Ecclefie.:Chron, cap.20. veif. 14, Prophetavit etiam Eliefer filius Dodavabi, 2 Chron 20:35. Fuit etiam Propheta 1DU"y Oded wimen illie, 2 Chron. 28: 9. 10. Tempore Jofize fuit Chulda Prophetis, 2 Reg 22:14. Demagnis illis viris,& Prophetarum multorum Patribus, E/is & rhfao diximus fupra. $.3. Sed praeter hos mifit adhuc Deus alios Prophetas, in quibus multis modis& vicbus Janctis vitm locitus cfl, Hebr. 1:1. quorum Prophetize etiam fcripta,& huncufque in diem fervatz funt, quibus bene fauemus attendeut:s, 2 Petry: 19. 20.21. utpote potentibus nos cogíca] eic ewrneiav. 2 Timoth, 3: 1$. Adhorum numerum pertinent qua£uor Prophetae, dicti ajores;& duodecim di&ti minores, qui vixerunt partim in lírael & Juda, itante utroque regno, ut Efaiss, Jeremias, Hofeas, Amos, Jonas, Micha, Zephanjah; partim in ipfo exilio& captivitate fuerunt,& illa durante exfliterunt, ut Jeremias,Ezechiel,Daniel; partim fub finem captivitatis& in initio redu&tionis,imo& poftquam templum'ecundum fuitfet exzedificatum, adfuerunt, ut Haggzus, Zacharias, Malachias. In horum Prophetarum oraculis ante promi/ium eji Ev«ugeluem Dei de Filio ilius Rom, 1: 12.13. per il/as manifeflatum efl myflerium temporibus[ecularibus tacitum Rom.6: 25.26. in illis jufliria Dei, nunc fine leze manifeflata teftimonium babet, Rom,3: 21. llli prophezarunr as 7 ec hudc ydecr-, ferutantes Chrijli paffioues( glorias| Petrr, v: qo. 11. A Mofe(& ab iliis iucipicus Chrifl, interpretatus eff in omnibus feripturis va dE aur: Luc.24: 27. extra Prophetas loqui aliquid piaculum cenfuit Paulus A&or.26:22. Fgitur non putandum eft, hos Prophetas tantum locutos effe de rebus fui temporis: nam& nobisfcripferunt;& de Cbrifio, Domino noftto, Servatore noftro loeuti funt 5 imo& dc rebus De doctrina Prophetiarum. Cap.XVILLibos.— 337 rebus noftri temporis, tum illius, quod praeteriit dudum; tum hujus, quod etiamnum adeft; tum illius, quod futurum eft, multa& graviffima vaticinati funt. $. 4. Cum autem hiclocus, ut& hic libellus non permittat, ut integras illorum Prophetias recitemus, omnia alia mittentes brevem exhibebimus delineationem& quatuor majoribus,& duodecim minoribus Prophetis, adje&is nonnullis teftimoniis 6 libro Pfalmorum& Proverbiorum, fidei& doctrine Chriftianze de Jefu Chrifto Domi. no, ldautem a&uris incumbet ex illis demonfltrare 1, Deum habere Fi/ium,.— 2. Mlum fadum bominem. 3. Hujüs S«avggomre nativitatem; formam, in qua apparuit, dedtrimam; miracula, pajliones, mortem, fepulturam, refurreSionem, ajceufionem in. calum y fesfionem ad. dextram Dei, eff'fionem Spiritus fau&li, Regnum perpetuum, reditum ad judicium. claris teftimoniis afferere, Unde apparebit, omnem dodrinam de Jefu Chrifto zque clare& plene& fufficienter in Prophetarum traditam efle oraculis, ut in Novi Teítamenti& Apoftolorum fcriptis eft expreffa, Neque tamen teftimonia illa ab adverfariorum vindicabimus ftrophis, fed fimpliciter tantum& ut jacent enarrtabimus,. $4.5. Ut igiturveritatem do&rinz Evangelii de Chrifto; Deo& homine, fcriptu- pyoppeie ris propheticis demonftremus, fciendum illas docere, 1, Deum T. O M. creatorem doceat, coeli& tertze, effe Parrein,& habere Filium, 2 Sam.7: 14. Ego ero illi iu Patrem,& ide Bere Fili, erit mibi in Filiam, Pfalm,2: 7. Jebova dixit ad me, Filins meus tu, verf. i2. Ofculamum Filium, Efa, cap 9. verf,s. Filius datus efl uobis, Ezech cap 21, verf.to..| Virga Fliii mei eft gladius fperuens omuem arborem. Hof.cap.i1, verf1,. Ex ZEgypto vocavi Filium meum.Proverb, cap.3o. verf.4. Quantum eff nomen ejus, G nomen Filii ejus, ut copuofzas, quod quantum& quam exc. Zeus fif órou, docet Paulus. Hebr. 1: 4,5, 2. Filium illum elfe genizzm à Deo 2. Fiium Patre, Pfalm.2:7. Filius meus tuy ego bcdie te genui, Prov.8: 22. dicit Sapieutia, Domiuus 8r m 332babauit nre, per genituram nimirum ut apparet e verf.24. Cum noudum e[Jent ab»sfi VWYI1 genita fum, Hoecgeneratio eft non tantum ante aby[Jüs omnes, aute foutes, moutes & colles, Prov 8: 24.2. ledeftinitium viarum Dei, aute omnia ejus molimina, hoc eft, confilia& decreta. ibid.verf22, JEternitas illiusetiam inde probatur, quod dicitur 54x te genui,non eft in illa heri, quod praeteriit; neccras,quod futurum eft; fed merum 7die, praeíentia continua, adeoque puriffima& perfe&tiffima aeternitas— Eft illa etiam durationis eterne;& ut non incepit, ita nec definit, ut initio ita& finecaret, dicitur enim, bodietegeusi 5, quafi dicat, hodie& femper ab aeterno in eternum, Filium giu& vran accipere à Patre, Joh.cap.s. verf.26. id quod& indicatur, Mich cap.;. verfi. ubi illi, qui eft d-minator in. Ifraele, attribuuntur PNYY2 e: resfiones, quali egrethiones indelinentes& perpetue; olim, à diebus feculi, 3, Filium hüncefle WT zmigenitum, Amos.cap, 8, verf. 10. Zach. cap. 12, verf10.. 23. primogevitum, Zach. cap. 12. verf, c, efle 4i- PLE unie ledium Domini, Efa. cap.5. verf. 1. Jerem. cap 11:15. Quid. diledlo meo in demo mea*. elfe primcgeni [ON in mu geffatum Prov.8: 30. Etexfliti apud illam. WR Filim iniu.(confer Joh 1:18.)'"? & fui delitie cottidie, 4. Filium hunc naturz divina& aeternae effe participem,& ejuf." dem cum Patre effentize.Efa.ó1: 1, Spiritus Domini Det Juper me, h.e. fpiritualis Dei natu. bere diyira, omnifque plenitudo Deitatis in me babitat. Col.::9. lta"(Gua pro natura illius divina nam. fumitur, Rom.1: 4, 1 Tim. 3, 16. 1 Petr. 3:18. 19. Hebr.o:4.. Hinc Deus illum vocac VYDy 722 virum proximum fuum, Zach, 13: 7. quafi dicat 120y2 CN virum[ui fonilem Píal,«5: 14, h.e.ejufdem nature participem.Hinc nominatur Z£nze/as faciei DetEf.63:9. facie; Dei Ex0d.33: 14.15, in cujus medio nomen Dei, Exod. 3:21, 5, Filium hunc effe Dcum, V Y Ef.9,$ s EffcDcum C. Artibuta hte o.vie ni. 7zFecf:o peii diana Flu:ecft Meülias f, uncus, Filiuscaro, homo tactus K na:us eft € virgine, 338 De Elie, Moeftta unco, E(9:«. Filius datus nobis& vocabitur nomen ejus ON Deus fort, Ef.7: 14. 9NIDy uobifcop Doc Malm 2: 4.238 Domiuus[abfinnat illos 5 s dicitur ita, cui dictum Filius meus 14, Efl a0. Is cuj ditum, 3ede ad. dextram verf.x, vocatur jV. Dominus,& verf. y. XyuN ju destra nici cefixit in ira fua Reges. Atqui hoc eft nomen Dei incommunicabile, /LFium hunc habere omne; quod in Deo eft, Eft ezeruus, Ef.9:$.. Pater aeternitatis, immutabilis. Píal 152: 8. Tu idem es, d amni tui non abfolvuntur.. Hinc apud Danielem dicitur C2 ZY pusy. peonaseus dierum, Dan.z: 9.13, confer Efa.og: 6, Nomen ejus Mirabilis, 7133 V.&er. 7. Filium hunc feciffe omnia opera divina,creafe ca/rn.Pfalm.3:: 6. Verbo D. cael. a A fant, verram, Pfalío 2:6, C229 olim terram fuudafli, y epus manuum tuarusa füut cali, coifer Hobr.y:10, montes& mare. Pfal.9 v: 14. s. dicitur de Petra faluti; fidblistatis viscum ejus funt, ipfius eft mare, cy iZe fecit iliud, d aridam manus ejus formarit, confe; Prov.20: 4. Efa.45: 17.15. 48:13. Addatur denique his omnibus locus, Hof. 9:y.^ P2X je. s uor Epbraini eU T12N CO cum Deo ineo, eodem modo eft Joh.r; 1, Sermo erat ep'rd D. an $.6. HicFiliusà Deo genitus eft VD Chrif!us feu unus illius, Pfalm.3: 2, AGor.4: y.24. Spin'us Domini fuper me, ide, mnxit D. minus me. Efa.év: 1, unxit|te à Deus, Deus £u, Pfatm 45:8. Unctioaterna cft, ut gencratio, Proverb.8: 23. 4b azerno sna fum, inquit fapizatia, iP nitio, 3 fe u)rs terra, Unctio notat vocatum, ordinatum& praagnitum«dfe Eilivisad riaxima obeundum munia: qualia? 1. Regzs, Pfalm.2: 6. Ez ego unoxi Reion asteu ZÍao:$. A mit principutas[uper bumerum illus, 2.Sa.erdotrs, Pfalm.110: ver 4, uvavii D. risus y tit es facerdos in feudum. Jerem, cap.30:ver2.. Magnificus ejus era x db, YEZAPTW quem facio accdere ad uz y 8 aisedet ad me. Sacerdotum autem & fpondentiu. elt accedere ad Deum. Fir, cts i men G. rmv, edt facerdos uper filio[us. Zach.6ó:12.:13.. 4. Propieta, Praccuis, Dostzri. Unxit me Qi:25d pracouiandum, Np? ad. conciouand um, con ad. cenfolandumi, Ela 61: 1.2. confer Deut. 18: 18. Prophetam excitabo ills, $. 7. Quà Prople'a locutus eft ab initio. Efa.a8:1:. Ego,ego locutus fiin. verf, vé. non ab iuttio iu ceci o lovutus fü, confer E45: 19. Hinc vocatur verbum.Hag.2:4.6.. Ego fum vobijcum cim vcrbo, quod pepigi vobis, hoc eft, promifi:& Joqueni. Ef. 52: 6. Cegnefcet poputlus uen uieumyqued ego fum i», qui loquizur.. Spiritus quo j.5 7: Dei buines locuti funt clittt 2 Petr. 1: 21. Hebr. 1:1. fuit Spiritus Chrifli, YPetr.1: i1, Quà facerdos fervavit& afferuit fuos. Efa.6 1: 9. Iu omi auguflia fervwoit illos Angelus faiei, in amore(y compa]fone[ua ille ajJernit illos, c tulit illos,& bajulavit illos omuibus diebus feculi, Job.33: 2 3. 24. /ugelus inzerce[Jor gratia profecutuseflillor,| Dixit, Redime, ne dcf eudat in fevasm iux eni strum, Sata"a comparente ad accufandum Jebofuum Serdotem magnim, ile dixit, increpet Dominas te Satan, iucrepet te Domiuus 5 imo Jehofuz dixit. ecce feci rrarfrie a te iniquitatem tins Zach.3:1.2. 4. Qua Rex duxit illos, fervavit in omni via, exivit in exercitibus illorum, in gloriam introduxit illos. Pfal.z3: 24... In cenfslio ducis mei pofiea in gloriam affamis ure, confer Mich.2: 11. 2d/cendut perfraistor aste ipfe,& tronfit Rex illorum ante ipfos, QG Jehova iu Principiis uorum, 4.8. HicDei Filius nitas eff,caruis caepit effe particeps. bomo fa&tus eft. Ef9:«.. Fil.us, datus nobis eft,& Puer natus ncbis.. Ecce clariffimum locum, F//itoy Dei, nobis datum, Puerum natam e[[e, Puer natuseft,fed modo plane fingulari& extraordinario. Ef. 7:14. dalit Domiuus fignum, Ecce virgo gravida, e pariet Filium. ujus nomeu Inmanucl. Jerem.31 22. Creabit Donius uevitm in terra, mulier ciriumdabit virum, $9. Hac eju[que tmicarnatione, Cap.XVIIL Lib.z. 33 $. 9. Haocnativitas& incarnatio Filij Dei alibi& alibi in prophetis praedicta eft. Ef. 8. vers.14.. Dominus, qui exflitit in rupem offenfiouis 6 lapidem Jcandah:(Luc.2: 34. 1 Petr. 2: 7-) dicitur fa&useffe Up3» iu[an&huarium, hoc eft, templum corporis fibi feciffe, Joh. 2:21. Idem Dominns verf, 18, ita introducitur loquens, ecce ego& pueri, quos dedit mibi Dominu. confer Hebr.2: 13.14. quafidicat,ecceego, particeps factus carum(y fanguinis» quemadmodum pueri mei illorum«exomornze, Zach. cap.2:verí 10. Ecce ego venio» 12303 9 babitabo in medio ti, nimirum ita ut eft, Joha: ver£14.. babizavit iu nobiscaro fsclus. Pfalm.8:$,. quid ef mifer bomo, ut recorderzs ilius 7.&y Filim bominis, ut vifites ilum? hoc eft, humana natura, ut digneris illam affumere. Ita é mente multorum id quod dicitur, Hebr.2:«6. Non Zdngelos fed femen Abraam a[Jumir tantundem eft, ac, nazures buinan&, non Augclice, fit particeps. f.10. Hanc incarnationem Filii Dei confirmant divinz illae apparitiones, in forma hominis, Prophetis factze, Efa 6: 1. Vidi Dominum fedeutem in[lio excelfo, Gy fimibria illius implebant. templum, qui fuit afpe&us glorie Domini Jefu Joh.t2: 41. Ezech.i: 26.27. Vidiyut ajfe&lum lapidis fapphir, fimilitudine folii,& füper frulitudinem[cli frnilitud» erat. ut forma baninis fuper illad. Et vidi à lumbis ejus[uperue dy inferne, ut ajfeum inis, Gy[Hendor illi cir.umquique, confer Ezech 10: 1.8.18. Dan.7: 9. $1. Ab hac incarnatione eft quod nan pudet fan&tum Mraélis, mos fratres fuos nceminire, Hebr.z:verfax,| Narrabonomen tuin Fratribus mcis, Pfalm.22:verf.13. Imo, quod fan&to IMraélis omnia humana attribuuntur; venter matris,& ubera. Pfalm.22; to. à 1. Tu educis ue ex utero, fa.rs me fecurum apud. ubera matris, Ex utero matris Deus meuses ta, Offa. Pfalm 22: 15. dijj/pata funt omnia o[-1 mea, Cor, vi cera. Pfalm.22: 15. Cor mcum liquefaslum efl in medio vifierum meorum. Anima. Pfalm.:2: y.21. Eripe é gladio animam meam; é manu caus MYTU? unicam meam. Caro. Hof. 9: 12. Fa il/;, C2IYD"m3, quod fecundum Til lum f^pherim legendum eft CODD"723 caro mea ex illis efl. lta LXX, edph uu 1E avrov. Ecce Deus Ifrael caruem habet ex Ifrael, funt cognati illius x7 eapza, Os, Ef.40:5. Fidebunt omis caro, quod Os Domini locutum ej, Manus, Pedes, Pf.:2 17. Perforar unt manus neas,& pedes mess, Aures Pfal.40:7.. Aures perforafli mibi."Yergum, gena.E(.50: 6. Tergum dedi& maxillas faciem uon abfcondi. Mors. PÍ-23: 16. In pulverem mortis dijhouis me, confer. E(,53: 12. $12. Abilla vocatur fan&us Ifraélis humano nomine[NT"02 frui terra Ef.4:z. Virza ex lfai, d f'irculus Ef tu: 1, 2T folo. E( 53:2. 1 P3 domus Davidis, Zach. 11:8. & ut& Genefi conftat. Vl Semen, tum mulieris,tum Abrahami, Servus. Ef. 2 2: 1, Ecce férvis insu Ef. 4o:g.. dixit Domiuus, qui formavit me ab utero iu[erum Jibi. $.14. Hunc Deum incarnatum Prophetiz exferto quafi digito oftendunt Ea. 4c: 9. Dicite civitatibus Juda, ecce Dius vefler, Ef.52:8. F. x fpecuiatorum tuorain eflzrunt vocem, Jmul jubilantynam oculo ad oculum cernunt,"y m 23 veniente Domino Ziomem, Imo locum incarnationis exprimunt, y£4 Bethlehem Epbrata, ex te exibit mibi, Mich.s: 1. Focabunt Hierofolymam, Sclium Domini. Jerem.5: 17. Veniet Dominus ad temo lum fum. Msl, 3:1. fed ad tentoria Jude initio, hoc eft,civitates Hierofolymam circumjacentes, ut& illo falventur, hoc e(t, falus illis notificetur, me magnificetur decus domus Davidis,(7 decis babitatoris Hierofolyma faper$udam. Zach.13:7..— ME a $.14. Imo hanc admirabilem illius incarnationero aliis aliifque nominibus defcribunt, nunc adventm, Pfalm.40; verf.8.. Ecce veni. Zach.cap.. verf, 10, cap 9. verf,g. nunc siffionem, Zach, cap.2:11. Ef engmfies quod jebova mifit me ad te. Efa.cap.Af, v2| Vell. Trzcurfor Xin, Filias Dei Lou tan. ftus fie pec. ato. Aonmnit in fornay. t& bun 340 De tempore incarnationis. Cap.XVII. Lib.a. verf. 16. 61,1, confer. Gal. 4, 4. nuncexortum. Mal. 4, verf. 2, Oriezur vobis Sol juffi lie: nunc exdtationem. Jerem. cap. 23 verf.$.. Ecce dies veniunt, Ó& excitabo Davidi Semen jufl um. confer. Jerem. 33,15, 16. nunc vifrtationem. Hof. 9, 7. venerunt dies vifipativ.is, Miche 7, 4. vifrtatio tua venit. confer, Pfalm, 8,5. Luc, 1,78. nuncexizum no. minant. Jerem. 30,21. Dominator ejus€ medio ejus exibit, confer. Mich. p, 1. $15. Denique& tempus illius incarnationis defignant. Hof. 9, verf.$.. Quid facere1i; y Yo COYD in diem yrajlituti temporis. Habac. 2,3. Adbuc vifto ad flatutum tempu, Gy praco ad j'nem iius veniet, uon tardabit. Mich. 4, 1, In pzflremo dierum erit mons donus Domini /ublimis, Dan. 9, verf.26. Et pofl feptimanas[ex ginta(y. duas exfcindetur 7M i5as.. Quinimo omnia figna tum ipfius,in quo incarnatio fa&a eft temporis; tum il. Iius, quod illam anteceffit, tum quod illamexcepit, accurate delineant. Antecederedebuit humiliatio domus David,& ablatio coronz. Salus inea, hoceft,Salvator meus aderit,cum dope n2 un cerminabit, 2 Sam. 23,5. Corruptum, corruptum, corruptum ponam ill iin coronam& cidarim, u/ae dum veniat, cajus ef. judicimm. Ezech. cap. 21, Y. 26.7. Imo& Hierofolyma deftru&e rezdificatio, populi captivi redu&io, fenatus Judaici ftabilitio, Jerem, 30,:8-12.. Ecce reducam captivitatem facb;. edifiabitur urbs fuper aceiym fun, e palatium, hoc eft, templum, jaxta judicium fuum fedebit, hoc eft, fecundum priftinzm confuetudinem zdificabitur& vifitabitur, C eraut jilii ejus ut olim,(y catus táins hoc eft, euvédpuov conflabilietur. Et, hoceft tunc erit magnifi.us illius ex illo, éyc. confer. Jerem, cap 3, verf. 16.17.18. Hof, cap. 1, verf vo. 11. Ef, 40, y. 4. 5. Mich. s, 6-15. Dan.9,25. ad edifiandum Hierofolymam ufque ad Meyiam Principem, Adeffe dcbuit, cum appareret Zemp/um, Mal.cap.3,1. Feuiet ad templum[uum. Hag. 2,10. Zmp-ibo domum banc gloria, Iudicium& dominatio, illud Seniorum, hoc Romanorum, Ef. 53,8. E judi io(à dominatione affamtus eft. Filia legionum obfidium circa populum. Mich. 4, 14. unde exftititeislarus(eniorum,& bluj bematio nominis Domini, Ef. 52,5. Sequi debuit urbis deftrudtio;populi difperfio gentium converfio,de quibus loqui fuperfedemus, confer tamen. fi placet, Dan. 9,26. Ex/ in detur Mejias 5& urbem(9 fanclum perdet pipi lus Primiprs advena,& fivis ejus iu iuuudaticus. $516. Filius Dei, natus puer, debuit habere anteambulonem feu praecurforem, Ef, 40, 1. Fox clamantis eft feu auditur in deferto,| Parate viam Domino, com; lanate in campte Jivibus viam flratam Deo uoffro, Mal, 3, 1. Ecce ego mitto enzelum meum, c praparabit vie am ante me, Mal. 4, 5. Ecce ego mitto vobis Eliam Prophetam, antequam veniaz dies Domini, confer, Matth. i1; 14. Luc. 1,17. $. 17. Rilius Dei virgine natus, carnis, non autem peccati fa&us eff particeps, Eft enim ONE? C'*p /:nSius /frail, rw vp fau: Domiui. Mal.cap.z; verf, 11. donis Spiritus San&i natura illius humana abundantiffime exornata fuit,auieviz fuper illum Spiritu: Domiui y. Spiritus fapieutie(y prudentia, confilii& rcboris, agnitionis(7 timoris Domini, Ef, cap. 11, y. 2.. Et odorari illius in timore Domini. ibid. verf. 3. In omni vita ne minimum commifit peccatum, Non fe.ie injuriam, nec fraus inore ejus fuit, Ef.$3, 9. 1mó in teterrimis noibas, hoc cft, graviffimis tentationibus, erzdiverunt illum renes, Pfalm.16,7, ita revera dixit Domino, TD YAN Domiuus tu, PÍal. 16, 2,& comprobatum, Legem Dei in medis fuiffe vifcerum illis, Palm. 40, verf. 9. Inde dicitur pulcherrim: filiorem bowinis undlus oleo alacritatis pre omnibus confortibus, Píalm, 3534 8. confer, Hebr, 73 26. 18. Filius Deijquamvis mirabili modo€ virgine,& fine peccato natus,tenui forma & ma » De Filii forma-vili, 69 fuga in AEgyptum. Cap.XVILLib.2.341 & magna humilitate& vilitate imzraviz in mmdum, Hebr.1o, verf.g, Exiit é flipite Jeffe, Efa.cap.i. veri1,. é Bezblebem, qua parva erat pra ut effet inter familias Juda, Mich.«:1. é tugurio Davidis lapfo dy. jacente Amos cap.9. verf, tt, /dfcendit pov3 ut flolo imbellis, e$ ut radix é&terra arida, non fuit. illi forma, nec decus, d vidimu illum, fed nou erat ajbechus, nt concupif.erean illain, E(a.s. verf. 2, fretus fuit dy nil affimavimus illm, ibid. verf. 3. flnpuerunt fuper te multi, Sic corruptus. fuit pra viro afpetlus ejus, forma ejus pra filus boiinum, Efa,ga: 14. Hinc dicitur fprerus auima, abominatio gentinm. Efa cap. 49. verf. 7, confer Zach. o: 9. Rex fuus venit, inops Gy veSus afino,— Quamvis alino vehi olim non adeo fuerit inglorium, Jud.cap.1o, verf.4. tamen cum triumphis& pompa Regum mundanorum id non omnino convenit, Pfalm, 22. verf. 7. Ego verius, d non Vir, 4.19. Ut ut autem pauper& humilis apparuit filius hominis, tamen longe fuit pulcber- Om mula rimus Palmas: 3. Vidimus gloriam illis, Joh. 14. Domus, hoc eft; Filius David, fuit sa" Cnow3 ut Deus, ut Angelus Dei ante illos, Zach.a2: 8. Manifeflata eff gloria Domini,& vidit omnis caro Efa. cap.40. verf... Major. fuit oloria domus fecumda. Hag,cap.. verf, o. Radix Je(fe fieri in fignum, cy fuit. NYYO quies illius W33 gloria, Efa. 11: 10. confer Pfal, 24. verf.7.8. $.2o. Filius Dei natus,fa&us eft fub legem,Gal.4: 4. id dicitur Pf.40: 7. fures perfo- iab legem, vali mibi, Servorum hic erat ritus, Aures prabebant perforandas. Exod.1::$,6. Imo cum Jérvus vocatur.Ef, 49; 3. Et dixit mibi, fervus metis estu, Ec fervus CQ 0UD dominatorum, ibid.» 7.& dicitur miner fa&us pra Diis,Pfal.8: 6. nim. nominatis il/is diis XCor.8: 5, tum Angelis, iu quorum di|pofttiones lex data erat, A&.7:$3. sum bominibus iis, qui vocantur. Le&rslatores,Gen,49; 10, à quibus judicari voluit.Ef.; 5:8. E jediiio affumptus eff. 5.21. Filius Dei, nunc& Filizs bominis in tenerrima juventute ad evitandam Herodis Fuga i»&perfecutionem Matth,:, fugere debuit cum parentibus in /gyptum, non tamen ibi ma. 9/P'* nere.Hof.u: 1, Ex Z£:ypto vocavi Filitm meum, Jerem.3y; ig. Fei iu Ramabeft audita,ejulapus fletue amareris Rabel flet[uper Frlios fuos, rennit foclutium: 3338 3 nam non ille efl, Domini diu exfpe&atusvidebatur nou amplius adeft, abiifle, aufugifle,& forfan non rediturus, Sed metum huuc& follicitudinem ftatim adimit Dominus y-16.. Cobibe vocem tuam 4 jest(7 octlos tos à lacryints: nam vedibunt é terra Inimid; Filius meus revertetur cum parentibus fuis ex ZEgypto. vide Matth.2: 26. $22. Filius Dei mundum ingrcflus non exceptus aut agnitus fuit, Joh. 1, 10:1 1. quin- FliassDeia imo fpretus& reje&us à maximis, Conresnptas Gy defert a Fir? cy at abfcenfio faciei ab illo esse t6Jit) Ef, 5 3:4. dereliquersm Dcmivum, fpreverunt Sanchum Lael, E y: 4. uon voluerunt au- nimisexce. dire, Ef.28: 12. Hof.9:17. Pf.2: 1.2. exftitit in petram effi udiceli, dy lapidem fcandali, dy in tss fait. laqueum Qj dezipulam,Ef.8: 14.. Hinc queritur. Qrarre veni, vy uon. eff Fir; vocavi, Qj non efl ref;ondens.Ef.g0: 2. Ve mibi, quiaexfliti ut in colectizuibus autammitat?, ut in racemationibus vindemia; non efl raiemtas ad comedendum; pra. qvo ,quam concitpivit auia siea.Mich, 7:1. Qui illum acceperunt, Joh.r: 12,& exceperunt,& agnoverunt,& fecuti ac confeffi funt, fuere minimi,&foulta ac infima nandi, 1Cor 3:.:8.. Ex ore infontium(&j haitue tium fundafli robur, Pf,8: 3. confer E(38:9. Deut.j2:$. Ef 8:14. Exce ego y Pueri, quos dca dit mibi Dominus, in figna(y portenta in Ijv:cl. $.23. Filii Dei, Pueri nati, opus in terra fuit 1. docere. 2. pati, 3. in gloriam intrare, Fitii Dei triLuc.24:26, A& 26:25. 1Petr. 1:11. Htud qua Prophet s illud qua Sacerdos, hoc qua pen m tetca Regi, Hac fuit ve/nutas Dei, quam facie dcledatio iZi fuit, Pfal 4c: 9. p Vv 3$24. Fi 342. Deoperibus ChrifHi in terra peractis. Cap.XVIT Lib.a. pusDe$.24. Filium Dei fore Dedorem& Preeconem pateté Joél.2,23. FHii Zion gaudete(d Doüo&— bilaramini in Doniino: navi dedit vobis Doctorem illum ad juflitiam, qui faciet vobss defcenPiàco, dere yluviam matutinam& ferotinam, E. 61, 1.. Mifit me Dominus ad Evangelium annunciaudum. Ef. 40, verf, 5. Et videbunt omuis caro, quod Os Domini loquitur. Mich. 6, 9, Vx Tebova, qui arbem vocat, ex[tat, Audite Tribus, confer. Ef. cap. 52; verf. 6. Ef.cap. 1, verf. 2, Audite cali, percipe terras nam Jebova loquitar. Hinc vocatur PD. Hab, cap. 2, verf. 3. Megmiklius—$25. Magna illum aptitudine& fuavitate do&urum, imo& modeftia, fine pua,iw acendo. Luz, ffrepitu elt Ef. 50, 4.5. Domium dedit mibi linguam eruditorum, tt[ciam tempejtive aputudo. loqui verbum um fej]a, Pfalm. 45,3. Gratia effafa efl in labis tuis, Ef. 42 1-4. Dabo Bi ritum meum[uper illum,— Nou cLanabit ,& non efferet, nou faciet audire vo.em fuam fcras; calamum quajJatum non franeet,& linum fumigans non exjlinguét| ncn caligabit, dj non curret,.— Hinc labiumillius dicitur 7Y23 799. Zoph. 3, 9. «mmodo.—$26. Quidautem docturus effet conftat ex Ef, 2,3. Eamus ad domum Dei Jacob,& Pm. dicebit nos a vis uis, Ef. 42, 4... Ad legem ejus iufule praflolabun:ur. Legem erat annun| ciaturus, de qua Jerem. 31,32. 3. Ef. 61, 2. ad predicandum annum benepluiti Domini, Píalm. 20, 10. 11, ZIanun.iavi juflitiam in cetu magn», fidem tuam,& falutem dixinon celavipratiam& veritatem tuam cetui magno. $.27. Imo& judicium. annunciaturus populis, Mich, 4,3. Iudicabit iuter populos multos y redarguet, Ef. 42, 4.. Done. ponat in terra judicium, Ezech. 21,527. doutieniat, cujus efl judicium yq dabo illed, Ef. 11, 4. periutiet terram virgacris[ui, e j]iritu labivrum[uorum interficiet improbum. Píalm.82,1. Deus flat in cetu Dei. Mraél coetus Dei erat, iu medío Deorum(ita dictorum 1. Cor. 8, y.) iudicabit. pecbed'en-.—$. 29. Multos contradi&uros& inobedientes futurosconcioni illius& doGinz etivain deQri- am Scripruranotavit. Ef, 24. Reprobarunt legem mini& Verba San. ti Ifrael jjrevenam iliius,:. ya..9,--. runt, El 53, 1. Quis credidit ei, quod nis audivimus? Mich.6,9.. V.x Tebova auditur, Audite ó Tribus,& quis fecit illam convenire, hoc eft, Tribus noluit ad vocem Jehova fe convertere, confer. Ef.28, 12.& non voluerunt audire, Nahum, 1,11. Ex te, Hierofolyma, exivit cogitans contra Sebvosm malum, Confiliarius nequitia Pfalm.82,5. non norit, uon intelliaunt, in tenebris ambulant, confer. Ef. 6, 10. Hab. 1,$.. Opus m. litur, Deus y un credetis, quum uarrabitar. Mimculaco-— 29. Miracula comitata funt doctrinam. Hebr.2,4. A miraculis vocatur^p Mimatado 5. Ef, 9,5. confer. E. 47,410. Ecce Duminu Deus cum robore veuizt, dy brachium Aumme— qune deminabitur illi, Id robur inpatrandis etiam oftendit miraculis. Ab illis vocatur dies adventus illius dies magnus&& tremendu, Mal. 4,5. confer. Jocl.2,50. Dabo ii& portenta in celo(t terra, Ad miracula pertinet Sanatio zegrotorum(Matth 11,5.) Ef. 5j 5. 6. Tucapirisutur 9.tli cavorum ,& aures[urdorum aperientir, Tunc[a'tabit ut cervts claudus, d iubil ibit ligata muti, Ef. 32, 4. Cor pre.ipitautium faciet iutelligere,& lingsa balbutientium acelerabit qui clara, E(,$3» 4. Morbos noftros abflulit, i dolores noftros bajulavit, confer Matth. 8, 17. FlusDeé.——$.5-. Filium Dei paflurum,& quidem extrema, idqucà Judaeis, multis docemur. va^ Ef 55,4. COT12N 1712D id commode verti poteft Percelfus Dew, hoc eft, Deus, qui percuffus eft, qui fanguinem fudit 5. Princeps vite occi ,. Dominus glorie. crucifixi, Zach, 13,7. Gladius furge fuper Paflorem meum,&[7er Virum proximum meum, inquit Dominus, Percute Paflorem, Zach, cap, 9, 9. dicitur V3 fervat;; Unde? ab anguftia & pal De Chriff; paffone. Cap.XV II. Lib.z. 343 & paffionibus, Efa 63:1- 3. depingitur veniens ex Edom dy Bozrab fermentatus veflibus,& ruber Qj poéu?45; nimirum fanguine fufo,& martyrio exantlato, Mali; 12. 13. imputatur Ifraélitis, Gerareu Dimini MY CODDBn) fecifizs exjbirare illad. Mal.3: 11. Perfide egit catus Juda: nam profauavit udab Santlum Domini, quod amat, Dan.s: 4$. 4 monte exciJis fl lapis, Dan,9: 26. Exj ndezar Meffias, T2 NY.&b nil ilh fupererit, Ef.(3: 8. Excifus jt€ terra viveutium, Pal n8. 22. Lapidem reprobarunt Architei. Mich 4; 14. Firga pereutiitut in mala Julie:£fraclis. 4.31. Quacunque paffus eft, paffus e(t 75 iessuirs£29 C apoyvoser 9e, AGor.2: 23. Paffus e Id dicitur Pfal.8: 22.23. Lapidem reprobavant, A Domino id faim Ef.9: 6.7. Puer natus confilio Kt ubi, Zelas Diinm fe at bxc, Hincquod Ef i3: 4. eft o'm»w n2 poteít etiam verti,Per- be Dei. cujus Dei, five à Dec, boc eft;coufilio& voluntate Dei. ibid.y. 10. introducitur Deus ab illo poitulans anime polfitionem; 3i psfüerit animam faam facrificium pro dileclo, Píal.8; 6. Deo adícribitur, Es fecfli illum minorem. pra Deo. 4.22. Sed& omnes paífionis partes& circumflantias habemus in Scripturis Propheti- M'gnos fencis pleniifimé defcriptas, Ordiemurà proditione, Prodidit illum difcipulus. Pf.4t: 16. d Vir pa 5 mea, cui fidebau, comedeus pauem meum, calce petiit ie: cujus proditoris triftis fuit exitus.PÍ 109:8. Curatiouem eju accepit al:er. confer A&or. 1: 20. Prodidit illum exiguo pretio zriginta[iclorum conductus, Viliffimum quodvis mancipium tantum valere potuit, Zachar 2. Ponderaruur mercedem meam triginta ficos, Introducitur ibi Chriftus, ut ipfe id pretium à Pontifice& Sacerdotibus poftulans. Ez dixi ad ilbss. fi bonum in ocutrsveliris, pretium meum date: 9[i uon YYYI omitiite: quia& confcio& volente Chrifto proditor egit, quecunque egit;& ij, quibus proditus eft. $ 33. Chriftus ante& poft proditionem magnos animi angores fenfit, lacrymas pre- Deridus cesque fudit,& à Deo quafi dereli&us fuit, Pfalm.22, verf,— Dess mi, quare me de- patus e reliquifli veras. Ef fus fum ut aqua(confer Luc. cap.22: 4.4.) cor meum fa&tum eff ut ante tribucera y liquefaclum in medio mei, Píalm.88::6, Tali terrores tuos DAN deficio, Efaae:"^" verf. 9. 11. d.irco fleo in fleru Jaafér, irrigabo te lacryma mea, Vif.eva mea ut dtbara firepuet. $.34. Proditus dereli&tus eft à fuis Pfalm 8:9. Nctés meos elougaffi à tme, pofuiffi 1gnomiviam mt abominatiouem i45. VerfAo, Elvngafli a me amic(y fo.ium, Zach.i3.7.. Difpergau- m xp Zur ove. $.3:. Ante tribunal du&tus eft, ut accufaretur. Efa.e: 8. Ex imperio(i judicio fum- Ad fapyliciptus ejf. Si. fumptus, ergo prius ante id fifti debsit. Pfaloi 221 v7. Cireumdedernut me Sm datus. canes, Romani, in quorum manus traditus«ft, notantur, Cezoss maleficeruin ime CiTCHI- banal, dederust. Coetus legiflatorum& feniorum, Pfalin.2.3, 2.. Comilizin agunt pariter contra Utm idits. $46. Hicnon fuirtutus à violationibus& illufio. vs, imo nec à plagis& flagellis. Ignomiat. Eía.50:6. Corpus meum dedi percutientibus n:^, 3 maxiias depaua:"bt pet dom acant ren K plagas occultavi ab igucminizs& fato, Mich.a: va. Virga pecca Pal asi 15, dileparta faut omia c[fa me 5 vi nimirum iuum& flagellorum, Efa;:: 4. eucivur per. ffs,& vibicibu ejus adfcribitur Sauatio. vetf.s.. $.37. Tandem ad ultimum ducitur fupplicium;Efa.s 3: 7. uzeves ad maducionem du Ad fapplicebatur Supplicium paffus eft extra Hierofolymain. Eia 6:1. Quis exit é Botjra? ad pa. ia ductus tiendum fcilicet: Hierufalem fpiritualis Boxíra eft. 0 $.38. Potuiffent Sacerdotes contenti efle flagellatione& excommunicatione Jefu; fed . ne 344 De Chrifli paffrone€9! morte. Cap.XVII. Lib.a. fanguinem iJlius fiticbant: ideo clamant;crucifige: Pfalm. 19911 6. q^iia non meminit pietas tis e perfeuts cfl oiritu inspam es egenum,& contritum corde ad interficiendum. $.39. Hic partitio facta veftium ipfius. Pfal.2 2: 19. Partiuntutr veffes meas fibi fupev P.rtitio ve-:. ftium. indumento meo c uiti int fortem, .$40. Tandem cruci adfixus eft, Pfa],2 2: 17.18. Perforarumt manus meas& pedes meos, Cueiadé. 4 pmero omnia oJa mea. Illi intuentur j[eclant me.Ef.53: 9. Et dedit populus meus fepalaus eft....:. 2E. turam ei cum improbis, hoc eft, fceleratis, ob crimen publico judicio damnatis, Crux talium fepultura fuit, ut hodie furum patibulum, latronum rota eft;& ut projectio in fuperficiem agri fepultura dicitur afini, Jerem.22: 19. Idem dicitur Ef.g2:13.. Ecce pradenter aget fervus cus, V9YW. ex iltabitur, in cruce nimirum,& ut olim ferpens in deferto, Duplex eft exalzatio Chrifti: una ignominiofa in crucem,& de qua Joh 5: 14. una gloriofa incelum: de qua etiam Efajas dicto loco, Et efferetur& f[ublimis fiet valdé. Nec folus cruci adfixus eft,fed cum illo adhucalii Ef$3: 12. Cum defectoribus numeratus et, In cruce pendens non fuit liber ab illufionibus.Pfal.22:8.9. Omnes videntes me f'abfamuant me; diducunt labium, quaJfaut caput dicunt. Devolvit ad Dominum, faciet ip[um evadere, eripiet ipfum, quia delectatur ipfo. confer Matth.27: 39-44. Solis tene»$.41. Scelus hoc in Perfonam fan&iffimi commiffum ipfe So/ horruit; qui iexerív. bz, Matth.27: 4*. Luc.23: 45. Amos.8: 9. Et erit in die illo dicit Dominus 5 faciam occidere[elem in meridie, y teucbras faciam terra in die lucis. SiisDomii—.f 42. Incruce pendens fitim fenfit,& potus ipfi exhibitus fuit, Matth.27: 34. Joh.ts: ince— 28, Pf3].69:22. dederit in cibo meo fel,& pro fiti mea potant me aceto. CmefeS-—$.43. Cruraillius in cruce non funt fra&a; ita in illo impletus eft typus agni pafchanon autem. lis. Joh.19:36. confer Pfal, 14: 2 1. Con/ervans omnia ofa ejusyuumm illrtm uon eff fraum, e Po Attamen transfixus eft. Zach 12: 10. Refficient ad Dominum, cum eo quem transfixeruut, confer Joh.19: 17. Apoc.i: 7. Mors,$44. Cruafixionem fecutaeft Mors, Ef. 53: 12. Effudit iu mortem animam[namque mors[omnus dicitur. Jerem.3 1: 26. Somnus meus dulcis mbi fuit,Pfal. 3: 6. Eco cubui 9 dormivi, Pfalz. E torrente iu via bibet:€ torrente paffionum& mortis, Efa,49: 4. Corfami vim meam. confer$.50. Hacomni—$.4j, Qucwcunque paffus eft, ob peccata paffus eft: non autem fua, fcd noftra, Ef.5 3:t. Potccta M Sed ille d. lore adfectus fuit cb defe tienes noflfras attritus ob pravitates nofira, Paua pacis ne fira, Jive fuper ipfum. confer verfaiz,| Elfudit animam, peccata multorum tulit.PÍal 69:5. Quod uci rapa, tunc reflitaam., Salt— 4.46. Diabolusantiquus ferpens, qui ca/ces Seminis promiffi dicitur conterere, Gen. 3: &us, 15, hac paffione& morte abforbere ftuduit;& in nihilum redigere Chriftum,Dei Filium, & ne unquam fürgeret,qua& impia Judaeorum exfpectatio fuit,P al 41: 9. ubi cubuerity nón add:t firzere. Efa.s3: 4,. Reputavimus eum vy viribus orbatum, plan& oppreffum, inc Satanas dicitur 1N21I/B1 vc/ens enervare illum, jutum Dei fervum. Sed Domintts *?nn infirmavit eum Ef.53.10. Ita fpeexcidit,& plane contrarium evenit, Satanas, qui per paffionem& mortem Chriftum enervare fatagebat, ipfe per illam enervatus, vittus, abolitus eft. Hebr.2: 14. Mon br, 047; Mors&paffio Chrifti eft. CON. /arzfaSicnis pretium, quo multi empti& reWemeg, demptifunt.Efa.ez:10.. Si pofaerit animam fiam, hoc eft, fe ipfum totum, Ajcham, vi« debit femen. y, 11, 4 labore anima ejus videbit, fatiabitur, Non euim in vanum laboravit, uec in inane vires fuas con[umpfsit. Ef,49: 4«. Eft^2 lytrum. Job.33: 24. Iuveui lytrum; id nunc | | | De Chrifli morte fepultura€5 ve[rrect, Cap.XV ILLib.z. 345 nunc patiendo& moriendo folvit& expendit. Eft 131(acerificium. Pfalm.g0.5.. Pongentes Jedus mecum[uper[acrifiio. Sanguis illius eft fanguis foederis& redemtionis, Zach.9: t 1* Sanguine fideris tui dimifi vinstos tuos 8 fovea. Is fanguis eft fons apertus pro peccato(y menJiruo.Zach.rs: 1, Deredemtione per fanguinem hunc pretiofum acqui(ita veriffimé dicituridquod et Ef,s2:3.. Gratis venditi elis, Gy non argento redumemini. Redemtio adeft, at non tacta argento, fed fanguine, confer 1 Petr.:: 18.19. 9.48. Palliones Meffiz Filii Dei fequuntur gZerie, decuit enim Hem pati( in gloriam Gloria Filii intrare. Luc. 24: 26. Paffio ad. parvum fuit rempus. Píalm.8: 6. Ez minorafli illum pa- Dei pof pat. r4,& bonore&. eloria coronafli illum, Pfalm.10: 7. E torrente bibe: ,idirco efferet capat. í Ef.52,13. Serius nem exaltabitur, in crucem,& fablimabitur valde in gloriam, Efa.s 2:8. E judi.io& dominatioue. af[mintus eff, Ergo liberatus, confer Phil.cap, 3. vers. 8. g. Hibr.2; 6- 9. 9.3». Primum,quod in gloria illius animadvertendum, honefta illius. fepizera eff, Sepultura, Poit infamem enim illam in cruce, daza eft illi fepsltura cum divite, Efa.g3: 9. confer Luc. 23:50-j3. lbi proiabuit caro ilius fécure. Pfalm, 16: 9.10.&[omm illius ips dulci: fuit, Jerem. 1: 26. llla fepultura in corde terra, in exemplo Jona, in balena triduum latentis, praefigurata fuit, Matth.12: 40. 4.50. Secundum eft refurre7i», Pfalm.3: 6. dormivi,&, experreTus[um.Pfal 16: Yo.11. netureaio, Nou derelinques animam meam in inferno, non dabis piam tutim videre corruptionem, feufli ute cognofcere iter vita, confer Actor.2: 27-32. Píalm.40:2. Fecit me afceudere. 6 f-vea corruptionis,€ luto cauofo. Job.19: 25. Redemtor mets vivit,& poftremm[uper pulverem flabit, Vivit, poft pera&am redemtionem& guflatam mortem,— Vivit devicta morte, Apoc.1.18. Stat fuper pulverem, ut victor fuper proftratum ftat hoftem, Jerem.31: 26. Propter boc experpefaééus[um,& vidi. Hof.é: 2. die tertio excitabit nos,| Ecclefia fperat ad exemplum Servatoris fui die tertio, hoc eft, parvo intercedente intervallo, refufcitari,& poft oppreffionem exaltari,Amos.9: 11. DeffraGla illius Davidis;hoc eft, Chriftum Filium illiusmortuumyerigam,per refurrectionem€ mortuis, Habac.3: 2. Jehova, mvlitio tui eft in unedio aunorum vita ejuquam, vel, quem in medio annorum notificas Zephan,g: 8. Prajt. Lmini me ufque ad diem, ait Jebova, quo fargam in perpetiitatem. Sermo eft Domini, in medio populi ambulantis, $.51. Tertium eft afcesfio.Pfalm.68: 19. Aftendifli in altum, captivam egifli caphivitae Afcenfio, 7c accepifli dona in bominibus. Proverb.3o: 4— Quis afcendit in calum& defiendit f. oanta efl nomen Filii ejus? Amos, 9:6. Qui adificat in celum gradus fios. AÍcenfioni juncta eft /4lfio ad dextram. Pfalm. 10: 1,. Dixit Demivts Domino meo, fedead dextram meam, vers.s. Domiuu ad dextram tuam, Dicitur illa etiam fes/fo in celi. Píalm.2: 4... fzdeus in calis videt 5. Dininus. fabfannat illos, Adde Pfalim. 45:4. Et de us tam traje, id Apoftolo eft, Ziszs vé; spuvée, Hebr.cap.4. Y. 14. faperinfide, hoc cft, altum vehere, Pfalm.8: 2. Pofuifli majeftatem tuam fupra celcs. Eft in coelo, ut intercedat Efa.53: 12. Et pro defecloribus intercedit. Pfalm,62: 19.20. dfceudifli in altum, Benedichie Dsnzus, cottidie portat nos, Deus potens falus noffra,. Dens ille nobis Deus eft ad falvati2ues,& Dmi1o Deo funt exitus mortis, $.52. Quartum afcenfionem fecuta effufro Spiritus Sancii. Hic Spiritus effufus, eft omnium illorum donorum, quz afcendens Chriftus accepit danda hominibus, Ephef, Cap.4. vers.8. fummum& praftantiffimum donum, omnium aliorum applicator, ut Effafio Spititus$« : italoquar. E48: 16. Nauc mifiz nie Domiuus NW& Spiritum futtin. Joel 3:28. Ejf'enXx dam 346 De gentium converfione. Cap.XVII lib.a. dom firitum meum fayer ouem carnem.Zachaa:10,. Effuudam fuper domam David SpiriEun gr«tie y[applicationum.Ef.44:3.. Effundam aquam fuper aridam 5 d fluenta fuper fitieutem, eiiuudam Sy iritum wemm[uper femen tuum, dy beuediciionem meam fuper progeniem ptam Zach.9:12, Redite ad muuimentum,vintli ex/hedatisnis, Etiam bodie nJUD"2D I». dice«Iretin ved^umtibi, Chriftusunus eft Index& teftis? Spiritus S, alter, ut Chcftus uns vup as OC Spiritus S, à 4 Q« Joh.14:16. 17:20, 1 Joh.z: 1.2, Com 52——$53. Quintum eft cnver/ro gentium, à Noacho predicta Genef.ca p.9:27. Abrahamo DUMP promiila; Gen.z::18,& à Jacobo prznunciata, Genef 49: 10. vide Efaj.ti: 10, Ridix Jelesff us in fium populoram, ad illam gentes requirent, Eíaj.2:2,3. Et confluent ad illum oues ceutes, Ef3), 1016. Adveuas radicabit accb, Efaj42: 1, 4. 52115. AMfberget. gentes maltis$5: 4.5, E:ce teffem nationum dedi te. Gente, etta nou ncfüi, vocabis 5.(y pente, 4t 16 1:1 Uritif, sd te Cttrrent 56:€, confer Jerem.a: 17. Hof.9:13, Fidi Tyro plautatam iu vilis hoc eft; gentibus, quarum olim Tyrus metropoiis, adoptatos in filios Dei,& fa,&os cives Ecclefia:, quz eft ovile Dei, confer Mich.s:2. Zoph.g:9. Fertam ad pepulu labitei| uvm, nt omnes illi invocent nomen Donini,& ferviaut ili bumero uno. Hagg. 2:7. Comitiovebo cies ge tcs,(9 venient ad defiderisin cmuium gentiam, hoc eft, Chriftum amplcctentur, confer Zach.z: 15. 3:19. 9:10. Malach.gz ti. Magnum erit namen mun in geuti^is, Pl:la:8.. Dabo gentes baveditatem ttam, confer Pf31.16:5 6. 22:29.30. 44:15 Etc Vli Viiy annmuuere Jupplicabunt tibi dizites populi, quafi d, Ó mifera gentilitas, Apofioli,ditati omni benedi&ione in fuperceeleftibus,rozabrunz£2, Deoadbortante per illos, 2Cor.5: 20,& munera coeleftia tibi offerent acceptanda. Pf]. 8: 19. accepijli rebelles babizare ial biirsd uem Dei, hoc eft, gentes ad communionem adduxifli fan&orum, confer, Píilzz:17. 86: 9. 87:4.5.6. Ezech.16: 61.. Quim acdries forcres tuas hAJTEs te cun minoci f65 5 dabo ilias tibi in Filias, Adde Ezech.ao. verf,7.22. Joél.cap.3. verf,s, Amoss veif.27. Regnum$14. Sextum eft Regnum perpetuum Deut.3 3:«.. Facius efl inTef burum Rex DomiPHPeI7« nus, cui^» predio pede perambulvverat. vetí-3. Efa.oss.6.m.. Exflitit Principatus fuper binneriti il. us ad augendum priucipatum. Ef. 32. Y 1, Ecce in jnfhtia regnabit Rex, feIum 25:5, Excitabo D.rvidi Semen jflum,qy regnabit Rex, Ef 32:7. Dicit Zicni, Rex fach €f! Deis tias Zach.9:9.10.. Rex tuus vesiry cy dominari€i d iai ad mare, Pfal,2: 6. Uni Reyem meum. Pfalm.4e:7.. Silium tnam feculum ey ateruitas» fce trum«quitatis fceptrum tegsd 10, Dan cap.2: 44.. Excitabit Deus celi Regium, quod in eternum uen orrimpctur;& J opio Ali uon velingactur,coaanintet y perdet omnia alia regu, NY y 7 COxpn sem o lud Jhab.t in feculi, Beneficia 5-15. Neque tacet prophetia infignia illa beneficia, que Filius Dei, natus homoque (UT— füusaddu&urus erat de tis promifcue dicta quedam citabimus, Efa.o: 6, Paci non erit actusa» s pro q S, Efa.9: 6. fius. Zach.o9: o. Et loquetur paceu. Ef. 9:3. Jugum oneris lius, 7 virgam bumeri eim, virgam^3 CY. Exacloris in illum reg. fH. Zachar.g: 8, Nen trufibit illas amplius exactor, ibid, verf. i1. dinifi vincl.s tuose fovea in ctt uon evat agua. Efa.2 8:12, Dixit ilis, bac requies date quiecem e|, Gy baee trauzilisas, Efa. 45: 34.25.£2 Domin Vsflitia d? robur. Iu Domino j4fhficabuutur(i&lorisbantur.Efa.61: 1. 2. Mifit iie ad oblgaudaum fradies cer des ad nunciauduim cnhiim acceptatio.is Danni, ad. confolandum omues Inzentes, Efa.geit, Hen! ounis fftios venite ad aguas, Vexf2,. Comedite boun, ey cbledletur. in pinguedine anima vojira. Efa.iía: 4. d jecalo non andiverunty non perceperunt, octlis non vidit, Dew prater te, q20d facit exibedunti lupi, Jermcap. 31; 14. frrigabe animam Sacerdotum p guedi De Officiis 9 nominibus Mesfre. Cap.XV]L Lib.z. 347 guédive, dy populus meus bouitate mea fatiabuntur.verf. a s. Irrigavi animam fe[Jam,& omuem animam anxia implebo, vexf, 33.34. Hoc eft Teflamentum, quod pangam poft dies bos. lufcribaum legem meam in corda illorum; G condonabo pravitates illorum, Qi illa ero in Deum, Hof.cap.r. verf10.. D&emini,Filii Dei vivi, Hof2: 18. Defponfabo te mibi in fide, in juflitia Sc.Zach. 3:9. Etabffercaim pravitatem terre illius uno die, En quot beneficia parata in Filio Meffia 1.Pax.. 2. libevtas, 3.requies, 4. juflitia. s, fatictas, 6. renicfro peccatorum, 7- Novia Teflamentzum,. 8. uo9«cia, Lege Pfal.23: 1.2, Dominis Paflor meus QR. 9. uen deflit tar ve, Pfal.103: 1- g. $.56. Officia illi exhibenda etiam ex illa habemus.Genef. 4 9:10. E: ei erit obedientia, o4 wet EL.5 1:2. 4tdite andiendo ad me.Hof.6: 6. Pietate dele&lor dy non acrifi.to,(5 agnitione Dei fix exhiben pra bocas, Imprimis commendatur fides in illum, Pfíal.2:12. Beati confuientes ad ilImynimirum ad Filium, à Deo genitum, verf.7. E(23:16. Eccefuudo in Zion lapidem. Qui credit nou coufundetur, E(.5 3: Y 1. In cognitioue fui jufificabit juflus férvus meu multos. Habac. 2:4. jaflus in jide illius vivet, nempe illius PB zeffs feu praeconis, qui veniendo venir,& non meutitas eft, Adde Zach, 3:9. Super lapidem unum feptem oculi. $.57. HicDei Filius Meffias nofter gloriofiffimus plurimis in Scriptuta prophetica xomin venit nominibus,quz ipfi competunt,nunc qua Deus nunc qua boo,nunc qua Der eft& Mia. bomo,$«avSpo 7G». ld facilecuivis eft dignofcere. $.58. Vocatur DpgmanuclE,g: 14... Mirabilis, Confiliarius, Deus fortis,ViSlor, Pater eterutt, Princeps Pacis, Ef.9: s, Germen, Zach.ó; 12, 2*3 Mal.1: 12. Germen Domini, Frachus verra Ef ai 2. Virga Surculus Te[Je.EC1y: 14.$3: 1. Lapis Zach.3:9, Lapis angularis, probazioni Ef.28: 16. Píal.:8: 22, Dan,2: 45. Rupes.EL44:8.. Rupes falutis, Pfalm 95:1. Sol, 2 Sam.23: 4.. Sel. juflitia, Mal: 2, Servus. Ef. 4913.9. 52113. Angelus faciei, Efa.3: 9. Angelus federis,Mal.4zv, Toflrs, Praceptor. E56: 4. Lux gentium, Fedus populi, Ef.49: 6.8. Dominator. Mich.g: 1. 3udex.Mich.4:14. E16: j,. Sanflum Douini.Malach.a:i.. Paffor, Zachari3: 7. Magnificus. Jerem.30: 214. Dominus exercituum, Efa,6: s. Juflus. Efa.3: 10. p"X ON. dicite, hoc eft, in ore ferte Juffum ,nam bouts eff, E(a.3: Y1.. Non repetimus nunc illa nomina, quorum fupra paffim facta eft mentio, Vocatur etiam Zfrx Dei. Efa, 27:5. dlut apprebendat Arcem meam, Munimentum.Zach.9:12, Redite ad munimeutum., PerfraSr.Mich.2: 13, 9NVl. Redemptor» Ajféertor, Ef 54:5, Jobt9:25. YD Servator; Eía.45:15. 17. $.59. Dominum, qui afcendit in coelos, rediturum ad judicium, expergefacturum mortuos judicaturum omnes, pariter facile eft é prophetiisdemonftrare,| Sed hec, quae diximus, nunc nobis fufficienz, Abunde autem ex illis conftat;,omnia,qua de Jefu Chrifto credenda funt, in Prophetis luculenter effe defcripta; adeo ut Apoftolus veriffime diXerit, cum dixit, e uibil extra Prophetas locutum effe, A&or,26: 32, Nunc finis huic fit capiti. Bencdicim autem, qui veniz in nomiue Domi, Pfal, 118: 16. Xx2 Ca 348 Decaptrvttate febuda[ub rege Jebojakim.Cap.XV ITlib.a. Caput Decimum Octavum. De ftatu Ecclefie& populi Judaici durante captivitate Ba. . bylonica, ubi& de Nebucadnezare aliifque regibus Babel,& Imperio illorum, Imperiique fine agitur, $1. Ierofolymam captam, templum igne deletum, regnum ablatum, populumque Lraéliticum in captivitatem à Rege Babel abdu&um fuperius vidimus, Nunc de illis altius quedam repetemus,& quis ftatus populi& Ecclefize durante fuerit capticuouyQ Vitàte pariter ac infimul exponemus. m Jade!su.— 4.2. Copit Jehuda captivari regnante Eljalimo five Tebojalimo, filio Jofíe. dno pu NA quippe Zerto rezui illius afcendit Rex Babel, Dan. t. vers. 1. illumque fervum fecit fibi, s'2 Reg.24:1, Jehojakim expertus, quam gravis fit cafus in fervitium de regno, interje&tis ribus auvrs vebzllare coepit, 2 Reg.cap.24.. vers.1. Igitur fecunda in illum vice movit Babelis Rex; tuncque datus eft in manum illius Jeboialim Rex Jebuda à Domino, Dant: 2' Ligavit illum Rex Babel compedibus no23 127075. ad ducendum ilum Babelem, 2 Chron, 36.€. quotamen non veniffe, fed in via mortuus videtur,& hac occafione fepultura afni fé, ul: us. Jerem.22: 18. 19. D'a2nte$.3. Captivitatem& abdu&tionem diu ante minatus eft Deus Regi Jehojakimo& $170»— populo. Sed utmulta alia, ita& hoc verbum J*DU NYJ N9 uolet auilire, Du initiort£n je» j diu exjlitit verbum boc a Domino, Dabo domnm bauc ut Silb,(y vitatem banc dabo in execrationem omuibus gentibus terre, 20v No 2TDD valabitur ut ucu frt. incola, Jerem 26:16, Sacerdotes& Prophetze ita indigne dictum hoc ferebant, ut judicarent Jeremiam,verbi hujus nuncium, mortis crimen commififle, ibid. vers.8 9.u.— imo& deinceps librum ex ore Jeremize fcriptum, quia in illo exftabat, ccuizz Rex Babel, d perdet terram buc, cj abelebit ex illa bomiuem Q pecus, Jehojakimus Rex conícidit totum,& cremavit in cinerem, Jerem.36: 23.: g.denique Uriam jit; Schemanj.b, quia prepbetaverat in noniue Doiniui coutra civitatem(g terra N27 n2 722 fei omdum cmsia verba Jerepia,tanta crudelitate perfecutus eft, ut redu tum ex /Egyp:o quo Uria, hpericulum à Rege fibi metuens, aufugerat, gladio percufJerit, 7 cadaver ejus prececerit ad jepul.bra pkbejori, COyn 23"3p 9N Jerem.26: 20 21.22.23. Ita non in vivum tantum, fed& in moituum faviit, Hic Uriib, antequam nafceretur, nominatus eile videiur cum altero Propheta Z ictaria adhucciteriore Ef.8: z. $.4. Cum Jehojakimo abduxit Rex Babel multos c ji/iis Ifra:l, imo&£ femine regit, Q e proceribuss inter hos fuit Daniel cum fociis; quos, una cum pluribus aulze fervitiis deftinavit Babylonius, /mgnamque& literas Cbaldaas edoceri juffit. Dani: z. 3.4. Itaimplerum Efaje verbum, e filis tui, quos genttiflis fument, Cy erunt aul in palatio Regis Babel. Efa.39. 7. a.$.5. Poft abdu&um Jehojakimum rerum regnique potius eft Secbonias füius illius, jeu,— 2Keg cap.24. ver.6. quod fatum à Deo haut comprobatum brevitate apparuit impeT1; quippe regnavit tantum zribue menfibus, dezemqite diebws;& obfeifa tunc Hierofolyma, Rex Jehojacin f ponte exivit, feque& matrem,& ferzos,& Principes& auli.os, i peteftatem tradidit RegisDabel. Illo tempore deportavit Rex Babel, zotam HierofoLyinam; i onnes expeditos rubre,& umues fabros S clesia Balelezi 5, nec reliquum quid manfit Decaptroitate buda feb rege Zedekia.Cap.XVIII.Lib.z. 349 maníit in terra preter tenues populi. 2. Chron. 36, 10, 2, Reg. 24, 15.16. Ipfum Jechoniam diuturno multavitcarcere, 2.Reg. 2 4527-30. $. 6. Inter abdu&os cum Jehojachin fuit& Ad;rdecai filius Jair; YN. curator irivgo7 Q-, ay cosoc.& uotueric fatus Effera filie YYV patrui illi; quz ad regni dignitatem eve» &a ell. Either. 2, 5. 6. Imo& Ezechiel, filius Bufr, Sacerdos. Ezech 1,1. 2. 3. $.7. Poftabdu&um Jechoniam& optimos populi mouffravit Dominus Jeremise duae ollas ficuum, conflitntas ante templum Domini, quarum una fi.«s habebat valde bonas, altera valde malae, Cum ficubus bonis comparat Dominus 77r1WY 77173 exules Juda; illosdicit miffos in terram Chaldaeorum in bonum füper illos promittit fe pifirtrzom ouelum in bonimi&c, Cum malis OUT JIYNU. reliquias Ternfalem, faperítites in terra hoceft,quicum Jehojachin fponté in exilium non abierant. Igitur ola bonas ficus B.bylonyma!as habens eft Hiernfilem,& gratam fecerunt Deo rem, qui fponte adierunt Babylona. Jerem. 24,:-. 4.8. Teremias Propheta non petiit Babyloniam,illuc migrante Jechonia,divina id ita voluit providentia. Mifit Jeremiah nomine Domiui Dei exercitum, Dei Ifrael epifiolum ex gerufalem ad feuiores exulum, d ad ouem populum, qui deportatus erat cum Jechonia, In illa monuit, ut«dificurent in Babylone domus, plautasent bortos, ducerentque uxores, imo. ut querercut pacem urbis, in qua exulabant, orarcutgue pro illa Daninuim, Deinde fpem fecit reftitutionis in patriam, cum benedictione omnimoda. Jer. 29, 1-14. $.9. Noluitautem Rex Babel reliquias Judeorum Rege carere& Moderatore, Regem enim conftituit illis Afitzbaniam, alias Zed:Liap, qui patrzas erat Jechonize, frater Jehojakimi, fias Jofiz, 2. Reg. 24,17. 2. Chron. 36,10. Jerem. 37,1,& jurave ilium Jeit CATION per Deum. 2. Chron. 36,13. Violavit jusjurandum Zedekiah, ita forfan cogitans, ut efl apud Euripidem 4 9A4exa Zupoxer, à 2 pir avene Q-, hoc eft, vertente Cicerone in Offic, juravit Ima sta, mentem injaratan gero, $. 10. Zedekize imprimis autor fuit Jeremias Propheta, ut collum fihderet jugo Reges Babcl, S ferviret izi, sy viveret, Jerem. 27,12 13. Huicconfilio contradicebant impii Prophete(9 Augures à Diziuatzres, dicentes; Nou /troieus Reit Biel, Jerem. 27, 9. 14. Inter quos eo procedebat temericatis Co.unruj ib. filius ddzur Propheta, ut auderet dicere im oculis Sa:erdotum(y totius popa, Si. diiit Domiuus Deus, Fronzam itipuin Regis Babel. litra bieminn dierum ego veducam ad locum binc Jectoui su Regen, Gg omnesexulcs uda Jerem. 28, 1-4, Quam audaciam temerarius vates morte luit, 41m bo. t& incrieris: ita refpondebat illi Joremiah. xau recaijse uei es lozttus de Jehova, Et mortatts ejf Cbananjab auno illo, Jerem. 2 8,16. 17. 9.11. Zedekizh conf mi aci: horam nebulonum rebell'avit n Rzgem Babel.». Reg. 24,20. 2. Chron 36, 13. Hinc i'le lacrymae. Venit Nebucadnezar,obfidione cinxit urbem,&, ut Jofephi verbis utar, érzerzutvoc eocdpu ng) apobuues T APO I0pRidz E17 TO, confer, 2. Reg. 25,1. 2. $.:2. Rebus huc dedu&is adhuc ferio monuit populum Deus. Jerem, 2158.9. 44 bunc dices populum. Ecce ego clo civaiu vobis visu vite(S mois, ct m.uebit iutrbe bac mae rietur gladio,( qui exibit ad Chill«os, vivet, QU erit ipli anima iin: Jjeliuim: Jerem.58; 17. 18. ferio monetur Zedckish, 5i. diit Donius s ft exibis ad prinapes Regis Babel, vizet anima tuas.(& urbs bac ncn snbuvetar igne, Et nin exibisydabitir ciottes bac in monum Chaldacrem&& comburent iui, d tà nonevades e manu illorum, confer. Jerem. cap. 34; verf. 1- 4. Sed nil effecit Jcremiss: quinimo carcerem& lora ferre diit, Jeiem. cap. 321, Vel, 2-5. cap. 35, 6. Animusque crevit mifcris his, cum copias Pharaonis audierit XX j áCC€^ Confummata fub Rege Zedekia, — 350 De liberatione Jeremis,€9 cade Gedalia. Cap.XVIILLib.a, Accedere;ut füppetias ferrent obfeffis,quze id etiam effecerunt,ut Cha!dzi captam folve. rent obfidionem; tunc enim ita ratiocinati funt, 44beundo abibtiz à nobis Chaldai: necattenderunt ad verbum Jeremize, Revertentir Chaldaei,& oppugnabunt tibeu: bauc, y capient, igue abfuimeut, Jerem.37: y- 10. $.13. Illo tempore Jeremiah deferere volens Hierofolymam,& exire in terram Benjamiuut facli iude fe mifceret populoyincufatus, 44 Cbaldacs rn tranifiucrprehenditur, czeditur,& in carcerem includitur, in quo latuit E2'32 COD. dies yide, adecque male habuit, ut Zedekiam oraret, 44di quafó Domiue mi, Rex) Liceat, age, iiplorare gratiam quai, C ue jubeas me redud domum fonatbauis f-riba,(Ibl erat carcer) ne ioi mcriar. Jer. 27:112--20. 5.14. Tandem poft acerrimam obfidionem perrupta eft civitas, Rex captus, Templum combuftum, omnifque reliquus Babylonem deportatus eft populus.Lcge hiftoriam Jerem.j2. 2Reg.25. Jerem. 33. $-15. Jeremias, qui eoufque federat in atrio cuffedie, nunc juffu Nebucaduezaris liberatur,& cure commendatur Nebufaradam praefecti fatellitum; Sume illum, inquit Rex,(9 oculum tuum pone fuper illum y cy ue facias illi quicquam mali, Sed quemadmodum lequetur ad te y frz fac cum illo, Jerem.39:11-- 14.— Deinde optionem illi dedit Nebufaradan, fi bcm efl in oculis tuis ad veniendum mecum Babyloua, veni, G fi malum eff in ouis tuis, five, Ecce tota terra coran tes ad. bouum& ad rectum in oculis tuis ire, illuc ite. Jerem.4c: 4. 5. 5.16. Jeremiasmaluit manere;n medio populi, eerum, qui reman[eraut in terra, feditque & habitavit i» Mrzpab. Terem.40: 6. Ita dioc eoi Vj voie elo d 7a1gid-,€ 2 TaAnrmupoig aui d/aCiiea] kerlavoic, que Flavii annotatio eft. J47. Ut ut enimomnem multitudinem Babylonius deportaverit, tamen de populo iufimos, iD CO?[8 EN quibus nibil erat; reliqsos feci in 3udaa, dedit ipfs vinta € agros ille die, Jerem.39: 10. Gediias à.—$18. Praefecit autem huic populo Gedaliaw, filitm Achilam, abfque ullo tamen infi RejePabel pniregio aut imperii nomine, Pazcr enim pre|Je& calamitofis nulla diguitas erat, Fixit ille Pruris fude- domiclium in Mizpah; quo collegit difperfos Judzorum, illifque juravit,dicens: Hbi» cium, latc iu terra, cy ferite Rezi Babel,($ bene erit vobis, a Reg.25: 24. Occifus ab$, 19, Inopinanter nzvus hic Prafe&tus perüit, ab Zfimacle, qui erat Fir regii generrs, made— dolosé& malitiose interfectus, una cum gudais& Chaldais, qui cum ipfo in Mizpab erant, 2 Reg.cap.as. verf. 2:.— Addit Jofephus de fuo, Gedaliam cum interficeretur, fuifle GiCazrrin unicos eie avaioziav Q vav;v iaà d pe vifus id(ibi colligere e Jerem, cap, 4I. Verf. 1- 5. Inde fe$.20, Caes hic tanto reliquos Judaeos perculit metu, ut ftatuerint, relicta patria& in Agy- natali folo, /£gyptum adire: r/zrebaut enim Chbaldacs,ne fufum fanguinem ulcifcerentur; pium. neque enim credibile erat;Regem Babel mortem praffe&ti fui paflurum inultam, iReg.25: 26. Jerem.41: 17.18. $.21, Et quamvis Deus iter hoc valde diffuaderet, promittens incolumitatem& tranquillitatem, fi in terra manerent; minatufque famem,gladium,& certiffimam mortem, fiin J£gyptum defcenderent, Jerem.4.2: 1--22. illi tamen affueto malo infolentes parendi falubribuscon(iliis& divino im perio uou atdiverunt vocem Domiui VY rw3 nav? ad manendum. in terra$uda, fed coadunata manu profecti funt in Egyptum, Imo& Jertaiam Prophetam,& Baruibum, filium Nerijabu, quierat i£ iuis cqídya oixlac, T4 à Contra Dei confilium. De Nebucadnez,avo,€5 ejus AAnteceforil. Cap.XVIILlib.z. 3st Xd) TJ ara tptito y^etl, Je espéva cog aid'eyutv(3s, illuc traxerunt. Jerem,4.3: 1-7. Lege verbum Domini in illos Jerem,44: I-20. $.22. Ita Judaea omnibus deftituta incolis folitudo exfiitit, Omnisque civitás dereli- Miferia& Qa, UN qn2 BET PNY vec podus in illis babitans. Jer.4, 29. Salmanaffar,qui decem tribus fotiuao Jaabduxerat in Affyriam, transportaverat in terram illarum. 3»zj0aloy tüvQ», à ayórepoy 12 evdorípo d apmias gi uudias s0ar$ COnfer 2 Reg 17, verf.24. At Babylonius, qui duas abduxit tribus, nullam aliam gentem in terram illarum adduxit. xd) d/a ce(9, Ut IUf« fum Jofephi utar verbis) Gu ovd'ala acdsa zd iegccóNna xg) à aic dufservis ireoty&Ca d'ouiusv(a, 5.23. Miferum hujustemporis flatum graphice depingit Propheta, Fidi, inquit; peplorata Terrain,(y ecce inórdiaaium qb inexflructam ef. Et ad celos» G4 nou eff lux eorugi, Vidi à Fiophetis, Moutes,(5 ecce tremunt.: 5 omues cclles*popnn diruuntur,— Vidi, d ecce uon eft bomo, Qj omnes volucres abierunt, Jerem.cap.4; verf23.24.25. imo& acerb? deplorat, Velle comam tuam,(y projie,& atzclle in cacmmninibus lamentum: quia(jbrevit debova dy omifit NY339"W" atate dizuam excandefcentia fua, Jerem.7, vers.29. Inde Threni: Quomcdo. cenfidet flitavia Uibs ila populofa?. Fadla eff ut vidua, praampla in gentibus, Thren,r,t. 2dbiit à filia Sicu cms inajefias ej, Manum faum expandit bots fper omuia dejzderabilia ejus: iutvaruae in[aufiuarium, de quibus julffti,"yo onp3 92! ND non intrabunt ia Ecclefiam Tibi, Thren, 1, v.€, xo, Quoinado obaabilat in ira fua Domin filiam Sion? Exflitit Domiuus, ut uiknicus: deftruxiz Iffraelem: deffruxit omnia palatia ejus: mt« nitiones ilius corrupit, dy multiplicavit in filia 34de DIN) DINDI ansrorem(5j meflitiam, Thren.2,v.1.5, Ouid couteflibor te? quid ajfumilabo tibi Filia Jernfalem? quid exequabo tibi, nt ceifiler te, vivao Filia Sicut uam araqua cfl, nt mare, coufradlio tita 5 qui uedebitur tibi?'Thren.z, 15. 9.24. Domitor Hierofolymz Neducaduezar, BtXeCe vaCeyed'ovózopQ-, Rex Babel in Kcbucadnegentium laudatur fcriptis. Strabo libr. 15.& Afze//Fene defiribi Nawoxodpásopoy*? veg, zat domi 42 Palas ludopsartu igasAias uar, Nauscodrcjorinm in ntajore apud Chaldaeos laude lymz genii fuijes quam Herlzm 5 vel, majores vcs 2eifae apttd Chaldae;s, quam Herculem, Jofe- Dus laudaphus eundem citat Megafthenem, dicentem in quartz lucicortum, Regem bunc vy dvdped xd) TW aiio vay eydLeey UmpCe nue T gasAÍa 5 fortitudine dy claritate operum Her.ulcin asteivijfe. $.25. Fuere multis ante Nebucadnezarem annis BabylonisReges, Tempore Hif- Anteitlum kiee mifit 24. rodack B.ladan, Jis Baladan Rex. Babel lireras d? dena, Ef.39,4.. Hic Me- abylonad rodach alibi putatur dictus Mard.cemp.idus,& regnaffe annos duodecim, K eges, 4.26. E Ptolomaico Regum Canone conflat in Babel regnalffe Be/efinannos 14. Na» diim five Nabizm, annos 2. Chinzium& Porumr annos. Zdrkianum, totidem, poftque illius obitum biennii fuiffe interregaum, Tum 3 /itbtum fivc Belilum Babyloniorum regnum obtinuiffo znuis3, Ricelelzs announo, 24m. rdeim zonis 4. Tumque rufum interrcgau:n fuiffe aznornm octo, Poft ili ceAiciente Babyloniorum regia ftirpe E/av-b d.t nn feu erai; Regem Airis fuo abtiquum Babylonios reauxilfe jugum,& occupato Babylonize regno per annos:3.illua obtinuille, Igitur ab illo tempore Babylon fuit Regum Affur;& qui Rex Affar: fuir& Rex Babel: unde & principesev: rcitus Regis Ailur, qui Menaffem ceperunr. latentem inter j/jias, dicuntur duxifle ilium. 222. Babeiem, 2 Chron.33: Vers, 11,& z Reg. 17/24. dicitur Rex ler deduxijé& zransperta]je cx Babel, ut urbe fuse ditionis, iu arves Samoa, Por:^€ €.«t9 5i De Nebucadnez;aris faccefforibus. Cap.XVIIT. Lib.z, dido Ptolemzi opere conftat, poft memoratum Affsradinum. imperium Affyriacum& Babylonicum renuille 3aofdzicb:uum annis 20. Hic€ fententianonnullorum in libro Judith communi ReguniDabyloniorum nomine Nabrcbodon: for appellatursdiciturque fuiffc Rex[[jriorimnn S in civitate magna Nineve regnaviffe, Jud. i: 1,. Sub hoc Rege militavit HH Jopberres, cui apud Bethuliam urbem Jude à Juditha Simeonitide amputatum caput, Huic Sa; fduchino in Regno Babylonico fimul& Affyriaco fucceffit Chynoladanu, aliis Saracis, quod larrouem notat, dictus; imperavitque annis 22. Hicà Nabepollafaro Babylonio quem 3aractis Rex exercitui praefecerat, expugnatus captusque eft: fublato illo regnum Chaldaeorum fufcepit& 21, annis adminiftravit interfe&tor illius Nabopollaízrus, five quod idem eft Nabuchodonoforus, Hic Nabopollafarus, qui 742'Aesveiar "Acz bi varan£ouue adjutus à Med», tefte Jofepho libr. 10. Antiq.cap.6. fuit Parer Augni hujus Nelu. adnezarr:, quem Hierofolymam expugnafle, populumque Judaicum abdu. xilfe vidimus. $.27. Hunc Nebucadnezarem regnaffe fcribit Jofephus tz» Ttex apduerTo, ja, 10905 43, lJaudstque illum, quod fuerit avng JpxciexQe, nad epo duró Baier ivruxéc tts, Vir aufs qj felix. suceeflors— 4.28. Habuit Nebucadnezar fucceffores; Filium Evilmerodacbum ,& Filium Filii Zelillius. tafarum, Secundum prophetiam Jerem,27:7. Er férvient illicmnes gentes,& Filio illiu,& Filio Filii iiw, $.29. Jofephus 4pyauh225^ey.1. wee.(€. poft Nebucadnezarem narrat zbilamarodachum filium illius qui E£vilnerod.cbus eft; deinde Nisli[[arum. quem dicit regnum tenuiffe annis 40. poft ad Lobofirdachum dicit veniffe 75s 8ametac obo dfedwybu[uccejjionem ünperii; denique id tranfiffe ad 24dexapor 9 wand puerey vaGcavd'nhov asco. BaCu» wisis inque hunc moviffe Cyrum Perfarum;& Darign Medorum Rrgem.. At fecure nobis licet praeri|... reReges. quos facra litere pratereunt. Aniqeiu$.30o. Hiftorici Veteres, Juftinus, Vellejus, aliique,de fummis mundi imperiis fcribenmeme. teS, non meminerunt Babyloniorum& Chaldzorum 5; fed primo loco ponunt.4/fyrios, Mabylenici. quos mille trecentis annis obtinuifle imperium Juftinus libr. 1. cap. z. Vellejus autem mille feptingentistradit libr 1, cap.6. Poft Allyrios, principes omnium gentium, rerum poritos Medos, polea Per(as; adeoque imperium Afiaticum ab Ailyriisad Medos tranflatum fuiffe, Ultimum Aflyriorum Regem dicunt fuifle Sardan p. Lii, virum illum muliere corruptiore, mollitiis luentem, nimiumque felicem malo fuo, tertio& tricefimo loco ab Nino& Semiramide, qui Babylona condiderant, natum; huncque à Pharnace Medsimpetio vitaque privatum. Ita Vellejus, Juftinus 4rbactum nominat, Pf bunc inquit, rex conjituitem interfedlor ejus Arbadius, qui yrafedlus Medovimn fuerat, I5 imperinm ab Asyrtis ad Medos transfert. 4.31. At quandoquidem non gentilium hiftoriz, quz fzpe fallunt, fed facra literz, quze nulli errori funt obnoxie, norma nobis funt dicendorum, age pretlius agamus de iis, quz regnantibus Nebucadnezare, Evilmerodacho& Beltafaro eveniife illa docent; utita inde ftatus Ecclefiz captivatz populique abducti agnofcatur diftin£uus, Hp 9.32. Abdu&io& captivitas populi fevera certe caftigatio fuit. Thren.4: 6. Eft maa e iofe- Jor exflitit pravitas, hoc eft, poena filia populi mei pre peccato Sodsma, qua everfa efi etis ganguam momento,& in qua uen doluerunt manis, ufa tamen, Thren. 12 8. Peccamt vit peccatum. Jerufalem, ideo comploratio facta eff, ver ig. Suus ipfe eft Jebova: nam eri Debeneficits a Deo populo zz Capi, collatis. Ca p.XVIILIb.». 353 eri illius inobediems exfliti,& vtilis, Jerem.245 5. Mifi exules Juda. iu terram Chaldacrz tm DD? in bonum, lta enim caftigati experientia didicerunt, quàm fit alum(9 amvm deférere Dominum Denm, qz timorem illim omittere, Jerem,2:19. compulfi funt ad quarene dum Dominum, Eía.z26: 16. Domine, iu ar&o quafrverunt 6 ad agendum poenitentiam, Thren.2, 18. Mare file Zinylimitte inflar torrentés Licrymam die t$ iocte, ne des iutermifJronem tibi, versag.. efinide t equos cor tuum coram facie Domini, tulle ad I'm palinas ttai, ad meditandum feriam conver(ionem. Deut,4,30.. Cum arum tibi erit»& eveuient tibi omnta bac in poffremo diziuim, comvertcs te ud Dominum Deum tium» GO obed:es voci ilium. Denique agnoverunt inflabilitatem cultus Levitici, hactenus impofiti, quódque zternz non fitdurationis, Tunc enim fecit Jebova in oblivi.nem verire fflis um.cmventum C Sabbatum repulit altare funny pluit fancluarium fuum,"Thren.z, 6.7. Qui cul. tus abrogari ad tempus poterat, perennis elfe non poterat, quoque fine poterant iuapee eap grata facere De», ut fancti durante fecerunt captivitate, quamvis exclufi ab exercitio illius cultus, ille infirmus& insti& ad vitam& ad. juftitiam effe deprehenditur, ; Imo& edocti funt terreftrem hareditatem, quà nunc in exilio privati carere cogebantur,non effe sàó Zya3l pela cptimam portionem, Optima enim meliorque pars à fanQs non aufertur, Luc.10, 42. Gratia Dii eft Zperaptorr Q-, Rom, 11, 29. illius gratia funt CO'3ONAT fideles feu. perfeverautes Efa.s 5,3, Gratia illius nou recedit, d fedus paci non vacillat. Efa.€ 4, 10. 5.33. Magnum certe& infigue fuit beneficium,quod Deus dignatus eft populo adeffe; zeneficis diilliusque rationem habere in ip[a captivitate;amifit populus urbem,(anQuarium,|liberta- Yi?* Populo tem,communionem Dei,fenfumque divine grati non amifit.. Ipfe quafi Deus cum po- pivitate puloivirinexilium, Fuit uon illis m VERBO fuo,& Spiritu ipfius fletit iu medi illrum, 910 Hagg.2, 6. Vidit Ezechiel poft procellam,verientem ab aquilone nabemque magnam, triftem & obícuram,vidit inquam igzen,& quidem ignem non vorantem,& confumentem, fed DDpoDDUN ignem fe continentem,&|Heudore cin&tum uud:que, Ezech.t, 4, ut doceamur ignem divina charitatis, gratiz, illuminationis& fan&ificationis miferis captivis affulfille,cum demonftratione gloria& eminentiz.Hatctenus Deus habitaverat in SanctoSan&orum; in nube vifus fuper propitiatorio; foli refpondens Sacerdoti fummo,placatus per facrificia, Nunc habitare incipit inter gentes 5 propitium fe exhibet longe proculque à propitiatorio refpondet omnibus rogantibus.& placatur razienabilibus vi&timis Rom.2, Y.1. lta implevit,quod promiferat, /f2uof7u;m exules Sebud.cponam fu;er illos oculum meum in bonu Jer.24,5.4. confer Mich 4, 1C. pervenies, filia T/iouyufqre im Bibslosiam, Ibievipieris,. Ibi offeret te Jebzva é masu inimicorum turum, Prophetas in medio juffit effe exulum,quorum miniflerio in ipfa captivitate maxima& futura revelavit. ld ipfum depraedicat populus Jerem 29,15. Dixijirsex.itavit uobis Dominus Prophetas Bab)loucu, Inter hos infignis fuit Die'svir ille defilerii.Dan,g,23. fagaxin viff.nibis& fomir, Dan. 1,17. fapientia eminentiffimus.Ezech.28,;. Ecce fayiem,ta pre D.uiete. Juíütiae particeps aeternae, Ezech.14,14. Tres iid viri, Noab, Daniel y Sob,illi evadere facient azeuas C2Y 7X2 in jufitia fa3.Imo& Ezechiel filius Bufi,cui aperti fueraut caitit videres vifr-nes Dci.Ezech s,:.2, Taceo de Hi;£eo,Z ibaria,Malacbiaquorum minifterium eduétis e Babylone,& reductis in terram; imprimis falutarefuit,| Dona coeleftia copiose diftribuit inter exules;quis abunde mirabitur dona continentia in Daniele& Sociis, qui in aula Regis Babel firmiter induxerunt in animum, ut ne polluerentur cibo potuque regio; elegeruntque legumina & aquam pra cupediis& necare. Imo conftantize R fortitudinis in iisdcm, maluerunt y€or 354-«De factis INebucadnez,arts. Cap.X VIII. L.z. corpora fua committere flammis; quam incurvare fe ftatuz& imagini. Non detre&avit De:iel objici Leonibus, ne tantillum remittere volens à diligentia precum, Nullaminze, nulla pericula adducere potuerunt Mardocheum, ut honores plusquam humanos defciret;Jawanm Agagitee— Nullus terror impedivit Zerubabelem,& Jehofuam; quo minus ftru&uram templi, ringentibus adverfariis;abfolverent. Spiritusprecum& fupplicatiouum abunde in corda illorum effutus fuit, Lcge ardentiffimas preces Danielz, Dan. cap.2. vers.20- 23. cap.9. verf.3&c. Ejre. Eír.cap.9. verf.6.7.&c. aliorumque, Divina illos induit virtute, dum quibusdam dedit exjincuere dvapay vpXc 5. aliis obturare Aeirvov cópa(u, Hebr.cap.Ar. vers.33.,34. Etiam haec gratiae teftimonia funt; quod multos humiles& abje&tosad fummum evexit honoris faftigium 5 fecitque captivatos imperarecaptivantibus.— Ej/fber ferva fit multorum populorum nationumque Regina, Marickens, cui furca parata& patibulum, regio ornatur fplendore, Socii Danielis con. fticuuntur provinciarum praefecti,| Daniel aureo torque donatus proclamatur Dominasir tertius in Regno.— Efra Ícriba ingenti à potentiffimo Rege afficitur honore& gratia, Denique nec hoc praetereundum, quod ipfis gentilium Regibus fe patefecit Dominus, exhibendo illis vifiones& fomnia, excitando fpiritum illorum, cogendo illos in decantationern laudum fuarum; illorumque ferociam& iiporrixov yxov infignibus judiciis compícuit& fubegit. 5.34. lta quidem fuccin&é fummam rerum complexi fumus. Nec tamen ab re fuerit ordine ac figillatim ac pluribus fingula retexere, Mcmorabi- ait. o. haquz nae— 9.35. Memorabilia imprimis funt, qua narrantur de magno Rege Nebucadnezare, rmt de qucm Daniel vocat Regem Regn, Dan cap.2. vers.;7, cujus immenfam porentiam& RegciNebacadaczare, DDajellatem muliisverbis laudat, Deus celi resumm, potenti im, robur q& fblendorem dedit tibi s(y in cnni abi babitant filii bmiuts, befltas agvi, q volu vs cati dedit iu manum tuam, Danj.z. vers.37.38. innuensomnes gentes ita illi fubjectas; ut apud quasvis aucupia exercere& venationes libere poffit, id quod dominii fignum eft, qua ingens potentia etiam iüde cernitur, quod in publicis illius edictis compellantur N'2U7! N'2N N'DDJ p2| iP. nati ues, luzte, utfubje&a. Dan.cep.s. verf.4. imó cujus fummam, illimitatam & abfolutam poteftatem agendi omnia pro libitu his verbiseffert| Quem volebar., octie debat auem volebat, confervabat 5 quem vclebat, exaltabat 5. quem volebat, bumiliabat, Dan.j: 19. E 5.36. Hic Nebucadnezar victor& captivator Judzorum juffit é filiis Ifrael fumi juvent; forma przellantes,ingenio eximios;docilesque;& erudiri in /iterz Gj[iss Cbaldaow 14n,Ut apti eflent& idonei ad Zaudsm coram Rez^, hoc eftjnegocia illius curandum.Dan.t, vers.4,. Chaldaeorum nota funt encomia. De üsfic firabo libr.v i 1. Conjíat sufquam diligtutins feveris[. we matbematica fladia exculta ful, quisi apiid Cbaldaos,— Cicero libr. de Divinat.cap.i. Qua in natione loquitur de Aflyriis, Chaldaei(NB. Chaldza regio Affyrie eft, Arabiz vicina) un ex artis, fed ex gentis vovabulo nominati, diuturna obfervatione fiderum, Jcieutiam patantur e(fe. iffe, ut pradi.i pc[[et quid cuique eventurtmy0 quo quisque fato netu effet. Addit tamenzxzdltos promifsts[urs fefeliernut Childai. Hinc& Nebucadnezar advocavit Chaldaeos, fomnium ipfi indicaturos. roit vir ge-] SUME.. üit vir Re$ 37. Nebucadnezar vir generofze videtür fuiffe mentis; amans literarum, culnerofus,& fapie,— tor ingeniorum, nec ignarus liberalium artium; ipfe enim requifivit& rogavit à Danicle(ociifque 032 n227 727 res fapientia& intelligente, Dan. 1. vers 20. Voluit in aula fua clle viros omni fcientiarum genere politos, nec extexos à fervitiis fuis excludit; | De Nebucadnez;aris[ommio. Cap.XVIIL Lib.— 355 dit, Ita mirabili cafu Daniel cum fociistribus in aulam intrat Regis. Et per Danielem N fociofque Nebucadnezari& gentibus innotuit Deus Ifrailis, -$. 38. Initio occurrit fomnum Nebucadnezaris, Dan, 2. Sunt fomnia naturali. vul- soma'um garia illa nimirum& communia, quze Grecis dicuntur&déózyia, funt& divina, Graecis Mus, di&a ipdpua(. GC nonperrimuol Seévre,m oi; funt denique diabolica feu dapuoridorqun(& ipxpa(x. Somnium hoc Nebucadnezaris medii fuit generis,teflante Daniele, Deu celi notificavit Regi, quid futurum frt pojfibic, Dan, 2, 28. 29. $.39. Habemus plura in facris fomnia;tum fan&torum, Jacobi Genef. 18, wt, 12-16. Sofephi, Genef, 37,$-9. Danielis. Dan. 7, 1, tum aliorum; Pharaenis, Genef. 41, 1-6.& duorum aulicorum, Genef, 40,5. Non infrequens olim fuit, ut iumuefcerer Deus Prophetis in vifione, illifque loqueretur in fomnio, Num. 12, 6. $-40. Somniavit Nebucadnezar,& vidit imaginem magnam,[Hendoris eximii,a]Peclus Ymago vifa " terribilis, Caput fuit auripuri. Peclus(y brachia argenti, Venter d femora eris. Crura fer-^ fomnio. TN ri, pedes& digiti pedum partim ferri, partim tefle figulina 5 ferrumque fuit commixtum U tefle luti, Vidit praterea Nebucadnezar Lapidem 1. Qui non erat in manibus. 2. Qui ex-7 cifus efl à monte. 3. Qui perculJit imaginem in pedibus ejts ferreis(y teflaceis,& eos comminuit. t 4- Qui fa&us efl mons premagnus,& implevit totam terram, Dan. cap. 2, verf,:1- 36. 45. $.41. Occafio fomnii notata eft. Cogirationes illius in cubili illius afcenderant de eo, Occafio quod futurum e[fét poflea, Dan,2, 29. Nebucadnezar Monarcha vir fuit magni fpiritus. fomnii, Sublimia cogitavit, imprimis con(iderans mutationes imperiorum, vices& fucceffiones humanarum rerum,inftabilitatem mundi,non potuit non follicitus effe de rebus fubfecuturis& imminentibus, de duratione domus fuz, deque fucceffore imperii, Hacdum follicite agitat animo, fomnus obrepit, fomno captus ita fomniavit. *$.42. Territus fuit Rex no&urno hoc vifu. Dan, cap. 2, verf. 1, Hinc convocati Terror? Magi& Chaldaei, ut indicarent Regi fomnia fua, Dan. 2,2. Voluit Rex ab illis notificari fomnio;& u fomnium(& interpretationem ejw. verf. 5. 6. prius fomnium; dein interprerationem. In. Mag.rumad "E dicationem fomnii voluit antecedere; illam ut fignum& argumentum habiturus fub- indicsndus ^ fecutura verae intetpretationis, quamobrem fomnium dicite mibi, nt cognoftam» quod inter- inerpretapretationem ejus indicatur fitis mibi, verf. 9. Scilicet, fi Chaldzei fomnium poflent narra- tionem, rc; probabile erat, illos& veram fomnii expofituros interpretationem; qui enim fomnium, quod alius fomniavit, narrare poteft, quod seque mirum& magnum eft,quàm cogitationes alterius fcrutari; quidni& id interpretari poffit? Hinc snam banc legem omnibus " ftatuit Rex Chaldaeis, quod fi fomaium ipfrmon fecerint norum, logon, meudacium Gc corru- ptum parent dicere, verf. 9. $. 4.3. Non igitur dicere neceffum eft, Nebucadnezarem fomnii oblitum urfiffe Ma- Non fait gos, ut id in memoriam illi revocarent; quae fententia eft Jofephi, à BaaiA«ós inquit, Mobi NaCwyodovoGop, óyap id'éy Sauter iv, TéTw mo Vinaasbar), dfarag ac Óx vic xórrnc. Ut romnii, ut enim verum fit multorum nos capere fomniorum oblivionem; nofque fepe meminiffe, quod paradoxa fomniavimus, nefcire autem qua& qualia illa fint, taeen de Nebucadnezare id nulla certitudine dici poteft, Non enim quod dicit, C-"TN 3D roo verbum à me exit, Dan, cap. 2. verf.«.. hunc fenfum habet, ob/uus fam verbi, fugit me memoria illius; fed, edico, jubeo, decerno, quemadmodum& ftatim addit, quodnam id fit verbum, quod ab illo exierit, hoc eft, quod jubeat fierique velit; f non notifi avertis mibi,&c, in frufla concidemini, fecus autem, bouorem accipietis, verf.$. 6, Et ita bene tongruit; quod dicit Rex verf 8, Pro certo cognofco, quod tempus emaiis, quia : T322. a ume "m 356"De Imagine INabuc bodonoforo in fomnio oblata, à me vidiflis exire verbum hoc eft, quia me ferio hoc à vobis velle, vofque inftanter jubere confpicitis. E i 5.44. Neque probabile eft; Regem, fi oblitus infomnii fuiffet, tantam curam adhibiturum fuifle,ut id refciret, non enim ufque adeo nos torquent res, quarum obliti fumus; ncc moveri quis facile potefl,ut fcrutetur illa,quz qualia fint,ipfe ignorat.Et cum fomnia raro fi3em mereantur,nil proclivius efl, quam illa fpernere& cogitatione ac fcitu indigna judicare, qua fua fponte fubito memoria exciderunt. M ogorum 4.45. Chaldaei audacter promittunt, inzerpretationem indicabim us, fed fomnium fibi dici MACH Z... m" Kom, een€nixe rogant, Y 4,7. uon enim effe bominem fuper arida, qui id poffit, Decram id e[fe, quorum ::. TR conver[anto onm zarie non efl. yr Vot, Turpis certé temeritas, Interpretationem pollicentur rei, quam noadam audiverant,. Volunt videri obfcurarum rerum interpretes;qui fomnii non poterant efle revelatores,quidlibet ja&ant fe polfe interpretari,& unicum hoc infom. nium negant fe polle enarrare.Fatentur converfationem Deorum cum carne non efle;adeoque ipfos carere alloquio,inftin&u& infpiratione Deorum;& nil minus interpretationem praecipitanter promittunt, Quanto moderatior prudentiorque Danis], qui arcanum hocfctutaturus Dezin celorum ante invocavit Y-17.18.& coram Rege faffus eft, non elfe in humanis pofitum viribus, Arcanum, quod exigebat Rexyindicares. Deiid elTe oj us, feque non per f'ipieutiagi ynfitam arcanum hoc revelarc,fed per revelationem Dei,qui eft NT) 7 revclaus arcana. vers. 28.29.30. f.26. Rex xgré ferens,fe eludi à Magis,irarum plenus;ut folent illi, quorum res in excelto funt, jubet Magos interfici; Danieli autem zempits dedit a4 iudicaudam interretationem. vers. 16, Domelia—— gv. Invifrne usi arcanum illud Danieli a Deo revslatumef, y., 9. Tgitur protinus dun tas re. ad Regem introdu&us prius fomnium exponit, deinde TY2B iurerprezaticnem equ addit. yebtum, 4.48. Imprimis monet, Deum mitumn fecilfe Regi, quid futuruas fet diebus piieri-ribu sodar XYi6 DIT UN uf raD( pofbac vers.29. Igitur inhoc fomnio indicata funt praecipue sau illa, quc longo poft intervallo eventura erant, quorum plenum implementum vix erit anie confummationem feculi, Quamvis etiam illa;qua jam erant praelentia; id quod liquet ex interpretatione,ra es caput ases. lta& Apocalypfis folet cum futuris fzjpe Jungre przefentia& exftantia, casus—$39. Iurieinci vidit Nebucadnezar, res enim alias vifio reprafentabat. Imaginem Uosden JHe s bunmauajlive fimilitudine hominis; habebat enim cj ur, pec/s, 5r Li Kc. quia res teur hominibus eventuras exhibebat. Imaginem dieidul.a quiares illa fplendore hauc erant ] 8 J q P caritürae;£ rri: u,guianecterror& r'gor erat defutuius, aan 7 J.5e. Primum in imagine capat ell.idque meam. Caput primum eft in corpore: Aurum in metallis.Caput hoc aureum,eft Rcx Nebucadnezar, tu Rex, 1 in Htm 65 caput anre. hoc elt, te tuumque imperium hoccaput denotat.Dan.2,; 7.38. Imperium Aflyriacum'eu Babylonicum omnium in mundo imperiorum primum eft, raticne fcilicet temporis.Poft capur fequuntur memora.Babylonicum:ecuta funt alia Imperia. Caput in corpore unum eft. Regnum Babylonicum fuit feré monatchicum. Quarenus aurem caput membris imperat,& ut primum eít in corpore,ita& primas tenzt in corpore, eatenus nil fignilicans invenimus in Monarchia Babel, non enim illa fequentibus Monarchiis imperavit, fed a5 illis deleta eft, nifi quatenus fequentes ab illa didicere, quomodo deceat abfolute imperare. aru; notar Regni hujus exzcelleitiam, fuit regnum bené ordinatum, bouis legibus munitum, Nebucadnezar, caput hu jus regni, fuit vir dignus laude, Proinorcor £9 cjus Danieli revelatione,ejusque explicat.Cap.xv 111.lib.z. 357 motor literarum, Amicus miniflrrorum bonorum, Inter fubditos habuit multos Prophetas, fanctos, juftofque, ex Hierofolyma abdu&tos, quorum fidei doxipuoy deprehenfum cft TTGÀU TII TEpOV AQUCIM, TOU drops, 1 Pertr.1, 7, $.5t. Secundum in Imagine elt peus t brachia, non ex aüro, fed A4rsento.— Nota- peus bra tur"DN 1290 regum aliad, quod farzer MY2 pof? ze, nimirum Nebucadnezarem, il- argeato. liufque impeiium; idque VN infra ium, hoc eft, regno ipfius inferius. Pectus& brachia proximé fequuntur caput, Hocregnum proxime fecutum eft Babylonicum.| Dwo brachia duarum nationum hoc regnum fore notant, Medorum& Perfarum. Zirgentum notavit habiturum hoc regnum decus fuum& praeftantiam, non tamen par fore primo aureo, Hoc regnum crebras fenfit ja&turas. Caedes Cyri fundatoris turpis fatiseft, Turpior fuga Magni Xerxis. Turpiffima flrages Darii ultimi, ibi plures fuerunt capti, quàm quicaperent, Hac Medorum& Perfarum Monarchia adumbratur etiam per Zfriezem, Dan.8. verf 3 4.20. 4.52. Tertium in|rnagine vester eft& femora, ex re, Notatur regnum tertium, Ma- venter& fecedonicum nimirum Alexandri, ducumque illius,& quibus duz familia, Lagidaruy;, 07a x ate, qui Egyptum; Sz/eeidaram, qui Aliam tenuerunt, imprimis notabiles funt, ZErezm dicitur; ut notetur dura illius dominatio, Item, duninabitur in totam terram,— Maximam orbis partem, Afiam, Africam, Zgyptum, Scytiam, Graeciam,&c, fubegit. Hoc regnum per ZJi«cum adumbratur. Dan.$, 5. Coruu jjecioj um inter oculos hirci, quod& dicitur magntog, notavit[WN'YY 3220 Rezeg illum primum, nimirum Alexandrum Magnum, quod Cornu frazwm dicitur DXy2. fcuznidum invalefcere illad, hoc eft, cum pleno robore& vigore uteretur. Alexander Magnus in ipfo victoriarum curfu occubuit, confer verf,5.7.20, 9.53. Quartum in Imagine funt crura, é ferro, notatur. regnum quartum, robuflum, Ht. Ceuta e fexferrum, omoia fran:ens, Sunt, qui hac accipiunt de regno fuccefforum Alexandri in Syria t9 & JEgypto. Atqui id i» fenrici jam vidimus repraefentatum, Deinde Regnum Alexandri& fuccefforum unum eft, idco& fub emblemate unius Hirci repraefentatur, Dan. 8. Debuit certe in Imagine hac Rum aperia non praeteriri, Cui& exacte conveniunt, qua de cruribus pedibusquedicantur. Denique debet id imperiu» percrura intelligi,fub quo exci eff Lapis, hoceft, Chriftus, Isenim parcit Laaginem fuper pedes, Atqui Chriftus fnb Romano paffus eft imperio. Et abfurdum valde eft Romanum imperium dici notatum per /ipidem à movtz exci. $ 54. Statuamus igitur per Crar Imperium Romanum, in mundo quartum, notari, Crura Ju. forfan adumbrant duas fedes Romani imperii, Ram& Byzauti«m, feu Conftantinopolin; qua alias Nvva. Ria di&ta cft. Crura ferre: duritatem roburque hujus imperii denotant, ut;err um omnta commisit, ita& hoc imperium maxima quaque regna fregit& dcbilitavit, Parthos, Perfas, Germanos,Sc.[mo& Judeam,& templum& urbem funditus evertit, Ita impletum, quod dicitur, pox93 oinnia illa comminuet(b conqa, bit. $.55. Cum cruribus junguntur pedes& dieit pednm 5 qui partim teffay partim ferrum. Pedes& diNotatur mutatio ftatus hujus Imperij. id quod ante fuerat totum ferreum, omni ex parte z ti à fero robuftum& validum incipiet efle 71125 Jjvim, partim robuflam, partim fractum f; inva 5 luto. lidum. Fran autem dicitur wixzeo fuitfe zeffe /«ti, notatur 1, Mixtura per femen humanum; wi/centur femue oumin;) Dan.2, 44. 2, Defectus cohzefioniss& uon erum: obereutes Y Oy TWVbic quem ilo, quemadmodum ferrem non comtifcetur qum tela, Dan.z, 43, Yy j$ j6.Ubi 8 Deexplicatione lapidis amonte excifr.Cap.X VIII. Lib.z. $. 46. Ubiinimperio Romanodivina exílitit poteftas, una politica Laicorum, Ecclefiaftica altera Clericorum; qui& ipft fuut babent Principem[Diritualem, à quo. etiam in teinporalibus reguntur,& utraque poteftas; tum Laicorum catus, tum Clericorumydiver[as babet leges, diverfum Principem, diver(a tribunalia, unde componit duas formaliter Civizates(verba heec funt Bellarmini libr.r, de Clericis) quis dubitabit impletum 3 quod vidit Nebucadnezar, Regnum divifum fore? Quodautem hoc Regnum partim robuflum, partim debile dicitur, eo indicatur, aliam poteftatem robur habituram; aliam per fe& in fe nullas vires habituram. Omne robur, quod Clerici ufurpant;acceperunt datum& donatum à Laicis& fecularibus, Mixtura femine biimano notat mutuam propagationem; qui alteram gerunt poteftatem;ex altera nofcendos parte; imo& populos nationesque utrique promifcue poteflati fübje&um iri, Quod denique coba/ro negatur; notat, imperium hoc divifum effe inftabile,& non nranfurum idem,& non effe bene aptatum in fefc. Idem hoc myfterium avouías flgnificatur Dan, 7: 8. per cornu parvum crefcens in£er cornua alia,& Dan. 11; 56.&c. lapisvifuà—$.57. Quiper pedes ferreos& teftaceos imperium intelligunt Chriftianorum& MuNebucaónee hammedanorum, eó ipfo refutantur, quod oftendere non poffunt, quomodo duo hac ' imperia femine mixta fint humano, Mufulmannico imperio nulla hujus imaginis pars quadrat. videtur id defcribi Dan,7,6. in emblemate efie tertia, pardi inflar, quatuor babentis alas,(5 capita quatuor, $.58. Vidit etiam Nebucadnezar Lapidem. Chriftus innuitur, dictus Lapz; Ef.3846. Pfalm.118, 22. Genef.49,v.24. Zach,3,v.9.& PerraDeut.32,15.. Pfalm.95,1. 1.Cor, cap.to, verf.4. De illolapidediciturs["Y3 N2 1 quinon in manibus, Manibushumanis nil hiclapis debet, nifi quod 4f xempov aréuov occifus eft, A&or.2: 23. Nequeenim ab homine miffuseft, nec ab homineexiit, nece voluntate virigenitus, necab hominibus fuftentatus& fervatus eft. Lapidem hunc vidit excifjm; notata funt Chrifti 2aSíua(z, confer Dan,o: 26. Ef.s5:8./& quidem. N'ODD 4 monte. Intelligitur populum ju» daicit ,' qui adhuc fuit inftar ments, hoc e(t, reipublice& ordinariz poteftatis, quam. vis jam deflitutus poteftate inferendi judicia capitalia, fpeciem habuit, quum Lapis ex cifus eft, Lapisexcifusà monte, hoceft, impulíu& ad accufationem& clamorem Judeorum, fau ejf ipfe mons magnus, implens totam terram, Chrifti notatur regnum Luc.a2, verf.29.quod eft in omnibus gentibus, Deilloregno ita Daniel vers 44.. Excitabit Dew celi regnum, quod. in fecula uou corrumpetur,& populo alii nn relinquetur, cy flabit in«ter' uum, quod Regnum etam eft ravSy W7"*Wo Sandorum exceiforum, hoc eft, qui Dei Triunius excelfi filii funt& haeredes, fan&i Deo, fanctificati à Deo, Dan 7, v.18-27. Filius enim Rex fanétis fuis dyi&«G vbo Baeretar. Luc. 22:29. Hoc regnum, utut gloriofum & infuperabile ac potentiffimum, de boc tamen so nou eff, Joh.18, verf.36. Idem Lapis percutit imapinem[uper pedes ferreos Qj teflaceos, osque comminuit, Dan.2: v.34. Regnum Antichrifli abolet, imo& denique Romanum. Omnia enim Regna mundi aliquando definent, Adfcribitur denique Lapidi comminutio non tantüm ferri& tefla,fed & eris, argenti ,anri; quae anteadventum& excifionem lapidis jam dudum deferant. Lapis enim ultimum Regnum exfcindens, omnia alia aboleviffe cen(endus eft,& omnibus fimul Regnis impofuiffe fnem, Regno Lapidis paritertribuitur, E: perdet omuia illa regna, Dan.2: 4.4. f$.59. Tempus, quo Regnum Lapidis incipiet, indicatur Dan, 2:v.44. Erin diebw regum illorum excitabit Deus Regnam&c, Ergo Regnum hocexftitit. 1. Quum jam qua-tuor De adoratione imaginis ANebucadn. erecfa,Cap.XVIIILlib.z. 359 tuor regna effe ceperint, 2, Antequam quatuor illa regna finiantur.. 3. Quarto adhuc regno flante, Excitatur enim i diebus, quatztor borum Regum, Regnum hoc, quamvis à diebus Jobannis Baptifla vim fecerit,& tulerit, Matth.ui: 12. plenius& gloriofius fperamus iri manifeftatum, $.60. Nebucadnezar audito fomnio& interpretatione cecidiz in faciem, adoravit Da- Nebucsdneuielem, libarique illi ac adoleri mu(i cdvramenta juffit.Dan 2:46. Jofephus,& eeózo 3 zansin Dee Oy ayposkuviai, Té TQ T AarinAoy haero, Xj 9Uer oc Oca apostrazw, Feciteundem Prafe- dudo. 8 Gum Provincia Babel. Dan.2: 48. Denique non potuit fe continere, quin in hanc erumperet confeffionem, Ex veroefl, eucd Deus vefler fit Deus Deorum,&y Dominus Regum,(y revelator arcanorim. Dan,2: 47. $.61. Nebucadnezar, qui fomnians viderat imaginem, nunc vigilans etiam ipfe facit adi pnaginem auream, proceritate cubitorum 6o. latitudine féx. llam pofuit invalle Durab; nem auteam iu provincia Babel Dan.3. vers. Jofephus, v v8 usydAo 7 BaCuAerQe 7idio,— Hanc famit; imaginem folemniter, congregatis omnibus regni magnatibus dedicat,& per praeconem Wimniter dejubet nunciari omnibus populis, ut procidant& adorent illam, qao tempore audierint dirar& ab eurem infrmetterum muficorum, denunciata pena igms omnibus non adorantibus, aoi vult. àn.3: 3- 6. $.62. Non habuit Nebucadnezsr imaginem hanc pro Deo fuo, ut nec alii viri Chaldai, id quod liquet€ fermone Nebucadnezaris ad focios Danielis, 44n; inquit, Deos meos non cclitis, Gy imaginem auream, quam erexi, ron adoratis; Dan: 14.& Chaldaeorum Íocios Danielisaccufantium Dan.3: 12. Nihilominus illam vult adorari, judicans, Deos fuos non coli,& de cultu ac honore illorum detrahi, ni mago haec adoretur, Igitur putavit Nebucadnezar, in imagine hac, ut Symbolo, Deos fuoscoli; nec id ufque adeo difplicere poffe Deo I/raélis, qui fpeciem imaginis, indicem maximarum rerum, ipfi exhibueratvidendam,— Putarunt olim ceci mortales, Deum poffecoli in imagine, ut fymbolo, ut corpore, cui fpiritus quis invocatus adeffet, idque in hominis effe poteftate. 1ta teftatur Auguft.libr. 8, de Civit.Dei cap.23. Hermetem Trismegiftum tradidiffe, habere hominem poteftaten: faciendi Deos;faciendo illis corpora, Ita& Ncbucadnezar imaginem faciens, indubie putavit, Deos fuos illam inhabita:uros;& in illa religiose colendos& honorandos, Agnoverat quidem Rex Deum Danielis,utpore quem Dezm Deorum,& Dominum Regrn appellaverat: non tamen propterea Deos /5 deferit, aut negligit, fed nil minus religiofus in illos videri vult. judicavit praeterea Rex, ere elfe, ut fubditi unanimiter unos eosdemque Deos colant,& quidem illo modo& ratione, quz Regi zquiffima optimaque videatur. Hinc magnates fuos convocat,& voce praeconis voluntatem fuam omnibus proclamari vult, ftatuensé poteftate Regum effe.de religione fuoditorum decernere,& promülgare leges, non politiz tantum; fed& religionis ac cultus divini, omaiumqze animos cogere in obfequium, $.63. Imagine initiata omnes nationcs populique illam adorantcoluntque. Et fine du. 1d"94 f bio multi Judeorum.metu ignis illam adorarunt; multi etiam(ine dubio iilam non ado- vit Dasiel, rarunt,martyriu:n mortemque prz vita eligentes. Si enim nula milliagenaum olim fe E Loci al non flexerant Baali,quidni& nunc multos plurimosque cuicum divineav ftatua huic de-.— 7 ncgiffe cenfebimus?Inter hos fortes in Domino fuit cert$.774/5 quamvisisnon expreffe nominetur; ut aec advocatus legitur ad dedicationem irmaginis: neqne enim omnes omnino adeíle potcrant homines; nec Daniel inter provinciarum erat pracfides,id enim muneris deprecatus erat, Dan,2;49. qui fi à precibus cotcidiauis noluit abítinere, nec horriit iantes 360 De[ociorum Danielis martyrio€9' liberat. Cap.XVIILlib.s; hiantes Leonum fauces,quomodc metu flammarum& formidine uflulationis ad adorandum Idolumadigi potuerit? In fpecie nominantur focii Danielis, adorationem ftatug de. negantes.. Unde acu.— y.64. Hincut contemtores mandati regii accufantur,& coram Rege fiftuntur. Rex fe*2uL^^ pocia clocutus veiba& minacia, tandem addit,( ats efl Deus qui liberabit vis ex manibut mei:? Dan.3, 15. ut alter Pharao Deum Hfraélis 2vediQor. Hebr, 1 1, 26. Exod.$, 2, florum 4.65. Eximia fuit virorum borum fides& conftantia, Non terret illos Regisira, non mayium jmminens flamma, accenfusque ignis, Fortiorom: ibus flammis igneque eft in illis charitas Dei Omnipotentis;illius confifi infuperabili potentiz, E;ce inquiunt, Dem uofler pctejl hberare no$ a firuace ignis 5 C à manu tuas ó Rex, lizerabit illius denique fan&z fe fubmittunt voluntati,& fi uou, uctutm fit tibi, 0 Rex, qued imagiutim aurcam non fron adoraturi, Dan.3,17.18. Minbilisli-—$66.[ta abjecti infornacem,mirabiliter fervantur.Jofephus, eic 72202 4n C nbérr ec, Sein berto.— Queuf) ap ovsias i, o2 dl uc dfe. pivysm 7 Savavor. Flamma confumic injicientes, parcit injcétis: qui illam accenderant;comeduntur,;propter quos accenfa erat,fervantur. Lora vinculaque, quibus conjecti in ignem ligati erant, confumit ignis, corpora ligatorum non tangit.[ta ignis hic illorum fit Liberator, quorum debebat carnifex effe& deftru&or, $.67. Nebucadnezar ad fornacem accedens videt illos 2/5225, ambidlante/ue;,& cum trestantüm in ignem injedti fint nunc videt s ros quatier, quartumque fomilem[37N 22 filio Deorum. Dan.3,24.. Mirum! In igne, qui corpora minuit atteritque; juvenum numerus multiplicatur, Quartum hunc dicit Nebucadnezar Aug.[om. Benzdicius Deusqui mifit Zinselum juum,dy eripuit ferccs[uos. Dan.3,28.. Habemus& alibi exempla, Angelos Dei adfuifle fan&is comites& fofpitatores in maximis periculis& incendiis,ubi ab omni hu. mana deflituti videbantur ope. $-68. Edu&i€ fornace deprehenduntur falvi& integri; immunes ab omni noxa: videntibus id prafectis, Satrapifque Regis. Dan,3, 26.27. Glotiz in-$.69. Maximé inferviit infigne hoe miraculum gloriz divine Nam non tantàm Nefeviensd^. bucadnezar, benedixit Deum S.badracb, Mela. b Gy Abednego,féd& decretum pofuinut omui, van qui lequetur errorem[aper Deo Scbadvacb,&c,in frufla cn. idatur,quandoquidv m, inquit, n.n eff Dcus alus, qui eripere pcjJit boc modo, Dan.3, 20.29. 1ta potentiffimusRex coaa&us fuit sicutiri Deo, Neuade—$79. Ecce autem in hoc Nebucadnezare effigiem Antichrifti& fpiritualis Babel. Nezuiyph— bucadnezar dominum fe facit religionis,cogit confcientias. eos vifibiles ftatuit. ImagiAppi nem diisfacit. Cultum à fe inftitutum omni genere cantus& melodia ac muficarum deliciarum commendat, amabilemque facit. Principes& Magnates habet fibi applaudentes, Quz& qualia in fpirituali Babel fa&a fatis fuperque novimus, qua& ipía igne decernit in refift tentes, ut Nebucadnezar. fecundum$71. Vidimus ante Nebucadnezarem fomniaffe infomnium,quo Deus celi futura in Nebuedne: Poftremis diebus illi notificaverat.Nunc occurrit fecundum illius fomnium,quo Deus pazatis tefecit,quz in fpecie Nebucadnezari paucis interjectis diebuseventura erant, Vidit fomnians Zirborem pra«ltam in medio terra, Crevit Arbor, attigit cali, freudoja fuit, f ugiferas cibus omilus, habitaculum volucril us, operctdlum feu umbra bejiz. Vidit F. igilem(g Sandum de c«lo defzeudentem, jubentem arborem iudidereramo[que ilius detruucare;. ftipitem autem radicum eju in terra relinqui, dy quldem iu vinculo ferreo atque ereo in gramine agri, In dediJrene Vigilum fult boc verbum, dy in di&lo[au&orum bec rogatio. Dan.4; 10-18. $72. Hoc Defomnio Nebucad.€9' ejus explicatione. Cap.XVIII.].2: 36r $.72. Hocfomnium, non ut primum,voluit Rex à Magis fapientibufque Babel primo recitari, deinde explicari, fed ip(e id illis enarravit; p:tiitque rantüm, ut fomnium » illi conjicerent,& interpretatione explicarent, fed fruftra, Dan. 4, 7. Undeetiam ma. gis apparet illorum temeritas, antea audacter refpondentium, Dic, ó Rex, Jomuium,& inB zerpretationem indicabimus, Dan, 2, 4. 4.73. Eam obcaufam advocatur Daniel, nunc didus Zelrofcbafar C92 juxta. nomen Explicat Dei Nebucadnezaris, Dan. 4,8. Bel//inim Hunc Be/um appellat Nebucadnezar eyóyovor à Danicle, feu jrogeuitore fuum in Abydeni Affyriacis: templumque illius é manubiis belli Judaici magnifice à Nebucadnezare exornatum, Berofus teftis eft. Advocaturautem Daniel, eo quod Rex noffet, quod Spiritus]9"p POYN Deorum fanclorum iu eo effez. Dan. 4,8. confer verf. 18. Vide fimilem loquendi modum Jof. 24, 19. Hof. 12,1. Hiob. 5, r, $.74. Daniel audito fomnioazronitus tacuit ciriter boram enam,& poftquam praefatus eflet, Domine mi,[vmninm fit oforibus tuis, dy interpretatio boflibus tuis, Dan. 4, verf. 19. ) oftendit, Regem adumbratum per Zfrborem illam; illumque expellendzm ex bominibus,($' T cuin fera agri manfionem habiturum. Dan. 4,22- 26. Itaque fermonem ita concludit, 7 Quare, 0 Rex, confilium meum placeat tibi ,& peccata tua per. juflitiom avelle 5,(y pravitates fuas per gratificationem inopum; fi forté fit prolongatio tranquillitati tue, Dan, cap. 4, verf. 27.|ntelligit jsffitiam illam, quam cap. 9, verf. 24. eternam vocat, adduGlam per Meffiam, Quiillam agnofcit, amat, amplectitur, peccata avellit, filum peccatorum abrumpit, ab iifque deftitit. Pariter praviztes avelluntur per gratificationein&. mifericordiam, qua erga iuopes,& viribus deftitutosexercetur. Non enim poteft prave agere,& hominibus injurias inferre, qui inopibus tenuibusque vult gratificari,& benigne ac pié cum illis agere, J«^5. Simonelz hujus diligens fuiffet Rex, forfan excel(iffime porro floruiffet, fed contra fecit, ideo& omne id, quod predixerat Daniel, evenit Regi. Dan, 4, 28. Reguum ejus tranfit ab illo, ab bominibus pulfus efl, cum fera aari habitavit, berbá, tit byves, cib.twe eff M rore celi corpus ejus mad uit,pili ejus creverunt ut penna aquilarumsQy ungues ejus ut vo!u. rum Dan, 4, 32. 33. Corejus ab bomine mutatum,(y cor fera datum illi. ibid, verf. 16. confer. Dan. 4,21.& cor ejuscum beflirs p: fuit. 4.76. Quanta hzec e^zepecim! Homo hic Deum nontimens,fe ipfc& fagenam fuam Nebucadncadorans, opinione fui inflatus,animum accepit ferum& immanem, à demone in deferta meis m a&us,& acri eeftro exagitatus,& ad cibos non humanos appetendos compulfus eft; nihilque humani prater formam retinuit, unde& ab hominibus expulfuseft, homoque hic 9ue«ódwc 1ta privatus fuit cognitione fui, ut putaverit fibi vivendum efle,ut bovi aut onagro. Megalthenes hanc 2imbneíoo videtur vocare dgaviejv; ita enim inquit, à po Svezi(ac o9 ne itu ipdrigo, $.77. Ita fepzem tempora tranffverent[uper illum, Dan. 4, verf, 16. 215. hoceft, ut Jo. fephus interpretatur, jj Suetor£y Tb) diayray rev&rra, f^ tem anus cium bejirs vixi, Ad finem dierum oculos ad calm levavit, 9 intellectus illius ad Wlum rediit,& Alti/imo benedixit, agnofcens, babit.imtes iu terra ut nibil reputari, Dcunque agere omnia. i72XD3 jecuudaim velle(aw, Et[uper resuo firmatuse]l,(& majeflas major addita ilii, Dan ca P4 verf. 344 35. 36. $28. In hoc apparuit Nebucadnezare, quomodo Deus celfiffimus poffit bumiliare Evifmero: ;w23 paono ambulantes in[uyerbia, Dan. 4) 37. 5 20. dacn, $. 73. Nebucadnezari fucceffit Filius Evilimerodacb, qui putatur ab idolatris di&us. Z5 Evil, 362 De Evilmerodacho€9' Belt(chaz.are regibus, Y.€9' I. Somnio Evil hoc eft.fl4lius,eo quod Deum Ifraelis eftimavitymagnique fecit, Illius hoc fatum aree dne- laudatur,quod Jechboniam Regem Juda, poft diuturnum carcerem extulit, illumque ho2atis, nore affecit,& ut Jofephus loquitur 5& veis dva kaior troi piNoie eie, foliumque ejus pofuit fuper folium Regum; qui m ipfo in Babel erant, 13Weg.25:27-30. Jerem.52. v.31, 34. Rex Babylonius erat Rex Regum, ita Nebucadnezarem à Daniele audivimus vocatum, erat ó zn;£piya5; ut poflea vocati Perfarum Reges. Ita narrat Plutarchus de Educ, puerorum;. Socratem à Gorgia rogatum, Wy(yo) GÀ ToU aty 4s. Bia iue Umi, quam babeat de magno Rege opiuionem, intclligit Perfarum Regem, 44)&. veuiZes abrir tud alueva eva, d an putet illam beatum effe, vefpondifle, x cid'a, móc aperi ua]"raid'etas$xui, nef io an virtuo[us(y bené eruditus fit,— Etiam. Benbadad Syrus videtur fuiffe Rex Regum. r Reg 22: r. Etiam Romani fubjectos fibi habuerunt Reges,& nominarunt ac fecerunt Reges, ut Zervdem,| Hujus Evilmerodachi meminerunt etiam Berofus, Aby. denus,& Ptolemazeus| ,diciturque propter iniquitates& libidines paífus effe infidias, & à marito fororis fuxe Nz75,//jro peremtus, quum paulo plus quam duobus annis regnaffer.— Berofus in teitio rerum Chaldaicarum libro à Jofepho citatus libr. 1. contra Appionem. Befh»zat—$96. Poft Evilmerodachum occurrit Ze//cbatzar; idem hoc nomen cum illo, quod fnc: eflor OM j.. Ca- M Ew'mero, Danicli impofitum eit, nifi quod 1n nomine Danieliseft 2 Bcltefchatzar. Non eft dachi, idem hic cum Evilmerodacho; ut liquerex Jerem. cap.2 7. verf,7. Et férvient ip/r, Nebucadnezaii, omnes gentes, 9 fi. D» eis, vy piio filii. Ergo Nabuchodonoforo fucceffit àlius, zv. aerodub,&flius filii, Bel/cbitzar.| Sicubi igitur vocatur. fi/iu« Nabuchodonoforis,& is Parer hus, ut fic, Dan.cap.s verf.2, 11. 18.22. id intelligendum eft non proximo, fed altero& remotiori gradu,— Hic Belfchatzar apud Herodotum videtur La5»y ut is dia, dicitenim Labyaitum ,.&yora 02 ToU maTeXc Voie Tévoz, à Cyto exutum regno.— Megafthenes vid NnecyNiesape filim: NerizljJari appellat Aafaeroupark»?, quod nomen, transpofitis quibusdam literis, non alienum elt à Be/fcbatzar, nil enim propius videtur, quam faAeskaexapQ-, Berofus Aaccpzcoz;7:d:» eundem vocans, . longius paulo abit. e de$.8t. duno primo hujus Belfcbatzari Rezis Babel vidit Daniel Propheta fommium, de mum fub ee» quatuor illis animalibus iaguts afcendentibus à mari; quorum primum fuit ut Leo; Íedn 563^ cundum /zile Urfo x tertium«£ Pardus 5. quartum seetsendtum(7 teiribile,(7 robuflum : valde, dive futi à tribus prioribus; habens decer coruma, inter quae vidit Propheta afcendere. corii aliud parvum, cui oculi, ut ocu boiinum, qj os loquens magna,(y[fecit ejus in iona pre f;cits fuis 5. quod beJum faziezat cum. fauzits,& vera juxta Alcijümum Icquitur, e fandos Altijfimorum abolet,( cogitat mutare tezpvra(y lezem. Dan,g; 1-9.& verf 17- 25. $.82. Ineodem fomnio vidit zbronos poni,& j'DY D'Y. rermanentem dierum confidere, & libres aperiri, Vidit cum nubibus cali veuire quendam,uz plium bominis, K ad permauentem dierum accedere, illiq«e dari dominium& gloriam& Reguum, Dan,.7:9-15. 4.83. Indicatum illi eft, quatuor bec animalia eje, hoc eft, fignificare quatuor Regtr. Coruua"e-em quarti animalis efle decem Reges, Coruu parvum ejje 12D. alium, Regem fcilicet, ilium autem bominis effe andlos AMlufTmorum, azipieutes Regnum, idque posfrdeutes ín[eculum,& in fecul.iom feculorum. Dan.7:17-25.. Quis autem fit permanens dierum, non quidem dicitur; facili vero negocio ille agnofcitur eile is, cui omne judicium datum à Patre; Lapisolim excifüs a monte 5 nunc mons factus magnus, 4.84, An n Danielis,€9' Convtvio Beltaz,aris. Cap.XVIILLib.. 5363^ 5. 84. Annorertio regni hujus Belfchatzari rurfum vifio exbibita eff Danieli, viditque Secundum. " primo Zfrietem, babentem cornua duo, quem Gabriel miflus, ut illi vifam explicaret, diJ cebat effe Reges Media( Perfie, deinde, Hircum caprarum, qui habebat. JW qp cor"u nu Jjeciofum inter oculos[dos, quod cornu magnum, cum robufti]Tim um efet, frastum efl, Hunc Pircum Gabriel declarat effe[322 Regem Grecie$. Coruu magnum, Regem primin, hoc eft, fummum& primarium, majorem omnibus aliis, qualis 44lexander saguis, Dan, 8, 1-27. $.85. Belfchatzar Rex, mollitiis fluens, x/e«Q- xa) aenadrov elg xg) cyuryj.uToy Convivium pu gor, narratur feciffe 32 con» convivium magnum, hoc eft, regale opiparé paratum, Balufari, magnatibus[ui mille 5 quos in convivium hoc omnes admoveri voluit, Ctefíias apud Athenzum teftatur, Perfarum Regem dleemviiea] uZ; divd'puy puopiam casv(iuioe Mov convivari cum quindecim millibus viri, Ita horum adhuc major fuit magnificentia& luxus, confer Eftherz 1, v.3.&c. 4.86. Juffit Rex N'YDD COVO3£v vous ws. in potu vini afferri va[ailla argentea dy eurea, quae à tem;lo Hierololymitno ablata erant; bibitque in eis cummagnazibie, uxoribus,(9 pellicibus[a5, haufto largius mero /uudarunt Deos aimes, argenteos,&reos y ferreos, lizueos f lapideoss. quanta amentia, laudare Deor, qui uon vident, neque audiunt ,neque intelliouut! tanta eft.& àv arf duin, Ephef.cap.s ver.18, Deum vero, iu cujus manu auima ommum,&j omues vie non glorifiare! Belcazag«utra dominum cali fé extulit, Dan.5:1.4.23. $.87. Eadem bora egrefsi funt digiti manus bumane,&y[cripferunt in pariete, Rege ipfo vi- wanus c dente partem ma: ws, qua jcribebar, Sapientes Regr: non psteront Scripturam iffam legere, bens in paDan.«,5.8. adeo 9aujzasoy Q rode iv Sinn fuit Scriptura hec... Cur fapientes Babe]"*!* Ícripturam hanc legere non potucrinr, multi curiose inquirunt. Infolenti ordine literas politas fuiffe ajunt. Poffunt cert rationes multae excogitari; quare verba haec fueiint ilegibilia Sufficit;ut fciamus,voluitle Deum haccà Daniele primo legi; deinde ab ipfo prelecta& ab aliis; Quam fpe accidit, ut in antiquis fcripturis, manu haut familiari, & incognita exaratis,nihil legere poffimus, nifi alius premonflret, $. 8?. Scriptura autem in pariete exarata, Daniele legente, haec fuit; MENE MENE TEKEL UPHARSIN. Interpretationem illiuslege Dan,5:25--28. Percepitex illa Belfazar, regnum fuum numeratum& confummatum; appenfum effe lancibus,& divifum, traditumque Medis ac Per/ss. $ 89. Et ha&enus quidem de Regibus Babel, qui populum Judaicum tenuerunt ca- Stitus fuptivum Dicamus nunc de flatu captivorum; de quo quedam attigimus fupra ff 32.33. dzora& 2 Captivitas Babylonica, utut initio dura, fevera,& incommoda 5 conjuncta enim fuit S pditio in Vc cum jactura urbis; patriae, templi, ararum focorumque,; non tamen in fe ufque adeo fuit.* s immitis& afpera,non legimus populum in Babel tanta preffum fervitute;ut in Egypto olim,non ibi lateres coquere coa&ti;nec infantes in undas projicere, non gravia per;eJsi leD guntur fervitutis verbera, nec vincula,nec caetera captivitatis mala,quinimó liberum illis fuit edificare domos,& inbabitare 5 plantare vineas& edere illarum fructus s ducere uxoAt res, Gj gignere liberos, Jer.29: 5.6. Ipfi Judaei non fuerunt ita fpreti& viles, ut nonnulli UE illorum non fuerint prefe&i maximis negociis, ut Dauiel; qui iu porta Regi manfrt fcmper, tanquam domefticus Regis;& focii Danielis, quos Rex feci? fliciter procedere in E provincia Babel,Dan.2:49. 3: 30. imà& Jecbouias Rex ab Evilmerodacho exaltatus. 1mà licuit illis fuo more vivere quod Paulo eft iude Cv feu ied'auter; nec cogebantur viZz A vere Tecchic! Pishoaa|n incdio gai» luin. Vifio apud fluvium Chebar. 3604. De Ezechiele Propheta C9. ejus vtfione apud fluvium. vere inzo«(Galat. cap.2. Vers. 14.) ufque adeo ut& Danieli fociisque illius, quibus Rex ordinaverat. demenfum quotidianum. de ibo& vino epularum fuarum, Dan. cap.r. vers. 5. libertas concederetur edendi fativa,& bibendi aquam, uz ne polluerentur cibo R:gis& vino potus illius, ibid. vers. 8. 12,— Sacrificia tamen& oblationes ceffarunt, quia ipfum tabernaculum& altare ceffabat,— Si unquam anguftia illos invafit, id fuit fiae dubio illo tempore, quo imago illa aurea ere&a fuit, tunc enim multorum fides peiclitara et,& naufragium palla 5, aut etiam multorum corpora in ignem abje&a, potabimusne. enim nullos preter Danielis focios idololatriz reftitiffe, aut marty. rium fubille?. Denique utcernatur tolerabilis conditio Judeorum in Babel, confide. 1ictur verbum Domini apud. Jeremiam cap. 29. vers. 7. Quaerite pacem civitatis, quo hampatrb ec, Namdn pace illus erit vobis pax,— Ecce pace, incolumitate, profperitate; tranquillitste in ipfa Babel frui illis datum fuit, utut autem conditio populi in J20)lone fuerit mediocris& mitis, nihilominus populus caufam habuit agendi ut eft, Píalma37. v.1- 4. dpud jumimna Ba^ylonis, ibi fedumus, Etim Jlevimus, dum recordaremur Tfrus, 1ifalicibas[ue cudtnus citbaras uoffras,| Quomodo caneremus carmen gebove in tria ali na? 4.50. Durantecaptivitate non Dauiel tantüm infomnia fomniavit,& vifiones vidit, Ícil& Eze. lei Propheta, qui in siedio fuit exalum, apud fluvium 123. Ciebar, de hoc fluvio pro'ixeFullerus libr.4.. mifcellaneorum cap.2. Fluvij hujus nomen Graecis videtur in. notuille. Prol. mao enim auctore za /zac& cacztpsc fluvii Mefopotamiam interfecant, Strabon s 4Cja«& Marcellini 4bera idem fluvius effe videtur. Chaboras in Euphratem Íc cxon:rat, ubi& oppidum Cabera à Ptolemzo ponitur. $.91. Apud hunc fluvium cum ellet Ezechiel, operzi Jun? celi& vidit cow mw" vifiues D.', Ezech.1:1, Omnis prophetiae celo habet originem, Cum Spiritus S, cujus calum habitaculum, egit Prophetas, ut loquerentur, iliis quafi cxli aperti funt;€ quibus milla eft vis, quz illos induit; venitque& defcendit sanus: Dominios[aper ills fuit, Ezech,.:3. Denique cui cifrener Dei dantur videte, illi utique aperiri celum, unde deÍcendit, quicquid Dei videtur, cenfendum eft. $.92. Prima vifto, quam non fomnians, fed in ecflafi, vel etiam vigilans vidiffe videtur, dicit enim de fe, Ez vidi,& cecidi iu faciem,& audivi v«em1 gentis Ezech.cap.1. vers.28. fuir NY"232 m mw?" vifo fruilizdinis-lorie Dei. ibid. verfj28. de qua etiam audivit vccem. rerre motus magni, Benedista glori» Dowini. NOWSY2. inde à. looo[6. Ezcch.3: 1j. Si Evan;elium Ícrutamur, tum vifam imprimis docebimur g/orium Domini, cuim Dcus manifeítatus eft in carne. Joh.cap.1: 14.. Sermo carc faciie esf,& vidiuns gloTian iius, gloriam ut unizeuiti, Luc.2, vers. 31. Natus efl vobis Serv.tor,& llatim, Glzria iuexcelfis Deo. verf, 3, Si Propbetias, eedem idem docent. Ez pauf jiabitzr Gl.ria Dei Gc videbuut omnis caro Os DOMINI Loquens, Efa cap. 4o. vers.y. Seraphim vifo Dumino in folio excelf2,topa induto, exclamant, Plena efl terra&loria illius, Efa.ó: 1.2.3. Igitur ut ibi Efajas vidife dicitur gloria Domini Jefu, Joh.a:541.. ita& hic puremus accidifle Ezechieli, 4.93. Vidit Ezechiel poft turbinem feu procellam ex aquilone Nisbem& Ieuem, non vorantem& fe ditfundentem, fed DTp^PD fe untiucixem. E medio is ut vidit duumalia quete v, fomilitudine bomin's, unumquodque habebat j;4tuor focies, duas à dextra, bominis& le iis 5. duas à[niffra bovis& aquilae, quatuorque olas, fub quibuserant CON 3a CAMS eder animalium erant pes reas non flexus aut contortus, planta pedis, a 3 " (bobar, 9 ejus explicatione. Cap.XVIII.lib.s.— 36$ s planta pedis vituli, pedes fcintillaban?, ut&s candens, Haec animalia 2571 NY im. rcdibunt, quo erat[iritus j ibant, ncn circumagebantur in ambulando.Ezech.t, 4.- 13. 9.94. Apudanimalia vidit Rotae;& ut quatuor animaliajita& quatuor Rotas,/1/)eEus(9 opus rotarum,ut Tarfis, d ac fa e[Jet Rota in iedio Rota. Terga rotarum oculorum pleua erant, Rota indivulfi comites animalium, cum ibaut animalia, ibant vote apud illa cam iu altum ferebzntur dejuper terram, eviam rota tollebantur, JIritus auimalium erat in Ratis. Ezecli 1, 14-21, $95. Ssper capita animalium vidit expaufum feu celum inflar glaciei terribili:; fub quo alc itlorum reJ« ftabant; quae alze emi erunt vocemnut aquarum nmultartamyut voce omnipoteutiz, yDOY p v: cem arti ulatam inflar exercitium, Ezech.1: 22.25.24. 4.96. Seper expanjinn hoc dicit fuiife 1. p votem, fubrer expanfo Alae edebant vocem; fed& fuper expanfum vox eft, non jam animalium, fed alterius cujusdam, nim. illius bomint*, de quo jam jam. confer y.38.. Et audiviVocem loquentis, 2. Tbronum 6 lapide fapphir. 3. Super folium frmilitudineu, ct afbe&lem bominis, ab ejus lumbis fuperius(5 in« ferius igui erat& jH. ndor, qui fuit ut ajpe3Ii iridis, qui efl in nube, in die plivi«. Ezech, 1, VCrS,25- 29. 5.97. De hac infigni vifione nil dicemus, nif quod Ezechieli monflrata efi conditio Eccletize Dei, qua per anim ilia adumbrata eft; in focietate Angelorum, qui per Rotas denotati funt,& Ecclefize triumphantis, cujus inflar fuit expanfam inflar glaciei ac in fide& merito Mediatoris Dei& hominum, qui per bominem iu tbrouo exhibitus eft, feliciter,beate& falutariter viventis& periflentis. J.&9. Animalia, qua Ezechiel vidit vocantur Cherubis, Ezech. 10,1. Hi enim funt animal, qd vidit juxta fluvium Cb: bor,Ezech.10, v. confer. 20, PW NU boc eji animal, quod vidi fab Deo ljrag'is apad Chebar, 3 cognovi Yr] Q'27122 quod Cherubini ejJeut. Loquitur Ezechiel nunc 4e sum» avimali nunc de qtatwor animalibus,— In fe unum enim tantum eft animal, ut una eft Ecclefia Catholica; fed alio refpectu funt quatuor animalia; quemadinodum Eccleíia una.& multis conftat gentibus,nationibus, linguis 5& ex omuibus mundi plagis; quz quatuor funt, collecta eft, Quatuor autem animalia, five Cuerubiuo:, notae Ezclejiam conttat ex Apoc.:,8.9. pro illis enim ibi Agnus dicitur maatus Mosque emiff iu fas uine fa», quod de Ecclefia verum eft, non de Angelis, Non enim Chuftus Znzel;s, fed femen A^raba iorixapCdv?). Hebr.2, 16. Pariter hinc difcimus, Ípeciem animalium qua Ezechieli vifa eft, noa fuitfe novam aut incognitam. Nam fuper propitiatorio fuerant du Cberubis. Exod.2:, 18.19.10.& in aulanis tentorii cous eutus erant intexti CoernAim. Exod 22,1. Id cantum differentize fubeft quod Ezechiel hzc animalia vidit cerrere(£ ire, Syirittm fequi,& ajpccla[onilua, ut prune iani& ut ajfezius re darts necíola, fed una cum ror:&c.. 4.99. Sedqui vult plura de hiscognofcere, uc& de aliis prophetis Ezechielis;Qque plurima fant,& ponderofitfimz, quzl;s cít prophetia de Tyro& principe Tyr? cap.17.& 28. de /E»pto& Pharaone cap.19 30.3 3- de C&& Mageg cap. 38.&;9. Imo& de aliis vitionibus;quas vidit Ezechiel, inter quas primas tenet vifio fiructura urbis ab asjiro,& vifio omnitm partium fanS«arii& aieufnrarut ejus, de quibus Ezech.4 1. usque ad 4.8. ipfum adeat, confulat& meditetur Ezechielem. $.10^. Nobisredeundum cft ad exules Juda,habitantes in Babylon.Exules nunc quidem erant& captivi;non tamen femper maneretales debebant;quinimo terminum pofuerat Deus, qucm expleie debebant in captivitate; quoque impleto liberari€ captivitate, zz 3 de T'erminus edulbi 29. 22ni. Terminus Alli Babel. lllius defiructores Períz& Medi, Darirs& Cyrus, Ahafueti. Darius filius 366 De regni'Babylonici per Per[cs€5 Medos deft. Cap.xvi.L.a: de illo termino eft Jerem. 25,t. E? fiet tota ferra bac vaflitas dy fervient Repi Babel feptua. ginta annes. y, ix. Et evit cummpleti fuerint feptuapinta anni, confer Jerem,29,to, Sic dicit Dominus: vam ad impleudam Babeli 70. ami 5 vifitabo vos, confer 2 Chron. 36;v.2, Dan.9,v.2. Qi anni zo. numerandi funtà prima illa omnium Regis& populi fervitute, quz contigit fub Tehojakimo Rege. 2 Chron.36: 5.6, 2 Reg.4.2,1. $.101. Simulctiam terminum pofuerat Déus Regno Babylonico, quoufque dominari deberet; quoque expleto cadere& interire, Jer.2;,12.. Er erit cum npleti fierixt 20 aui, captivitatis Judaicz in Babylone, vifrtabo[aper Regear Babel, dy fuper geutem baut pravitate iforimy 8 füper zerram Chbaldavrim,Gy ponam illam vaflitates feculi. confer Terem.cap.2 7;vers.7; Et fervieut Nebucadnezari opmes gentes dy Filio illius,(t Filio Filü illus, AI Cl*3*?N Dy N27 deuec veniat finis terra illius, etiam Ille;( eo jervo utetur£a tes milia, G Reges magui. Ygitur expletis 7c annis fübjugationis populi contigit libera. tio Judaeorum,& cafus ac interi;us Babyloniorum: quodque tempus liberationi Jedacis, id interitui fuit Babylonis, Imó per illosexcifi vi&tique fuerunt Babylonii, per quos reducti& dimiffi Judei, Ita& Babylonius, qui tot /n fer: itutem egerat, ipfe i« fere virutem ivit, juxta fententiam Apoc.1 7, 1o. confer Pfal.137,8.9. Filia Babelis defrlata y beatus qui tibi rependezquod fedfti uobis, Beatus, qui allidet pueros tuos ad rupem, $. 102. Deftru&io Babylonici imperii nunc Cyro feu Perfis, ex quibus Cyrus, nunc Medis attribuitur. Cyro. E.44,v.:8.. Qvi diu Cyro, Pajior meus efl ,.(y omne def:derium aneun perficiez. Ef, 44, vers. 1.2.3. Sic dicit Dominus undo fuo Cyro, uit dextram prebendi, ut. fabigam coram ipfo gentes, Lombossegum f.[vam,&c.. Medrs, Ef 1 3» verf.17.. Ecce ego excito contra illos Medos, vaticinatur Efaias de Babel, y, 1. E21 ,vers.2, Ajcende Elam, eppusna Media, Et ita Strabo. L d Madiz, 70 po axaDucr$ Anlac»?1ca(g wucns, t3(XAUe Gau Tb Tav'Edpov dpyjw ügrepor^)"Urb vípu wg) aispsov apsipeleioa, Per Imperium Syrorum intelligit Strabo imperium Aflyriorum, quos Juftinus libr. y. Cap.2, p//ea Syros dislos tradit, Horum tantüm, raró autem Chaldaeorum feu Babyloniorum veteres meminerunt Autores, Beltafari Daniel dicit, Darum ef regnum tuum O32"05 Medi& PrrJis. Ergo Medi& Perfa fimul deftru&ores funt Babylonici Imperii. Medi in imperio Perfarum primi funt, Graci Perfas Medos appellare folent;& qui rebus Perfarum fa. veret, usdiZev dicebatur illis. 9. 103. Everfores Regni Babylonici Darin& Cyrus à Daniele dicuntur. Darium vo« cat filinm Ab.fzeri, à[emine Medorum, Dan.cap.g. versi, imo& NUTD Medum Dan.9. vers, Coyrzii autem O72 37D Reecui Perfis Dan. 10, v.i,& DNO?2 Perf/am Dan.£,29, De Dario dicit cap.6, v.i. Er Darts Medus 92. accepit regutn, nimirum vi&armis quafitum ,cap. 9, v. t.«ni 22 rex couffittie efl f'aper repro Chaiclorum: nempe ut fibi jüre vi&orize& fubattionis nunc competente,& ut fuo, Qui dicunt Darizz hunc 2Medum elle eundem cum Nabenido, quem quidam Veterum electum dicunt ab Aflyriis Regem,& à Cyro victum, expugnatis Borfippis, quo, relicta fine idoneo prafidio Babylone, confugerat, Carmaniaque prafe&um fuiffe, hoc ipfo refutantur, quod Darius fuit Medus, filius Regis Medorum; quodque€ legibus Medorum& Perfarum, non antem Chaldzorum, Babyloniorum, vel Atlyriorum, regnum gubernavit; id quod liquet£ Dan.G,vas. Firmum efl verbain, inquit Darius, fecundum Le,em Medorum(y PerJarum, qA.£ non mutatur, 5.104. Darium Medum filium fuiffe Abafueri Regis Medorum: monuimus Dan. 9, Vers, r, Nomen Ahafuerus grace X:rxe;, Cyaxares, 4dl/lyages,& inter Judaeos. WiLar De Darto G9 Cyro C9 regim.Babyl. mutatione.Cap.X V MI.La.367 Crac RoyeipQ- exprimitur. Darius hic hiftoricis dicitur Cyaxares, nomine Patris Filio dato, Jofephus Darium dicit fuiffe x&v uóv, Darius Medus avunculus Cyri fuit,frater matris Cyu qua filia fuit Aítyagis, fecundüm Juftinum libr.r. cap.4. Inde narrat Xenophon,Cyrummilitaffe Cyaxari Regi Medorum,avunculo fuo,& ei mortuo fucceffiffe;; Darius hic Medus apud Xenophontem libr.&. Cyri z-uZeiac, ita loquens introducitur, Eceidà Tapey TU; dyt, Py apes CU repe eiui zUptby Efktüc ua* dip ery Ad, GC libr.4. ipfe Cyrus ad eum fcribens, euuCeAeío 5 coi KaÁTI6Q VetTtp CD wv, $105. Cyrus, Hebraeis 2, fuit Perfc- Medes, patre Perfa, Cambyfe, mediocri viro, cyms fitius Juítino tefle libr, cap.4,. matre Meda genitus, natusque, de quo ipfe Nebucadnezar, Cambyfis. Jam Jam moriturus, apud Abydenum, dicitur ad fuosvaticinatuseffe; veniet Perfes MaIus, vejiris d.uouibus,u£ comimlitonibus«fura ,qy fervitutem indacet, quomodo& oraculum illud Crzfo datum, AN Gar plor" Bari eüe uádvimi yé?), de Cyro, ex duobus diverfarum gentium parentibus orto;Pythia interpretata eft.lege Herodotum libr. r.cap.55. & 9t. Cyrum Perfico fermone Sslem fignificare, auctores funt Cte(ias,& Plutarchus in Artaxerxe, Imó ad hunc ufque diem, Cbr& Charfid apud. Períücos Poétas idem denotare dicitur. Unde apparet, Suidam, etymon exotici nominis petentem& Gracia fua; toto,quod ajunz,celo errare, Cyrum adverfis Babylonios bellum ce: fife, Babyleniisque Regem Lydorum Crafem, cujus pes y divitis infouesea fuevunt tempeftate, in auxilium veniffe, Cyrumque poft victoriam; vomp-fitis in Babylonta rebus, bellum iu Lydiam transfuliffe, Juftinus autor eft libr. t. cap.7. $.1c6.. Hi duo, Darius Medus& Cyrus, quos junctim lege. Dan.6:29. Et Daniel feliciter procejfi iu rezus Darii, G in reguo Cyri Perf, finem Babylonico fecerunt imperio; ab iifque B«/*ifar, referente Daniele Pop N53 in noe interfeilus efl, Dan.5:30. De illo T ita Jofephus; Baavacap 9- 39 igir, io dh)«ipiiy 9. BaCuxmr Qe curiCn Jiué9G, BaerieósavTQ dud ern Emrraezidena, Igitur ia Beltafaro Babyloniorum imperium defiit, In Dario& Cyro Medorum& Perfarum incepit. Ita Daaiel re ipfa expertus elt, mutare Deui teapova( opportuuitates s transferre Reges S erizere.Dan.2: 21, confer Dan.4: Vj. Ut feriat vis ventes, quod Exclfus poteftatem babeut in veguo bomin:my,(j cui valt, det illad, dy bumllimum bommam couflitzar faper eo, $.107. Translato à Chaldzis ad Medos Perfafque imperio nunc omnia€ novorum Natario 2r Imperantium arbitrio fieri par erat; Lezoef que& edicta illorum obfervari, Hinc Dirizs perio Babel Me.lut; accepto erexit fcu conftituit fuer 1:246, quod occupaverat, Sarrapas alio numero, it pet & fupra eos 27D Epi. bos, ex quibus unu: erat Daniel, Dan.6:1. 2.3. quem Rex intam"o magno habuit pretio, ut copitarit enm prafi.ere tcti regno. ibid. vers.4. $ 1c8. Invidia ut virtutis,ita& honoris comes eft Invifus Danicl Satrapis vite incur» secum. rit periculum, Ut capiatur, ftatuunt illi f/a*otitm regitrayut ours, qui petiiJet. petitionem ab. Dari. slo Deo,(yj bomine intra dics trizinta, nifi à rege Dario, coujiciatur in jvveam leon i.Dan.0;8, Novum Imperiumnovis utitur fuppliciis,[ne animadvertebat Nebucadnezar, Leon bus utitur Darius. $.169. Bonus Rex, ignorans quid hic doli fubeffet,^guavit lcriptim j interdicum, Ean.é: 10, Daniel haut quaquam territus nil remittit de timore& pietate folita; quin imo at fecerat autebac,ita& polt fignatum fcriptum,rribus de diebus vicibus fieclit senta orat, ac confitetur coram De^ fuo, Dan.6; 1r. $.110.. Ita facili negocio deprchenfus, accufatur coram Rege. Optimo Regi vebemen- Daniel Leó. ter id dyjliuit, Q9 advertit amnium ad. liberandum illau, verf, 15. fed cum vchementer dus, M urge 368 De Danielis diligenti(Cvutatione€9' precib.Cap.XVIILL.s, urgeretur, tandem conjicitur Daniel in foveam Leonum. Ibid, verf, 17. $.nr. Cerne hic infigne Dei miraculum. Leonum clauduntur ora: nec laeditur ab illis Daniel. Deus meus, inquit y mifit Ampelum fium, G claufit os Leonum,& non laferunt me. Illico Daniel jubente Rege eductus eft& fovea s& nula noxa reperta eft iu ipfo, quia conjifus erat Deo fiev. Dan.6: 23. 2 4. $.112. Hocmiraculo Rex convi&us, jubet, ut sues tremant& timeant propter Deum Dauiclis, Ejl ,inquit, Deus vivus, manens in fecula, qui liberat& eripit,& facit figua& mirabili iu ecdis& ia terra, Dan 6: 26.27.28. xdefeüio-— f. 113. HancBabylonici imperii defectionem,Perficique in illius locum fucceffionem POB*5í^ omnismultitudolfraelisoculis fuis vidit& confpexit. Sciebat illa 70 annos captivitati zoo fux deftinatos; impletis 70. illis annis vifitandum Regem Babcl, imperiumque Chal.* deorum. jerem.:5, v. 11.12. Igitur vifitato nunc& fublato Regno Babel potuit bona Consm du. CUm certitudine citra temeritacem concludere, 7c. Annoscaptivitatis fuz erluxille; am hbets/ adeoque ad liberationem& reductionem animum mentemque fuam intendere, Diae d.— j.n4. Eximia hic fuit cura induftiriaque Danielis, 1s auno ftatim primo Darii Medi ligensfcru-. confideravit in libris uumerum aunorimyde quibus fermo ex[iterat Jebove ad Teremiam Protatio, phetam, de confummando vaflitatibus Hierofolymorum feptuaginta anuos, Dan,9,1.2. Scilicet Íciebat Daniel annoscaptivitatis& vaftitatis Hierofolymzae definitum habere numerum; illum numerum, captivatis nunc captivatoribus, deftru&isque deflru&toribus terre gentisque fanctze impletum& abfolutum effe, Ideo von/rderat& examinat libros factos Jeremiz imprimis;ut ex illis ad infallibilem erudiatur eAspegoedav, f.115.. Id cümea, qua parerar,attentione egiílet, certusque effet; horam liberationis adefle, vertiz faciem[uam ad Dominum Deum, ad quarendam orationem& Jupplicationem cuin jejunio,& facce,& cinere. Dan.9,3. f.116. Infignis& ardentiffima eft illius oratio, quae& nobis formula fit orandi perpetua confelluris peccata& imploraturisgratiam, Obfe.ro, inquit, Domiue Deus, magne G metuende, fervans fidus(y gratiam, Peccazimus y yerperam ésimue qz impie(y rebellavimus, Tua Domine eft juflitia, nobis autem pudor faciei. Domini Dei u.flri comuriférationes [nit(S condenationes, Dumiae fecundim omues jujlitias tuas vecedat, age, iratua(j elus tuis à civitate tua Serujalam y monte fauclo tuo. Fac lucere fa iem tuam faper[aucluarium tuum vajiatumy, propter Dominum, Doiniue addi, Donine coudoua, Domine adverte, G fici ne tardes; propter te Deus ui 5 nau nomeu tuum numctpatum eff fuper arbe tua, v uper populo tuo, confer Dan,9: 4--20.. $.u7. Habemus in hacoratione humillimam peccati& indignitatis confeffionem, feriam diving mifericordiz gratizque implorationem; iree poenarumque deprecationem; lucis cocleftis petitionem; idque omne proj rer Dominis. 1ta Dominus rogatur per Dominum, five quod idem eft, iu n-mine Domini, Bene intellexit Daniel doctrinam Domini, qucameoue| etroeritis à Patre in Nomine meo, dabit vobis. Joh. 4:13.14. 16:23. Advenis$.n8. DumitaAgaitum, orat,(9 cenfitetur peccata Daniel, ecce Vir Gabriel aya vabrehs— qdyolitat celeritate maxima, proprie in defatigatione, quae€ celerrimo motuoboritur, dicijr adcelitafe: quia tam fubito adfuit Danieli, acfialis devc&tus effet é ccelo. N'22 ex etymo fIgnificat, vel; Domints meus Deus pcteus 5. vcl, Robur meum Dew, Hoc nomen non eft unius Angeli proprium, fed omnium myriadum fancarum,| Omnis Angelus Gabriel eit, e(t enim miuifter Dei, qui à Deo Domino mittitur,& porens eft in Deo, nec(ine Deo, vide hoc nomen, Dan.8:16, Luc, 1; 26. Unus Chriftus Archangelus vocatur £t oratio, De feptuaginta[eptimanis Danieli tndicatis. Cap.XV liL.l.2.369 cotur Michael, Apoc.12, 7. fcd omnis multitudo fan&oram Angelorum eft, dicique poteft& vocari GaPricl, $.119.. Notatur tempus,quo Gabriel advolitavit,zezizitg:e Danielem, cirea tempus do- qs,. aya. ri veffertini, hoc eft, illo tempore, quo ftante templo& altari donum vefpertinum fo-«s. lebat offerri, quod dicitur CO23y[2 inter duas veferas;& inter meridiem& vefperam terminatur, Chriftus,verum facrificium juge;illo tempore in cruce animam ethlavit, bora enim nona, quz noftra z:rtia pomceridiana elt, i£ézrvze; cum bora tertie, quee eft noua matutina, affixus cruci fuiffet, Marc.i$: 25.37. Gabriel informaturus Danielem de excifione futura Meffixe, facit id illo diei articulo, quo Meffias exfcindendus aninam emiffurus erat; uz ita videatur fimul mortem& horam mortis Meffize indicate, confer Exod, 29: 38.29. 4C. 41. M $120, Sermonem ita exorditur Gabriel. Danie/jinquit, nent exivi, tit faciam te diflint Sermo Ga cog noj.eve, non cenigmatico aut parabolico ufurus fermone, fed claro,& perfpicuo, ac fa- b-iclis, cile intelligibili, Z; uitio fu; plicatioumm tuarum, hoc eft, cum inciperes offerre derer& ixerneia;(en,ut rationem habet Deus precum fan&torum) exivit verbi, à Deo nim.mihi, angelifque,confervis meis, qui&ri$uusulo eeass aj(1Pct. 1112.) in haec myfteria revelatum& manifeftatum, Er ego vesi ad iudicandum, hoc eft, ego€ multis& pluribus denominatus& juffus fum, ut verbum id ad te referrem, eó 26.1 ti fis vir defideri.rum: Deo cure& carus. Ideo coufidera verbum,& intelliges vifienem, Villones prophetarum intelliguntur à confiderantibus verbum, Dan.9: 2 3. Daniel fcrutatus erat de 70, anus v jflitazum Hiero|ymse, Angelus illumerudit de 70.feptimanis, quibus non Hierofolyma tantüm rezdificanda, fed collatio gratiarum permanentium& inxitimabilium futura erat. Ita plus Danieli exhibitum, quàm ipfe videtur petiiffe, $21. Pergit, Septuaginta feptimana decifa[nut[uper populo 1105(S[uper urbe f;ncla Seprauginsa tus. verfa. ins $122, Septimanz funt alize minores ac vulgares, ut ita loquar; alize majores& extra- fe4 auo. ordinariz,facris autoribus ufurpatz, Illz feptem diebus 5 hae feptem abfolvuntur annis;"^ quilibetque in illisdies Annum facit; eftqueadeó fumendus n13U? Cav n2? C2 dies pro auno, dies pro anno, utita loquar ex, Ezech.cap.4. v.6. lae dicuntur C2'D) t2*yau feptimana dierum, Dan.1o: 2, He. CO'27. nD2U Sabbata, hoc eft, feptimane amorum Lev,25:8, IMD3U Sabbata pro feptimauts vide Lev,23: 1. $.123. Gabriel loquitur non de feptimanis dierum, in illisenim non potuit fieri, nedum ut factum fit omne id, quod his 7o. feptimanis futurum predicit; redutio nimirum populi, edificatio urbis, excifio Metfize, deftru&tio, adeoque& deítruct;o1em anzecedeus rezedificatio fan&uarii,&c. fed de /épzinrauss anmcrum 5 eruntque leptuaginta Mia: f ptiman& 480 anni, f$.124. Septuaginta feptimanz decife funr, inquit à Deo fcilicet Éxa& ceterminate, in cujus manu funt tempora& opportunitates, fint decifae per populo ruo, cujus tues concivis,& urbe fancla tua, cujus tu nunc ruinas& radera doics; ut pop.:ustuusin illis recolligatur,& miranda Dei cernat;& urbs tua fan&a rexuiisetur,. In: ns Dei nateturbenignitas, Septuaginta anni fuereexilij& captivitatis, hos quali compenfat feptuaginta feptimanis annorum; qui erant futuri anni maximorum beneficiorum,quamvis & memorabilium judiciorum, nam& in hoc intervallo 7 o.feptimanarum: continentur 70 ami, quibus rigidé babuit Deus Hierofolymam(y civitates uda, de quibus vide Zach. 1. verfa, 7:5. Aaa$.125. No, zo Derebus fub zo. feptimanis eventuris. Cap.XVIILIHb.». $.124. Nominat igitur quidem Gabricl feptuaginta feptimanas, non tamen dicit; fpatio hoc& intervallo omnia praecise& confummate implenda, quae pronunciat. Si enim cuncta re&é expendamus, multa occurrent, quae hoc 70 feptimanarum fpatio vix inceperunt, nedum ut abfoluta fint; quale eft Meffiz excifio,urbis fecunda deflru&io,facrificii& muneris abolitio, defe&ionis coércitio. Nam ut hoc unum tantüm dicam, Chrifti nativitas ferior eft edi&to Cyri, unde hze 7o feprimanee/five hi 480 anni incipiunt;annis 517. Deftru&io autem fan&uarii fata eft anno Chrifti 7o unde conficientur anni 607. lta do&ti cenfent Chronologorum. Sed haec Gabrielismens eft, illa, quae preenunciat,& de quibus vaticinatur,non minns 4.90 annis fore. Septuaginta hebdomades funt decifz; ut non minori intervallo omnia hac impleantur. Igitur minorem numerum negat, hoc eflnegat anteannos 490. omnia hzc fore, majorefn autem non negar, hoceft, non negat poft annos 48ojillisque jam elapfis, quadam horum adhuc fore& impletum iri. $. 126. Utut igitur certum fit, has 7o feptimanas incipere ab edicto Cyri, quod anno primo monarchiz promulgavit, 2 Chron.36: 22. non autem ut alii volunt 4 feptimo auno drtaxerxis Longimaui, aut à fecundo anno Darii Notbi, tamen dicere illas terminari& finem habere in morte Chrifti, non eque congruum eft, Docemur enim à Chronologis, mortem Chrifli(37 annis ab edicto Cyri diftare 5 cum ha 7o feptimana rantüm faciant annos 48c, adeoque jam ante mortem Chrifti elapíze fuerint, Multó minus, illas finiri in deftru&ione Hierofolymze per Titum, hac enim non 490, fed 607 annis ferior Cyri edicto exftitit. rvemum im—$.127. llla, quz his zo feptimanis, hoc eft, non minori intervallo eventura dicit iis. d Angelus, ordine haec funt, 1. yU2n O29 ad coércendum defeclionem,— Igitur defedio |. coércebitur. Defectio fcu apoftafia eft Judaeorum, Ef.48. verf 8. Defedor a2 utero vsca1us es, Ef.cs: 9. d defedliene populi mei plaga illis. Defe&tionis Juda rei facti funt, quoties Dei foedus fecerunt irritum,& juftitie Dei.&x' óer22»sax,— Maxime autem abomina. bilis eft illa defectio, quà Regem Mefliam, in Sione un&um, rejecerunt,& alium dotarunt,& vincula Domini Meffiz ruperunt,& funes illius abjecerunt, Pfalm.2: 12. 3. 6. Pfalm.16:4.— Hic populus defector coércendu: dicitur,& habena illius quafi defe&ioni ac apoftafiz injicienda; ut& agnofcaturralis à fan&tis,& incrementum illius impediatur. Haec coércitio agnofcenda eft in initiis fuis; deinde in confummatione. Cepit inquam illa, quum Judei& Gentes vocati funt per Evangelium, ad obediendum Siloh,& ad ftandum in libertate abomni jugo, quale erat Lex ceremoniarum, Tuncenim populus hicapoflata, qui in Jege hac juiiiceri volebat 5.& putabat, hanc fuam juftitiam effe, quando offerret dona, oblationes& libamina, jepara:s eff ab omnibus tribubus veri Ifraelis, Deut, cap.19. verf.21. itaut amplius pro dom«ítico Dei haoeri non potuerit, fed cenferi debuerit, gratia excidiffe& a Chrifro ab. litus ejje, Galat. cap. veif4. Confummataeft, cüm templum, Sacerdotium, uibs, politia plané defiit,& vaflitas ac coufummatio in flupentem dejlillavit, Tunc enim defector populus inops fa&us, vilis& infirmus,& ad incitas quafi redactus eft, féde;gse multos abhinc die: fme Rege, fie Principe, fine facrificio, cippoy Ephod(y Teraphem, Hofz. cap.3. verf.4. Initium coércitionis factum eft aliquo modo labentibus feptimanis 7o. Con:ummatio s— autem illius extitit illis jam elapíis. 2. ImMMÜT! CODT'»1;. id fecundüm confonantes ver" tendum eflet, ad ob/gnandum; fecundüm puntta autem vocalia verti debet, a4 confumpiandum peccata.In facris gentes, olim in propriis ambulantes viis,& à fcopo juftitiz& seta falutis aberrantes, dicuntur djixproel peccatores, Matth,cap.26, verf,4j. Rom 3. yet$,7« 3. De rebus fab zo. fepttmanis eventuris. C ap.XVIILLib.z, 371 verf.7. Galat,2:15. Igitur gentium peccata dicuntur confummanda; quod fit, quando gentes é poteflate tenebrarum liberate, transferuntur in regnum lu. i5, Coloff.1, 13. CouJimmantur peccata, non ut gentesab omni peccato deinceps immunes agant, id enim in hac vita non cadit in fan&tos; 1 Joh.cap.1. vers.8. ro. fedut peccatum deinceps in illis nou amplius regne? Rom.,cap.£. vers.12. illaque liberate 4 peccato in fervitutem tranJeant jufittie, Rom.cap.6. vers, 18. Ut igitur coércetur defe&io per abolitionem& reje&ionem Judxorum deficientium; ita peccata confummantur per vocationem& converfionem gentium peccatricum, 3.[1 8271.& ad expiandum pravitatem, In pravitate geuituselt omnis homo, ut& i peccato, hoc eft, reatu conceptus, Pfalm.gi. vets.7. Expiabatur pravitas olim typicé per facrificia pecudum. Levit.cap.1, vers.4 Cap.4« VerS,20, Cap,f. Vers,$. 16. Veré autem& realiter expiatur per imelerem illam bzffiamy & fanguinem presiofum agui Dei, qui fe ipfam dedit viclimam Deo, Ephef. cap. g. vers. a, & autilyzram, y Tim, cap.2, verf. 6. eftque expiatio pro peccatis noflrz. y Joh.a: 2. Sine hoc non datur pravitatisexpiatio,| Oftendit Gabriel, quomodo expietur pravitas,dum addit, Exfcindetur MefJias; perexcifionem nimirum Meffiz: hancque Meifiz excifionem efe verum& futficiens facrificium, inde apparet, quod additur, abolebi£ facrificium & mun,— Sacrificia typica non nifi per facrificium juflitis, Deum decens, legem implenspeccatum expians,abolentur. Et ut olim fecrndyem legem[ine fin; uinis fufione non fiebat remijJio, Hebr.cap. 9. vers, 22. ita fecundüm Evangelium fine excifione, morte, fanguine Meffiz nulla eft pravitatum peccatorumque expiatio& condonatio. Simul intelligitur, ubi peccatorum pravitatumque expiatio eft; ibi nullam illorum effe avaArno, ut olim erat. àr vi; Svotaug xav! ànavróv, Hebr, 10:3. 4. CO'DDy po van& ad adducendam juflitiam eternam. Tuflitia haec adducenda olim, eft jus illud; quod habet is, cujus expiata eft pravitas; nimirum ut confiflere poffit in judicio coram Deo, liber tutufque ab omni accufatione& condemnatione, hares vitae& falutis, Haec enim«(t jujlitia(ervorum Dei, ut omne inflrumentum, quod fingitur contra ipfos, non profferejur,& omnis lingua, que cum ipfis[argit in judicium, condemnetur. Efa,$4:17.. Haec juftitia vocatur j4flitia Dei, Rom.1: 17. 3: 21. Ef. 54:17.*DND áime. quia Deus illam adducit, illam donar,& in illa fanzlificatur; Ef.5: 16. uude& Deus dicitür juffitia noflra. Jerem. 2 3: 6. Hac juftitia Zope eft, Rom.s: 17, per illam regnat gratiain vitam eternam, Rom.g: 21, Vocatur illa ezerza, quia non eft obnoxia penitudini; eft Zu«rapAnrG-; nec alterius admittit fuccenturiationem, Haec juflitia adducitur per eundem; per quem expiatur pravitas; qui& inde dicitur fadw nobis à Deo juflitia. 1 Cor, cap. 1: verf.30. Denique dicitur juffitta ex fide ad fidem, Rom: verf, 17. Phil.cap.3:v.9,. 5. N'33 mn ann( ad obfignandum vifrouem dy Prophetam, Vifio faepefignificat 1. Verbum Mofis& Prophetarum, olim di&um& narratum, 2. Umbras Legis& figurasolim ufurpatas.;.Fidem promiffionisolim promulgata& exfpe&ationem, fic Habac, cap.2: 1. Nam adbuc vifro eff ad tempus definitum; Sed hic in appofitione Propheta fignificat in fpecie lerem figurarum. Jgiturquod dicitur Matth, cap.rz, verf13.. Omnes Prophetae(y Lex usque ad$obaunem prophetaruut, idem hic Angelus praedicit, fore, ut Lex& Prophetia obfignetur, h.e, ut omne id quicquid de falute per figuras fuit adumbratum,& per prophetias predictum, verificetur;& fic vifioni ac prophetis fides fiat; fimulque vifio& Propheta definat prophetare;& incipiat teftari.Cum expiata eft pravitas,& adducta juftitia eterna, etiam vifo ob» fignata eft; impofterumque à vifione, h. e. umbris& ceremoniis legalibus liberi fumus; imó& Propheta,omnesque Prophetiz,qua locuta funt&«i 4 eic iicet Q-,& aute Aaa 2 teffats * Quz nunc pic.ius eaarrat Ga» brel, e 372 De rebus fub[iptimanis 7o eventus, feflato«a eis og eabánaue, xg) Td[oj T230( Jac, 1 Pet, 1, V.10.1I. implementum habcat, nullaquenova Prophetia audiri aut accipi debet. Tudeorum effatum eft 53 muan n2" xw 20m ND CON'2JTI Oinaes propheta nn propbetarunt nifiad dies Meffi. 6, Camp v nn» d ad uugendum Santlum Sanctorum, Yn tabernaculo Mofaico duplex erat exma, prior dicebatur 512[anéfum,pofterior 4*yix a7 lov Sanchim Sangorum, H«bi.9,v.2.3. Id tabernaculum fignificabat& Chriffum& Ecclefiam. gitur& hic, ubi cc:té de tabernaculo terreftri fermo noa cft; quippe quod etfi cum HierofolJyma rezdificandurh, tamen etiam cum illa dicitur rurfum deffruendum, per popzluim Principia advenas intelligitur& Chri/!ns& Ecclefia, Chiiftus Sanctum Sanctorum eft,[antium Domiui, quod di!i;t. Mal.z. v.i. Szcerdos maximus clim auream in fronte laminam geftans, cum hac infcriprione 1312 271p, hocelft, zucv zu suelo, tynis Chriti erat, Chriflus unitur, non tantüm ab«terno, Prov.cap.8, nec tantüm oleo alacritatzs pra confortibu, Píalm, 45. fed& Spiritu unzlus cfl. d? potentis, A&or.10:38.. Dominumque ilum dj unQuin Deu fecit, A&or.cap.2, vers.36, hocefl, publice declaravit; nimirum tunc impri. mis, quum dextra Dei exaltatus provijF'orem fancli Spiritus accepit à Parre y illumque ffudit in mem carnea. A€,2. vers.33. Etiam Ecclefia Sanzium Sandlorum eft, non tantum illa, quz füperne triumphat; fedetiam illa, quae hucufque inferius militat, lilius enim civitas in culo eff, Phil.3 v.20.. accejfit ad Zion montem, civitatem Dei vivi y panegyviu primcgeuitoritm, Hob. 12. v.22423.24., accedit cum libertate ad thronum gratie; Hebt.4. v.16. nam iberaeft, Gal.4: 26, E«clefia, vere SanüumSan&torum unda eft. Et vos un&onem accepiflis ab illo, 1 Joh.a: 17. confery,ac, Et vos undlionem babetisà andlo,& w« Jis omuia. 2, Cor, y121. Ungens nos, Deis oft. 4.128. Et hac funt illa quz feptuaginta feptimanis, hoc eft, non minore temporis intervallo fieri debebant, quorum fi genuinum& nativum ordinem: confideremus, deprehendemus, antecedere expiatiouem pravitatis; fequi adduclionem jufhitia 5 fuccedere uu&liouem Sandi Sanslorum; fubfequi confemmationem peccatorum 5 um demum coercitam defeclionem;& ita his omnibus,& per hec omnia ob/fgnatam vifzucm& Prephetiam, Expiatio pravitatis facta eft per lytrum Chrifti, Juftitia seterna addu&a per obedientiam Altiffimi, San&umSan&orum un&um eft per effufionem admirabilem Spiritus promiffionis fan&ti, Peccatum confummatum eft per convcrfionem gentium, Defectio coércita per reje&ionem Judeorum, Vifio obfignata& prophetia per abrogationem& impletionem ceremoniarum legalium;& collatione promiffarum gratiarum,& exercitium juftiffimorum judiciorum. $.129. Summarim& in compendio hadenus nariavit Gabricl sz eA labentibus 7o hebdo:adis, nunc per partes& temporis proz:cáitur articulos; dictaque plenius, & claris quidem verbis enarrat, $.13o. Ef copuofce, inquit, QJ amimadverte, Tu Daniel, totusque Ifrael, popu. lus tuus, qui nunc eft,& impofterum erit; ab exitu jérincnis, hoc eft, à promulgatione edi&i Cyri Regis, 2 Chron.36: 22.23. Eft 1: 1-4. quo prxcipiet de redacendo in terram populo, d de«dificaudis Hierofolymis, ufque ad. Mejsiam Principem, qui non eft Jehofuah facerdos, neque Zerubabel, filiusSealtiel; ncdum Agrippa; aut filius ejus Monobazus, fcd Dei Filis, bodie genitus, Pfalm.2. verf.2, 7. peccaui expiator, juftitiz addu&or, peccatorum confümmator,& veré Sanctum San&torum, fepzimauas feptem,& fexaginta daas; quae jun&ee faciunt annos 483. Mens Gabrielis cft, Imprimis redu&os in terram,& readificatam cernentes Hierofolymam cogitare debere de Meffia Prin 65 earum perGabriclemenarratione pleniorz,Cap.xv r1.lib.z.373 Principe: ejusque adventum prop? effe elapfis femptem his& 62 feptimanis, Dum dicit Mefiiam Priucipem,innuit,Meffiam fore Priucipem,Dominum(Qj Regem, Ea quz fluentibus his feptem& 62 hebdomadis fiexi debebant,funt. 1, Redutlio. 2, 4Edificatio urbis, 3. KEdificatio fori& fv[Te in illa, denuo dificabitur qaoad forum& fofJam: cedificatio HierofoIym:z paulatim& fucceffivé perfectaeft. 4. Er in anzuflia erunt tempora quedam, Talis anguftia fuit fub Dario Hyftafpis,& Artaxerxe Longimano, qui noluerunt templum& urbem zdificari; Efr.,:4.6.7. imà& fub Alluero Efterze maritos imó& illo tempore, quo fa&a funt, quz leguntur Dan.8: 9-14. confer Dan. 1 1: 30.31.32, Haec anguftize tempora inclufa videntur 70 feptimanis,exftiterünt enim labentibus 7&62 feptimanis. $. 131, Et pofl ptimanas illas$2. adde& illas feptem; nam& illze antecedunt, ex- ,,«c, fiindetur Mefcias: nempe ita ut eft Ef. 53, 8. Dan.2,34. AGQ0r.2, 23. Excifionem Meffiz metis, Chronologi cenfent factam ferius;4 annis, Ita autem excifus eft Meffias 1?["N) ur nibil illi fuerit, hoc eft, ut omni humana ope& folatio orbatus fuerit, confer Dan. 11: v. 45, D"Wy PS, ab ipfis difcipulis fuit dereli&us, Zach.15, 7, Vel, Ez nibil illi, vitalis Fcultaris fuperfuit, Corpus enim ejus totum examine& interfectum exftitit. Ali, Yo 9? Nonera? ei, culpa velcrimen, Alii,($ vibil il/i acceffit per excifionem, quod excifus eft, aliorum bono excifus eft. $. 132. Excifionem Meffiz funefta fecuta funt tempora. Ez civitatem d[anum Corrptio; corrumpet 5(excidium Hierofolymze templique fecundum innuitur) Populus Principis cetus adven&, hoc eft, Romanus exercitus, cujus Princeps, quamvis à Judaeis electus, Ro-. ma Archelaum accufantibus,& fub Romanis przfidibus effe cupientibus, clamantibusque, Non babemus Regem nifi Cefarem Joh. 19:15. Princeps cantum advena five alienigeria erat, Duplicem cerne hic Principem. 1. Metfiam Principem; qui exfcinditur; adeoque rejicitur, de quo& Jerem.30;2 t. rir Princeps ipfiusex ipfo, 2, Principem advenam, cujus Populus eft fan&uarii defttu&tor. Ita fan&tuario& urbe corruptis, fins illius fuit in inundaticne, $. 133. Ante defiru&ionem autem fan&uarii Pel/zm exflitit, cum Principe fcilicet Bellum. advena, quod tamen infauftum fuit, deftru&um enim eft fan&um,& urbs,& wfque ad finem belli decifío eft vaflitatum, hocelt, feveriffime rigidiffimeque exftiterunt vaftationes. $.134.. Et facet. pravalere. fedus Meffias Princeps; hoc eft, faciet; ut fit Pax» quae poaus pro. federa pata fequi folet, in tota habitabili, Quando Chriftusapparuit;pax fuit; omnes» pter multos, que populi uni fer imperio fuerunt fubje&ti, E.7:14. 40:4.5. Lu.2,. quod tamen fedus Meffias, incidens Virgam[uam, clementiam, ritum fecit, Zach.cap.11, vers.7.10., pacemque datam à rerra abjiulit, Apoc.G,vers.4. hinc fecutum eft beZum, de quo jam jam diximus, Federi definitur feptimana una;. hoc eft, non minus feprem anni, Fedus faciet praevalere CC'2702. propter mulros, nempe ad praparandum inopes gregis Zach. 11,7. qni zmulii erant fuzuri,(coufer Ef.e3: 11. juflificabit multos. y va. propterea partem ipfi dabo in iilii.) hoc eft, ad dandum illis fpatium& opportunititem exeuudi é terra & urbe defc&rice Hofa: var1, coufer Ef, 52,11. Recedite, Recedite: exite ab ibi: Jepafamini,&c. $32. Et dimidio feptistanz, illius nimirum, quà feedus faciet przvalere, /iciefs cetratio(z» ee[fare facrigziin dr donum, Nondum clapfa erat feprimana una poft mórrem Chrifti, toi cum hoc fa&um elt. Sacrifinm, dosumque fecit cejjire, cum fideles fan&osqueà legalibus his iniütutis pronunciavit liberos, quod factum per praedicationem Apoltolorum, ut 374 Deala abominationt 9 decifionecon[ummata. Cap.x1x.]as ut Pauli A&or.13: vers.39.& decretum Synodi Hierofolymitanz A&or.15 128,& judi. cium Petri, A&or.15, vC. item Jacobi ibid, vers.19.& exemplum Cornelii, qui fine circumcifione accepit Spiritum San&tum,& baptizatus e(t,& vifionem exhibitam Petto, Actor.1t, vers.9. $. 126. Ita Chriflus mox poft excifionem facrificia legemque finivit,& ab illis fan&os fuos liberavit, At Judaeos defe&ores quod attinct, illi facrificium& munus pertinaciter tenuerunt, ufque ad deftru&um fan&tuarium,& necdum plenus menfis à facrificii jugis ablatione abierat, quum templum crematum eft: eavips five Julii r7, id defecit, Augufti five Ae decimo templum incenfum eft tefte Jofepho belli. 7. cap.4. quo incenfo rebelles& apoftatze coacti funt à facrificiis& munerum oblatione abfünere fatentur . que huncufque in diem fe in nullo loco totius terrarum orbis facrificia offerre poffe,— Arbor$.137, Porró monet Gabriel, fore alam«bominationum, hoc eft, protectores abomi' mabiles, la in facris fzpe notat protectionem, Ef.18; 1, Idumai;Zelocz,ducesque illorum Simor, Eleazatus, Johannes, per hanc a/am notantur, llli geilerunt fe pro terapli urbisque defenforibus, ejusque quali alà& clypeo. Sed illa a/a erat abominabilr, atque super illam adeo fdv) ua$ ignusoeoc abominabile id defolationz, hoc eft, jam jam defolandum, flans defolator.— jg /oco fanélo, de quo Matth.24515. Marc.tj,va4.. Erit fuper illam defolans, populusnimirum Principis advenze, urbem& fandum corrumpens. Quem Zefolaterem Chriftus intelligit per exercitus, quos dicit cinhuros Hierofolymam;. quod cum viderent, monet, ut agnofcant propinquam illiw e[Je defolationem, Luc,21, 20. Freonfum.—$, 138. Hic defolans defolabit ad. conyummatiouem, Ef,10: 23.& deuifronem, hoc eft, "euro— horrendam vaftationem,hacque deflillabir,& ut fluvius manabit,& effunderur DeU 5j 'o— fuper flupentem, hoc eft, Judaeos attonitos fuper tanta miferia& clade; obduratos, cognitione& fapientia deítitutos, confer E.52,14. C222 IDE DD? artoniti fuerunt,lupuerunt, fuper te multi, $.139. Et hac de celebri hoc oraculo dicta fufficiant, Videmus ut clare& diftinae Gabriel determinavit& notavit Meffia adventum, Paffiones, Principatum;opera& be. neficla: imó& judicia in incredulos& defectores, Nec non reductionem populi, ex. ftru&ionem urbis& fan&ti, temporaque intervenientis anguftie; de quibus omnibus agendum deinceps, Caput Decimum Nonum. De reductionePopuli, urbis templique extructione;& de iis, qux circa illa populo evenerunt; ut& de Regibus Perfiz, illorumque actis& fucceffionibus. Neduüio— J.T, T exilium tempusque exilii, ita& reductio populi& d»oxara gan reflidià A..." ie phetis, titio ja&urarum pet Prophetas predica eft, Deut. 3o: vers.3.$.. E? reffituet Dominus captivitatem tuam,(5 colliget te ex omuibus yopulis, quo differfit te, d reducet te ad terram, quam bareditarunt patres tui,& bereditabis illam, Ezech,34, vers.12.3. Eripiam oves meas ex omuibus locis, quo dif'ipsatee[nut, Cy educam eas ex populis,& congre» gabo eas ex terris,&y deducam eas iu terram[uam,& paGam eas in montibus Ifracl, iu cavis, € inomnibus babitatiouibus terra, Mich.2, vers. 1 2. Collgeudo colligam, ó Ecclefia Jacobi te totam, De reductione populi zm fudaamper Cyrum, Cap.XIX.lib.z. 37; totam.Congregando conaregabo reliquias lffaélis, Ponam illam ut oves Bozra, ut gregem in medio ovilis fui 5 perftrepent pra bominibus. Jam jam é Gabriele audivimus exiturum verbum de reducendo& adificanda Serufalem. Efajas loquens de anguffia prioris temporis, dicit quod illa 5p? levis exflitit: quia in liberationem exiit, Ef.8: 25. $.2. Jeremiah imprimis Propheta fzepiffimé de illa locutuseft: hinc, ubi de illa agitur, ut Eíra x: 1, additur, ad implendum verbum Domini ex ore feremia, vide Jerem. 4Vers.27.. Sic dicit Dominus:. Defolatio erit tota terra, Cyw Wo no» d: confummationem non faciam, Alio tempore fa&urus erat Deus confummationem. Ya Gabriel, E£ fuper alam abominationum erit defolator,( usque ad con[ummationem, confer Efa.yo: 22. Nunc autem nondum facturus erat confammationem: quamvis in defolationem daturus terram& fan&uarium: quia urbs, templum, cultus reftitui debebat in integrum.confer Jerem 3o. Vers.qt, Certé zecum non faciam. 122. confummationem, fed cafligabo te ad judicium. Jer.1G. Y.14.15. Ecce dies veniunt,(y non dietur amplius, Vivit Dominu, qui eduxit filios Ifrael e terra /Ecypti 5. fed, Vivit Dominus, qui eduxit illos é terra Aquilonis,(y ex omnibus terris, quo depulit illos,( faciam illos redire ad terram illorum, confer Jerem.25: v. 7.8. adde Jerem.29:10. Sic icit Dominus, ut impleti fueriut Babyloni 70. auni, vifitabo vos,( flabiliam fuper vos Verbum meum bonum, ad reducendum vos ad locum buuc, confer. y'. 11, 14. Jerem.30: 3. Ecce dies veniant,(& reducam populum meum Ifrael& 3uda ad terram, quam dedi patribus illorum, c bareduabunt illam. y.8.. Frangam jugum ejus à. collo tuo,(9 funes ejus rumpam, Gy non facient. fervire illum adbuc Alien. y, 18. Ecce egoreffituo captivitatem tentorium Sacob,& babitattonum illius miferabor,& adificabitur urbs V2)»y fuper tumulo fos& palatium ejus templum, fecundum judicium[uum babitabitur. Jer.31:v.10. Qui diJberfit Ifraelem, conoregavit illum,&[ervavit illum, ut paffor gregem, confer, Jerem.3 3. vers. 6. 7. 10. 11. $.3. Hec redu&tio populi in terram, illiusque in poffeffionem terree reftitutio vivo emblemate Jeremize notificata eft à Domino. Cum effet à Zedekia conjectus in carcerem, accedit ad illum fecundam verbum Domiui Chanamael ilius Patrui illius Sallumi, dici que, Eme, age, aorum meum, qui efl in dnatotyin terra Beujamin 1 1 DBUD 32'3 nox nam tuum efl jus berediratz,& tua cfl affertio, Jeremiah agnofcens, verbum id Jehovz effe, emit agrum,& pependit arzentum,& feripfit in libello,& obfiguavit& adhibuit tefies. Jerem.32: v.6-- 14. Sed confiderans urbem tur.c obfidionecinctam, moxque tradendam hoftibus, non poteft divinare, cur illum jubeat Dominus emere agrum, cujus tranquilla poffeiione ob belli ftrepitus gaudere haut poterat, Tz, Zixiffi ad me; inquit, Domine Deus, Eme tibi agriem,& vitas datir in mauum Chaldaeorum y.24.. Vgitur declarat Dominus, id fieri in fignum, faslurum Dominum, ut Populus abdu&us redeat ad. locum buncs & babet. fecuré, tunc emptum iri in terra Canaan. domus, agios, vineas, in terra Benjamin,& arca Hier-folymam,& in oppidis Jude,& im oppidis montana,& in oppidis deprelJa,& in o; pidzs auffralibue.— Nui refltuam jacluras eorum, ait Jebovab, Jerem, 32. VeIS,15. 27-- 44. $.4.. Poteftas exeundi€ captivitate,& redeundi in terram,& edificandi templum ac urbem, facta clt Populo à Cyro Rege Perfie, qui unà cum Dario Medo Babyloniorum occupaverat imperium, Darius, jam grandavus, cum novum regnum acciperet Dan.cap.ó: vers.i.. non diu videtur rebus prafuiffe, fed paulo poft& vivis exceiliffe; hinc non narratur. poteftatem hanc dedille populo, in quem infenfo alias& inimico animo Imprimis autem a Je» remia. Cui fingulzri tatione illam notificavit Dorie nus, Cyrus Perfarum Rex po tcftatem permitit pop'tlo redennd. in ters pnm.&ex. itu endi templum, pubiico edi&o. Senfus illins, Numerus eorum, qui ad edi&um Cyri redierunt in tcr. ram, 36 Deeditio Cyri ad veduétionen: Tudaorum. Cap.XIX.lib.s. animo non fuit, ut patet€ benevolentia, quà pro fecutus eft Danielem Prophetam, gent* udzum, maximis honoribus ab illo affc&um, Dan.6: 3.4. 15: 20-25. $.4. Id ita fore didum praemonuerat Deus,Ef.4.5: 28. dicens de Cyro,Paflor met eft dy omnem voluutatcm meam perficiet,& ad dicendum, adificetur Hieru[alem;€ fundetar templum. Ydita fatum elfe conftaté 2Chron. 36:22.23. Efa. 1: 1.2.3. Zduno primo Cyri, Regis Perfése intellige;imperii& monarchiz in Babel, nam ance in Perfis viginti jam,& quod excurrit annis regnarat, excitavit Jebova[Diritim Cyri, Regis Perfias(9 feit tranfrre vocan in toto regno fito,(9 etiam[iripto, dicendo, Sic dicit Cyrus, Rex Perfie,. Omnia regna terra dedit mibi Dominus, Deus Celorum, cy ille inandacit mibi, ut«diicarem fibi Domum in Hierufülem,. Quis in vobis ex omui popztlo illius. eit Deu ipfiue cum ipJ6 5& afcendat Hiero[-lyuam, &«dificer domum Dei lfracl. $.6. Cyrus totius terrarum oibis Moaarcha,Vir,non initio tántüm regni, fed con:inuo totius temporis fucceflu admirabiliter infignis, excitatus à. Domino zedificationem templi imperavit. Rivi aquarzti cor Regis in mauu Domini eff, quo vult, fleclit illud ,Prov.axt, Homo paganus,mortalium potentiffimus,fle&itur à Deo;ut infigne Diei promoveat opus. Omnia Regum decreta& confilia, eximia& praeclara capiuntur excitante Deo fpiririm illorum. Rex divinitus excitatus voluntatem fuam& voce& fcripto publice ftatim promulgavit, Humilitatis eft,quod agnofcit Reza terre data fibi a Deojnon viegat, p?" N'DU imperare celos, Dan.4: 17.& Excelfum dare regua bominum cui vult, Dan.4; verf.i7. Obedientiz, quod jubenti fe fubjicit Deo. Er il/e ju/Jit me, tum interne, movendo animum; tum& externe forfan,mittendo ad illum Prophetam, potuit is effe Danis], qui ftit ad aumum ufque primum Cyri Regis, Dan.1: 21. Addit Jofephus,legille Cyrum Ji2ram Efaja, qui de illo vaticinatus erat, Juffit me, inquit, ad edificaudum domum in Jeruilan, hoc eft ad curandum omnia, qua ad id requirebantur, Cum igitur imprimis neceffum effet,ut operi admoverent manum homines,invitat omnes e popzlo Dei, quos hac res precipue tangebat;quibufque adeo unice cura: effe debebat,ut afcenderent& zedificarent. Addit, Erit Deus ipfius cum illo, certus de hac Dei voluntate nil dubitat auxilium illius promittere opus aggrefluris, $.7. Nectantüm exíiru&ionem domus Domini imperavit, fed& modulum ftru&urae,ut effer alta sinas 60,& totidem lata& c. praeícripfit vel potius conceflit, Efr.6: 3. non euim ille obfervatus fuit, nam futura fuiflet domus fecunda amplior prima Salomonis, t Reg.6:2. contra teftimonium Hag.2: 5. 9.8. Juffitinfimul;ut fantie feu erogatio e demo traderezur regia, Ef. 6: 4,& ut exules Yfraclitae adjpvareuur ab aliis auro,argento,&c. Efr.y:4.. denique vafa domus Domini, abduSa à Nebucadnezare, acendenzibus reddidit, Efr.cap.1. verf,7-11. cap.q. verf 14.15. cap.6. verf.s. $.9. In hocedi&to Cyri continetur imprimis licentia edificandi domum Dei, nec exclufa eft licencia edificandi urbem, non tamen comprehenfa fuit licentia muniendi illam, illam enim Nehemias ab Artaxerxe demum impetravit, Nehem.2; 8. $. to. Pubiicato edicto furrexerunt& afcenderunt Capita Pazrum; hoc eft, praecipui familiarum, éjuda& Benjamin,& Sacerdotes( Levite, omne[que, quorum excitaverat jHiritum Dominus, Eft. 1:$. in univerfum quatuor imiliones fcu myriades, hoc eft, quadraginta millia,& 360, praeter 7 337.fervos& ancillas,& 100 cautores(y cautrices, Eft.2: 64.65» Nehem.7:66, $4r. Non vacui afcenderunt,fed ditati multis muneribus, Efr,t: 6. Cüm olim afcengerent (De numero redeuntid,es Zerubab.ac Jebof. Cap.XIX.Lib.z. 377 derent ex Egypto, nolebat illos Deus vacuos exire. Exod. capite 3. verf.21: 21 Íed tunc exiverunt onuíli fpoliis, nunc autem exeunt cumulati donis& muneribus, $.12. Multomajor afcendentium olim ex ZEgypto fuit numerus, quam nuncex Babel, Exod.12:37.38. Tamen major fuit afcendentium numerusex Babel, quam defcendenzium fuerat& abductorum in Babel. vide Jerem.52. verf.30. omnes anima, quas a»duxit Nebucadnezar, quater mide( jexcent«, qui numerus, ut equo minor, nonnullis fufpe&us videtur, imprimis cum, 2 Reg.24. v.14.16. dicantur deportati 10000.& viri freusi 7c00,& fabrorum ac collegiorum ioco. unde conficitur fumma 180oc. Quicquid fit de horum conciliatione numerorum, videmus quemadmodum in JEgyptos ita creviie Iraélitas in Babylone, nam& cum Efra afcenderunt alii plurefque. Efr.7: 7. & plurimi in Babel manferunt,& in Palzftinam non funt reverfi, de quibus Jofephus, miNva isi aGuAGyi xaTiaemar, Td. xrüjaa(n taraen S SiNorrie pofe[JIones linquere nolcautes, $13. Fuit Daniel fuperftes, cum reductio facta eft. Dan. cap.1, verf.21. cap.16, puit ise vers. 1, An vero ipfe in Palaftinam afcenderit, non conflat; quinimó auo tertio illos non Cyzi fe fuifle fcribit juxta flevirm magnum CLiddehel, hoc eft, Tigrim, qui in Affyria fuiffe idefuit, Dan.cap.1o, vers.4,— Ut igitur olim cum abductis Jeremiah non defcendit inBa-—' bylonem, fed maníit interras. itajnunc Daniel cum redu£tis non afcendit in terram, fed manfit in Babylone, totus decrepitus, fenio fellus& defectus, cottidie exfpectans tempus 4 d'aAgceni, $.14.. Inter primorcs afcendentium fuit Zerubabel,& Jefu, feu jebofuas, Efr.2. v.2. pter illos hic filius jebusadak, 1e scbealrielis, Efr.3: 3. hic Sacerdos magnus, ille prafes Juda. Hag. fuit Zeruba. ). vers, qui duoin promovendo tumpli edificio primi& diligentiffimi fuere, Hag.1; bel& Jeho1244. 213.5. confer Zach.4:9.. Maus Sorobabelis fuudaruut. dumum banc,& mauus ejus a»jolvent, $15. Zerubabel dicitur fuiffe filiut Scbealriel. Matth. i212, XaxaSui 5 iyfrnow 7 XopoC45:, adecque nepos Techenis Regis; cujus filiusSchealtiel; 1Chron.5: 17. 17. Et filii Sechonia zii ty Salaticl filiw ejas, y Malcbiram Gy Pedajab,&c. fed vers.19. additur. E: filii Pedaib Srzbabel e Schimei, Igitur non fuit filiusSealtielis, fed ueros 5& ficubi Filiw dicitur, id non proximo, fed remotiori gradu accipiendum eft, neque ergo eft nepos, fed pronepos Jechonize. $45. Aulico nomine Babylonis videtur di&us fuiffe Sesbazar, Efr.i: 8. quemadmodum Daniel Beltefcbatzar.Fundatio enim domus, quae Serubabeli, Efr.3. v. 8. eadem attribuitur Sesbazari, Efr. 5. v.e. $.17. Dicitur fuiffe nn3 five 12, Efr.cap. 5: vers 14. hoc eft, i3vepysnc, praefes populi, Item. N'2. princeps Jude, Eft.cap.t, vers.8.& NDW Ésr. cap.:. v.63. quod deduci poteft à 7 unde[V7 i£ucia facultas. Esr,cap,s. v.7. men fe undàm facultatem Cyri collatam i/i, neque enim certum eft, Perficum hoc effe nomen muneris aut officii,.... £42. Sceptrum à domo Davidis nunc ablatum erat, hinc Sealtie], unus€ pofleris David, Prefes tantum& Piinceps audit,noluerunt Reges Babel aut Perfize omnem deeffe dignitatem magni olim Regis pofteris; regio tantüm carere illos voluerunt titulo, hinc Je chonias,ipfe antea Rex, à Rege Babel exaltatus fuit,& Sesbazarem Cyrus'1DU nb Principem fecit, Esr, 5:14, Igitur fuit Serubabel Priuceps populi;fed poteltate delegata aut perBbb miffa i72 De Serbabele€9 adificat. altaris 69 templi. Cap.X1X.lib.». miffa à Rege Cyro;& fub illo prafes fummus totius populi; cujus quodammodo collega fuit Sacerdos fummus,hinc plerumque videmus jun&tos Serubabelem& Jehofuam, Officium Serubabelis& politiam fpe&avit& Ecclefiam,nam& Sacerdotes quofdam z4veAcyirec, à facerdotio removit; Efr.2,62.67.& cure illius demandata fuerunt vafa templi. Eft. 1,8... 5) 415.& illius jullu ac nomine altare ex(trutum& templum fundatum, Er 3,8. 10.& confummatum eft. Zach.4; Y.9. denique illi adftiterunt feniores, hoc eft, n 3spusia, Eft. 9. qui y, 14. Schesbazarem, hoc cft, Serubabelem nominant ut primum & principem inter fe, f$.19. Eximium de Serubabele verbum eft. Hag.2, 24. I/ die ait Jehova, acdpiam te Serubabel ferze mi,& ponam te u* frsillum, nam te clegt quod in Chriftum Dominum, cujus pater Serubabel, imó& typus, plenilfime quadrat. $.:0. Inter redu&tos fuere Sacerdoscs,Levitey Cantores Jauitorcs, Netinim. Efr.2,36-44. Ita in captivitate Babylonica diverfitas maufit ordinum,nec fublata eft populo in futuram liberationem& redu&ionem affidué intento. vide Pfal.137, 5.6. Si oblivifcar tui Jerufalem, bh vifcatar[ui dextra mea, Adbareat lingua mea palato meo, f. uin recorder tui y fi non ajcenda n Hiercfibymam fuper[uunmam gaudii wei. frsaerdo.—$21. Reduátiin terram primum omnium fedes priftinasoccuparunt, Esr.2: t.& reis&Lesitzs gerf fup Hir folynam qj in Judaam, quifque ad avitaten[uam,& vers.70. Et bibitarunt Sa.erdotes qj Levite in civitatibus,(y emus Ifrael in civitatibus[ui Ea eft infirmitas humana, ut prius curemus noflra, quàm Dei, nifi neceffitas hoc flagitavit à Judais; rebusut | privatis conftitutis, paratius accederent ad publica Dei, erp$22. AM ue tandem feprimo congregatis efl po; lus, ut vir unus Hierc flymam.Esr.cap.3. mà, versa, Tunc«dyicatam ejl altare, ad offérednin bolo-aufla, vers.2. obtuleruntque D.mino bolocaufla mauc dy vejleri, vers.3. Eodem tempore egeruat fei tabersacidorzar. vers.4, quod iu diem 15. menfis fejtimi incidir, Levit.23, 34. Et ab illo tempore facrilicia ordinaria, im;e, uoviluniorum y ftflorum,& J]ontauea. pauio rurfun; more obiata funt, A4icuio——$9.23. Sed huc ufque"I'«5 nyv 52'n rempli ceffavit. fundatio, Esr.3, 6. donec UM.—— qu) reduttionis fecundo fandamzuta ja&a funt, Esr.3, 10. Inde maximum in populo gaudium, Sed& fletus& lacrymae fufe multis à facerdotibs Levis,& Sancius, qui domnum viderant primam,& nunc fundamenta hujus fubjiciebant oculis, Esr.cap.3. VCIS. 10-13. Fundaro$.24. Neque hzc fine timore à populis vicinis ha&enus ata funt; Esr, vers. j. bofles 16mpli. enim Jal& Benjamin, hoc eft, gentes ille, qux in civitate; olim transporcatse erant$aniaria& s-Eupbrataas, de quibuslege, 2 Reg.17: vers.24-34. audientes teinplim 8 dificari Domino Deo 4 rael, debilitarunt manu populi Jud.,& pevturbarunt idus in edifitamdo, Esr.4, 1- 10. Timoriges., 9:25: Imo in ipfis Cyri diebus conduxerunt, hoc eft, largitionibus corruperunt conftbu& x». liarios, fatrapas aulicofque Cyri, ad irritum faziendum confr/ram popuh, Est.4, s. Cyro auHe$a^ tem eA T: dANus dopohnÜtrra 7roApawc d)vora réroy»» inquit Jofephus, Inde Danieli trium|feptimanarum lu&tus videtur obortus, in quibus jejunium circa tertium diem,menfis primi, anno tertio Cyri ceptum, ipfis etiam fefli Pafchalis dicbus continuatum eft. Dan cap.10. vers,i-4. Nam nec Danieli in Babylonia defuit cura rerum, qua agebantur in Paleftina, cyimoms,—$.26, Intervenit forfan mors Cyriantcquam malo huic afferre poffet remedium, Se prua De Cyri morte, Cambyfe€5'ejus[uccefforib.Cap.XIX.lib.z. 379 ptuagenarius dicitur vità fun&us fuiffe, poftquam Perfis& Medis imperaffet joannis, poft capram Babylonem o, poft initam monarchiam 7, cum menfe uno aut altero. De mortis genere variant autores, Alii in praelio contra Maflagetzs feu Scythas occubuiffe, caputque illius amputatum, in utrem humano fanguine repletum, juffu Reginz Scytharum,quae tum erat Tomyris feu Tamiris conje&um fuiffe tradunt. Alii captum illum in acie,& cruci adfixum, alii, inter quos Xenophon, placida illum in Perfide intet fuos moite defun&um fu/lle. Conditorium illius Pafargadis in Perfide dicitur pofitum; harcque monumenti infcriptionem nonnulli referunt. O bomo; Cyrus ego[um, qui Per» Jis ipzritm couflitui, 9 Rex Afra fui, Ne igitur monumentum mibi invideas, Alii ita, ErOdJ iya xeuap KÜgQ» Darsós Bui iov, Cyrus ego y. Rex olim Regum; bic conditus [um f$. 27. Xenophon multas narrat fententias, frequenter à Cyroadhibitas, ut«ra quU dior i2 sud eimi. Labores juctend.e vite duces[unt.. imreputy eee Epor igi à xaAGe doxem; Maximam efl. opus pulchré imperare. 8Miya. diyyappuos cpoogdv av puoi ae roD Cyii Gno» usRovr Q-, cli Fry eovpóio apdtlem; Cum pauca de futuris projbicere nos bomines valea-* mus, multa tamen agere infituimus:. andy igi nepdahesirepoy doeriic, nil esf virtute frueuofis, $.28. Cyro fucceffit filius Cambyfes; patri diffimillimus, Nam ut obfervavit Dio- Cambyjes, dorus Siculus, Cyrus erat«ya 766 GmoTs( y paívuc tvyvopuoy xgj dil avÜparz Qv, Cambyfes vero dsq parixie«gà aveo xoumzes 6s Aoy music: regnavit annos feptem, menfes quinque. Non attulit hic furiofus, pos eorpie dv, ut habet Jofephus, miferis Judacorum rebus levamentum, Putat Jofephus hunc Cambyfem efle Arzafaflam Efrae, ad quem Samaritani detulerunt Judaeos; quique omnem urbis ftru&uram plene inhibuit, Eft.cap.4. vers.7--24. Íed fallitur. Efra narrat 4bafverum ut anteceflorem Zrtafüfle s quis autem erit medius hic inter Cyrum& Cambyfen? Deinde quàm diver» fum eft nomen Cambyfé:,& Artafcbafla feu Artaxerxes? Nam hoc effe commune nomen Regum Perfiz, ut eft in Seder clam Rabba cap. 30. novcnn^w nop) nm2»on 53 omnis Rex vocatur dtrtaf'ff, non eft probabile, Perfarum enim Reges alii appellantur Cyri, Darii alii, Alfueri alii, Artaxerxee alii. Denique Zach. 1;12, 7:4. numerantur 70 anni, quibus Dcus duriss tradaverat reductos in terram,& quibus jejunaverant, illorum implementum non habebimus, fi füb Cambyfe impedimenta templi impleta& urbis ftatuamus, qui ftatim Cyro fucceffit,& parvo tantüm intervallo regnavit, Pariter qui hunc Cambyfen eundem faciunt cum Aba[fuero, de quo Eft.4: 6. illi confiderent, fecundàm fe& Jofephum unum eundemque hominem vocari Cambyfen, Ahafuerum, Arafchaftam; que nomina nunquam unus habuit, 4.29. PoftCambyfen Magi duo, fratres, quorumunus Cometes feu Patizithes, altet vagi, Oropafles feu Smerdes di&us, regnum dolos occupaverunt. Cometes Orapafii regnum tradidic, hunc aucem Efre nominari Zrzafaffam,& ad hunc Samaritanas literas perlatas Efr.4. quorundam opinio eft. Nimis breve fuit regnum Magi hujus, snum cancüm regnantis annum, quam ut de rebus Judxorum tantas follicitudines conceperit, Satis uno hoc anno negocii habuit, ut regnum, quod fraude quafiverat, induigentia& largitionibus confirmaret.| $« 30. Efta non facit mentionem Cambyfis& Magorum; fedà Cyro mox tranfit ad Darium, Eft.4:$. nam utrorumque regnum ruit breve& ignobile;& nullam rebus Judeorum attulit mutationem, B b b 2$.3 Lum Oc. Darius Hyftafpis, Non f b ilio abfolutí templi u.bisque zd.nc.uin. Fofephi fa. bula de Sztübabcie, 380«De Dario Hifla(bide. Cap. XIX. Lib.z. 4.31. Occifis Magis à feptem optimatibus Perfarum unus€ conjuratis& Magorum interfe&oribus Darius Hyftafpis filius,qui Hyftafpes Sufis praefuiffe dicitur, Rex conftitutus eft; cui praeter formam, virtutemque hoc imperio dignam,etiam cognatio juncta cum priftinis regibus fuit, Hic& Cyri filiam, 4zofJam, qua fratri Cambyfíz primum, deinde Mago nupferat, in matrimonium recepit, regalibus nuptiis regnum firmaturus dj vt in familiam Cyri id reverfum videretur. Scio£íchilum, qui adverfus Darii copias in pugna Marathonia dimicavit, inter Marii cedem& hujus Darii Imperium duos alios o1din: reges nominare Maraphem,&"rtapbernem; fed quia de illis probatiffimi quique autores filent, nec nos de illis dicere operae ducimus pretium. $.32. Sub hocDario jofephus putat templi urbisque abfolutionem perfectam,& uxcunque Efta cap.$.& 6. narrantur, fub hujus aufpiciis,& ex illius nutu& confenfu facta eile, fed hzc fententia per fe ruit, poftquam probatum eft, nec Ahaffuerum, nec Artafaftam,qui poft hunc Darium memorantur elle aut Camby[en aut Magum. Certum eft, Darium,fub quo templum perfe&um efb,effe feriorem Artafafta,qui omnem ftru&uram inhibuit. Atque hic Darius, de quo nobis fermo, prior eft Artafafta, non ergo templum fub illo abfolutum eft. $.33. Fabulaturfetiam Jofephus, Serzbabclemfilium Sealtiel;poftquam Darius Hyftafpis Regnum adeptuseft,ex Hierufalem defcendiffe& Darium veterem amicum conveniil-.& ab illo cuftodem corporis cum aliis duobusele&um; Regemque,cum aliquando infomnem tranligeret noctem, tres hos cuftodes corporis fui rogafle; primum,«o Gv/G- inen); fecundum, 6 à£anierc s Tertium, Serubabelem, ei 4j 5 vrzivie, TéTOY por 8 dabei 5, Serubabelem autem bené in rem dixifle; Regemque ad teftandum voluptatem, quam é refponfo illiusceperat, omnia ipfi,quae de&dificanda petierat urbe & fan&uario conceffiffe. $. 34. Nequetamen ex eo, quod dicitur, Efr.4: f. irritum fecerunt confilium illom ouziibis diebus Cyri, é& u[que ad regnum Darii Regis, ulla ratione fequitur, fub Dario templum perfe&um effe, aut fub Darioconfilium Judaeorum non amplius fa&um irritum, Mens Efrz eit, Indeà Cyro, ufquead Darii regnum confilia Judzorum turbata;& nec fub Darii regno defiiffe turbari, Dum Efra dicit, Ó sare ad regnum Darii innuit nec illo tra&u, qui inter regnum Cyri& Darii interjacet,quo Cambyfes rebus pra:fuit; confilia Judaeorum manfifle imperturbata, $. 35. Qui Darium hunc Hyftafpis volunt eundem effe cum Affuero, de quoin libro Efther,& reginam Fafibin effe ipfitffimam A4rofJum,Cyri fliam, Hy(tafpidae conjugem, ftatuunt incerta valde, Si Dariusidem cum Ahafuero, cur incipit de 42aj/zeroíermo; ut de alio& diverfo à Dario? Efrze 4:6. 4. 36. Pariterqui putant Zrrbacbfaflam, de quo eft, Efr.6:14.. 8 fententia Cyri, Darii Artafáfle Regis fuiffe unum€ feptem Perfis,qui opprelferunt Magum,illumq; confortem cum Dario imperii fuiffe,dicunt,quod probare non poflunt, Nunquam enim habuit Darius Hyftafpis regni focium.. 24rzafflà autem is eft idem ille, fub quo Efra afcendit Hierofolymam;Efr.7.& Nebemias.Nchem.2. Dices. Atqui nominatur& jungitur cum Dario& illo in loco,ubi agitur de abfolutione templi,cum Artafafta Nehemiz poft Darium & poft perfetum templum demum regnarit. Refpondeo, illius fieri mentionem per ufitatam ayóAmr; illumque effe recenfendum merito cum illis, qui promotores edificandi fuere templi, quia& ille ju(fit deinceps dari //2ua, ad coutabulandum portas, que erant domna, hoc eft, templo, Nehem,2;8,& de cetero fautor promotorque fuit urbis, in qua templum aedificatum fuit,$7. Da DeXerxe f. Abaffuero€9' ArtaxerxeLongim.Cap.XIX.lib.z. 381 $. 37. Darius Hyftafpis 36 regnavit annos: moriens multos reliquit filios,& in re- yeres; gno& ante regnum füfceptos,€ quibus Xerxes, Atoffze filius, regni gubernacula adeptus fenahafíaeeft; praelatus omnibus aliis, Scribit Herodotus habuiffe illum eX9- a£foy supavif e,^ Bellum à Patre Dario coeptum adverfus Graeciam quinquennium inftruxit; tantusque illiusfuit apparatus, ut non immerito proditum fit, flumina ab exercitu ejus ficcata; Graciamque omnem vix capere exercitum ejus potuiffe, Ariftides Sophifta ita de illo inquit, Tel obzegebatur ipfe Sol, mare navibus, terra copiis pedeffribu, a&r fagittis redundabat. Juvenal. Satyr. 10.. Credimus altos defeciffe amness epotaque flumina Medo prandente. Sed quam terribilis Xerxis in Graeciam introitus, tam turpis ac fedus difceffus fuit: ilT leque terror ante gentium, bello in Graeciam infeliciter gefto;eriam fuis contemptui effe E capit,& ab Artabano prafe&o trucidatus eft, poftquam regnallet annis 21. De hoc Xerxe fermo eft Dan.11,1, dizabitur divitiis maguis pre omnibus, Gy excitabit omnia contra regnum Gracoritm, $.38. Efta poft Darium nominat Zbafüerum, v2. Et in regno Alba[ueri, in initio vegni illius, fcripferunt adverf:tisueu contra babitantes$udam d Hierofolymam., Xerxes,Cyaxares Graecis dicitur, qui facris fcriptoribus APajfuwerus, Ia Darius Medus dicitur filius Abafüeri Dan.9, 1.& alibi Cyaxaris, Xerxis, Ergo& hic Xerxes erit Efrae^4bafuerus, $.39. Hic Abffuerus, Graecis Xerxes,eft ille,de quo in libro Efther agitur,qui repudiata uxore, E//Fer.;z,alias Hadaffam, Abichajilis Benjaminitz filiam fibi junxit. Efth.2: 1- 8. B 16. 17. la novarum harum nuptiarum honorem exhibuit Ahaffuerus five Xerxes convivium magnificum, omnibus principibus& fervis fuis; conceffit levamenta onerum provinciis,& dona largitus eft fecundum facultatem regiam, Efth. 2: 18. $.40. Sub hoc Xerxe five Alluero fcripta eft adverfatio(eu criminatio adverfus Judeos& Hierofolymam. Ita ut nec fub illo Judeo redu&i, magna profperitate gavift E fint, Et hic memores fimusanguflie maximz, quz Judaeis, qui in terram non aícende. rant ,excitata eft, fraude& dolo Hamanis, Amedavha filii, Agagzei;$ regia^malekitarum ftirpe orti; quiàRege Affuero mandatum de toto Judaeorum genere tollendo impetravit. E(th,;:7-- 11. Sed hecanguftia, utut magna, in gaudium vertit. Haman in crucem Mardochzeo przeparatam actus eft, Ethercap.7. Mardocheus patruelis Eftherae maximis dignitatibus honoratus Efth,2: 1.2. 1«. Et interfe&ores Judaeorum ipfi interfe&ti, Efth.o: r-- 16. A Mordecajo denique inftitura eft confuetudo celebrandi feftum Purim feu fertiupr quotannis die 14,& 15. menfis Adar. Efth,9: 2c-- 12. quod feftum etiamnum Judzi celebrant, cum praele&tione libri Either., pulfantes pugnis& malleis fcamna in Synagogis, quoties Hamanis fit mentio, Utvt autem fub hoc Xerxe talia& tanta in bonum evenerint Judaeis, tamen parum in negouo templi& urbis fub illius regno effe&um legimus.. $.41. Xerxen excepit filius Artaxerxes, Mapzóx er five Longimanus nominatus, quod Arxerzes manum dexteram haberet altera longiorem. Hic eftille 4rt4/a/1, de quo Efr. cap. 4. Longimá» verf. 7, ad quem geutcs Samariam& cis- Euphrataam inhabitantes mifciunt epiftolam,' in qua dolebant 34d«os edificare H'evoflymem y. cizitatem ilem rebcllena$ malam s quia fi abfolveretur,non daturos illos amplius Regi vectigalia& tributa, imó& 0'270 CN, hoc eft autoritatem Regum& poteltatem,quà abíoluté decernunt, aguntque ezeróuoxs, damnum palluram, Addunt, ipfis non fuiife integrum vr cre uaeitatus. Rois, Gà doynuotórw Bam^imce, Ideo mature fcripfiffe, E(r.cap.4- verf.9--16, Satis cal!ide agit hi fllii tenebrarum, Templum aedificari iderat, quod gre faciebat ipfis; non poBbb; tcrant qs2. De Airtaxerxe Longimano, Xerxe, C9! eorum fuccefloribus. terant ferre repulfam, quam acceperant, Non vobis d nobis ad edificandum domum D.i noJlvi, Eft.45 3. ideo opus impedire fatagunt, Non queruntur coram Rege de eedificatione templi; eam eaim forfan Rex permififfet; fcd Ípeciofo praetextu futura rebellionis, ingruentis damni regiis vectigalibus,& detrimenti abíoluta potettatis regiae urbem accufant; guari fatis, Regen non laturum, ut&dificetur urbs aemula imperii, $.42. Ut cogitarunt ita& evenit, Rex ledà epiftolà e veftigio refpondet; zdifi. cationem urbis jubet fifti, ufque dum pouatur ab ilo NDyO decreium aliud. Efr.cap.4. vers.18--22. Videtur Rex voluitle maturius aliàs dere deliberare, Interim autem, dod fiat, abrumpendam aedificationem, Refponfo hoc leti hoftes Judaeorum ftatim neci ad(unt armata manu. Tuncque cejJavi£ opm domus Dei ufque ad anuum Jecundum regni Darii, Eft.g:23,.24. Reguavit Longimanus 41, annos, Ita longo fatis intervallo opus fanum impeditum fuit. $.43. Quanta miferia! opus tanto ftudio zdificari cosptum; in diebus quidem Cyri aliquo modo impeditum; ut& in diebus Cambyfis, Darii H5 ftafpis, Xerxis; fub quibus tamen per intervalla aliquid in illo ftiru&um videtur, nunc inta&tum manet, nec ulla manus tam longo illi adhibita intervallo! Vere Judaei hec animo perpendentes dicunt Joh. 2; vers.20. 46. annis oxsdoputün 6 vai; ér(Q-, Certe non niinus 46.annis extructum eft templum. A primo enim Cyri anno, quo Monarchia potitus eft,& edi&tum promulgavit de zdificanda domo, ufque adannum fextum Darii Nothi; quo abfoluta eft templi edificatio, numerantur annt t4. hoc tempore currente aedificata fuit domus,& interrupta,& non nifi elapfo illo abfoluta. confer Efr.s:16, Ex tuuc, nimirum ab edicto Cyri ba:tenur&ificatur dem, ej ucn perf. d ejt. Xexes fe... 44. Artaxerxes Longimanus,ubi vita exceffit.filius ei Xerxes in imperio ad unum andus.— duntaxat annum fucceffit. Cum enim in fefto quodam ebrius elfet, atque in regia fua dormiret, à fratre Secundi.,& Pharnacya eunucho interfectus ett, Secundia-$44. Secundi.uis, alias Segdiars, ex Aloguna Babylonia fufceptus, imperio potinus. tus eft menfibus feptem; vel ut alii menfibus fex,& diebus quindecim. $.46. O.bo enim fratri illius, quem Pater Artaxerxes Hyrcanorum praefectum conflituerat;à magnatibus quamvis invito cidaris impofita eft. Sogdianus autem captus& paiusNo- interfectus. O.brs mutato nomine Dari Nr appellatuseft: Par fatidiu fororem fipus. mul& uxorem habuit. Hunc Scaliger fentit Hierofolymitani templi reliauratorem elle, mages& 0347 Ufque ad annum fecundum hujus Darii Nothi omne opus domus Domini HAB" ceflalle diximus. Efr.4: 24. Populus fecuré degebat;nec de abfolvendo amplius folliciPropheiz— eus crat fanctuario, fua cutans,iisque contentus,qui meritó jureque non cellare ted con. rinuis jejuniis& precibus Deum fatigare, nec fomnum oculis dare debuiflet, anzcquam à Deo impetrallet auxilium. Pfalm.132:3.4.5. Igitur dormientibus mittuntur monitores, Prophetze, Hazgaus, Zacbarias, quorum prophetiz abfoluta captivitate Babylonica in terra fana edi&ae funt, Sciendum eff, inquit Hieronymus, magni fpiritus Juiije dagaum Qj Zachariam Prophetas, ut adverfum Artaxerxis Regis edichum, e Samaritanos, gentesque cuuclas per circuitum d ficationem rempli impedientes, jaberent templum exjirui, De iisita Efr.e,1.. E? prophetavit Haga, Gy Zacbarias ad Judas in judaqy jerujalem in nomiue Dei Vrael, $.48. Apud Haggazum queritur Dominus dixiffe populum, Noneff tempus, ut veniat MS domus Domini, ut edifícetur, Hag. 1:2, hocett, nulla adhuc adeft opportunitas; nulla fe offert occafio. Regis edictum ejufdem adhuc eft feveritatis& rigoris. Refpondet Domi "De edicto Darii€9' veflitut.cultus Mo[aici. Cap.XIX.Lib.2. 385 Dominus, vers.4.. dn opportunim cfl vobis ipfis babitare in domibus vefiris contabulatis, dum Domus bac defü/ata efl?"Torporem hunc multis Deus judiciis& caftigationibus expellere nou neglexit, Seminaflis maltum,(y infertis parum, editis(S non eft ad fatietatein s bibitiss & non efl ad ebrietatem.&c. v 6. confer v.9 10.1 1,. Quam ob caufam? Propter donium meam; qua dejolata ell, G* vos curritis uuusquisqee ad domum fuam, Vgizur ferio monet y. 8.^fceudite mote, 3 apferte ligna, adificate domum,& gratam illam babebo, Libanum intelligit; ex quo Cedri ad domum zdificandam petenda erant. $.49. PerZachariam autem hunc in modum locutus eft Dominus, Zach. 1, 16. Sic dixit Jehova: reverfis fum ad. Hierofolymam in mifericordia: domw mea«dificabitur in illss G linea tcudezur fuper Hiercfolyma. Zach.4,6,. Hoc efl verbum Douiui ad Serubabelnon vebore, ueque viribas, fed. per[iritum meum,. $.50. His monitionibus excitati Serubabel, Jehofuas,& omne refiduum populi, ohediverunt vici Domini, y inceperunt. adificare domum Domini in Jerufalem, Prophetis illos jugiter inftigantibus Esr,5,2.& Domino Spiritu fuo affi(tente, Hagg.2, 5. 6. Forts ejl» omuis populus terres(y facite: nam ego vobif[cum cum verbo meo, d Spiritus meus flat in melio vejiri, $.51. Itadum in opere funt, accedit Satrapa Tuzaai, aliique rogantes, Quis dedit vobs licentiam. N22. NY] NIY2. adificaudi domum bau:,Esr.5, 3. Tempore Artafafte erat Rebum, S.bizfai, fo.t jue Esr.4,7.8.9. multo tamen impudentiores& maligniores Tatnao: nam non obflaate interloquio Tatnzi pergunt in opere Esr.5, 5. Neque etiam eptftola,quamTarnaiDario Regi ea de re fcripfit;ram plena eft conviciorum,ut illa Rechumt fuerat, Simpliciter& non mala fide narrat, Domum lapide cafó adificari,& liguum poui in piristibss,. Judzofque dicere, id illos facere jufJa& autoritate Cyri Regi 5 petitque vlutie patei Regis libi notificari. Esr.$, 6-- 17. $.5:. Juffit mox Darius, liberam permitti fenioribus Jude eedificationem domus,& fumptibus illis folvi ex zerario opibusque regiis& ad holocaufta animalia curari, vinum oleumque ad libamina; ftatuta'everitlima poena in omnes, qui ulla au(int ratione trans" gredi hoc edictua;, Esr.6, 1- 1j.: $.53. Ita abfolverunt Jenizres Juda donem Dzmini, anmo fexto Darii, die tertio menfis "Adar Est, cap.6. vers.14. 15. cum incepiffent opus in domo Bebove ex:rcitumm. lu die vicefimo quarto, menfis fexti, anni f:cundi Darii Rezis. Hagg. cap. 1, Vers.t4. 5.& induit rurfum vefles faas oruatáts civitas Janza, E(a,g2,1, Miremur autem Dei potentiam. Darius Nothus, filius Artaxerxis, inimici populi Dei, fua auctoritate, fuisopibus exftruit domum Domino, quem non agnofcebat, nec recte colebat. At quid mirum, corda humana fle&i Deo, cui;rare cedit,& venti obediunt; coram quo petrae rumpuntur& montes transferuntur? LL $.54. Paulo poft celebrata funt eucenia templi a. filiis Ifrael, Sucerdetibus, Levitis, cum gaudio, cen:um oblati beves, ducenti. arietes", quadringeuti agui, duocdeiim buedi pro peccato» fecun!iin nierum zviburm£frael, Esr.6, 14.17, Ut'ut enim tribus Jude& Benjamin imprimis facta fuerit reductiota, men& é rcliquis decem tribubus multi reverfi funt, Nam& ferr Sebulon,& terra Napbt.li partem. habdit in liberatione, Efa.8, 23. & de decem tribubus fa&um;quod efl. Jerem, 3,14. Et capi m v.s unum de civitate,& duos € tribu(eu familia, $455. Nec tantum, fed& Sucerdores-reflituti funt pinDj*53 à dfeipkeveny ee in dijriTátnai S3« 7 trapa. Edictum Darii. Abfolutio templi Encania templi, Templum Íccundum non par prin.o. Gloria tamen iliius mejor pumi. Ns... 384 De Templi fecundi à primo difparitate. Cap.X]X. Lib.z. diftributionibus[ui 5 d Levite pnanponoa& oic psexopuoiz auTov in divifinibus fun, in opere Dei, fecaud zm[cripturam libri Mfis. Esr.c:18.. $56. Deinde flatuto tempore fa&um eft Pafcba,& feflum celebratum axymorum, feptcin dieiueyin g2itdivo,quÓ affecerat Ls Deus,& verterat cor Rexrs AfJem,(ita vocatur Rex Períiz, cui nunc Aflyria& Chaldeea obediebant) ad ilios, ad confortau lam manw illorum in opere domus Dci, Dei fjrácl. Esr.0: 20.22. 4.57. Ka revixit cultus Mofaicus, Leviticus,& ceremonialis intravit rurfum Z1 nnb? fazrifi in(S miuus. Dan.9:27. Sacerdotibus reddicum miniflerium ,. Levitis ta bernaculi iervitium, $.58. Templum hocfecundum, ut ut exftru&um é lapide cefo Esr.5, v.8.. inferius tamen fuit fplendore; decore, ornatu& magnificentia primo Salomonis: hinc mzltoium lacrymae, Efr. 3. vers, 12. adde Hag.2. v4. Qui e vobis ejl fiepecffes, oci vidit domui baut, in gloria[ua pinta s y quid ves cidetis illud auc, ausen nt uibil eji iu ocutts vejlri: Hazost quidem eafdem numcro partes, fan tum fan&orum,& fan&um,& xarasiracpa vclim, Matth, 27: j1. attamen eandem non habuit forma pulchritudinem,| Primum aditca:um elt liberali manu Regis potentiffimi; domeftici; pacifici, opulentiffimi,— Secundum ab exulibus, mileris, pauperibus, fepé interruprum& impeditum;.& liberalita:e Regis advenze promotum.| Quinque praeterea res dicunt Judei defuifle huic templo, 1. arcam(y Cberabinos, a.e2isocw; de qua vide Exod.29. vers 42-- 46. Levit. cap.16 vers.22. iRegum. vers 12. 3. Spiritum fan&tum feu Prophetiam. 4.]gnem spasze45. 5, Urim& Tummim, Hac partim funt vera partim falla.— Verum eft, defuille Arcam: vafa domus Domini fervavit Nebucadnezar; illa reddita(unt,— Arcam non Ícrvavit; necunquam rediit.— Ceffante arca, etiam inhabitatio cellavit fupzr arcam, Non dicent amplus, ddrca. federis Domini,& mn afieudet in cor,«y un re.crdatinitur illiuc, G ieu vijitabust,($ non fiet adu... Jerem.3. versa6.. Arca fpiritualis, Propitiatorium verum, Corporalis inhabitatio Deitatis, futura fub templo fecundo, Arcam videtur conftituiffe inutilem: ideo necfacta rurfum eft..— Falfum, defuille Prophetiam.' Nam& Haggzus, Zacharias, Malachias fub fecundo prophetarunt templo.— Hio ftznte venit miliusque eft E/'as Prephera, antequam venret. diss Don wi ina mu ilte y terribis, Malach.a. vers. s. Imo ad illud venit Domiums, Proposta et M.jes.. Malach,g. vt. Deuter.18. vers 15.. Hlo ftante inceperunz. prephetare fiii t nli, Yocl.z. vers. 28. Ne» que ccizm defuit Spiri a 5. Foggia v.6,. Spiriti mets Jta in medio veliris ue timete, lao impletum illis diebus, quod cit Joel.z. vers.28,. ktosdam Spiritum nieim[wper om«an Carum. 4.59. Utut autem te: plum boc exilius fuerit primo, quod totum erat auro coopertum,hoc nudum, tamen iniigniter de hoc teftatus ett Deus. 1e, inquit, ejf argenti, e menm efl auri. Hag.2:9.$1 vcllem aurum& argentum, non id mihi deellet: nam oimre meum e(t, Sed non id quero, ne ergo defc&tus illius in templo vobis difpliceat, quandcquidem ita voluntas mea eft /E.Lji...£e dousmjillam tantum promovete, i gratam babebo iliami ut ut humilem& pagyperem;($ glorificabor, inquit Dominus, Hag. 1. v.8. Eritque unajer gloria d. mus bujus peflerioris pre prima.Hag.2:10.. Impl bo domum banc glorui, Gloria, qua primo adfuit templo; umbratilis fuit& externa, Gloria;(ecundo promitla,vera ell, fp.ritualis,& interna,€ 49 edt d«défaci và FsdoEasuivo, 2 Cor.3: 10. Nonne magna gloria hujus templi eft, ad quod venit Dumina? glorie, 1 Cor,2:$, Mal.3: 1r, cujus vidums gioriam s ut gloriam unigeniti Joh.1:14.. in quo apparuit C221 o3 n^n defiderium ome nium DeertaxerxecZyiemone. Cap. XIX. Lib.z. 385 , nium gentium y ad quod venerunt gentes, dicentes, age afcendamius ad montem Domiui, 1d domum Dei rail. Hag. 2,8. Ef. 2,3. quodque ipfum, ut& Hierofclyma tota exftitit PY PADD2 folium: Domini, Jerem. 3,13. cujus mous exaltatus fuit in capite uoutium y& elatus pra collibus, altior quodammodo fe ipfo fa&us. Ef. 2, 2. $.6o. Hancgloriam non vident nec intelligunt miferi Judaei, fecundum prophetiam, Jud torum Ef, 6,10, Pinguefac cor populibujas, ue intelligat 5. obline oculis, ue videat, Omnia aliafin- errore, gunt, hanc gloriam non capiunt 5 quae non ipfa eft, ut gloria olim faciei Mofis,in quam intueri nemo poterat; 2. Cor. 3; 13. fed quam uos ommes retedfa facie[jeculamur; ut gloriam xveze 2, Cor, 318.Dicunt. Templum Salomonis fletiffe annos 410. Secundum annos 420. Atqui mifera certe gloria eft, quz exiguo decem annorum efficitur intervallo. Addunt. Excellentior fuit /iru&/zra fecundi, Si id ita, cur fleveruntfeniores. Cur Deus ipfe dicit 1152 son D23y2['N2 Hag.2,4. Dicent, Herodis firucturam longs fuifle fplendidiorem,& fumtuofam valde.At fciant miferi, hac ipfaHerodis ftruura conatum fuifle Diabolum larvam illis objicere,ut non fJerarent in Chriflum,at Calvini verba faciamus noftra, Inftant. Sub templo fecundo ceffavit nunquam cultus Dei integro anno;fed.ub primo aliquoties, tempore Achafi, Menaffz, Joachaz,& Jojachin. Atqui fateri debent;cultum,qui fub primo aliquoties ceffavir,& diu in Babel,femper de novo inftitutum,at nunc eundem fub fecundo& poft fecundum ita ceffare, ut hactenus, elapfo tanto tempore, nondum fit reftitutus; nec fpes fit ulla, illum unquam in zeternum iri reftitutum, $.61. Quinon data opera cacutit, facile intelliget; fcopum Dei jubentis zedificate vers tcopu: templum fecundum non fuiffe huncut oftenderet, fe templis manu fa&is indigere& de. zditicari ]e&ari,& non extra illa coli aut adorari poffe: quod non ita effe, docet Servator Joh. 4; vempli, verf. 21, Sed voluit hoc cemplum exítare,ut effet recepraculum& domicilium quafi Servatoris, in carne apparituri Subiro veniet ad templum faum Dominus, quem vos quaritis, Mal.3, r.&utinterim in populo, qui ad il|ud accedere cogebatur cottidie, cultus fervaretur& do&trinzeunitas; adeoque pedagogus, hoc eft, exercitium legis, effec& vigeret in populo. Hinc Deusnon curavit fpeciem illius exilem; nec exegit, ut mundana ornaretur pompa& fplendore, $.62. Darius Nothus, qui tam impenfe rebusfaverat Judzorum, cum annis 19. lITI- Artaxerxes perium obtinuiffet, mortem obiit. Illi fuccedens filiorum natu maximus zírraxerxes,& Maemon. Paryfatide natus,ante regnum Zfrfaces feu Ar/icus di&tus, cognomine M»emorir, à memoriz felicitate infignitus, 43. annos regnavit. Dicitur Darius jam jam moriturus, ab illo rogatus, qua induftria regnum per tot annos confervaflet, refpondiffe; juftaerga Deos, omnesque homines faciendo, Idem Darius, qui regnum Artaxerxi,C»r», fratri illius, teftamento legavit civitates, quarum praefectus erat, Crudele deinde inter hos duos fratres exarfit bellum; fed infelix Cyro ac exitiofum, Hicartaxerxes eft illé 4frrafaf/a, de quo Eft. 6, 14. 7.1. $.63. Non minor novi hujus Regis in Dei populum pietas fult, Anno feptimo regni ks atzen. Artofnflo Regis afcendit Efra é Babel, annuente& volente Rege, qui ipfi dedit omnea peti- un in Hieru. tionem fuam, Eír.7, 6. imó& diploma, in quo libertatem facitomnibus, qui vellent, a2- sem eandicum ille Hierofolymam. Efr, 7,13. Reftitabant multi Babylone, neceffitate partim; quia in terraomnes initio habere haut potuiffenr domos, agros urbes, vium, partim metu; quod fecurius fe in Babylone,quam in Judaea habitare polle exiftimaffent; idque propter gentium vicinarum terrorem, Illos admonuerat fepiusDeus. Hew, bew,& fugite à terra"Aquilonis, ait Jebovab, nam ut quatuor plagas cxli expandi vos,— Heus Zion Cce efuse,. 386De Efra,€9 populi matrim.cum pereg.uxorib, Cap.XIX.lib.a, elf4ce, babitaus cum filia Babylonis. Zach.2, 16.17. Et certezeequum erat terram fantctam praeferre terree impurae, Imó quis non mallet fub paftore Deo agere, quam fub dominatione gentium, 4.64. Magnam argenti aurique fummam, quam Rex Deo Ifrael obtulerat ad emendum animalia& libamina ad offerendum in altari Dei, qui in Terufalem, abduxit fecum, Esr, 7, 14-17. lino& jutlit Rex praefectos& thefaurarios cis Euphrataeos, facere omnia Efrze defideria, vers.19.27,21. omnesque Sacerdotes, Levitas,& facrze rei operam dantes immuncs habere à vectigalibus. vers.24. Et quod maximum eft, facultatem conceffit Eftz, ordinaudi feu conftituendi. 27m[l'ODU judices dj coguitores, ad jus dicendum omni populo, hac cumautoritate, ut delinquentes& inobedientes traderent five ad sortem, five in exJ'irpati.nein, frve ad multlam opum(y vincula, Est. cap.7. v.26. Ita eciam judicia capitalia licuit illis exercere; quod poftmodum füb Romanis non licuit, Joh cap. 18. V.21. 245y eR iier mererap vdéra. hic fuit primusquafi gradus& via ad awvsr«aíar, quam deinceps obtinuerunt, Qus Kira$.65. Fuit hic Efra& familia Abaronis, Pontificis fummi, adeoque facerdos, Esr.7,1- s. futt ni fuit PD Prmn3 vno^D. firiba velox in lege Mefis. Est.7, 6. confer Nehem.8, 2.4. 10.14.& Esr,7, 11. Efdra Sacerdoti Scriba, Scriba verborum praceptorum Domini(y flatutran ejut ad Jfraclem& vers,vo, Efra difhofuerat cor[uum ad ferutoudum legem Sebeva, ad. facieudum(y ad docendum in Ifraele Jlatutum&y judicium, Fuit ergo»eauaeuc,[cri54, non tantum defcriptor verborum legis fed etiam interpres illorum, 1299 Esr.7,10. Ita multi€ Levitis etiam fuerunt C2'n8O fcribe 2 Chron.24, 13. De fcribz querela eft Jerem 8,8. in mendacium feeit legem ffilus falfarius[cribarum s falfa interpretatione& depravatione genuini fenfus,& contorfione verborum fecerunt legem quaíi mentiri j nec rc&é docere populo veritatem Dei. confer Efa.cap.33, 18. ubt BO. 9czupaevc, eruditum G? reratus, Ícriprurae tractator. Pravaricatio— ,66. Advenienti Efrze ftatim adfertur querela de orn prevaricatione, in qua mama inpet? Priucipum(y Maguatum feu antiftitum fuerat YN? pricr, nimirum reduái e populo às perege- duxerant uxores e puellis Canansorungebufitarum 4E:sptiorus,c. 1a Sewnen fntumjhoc nz, eit, populus Ifrael, fan&us ob eximias illas prerogativas, de quibus, Rom.9, 4. commixe £uiu erat cum populis terre, Esr.9, 1, 2. ConsraDei— 9.67. Praceperat Deus per Mofen de illis gentibus, Deutz, 3. 4.. son contrabes cu pusepum.— iUi a iwitatem, filiam tuam uon dabis filio illi,(& filiam iliius non[ames Jilio zuo, adde illu Deuter 23, 6. non requires pacem illorum(y incolimitatem cinibus diclus tuis in.[eculum. Sivit olim Deus gentes omnes ire in viis fuis, A&or. cap.t4, vers. 16. absiinavit illas à plitia Ifraél, à Chriflo, Deo, Spe, tejlamentis, Ephef.:. vers 12. pofuit. puriczem intergerimiri, lezem prébeptorum in placitis Ephef.2514. 15. illas inter&Ifraélem. Ut paries domum à domo di(linguit,& vicinosà vicinis fepaiat,& corpora dividit à corporibus, ità hic ceremonialis cultus,circumcifio in carne, lotiones externa, faciificia pro peccato, diÍcrimina ciborum,& fi quid aliud,feparavitjudaos à gentibus,qua non potuerunt haberi, urunum corpus cum illis,non lotz,nec fignatz ut Ifracl. Placuit Deo olim tanta in gentes,de quibuseximiz promiffiones di&a erantAbrahamo Genef.22,18.üti Íeveritate; tum quia id ob multiplicia peccata bené erant corneritz; tum utoftenderer, quanta gratia dignaretur Ifraélem,nil in fe gentibus potiorem aut amabiliorem,Deut.7,7.tum ut demonftraret,sediaterem,in cujus manu Lex erat addita, uon ejfe unite Ga.3,19.2 0. tum ut doceIet, nondum adeflc tempora illa meliora, quibus per Pacis Princi pem ,aiibos recouciliau£eni De feparat. HXOFUm peregri. n Lege precepta. Cap.x ix.lib.z. 387 E: tem in uno corpore Deo per crucem, inimicitiamque abolentem in fe, evangelium numiaretur de pace tum i/i, qui erant prope; tum illis, qui erant procul, Eph.z; 13--17. denique ut evidenti exemplo probaret, quanta ira fequatur peccatum; quam impotens fit caro, ad fe reconciliandum Deo; quàm coeca, ad inveniendum viam juflitie; quam dedita malo & avería ab omni bono: quis enim gentilium durante hac Dei feveritate, Deum novit, ad Deum acceffit, aut in Deo falvatus e(t? Profelyti.qui in| rale fuerunt omni tempo. re, vix numerandi funt, habito refpectu ad myriades innuméras? deiMvospisjtvar,& un ipfi illi, nonne gratái Dei faérant, quod fuerunt? y Cor.15: 10, ur$. 68. Igitur exítante hoc praecepto Legis, quod ut omnia alia veteris feederis, hor- 1d.à fefuE ribilibus munitum erat exíecrationibus, Deut.27. vers.1j--26..& à Deo vivo promul. qc," gatum;& à Mofe, fideli fervo in tota domo Dei impofitum preccptumque..& tanto intervallo à fanctis, utut non fine dolore& exprobratione imperfe£ii ftatus,& commeLL moratione nondum adducta confummationis omnium, obfervatum cujusque transgretfio feu violatio fan&o Pinchafi zelo, ftrage duorum juftitfimé olim erat piata Num. Rz 25:6-- 8. fcelus certe fuir,& praevaricatio& transgreffio foederis& inobedientia, fecus e. agendo illius non impleretenorem. un$.69. Nullum peccato huic erat remedium,& ut effet exfjeZatio Ifraéli fuper boc, e iiis HE fpesque condonationis(Efr.1c:2.) nifl ut famine peregrina, duCze é populo terra, edu(epaatz, cerentur, dy quicquid genitum natumque effet ex i45, Efr.10: 3. 1d, quamvis populus di"n citur fuiffe^33 oy CPy'WD fremens propter verbum, Eír vc.v,9. utpote jubensrem contrariam amori conjugali& diuturna confuetudini, fatum communi confenfu& animi nifu; dataque co: fej]io Domiuo Deo Patrum: xta feparati faernut. à populis terra,(j à femini perezrini, Efr. ioi i1. $.7c. Conjugii Deusautor eft, Legem illidixit: Relimquet vir Patrem(? Matrem, & adbarefcer uxori, Genef 2: 22.24. quodque Dew coniunxit, bono ne féparet, Matth,19. v.6.Sed quid hiclfraelitze? ducentes vxorcs alienas reliquerant Deum,illius tranfgreffi praceptum,diétum erat; relinquet Patrem, Uy adbarebit uxori,non autem dictum erat,reliuquet Deun,& adhzerebit uxori. Nullum conjugium licitum integrumque eft, quod eft contra voluntatem legemque Dei. Igitur& hoclfraélitarum conjugium cum peregrinis mulieribus illicitum erat: quia id contrahendo reliquerant; non tantum patrem& matrem, quos hoc in cafu relinquere juftum eft 5. fed& reliquerant Deum, quem reliaquere ullo modo; cafu, tempore injuftum eft. Deinde, quod Dems ceujunxit, quodque affentiente divina illius voluntate jun&um& fociatum eft, bomo ne feparet, Atqui non conjunxerat Deus Ifraélitas curo peregrinis, licet ut ipfi carnaliter impulfi cum illis fe conjungerent, affuetà tolerantià peumiferat; feddando preceptum, ne ducite peregrinas, disjunctos illos eife debere,& nonconjungi, declaraverar, Igitur homini Efre fervo Dei, fociisque illius liberum erat, quod non conjunxerat Deus, quod contra Legem conjunxerat fe; quodque adeo ipfo jure disjunctum reputari debebat, feparare, $.71. Lex hecdivina non nosobligat: nobis enim data noneft.— Et Pax Chrifli ,,, 4, inimicitiam abolevit, Eph.2: vq. Unde& Apoftolus fuadet, Si qui frater mulierem ba- vendis vs. bet infidelem, dy illa acquiefcit babitare cum illo, ne dimittat illam. Et mulier qua ba- Ber onim bet virum infidelem, é&& ille acquie[cit babitare cum illa, uà àpitroo eriv, Sundlificatss 6f nos. bliget? enim vir infidelis in muliere.& mulier infidelis in viro, Y Cor, cap7. versi2.13.14.— Docet ui tamen nos id quod eft 2 Cor. cap.6. vers. 14... ve fitis jugum trabentes cum infidelibus& | Cce a 1 Cor, Hierofolyima niuds po'tsque dcülituta, Nehemias à Kege cb » nct licen tiatM mu niendi ur. bem. Quom& inunivit, fiüftra ringentibus advetfariis. 388 Demunitione urbis Arege impetrata,£9 ab[oluta.Cap.x1x.].z. 1 Cor,z:v.i$.. Siinfidelis feparatur feparetur, non cogitur fervire frater aut forer in talibus, $.72. Exflructam hactenus vidimus Hierofolymam, templum rezdificatum, cul. tum divinum reftitutum, Sacerdotes& Levitas in fun&ionibus,facrificia in altaii, fuffimenta in thuribulis,ceifationes& jejunia in feftis& diebus inditis,leges ftabilitas, judicia confirmata, politiam ordinatam; hucufque tamen id defuit perfectioni reftitutae tum urbis tum gentis, quod legitur. Nehem, 1: 3.. Reliqui é captivitate in Provincia, hoceft, redu£ti iu Canaan, fn miftria magna& opprobrio vivebant, DXY2D Caron non murus Jervflemiujt serat, Ut MnX3 PUn d porta ejus combufla eraut igne, Civitascarebat munimentis, patebat unicuique, etiam lioftibus, portae à veteri necdum revixerant incendio, iisdem adhuc jacebant infepultz ruinis. Inde palum magnum populi, expofiti quafi hoftium furori& fzvitie omni momento,& epprcbrizin, fannaque inimicorum, Íperantium urbem deflitutam fortalitiis apertam omni vi& injurize, mittere unacum templo in incendium. Hoc in flatufiliaZion conftituta, omnino fe folari debuit verbo Domini apud Zachariam cap.2:f. Egoero illi, inquit Dominus, murus igneus undique,& iu- loriam cro iu medio illins, $ 73. Nebem'as, Pincerna Regis"frtafafl, hanc urbis nuditatem multo cum gemitu deplorat. Quare, inquit Regi; facies mee non erunt tetra y quum urbs, qua domus eft fepu?chrorum patrum meorum fa defolata,& porte ejus ab[umtas igne? Nehem.2: 1--4. Miniffimus Rex, qui antea tam liberaliter Efram, nunc& mittit Nehemiam, auno regni vipefimo (Nehem.2:1.) ut edyficet urbem, illamque includat maro,& muniat omni meliori modo, additis copiis(equitibus, ut majori id fieret fecuritate, Nehem.2:5--9. Itavenit Nehemias Zlierofolymam, Nchem,2:11. Sacerdotes,Levitas,& anriftites illico compellans, Aze, inquit, edificemus murum Hiercfolyme,& ne[imus ampiius cpprobrium, Nehem.2:17. habuit illos fibi obfequentes, E dixerunt, fargamus& edificemus,& roborarunt manus fas in bonum, Nehem.2: 18. $.74. Habuerant, cum fundarent templum& urbem, Zerubabel& Jehofadak, qui vunc videntur vitá jam fuifle functi, adverfarios fuos; fttucturam opusque impedientes omni virium contentione, Efr,cap.4.& s. Habuit& hic Neheinias. Ita malignus femper obftat piorum conatibus. Sanbelaz ChoronitayTobiab adum nita& Gefcbem Arabs adíunt protinus, Quaenam efi res, inquiunt, quam vos facitis 2 an inregeurrebedatis^. Ita fpeciofo praetextu exornant malitiam, fed fortiter refpondet Nehemias, Deus cali faciet nos[uc ce[Tuim babere. At vobis nou efl pars,necjus,nec memoriale in Serufalem, Neh.2: 19.20, $, 75. Jun&tis igitur viribus opus aggreffi, educunt murum,portas flatuunt, brevique murustuus TOXPY"V WEDIA colligztus, confertus, continuatus e// ad dimidium, altitudinis nimirum Neh.4: 6. in vanum fubfannantibus hoftibus, euid 5 4d«i Co o^DNn exbaufli, debiles, facinnt 7 an vacabunt fibi, an facrifitabunt, an abfolen: i2 dio, am vivificabunt lapides ex«cervis pulveris,& illi adufht fuu? Certé, 07d illi edisican, fi ajceudat vulpes ,frangeret murum laj ideum illorum, Nehem.4: Lip Qui cum ii;ltratos fe opinione fua deprehenderenr,& audirent, nion? navw nno 3 q- L af esdiret lngitudo maris erufalem, heceft, quod zdificatio murorum bené p:occdcret,. Quodque ii inciperent attolli, Crpn* cX"n Y*nn'3& quod imcperent ripta farcirivalde commoti funt, Nehc iu cap. 4. vers. 7. conjurationeque inita decernunt oppugnare Hierofolymam, nyin Y? moy? ad faciendum ei errorem, Nehem.4:8. fed irritum jecit. Dens conflit illorum, Nehem.4:1$. Coacti tamen funt flzuctores muri una mauu promovere opus;alterá reuere uiij]ile,& gladium habere accinétum lumbis,ut vim repellere aggrefforum poffent. Nehem De legis praleckione im conventu populi, Cap.XlX. Lib.z. 339 Nehem,4,16.17. Ita tandem perfe&us fuit murus, j28 713^n NDYnec ulla riptura[i pertes fuit in illo, menfà Elul Nehem,6, 1.1 4.& magna folemnitate initiatus, Nehem.125 47- 41. Ita paulatim coepit Hieru[alem excutere pulverem, c confidere. Efa.52; 2. $76. Rebus huc perdu&is convenit tofrs populus VIN UND ut vir unus; juffitqueE/rat, Conventus Scribam adducere librum legis M fs. Praele&tus eft publice liber in auribus virorum& mu- PP" c. lierum, Acclamavitpopulus, Zmer, men. Levita, TY? C2yn nw C220 expofuersnt pizicaa coti popitlo legem,& iutellexerunt. N'y9I83. textum facrum, Auditis verbis legis flevit populus. populo. Jutfit autem Nebemias&Efta,non lugere,nec flere,fed hilares effe& cibis uti in hilaritatem: nec dore affici: nam, inquiunt; gaudium in Domino, id robur veflrum eft, NY nim nnn«3 CO3!J2 Nehem. 8, i-11.. In Domino gaudere, robur addit animo; hinc Paulus, Phil, 4; YA. xatipert Gy xueto vrdyvore, rdAty ipt xaipert. $77. Peridem tempus fecerunt feffum tabernaculorum, menfe feptimo, tanta f. olemnitate; ut 4 diebus Jofue, filii Nun, non fic fa&kum fit. Nehem.8, 17. Secund $.78. Abfoluto fefto,die 24. ejufdem menfis congregati funt iterum filii Ifraél in jeju- popali coa nio,&[accis,& pulvere, fteterunt& confesfi funt peccata fua,& iniquitates patrum fuorum, ventus, Nehem., 1, Ibi excellentiffimam orationem habent Levicze,quae meretur legi& relegi, in qua omnia Dei opera, miracula, beneficia, cum& in Ifraéle gefta, ab initio ufque in diem illum fuccin&& divino eloquio,& ordine perfe&iffimo enarrant. Nehem.9»$35. Concludunt illam his verbis, Ecce nos bodie fumus fervi»& terra, quam dedijli patribus nofiris, ecce nos férvi in illa,(& proventus illius copiofus, eff Regum; quos dedifli[uper nos ob peccata noflra, G in corpora noflra imperitum exer.ent;(y in pecora noftra fecundum lubitum illorum, & in anguflia mani nos, Nehem.9, 316.37. Patet ex his, quamvisnunc redu£ti fuerint in terram,& remplum habuerint more antiquo, urbemque muris firmatam,& judices, populum judicantes, illos nihilominus adhuc fervo; fuiffe Perfarum,& abfoluto illorum dominio fubje&os: cujus argumenta haec funt, 1, Dominatus in corpora, 2. In pecora. 3. Ufus& fruitio proventuum terra. $79. SimulSacramento fe obftrinxerunt ad eundum in lege Domini data per Mofen,& ad obíervandum omnia precepta Domini& judicia& ftatua;& ne darent filiis fuis filias populorum terra,;& ne emerent annonam in Sabbato,& ut omitterent annum feptimum, Etiam ftatuerunt fibi preceptum;ad dandum tertiam partem ficli annuatim in o» pus domus Domini,& pro pane facierum,& munere ac holocaufto jugi. Etiam fortes conjecerunt fuper oblatione lignorum, ad adducendum illa in domum Dei anno in annum ad urendum in altari Domini;& ad adducendum ad domum Domini primitias terre& fru&us omnis arboris;& ad oiferendum primogenita filiorum& pecudum;& de dandis decimis Levitis, Nehem.10, 29- 39. Ira nihil de totalege Mofis& omni illiuscultu omiferunt, fed omnia maxima& minima fibimet ipfis impofuerunt. 9.80 His peractis manferunt& federaut Priucipes populi in Jerufalem, Nchem."bh See Mie federuui in. toedra Mofís, Matth. 3, 2. federunt, ut judicia exercerent in populo,& ut LA indicarent 3237 7271 Dt vecburm. judii, Deut.7, 90.& ut legem ac initiutionem q cxrerent ab ore illorum M 3lach.2, 7. Hi vocantur Judas Viri Synai tee annnujus caput pride na ic Zfram fuitle dicunt. Hi principes fuccefloresque illorum alfecuerunr fe deinceps ià züvmrsudur, folventes fe à vinculis colli, Efa. c2, vei 2. Solve tibi vicula Colli, £upuVA 1 HL Lisa: dicunturque in facris co*5vn dominatores Efa.4 9, 7.[um PAR exactores Zach 9,8. Ef.9, j. C032 judices, Ef 1, 36. Redd um iudices tuos ut primo, vorfiliarios 1505,41 in initio,&, COPI lepislasores,quos effe oportuit, donec Silob veniret,Gen.49,10« Cce 3$.81, Con —7 300 De Nehemia abitu,£9. reditu 1n Hieru(al. Cap. XIX Lib.z, Decimus$.81. Conjzcit etiam populus fortes ad adducendum unum à decem, qui babitaret in quifque à Hierofclyma civitate fana, novem partibus reli is in urbibus aliis terree Canaan. Nehem.r, Peer in Vers.T, nam urbs Serufalem erat. Pacicfa& magna,( populi parum in medio ilius,& non Jemflem, gdigcabantur domu Nchem.7, 4. o5 inopiam incolarum civiumque multarum domuum interinittebatur zedificatio.— Praeter illos forte deprehenfos, multi Ponte fé obtulerunt ad babitanduim in Jeru[alem quibus omnibus benedixit populus, Nehem.11, 2. Ex hac turba ita populo(a facta eft Hierofolyma, ut impletum fit, quod eft Zach.2, 4. Vici babitabirer gernfalem, pra multitudine bominis& pecudis in ila, Urbs non potuit capere omnes: hinc neccile habuerunt habitare in viilis& fuburbiis, urbi proximé adjun&is illique accenfendis. $.82. Cum etiam i/lo die, hoc eft, tempore legeretur in libro Mofts, Non veniet Ammonita, aut Moabita iu Ecclefia Dein fe ulum; confer Deut.2 3, 3.4.5.6. fepararumt omnem colInviem ex Ifrael, Nehem.13, 1- 3. ut fupra vidimus dc mulieribus peregrinis. Ne s 4.83. Nehemias Zu 32. Regis Artaxerxis(quem vocat Regem Babel Nehem.i5, 6, ditus in Hie- ut Darius vocatur Rex ffir Efr.6; 22.) rediit ad Regem, Nehem. 13, 6.. Interea magni it7ofoljma2. repferunt abufus& corruptiones in Hierufalem. Eíj:cbib facerdos dedit cellam magnam, ubi rbus, vafa, de ime frumenti ,mufli, olei, poni folita Tobiz Nebuloni Nehem.13, 5. 6, Lege de hoc Tobia Nehem.2, 10. 3; 34, 4, 1. 6, 17. Deinde DY22| portiones ordinarize neglect erant dari Levirr: hinc illi abierunt quifque ad agrum fuum,& rela efi domu Dei ine facientibus opus illius. Nehem.13, 10; 1 1.[taque Nehemias i» fine dierum,hoc eft, finitis quibufdam diebus,peritus eff à Rege, ut fecunda vice rediret, Redux igitur Hierofo]ymam Nehemias, confiderans malum, quod fecerat facerdos Eljafchib, a4 facieudum«llam"Tobia in atriis donis Dei, projecit foras e cella, quicquid erat Tobize,& purgata illa repofuit in illa vafa domu Domini( uuum q& tus. Nehem.13, 7.8.9. Deinderevocavit Levitas,& collocavit illos in flatione illorum,(& de decimis Mis debitis providit. Nehem.a1s, 10. 11.12. Illisetiam diebus animadvertit Nebeiia(qui etiam vocatür ND ut Serubabel Neh. ro, 2.) in Sabbato opus fieri& mercaturam,& ita profanari diem Sabbati: unde ira accenfus, omni id ftudio impedivit, Nehem.15, 1«-22. Cumque videret Judaeorum quofdam rurfum ducere feeminas peregrinas, percuffit illos,& ignominia notavit,& ita à fa&o alios ab(teiruit. Nehem.13, 24-27. $.$4. Fuit hic Nehemias vir plenus zelo glorix Dei, alienus ab omni idololatria& fuperftitione,difcipulus Mofis,reflaurator cultus;bonam fervans confcientiam: hinc toties dicit. Memento mibi Domine iu boutum omue, quid feci cy parce miti fecundum multam gratiau ttam, Nehem.5,19. 13,522.31. AMalacias Propberafuit illi ev; aco, $.85. Artaxerxes Mnemon morbo ex dolore contracto ob cedem filii 4rfzmis; quem alter filius Ochus interfecerat,deceffit, Rex, quàm Pater felicior, Succeffit Patri O.Lusfratricida,& paterno nomine zfrraxerxes nominatus eft, $$ 85. Sub hoc Ocho an quid Judzis acciderit;éfacris non conftat literis: nam illa tantum confignaruntres ad Artaxerxem ufque Mnemonem. Dicitur tamen Ochus,cum expeditionem faceret in /£gyptum,multos fecum adduxiffeJudzos;& magnam partemJudarum, in ZFgypto habicantium,captivam inde fecum Babylonem abduxiffe,& in transmigrationem egiffe,& deinde iis przcepiffe,ut habitarent ad Cafpium mare, Sacra gypriorum,& Apim in Deum receptum, traditur Ochus irrififfe; cumque cum /Fgyptii, ob inertem ejus animum, Afinum appellaffent; Apim,vi abftrattum,immolaffe Afino,carnemque illius ad cenam praparari juffiffe, Hunc Artaxerxem Ochum, quum 23, annis ItOchus.feu A1faXCIXCS,; Dec Ocho f. Artaxerxe€9 veliquisPerf.Regib.Cap.XIX lib.s. sot rcgnaffet,segrotantem veneno füftulit Bagoas Eunuchus,militum tribunus, medici ad hoc opera ufus,£um enim natione effet&gyprius, Ochum, ob caefüm Apin tanto odio eft profecutus, ut non folum contumeliam gentis morte Regis fuerit ultus, fed& ejus intetempti cadaver felibus projecerit comedendum, ejufque loco aliud fepulchro regio condiderit. $4.87. HicBagoas cum inregno poffet omnia, interfe&o Patre, filium ejus Zrfen, natu minimum;regem conftituit.Sed&]hunc cum liberis tertio imperii anno vita fuftulit, có quod deprehenderet, Arfen fcelerum pcenas ab eo repetiturum. J.88. Ita ad folitudinem regia adatta domo, Darizm, ex amicis quendam, rani, Artes. qui Artaxerxis Perfarum Regis trater fuerat, filium, in regno collocavit; ut docet Dio- Durus co dorus Siculus libr. 17. Juftinus verb Codomanuumob memoriam priftinz virtutis, regem onantut à Populo conftitutum,& Darii nomine, ne quid Regiz Majeftati decffer, honoratum fuille narrat librro.cap.3. Ne Darius quidem, verba funt Alexandri M. apud Curtium libr.6. cap.4.. bereditarium Per[arum accepit imperium, fed in fedem Cyri beuejicio Bagoa caJirati bomints admijus eft. Strabo libr, 15. Ndpony wirerefrag Bayu(Qe 0 iursx(Qe, naTíguze Aaperw wm Ova TOU viue 7 ÜaerAós:. Idem tamen Bagoas à Dario hoc interemptus eít, Curtius libr.6. cap, 6. $.89. Gelfit Codomannus cum Alexandro M. bellum diu variante fortuna;poftremo victus,& à Bello occifus vitam pariter cum Perfarum regno finivit, Dicitur Dariusantequam crearetur Rex, fuifle A'cardw;, feu àutpod edo(O- diarnus curfór, tabellarius.| Deillo Nehemiam loqui cap.12, 22, probabile eft. Jaddus enim Pontifex ei dicitur fuiffe«d?28 O*, regnavit annis 6. $.90. Judai tribuunt Medorum Perfarumque imperio annos 250. Calvifius ab edi. Numerus €&o Cyri; quod locat in Annum Mundi 3448. ufque ad mortem Codomanni, quam ponit nosque in A. M. 3620. facit annos 202. Curtius 230, annos dominationi Perfarum, quos à Me- Regni Pertidis diftinguit, affignat, i 9.91. Ponamus autem numerum omnium Regum unà cum numero annorum, quos quilibet regnando implevit, Cyrus, Imperii Perfici conditor in univerfum ante& poft Babylonem captam regnavit annos--------. jo Cambyfes, Cyri filius- 2-- x- 75 menfes 5, Magi, interfectores Mergis, fratrisCambyfis—-—-- 2 I AMerapbim& Jrtapbernem Reges, de quibus JEfchilus,mittimus. Dari Hyflafhrs, unus interfe&orum magorum:-- 36 Xerxes, Dani filius, qui Ahaffuerus Efthere—---- 2I Jlrtaxerxes Lougigianus, Xerxis filins.----- 4M Xerxes, Longimanifilius—-- T0. 2-7 I Sogdianus, feu Secundianws, etiamfilius Longimani—--» O0 menfes 7, Ocois, di&us Darius Notbus, etiam Longinani—--.- 19 Artaxerxes Mnemon, Darii Norhi filius---- 43 Ochus Artaxerxes, filius Mnemonis----* 2j Zrfes filius Ochi-----"- 3 Darin Codomannus-- PM-".-.£6 Sunt igitur anni Imperii Perfici in univerfum omnes——— Anni 231, menf. 12. $.92. Ita 392. Depradictorum a Gabriele impletione.. Cap.XIX.lib.z, $.92. lta vaftám hoc Imperium, quod totum terrarum orbem turbavit& ad fe rapuit, brevis& momentaneze cantüm durationisfuit; quod in Imagine, quam fomnians vidit Nebucadnezar, per pec/us& brachia argeutea notatum fuit, Dar.2, 52. 39.& Danieli reprafentatum fub figura arietis cornibus ferientis verfus omnes plagas coeli, facientisque fccundum voluntatem fuam,& tandem proje&i ac conculcati ab Hirco caprarum Dan.8, VerS,2- 7, 2C. $.93. Utautem Babylonicum imperium Judeam& Hierofolymam vaftavit acaboJevit,& Judaos in novas fedes abduxit; ita Perficum Imperium Hierofolymam Témplumque reftituit,& Judaeos in antiquas remifit fedes. Ita impletum, ut eft Zach.4, 7. Mons magnus ante Zerubabelem confiftens exftitic WD? in planitiem. urnam$.94. Stante hocImperio Perfico,quod& 7o.Septimanis Danielis circiter 3;.Septima. tuo imperio nas abfolvit,impleta funt haec de iis,quae Gabriel feptuaginta hifce hebdomadis affigna. Fia iar de Vit. 1,Exitus verbi, 2. Redudtio. 3. JEdificatio Hierufalem. 4. Continuata zdificatio pixdiisa quoad forum& foffam, 5. Reiterata inftitutio Sacrificii& muneris. Denique etiam queGibiele.— dim tempora anguftize,dico quadam, fubfecuta enim funt plura. Cosfdea-—$95. Miremur autem Dei vias plané extraordinarias& mirabiles, Promiferat redu. peram&ionem populi, zdificationem templi, reftaurationem urbis, Potuiffet efficere, ut omnia ' hac regnante Cyro plené fuiffent confecta, Sed protrahi illa permifit usque ad Darii Nothi& Artaxerxis Mnemonis tempora, Ita qui omnia habet in manu fua;& voluntati Regum imperat, confilio fapientiffimojflc resordinavit, ut& voluntas fua fieret,& hominum patefieret; ut quod promiferat impleretur,& Ecclefia per tentationes utiliter exerceretur. Per contraria procedit ad executionem efficaciffima fuz voluntatis, Per tyran« nidem Regum Perfize,& crudelia illorum edicta penetrat ad confilii fui executionem, e jufdem terrze Regibus id promoventibus, quod alii turbare& mittere in pracipitium quafiverant, lta feciffe Deum fiepé obfervare licet. Abrahami femini promiferat bene. di&tionem,anteceffit fervitus in Egypto& multiplex exfecratio. Pharao dimittere debe. bat populum;anteceffit multiplex illius refragatio& potens coacio, Ifrael in terram Canaan intrare debebat: anteceffit diuturna illius& molefla in horribili deferto oberratio, Idem quiete in Canaan debuit gaudere: anteceffit longa cum habitatoribus terra contentio& operofa illorum expugnatio& ejectio, Meffias, filius Davidis,debebat Regnum accipere; anteceffit Regni Davidici abje&io& abolitio: Ifraél debebat e Babylone exire, cultum reftaurare, templum rexdificare; antecefferunt& comitata funt multiplex remora Regum interdicta hoftium molimina, Tamen in omnibus& per omnia executionem adepta eft voluntas divina. Jatinirle—$.96. Concludemus hoc caput relatione quarundam, que Juftinus, gentilis fcriDeae Jue ptor, de Judaeis tradidit, rerum, Abrabam, inquit,(y Ifrabel Reges Judaorum fuere,$ed /frabelesm felix decem filiorum. proventus mayorilus[nis clariorem fecit,— Minimui atate iuter. fratres Sofepb fuit: cm)us excellens ingenium veriti fratres, clam interceptum peregrinis nercatoribus vendiderunt,— 4. quibus deportatus in ZEzypzum brevi ipfi Regi peréavus fuit: nam(y prodigiorum fagacisfimw erat. B féusnierum. primus intelligentiam, con didit 5 adeo ut etiam flerilitatem agrorum ante mulios aunos providerit perijJetque omnis JEasyptus fame, nif monitu ejus rex ediclo fervari per multos annos fruges u]Ji]]et, Filius ejus Mofes fuit quem prater paterna fientie bereditatem, etiam forme pulchritudo commenda. bat; fed JEoypti eum terminis AEgyptii pelunt.— Dux igitur exulum faclus, facra 4Egyptiorum furto abfiuli, qua repetentes armis /Egyptii domum redire zempeflatibus coaci funt, ]jaque DeVaciciniis de flatu Jfraélis(ab templo fecundo, C.xyx.l.2.. 303 Itaque Mofes montem Synam occupat, quo cum tandem veniffet ,feptimum diem, more gentilium, Sabbatuin appellatum inomue evum jejunio[acravit, Caverunt, ne cum peregrinis conmmunicarent quod paulatim in difciplinam religionemque convertit, Pofl Mofen filius ejus 4r« vai, Rex creatur, Sacerdos f'cris Egyptiis, exinde bic mos apud Judaos fuit, ut eofdem reges & facerdotes babereut,| Quorum juflitia religione permixta, incredibile quantum coaluere, Primum Xerxes rex Perfarum Judaeos domuit, poflea cum ipfis Perfis in ditionem Alexandri M, venere, bac& plura lege apud Juftinum libr.36, cap.2.& 3. Videmus ex hif. ce, que non long? abfunt veritate, tes Judaeorum gentibus non omnino fuifle incognitas. $.97. Conftare autem fatis atbitramur,ut€ diverticulo in viam redeamus;ex iis quee attulimus, quz de redu&ione populi& reftitutione cultus divini, quantum ad fcopum noftrum fatis,fcitu func neceffaria. Inquirendum porro,quid cumJudzis& interJudaeos, in terram nnnc reductos,& patria peragentes facra;a&tum fit,de quibus proximo capite. Caput. Vigefimum. De Rebus, qua poft abolitam Perfarum Monarchiam, Judais nigris Canaan nunc ruríum habitantibus, evenerunt, ufque ad excidium Urbis& Sanctuaru, $1. T Llarum,que abolitá Perfarum Monarchià, in Imperio Macedonico,& poft illud, I I(raéli evenerunt rerum hiftoria facris divinarum literarum monumentis prodita hauteft, Servitus /Egyptiaca,longa in deferto itinera, occupatio terrae Canaan, regimen Judicum,Imperium Regum; Capuvitas Babylonica,Reductio ex illa in terram,& fi qua alia, ufque ad tempora E(rae& Nehemiz, qui coevi& coxtancei fuere Artaxerxi Mnemoni,fuse funt in divinas relata hillorias, Sed quz poft illa acciderunt,hiftorice in Sacris narrata haut exftant, Habemus autem de iis vaticinia in fcripturis propheticis multa& claraac expreffiffima,quorum quadam,ne quid operi defit;enarranda fuut; addità brevi hiftorià earundem rerum; ut itaconftet, revera effe impleta, que in Prophetiis fuere praedicta. $.2. Primumteneat locum illuftre Jacobi oraculum, Genef 49: 16. Non recedet Sceptrum,& Legislator,donec veniat Silob, Duo previdit fan&iffimus vates. 3. Reerum fore. 2, Legislatorem, hoc eft,Synedrium,Senatum,? principibus& primariis compofitum populi. Sceptrum defiit in captivitate Babel, Synedrium feu Legislator exítitit poft redutionem é Babel, Sceptrum habuit Domus David, Synedrium non íola Davidis, fed& Aharonis conftituit domus. Fuerunt enim in illo non tantum Setubabel,illiusque nepotes, fed& Jehofuah;& ejus fucceffores, Sacerdotes, Efra, imó& feniores populi é Juda, aliisque tribubus, Sceptrum,quod poft captivitatem tenuere Afmonzi,& filii Antipatri Idumai,umbra tantum fceptri fuit, Synedrium,quod ante captivitatem, omni temporequo Ifraél fuit populus, exftitit, inferius multo fuit potentia,authoritate,& latitudine dominationis illo, quod folura captivitate ftetit,& rebus praefuit, Synedrii hujus,quod Jer. 39:19. dicitur YA. catus, Affeffores, non tantüm Legislatores dicuntur in Sacris, fed & DominatoresEf.49:7.$2:$. ExadloresZach.o: 8. Priucipes Jebude,Zach,.12:5.6. Piincipes populi,Nehem, 1 1,1. ZIntiflites fan&luarii Ef. 4 1,28. Interpretes E.A. 1,27.. Judices dy Confiliarii Ef. 1,26. Q'JIA Pf, 2,2, D'UN Viri va iZexiw Ef,53,3, UIN Dii, Pf. 9,6. Oy Pafteres Zachai1;8.& quidem zres paffores, quia"i pex illorum ordo fuit, fuerunt enim D vel Vaticinia de ftatu rfraelis fub templo fecundo, Locus Gen.49 i10, 304. De vaticimiis flatum lfraelttarum. vel Lezislatores f. Judices,vel Doilores,vel Sacerdotes ,five ut eft, Mal.2: r2.^7 Vigil, Judices pro Republica vigilant, 37 Rejpondens, id Doctorum eft. noa uU offerens munus, ideflSacerdotum.. Ér ut multitudo Filiorum in facris File nomine, Filia Zion, Filia Jevu;alein, ita haec multitudo Legislatorum Patrumque nomine Z4atra defcribitur, Hof 2, yi. Contendite zum matre veflra, verf.4. Scortata eff mater illorum. Hoc Synedrium Legislatorum non Ecclefiz: tantüm, fed& Politize habuit curam, nam& bella geffit;& nationes fubzgit. Zach. 12:5.6. In Novo Teftamento hi homines dicuntur apxorrte, 1 Cor.2:8, dpza)& i£uciaj, Col.2: 1j, Ephef.1: 21. imó& forfan Pares carus Hebr, 12; 9. Pranune i ciat porro Jacobus rece/Jionem, ut fceptri, ita& Legislatoris, Non recedet Legislator ,ufaue dum Silob venit, Ergo poftquam Siloh venit, recedere debuit. confer Zach,11: 8. Abolebo tres paflres, Mal.2: 12. Exfciudet Deus Vigilem, reford:ntem, vi]: rentem munus. é tentoriis Jacob, Efa.43:18.. Profanibo principes Sanziuarii,(9 dabo in anathema Sacobum,(y Hfraelem in opprobis.Efa, 2:«.. Dominatores ejus ejitlaut, ob imminutam potentiam& imminentem cafum. Pfal 82:6.7. Ego dixi Dii vos. Certe ut bomo moriemini, 9 utt unus principi cale i. Per Dzos intelliguntur hic illiin quorum medio Deus, Lans in ca£4 Deijhoc eft, ma. nifeflutus carne in medio Iíraél, judicavir versa. hoc eft, quos reprehendit& redarguit, llli autem erant Legislatores;pracfidesque populi Hof.2:2. Exuam il m,matrem veftram, uitdam s ponam illam ut defertum, Hof 3; 4. fedebunt feue Rees Priucipe, Epbod, Sacrificic.Dan, 9:iT. Super alam abominationnm Dejolator exit, vonfummatio JHillabit in fiupentem, adde ICor.z:y.6. 7 apyóvrov 7 xu(py spur, Col.2: V5. axiaducapóy O id'er p. deiner&y Tai LEN Wum caus, 3.3. Sequatur Prophetia Bileami, Num,24:17. Dixerat, fellum€ Sacobo proceffuTid(y auuil$ Moabi compre[|uram. 5 id impletum per regnum Davidicum,— Firgam diterecé naui ex J]jvael y. dejiruziuram omues filios Seth., id veriicatum in Chrifto,& per Curtium. Proxime addit. Et erit Edom barediutas,(5 erit bareditas Sar, Inimici fui Lie aget ffrevue£t. dominabitur ex Jacoboyaliquis,nimirum fceptrum ex lírale furgens, & 1e dei reliquum ab Urbe. Edom& Seir, hoc elt, Idumei, hoftes Ifraélis, ab líraéle vi&ti, & ut circumeifionem acciperent coacti, bareditas,.& gratiffima potle(fio futuri pradicuntur, Id cepit fieri fub Johanne Hyrcano. Tunc dominatarim c Jacobo, illum nimirum fuper cajus bumeros efl Dominatio. Efa, 9: s. Addit denique Bileam. vers. 34.£t naves prater Cbittaos venient, d debilitabuut A[Jar,& debilitabunt Eber.. Ab oriente, id quod eft pratcv Clittecs, venerunt Romani, 4[Jur, hoc eft.Gracos, Affyriam,ut& Perfiam, aliaque regna tenentesimo& Eber, Judzos, Ecclefiam& Rempublicam illorum debilitantes,& abolentes, 0 Deujo3;.—f.4. Audiatur& Mofes,Deut.30: 3.5. efvertet Dominus captivitatcn tuam, cy dedutet te ad terramyquam bareditarant Patres tui 5. G bareduabrs illam, id impietum cum Ifrael é Babele rediit. 33 E benefaciet tibi: reductis Dominus benefecit, reddendo templum& urbem munitam,folvendo vincula& jugum gentium;]27WY eg guiiriin te faciet pra pure bus tuis: vedu&tos potiores Dominus facere voluit ipfis patribus, Davide, Salomone,&c. & quoad numerum feminis carnalis;& quoad extenfionem potentiz& virium,Conftat, Judaos poft captivitatem Babylonicam omnes quafi terras implev ifle; ur fied ubique videntur locorum,ia fuit Abrabami femenGenef.15:5, non inhabitarunt tantum terram promiffam,fed& fuerunt difperfi& colonias quafi habuerunt per Afiam totam, /Egyptum; A&icam,Graciam,ltaliam,Hifpaniam, confer Hof1:10, Ez erit uumerns filiorum /jrael; ut [abuli fab templo(ecumdo conttmentibus. Ca pXX.libz— ss Jabuli marisquod non menfüratur,& non numeratur s dedu dvaeij Qe, Ef. 9, 3, Mulriplicafli gentem, Jezem. 3, 16, Ererir cum multiplicati fueritis, d fruclifiaveritis in terra,reducti nimirumin eam,[mà& conflat, illos plures gentes fübegiffe& viciffe; Idumzos, nunquam antea ita domitos, ut admitterent circumcifionem,& acciperent eadem facra & alias pluresque, Syros, Pheenices,&c, de quibus poftea. $.5. Addatur Efajas, Iscap.10, 4. hunc in modum loquitur; Omnis vallis exaltabi- xf, 40, v,, tur,(j omnis mons& culis bumihabunttr y.& erit lamofum in plauitiem,& tubera in vallem, & revelabitur gloria Domini, Antequamrevelata eft gloria Domini, hoc eft, antequam fermo caro factus eft, nosque fpe&avimus illius gloriam; humiles gentes, alta imperia, 8e potentes refpublicze in unum quale coire debuerunt Imperium. Id factum per Romanum imperium, quod debilitavit Alíur; quodque omnes gentes& regna fecit aequalia, fubjecta fibi. Adde E^, 52, 1. 1.3. 4. 4. $.6. Adeatur& Jeremias. Jerem 30,19. 20. 21. Et exisir, inquit ,ex iis, redu&tise Jerem. 5c, captivitate,«dificata nrbe, conftituto& erecto rurfum palario, hoc eft, templo coufe/Jio dy 19: 20. 21. vox ludeutium,ee multos illos faciam ,& nou minuentar,& gloriofos illos faziam,& non ad paueitatem redigentur, G erum filii ejw, ut olm s;& cutus illius coram me firmabitur, dj vifitabo oppre]Jores ejuss. Gcerit. Magnificus illius ex ipfo. $.7. Imó& infpiciatur Ezech. cap. 21, verf. 26. docemur poft ab/atam cidarim& co- g;ech, ax, v. ronam, hoc eft, abolitum regnum domus Davidis, aliam exftituram coronam, qualis eft 26.27. illa Affamonzorum; imo& Herodis. Sed deilla dicitur, JW? to I7WI bac non bac, hoc eft, non eft illa,quz manebit& exaltabitur, imó, 7172 1429 PANI C21 Eriam bac nil exjlitir hoc eft,auferetur& ad nihilum redigetur.Quid ergo erit fietque? Z4/tam bumiliabos bumilem exaltabo 5. donec veniat, cujus efl judicium. $.8. Necpretereatur Micheas, E? ta turris oregis,:live filie Zion ad te[que veniet,S Mich, 4, v, veniet dominatio prima, Reonum filie Terufalem, Nunc, quare clangis clangore? 4n Rex nou 8t efl inte? num periit coufilbariu tm? Et nunc, poftquam affertus es é Babl,colligentur contra te gentes multe, dicentes, Hyzocrifi contaminabitur,(y videbit Zionem oculus nofer.. Surge&y tritura filia Zion, nam cornu tum ponam ferreum,& ungulas tuas eneas,& comminues popute los multos, Nunc turmas ducta, jilia Legionumy obfrdium pofuit circa nos. Virga percutinnt Ju dicem Ifrael, Mich. 4, 8-14 $.9. Legatur& Zacharias, cap. 1 14.. Sic dicit Dominus, Zelo pro Hierof2lyma(Sj Zio- zach, x, v. ue zelo magno, verf Y6.. Reverfus fum ad ferufalem inmifericordia, verf. v. Adhuc pradi- MA V €. Sic dieit Dominus. ddbuc diffundentur domus mee pra bono,& confolabitur 32byva ame' 71536 pliw Zionem,& eliget adbuc Hierofolymam. Zach. cap. 8, verfz4. Zddbuc fedebest fenes& vetula in foris Hierufalem,& quisque tenebit fcipionem[uum in manu fita pr. multitudine dievum, Verf. s, Ee fora urbis implebuntur pueris& puellis, ludentibus in foris illius, Gv. Zach, cap.9,verf.7, Removebofanguines illius, Paleftinze gentis, D abominariones illius dy faperfles etiam ille Deo noflro ezit, S erit» ut princeps in Juda,& Ekron, ut Jebufita. Zach. cap 12, verf 2. Euceego ponam Hierofolymam pelvem vertiginis ouibus populis circumquaque. Jo Lapidem bajulationis ommibus populis,&c congregando congregabuntur contra. illam oamnes gentes terra,— lllo die, inquit. Dominus, percutiam. omnem equum flupore,& félforem. amentiá, dy fuper domum Juda aperiam oculos meos,— lllo die ponam Prindpes Jude, ut foculum ignis in lignis s. ut flammam ignisin manipulis, Gy comedent ad dextram& ad. foniflram omues gentes undique, Ó[edebit Teru[alem adbuc fabter fe in JeruDdda falem 396 Defflatus Ifraelitici compendio[a defcript.Cap.XTX.Lib.a. falem, Et dicent prin ipes Juda: Robur mibi fant babitatores Ierufalem in Domino exercituium, Deo illorum. Zach.12,5.6.. LL.. $.10. Omnium expresfiffime de hifce vaticinatus eft Daniel. Vidi? juvenum Hiram; crefrentem voal.le& cornp[eciofum inter oculos illius, Dan. 8, verf. 5. Ille notavit Regem Graci«, hoc cft, regnum Graecorum, hoc, Regem primum; hoc eft, Alexandrum Magnum, verf. 21. bo: magum cornu vidit fra&dum, cum e[fet robufli]imum, vexf. 8. tum afcendiffe velut quatur loca ejus, Yr, 8 quo notatum, quatuor regna e gente exJlitura, Yr, 22. Ex uno coruit, hoc eft ex una regnantiumfamilia& flirpe vidit egre[[mim cornu unum; minus quám parvam, qu:d crevit in auram,& ad ortum,& ad decus, y. 9. mà ufque ad exercitum calovum,& ufque ad prinzipem exerátus, y. Yo.1.(y abeo fublatum eft juge, projetia fedes Dan,$,5.&c. fansluariüi ejus,& projedit veritatem in terram, y v, i2. de litque[auctum(5 exerdátum coneulcatiouem; yr. 13. vide corna hoc parvi defcriptum, Dan. 8, 23-26. Jofephus,dpyapAcy. lib, 10, cap.12. 4e) d'i raüra. jv. cuptCn 0o Vv maley VT Avrys T€ Ünpare, confer caput uudecimum Danielis verf. 4- 33. Denique cap. 9, verf. 25. pradicit;poft edificatam Hierofolymam, fore tempora quedam in anguflia,. Civitatem(y.[anclum iri defluGum, fincm illius futurum in inundatione, K&c,. Meffiam ante exfcindeudum., Sams ae.—$.11, Ex hifce conficitur. 1. Fore Legislateres, Principes, DeminatoresCottm feu Sylt:^ nedrium, id quod indicatur, Dan. 2, par»outem, à quoexcifus eft Lapz, 2. Dominatio peudi^ a de.| qe qe MEM. N fcnptio peri. Hex c9 1pnuim s fed id ipfum I2 nibil futurum. 3. Principes illos aZuros ffrenué; fuabtae locis&-&urosgentes multas. 4. Idumaos, incolas montis Seir, Palafliuss, Exronitas affociandos í lMraéli, ut fint hereditas ilius,€. Populum fore salrumnumero,imo& viribus& potentià. 6.Hierofolymam abundaturam omni bono; plenam fore fenibus& juvenibus, 7.Adventura tempora auu[Hi«, ufque adeó ut facrificium juge auferatur,& multi e populo fedu feudum dereliuguant& mulu fancforum corruant eladio& flamma; aptivitate& direptione, Dan. 11,31. 32.33. 8. lHllatamen defitura; fanctimn juflifivaudam, Dan. 9,14.& populum agnujventium Deunt fuum confirmatum iri, Dan. 11,2. 9. Dereliétum iri reguum boc,& quidem aliis Dan. 11, 4. Ad|[ur afli;endum à navibus a Litere Chittimi, 1d Dan, 2,32.39, 40. Indicatum per ventrem(y. femcra aris, confracha qj comminuta, ie. Mejiam venturum, Sadicen Ljvaelis, Dominatorem; fed percutiendum virgi,& exf'indeudum. Y1, Principem advenam furre&urum,& filiam Lepionum obfrdium pofit eram circa percutientes Judicem, 12.Exftiturum Pel/um;,cujus frni fit cim inundatioueabolendum fau&uarium,urbem,facrificium, munus; Legislatores recefTuros,& exfciudendos à tentoriis Jacob. $. 12. Utautem omnia hacoracula examuffim videamus adimpleta age fubjiciamus rerum harum hiftoriam, cempendiofe& breviter. psifubje— f.15. Judeicum ipfis Perfis inditionem Alexandri Magni venere; diuquein potefla. quo Magne te Macedonici imperii fubje&i regno Syriz fuere, Jut, 1. 35, cap. 3. Alexander eic zvetar ' eee opc Q-, captá Damafco, Sydone, cin&tà Tyro obfidione,in Hierofolymam movit, Jadius, Pontifex fummus, divinitus monitus, ivit in occurfum Alexandri, habitu ornatus pontificali, Alexander vifo illo protinuscoram illo procubuit; mirantibusque comitibus,&"nfpicantibus, d)«g0d56a, m BueiNes Tho. J/avoiav, refpondit, fenon id feciffe in honorem fa. erdutis, fed Deiipfius,& 4&9 dpynposislo siis verius?), Deumque in tali habituin Macedonia ipfi apparuiffe,& juffiile, ut moveret in Perfas, cum promiffione fücceffus, Dicitur& Alexander zempliem intraffe;ibique legiffe in prophetia Danielis, Regem Gracorim Perfarum aboliturum regnum,eaq; de re valde gavifus effe,Denique Judzis conceffit ubique terrarum AG SG Tos arampucie TOjAIs, 49) T0£Gd'ojsoy€(e diveto qeppy&iraj» $.14. Per "De Alexandro M.£9' ejus fuccefforibus. Cap.XX-lib.z.. 307 $.14. Per idem tempus coepit edificare S«iballezes, praefe&us Samaritanze regionis, Templum permittente Alexandro, rar zuotr 2g. 6 6v 0ic iepos o^ A21, templum fimile Hierofelymita- a ng, in mcnte Garizim y Ibique hpéa xartc vos Sacirdorum conflituit Menaffen generum fuum, rizim. fratrem Jaddi fummi in Hierufalem facerdotis, Hoc templum diu manfit;& poft annos ducentos à Job.iune Hircan. demum dirutum eft, Si quis Hierofolymz habebat«rriav xcoparylac, 8 v ov voie ca C Cam aecerouda;,» TV ds rord re apuapripiar(O-, ad Sichimitas (Templum in Garizim propé Sibem urbem erat) confugiebat, A£yov ddYuoc UyxtxMiS, Jofeph. zpyuo2o5, libr, i1. cap.8. $15. Alexander Magnus brevem habuit vitam; brevius imperium,Cum robufliffimum Mon Ale effet, fra&hum efl cornu boc agnum, Dan.cap.8. vers.8.. ur. conjlitit Rex bic fortis fraGiutt(uccetfoses. ef regnum eius, Dana, 3.4... Moriens religuit Frattem zfrideum,& uxorem Rboxanen, octavo jam pregnantem menfe,& Herc«lem filium& Barzine, Delatum eft regnum Aridao,& adjun&us illi, quem Rhoxane repetit filiu Zdlexander nominatus. Sed i/: fex annis poft Alexandrum potitus regno ab Olympiade interfectus eft, bic autem una cum matre julfu Caffandri vita privatus;& tandem, nequid regii fupereffet fanguinis, ab eodem occifus eft Hercules, alter filius, Ita impletum quod cft Dan. i, 4, Nos erit regnum VY?OTINO pofl ritati ejus. $.16. Circa idem tempus,quo Alexander, vitam etiam finivit dpyispee Iac 5.& Sacerdotium accepit Filius illius Ouias. $-17. Mortuo Alexandro fa&um ita ut predictum Dan.8, 8.22.& 11524.& divide- Divifio Re ttr regnum ejus in quatur plagas celi. Maximum in terris Macedonum regnum nomen- RN que inde à morte Alexandri diftra&um in multa regna eft.Liv.libr,45. Meminit Scriptura quatur; cum tamen in plura fuerit divifum; fed propoütum illi et oftendere,nuniero illo pluralitatem tantum regnorum inde ortorum. Zfuzigonts Afiam obtinuit. Seleucus Babyloniam. Lyfrmachu Hellefpontum. Caffauder Macedoniam. Prose"Egyptum 5. Crazerus Triballos& Epirum 5 Eumenes Cappadociam& Paphlagoniam, Hi duces, nunc Reges;inteftinis bellis, mutuifque cladibus fe contriverunt. lta derelicbem eff regnum aliis preter bos, Dan. 11, 4. quam partem prior quis occupaverat ex illa ab alio expulfus eft. Antigonus amifit Afiam; Cafander Macedoaiam; Lylimschus Thraciam. $.18. Interomnes Alexandti J/e4ox« duo funt, qui regnum occupatum diutiffime Daoex illius tenuerunt,& latiffime extenderunt, de quibus imprimis Scriptura loquens, unum vocat pu; 5r 2)n 320 Regem Auffri Dana,«. feu auftralis plagze; cui attribuit C2'2XD ZE:5 100 Dan. memorbi11, 8. alterum fí2Yn 2D Resem Aquilius, Dan. 6,€ cujus pofteris fuit Spretim ille, qui les. tantum peccavit iu f. dus fauchuimn, Dan.1 i, 21. 30. $19. Prolomans, filius Lagi, oofícuri Macedonis, idem Sorer dictus, 4E^yptum accepit& Prolomzus Arabiam;& poteris fuis longá ferie poffidendam reliquit, Is iliiufque pofteri per Regem 38^ 4ufiri innuitur in factis. $.20. Seleucus, Antiochi filius, dictus Nicator feu. Nicauor à crebritate vi&otiatum,fub- seleucusAne jecit fibi pofterifque fuis Mediam, Afiam, Syriam; diu multumque ludtatus cum zutigo- tiochi, »0, qui Rex Afize audiebat. Hic diutiffime de cohorte Alexandri remarfit; omnium poft Alexandrum M, maximus, victor vi&oium; Antigonum enim vicit& Lyfimachum, Hujus Seleuci fucceffores in facris Reees 74quilonzs dicuntur. $.11. Horum duorum Regum hiftoriam fufius profequitur Daniel propheta, Cujus nunc nos du&um fequemur, Ddd;3$,22, Ef Rex Auf" Ptolomazus Thiladelphus. Antiochus Soter. Antiochus peas. f:olomzus p uu Seleucus Callinicus, Antiochus Magnus. Ptolomzus Pbilopator. 39$"De'Ptolomaic, Antiochis,€9' Seleuco. Cap. XX. Lib.z. $.22. Et confirmabitur Rex Afri» inquit. Dan, t1, 5. Ptolomaeus Lagi /Egypti& Arabiz L:nperator magnum acquilivit robur, E* aliquis e principibus ejus, Alexandri ni. mirum Magui, eciam confirmabitur, Is zfntigonus eff, Afia Rex falutatus,& vincet illum, Rex Av..., Ptolomeus, adjutus à Seleuco,Caffandro, Lyfimacho. Ita potens fuit Antigonus, ut nou mii. pluribus, focietate inita, vinci potuerit,& dominabitur. Imperium eju nazuum erit. Hi. Ptole nzus Lagi,cavam Syriaminitio regni adortus,dicitur Hiero. folymam cepifle ud 49] acamy dolo(y fraude, Sabbuti die, quo, ut refert ex Agatarchidc Cnidio, Jofephus lib. 12. cap.1.. Antiquit. Judei arma capere nolentes, fà vb). anagor d'eendaquovlav, ob intempeflivam füperflitionem durum fuflinuerunt babere berumyy aoemis bmipeyav eyem deezróviw, $.23. Ptolomzus Lagi regnum reliquit filio Proloureo, di&o Pbiladelpbo, per fannam fcilicet 5 duos enim frauies vita privavit. Hic Philadelphus Alexandrie celebratam illam inftituit Bibliothecam; idemque facrum codicem in grzcam linguam curavit traduci; unde verfio /éptu iginta Interpretum exorta elt, $. 24. Seleuco Nicanore, Afize Syrieque Rege mortuo,(cui dum viveret, Judeiannuum dicuntur folviife ftipendium; per Sacerdotes fuos recti, patrioque ritu viventes) fucceffit filius 4ntiocbus, dius Soter, ob repulfos Gallos ex Europa in Afiam irrumpen. tes; huncque excepit filius dmziochus, 09:c Dew di&us, ita à Milefiis cognominatus ob fublatum Tiparchum, illorum Tyrannum: hic dicitur Judas civium jus inter ethnicos conceffiffe,& fuis tamen moribus vivere permififfe, De hoc Antiocho Theo, primo Regum Syriz, cujus Daniel meminit, ita habetur. Dan, i1, 6.& fir Rer dujlri veniet ad Regem Aquilonis, Filia Prolomzi Philadelphi Bereni:e deducta eft ad Regem Syrie& Afize Antiochum es:. gefferat hic diuturna adverfus Philadelphum bella, qua finire volens Philadelphus filiam illi uxorem dedit; id innuit Daniel: venier ji/ja O^XZ"D mcy^ ad coniliandam complacentiam, Sedmifera haec à Seleuco Calíinice, Antiochi Dei filio, ex aliauxore Laodice fufcepto, cum amicis interfe&ta eft, id dicit Daniel cap. 11,6.(mui obtiuebit filia adveniens vim brachii,& uon flabit brachium ilis, GC tradetur illa, in necem nim.& adducentes ilamydye, $.2«. Prolomzum Philadelphum excepit filius Prolomaus, Euereetes, ab JEgyptiisita ita nominatus, quia illorum Deos, à Cambyfe Perfarum Rege olim ablatos e Perfia in Agyprumretulit. De illoira Dan. cap. 11, verf. 7.. Ez ffabiz ex Juvcrlo Philadelpho, radicum eji, Ptolomaei Lagi; ff/lo illius; Euergetes, frater Berenices,& invadet arcem Rega Aquilours, ut vindicaret injuriam interfecta fororis,bellum intulit Ca/inico, qui Antiocho Deo Patri fuccefferat,& facier iu illis y confirmabitur.— Syriam aliquamdiu tenuit, Et Deos iyforum, cum fufilibus ipforum, cum vafis argeutess& aureis, inter capta auferet in 4Egyptum, y. 8. $.26. Seleuco Callinico, ita à vi&toriis dito, quas nullas tamen habuiffe legitur; fucceffit primó filius Seleucus, cognomento Cerauuns 5 fed veneno ab amicis illo interfecto accepit regnum frater illius junior,ejusdem Callinici filius, 4uriocbue,ob res geftas Magnus cognominatus, de illo eft Dan. r1, 10.(9 veniet(& inundabit(jc, $-27. Euegetz fucceffit filius Ptolomans,Philopator, di&tus per antiphrafin.E:yptum, patre ac matre interfedlis, occupaverat Ptelomaum, cuti ex vacinoris crimine cognomentum Pbilpator fuit, Juftinus libr, 29, cap. 1. Dehocita Daniel ir ,11.. Exacerbabitur Rex. Aufiri Ptolomazus Philopator, co quod venerat(j iuundaverat G bellum gejferat u[2ue ad arcem eju De Ptolomaeo, Seleuco, 69" Antiocho. Cap.XX.Lib.z.$00 ejus Antiochus Magnus y. 10, preliabitur ism Rege Aquilonis.cum Antiocho Magno ad Raphiam, in finibus ZEgypti, quo venerat Antiochus,& dabitur turba in manum ejus, hoc eft, turba Antiochi tradetur in manum Ptolomzi, d efferetur cor ejus. y.12, Ptolomaei Philopatoris, Voluit intrare in fan&iffiina templi Dei, Hierofolymz;& iram exercuit adverfus Judaeos. Id cum Judei contentiofiffimé recufarent, ille e recufatione majus ace cipiens defiderium,dicitur corpore animoque ita fubitó perturbatus fuiffe, ut nefari quidem potuerit,& femivivusà fuisextra templum abdu&us fuerit. $4.28. Philopatori fucceffit filius Prelomaus Epipbaues,quinquennis. Antiochus M.Sy- p,oiomsus ria Rex puerulum hunc& medio tollere ftatuit, Appianus: ex'Arvzrrov spnjsov ti porov(uc Epiphanes. dpzasónrQ-, de lMiusiin Epiphanem expeditione eft Dan,:; vers. 13. Ez rurfus Rex Aquis louis excitabit turbam in.jorem priore, hoc eft. Antiochus M.colle&o exercitu ampliore ex» peditionem fufcipiet, y.14.. Ee illis zemporibus multi[labuut contra Regem 4dufiri. Nam& Philippus Rex Macedonum cum Antiocho M. focietatem inivit ad invadendam JEgypium,& inter fe dividendam. Jufüin.libr. 30:2. v.15.. Et veniet Rex Zdquilouis,& funde aggerem,( capiet urbem muuitiouum, Gy brachia Auffri non labunt,| Superavit Antiochus Scopan, pra fectum Epiphanis, ArcemSionis,Syriam, Ciliciam recepit. y. 16. Et confiflet interra decoris, YYÀ 122! d omnia venient in manum ejas, In terram fanctam venit An tiochus. Hierofolymam intravit;& Scop: milites, qui in arce erant; obfedic, Judaei libentes in poteftatem Antiochi concefferunt: fuit enim illis voluntate conjunctus,& liberalis erga illos, remittendo tributa, largiendo pecudes, pecunias, ligna ad templi ftcucturam,& ad cultum peragendum Jofephus Antiquit, libr.12:3.. Et hoc artificio ufus eft Aniochus. Fiam miecum dabit illi, y 7. filiam fuam Cleopatram, multis cinctam mulieribus, dedit Ptolomaeo Epiphani in matrimonium;& Calefyriam, quam ei prius ademerat,.& Judzam, pro dote: fecit au:em hoc mala fine; nynem ad corrumpendum iiIud, regnum nimirum Ptolomzei, qua tamen intentione fruftratus eft,— Cleopatra enim magis viro favit, quam Patri, Tandem Antiochus hic M. cum converteret faciem fiam ad infulas, 18. hocelt, adverfus Romanos, inoccidente pofitos, ubi erant mare,& infula matis, quamvis quafdam, imo& zulzas cepr[Jit, tandem tamen victus eft,& Afia coactus cedere tota, quod intendit Daniel, 18 19. quà amiflà, benigné fibi à populo Romano factum efle dicebat, quod nimis magna procuratione liberatus, modicis regi rerminis uteretur, Obfides etiaui viginti dedit;(inter quos, junior illius erat filius, Antiochus) unoquoque triennio mutandos,; $.29. Antiochi Magni fuccetlor fuit Seleucus P-i*op.itor; otiofus, nec admodum PO- sefeutus tens; de eo ita Dan, n: v.20,£? flabit iu loco ejus, Antiochi M. quif iciet traufrre exacforem: Philogatos, decor& regii: dicitur Seleucus ab omuibus fubditis exegifle pecunias, ut tueretur regiam dignitatem: imo& Heliodorum mifit Hicrofolvmam, ur pecuniam é Templi gazophylacio auferret, Seleucum quod attinet 5 pazucis dietus fa^ 6 Dan. 11.25. nun per iram ut Antiochus Pater, à Barbaris occifus; weque beil», feu aperto Marte, fed infidiis Hcliodori, Idem Seleucus inlocum Antiochi fratris,qui Romz obfes fuerat, Deaetriau lium fuum fubfiituit. 0. f.30. Seleuco fücceffit non filius Demetrins, cui jureregnum debebatur, fed frater /fn-. Ant'ochus tlochus, qui Syris Epiphaues feu llluftris cognominatus ett, fed re&ius judicatus à fanaticis Feighaner tnoribus elfe Epimanes feu in(anus. In facrisvocavur 122. fpretas, feu vilis, contemptibilis, homo levis& futilis, Danai; aya. Nc zribuerant illi Majejlatem regiam, ibid, non com« 400 De Ptolomao, Zintiocho, competebat illi, nemo illum ad ufurpandum illam vocavit,& venit in tranquillitate,& occupavit regnum per blanditias. y.21, Tutoris id fecit nomine, Bracbia inundationis inundata funt coram illo& fracta. v.22. Heliodorus oppreflus& ejeQus, itque etiam princeps faderis, Demetrius,filius Seleuci fratris, qui obfes manere debuit Romz;de technis illius lege Dan.11, 2 3-25. polomzus—$.31. Ptolomeus Epiphanes, ZEgypti Rex, à ducibus fuis veneno fublatus;.duos poft Philomctor: fe reliquit filios impuberes, lr lemeum; Pbilometerem di&um ob ingentem amorem, quo in matrem Cleopatram ferebatur;& Pbycouem. Antiochus Epiphanes excitavit vires fuas contra Regem Auflricum magno exercitu, Et Rex Auftri incitavit fe ad prelium cum exercitu magnos[ed non fletit 5 edentes cibum illius, fregerunt eum, Dan.11,25.26. Hic Ptolomaeus Philometoreft. Antiochus invafit illum. Coelefyriam, Clopatrae matris dotem ipfieripuit;& denique é toto Egypti regno illum expulit;ablato diademate,quodtamen,ut& regnum;coa&us à Romanis illi reddidit,& ille proditione fuorum cafus eft. Antiochi$.32, Antiochum Epiphanem quod attinet porro;fcribit Daniel, cor i/ius fuiffe contra Pre fedus antium, Dan.11, 28. imo illum iudignaturum contra fedus[andum jy. 30.. illum ani populum— yim advertifJe, hoc eft, ftudiose curaffe& promoviffe, ad defertores faderis fandli, v.30. pe. Previdit Daniel fore, ut. fan&iuarium profanaretur, Juge auferetur,& abominatio defzlans daretur ,y.31.& de exercitu celcrum(y de Jtellis in terram dejicerentur,& caltarenzur, Dan,$; 10,( populus(auctorum. perderetur, Dan.d, 24. exftituram defectionem flupendaim, Dan.8, 13. $.33. 1ta Antiochus malé agens habensque populum Dei, multos invenit defedorer: ui à edere Dei& Eccl fia Dei defecerunt; per quos maxima mala fantus illata funt, Hi defertores foederis;inter quos fuit Jafcufacerdos íummus,imo&c Menelai, itidem Pontifex maximus,populum Dei;ab antiquis moribus& inftitutis alienatum,ad omnem teduxere iniquitatem; fecundum ftatuta gentilium ceperunt vivere 5 preputia arte fibi redu. xerunt, ut nudi quoque Graxis non effent diffimiles; ficque brevi invaluit Hellenifmus, ut cultus templi ceffaret,& facrificia negligerentur, $.34, Antiochus Templum Dei omni auro argentoque fpoliavit; Porcos fuper altari ma£ctavit,& jure carnium illarum Templum afperfit, Ducbus annis.poftquam Templum fpoliaverat,mifit Apollonium Hierofolymam, ut,die Sabbati, omnes, qui ad facra venerant peragenda, confoderet,& accipiens fpolia civitatis illam incenderet, Mifit etiam in judeam fenem quendam Athenzum,ut Judaeos à divina legis obíervatione cogeret difcedere,& templo Hierofolymitano imponeret nomen Ai Auuzís Jovis Olympii quemadmodum& Garizimitano dedit nomen aii Eerís jovis Hifhitalis.— Voluit Judaos ritus gentium fequi,facrificia tollere,Sabbata& dies feftos omittere, aras& lucos& idolorum delubra zdificare, fues& immundas pecudes alias immolare, filios incircumcifos relinquere; idolothyta comedere, in fefto Dyoniftorum hederam ferre;pox pamque Baccho ducere. Abominandum Jovis Olympii idolum fuper altare collocavit, Sacra etiam Legis & Prophctarum volumina igni cremata funt. Jofephus Antiq. libr 12,7. ágarítezo 5 ere BIA G- iupsSrein ipt C vép Q"rap Gic kupe9em, C S01"aol xaxüs dz0Aorro, Templum denique ipfum luxu& commeffationibus impletum fuit à Gentilibus,molliter in illo vitam cum meretricibus confumentibus, $.35.Cum autem in urbe prz fzvitia Antiochi tutum non eflet habitare,pii plurimi ex illa aufugerunt;ficque urbs fancta exftirit extera natis fuis,hi in fpecubus laitarangferar inftar | J | i 1 CGattatia A[monao€9' uda Maccabao. CapXX.Lib.2. 4o inflar, gramineo alimento vefcentes;ne participes effent contaminationis, Multietiam fanctorum martyria p«tli funr. Mulieres duz;quia filios circumcideranr,à muro pracipi« tate funt. Eleazarus in lege verfatitfimus,etatre nonagenarius, ob non manducatas carnes fuillas, crudeliifima fubiit toumenta. Eandem ob caufam feptem fratres cum Matre; exquilitis tormentorum modis excruciati, invictas Deo animas reddiderunt. Rhazis fenator Hierufal ymitanus corpus animumque fuum pro Judaifmo tuendo expofuit; unde judaorum Pater appeilatus fuit, hic uriliter legentur Maccabarum libri, $:36. In oppido Afodi/ Modin erat vicus juxta Dioffolin) confedit illo tempore Mat| Mttatlas tathias, filius Johannis, filii Simeonis, Hierofolymitanus facerdos, 6 familia Joarib:;(de As. quo vide r Chron 24,7. una cum quinque filiis, Jobanne,qui Jaddis vel Gaddiss. Simoue,! qui Ta/J;; juda;qui Maccabes; Eleazaró,qui Abaron vel dvaran;& Jonatbane,qui Happhus vocabatur. 1 Maccab.2: 1-- 5, A Juda AM.ccabco, omnes AMa:cabai vocati funt, vel quia Judas aetate fuit maximus; vel quia pracelluit virtute;fortitudine& robore. Pater vero eorum Mattatías feu Matthias, 4lfmonai filius etiam appellatur, Jofeph.lib.12.Antiq, - C,8. tóc Ioavve, rS Evusav Be, 79 Aexaporais inde poíteri illius etiam ZffJamon«i dicti. 7 f. 37. Hic Mattatias nullam obedientiam iniquiffimis Regis mandatis exhibuit. Judaeum quendam in altari ethnico facrificantem, fuper aram ipfam jugulavit, Imo& Regium przfe&um, Apelles dictum;qui cogebat homines facrificare, trucidavit;& aram diruit; dein una cum filiis& pluribus aliis in montes fugit, Statuerunt etiam tunc, fi die Sabbati ab hoftibus oppugnarentur, armis illum repellere. Adjunxerunt fe illis 4/idai. viri religiofi, qui legem per arma tueri decreverant, Itaconftituto exercitu homines impios partim occiderunt;partim aufugere compulerunt; aras diruerunt, incircumcifos pueros circumciderunt, filios fuperbiae perfecuti funt,& profperé fucceffit opus in ut manibus illorum. Tandem Mattatias, poftquam annum unum mifera& exulanti tur- bz pracfuiffet, mortuus eft. $.38. Judas Maccabzeus;in locum patris fuccedens non minus ftrenue rem geffit,ejecto Judis Mac. hofte&impiis tribulibus necatis,à praeteritis piaculis terram purgavit Occidit Apollonium cabzus, Samariz,& seronem Caelefyrize preefe&um| Exercitus porenti(fimos, quos Zntiscbusqui ita ob antea£ta accenfus, Judaeorum nomen delere decreverat, fub diverfis ducibus Lyfia, Gorgio;Nicanore Ptolemaeo, Timotheo.Bachide, fepiusin illum mifit, feliciter fugavit; difperfit, Tandem afcendit Hierofolymam; templum& civitatem. excepta arce Sionis,recepit; Aras& delubra demolituseft; mundavit fan&uarium altare novum ex« firuxit;& ab illo tempore Sacrificia;aliquot annis intermiffa,rurfum offerri ceperunt. $39."dntiocbur audito infelici fuorum fucceffu,ipfe in Jerufalem iter inftituit ferociter minatus, cemeterium Judxorum fe effe&turum Hierololymam, quum illuc veniffet. Sed morte praeventus, non venit, dicitur lecto affixus, complures haefiffe dies, piro»&c tabe diffluens,& jam jam moriturus, cum odorem fuum ipfe perferre non poffet, agnoviffe, fe dira illa pati,ob injurias Judais illatas;& in haec erupifle veiba, Jfum efe Deo fubjici, eumque qui mortalis effet, non paria Deo arroganter iapere, Ita perziuax hic Rex;qui mirabiliter perdidevatycoufraclis eft"t OBN2. fne manu, Dan 8:23,15. $.40. Vivente hoc Antiocho dicitur Ouias Oniz 1 11. fummi Pont ficis filius,videns facerdotium profanari, in /Egyptum fuiffe profectus,& à Prolomao Philomerore obtinuiffe, ut in Heliopolitica praefe&ura, templum Deo inftar Hierofolymitani exftrueret, 2 dicitur hoc aufus autoritate verbi,male intellci. Ef 19: 19 ' Ecc$. mn An 4o2*De Demetrio Sotere C9? Legatione Judaorum"*R omam.T. Awiohus—$41. Antiocho Epiphani fuffc&us eft filius 4nrizcbus ditus Ezpator ob virtutem Pa. Eupaor— tris. Sub illo pax facta eftcum Judas; fed illa mox rupta;etiam fecunda vice,cum Rex fc non fuperiorem videret evafurum,eadem ftabilita eft 5 licuitque Judaeis patriis utile. gibus. Ab hoc Antiochum inter& Maccabaum inito pacis federe deducunt nonnulli Haímoniaci principatus initium, quem Jofephus in finelibra4. Antiquit. ufque ad ca. ptam ab Herode Hierofolymam& occifum Antigonum, annos ait duraffe 126. $.42. De regibus /Egypti nunc narrare plura cefíamus, nam& in prophetia Danielis nil amplius de illis ditum invenimus; nec Judaico populo quicquam cum illis rei fuit, Perfequimur tantum ordinem Regum Syrize five Seleucidarum. Demetrius f$ 43 Antiochum Eupatorem loco movit Deetriw,Scleuci Philopatoris filius, hate. Yoter. nus Romae obfes, cui Regnum dolofe Antiochus Epiphanes eripuerat. Ita ex tinta fo. bole Tyranni Epiphanis, Demetrius hic, à Babyloniis Soter cognominatus, in Syria re. gnum adeptus eft, hic incitatus in Judaos,mifit multis cum copiis in Judaeam Zachidem Mefopotamiz praefectum; deinde, cum is parum promoverer, Nicanorum, maximum Judzorum inimicum; fed nec is quicquam effecit; imo foedus cum Juda Maccabao, Rege inconfulto iniit,& familiariffime cum Juda vixit,fed poftmodum à DemetrioRe. ge ferio juffus, ut ciro Machabzeum vin&um mitteret Antiochiam, cepit illi tendere inlidias; quae tamen ipfze in exitium& caedem illius exierunt, victus enim eft à Juda,ca. putque illiampotatu:mn& manus cum humero, ac delatum Hierofolymam. Legio pi.—$.44. Poftcaedem Nicanoris Judza dies paucos à bello quievit. Tunc Judas, quum ma judrem de Romanorum potentia& humanitate erga afllictos audivillet, Legatos R omam mifit, manos. fuo, fratrum,& Reipublicae Judaeorum nomine, ut Íocietate& amicitia cum populo Romano inita, à Demetrii& imperii Graecorum gravi jugo liberarentur. $45. Interea mifit Demetrius Bacbidem fecundo in Judam, Judas fortiter dimicans cecidit.eoq; cadente caeteri fugeruur; factum id anno poft exceilumMattatiee patris fexzo, Poft morté Juda tota fere regioBachidi fe fubmifit,& maxima exflicit affiictio in Ifraele, $.46. Legati Romam miffi rebus€ voto compofitis, fociezatem cum Romanis inierunt, foedusque in tabulis reis infcriptum eft, ut Judei Romanis,& Romani Judais mutua auxilia contra communes hoftes exhiberent. Ad Demetrium à Senatu etiam mif. Íz literz,ne gentem Judeorum amplius opprimeret. Hac de re ita Juftinus lib.36.cap.3. A Demetrio cum defcivilJent, Judaei, amicitia Rem norum petita, primi onminm ex Orientae libus libertatem receperunt, fale tunc Romanis de alieno largientibus. Jonaremfue-—$.47. Poft Judam, Jonatan, frater illius, Dux ejus loco electus eft, à quo Bachieefior Juda des victum pacem petiit& impetravit, Ita fublato ex 1fraéle bello, coepit Jonatan judicare populum Alexander.—$. 48. Hac dum aguntur, deficiunt à Demetrio Sotere Antiocheni, fübornantque quendam fortis extrema juvenem, cui nomen Z/exandri inditum, quique genitus ab Antiocho Rege dicebatur, regnumque Syrie velut paternum armis repetere, Admirabili rerum varictate, oblitus priftinarum fordium Alexander bellum intulit Demetrio, victumque vita pariter& regno fpoliavir; fuperftitibus duobus illius filiis, Demetrio Nicanore,& Antiocbo Sedete, quos pater Demetrius, ut belli periculis eximerentur,& fin ita fors tuliffet, paternz ultioni fervarentur, mature Cnidupr ablegaverat, 5.4.9. Novus hicAlexander amicitiam ambivit Judeorum, Jonatanem fummum conftituit Sacerdotem, utque amicus Regis vocaretur,conceffit; imulque purpuram ei mifit C5 TT. deque Machabais, Demetrio C9 Antioch. C.XX.L.s.. 403 fit& coronam auream, Ita Jonatan; Hafmonaorum nunc primus, é facerdotali quidem Joarabi, fed non ex Pontificia Jaddi,( cujusOnias hares hoc tempore in Egypto circa exftru&tionem novi templi occupatus erat) familià fummi facerdotii munere fundus eft. Judai repudiato Demetrio, Alexandro acquieverunt, $.«o. Sed quinquennio Regno gavifus Alexander à Dewerric Soterisfilio victus& regno rurfum exutus eft. Antiocheni veterem Patris offenfam novis meritis correcturi, Ípon:e fe Demetrio tradiderunt. $.51. Demetrius Nicanor, nuncSyriz Rex,confirmavit Jonatani principatum Sacet- Dzmetrius dotii, Sed deinde alienatusab illo, graviter eum affiixit, Nicanor. $.52. Reliquerat autem Alexander Rex filiolum, Zfutiocbum ,& Cleopatra Ptolomsel Autiochus. Philometoris filia genitum; qui& esfive Deus nominatuseft:. hicadjutusab amicis, Gs. accepto diademate, regnum Syriz occupavit; Demetriumque praelio füperatum,Seleuciam fugerecompulit, Huic Antiocho Jonatan, gratus ob beneficia paterna, fe adjunxit, gefturus bellum contra communem hoftem Demetrium, $.53. Mifithoctempore Legatos Romam Jonatan;qui focietatem cum Juda Macca- r«g:co Ja bao initam, renovarent. Id quod& factum, Paulo poft Jonatan à Trypboue procuratore dtoram feRegis Antiochi, Ptolemaidem invitatus, dolose interfectus eft. poftquam annos fepten-—' decim Juda fratri vixiflet tuperftes,& per annos novem fummum Pontificatum gefliffet. Idem hic Tryphon J4ntixbum, Dominum fuum per fraudem occidit,& occupata Syria, regni fibi diadema impofuit. $.54« Loco Jonatanis Dux electus eft Simon frater illius. Romani per literas pa&tam simos taie cum fratribus amicitiam cum illo renovarunt, amicum, focium.& fratrem illum appel-& facceffor lantes. Simon nunc Dux Judaeorum& Pontifex, actus Tryphonis meras rapinas fuiffe ertet animadvertens auream coronam ad Demetrium Nicanorem Regem milit. rogans;ut tri- Isdzorum butorum remitfionem Judzz concederet, Demetriusconfirmato ei Principatu ita refcri.*'ontifer pfit, Rex Demetrius, Simoni Pontifici amico Regum,(& Seuioribus, gentique Judaorum,[alutem;& promi(là omnium aurneía tributa omnia remifit, Ita ablatum eftjugum Gentium ab Ifraéle; cepitque populus in fyngraphis& contractibus fcribere, anuo primo, Simone Pautifi. e magno,& Stratego ac Duce$udaorum. Altero tum anno Arx Hierofolymz àprafidiariis, qui illam huc ufque tenuerant, evacuata eft. Ita liberati func hofte;qui illis Templum adeuntibus tantopere nocuerat, Evenerunt hac anno 170.& 17 1. regni Gracorum. $$5. Annoregni Grzcorum 172. anno tertio Pontificatus Simonis, in congregationemagna Sacerdotum& populi, principumque gentis& feniorum, Scriptura publica eft edita; in qua jura majeftatis ipfi& pofteris conceffa, uteffet eorum Imperator.& ut Sacrorum curam haberet, utque obediretur ei ab omnibis Qua cum recepilfet Simon placuit ei Pontificatu fungi,effeque Imperatorem& ethnarcham Judageorum ac Sacerdotum, & przeífe omnibus. $-56.Cumque hoc temporeDemetriusNicanor bellum Parthis inferens,in poteftatem A«tiochus illorum vivus veniífet,& cuftodiz: mancipatus; 44u£iocbw vero Sedetes;feu Sidetes à vena-?**et6* tione TYYY, quam valdé amavit,ita dictus,imó& Pins,regnum à fratreDemerrio defertum accepiffet,(cripfit ftatim Simoni, conciliandi illius causà,& jus moneta propriá notá cudenda illi conceffit,Hierofolymamque cum San&uario ab omni jurisdi&ione liberam declaravit Quinimo Romani adReges&provincias dederunt literasyut nil inJudaos tentarcnt, - ee 2 nec 4o4. De oanne Hyrcano, Ariftobulo, Zlexandro Jannao nec auxilium ferrent pugnantibus adverfuseos;& fi quando transfuga ex Judaea ad eos venirent, Simoni Pontifici puniendos traderent. $$7. Antiochum Sedetem penitentia cepit tot Judaeis concefforum privilegiorum; ideo ftatim arcem pjierofolymitanam à Simone repetiit& tributa, quod cum Judaei recufarcnt, Cendebaeus, Antiochi praefectus, Judaeeam cum exercitu invafit. Sed cafus eft, Johanués$.58. Simon, Judaeorum Pontifex& Ethnarcha infidiis generi fui Prtoloma: interfe&us Hyrinis 5. eft; cum octo annis tantüm Judaeis przfuiffet, Jobannes Hyrcanus,filius Simonis, fucceffit, &dueefien— ff.55, Annor, Hyrcani Antiochus Sedetes, du&o in Judzam exercitu,in urbem Hierofolymitanam illum compulit; eamque feptenis caftris cinxit, Iiedià fameque coadi Hicrofolymitani deditionem urbisfecere;& armis Regi traditis, muros urbis deftruere & vectigalia folvere neceffitate adacti debuerunt,& ne tenerentur praefidium regium recipere, obfides dederunt Regi, quos inter fuit Hyrcani frater,& 500. infuper talenta, de his ita habet Juftinuslib.36,1. Zfntiochur,$udaos, qui iu imperio Macedonico fub Demetrio Patre(adde& Fratre) armi fé in libertatem vindicaverant, fubipit. Horanus$60. zinticcbus Sedetes expeditionem in Parthos faciens,ad repetendum fratrem De. de tn A ZIefriugycumexercitu deletus eft,Demetrio nil minusà Parthis dimiffo,& in regnum reSibi; cdu«. flituto, Poft czedem Antiochi defecit Hyrcauus à Macedonibus; jamque nec ut fubditug mzos, nec ut amicus ullam illis ferebat opem amplius,& audita illius mortead urbes Syrie duxit exercitum,& multas cepit, Confirmatid Juft, libr. 36, 1. Poff[4ntiocbum Judainullum Macedonum Regem tulerunt, domeflicisque imperiis ufrSyriam magnis bellis infeflaverunt, & Strab, libr. 16. Syrieque( Phoenicia non patca fabezgerunt, Cepit etiam Hyrcanus Sicima(8. Garizim,& templum Cuthaorum diruit. Cepit urbes Idumzz, Adoram& Mariffam; fubjugatifque omnibus Idumzis edixit, ut circumciderentur, nifi mallenté pro» priis pelli fedibus. Amore illi patrie admiferunt circumcifionem,& reliquam juxta Judaicos ritus vivendi formulam 5 atque ex co primum tempore inter Judaeos cenferi coe prifunt. Enimpletum verbum Bileami;& eriz Edom barcdizas. $ 61. Differentiam Judaos inter& Idumaos hanc ftatuit Ammonius Grammaticus, judsi, inquit, fuut, qui naturá ita fuerznt ab initio. Idumai vero non$udei fuerunt ab initio, fed Phoenices& Syri, a Judei autem[uperati,($? ut circum.iderentur,& in unam cum ei genteur coirent,& iisdem legibus[abderentur adadli, qudai[unt nominati; non generis, fed religionis& inftituti ratione habita. Anftobulus—$.62. Mortuuseft Zyrcanus, quum perannos 29, fummo fuiffet fun&us facerdotio& AA Principatu. Poftillum filiorummatu maximus 544a:, alio nomine zfriffobulus dictus, '— Principatumfimul& Pontificatum per unum tantüm annum obtinuit;& principatum, impofito diademate; in Regni formam rranftulit;. Fratrem 476721:, in regni focietatem allumfíit; quem tamen deinceps falfà motus fufpicione, interfecit; reliquos tres frattes cuftodiz tradidit,& matrem, quam Hyrcanus Pater rcrum dominam reliquerat, fame necavit in vinculis, Horum fcelerum poenitudine du&tus, paulo paft vitam finivit cum maximis animi& corporis cruciatibus. Alexander$.63. Poft Ariftobulum, A/exander Tanneus, unus e tribus fratribus, Rex conflitutus Der eft.Cepit lannzeus urbes plurimas, GaZara,decimo obfidionis menfe, Rapbidim& Autedobuli, nem; qua poftea ab Herode 4grippias nominataeft. Diam imó&£jJam feu Gerafam, expugnavit etiam Gag/anam& Seleuciam. Caftellum Gama, vallemque que Zntiochi dicitur in fuam redegit poteftatem. Tertio autem expeditionis fug anno completo, domum. reverfuselt 5 magno illum gaudio Judaisob restam praeclare geftas excipientibus. 4.64. Alex €9 Herode ac Pompejo Hiero[olymam capiente.Cap.XX.l.2. 4o$ $.64. Alexander Jannzeus belli requiem morbi habuit principium; quumque 27. annos regnaffet, mortuus eft; duos relinquens filios Hyrcauzm& Ariffobulum.Uxori autem Alexaudra regni adminiftrationem Teftamento di fpofuit,& deligendi Pontificis permifit arbitrium, Illa igitur Hyrcanum declaravit Pontificem; minorem Ztriffobulum privatim vivere voluit. Ita novem annis regno funda eft;& nomen quidem regni penes reginam erat 5 ejus autem adminiftratio penes Pharifeos, quorum magna fuit autoritas& exifti« matio: nam& Johannes Hyrcanus ex illorum feda fuit; quà ob offenfam acceptam defertà; poftmodum ad Sadducaos tranfit. $.6$. Regnante hac foemina natus eft Herodes, qui poftea regnum Judae obtinuit, Patre genitus Zfuzipá five 4utipatro, nobili Idumaeo 5 adulatur Nicolaus Damafcenus, qui Herodis vitam defcripfit, Antipatri genusà primatibus Judaeorum, qui in Judzam venerunté Babylonica, deducens, $4.66. Mortua Alexandra adeptus quidem eft regnum natu major filius Hyrcamw, cui id mater adhuc vivensjam commiferat; verum is elapfis tribus menfibusab Ariftobulo juniore fratre regno pulfuseft, Res deinde folemni federe compofita eft; ceffitque regno & fummo facerdotio Hyrcanus 5 ufurpavit utrumque Ariftobulus annis tribus,& quod excurrit, $.67. Antipater Idumzus, vir natura fattiofus, fludens Hyrcani partibus, fufpectam habens Ariftobuli potentiam, induxit Zfrezam, Arahize Regem, ut Hyrcanum in regnum reduceret, Victus praelio Ariftobulus confugit Hierofolymam;& ab Areta oppugnatus eft in templo. 4.68. Ad componendam hanc litem advocatus Pompeis, Romani exercitus Dux; tunc Damafci agens,& Cele-Syriam obiens,Ariftobulum cuftodia tradidit; Templum, à fa&ione Ariftobuli in vinculis nunc degentis occupatum,vi expugnavit,menfe obfidionis tertio. Captum dicitur Templum die jejunii, C. Zfntonio,& M. Tullio Cicercue Confulibus. Introgreflus in templum Pompejus facratiffima infpexit; nil tamen fanctarumrerum attigit, Hyrcano reddidit Pontificatum& Principatum gentis fuz; vetuit tamen diadema illum ferre, Tali conditione gavifus eft Hyrcanus annis 24. Judzos voluit Pompejus populo Romamo efle tributarios, Urbes, quashabebant in Codlefyria, ademptas illis, juffit proprio parere praefidi; totamque adeó gentem, prius elatam rebus profperis, contraxit intra veteres terminos, Annus hic numeratur 73. ab illo tempore,quo ab Ifraéle jugum gentium ablatum fuit. Adcó brevi temporis fpatio miferi illi libertate fua potiti funt, Ita fifi Legisnum coepit ob/diz ponere circa Jadeam,. 4.69. Hujus calzmitatis, inquit Jofephus&pyajoA. 145 S, caufa fuere Hierofolymitanis, Hyrcans& Arilobidius, inter fe dijidentes invicem, Nam tum primum libertatem amifimus, fubje3i Romanorum imperio,( regionem de Syris bello capta redilere ipfis cosci.[umus, Livius in Epitomelibr, 102. Cnem Pompejus u.less[abezit, fanum eorum Hicrofelyma, inviolatum ante:d tempus,cepit.. Appianus in Syriacis, Uva Sudaorum gens armis fabigenda[uperfuit i cujus Ro en Arilobalum viclor Ponp jus Romum mifit,& Hierofilynrsm, maxima fandlil]lnaque iun ea regione Urbis, menia diruit. Tacituslibr. y, cap. 9. Remauorum primus Cu.'onpejus Tudsos domuit, templumque jure vi Arie tigrej]us ejl. Florus libr, 1. cap, 5. Hierofclyman defeudere tentavvere dudsi, Vcrum banc qu que imtravit,(6 vidit illud grande impie gentis arcanum patens, fub aureo vitem calo, dijfdeutibusque de regno fratribus, arbiter fa&us regnare jnJit Iyrcanum, Airiflobulo, quia renuebar eam vet catenas dedit. Eee 3$.,70. Nec Nativitás Herodis, Lis inter Hyrcanum & Aiiftobulum ftatus Pompejus advocatus capit Hieto* folymam. 406 Dec/riffobulo, Antipatro,€ Herode rege. CapXX.Lib.z. riü Anto. 9.70. Nec Ariftlobulum mifit Pompejus tantum Romam, fed& filios illius duos, 4lebuli. xandrum qj Adutigonum, Alexander in itinere quidem effugit,& poftea Judzam incurfionibus vexavit, fed à Gabinio paulo poft fuba&us veniam petiit; cumque fecunda vice Judzam invaderet, tandem Antiochia fecuri eft percuffus, Etiam Ariftobulus cum alio filio,Antigono;Roma elapfus,in Judam reverfus eft,Sed rurfum captus cum filio Romam remillus ett; cumque initio belli inter Pompejum& Cafarem, in patriam Palzftinam à Cafare dimitteretur Ariftobulus, ut contra Pompejum aliquid moveret, veneno à Pomrejanis Ariftobulus fublatus eft, -o.u—$7 AGabiniuspoft captam à Pompejo Hierofolymam,Syriz Prafes,curam Tem. » sane Jue pli& Sacerdotii Hyrcano demandavit; czteris Reipublicae partibus optimates prafecir; un,&conflitutis quinque juridicis conventibus, in totidem zquales partes totam diftribuit lia, provinciam; itaut alii Hierofolymis,alii Gadaris; alii Amathunte,alii Jerichunte, alii Sepphoris jura peterent, Ita fingulari unius dominatione Judi liberati, ariítocratice coeperunt regi, cufüscon.—.J.72« Crajfus conful Romanorum, à Parthis poftmodum cafus, Hierofolymam adiit, ful. Templum pervafit, opes diripuit, $73. Julius Cafar,devi&to Pompejo,confirmavit Hyrcano pontificatum; Antipatrum autem Idumaum Judzz procuratorem conftituit; fruftra rogante Znzigouo, Ariftobuli fi lio, ut principatus ipfi redderetur paternus,& Antipatrum ac Hyrcanum accufante. Antipster$.74. Antipater]judaze Procurator, Pha[aelsm filium natu maximum, Hyrcano ftupiJumzu— do& fegni haut refragante,Hierofolymis& circumjacenti regioni Ducem conftituit.He. rodi,admodum adolefcenti, Galilaam curandam commifit.Optimates Judaeorum videntes Antipatrum tantum crefcere; nec ignorantes violentum ac audax Herodis ingenium & Tyrannidis cupidum, ceperunt quidem confilia contra utrumque; nil tamen effecerunt, Infidize AZalicbi, quibus Antipatrum flatuerat perdere, mature detecta: fuerunt;tandem tamen Ant pater ab eodem veneno interfectus eft, Amigos— j7f. utizonus Ariftobuli filius, rurfum Judeam invadens,ab Herode repulíus eft: Aritobui. hinc revertentem Hyrcanus coronis coronavit; pauloque poft in familiam Hyrcani ici Jadusm.— tus Herodes cft, ducta in uxorem Marianne, feu Maria; ex Zlexandro,filio Ariítobuli,frauris Hyrcani,& Afexaudra filia Hyrcani genita, HerdesRex—$.76, Decellerat per idem tempus Jis Cafar, antequam interficeretur Dicator dePusems Claratus perpetuus; Oaviss,cujus avunculus I. Cefar,nomen Cafarzs affumpferat, hareseclaramus.. ditatemque inierat,feque pro Cajc OZavio, Cajim Julium Cafarem Octavianum appellaverat; quo tempore Zn'igonus,à Parthis adjutus, Judzam fubito adortus, Hyrcanum&Pha. faclem dolofe cepit; Herode una cum fuis vix evadente, Herodes illico Romam profe&us,narravit,quze fibi& familiae fuz in Judea contigerant,Faventibus Herodi Cefare& Antonio, eo res in pleno deducta eft Senatu, ut Antigonus hoftis declaratus,& Herodi regium nomen omnium füffragiis delatum fit. Hyrcanus enim in Parthiam erat abductus, amputatis illi ab Antigono auribus;ut fic ineptus redderetur ad Pontificatum, Et Phafae« lus, Herodis frater,neci fe cognofcens deftinatum,allifo ad faxum capite vitam abruperat. CapitHieros—$.77. Herodesregium nunc adeptus faftigium,& infperata ornatus felicitate, rever job& fus in Judzam, collectis copiis; adjutus à or?, Romanorum prafecto, Hierofolymam ' vi expugnavit 5 ZIntigonu captus, miflus eft ad Antonium; qui referente Dione, virgi illum cafum, Gy ad palum deligatum,(quod in nullo unquam Rege à Romauis fa&lum fuerut) pe JuliusCafar, de Hevodis[tvuitia€9 Archelai relegatione.CapXX.lib.z. 4o7 LEA ea erum eccidit, Ita nunc Hafmonzorum Principatus plané fublatus fuit,& fata Ant'goni infeliciora adhuc fuere fatis Alexandri fratris; qui tantum fecuri eft percuffus; hic autem ante ignominiofe flagellatus. H»rcanus à Parthorum Rege tandem dimiffus, infidiis Herodis circumventus etiam interiit, 5-78. Herodes captaurbe, adverfos fibi homines quotidianis abfampfit fuppliciis; & inter illos omnes magni Synedrii judices, Po/ione Phari(zeo& difcipulo ejus Samea exceptis,quos in praecipuo honoreille habuit. Cavit etiam Herodes,ne quis illuftrium crearetur Pontifex; hinc fummum donavit facerdotium 4nanel, obfcuri generis Sacerdoti;. Zriffcbulum autem adolefcentem, fratrem uxoris Mariamnes,€ familia Afmonzorum, ne Pontificatu fungeretur, aquis praefocavit. 4.79. Cafar Auguftus, victo Antonio, confirmavit in regno Herodem; imo& ut confirma. habet Tacitus hift, lib.i, cap.9. Regnum,ab Antonio Herodi datum, vislor Auguflus auxit, tar ab Auattribuit enim illi Gadora;Hippon, Simoniam, Servus plané fuit Herodes Augufti; fine 9^? cujus nutu vix quicquam egit. $.8o. /Edificavit Herodes in Sione regiam magnificentiffimam: deinde& Templum Hierofolymitanum cepit inflaurare, quz inftauratio annorum novem ac dimidii fpatio confummata eft, In templo hocperficiendo, wulttom zemporis confumptum omnesque £befauros[atros, quos toto orbe De mij[os repleverant, monet Jofephus, Communis Hebraeorum fententia eft;. Herodis templum ad formam templi Zerubabelis exftru&um fuiffe, $.81. Regnante Herode natus eft Johannes Baptifta;& ipfe Dominus nofter Jefis Chrifii, Matth.2. $.82. Sanguinolentis cedibus omnia mifcuit Herodes, Uxorem Mariamnem Af- 1tiar favimonzam fupplicio affecit, Filios ex illa fufceptos, Alexandri& Atriflobulum ftrangu-"* lavit. Zfnzipatrum filium,€ plebeja,& ab ipfo adhuc privato genitum, quinque ante mortem diebus interfici juffit. Quis fine horrore mente revolvet czedem tot puerulorum in Bethlchem? Matth.z::16.. Dicitur inter illos etiam fuifTe filius ejus,quod Auguftum Cafzrem ita turbavit,ut dixerit, referente Macrobio lib.z.Saturnal cap.4.. Meliu efl Herodis porci elfe, quam jiliin. 5.83. Proximus morti regnum legavit filio 4rcbelao s Herodem Zntypam natorum pifgofiio minimum Galilaze ac Pererez 4. Philipprn Gaulonitice, Trachoniticee, Batanaeze te- s feu trarcham conftituit, Hic Herodes tetrarcha interfecit Johannem Baptiftam; egre ferens ius, reprchenfionem illius juftam fan&tamque ob du&tam Philippi fratris uxorem, Matth 14 v.ai--u,. His actis mortuus eft Herodes, Magnus di&us, anno 57. regno potitus, ex quo à Romanis Rex declaratus fuerat. $.84. Zrche/aus, Patris fucceffor, Matth.2: 22. abftinuit à Regis nomine, donec à Area, Cafíare paterni fieret reftamenti confirmatio Romamque ipfe adiit à Caclare petiturus accufarus confirmationem. Eodem tempore legatos quinquaginta Judzi Romam miferunr, de. 58^ precatures azna az aj Bam cag Q rciv s dpy mv. Gy odium 3 cuEAa6 e) ovo(ue virer eiood oic neis mipoiouévoi g parmis, hocelt, reomplius e|]y^t fb Regibus iss. féd ut eff?nt[ub Rnauts prj libi, y Syrie contribaerentur. Jofephus, klaec fuit cudazio domusatorem, de qua F4. 52. Cxfar Augu(lus non quidem Regem declaravit Archelaum: fcd Ez5narcbar eum conftituit Judas, Samarize, ldumaez. At quum Judaei, non ferentes Archelai iyiannidem, fecunda vice illum ad Cacfarem deferrent ,, Cacíar auditis Archelai acci. Yudza Syri» contribut& Tiberius tro. Cijus Cal. gula. W erodes Aguppa. — 4os. DeTilerio, C.Caligula€9' Claudio. Cap.XX.Lib.x. accufatoribus& ipfius defenfione, Viennam Gallia in exilium eum mifit, patrimonio ejus& chefauris fifco adjudicatis; ditione illius in provinciae formam redacta& Syrize attributa. Ita nunc Damajcu, Syrie metropolis, exltinit caput Judas, EÍ.7. Judaique, Regibus deftituti, à Praefidibus Syrie cenfi& gubernati funt;. quorum fuit criminalia exercere inter illos judicia illis enim ipfis nvn /i:ebat occidere quenquam; Joh.18:3 t. quiue Pontificatum fummum largiti funt,quibus voluerunt, lta dicitur Cyreuiss venditis Archelai facultatibus, peractoque cenfu. privatle Jouzarum Pontiacem dignitate,& 4n4mini, feu Annam, Sethi filium fubftituifle,& Valerius Gratus adempto Annae facerdatio, fübrogaffe /fimaelem, Fabi ilium: imo& hcc depolito;Pontificatui praffecilfe E'eazargm, deinde Sumorem Camithi filium; denique Jefe; bim, cognomento Cajapham, Anne exuti generum,&c. Miferunt& Cafares Procuratores in Judaam. Augultus Coponiam, Marcum dnb. ium, Annium Rufum, Viberius Valerium Gratum, Pontium Pilattn ,cujus hzec narrantur crimina, vendita féntentis rapime, mjurie, clades,tormenta, crebra cade; indemnatorum ,vradehtas[avijina:. dicitur cum ad objeda à Judaeis crimina refpondere non poffet, propria fe manu interfecitle. $.85. Augufto Carfari fucceffit Tiberius Nero; fub hujus Principatu confecit minifterium fuum Jobannes Baptifta;& gultavit mortem Jefis,Servator mundi,lux gentium,lfrailis folatium; id ipfum referente Tacito Annal. libr.15:44.. Chrijuem, Tiberio imperizaute, per Pro: ratorem Pontium Pilatum fupplicio adfectum fui]]e. Dicitur Tiberius à Pilato de rebus Chrifti certior factus, deeo in Deorum numerum adícribendo ad Senatum rctuliife; Senatuquerepugnante, in fenzenzia maueus periculum accifatoribus Chriffiam» rum comminatus effe 5 uc refert Tertullianus in Apologetico. A Tiberio Firelliu proconful in Syriam miffuseft; qui benignum fe exhibuit Hierofolymitanis;& ftolam cum ornatu Pontificio permifit in Templo affervari à Sacerdotibus, quae priusà Romano turris Antonia praefecto;cuftodiebatur. Hla turris fuitcaftellum templo imminens, Hujus Vitellii juffu Romam profectus eft Pilatus,poftquam decem annos in provincia exegillet. $.86. Succeffor Tiberii Cajus fuit Cali; uda, Hic voluit Coloffum inauratum in templo Hierofolymitano poni;& quidem in adytis templi intimis, Judaeis multum& profunde id deprecantibus, accedente intercetfione Agrippae Regis, diltulit dedicationem Coloffi feu fimulachri Jovis;fed paulo poft jutfit alium feri Coloflum aereum inauratum, eumque clam& repente poni in Templo,antequam fentiretur: hinc lu&us,lacrimz gemitusque miferorum Judaorum, Tacitus Hilt. libr. 5:9. jaJ*: à Cafire epigiem ejus in zemplo lovarey arma pocius fum ere, quem motum Cajaris mors diremit, Imperavit Caligula triennio tantum& quod excurrit; interfe&tus à Chaerea Caffio. $.87. Zfrijicbuius, Herodis€ Mariamne filius, à patre occifusreliquit filium Herodem AArippai, Huic Caligula impenfe favit; illumque tetrarchia Philippi;deinde& Herodis Antypze donavit, Claudius autem fuccelor Caligulze auxit illi regnum, addità infuper Judaà& Samarià, quod olim adavi ejus Herodis regnum perunuiffent, Confulates etiam ei tribuit bonores;& feedus cum illo pepigit in zs incifum in medio urbis foro. Hic Herodes Agrippa perfecutus eft nonnullos ex Ecclefia; ipfe rituum patrio. rum obícrvator religiofilimus, A&or. 12:1. Jacobum interemit, Petrum in carcerem conjecit, A&tor. 12: v. 3-- 17. Seprem denique annos reguans; ab Angelo percullus obiit, A&iz:18--23.. Filius illius fuit Agrippa ille; di&us Junior, de quo efl AQ.25: 26.]ta re gnum Herodiadum Archelao ablatum, Agüppa redditum, revixifle videtur, D $,88. e --— De exctdro Flierofolyma€9? Jempli, Cap.XX.Lib.z.— 409 $.88. De C/audi^, fucceflore Caligula, ait Suetonius cap.25, inClaud. Ium Tadas impul/;re Chreflo affidué tumultuantes Romá expuliffe, Suetonium non intellexiffe Chriflum, Dominum noftrum, probabile eft, $. 89. Extin&to Claudio, Nero,gener& adoptivusfllius ejus Imperator declaratus eft. s... Illius uxor Poppza, Judaicze favens religioni,(zepe apud maritum proJudais deprecatrix Geffius Fofuit: fed illa ab irato ictu calcis poftmodum occifa eft, Mifit Nero in Judaam procuta- gycaium torem Ge/fJium Florum; hominem iniqui(fimum, de quo Tacitus lib, f» 10. Daravit fu- uierofolydais patientia ufque ad GelJrum Florum procuratorem. Subeo bellum ortum. Erat Florusin- 9& teu ^r Tu"...-o p: pli flexibilis ad mifericordiam, nullis unquam lucris fatiabilis; fautor Latronum; miffus-' que videbatur ad oftentandam malitiam.Laborarunt multum Judzi,& fu pplicibus rogarunt precibus Ceftium Gallum Syri Praefidem, ut Florum ejiceret, fed nil effecerunt. Augebatillis indies Florus calamitates, ut defectionem negotiaretur,& utgens Judaica arma fumeret in Romanos; fperans ita melius iniquitates fuas occultari potle. Ita Judzi tandem rebellarunt;fruftra illos dehortante Rege Agrippa Exitus Peli funeftiffimus fuit. Urbs capta& incenfa;fan&tuarium igne abfumtum 5 Sacerdotes occifi. Tito judicante, espicrew T6; IegeDen mt) vao! cuuaztoA 7,, decorum e[[e Sacerdotibus cum templo perire, gens ipfa magno numero abducta omniaque Judaeorum, abfque ulla reftitutionis f, pe ablata. Eríuperba Judaeorum natio, qua babirans in fiffaris petra, dicebat in cordefüo, Quis dejiciet ane in terram, deyeclaefl,& parvareddita iu gentibus 5 fbreta valde» Obad. verf. 2. 3.4. Sapientes ab Edom perdit, vir à monte Eau excifus, forte[que Tbeman conflernati funt. Obad. verf, 8. 9. Sic veritas conftitit oraculo Gabrielis, SanZum& urbem defiruendam per populum principis advena y. finem illius fore iniuundatione;.€ ad finem belli decifionem exflituram dejolationum. Dan. cap. 9, verf, 26, Ita jufté fa&umillis, qui dereliquerant Dominum y[breverant[anum Ifrael, Ef, cap. 1, verf. 4.. profanaverant fancum Domini,& Jcortati fuerant cum filia Dei peregrini, Mal, cap. 2, verf, 11. pro flagitiofo babuerant rupem jalutis, Deut. cap. 32, verf. 1$. dy germen Domini fecerant exfirare, Ma]. 1, 12. 13.£Mltiplicentur dolores illorum, qui alium dotarunt, Pfalm, 16, verf, 4, Sic palatium illorum deJolatum 5.& tentoriis illcrum ne fet babitans, boleantur à libro viventium ,.(5 cum jujlis ne Jeribantur. Píalm. 69, 26.29. 9-90. Progenies Herodis non diu floruit poft hoc excidium. Agripparegum Hero- yiri diarum ultimusfuit, Itacum Judais interiit Herodis domus, quz, obfervante jofe- ueodis— pho, numerofiffima licet, centum intra annos tota fere occubuit. mox ceffavit $.91. Finita, ut italoquar, politi, urbe, fanctuario finiatur& caput hocce, in quo demonftravimus, Judaos in terram redu&os, fub imperio Macedonico mediocri conditione gavifos effe, rectos facerdotibus& fenioribus, fub Antiocho Epiphane graviter quidem affli&os, f:d furgentibus A(monzis plenam libertatem& arcvouíav reftitu tos: tandem in ditionem veniffe Romanorum, à quibus Regem acceperant Idumaum; quorum& clementiam experti funt.& favitiam, à quibus denique, juftffimo Dei judicio, poft occifum principem"wt,& crucifixum Dominum elorie, funditus everfi, miferà madati,& per totum terrarum. orbem difoerfi funt; in quo hunc ufque in diem fedent.;;u* Rege,(9 /ve Princip» d fine faivificic,& Jfne cippo,(S fine Epbod, Gc fme imapini^us, mixn gentibus, nec tamen fortenres, nec fe communione idolorum, quz multe colunt ecntium, contaminantes 5. donec veniae 2 Sion à juiploQ-, ly avertat inpietates a jacobs Rom. 11,26.& miferi hi covvertantzr, Fff interne D 410 Epilogus. Cap. XXI. Lib.zinterne à Dei Spiritu, autore converfionis unico, ta&i& attra&ti;ut querant Tebovam De. em fun& Davidem regem fuum;& trepident ad Jebovam& bonum ejus, quod fecundum prophetias fore credimus in extremo dierum, Hof. 3 24 Urinam brevi e Zione veniat bec falus /fraclis 5 e& Dew vefiitteat captivitatem populi|ui! Tunc gaudebit Jacob, latabitur Ifrael, Pfalm, 14,7. Caput Vigcfimum primum. OA Epilogus. $.n[) ftatu populi Ecclefieque Ifraéliticze,ut titulus promifit /ibri hujus fecundi, .../ nil nunc dicendum fupereft, poftquam populw: Judaicus defiit,& Ecclefia 1fraélitica,alligata ad templum manu fa&tum,inftitutis onerata legalibus,altar:& tabernaculo ferviens, nulla amplius cít, quze certe non eff, quamvis eff 5 hoceft, quamvis moderni judz fe illam fovere& componere flatuant, putentque fe effe coron Dei,& tenere ritus patrios,nam non eft neque ad voluntatem Dei;nec ad legem Uzdii Prim;ipr ejus,quem mifit. It: loquentes imitati fumus ftilum. Apoc.17, 8. 7à 9«eiov o, Tiv e(ei, vayig Gov. $.2. Siquis autem putet do&trinam,de Chrifto nato; mortuo,glorificato, huic debuiffe libro inferi, quia Chriftus, templo ftante, z7/.5€ vigente,& quidem i; fie illuni poJiremo illorum dierum, natus, mortuus, glorificatus eft, illi, quamvis ad caput decimum feprimum hujus libri ablegari poffe, impraefentiarum refpondebimus, nos in ipfotitulo Chrifti nativitatem verminum fixilfe& pofuiffe, ad quem uíque,& non ultra quem tra. &atio fecundi libri progrederetur,deinde& indicavimus,doctrinam deChrifto, Novi Teftamenti Mediatore, omnium commodilffimé conjungi: cum illa operis noftri parte, que de Ecclefia Novi Teftamenti aget, quamque nunc ordiemur, Erit igitur initum zerriili| brrid, quod debebat efle proximum fini antecedentis,(eu fecundi,quem nuncclaudimus, $. 3. Fuit autem unicé fcopus nofter, demonftrare hucufque;ut Deus populum Ifrailiticum, edu&um ex /Egypto, mirabiliter ductum in deferto,;introdu&um in Canaan, fub. je&tum Iudicibus, Regibus, Senioribus, fecrerum à gentibus, ob peccata variis modis fzpeque caftigatum, ad jacturam ufque urbis, San&uarii,& libertatis, gratiofé redu&um, auctum;& priftino redditum fplendori;ab initio ufque ad finem invitarit& adduxerit ad notitiam& cominunionem foederis gratuiti,& Mediatoris illiusunici, Jcíu Chrifli;& ad hzreditatem ac polletlionem gratiae& verorum bonorum, affervatorum in colis. Hinc noni: Egypto tantüm apparuit,& promitLonem patribus factam repetiit,& in fidei, fpci, chazitatifqs corroboramentum praecepit de mactando agno pafchali,de edendis azymis de confecrandis primogenitis,fed& edu&tos ex Egypto fzpiffime alloquio elt dignatus,& de onteSina folemnilfime verba feederis elocutus eft additis maximis miraculis, ad qux pertinet edulcatio aquarum inMarah,Pluvia Mannx,Aqua fluxuséPetra,imó& jutfit illos fan&uarium zdificare& altare,cui dedi tSacerdores,Sacrificia,Leges,Ritus,qui fuere alimentum fider, incitamentum fpei, paedagogus puerorum;jugum denique refractariorum; dein dedit illis potfidendam terram qua dec fuit& ornamentum terraruin;pignus pairize melioris,futuram ad tempus receptaculum& domicilium illius,cujus eft terra& omni» cjus plenitàdo; deni jue mifit omni tem pore Prophetas, indices futuiorum, pie Epilogus. Cap. XXI. Lib.2. 4II praecones Chrifti redargutores malorum, doctores errantium, confolatores afflictorum, nuncios divinz voluntatis; donec tandem omnium Prophetarum maximus, non minor Mofe, fed major, Eilius Eva& Abrahze, manifeftatus eft in carne,vifusoculo ad oculum, vifus ab omni carne, medios illos pede perambulans, verba Dei loquens, juftitiam& veritatem illius annuncians,& voluntatem Dei, in qua fancificati fumus, cum voluptate faciens& adimplens. $.4. Quamvis autemin tam nobili argumento defuerit nobis dehita isavérwe, fg peramus tamen veniam nobis paratam, quia& in magnis voluiffe fat eft;& caufa, quam egimus, fatis firma per fe, caufa nimirum Jefu Chrifti, magni Dei& Servatóris,qui eft heri; hodie,& in fecula, illi tit gloria in perpetuum, I N DE X Locorum Scripture, qui diligentius in Tomo Priori exponuntur. Reliqui, qui ita cicanturuc illis lux aliqua fiat; legendo obíervabuntur, Genef, Cap, Vets, 3 14. 15 - 16 .-- 17 I 20 - 22 s- 23 4 1 -- 4.5 Uu 6.7 am 8 — 24 --- 26 $ 24 T ond 29 6 8 -- 9 "-- 1T, I2 --- 2 - 6 8 20 9 10.1 hd 25 26. 27 MI I - 4 T 78.9 I2 2.3 1j I .-- 6 17 r] -- 10 2I 12 21 18 25 8 -- 23 49 19 Pag.|Cap. Vers, Exod. 9-19] I 8,106 17| 3 14 18] 4 21 20.21] 6 1 21|--- 2 ibid.| 9 16 28|14— a 30.31.| 15 24.25.26 32|17 14. ibid.|--- 16 34] 19$4 35|20 1-16 35-38|33 20.21 4142|24 JO. I1 42|32 25 43|-- 32.3; 45133 2. 4. 4-- 7 4j-- uu 51,52|--- 14 52|--- 18 32:53]-- 1? 544— R67. 55 Levit. $556] 9 24 57.58|:8 45 61|26 12 67 Numer. 72| 6 23.24.25 67[273& 24 ibid.|:4. 18 63. 64. Deuteron, 65] 6 4 78:7 v 79118 15.18. t9 $4-87.393.394]:2 18.19.20 G8g8 Pag. 9r 97.98 99 100 Jot 103,104 119 122.123 127 ibid. 128 131-146 150-152 157.158 181. 122 182-184. 184 184.184 185 ibid. 186 ibid, 187-191 197 228 252 254-216 2j2-21$ 394 256 204. 247-152 258-264. 1o 6 Vers, Jehof. Judic, I, Sam, 2, Sam, I ND E X. Pag., Cap. 262| 8 264| 9 266| 3 270 4 276-258|--$ 281,282] 8 282 487| 1 288. 289 3 294|--7 29$-301]--7 305| 4 302 2 35 1o n 315317|-—321,322|--* 228|--329|**395|-": P Z 364436; 391| Vers, 355-359 Vets, 2, Corinthi, 17 Galat, 10 13 19,20, 3 1j 18 ) 6 7 23 2425.16 27 22 Hebr, Jacob. 21 Juda, IN 14 Pag. 396 369-374 24j 73 72.73 74 23)-241 192,19; 24 a 21 236-238 238.239 242, 243 35 36 44 93 94. 9$ n7 11$ 74 3 39. 39v INDEX I N DE X Infigniorum Typorum& figurarum Veteris Teftamenti; quibus repralentatus fuit Chriftus Jefus,& bencficiaillius. Typi ex bominibus. Bel. Pag. 33. 34. Enoch. 38 Noachus, 41 4L Melchifedek, 75:77 Ifmael& Ifaacus, 77 Jofephus, 88 Mofes. 95 Primogeniti fandificati, I14-U6 Aharon. I70, 171 Gideon, 276 Simíon. 278.279 David, 231-300 Salomoh, 309 Typi ex animalibus€9 donis. A s Pafchalis, 107-1 Juvencus mactandus in die initiationis Aharonis, 172. 173 Aries, 174. Aries initiationis, ibid, Agni duo in facrificium juge, 176.177 Munus& libamen. 178 Dimidium Sidli lytrum anima, 178.179 Holocaufta, 20k Sacrificia pacifica, 201.20Z pro peccato, 202.203 Hircus Domino& Azazel, 205-207 Munus é farina, 207 Sanguis, 217.218 Vacca rubra, 223.224 *N. Y. Typiarebusin cmlo,é celo,€9' in terra. Rca Nos. 48. 49 Aqua diluvii, 50. jt Iris.$2 Circumcifio, 69 Rubus. 96 Azyma, INDEX Azym& D ilt-114 Columna nubis& ignis, ug Mare rubrum, ibid, Manna, 123.412 Petra.. 126. 127 Sabbatum fanctificationis fignum, 144. Arca feederis, 160, i61 Cherubini, iet Menfa cum panibus fatierum, 1ó2 Candelabrum cum lucernis, ibid. "Tabernaculum Mofis, 16; 164, San&um,& Sanctum Sanctorum, 164 Velum San&uarii, 166,167 Altare holocaufti,& cotnua altaris, 167. 168 i Altare fuffitus. 168 Labrum. 169 Veftes Aharonis, 165.170 Velum in facie Mofis, 192 Manipuli oblatio, 214 Munus novum, ibid, Novilunia, 0a 219 Primus dies menfis feptimi, dies jubilationis, 210 Feftum Tabernaculorum,: 22 Aanus Jobel. 211,222 Virga Aharonis, 244 Serpens aeneus. 244.-14.6 Vellus Gedeonise 276 De varia conditione&ftatu Ecclefize Di fub Triplici OECONOMIA, PATRIARCHARUM, TESTAMENTI . VETERIS,& denique NOVI: AUCTORE WILHELMO MOMMA, Hamburgenfe. ToMus SECUNDUS Editio Quarta, à multis mendis vepurgatas BASILE E, Impenfis, JOH. LuDOV. BRANDMUÜLLERL M, DCOC, XVIII, PRIEFATIO AD L EC TOREM. mice Lector, e Nteannum in lucem emifimus libros duos de flatu& conditione Ecclefiz», qua ante Chrifli incarne manifeftationem in terra militavit, Promifimustunc librum tertium, qui de Ecclefia, qua poft Chriftum collecta eft; plenius ageret. Illum nunc exhibemus; non autem integrum, fed medià tantüm fui parte; unum enim volumenomnia, qua occurrerunt, capere non potuit, Inde fadum; pco. SJ uclibrum hunc tertium in duos diviferimus romos, quorum priore nunc prodit: potlrior, ubi Deo T, O. M, placuerit, prodibit.— Jam veró opere pretium videtur, ut paucis voluminis hujus; quod ordine fecundum eft, argumentum enarremus. Johannes Baptifta cxpit primus de appropinquante Regno. celorum& baptifmo refipifientisa eic d psv duxprisv praconiari, Igitur qua de hoc Johanne,illius ortu, vita, mi« niflerio, rebus geftis, in facris prodita funt, initio venerunt in confiderationem. Johannem excepit Jefus Chriftus, Mediator& Sacerdos Novi Teftamenti, in quo Ecclefia Novi Teftamenti zdificata,& percujus fanguinem acquifitaeft. De hoc Jefu pluribus agendum fuit, Quia enim in agnitione illiuseft juftitia& vita eterna 5. in no» mine ejus falus,& in illo abíconditi funt omnesthefauri fapientiz,& per illum adducta eft omnis gloria Ifrael,& confummatio omnium, utique doctrina de Jefu Chrifto, ut firmifimum fundamentum& radix omnis falutaris fcientia debuit antecedere, nec levi» ter, fed plene& plane pertractari, In Novi Feederis tabulis quatuor Evangelifte de uno & folo Chrifto agunt, Paulus miniffer Novi Tejlamenti, 2. Cor. 3, 6. uil judicavit fcireg nedum fcribere, nifi Jefum Chriflum. 1, Cor. 2, 2. igicur& nos judicavimus, fruftra fore operam noftram in defcribendo Novo Teftamento,& Ecclefia illius, ni(i ante de Chrifto Jefu, Mediatore illius, Fundatore& Initiatore egilfemus, Id autem ut ordine fieret, fine quo omnis inititutio fruftra eft nec radices figere apta, in quinque omne, quod de Chrifto traditum eft,& ad falutem fciendum ac credendum, divifimus capita. Horum primum agit de Chrifti eterna divinitate 5 fine cujus fide d..&ina de juflitia, redemtione, reconciliatione cum Deo, fufficientia Mediatoris Dei& hominum firma hautefl./ Nequeenim conftabit, quomodo Deus noftra fit juffizia, noftra falu, nofter Redemtor, nifi conftet omninb, Jefum Chriftum effe verum& magnum Deum,€ DeoDeum,&LuceLucem,| Nequeetiam Dtvinitas Chrifti inter illas res numerari debet, quae falva falute poffunt ignorari, aut de quibuscitra praejudicium falutis poteft dubirari; Niflenim firmiffime credas; Jefum Chriftum; qui ia mundum venit, effe num C2 cum Vs EI. m PRIEFATIO cm Deo, ejufdem cffentiz& gloriz, nulla tibi in falute eterna pars, nulla communio erit, Hac autem divinitas cum innumeris argumentis€ facris demonftrari poffit, nobis fatis fuit, illa examinare argumenta, quz Divus Johannes hanc in rem in initio Evan. geli fui enarravit; que& fingula recitavimus,& fimplici commentatione explanavimus,& à corruptelis hereticorum vindicavimus, Secundi agit de admiranda Chrifti, aeterni Dei, incarnatione; qug etiam ad falu. tem credenda eft. Quienim ignorat, Deum carnem fa&um, hominum£uciopaz affumfiie, conceptum, natum, x7«ar4v(& humano generi affimilatum, adeoque hominem exftitiffe, certé is nec fanguinem purgationis, nec mortem reconciliationis, nec lytrum redemtionis, nec implementum legis, nec addu&ionem juftitiae, nec peccati expiationem, nec Mediatoris intercefionem agnoftere, credere, aut ulla fibi ratione promittere poteft. In hac igitur falutari dodrina bene& claré tradenda, itaScriptura duco, progretfi fumus, Gabrielis ad Mariam legationem, nuncium, fermones; Materiz iter ad Elifabetham, ataque illas inter; Jofephi confilium de dimittenda gravida Virgine; Monitionem Angelicam, ne id faceret,& fanttam obedientiam, accaftam cohabitationem, Marizque perpetuam virginitatem enarravimus& docuimus, Edictum Cefaris Augufti, Jofephi& Marie iter Betleemiticum, Mariz partum; illaque occafione myflerium conceptionis, per potentiam Spiritus, fine peccato& inquinatione ejus, uod é Peccatrice conceptum eft,& nativitatem Magni Dei,& qux cum illis conjun&a, paulo fufius expofuimus, Inde progreffi ad ea, quz poft natum Jefum evenerunt, confideravimus Canticum coeleftis exercitus, Chrifti circumcifionem, Nomen inci cumcifione impofitum, Magorum ex Oriente poft vifam ftellam adventum, munera; adorationem 5 Mariz purificationem, Simeonis Canticum,& vaticinia; Fugam Jefa in /£gyptum, Czedem Puerorum in Betleem, Reditum Jefu ex zEgyto in Galileam, illiusque habitationem& educationem in Nazareth,&c. Poftmodum Chrifti aa puerilia, modum rationemque vivendi, ad trigefimum ufque ztatis annum, ad quem ufque intra domefticos quafi delituit parietes; Genealogiam deuique illius, à Matthao& Luca diverfimode defcriptam paucis explicuimus. In hac tra&atione occutrerunt complura Prophetarum oracula, in hiítoria Evangelica paffim citata, Nam Immanuelem nafciturum& Virgine, fcripfit faits; proditurum e Betleem AMichsas; abiturum in /Egyprum, Hofear 5, czedendos pueros Betleemiticos, Terezrias;, habitaturum in Nazareth, Efaias, imo nec obfcuré Zacharias, Hac filendo praterire, nec commentatione aliquali illuftrare, piaculum nobis fuit, Tertio caput. Chriftum in publicum prodeuntem,& officii fufcepti munia exfequentem exhibet, initio fado à baptifimo Chrifti,& teuzatioue in deferto, Ibi omne id; quod Chriftus egit, ad dies Paffionis ufque, ad certos retulimus articulos, Prior agit de Chrifti doZriua, Secundus de Chrifli»iraculis. Tertius de Chrifti novis inffitatis, Quartus de Chrifti difcipulis, Quintus de variis Chrifti A-Honibur, Ibi videbis Chriftum D:emonibus permittentem intrare in fues& faffocare, citra injuftitiam; ambulantem fuper mare, citra temeritatem; renuentem onum dici, citra mendacium; flagello vendentes columbas& boves ejicientem€ templo, citra levizatem 5 Ficum ,folia, non fru&tus habentem, quia nondum erat tempus, execrantem, citra imprudentiam; Matrem feverius increpantem, citra irreverentiam;& pluratalia, Imó& videbis gloriofa Chrifti eventa, transformaticnem ejusin monte; introitum folennem in Hierofolymam; vec decolofepius ipfi fatam,&e, Denique videbis defcriptam totam ET AD LECTOREM. totam vitz rationem, quà in terra ufus Dominus;& hominum de illo judicia& feris tentias, imo& caufas dig ia; multorum,&c, Quartum Chriftum defcribit e«Swror, Ibi de confilio Caipbe, de 34da proditore; de comefo in ipfa proditionis nocte Pafchbate, de tempore comefi Pafchatis, in quo definiendo Evangelifte videntur variare, de ferm:nibis Chrifti in cena Pafchali atum eft. Inde Chriftus exiit in menzem clearmm, ubi Paffio ejus incepit, Coepit enim ibi irijlari, angi, expavefcere,[a4dare,& é&vatespyy orare. Mluc venit Prodizor. lbi captus eft Jefus, inde du&us ad Pon:ificem, fequente Perro& abnegante, examinatus coram Presbyterio, ubi in mortem ejus conclamatum eft; unde Proditor du&tus ponitentia, fpontaneum fubiit& horribile fupplicium. Inde traditus Pilato, accufatus, flagellatus, illufus;&, invito licet Pilato, ad crucem condemnatus eft. Ibi notavimus dilferentiam Evangeliftarum, de hora crucifixionis,& conciliavimus. Denique Chrifti verba de cruce,& alia circa illum acta, mirabiliavaria& multa;& exfpirationem illius, expendimus, Imó& myfteria, que Paffioni infunt,& do&rinam Paffionis dominice é Scripturis expofüimus;& quia in fanguine Jefu eft Novum illud& melius Teftamentum,cujus nos haeredes fumus,quid fit Teflamentum Dei& in fpecie Novum T eftamentum, infimul ac pariter addidimus. Quintum caput agit de gloriis Jefu Chrifli, hoc eft, de illius fepultura, refurre&tione, multiplici apparitione; aícenfione in celum;& gloriofa feffione ad dextram Dei, In his quinque capitibus invenies plurima capita doctrine Chriftianz explicata; erroresque contradicentium paffim notatos,& nonnunquam refütatos, A Chrifto progreffi fumus ad A&a Apoftolorum, qui Chrifto aliquamdiu manfere fuperftites, In hoc capite integrum librum, cui titulus; IlodÉers TQ? div AcrogóNoy, percurrimus,& difficillima queque ac pulcherrima delibavimus. Igitur effufionem Spiritus San&i;converfionem Judaeorum ad Chriftum, dein& gentium, Synodum Hierofolymitanam occafione Schifmatis Antiocheni habitam, Apoftolorum peregrinatziones, conciones, lu&as, res geftas, martyria,& talia porroexplicavimus. Haec fuere diligentius tractanda, quia ex Ais Apoftolorum claritfime& unice feré conftat, quomodo Ecclefia, per proprium fanguinem Filii Dei acquifita;€ Judzis& gentibus miraculosé, per verbi praeconium, baptifmi adminiftrationem, Spiritus Sandi effufionem colle&a,& in libertatem,quà Chriftus illam liberavit, à fervitute, quam Mofes olim impofuit,& Ifradl tulit, affezta ac quafi reformata eft. E: quia Ecclefia, quz fub Novo vivit Teftamento, meliores adepta eft promiffiones, & omni benedi&ione benedicta eft in fuperceleftibus, peculiari capite, quaenam ille fint benedi&tiones, praerogativa, pracellentize, expofaimus. Imà&, quia fub Novo Teftamento abrogatum eft Sacerdotium Aharonicum,& Leviticum minifterium, quod cum libertate San&orum Novi Teftamenti ftare non potuit, ne Ecclefia Dei effet ut Grex fine Paltore, addidimus caput de Regimine, quod Chriftus inftituit obfervandum in illa ad finem ufque feculi, Ubi oftenfum, non inftituiffe Chriftum Epifcopos, difcretos à Presbyteris, Archiepifcoros,; Cardinales, Papam 5 fed dedilfe alios Apoftolos, alios Prophetas, alios Evangeliflas, quorum functio temporaria tantüm fuit; Alios Paftores, DoGores, Presbyteros, Epifcopos, Diaconos, quorum officium manebit in Ecclefia, quamdiu Ecclefia erit in terra, Oftendimus obiter, quomodo Ordo Epifcoporum, à Chrifto non inflitutus; ab Apoftolis non inttodu&us; in priiitiva : 0 X 3 Eccle PRAEFATIO. Ecclefia non receptus, paulatim cepit, progreffuseft,& ad illam immenfitatem cre. vir, ut tandem exlüterit Epifcoporum Epifcopus, qui fe dicens Servum fervorum Dei, rc ipfa fe extulit. fisper omucs dictos Deos, imo fe ipft declaravit,$1 81 ss, rYhclz:4. Hifce ita expofitis,confequens erat, ut accederemus ad Prophetias Novi Teftamenti, quos exhibet AaesaAv|ue ,.& Chriftus ipfe, ut ex Evangelica conftat Hiftoria, edidit, quique ab Apoftolis paffim funt fcripta, ut liquet ex Apoftolicis Epiftolis;imó& quas anuuiorces Propheta ediderunt; inde informandi fuitfemus de ftatu Eccleíie Novi Tefiamcnti, feu de illis, qux in illaSpiritus predixiteventura poft Chriftum& Apofto. jos; quas perfecutiones effet perlatura, quae martyria fübitura, quae defectio exfíitura, qua victoria& liberatio fecutura. Ibi cogitaveramus hiftoriam componere compendioÍam ommum feculorum inde à temporibus Chrifti& Apoftolorum; in qua oftendiffe. nius incrementa Ecclefie& decrementa, fubinde ortas hawrefes, coactas& congregatas Synodos, orum& progrellum myflerii iniquitatis,& qux jun&a funt cum hifce. 1mà & propofueramus agere de fine Seculi,& defcribere ftatum Ecclefie gloriofze& triumphanus ini colo, abolito mundo& habito extremo judicio, Sed monuit Typographus, nim;s magnam fore molem voluminis. Ideo& re vifum eft hic definere,& qua fuper. funt, in aud volumen refervare, "Yu intercà, benevole Le&tor, hifce utere;. fique invenias, per quz zedificére, gratias ageDeo. Si autem, qua offendiculo fint, ignoíce nobis;& ignorantiz noftra illa tribue& infirmitati, E malitia nil egimus, moderationi ftuduimus, novitates paradoxas fugimus. do&rinam receptam in Ecclefia Reformata ubique magno cum ltudio fervavimus, Doctorum nollrorum fcripta diligenter confulummus; incomparabilis nimirum Calvini, magni Bezze, celeberrimorumque virornm, Gomari, Drulii, de Dieu, Spanhemii, Corceji, aliorumque, quorum nomina paffim laudavimus,& omnium benedi&ioni merito commendamus; imó& maximam utilitatem& folidum profectum omnibus& fingulis é diligenti illorum lectione promittimus,— Is demum feliciter proficit, qui Scripiuras medicatur interdiu X noctu:. funt enim illae omnis veriatis& colettis fapientize norma infallibilis, fons,& origo. Dein qui Do&ores antiquos& modernos indefeifo ftudio volvit& percurrit. Mlos enim placuit Deo feriori dare Eccleüz, ut per illos divina veritas propagaretur, defenderetur, confirmaretur. Negue enim uni datum videre omnia, Neque etiam omnia Spiritus San&i dona in unum funt eflufa; fed ut fapientia Dei eft. z:Avz2bu 9,& charifmata coli multa& varia, ita non eadem dona largitus eft fummus rerum Moderator omnibus,— Pluribus data fünt, quz acciperent plures. Non funt fpernendi, quos Deus donis dignatus elt fuis; audiendi, uosloqui; legendi,quos fcribere fecit Dominus, Ideo non unius tantüm Do&oris fcripta funtzftimanda; reliquorum autem fpernenda; fed ut€ multis floribus mel colligunt Apes, ita e multis Do&oribus difcendum quod fecundüm Scripturam ad falutem eft credendum. Sed praloquii fatis. 1d unum addo; Librum hunc inter magnas follicitudines& curas fcriptum effe; igitur ignofces, Le&tor, fi non eandem ubique deprehendes ftili ferenitatem& promtitudinem,| Nam dum vix medium abfolviifem, Ecclcfia Reformata, cui integro,& quod excurrit, feptennio, tantüm non gratuit, in. fervii in Lubeca urbe, infigniter turbaza,& ex omnibus locis ditionis Lubecenfis ejecta eft, Id quod eó magis doluit, quód paucos ante menfes, nimirum die 14, Mar: di, nni 16753. Ampliflimus Senatus fponte& ferio decreverat, ut in Suburbano Spedta AD LECTOREM. Speciatiffimi optimique confülis Kirchringii horto Reformati libero gaudetent religío nis exercit!c, Sed continuis Miniftrorum Lutheranorum, qui nullos magis odiffe videntur, quàm Calvinianes, ut loqui amant, inflantiis, obteflationibus, violentiis effectum elt, ut eodem anno, labenie Septembri, rurfum expulíi&& fede noftra ejeti(imus; imó ut& tota ditione Lubecen(i interdi&tum nobis fit, Mirare, Le&or, talia à Chriftianis in Chriftianos tentari Hacc autem crudelitas miferam noftram Ecclefiam, qu: non adeó copiofa eft,& maximam partem conftat. ex hominibus te« nuioris fortunze, neque par eft ferendis fumtibus neceffariis, in eum deduxit ftatum, ut paulatim confumatur& dirlluat, Liceat denique& hoc addere; Familiam meanr piternam, ipfo hoc, quo praefationem hanc fcripfi, tempore, infigni fraude& injuri fubito& ex. improvifo affe&am elfe, impierate& malitià duorum hominum, arctihimo aliàs nexu nobis conjun&orum, Et quamvis non modice aflligar, ut cum natura hominum comparatum eft, amo tamen dicere cum San&o Jobo, Dominut dediz, Dominus abrlulit; fit nomen Domini benedidum,| Haec cupio in fempiternam exflare rei memoriam. Vale optime Lector,& fludiis meis fave,& illa precibus tuig juva, ut placeat Deo commodam nobis largiri fedem,& opportunitatem, ut quz ab ipfo accepimus, EccJefize cum fenore paulatim communicare valeamus, Anno 1674. in meníe Martio. WiLHELMUS MOMMA. ví Ad reverendum€9. dochifmum Virum WILHELMUM MOMMAM, y D M EL EGI a 3MCRL A, ' Upera mon tenuit lacrymas Elegéia, Momma, Cum flaret madidis Belgica tota gena. Hoflis erat Batavam qua lambant flumina ripam, Littora qua Nereus alluit. bofís erat, Parva videbamur Gallorum acceffio Belge, Subditaque«terno libera colla jugo. avertit Deus Omnipotens, atque affuit ultor, Et fuus armatis terminus, inquit, erit.| Aitera jam nobis currit vidoribu eflas,| Partaque funt terra parta tropea mari, Belgarum efl Vaba!is| Belpis fluit Ifala, Rbewi| Murmura fe Rbedauo rurfus itura negant, Ipfa triumpbales lauro redimita. capillos Pax redit,(5j niveis candida fertur equis, "tf]hice mutatos tandem in nova gaudia fletu, Debita que gremio fant, Gulielme,£40; Dicere fi par efl bilari. Feliciter ore, Et laudem, qua[it digna labore novo, Qua luubratis à. te tot nodibus, Gy quam Neflro. dilfafus. peclcre didat amor, Materies operis. fancligima me rapit, umbras Hic ego. difcu|Fu, bic videoque diem. Chrifle Deus, hes longa patrum y, lux unica mundi Praflringis radiis lumina noftra tun. JEtbereos ortus. auimus"veneratur,(5 ardet Ante tuis. f[upplex fundere vota. pedes. Hei mibi, cur nondum: gentes, quas fidus utrumque Defpicit, inflexo procubuere genu* Cur nondum indomitas. fanant tua. vulnera labes, Nec tuus expungit. nomina noftra cruor? Pbhofphore, pecoribus fs infundas lumina. noftris Peélora plena tti. plenaque lucrs eruut, Perge arcana. preor. myfleria pandere Mommz, Que populo pergat. pandere Momma 74, BERN. SOMERUS, «8) 3(Ro piece ee pM epi ee le eis p pe es pits a Mo MM MM aeg eo LIBER TERTIUS Caput Primum. Prologus. $3. Cclefiz Patriarcharum fucceffit Ifraélitica, Iíraéliticam excepit N2vi Tr» x.«1.54 No flamenti Ecclefia 5. fic di&a, quod fub economia& adminiftratione novi v.Teftzmen: & meliori; hujus vivit Teftamenti;& melieres ille promiffiones, fuper qui- Mssicde busid veroplérwrog Hebr. 8, 6. in illaexftiterunt in Chrifto, Domino illius, N«(y Amen, 2, Cor, 1, 20, $.2. Ad hancEcclefiam non l/raél tantüm, fed& gente; pertinent, Illiusenim bene- rius cives, dictionibus perfunduntur ones familie terre, Genef. 12, 3. 22, 18. gratiaque Dei faluta-. Jadxi& ris Grsddrn adew. axÜpurroi illuxit omnibus bominibus,"Tit. 2,11. nec amplius gentes funt Etrzi xg) aput, aka cujmroAi a] TY doiov xq) oixesoi T6 Oc, Ephef.2;19.. 41 uda. erum Dens ejt tautum 7? nonne( Gentium? Certé(y gentium, Rom.3, 29. à Vi eda(Oo, ud EAMo, Omnes enim eic unus funt in Chriflo Jefu, Gal. 3, verf. 28. $.3. Ecclefia hac proprio Dei fanguine eff acquifita, A&or.20,28,. 1. Petr. t, 19,. in Pe- 1llius gloria, fra bac adificata, ue inferni porta illi prevaleant, Matth, 16, 18, liberata ab omuibus, quibus non potuerant olim in lege Mofrs juflificari, A&or. 13, 39. benedicla omni beneditlioné[ri tuli in f[nperceleflibus, Ephef. 1,3. conformata illi, qua agit in celis, Ephef. 1, y. 10, in quibus& illius?mapyer à ao^iveuua. Phil. 3, 10. $.4. Ecclefia haec eft Demos Dei, eft Ecclefra Dei viventis, eftcolumna& vdpaiona d dAuberac firmamentum veritatis 1, Tim. 3, 1j. nontántum firmans veritatem, fed firmata à veritate. fanlificata in veritate. Joh. 17,7. liberata veritate Joh. 8,32. adorans in veritate Joh, 4, 24. eft 1DY2"DO fundatum fundatifiimum. E 28,y. 16. eft tota gloriofa 07028. iutror[um, ex ocellatis auri efl veflimeutum ejus, Pfalm, 45» 14. eft bareditas decora, fita inamxnz, Píalm..6,6. $.5. Ecclefia huic didwprra] T2 ufyiga xgi Tiu Urat ius dono data funt maxiima illa& pretiofa promifJa, 2.Petr, 1, 4. Accefftfs ad Zion moutem, civitatem Dei vivi, Hicrofolymam celeflemy myriades Anzelorum,Panegyrin dy Ecclefram primogenitorum, judicem Deum omnium, Spiritus jufforum confaummatorum, Novi Teflamenti Mediatorem, d fanguinis afferfoneim, Hebr. 12,22. 23. 24. llla aczepit, quod A4 olim Deus promifit, Dabo legem meam in medio illerum, d incorda illorum infcribam illam,— Eroillis in Deum,& illi erunt mibi in populum,— Et non. docebunt amplius Vir proximum füum,— Omnes cnim illi cognofcent me. Nam ccndonabo pravitatem illorum,& peccati illorum non vecordab.r adhuc. Jerem. 31, 33. 34. 6. Minimus in boc regno celorum major efl Sobanne Baptifla, maximo natorum à mulieribus. Matth.1:1, 11.. Beata hic funtomnia. Beati oculi, 91 BMés um, Beate aures, 91 Fwd, Matth,13, 16. beata corda, nam xerri gratia confirmantur, Hebr, 13 ,9.. Nova híc funt omnia, 72^S«pyaja«xapiADe, 2, Cor 4,17. $.7. Ecclefia hec convenit cum Ecclefia Patriarcharum& Ifraélis; fed& differ ab illa, riliuscum Convenit; eadem omnes grazia falvantur; Chrifii, A&or, 15, y. 11, eodem inedio pur- Ecclefia Patriarchae 4 2. gautar Ium& Et elogie. Et promiffs C differentia. 1mprim's autem differt ab Ec €lclia Irae. lica. 4 Prologus. ' Ifaolis con- gantur corda; Fide; A&or. 15, verf, 9. eodem Spiritu fantüficantur 5 Dei, eundem veporvenientia& taut(idei finem 5 falutem animarum, Y. Petr. 1, 9. Differt, Prior Ecclefia exultavit, ut videret diem Domini, Joh. 8, verf. 6. Pofterior vidit. Matth. 13.16.17. Viderunt& priores, D gavi/f[uns Joh. 8, 56, fed maturius pleniusque vident pofteriores, audiuit, vontemplautur cculis,sfpechant, mauibus palpaut, 1. Joh.1, 1. Ideo& priorcs dicentur voz vidiffe nu andivie, Matth, cap. 1j, Y. 17. Oculus uon vidit. 3. Cor. 2, 9. Prior falvata cft merito fponforis, confummandi, Pofterior falvatur merito Priucipis falutis] er pajJiouts cite fümna'i, Hebr, 2, 10. Priorgavifaeft promifJione. Pofterior gaudet Evangelio, fuitante aptat. Galat, 3,8. nuncadeft 42«0390,' $.8. Sed imprimis magna eft differentia inter priorem Ifraélis,& hanc pofteriorem, 1. Hfraélis Ecclefia, fuit Fereris, aniguaudi, uen data, hoec Novi, dy melieris dy«terni eft Tel amenti, 2.lfraélis portavit jussum Mofis grave, AGor. 15,10. hzc fuftulit eve Chrifti;& onus faciré, Matth. 11, 29. 30... 3. Ibi fuit J/exería v wa(gxesceos& 2edupaT(Oe 75 Sarire, Hicefl J/ausvia 05 aveópar Qe 40) v dizajooovne. 2. Cor, 3, 7.8.9. 4. Ibi inimicitia, Hic Pax, Eph. 2. 15. s, lbi elongati; hic propinquus acceffus, Eph. 2 513. 18. Hebr. 4,16. 10,19. 6. Ibicfus(9 potus: hic juffitia,& gaudium in Spiritu[ando. Rom, 14-17. 7. Ibi Spiritus fervitutis, timoris Gy metus: hicadopticuis, poteutie, ud) d'ydmm nd) eo?pori(j4s, Rom.8,15, 2, Tim, 1, 7. 8.Ibi Hierufalem mater, aux cum jiliis fuis fervit, Hic Hieru[Alem faperua, quae lbera efl, Galat, cap. 4, 25. 26. 9. Ibi sens Sina palpabilis, xg) xixaupiv Ge rel, xd) 2vépo, xgi Gio, 49) Sun QJ fonitus tuba,& vox verborum, auditu terribilism, Hic mous Sion, divitas Dei vivi 5, Lingua eruditorum,( Gratiaeffufa inlübia, Hebr. 12, y. 18.19. 22.26. Ef, 50, 4. Pfalm.4.4 53. to.lbichirograpbin:. hic deletum illud. Col.cap.2, 14. 11. Ibi Patres carnis Hcbt. 12,9. iiceeaet xp Giu Gal.4,2.(uan& woran ay5£ov Actor.7,53. Gal. 3,19. Hebr. 2,5. Hic Pater Spirituum: Hebr. 12,9. confervitus Angelum. Apoc. 19, 10. 22, 9.& exutio ac der?puriju0s"rov apy dv xg vov iEeniiv Col. 2, 15. 1, Cor. 2, 6. 12. lbi fadam, Gran; fers vins liber, femina, mas: hic omuia mium in Chrijlo fef, Gal. 3,28. 13. Ibi antecedanea fjes futurorum. Éph. t, 12. 5c aponAcisci(ac ev md Xpigdi: hic fides orofentium,& fes ec spxopdlon eic và icumipor v8 warazera(jaaT s, Hebr. 6, 19, 14,1bi Des, Angelus federis inuube, in rubo ardente, inter Cherubim; hic mauifejlatas in caue, babitaus in nobis, caro de carne nvflra, fauguis de fanguine noftro, 1, Tim. 3 verf. 16. Joh 1, verf. 14. Hebr. 2; 14, 15. lbi Circumifro, Pafcha: hic Baptifmus, S. Cena, 16, Yb1 facrifcia perudum: hic facrificia rationalia, viva, placentia Dee, Rom. 12, x. y. 17. loi tempi iau factum: hic Sancfum fandorum, domus permanens. 18. Ibi cereos Chriféz fed habens fcies,(Ff. 45,8.) Aharonem& filios: hic fo/ns, fine focio, fe sn-dem crinem Afe'cbiediks facerdos 2e5 faciens& Reges omnes fanctos fuos, Apocal, 1, 5. 6, 19. Ibi quicunque offerebant facrificia, ferviebant tabernaculo, purificabantur fecundim Jegem,& obfervabant extetna, habebantur pro Dei populo; gaudebant commuxi pignore, pofl: ffione terra pro» miflz 5 portabant nomen pulchrum Populi Dei; quamvis mazno numero& in fe effent defe&tores, nefcii juftitie verz,& nil nifi carnalis multitudo, S«ei: hic non zeftimatur à à ad area"Iund'aj(Qe, dw uqj év T qarsd, in(pel, nyrvoan, Sed 0 m gu) Luduj Oe,(5 circuimcilio cordis, in Spiritu, nou litera, eujus Linsusn ex bominibus, fe é Deo. Rom. cap.2, verf. 28, 29. Nemo habetur pro cive Dei& concive fan&orum, qui non invocat nomen Domini, recedens ab in juflitis, 2.'Tim,2, 19. qui non ceufitetar & credit in jefum crucifixumy& fecundum illam fidem ac confetlionem ambulat decenter. 20, lbi rtA- 03 M ur 7? LI. "De Parentibus Toantis. Cap. TI. Liba.$ 20. Ibi multa frei& exfpe&tatio: hic /atietas& irrigatio, Deut.29, 19, Jerem.51, 14.25Ef2l.5, 2. 21.Ibi multa ze&. Felzim Mfis, Velumvabernaculi: hic velum ruptum, cla« raomnia& revelata, Abfcondita Domino Deo noftro fant revelata nobis Q5 filiis noflris in feculum, Deut.29, vers.29, 22, lbi myflerium tacitum s hic manifeflatum& annunciatum, Porpéx 9n ér irem, LTim.3; 16. Rom.té, 25.26. Gc revelazum& avec: Ephef, 3, 6. lta non fuit gloricfum; quicquid olim gloriofam fuit, ob praexcellentem gloriam, quae nunc eft, 2 Cor,3, 10,. $9. Utautem Veterem Ecclefiam duxere& docuere Mofes, Aharon, Prophetze, V iri lits erecoDei; fic nova nunc vocandz primus quafi praeco exflitit Jobannes Baptifla, qui prope efje g«liftx. Reguum celorum próclamavit,& vias Domini praparavit, Matth.3; 2, Luc.1,56. Pofl illum venit Jefus, Joh.t; 15. vifitavitque nos Germen ex alto, Luc.1,78, Hic iA9uv tumfeira(o Eph.2, 17. labia fta non cobibuit Pfal.40, 1o.& fauguine fuo, quz dixerat& locutus erat, obfignavit, Dati funt denique Evangelizantes,& Apoftoli, miffi in totum mundum, Dominis dedit diclum, Evangelizantium cetus magnus, PÍal.68, 12. $.10. De Ecclefia priore, tum Patriarcharum, tum Ifraélis, duobus integris libris egi- Ordo tadamus, De pofteriore,ut promifforum, fides folvatur,deinceps agendum, Ordiemur autem"?"* à praeconio Johannis Baptifta; inde ad opera Jefu Chrifti progrediemur, tunc Apoftolorum acta& oracula perluftrabimus; denique de illis, quae poft Apoftolorum tempora evenerunt, duceScriptura& hiftoria nonnulla addemus, quibus omnibus peractis,quid fit Novum Teftamentum, quis ftatus Ecclefie Novi Teftamenti, que ejus gloriae& prazerogativa, que ejus 9A er& meipacuei, clare& abunde patebit, 24peri Domine cor meum, wt indicem laudem tuam;( magnalia tua! Caput Secundum. Denativitate, minifterio, morte Johannis, dicti Baptiftz. Patentes Io$3. Y Arentes Tobanurs Baptifle fuere Zacharias, facerdes 5& Elifabet, ex filiabus 4aron, hannis, Luca,$. atrique iujti coram Deo(eà nimirum ju ftitia, qua cft d/g migiec Xeig v per fidem Chrifii Phil.3, 9. quze& Abrahamo impatata eji in jullitiat Oenef. 14,6. à quà& Noah dicitur fuiffe"1X. juflus Gen.é,8.) Gy ambulantes in curmibus praceptat,(y diaupan infititis Domini in ulpati, Luc.t, 6. convenienter monele divinz,Levit.i8, 4. /4dicia mea fadetis, it flatuta mea oblervabite, ad ambulandum in 1l/is. confer. Deut.6,25, jujlitia erit no£r, hoc eft, arrha& pignus& certioratio communionis vera juftitia, cum obfervabimus facere anne praceptum boc coram Domina, qued pracepit ucbis.. $.2. MaterElifabet dicitur fuiffe gea, feriis, ut&;Sara, Genef15,30, 16, 1,& Re- Poredi Lecca Gen.25,2 1.& uxce M uo, Jud.13, vers.2. 3. Accedcbat amborum provecta aetas, ayooteniTts Cv Tae Huipxig dTUY 2c4», Luc, 1,7. Idem dicitur de Adbrabamo&j Sara, CCUDT OW DP? Gen.a8, 11,[ta fuit in Zacharia 7 2&0 nw rirtiegapatror,& in Elifabet si«pozis v uieese. Rom. 4, 19. Cum itaque non effet iilis sizrov; r:[5, quod illo feculo erat. óreid Qe&v dispuso probrum iu boiniaibis Luc, 1, 25.(hinc tantusin Veteribus appetitus habendi liberos, ut& Sara, quz ipfa mon pejerera:, à ferva Hagar cuperet adificri, Genef. 16, verf. 2.& Rabel diceret Sacobo marito, Da mibi filios 5. feu, morior t6 Cenef50; verfi,& Hana totam felacrymis foedaret,& y. muifériam fuam acerbe acploraret, 1$am.1, 5.6.7. 11.) Zacharias Deum adprecarus ell; ut prolem tolleret ac fufci peret Luci, 13, ecnzécon 5 dévais ev exaudita tji oratio tua, exemplum imitatus Z/aaci, à j qu Angelus nuncius pueri nafcendi. vaticinia Angeli de yo. 6 Te vaticiniis Angeli Gabrielis. Cap.II. lib. s. qui fupplicavit Dominum YNDN 11232 propter füminam fuam fterilem;Rebeccam, Gens, vers,2u. Et ut Ifaac olim ita& nunc Zacharias exaudituseft, inquit enim Angelus, eiauxv dn. f.3. Vifusautem eft Zachariae Zngelus Domini,nuncius dande prolis, Uxor tua Elifabeth pariet fium tibi, t$ vecabis nomen illitts Yoavrboo, Luc.1,13.. Ita nomen hoc, quod& vi. de z Reg. 5; 23. datum eft illi; anzequam iu utero con.iperetur, id quod& Servatori fadum, Luc.2,:1. Jebauxes fignificat eum, quem gratia Domisi profequitur. Etiam Zfugelu uxori Manoz nunciavit, Concip:es(9 paries filium, Jud.i3, 3.& Dominu Abrahae, Revertar ad te, Cj ecce filius Sara erit, Genefa8, 10. $.4. Idem Angelus maxima quaque de puero hoc prenunciat, Mali fuper eju nativitate gaudebuur, Luc.1, vers 14. Erit enim magnus coram Domiuc, ibid, vers,14, non coram mundo; àquo ,utut aliquo in pretio habitus, tandem tamen rcjectus& interfe&us eft, Matth.ti, vers.18,. dicitis, Demonium babet, Matth.i7. vers. 12. fecerunt in illo, quacttique vvclutrunt, Luc.9. vers.s, Et dixit Heredes: Tcanncm ego capite trunzavi,— Et vinum(5 ficeram non bibet. Luc.i, 15, Ergo exftitit Johannes Nazireus Dei 5 ut& Simon, judici; 5.& Samuel, 1$am. 1, 11. Fuit hac dignatio divina, Amos 2 ,11.. Excitavi 6 filis oeflris in Prophetas 5,&& juvenibus veffris cem» in Naziraos, uum etiam nibil bor, Filii Ifrael?. Et Spiritu Sanclo impl. bitur. ri. àn. noi iac unaeic dvrd, adbuc ex utero matris[u$ 5. hoceft; àconceptu ipfo, quo mater incipiet illum& 22i cer. Luci. yas. Ita Paulus dicit, f? f'parazum. à» xerhíae pnrgos ex utero matris, hoceft, à quo in utero illius conceptus fuit Gal.1, 15. Cum San&i dicuntur 5| iritu impleri, non eft inelligenda corporalis talis impletio, quali implebantur bydria in Cana, quas vy4u(gv oda Qe ior dre, Johann.2, 7.& ut urceus vidus Zareptanz cottidie plenus erat oleo qRegum.17.15, fed copiofa& abundantiffima donorum Spiritus San&ti, tum ordinariorum, tum extraordinariorum, diftriburio& communicatio, confer Luc. 1, 41. 67. AGor.2,4, unde& Fcclefia dicitur zAipopa 00 mrax(a 6v mai mspepopu impletum ejus, qui omuia. in omuibus imylet, Ephef. 1, vers.23.. Et suteltos filsorum Ifrael comvertet ad Dominum Deum illorum, Luc.1, 16, per praedicationem poenitentiae& adminiftrationem baptifmi; Deo concioni illius cooperante. à 99 au£arov scc, 1Corinth.3 ,7.. Et ille praambsdabit coram illo Domino Dco, qui Jefus eft Chriftus: hujus enim fuit anteambulo;(Spiritu(7 petentia Elie; ut non minorin illo fit Spiritus, nec minor potentia, quam in Eliafuit. Inde eft; quod& E/ias audit, Matth. 1,14. 17, 1112. ad convertendum cor. patram ad filios; ut Patres, carne mortui dudum, Spiritu autem viventes Deo, cordis amore amplectantur filios,& illos pro fuis agnofcant, nec illos pudeat illorum, nec propter illos expallefiant, utpote videntes nates[uos opis. faGlos manum Dei, Efa.29. vers.22. 23. confer Malach.4, vers.6.. Er imm.rigeros in fenfu. yuflorum, hoc eft, ut immorigeri idem quod juffi, qualcs funt beati Patres; incipiant festire,| Pro eo dicitur Malach,4. 6. Ez reducet cor Jilicvwomn ad Parres,.— Qui non haber jenfran juflorum, eft az33e iarmoriger: non enim gerit morem Verbo, Juftitiae,& Vocationi divine,"Tunc immorigeri filii Ifraélis, quos prophetia alibi vocar. CONYTW/D C123. fiios corrupté agentes Efa,t, 4. fentire coeperunt, qucd jufti; corque illorum redu&um& converfum eft ad Patres, in gloriam introdu&os, cum inceperunt fandijicare nen Dei,(y.[an&um Jacobi,(y formidare Deum lHfraiI, manik ftatum in carne, juftificatum Spiritu, Efa.z1.vers.23,— Addit denique Angelus, ad preparada: Domiuo. popiluut exaptatum, Luc.1, vers.17, ut cum Dominu ipfe veniret, quod fieri debebar COND fubito Malach, 3; versi, inveniret populum para Deconceptione€9 nativitateloannis"Bapt. Cap,H.Libs. 7 Paratum& infiru&um ad fe recipiendum& agnofcendum. Id dicitur Mal.3:53. E: preparabit viam coram me, 9$. 5. Angelus, qui apparuit Zachariz, vocatur Gabriel.'Ey& eijpiTdQenm 6 amzoic mc yis Érriov o8 Ocs0, Luc. 1: 15. confer Y.26.5 dy34AQ- TaCeria. Dan.g:z1, ON?21 UTI vir Caere ile Gabriel, confer Dan.$:16.. Notat id nomen, robur me; Dem; vel robufius fortisque Dei. Omnis Angelus, qui à Deo mittitur, in Deo robur habet; eftque adeo Gabriel. Ut non neceflum fit Itatuere, uni foli huic Angelo nomen hoc effe proprium, neque enim verifimile eft,omnes in univerfum Angelos fuis infignitos effe nominibus.. $.6. Zacharias incredulis verborum Angeli exflitit eumav, fubito obrutus fuit filen- Zia tio,& evalit zoeóc mutis, nec petuit loqui, ufque in diem, quo omuia illa fa&la funt. Luc.1; 18-22. Adeó funt Angeli 712 223. po/leutes viribus. P(al. 10 3:2». Incredulum Zacharam illico ufu lingua privat Angelus, Non fuit fides Zachariz ita valida& viva ut Abrahami, qui prezer j^em in[Je credidit, baut langueus fide. Rom.4: 18.19. 9.7. urit aCw concepit Elifabez pojl illos dies, Luc,1: 24. lta exflitit rsAelocte vois Ae Elifabet, AaAnatyois Zachariz eap Ay54xs, Gravida vifitatur à Maria, quae dicitur profeGa ei; sho VAT épeiiw, eic amo^av odd, i montana plagam, in vitatem Juda s quz non intelligenda eft ria," fuiffe£ierofol;ma, ut ut fitus illius fuerit in monte, fed potius Hebron, civitas illa facer- e detum, fica P7YTII 273. in monte Juda. Jof.21:9. conferLuc.1:39.40. Ut vox Marize miuis, aures tetigit Elifabet, eexiprsaer àv 45 aXudoq 72 Boto(Q«& vn noia euis faltavit iu bilariLate fetus in uteroillius, Luc, 1: 4144. Infantulus te&us materna carne, offibus& cute; qui lucem nondum fpe&averat diei,nec vocibus affueverat humanis, nefcius rerum,quae extra matris agebantur ventrem, necdum inflru&us ufu rationis, audit advenientem Mariam; agnofcit, quam nondum viderat; imó quod magis, novit benedictum fructum ventri M iria faltando gaudium& hilaritatem fuam teflatus. Verum eft foetus humanos matrum mire fzpe affici paffionibus, nam& letantibus illis,illi letantur;& male affe&is illisymale& illi afficiuntur, Sed vix dum feníit Elifabet Mariam advenire,cum jam fentit faltantem fetum, Cum audivit falutationem Marias faltavit infans Luc 1: 44, Ita« que praeventa Mater à fetu, illiusque illa affecta faltatione& motu extraordinario,(tatim incipit clamare voce magna, Benedisfa£u in mulieribus,&c, Luc.1:42. neque igitur fetus ad faltandum motus eft, ulla paffione aut commotione matris antecedente, Eà magis miranda reseft. Non potuit faltare& hilarari infans, quin noffet Mariam parituram Deum; Dominum ex illa nafcendum; hunc Dominum omni honore excipiendum; etiam laudem ejus fundandam ex ore infantulorum.— Hanc notitiam non hauferat ex fenfibus;illorum ufu hucufque erat deftitutus,nec acceperat à parencibus,illi enim illum necdum viderant, necex ulla inftitutione; cujns omninó expers erat; fed immediata Dei operatione& potentia& fantificatione effectum eft, ut hic Praeco& Anteambulo Domini etiam noflet Dominum fuu m antequam quicquam noffet rerum extra fe;& faltatione illum indicaret,quem necdum ore voceque poterat annunciare;& fidew haberet, antequam dxobu, ex qua fidesordinari eft; imb verzim Dei, per quoc eft à xoi, accepiffet. Rom,(o:1-. Ita potet Deus,fupra quàm comprehendimus. Cernimus Spiritum fanctum etiam operariin nondum natis, quidni ergo in natis? Imó& jides line externis medus poffe excitzri incordibuselectorum; quamvis nihilominus verum fit; iliam elle poreutiuin Dei iu lutem owia red. nt; Rom, 1: 16. $^. Peper't tandem Elifabet,circuracifus ett infans& vocatus Jebasues. Os muti Patris Elifabet apertam ilico,& ufüs lingoa illi reddicus, Coepit loqui ive zy? Gi; imo& iuplerus"etf eyi"FT fium. Zachariz vaticiaium X.dc Meflia, 2. DeTilio Johanne. Mirabilia circa& ante pativitatem loannis, 8 De Nativitate]oannis mirabili. Cap.II. Spiritu S, ayconriden, Luc.1: 47-67. Ita& facerdote muto fit Propheta loquens& laudans Deum, Benedic, inquit, Domiuus Dcus Ifrael, quod vifttavit(j fecit redemtionem po; do fuo s.& exatavit cornu[alutis nobis in domo Davidis pueri fui s. falutem ex boflibw nori, ut faceret mifericordiam cum Patribus noffris,& memor effet Teflamenti antis fui, Sur..uitum(fubintellige, s faceret, feu impletet) quod juravit Abraamo, dare nobs,[ine wietu férvire illi, 6 ónóvwri«gy dieesosórn. Iuc.1: 68-75, Divinus vates de Meffia adhuc nafcituro loquitur ut jamnato, Beneficium inftans intuetur& laudibusexaggerat, ut jam exftans. Hic mos eft Prophetarum, futura ut przefentia, fibimet ipfis fiítentium, Eíaias, qui tanto tempore vixit ante Zachariam, Virgo gravida fala eff, inquit;& peperit filium, Ef. 7. Puer natus efl nobis, Ef, 9, Numquid ergo mirum Zachariam ita loqui de beneficio, quod parvo momento adducendum erat? Benedicit Deum Ifraélis,"EuXcys7:€ xUe«(O- 6 Qc T2 15024A, qui enim benedicit, Deum benedicat 44meu, E(a.6 c: vers.16. quia vifrtavit populum, caro nimirum factus& mulieris femen,& filius hominis, quid e(t CON mifer bomo, ut recorder illum,& filius bomiuis, ut vifites illum? Píal.8:$.& fedit redemtionem, quam erernam invenerat, Hebr.9, 12. Is qui vifitavit populum& redemit, eff Dominus Dew Ifrael, non ergo Chriftus, qui nos Gaiexédaf àv ema roe ec Od &usv, Luc. 1:78. merus eft homo, confer Luc 1: 16.17. Imo& eftcerna falutis, Salus eft in nallo alio, AQor.4: 12. Corus eft,quia robur habet& potentiam, ad debellandum bofles,& dat falutem ex illis,&& manu omnium odio babentium nos. Luc.i: 71, Cornu hoc »2 ege exatavit Dominus, quinos vifitavit, Se ipf;m enim dedit, ut dvriAvepor pro nobis, ita& cornu falutis, Ita fa&a& confirmata mifericordia collata patribus, quorum tratij« gref'iones etiam habept& fortiuntur zzroAegoew redemtionem iu morte illius, Hebr.9: 15. Rom. 5 225.26,& impletum Teffamentum[antium Dei, quod fanguinecornu falutis eft ratificatum& impletum jzramentum Abraamo faihumy* ule ivo&v ivAey dco ev, Hebr. cap.6. v. 13.14. In Chrifto enim benedicimur omui benediclione. Ephef,1; 3. Inde datur e QoGoc Aamptüerm eumd 5 in requie anima. Matt. 11:28.& liberatio à timore mortis, cui fani olim per omnem obnoxii fuerant vitam, Hebr,2;versas,& 4 fervitute, qua erat eic dito, Rom.8:15. f. 9. Defilioautem fibi nato ita vaticinatus eft novus Propheta, Er£u infantule,Propheta Alti[Simi vocabere, antecedes enim ante faciem Domini, ad preparandum vias ipftt ad ad dandum coguitionem falutis populo ipfius, in revisione peccatorum,(yc, Luc, cap.t: Vets, 76. 79.' $-10.Obfervare antem licet mirabilia multa circa& ante nativitatem Johannis. 1.Matrem fterilem,parentes decrepitos,ad generandü inidoneos. 2, Angelum nativitatem predicentem; filiiq; nafcendi praftantiam& magnitudinem. 5, Patris Zzicíar caftigatione promta comprellam, 4. Pueruli in ventre adhuc latentis materno fanctificationem pramaturamyab illa optime dicitur Johanues maximus& juice yvvamav. Matth. r1: it, nulli enim praeter illum hoc beneficium evenifle legitur, neque enim de Mofe, neque de Davide, neque de Enocho, Elia, Elifa, aut quoquam fan&tiffimorum fimile habemus teftimonium, Gemelli, Efau& Jacob, in utero matris Rebeccee fe invicem colliferunt, argumento, duas gente; futuras ex illis& nazioues, quae fe invicem oppugnaturz& infeítaturae cflent. Genef.25: 2 3.24. Collifiogeminorumid fignificavit, Nec tamen idipfifefe trudentes intellexerunt, Johannesautem fa/ravit,& caufam hilaritatis minime igno» ravit, Truferunt fc gemelliiramin ipfo utero exercentes,qui nazsri erant filii ire, Saltavit Johannes,non é turpi lafciviayaut ftimulis actis peccati, fed lumine Spiritus Sancti é quo "Deratzone vivendi, vidiu es amiciu Yob. Bapt. Cap.TI.lib.s. $ quo regeneramur, 5. Parentis pofl natum filium folutam linguam,& praeexcellens vati cinium, $.11, Filiolus, Zachariz natus,"Hufare Q énpalayeo mrs, Luc, 1,80, Cujus nunc Tia fn Joconfiderabimus 1, Rationem feu economiam vivendi, 2, Minifterium, officium, a&ta, p4»€ Con 3. Finem feu exitum,"E .12. Inratione vivendi confiderandus eft, 1, Ami&us 2, Vi&tus feu alimentum, 3.Lo- Patio vivencus, in quo verfatus eft Johannes. Johanne, $.1:. Amictum quod attinet, e&&x« tup arri wb apiyv napáhu. Matth.5, verf. 4. Aai&tus Je« confer Marc,1, 6.&) ééxdupuiy aeíxac xa^, quod non vertendum eft, indurus erat pi- hannis, lis camelerum, fed, cameli, non enim probabile eft, veftimentum Johannis€ pilis multorum camelorum, ab velleribuseorum avulfis,& in unum quafi pannum contextis, con» fitifle, calis enim veftis, non vilis, qualem humilitas Johannisexigebat, fed mollis(acis & pretiofa, qualem dura vitz ipfius conditio renuebat, fuiffet, non funt inter minimae fortis veftes, quae camelz vulgo dicuntur. Quid igitur? unius Cameli pilofa intelligitur pellis, quà cutem fuam corpufque texit, Ut igitur Hebr.u, 37. multi fandorum circumivifle dicuntur& uotis àv dryeloic J*puamy in pellibus ovinis(y caprinis, in fignum innocentiz, penitentiz& aufterze vitz, ita& Johannes corpori fuo circumjeciffe putandus eft dépua vapuo pellem cameli, pilofam& incultam ac horridam.— Veflem hanc pelliceam pelliceo firmavit cingulo, 3j Zévhu deppauvivlo afe 3l 0rQuo aor(y cite ulum coriaceum circa lumbos fuos. Matth.3, 4. Marc.y, 6. Idem videtur Elie Thisbira fuifÍe amictus, diciturenim fuiffe yv 5y3 pilofus, hoc eft, pilofa vefte indutus;& Cinptte lo praterea cinzius in lumbis fuis, 2 Reg.r, 8. VYYTM. zoga five palum ilu, quo indutus fuit, quod.onjeciz in Elizam, cum illum avocaret ab aratro, ut Propheta fieret, 1 Reg. 19. Ver(.19. quó aquas Jordani percuffit& divifit, 2 Reg.2,8. quodque, cum eveheretur in clum, cecidiz defuper illo, ibid, verf.15. fuit fine dubio"^U DYTN. roga jil;fa, feu villoa, lta igitur Johannes, Sacerdotis filius, facerdotalem haut ufurpavit veftitum 7303 tunicas molles, Éphod, Tiaram, Exod.29,8.9. Alii enim facerdotio parabat viam, illi ni» mirum quod eft. fecundum ordinem Melchifédel, nec fuit paxanoic tspitsjtr(Q- ipumrloig atollibus indutus veflimenti, ut portant illi qui funt in domibur Regum, Matth,u, y 8. Regnum enim, cui miniftrabat, quodque appropiuquaffe praeconiabatur y non efl de bcc mundo, Joh.18, 36. fed veftitu, ut di&um, horrido& vili ac durabili, ut autem vulgo dicitur, veffitus, vifus, ince[fus, arguunt bominis ingenium, quod cum Graco illo cunvenit, eos dvdpic s wg] yo oc üd rur ,& Bias, drpiira dvay M 0 afe dvrd, ita hic veltitus Johannis, non tantum arguit humilem& contritum illius animum, mundana faftidientem ornamenta, fed& docuit omnes regui celorum filios, S: heeredes, ne luxuria diffluant, nec curz illis fit i€pu 9er(um oxiie seryuv, xg] GuiOicsuc z&usiuv,» GudUceoc ipm iov vórjA Oe, 1 Petr. 3, fedut meliores querant veftes, veles f4l«rz, pallium j /Jlitie, E(a. 61,10, ut induant Chriflum ipfum, Galat, 2, 27, ut ne adi in-euiantur, 2 Cor, 5,3. imO G flent cin&li lumbos in veritate, Ephef.6, 14. parati ad exeundum, ut olim Ifraélitee fleterant in Egypto cin&ti,& comedentes Pafcha,& fubito exeuntesex /Egypto, Exod.:2,11. 5.14. De Viu autem Johannis ita habetur, H' 5 egoph dud l9 dxeid'ec€ plo; vius Jodyexv, nutrimentum autem illius erant locufle(y urel agrefle, Matth, 3, 4. Marc., y, 6, hanais. &xeidsc funt locfha, Apoc.o, 3.7. Hebrzeis 137i inter reptilia pura. Levit, 22. Fuetc multis olim gentibus inter cibos viliores, Plinius libr,6, natural. hift, Purs qued«m 4Etlio 1o De victu fobannis, loco babitationis, JEbiopum locuflis tautim vivit, fumo& fale durat, in annua alimenta, lib.7: 2, de quadam Indorum gente ait, eos locufhis ali. lib 11:29. Parrbis& be, nimirum locufle, in cibo grat«.. Apud Plutarchum in Sympofto ita Thales T«epyet 59 dupidus xg) épribac av eruQoY xd) xeibay cus vopiler VB Oe dd'y dJagip] rUgarr(Q- 2rd pumód'ur j&- hoy&pye 4 zrdoy ESQ. A rullico locuflas& alites ccmportonte p. tins, oum rriticum(y bordeum, nil dijfert Tyrannus, qui mavult maucipir inperave, quam viris,— lta& Johannes locufüis in cibum ufus eft, contentus vi&u tenuiffimo& maxime parabili. Sunt, qui««píde,cancro; interpretantur, qui ut in impuri ad littora Jordani abje&ti fuerint. fed marini tales cancri, fquillae feu gammari, non éxpí«c Graecis, fed«ae: dicuntur. Nonnulli olim Judaorum pro z:eZ« legerunt t»xecd«c, quo vocabulo notatur opus dulciarium ex fimila& oleo. Alii zxexd:«c exponunt(€ z«ga 7 diirpov.(^puc enim antiquo fernione arborem fignificabat) adeoque Johannem comedifle(& z»piZ,va. fummitates. arborum,(i ómagac anciac fruclusque agrefles.quem in fenfum Nicephorus Calliftusin hiftotia Ecclefiaft, lib. 1: 14. inquit, 1i; Johannes Baptifla, renericribus arborum frondium. que[ummitatibu: pro cibo utebatter.. Alii denique ex dxexd«c fecere dneddus pyra[ylutfria. Sed haec narratle, refutare eft. Deinde dicitur comedifle ux. a7 e«v, quo tale notatur sel, quod in agris& defertis, nu)la accedente cura humana, ab apibus profertur. Adeó copiofz in Judaea fuere apes, ut in petris, cavernis.cavis arboribus agrisque mellificarint, Deut. 22: 13. dar&i fugendtan mel€ petra; Pfalm.gi: V7. Ge petra melle fatiarem te, 1 Sam.i4: 24. infylvafuit mel, in fuperficie agri;& vers.26. de fylva diatur, nbi ee finus mellis erat. His vilibuscilss, rullonegocio acqui(íitis& paratis, cuilibet obviis, non auro multo venalibus ccnientvs Tfobannes oftenadere voluit, Kgnum Dei uw effe efum& potum, Rom. 4:7. been ncn vivere jvlo| ave, Matt 4:4. non efle ferviendum veurri, ut ille fit aut ponatur 9«« Deas, Phil.3: 19. naturam indigere paucis; corda non gravanda 6»payzdos z, u£bn C ueetpueran Bie ieie, Luc.a1; 34. Veterem legeut, quae de fpenos praeceperat. 4j«cuao, efle ip; oc dzavicuct, Heb 813. 9:10. à nemine fanctos judicari debere&£pes4 5 à«ced, Col. 2:16. cuilibet licere vivere& edere, quomodo& unde libet, dummodo expediat, 1 Cor.6:12.. Quia autem cibus, qtio utebatur Johannes, Judaisnon erat communiffimus, fed johanni quafi peculiaris, hinc Chriftus, Matt.L1:18,. Fezit Sobanues, ueque edens, ueque b.beus, hoc eft, tali cibo utens & potu, quo alii communiter non utebantur homines. Loc hobi-—$.15- Locus,in quo verfatus eft Johannes, fuit de;erzum, Lucii;f0.. Erat in defertis hann... J9* tuc iuipac dvad'eifets durd«pis Tov VsguiA, Matt. 3:1, iu diebus illis adev.t cannes BaptiJlspradicansin dejerto Judas. Matt.i:4.. P Voarrnc Bac iur io 0 dpiue, Matt cap. vers. 7. Quid exiiffis eig T&gnuov 9eueusu, confer Ef. 4c:veis. 3. Fox dLun.utis in deferto eft feu auditur, Venitetiam Johannes e«ezsar 4 eet, wpey 7:0 lpd tiu, Luc. baptizabautur enim omues in ferdane fluvio ab ilo, Marc. v: g Matt.3: 5.6. confer Joh.t: Y.28. Joh. o:4^. deinde& dicitur baptizafle im Amen, prepé Salem, ri oda echa zc. Joh.3: v.23. In deferteautem vixit& habitavit Johannes, ut doceret, gratiam Dei regnumque illius non eíle alligatum ad terrefirem Hierofolymam,& palpabileni montem Zion,& manu factum fanftuarium, exeundum elle ad Jefum Rege, extra cajira, Hebr.i::vers.1 3. rclinquendam civitatem. Ecce relinquitur vols à ax(G- tucviguQl Matr.23:58.. Imó& dejertin à Deo inhabitandum;:llosquehomines, qui hucufque deferti mftar ferar, infrugiferi, nullos Deo fructus ferentes, Dei fore locum X civitatem; hzceft, gentes, Efe 35: va, bilaieutar eiejertum& feticulujas gaudeat cauefiris, inde& Deus €9' ejus mintflerio.— Cap. TI. Lib.s. n Deus dicitur 77133 32^ eguitans in campeflribus, Pfalm,68:$.& Ecclefize Dei recepta" culum& refugium. Hof. 2:13. Ego pellicio illam,( deducam illam in defértum, Apoc. v,6. Mulier fugit indefirtum. Quinimo cum Prophetia dicit vocem clamantis Baptiftae ex(tititle» deférzo, non tantüm innuitur defertum Judzz, quod Judeam attingebat,& pars Jud erat, in quo Johannes non ininimam dierum fuorum partem tranfegit,fed& refpectus habeturaditatam in quo tunc,cum milfus eft Johanues, Judaica gens erat agebatque, nimirum tempore z.zd'eifees exbibitiouis Baptiftae Judaei inftar dejerti erant; carentes bona fruge haut ferentes fru&tus juflitizs Paftores& Re&ores populi fvres erant& latroses, El1, 21. Joh.10, 8. Ip epopuluserat uz oves errantes, 1, Petr, 2, 25. Omnes uos, ub over, erv vimus, uniiquigque iu viam fiam defleximus, Ef.$3, Y, 6. Verbi divini exigua autnulla aderat fementis, Deinde& Judzi deferti tunc inftar habebant, quia à gentibus, Romanis.jam victi& fuba&i erant. Pompejus Hierofolymam ceperat. Gabinius tribunalia in Juda conftituerat, A praelidibus Romanis Judaei regebantur, Cenfum folvere Romano[perio cogebantur. Ita quafi deducti erant /» Jefertum populorum; ubi& Deus, in carne manifeítatus cum illis diieptavit C298 OR C'28 facie ad faciem. Ezech. 20, 35* Romana autem gentilitas fpirituale defertum fuit, lta igitur vox Johannis clamavit in deferto, quia& in locis defertis frequenter docuit& praeconiatus elt; deinde&, quia populus, ad quem miffus eft, fpeciem habebat deferti; terreque non feminata; carens notitia &c amore Dei, fubje&tus, cin&tusque à gentibus. $.16. Apparet autem ex hifce totam vitz rationem, quam fervavit Johannes, regno o, ii ccelorum fuiffe accommodam,& ad abducendum populum à tabernaculo& veteri vi- rat o Johzavendi more; namcum eifet Sacerdotis filius, adeoque Sacerdos, non inceflit veftitus, ut e Sacerdos; necàvi&imis vixit, ut Sacerdotes; necin Hierofolyma'confedit, in qua erat rum fuir actemplum, ad quod alligatum erat Sacerdotium; manifeftiffimo argumento,Sacerdotium commoda. vetus abolendum, victimas abrogandas,efumque& communionem illarum; Templum derelinquendum, aliudque, verum nimirum& fpirituale edificandum, Defertum fan&ificandum, plantandum, feminandum, vocandum. 5. 17. Minifterium Johannis fecundo nunc venit loco confiderandum. Illius duz funt winiteriuns partesprimarize, 1, Doctrina& uopredz. tefrimouitim, quod tulit; wípuy jua. pracouium, Jobannis. quod pracconiatus eft, 2. Bzrizua Da, tifin; quod inftituit, $. 18. Venit Johannes spjorov. Matth, j, 1. Non proprio venit motu, fed miffusà yqu; io. Deo. Joh.cap 1,6, Exflitir bomomifJ; 1 Deo. Mal. 3,3. Ecce ego mutto Al gelum meum, baonesà Quod de Jeremia di&um, idem& de Johanne dici poteft, 4furequaim formaren te iu ven- Deo, trey novi tey autz44.4m exives ex atero Janzlificavi te, Propbetam gentibus dedi e. Jerem. 1, 6. hinc& populus pevfuafus f..it, Vodvvluo«xoi cira, Luc. 20,6. Venit autem ut ferret teftimonium, Joh.z, verf, 7.8. Hic venit 1 tejlumonium,ut teffaretur ile Lice. Nouerat ille Adecttan 73 dic Luxilla, fed ut teffaretur de Luce. Non eft Johannes Lux ilja vera, Ioh. cap, 1, g, sm de 1: ut nec eft vira bominum, Joh. 1,4. fed eft ref!s Lac;& quantum in fervum ac minittrum, on I-haqui efl e terra, d éterraliquitur, Joh. cap. 3 y.31. cadere poteft, uaoruc eiccóc fidelis tejin, nesjLux ii. Lux igitur illa noneft Iohannes; e(t tamen Lerma. Ioh. 5, 3s... Mz erat 6 Ay Q- 6 xaji- dace. DRp Qe xg) davor Lucerna illa ardens& lu.ens.. Vos autem vol. aflis ud boram exultare in(tce ilis. Lucerna à Lucelumen mutuatur fuum. Omne lumen, quod in lohanne exfplenduit, donum beneficiumque eterna Lucis fuit. Vocatur autein Iohanneslucerna ardens Incensque, quia fingulari indutus fuit zelo,& ut phofphorus in terris luxit, donec zelo veritatis confumeretur, 4d boram in[uce illius exultarunt, Gavi(lenim funt, cam fanüum bz& ve Teft monium Iohannis de Luce, De Agno Dci. PPe Sponfo. 12 DeJohbanne teftante de Ince, Agno Dei,ts Spon[o. & veracem& abftinentem virum furrexiffe; cujus fan&itate& fapientia gloriari poffent fupra omniam gentium fapientes, hinc noratur initio ad illum exiviffe Hierofolyma,& onis Judea8 mis árcumjacens Jordani, Matth, v.5.6, Marc, 1,€. fed ad boram tan. tüm, Feuit enim ad ills Jobannes in via jujtitie ey non crediderunt illi. Publicani autem e meretyi es vmigeocar ivt]. Matth.z1,32.. Hic denique Teflis /ucis fuit ad idyut dare(Oghie zionem[alutis mà^ad avrd populo ipfius,Domini nimirum anze cujiis ambulavit faciem Luca: v.76.77.adde Joh 5: 33. ussplugues à dA neta, $.19. Ita autem de Luce vera Johannes teftatus eftjnon fubmifsá fed altá voce."orm; qaplupei cóc dyrd, Xd) xérparys. Joh. 15. Qui pof? He veutt,ante me exflitit,. 971 apto TÓC p Av, Nam prior me efl, Chüftus vesit pof? Johannem, Johannes enim& prior natus eft,& prior aggreffus minifterium,& prior abfolvit curfum. Fxffirir autem ante Sobannnem, hoc cft, Johanni prelatus fuit, Johannes enim debuit 335097; illum autem ad£dsen, jJoh.3: 3o. Et quid hoc mirum, cum fit Johanne prior?^& ordine,& dignitate,& tempore. Qui enim fiir, antequam Abraam ejfet, Johan.8: vers.58. quidni fueritantequam Johannes eflet? Pergit Johannes. Ez e plenitudine ilius nos emnes accepimus, dy gratiam pro 2ratia, Joh capa, versi6 Plenitudinem Jefulaudat, ownia enim implet in omnibus, Ephef.i: v.23. eft plenus gratia& veritate, Joh. i14. Omnis plenitudo. Deitatis babitat in illo, Col 2:vers.9. hinc Paulus exaggerat và eAsgoua. TUO 2gic cb. Ephef:;: vers.13. Ex hac illius plenitudine omues nos, magni& parvi,doctorcs&: difcipuli;circumcifi& preputiau viri& feminz, fervi& liberi, ixaCoplo accepimus. Quid igitur babes, 6 homo, 9x£AaC, V.Cor.4; v.7. quid autem?«dr d aya; Cosr gg] tustCeav, 2 Petr. 1: vers. Imó& yew dvri ae Q-, pro gratia olim parcius exhibita, gratiam plene effufam; pro gratia fpei, gratiam fidei; pro gratia Sponíoris,gratiam Sacerdotis confummati, Gratia Dei,& donum in gratia uuiss bominis Jeu Chrifti. in multos redund.cvit. Rom.5:15. Dicit ohannes, accpimiss beneficia adducenda fibi applicans ut adducta, Si quis tamen &c verba, ut& vers.17.18. dixerit effe rurfum verba Johannis Evangeliftz, nec isà vero aberraverir. f$. 20. lta porro Baptifla, Ecce Agni Dei, qui portat peccatum mundi, Yoh.y:v.s 36. "gnum ilum vocat, qui Agnus eft, ratione patientiz, ratione utilitatis, ratione aberiationis noftra ipfi impactze; praefiguratus in agno Pafchali; unde& Pacha dicitur, 1Cor. 4:7.& in cotidianis duobm a; nis auniculis, qui fecundüm legem offerebantur, Exod.19: v. 39. Num.28: 3. undc& Sacrijicium juge appellatur. Dan.12: i1. Sed Agnum Dei à Deo datum,miflum, preagnitum,Deoque Zecentem, illique chariffimum., Agnum hunc dicit portare peccatum,& auferre,quod legales non poterant agni, Hebr.:o: 4.& quidem zum di, imà totim piundi, y Joh.2: 2. non Mraelitis tantüm, fed& gentium, Addit Johannes xdu vx sden asrcs( ego non uoveraan illii. Joh 1:3 1.33. Idem enim vérum de Johanne, quod de Petro, cro v£ f'mwis nou revelvvit tibi, Matt, 16: 17, Denique ita fatur, Ój ego vidi, tejtatus 4m, ovi wrüs ig 0 óc ToU Oct, Johar: 34. $.21. Nec minas empharicé Joh.3:vers.2;-36. Qui babet Sponfarr,Spoufus efl. Agnus Dei fponfus eít; jcfoonfatam tibi habens Ecclefiam. Hof.2: vq. Iur oportet crefcereymt autem niudi, Fn vauciuium de Chrilti incremento,& de Johannis decremento,. Qui Juperné veuit, fuper omue: ejl, Qui é culo venit, éarvo aaflov igi. Quod vidit d audiuit, id teflatur.. Qni. accipit ilsus tejimonium, obfgnavit, quod Deus verus efto. Quem enim mifit Deus, verba Dci lguitzr.. Wa imitatur verba Dei. Deut.cap.:8:vers18. Dabo vere ba inea in 05 cjus, Pater amat Filium,(y omnia dedit ia manum ibus, Qui credit in m abet Judtezis lucis C9! comment. penitent. Cap.l.Libs. 3 babet vitam«termam, Apparet, Johannem omnem Evangelii fummam nunciaffe,& fidem in Filium Dei commendaffe, $-22. Nectacuit Johannes de judiciis, quze Lux veraexercitura effet, Qui inobediens pe yadicis efi Filio, uper ilum manet ira Dei, Joh.3, 36... Me vos baptizabit igue, Paleam comburet igne Ludis. inexflinsuibih, Matth. 3, 11.12. 5.23. Eo magis magnitudinem Lucisextulit, quo profundius fe ipfum humiliavit, Joh. u27.. Non fam dignus, ut folvam ipfius corrigiam calcei. Matth. 2,11. Cujus non fum 1dcnews, calceos bajulare, adde Luc. 3, 16. Matth.314.. Ego nece[fum babeo à te baptizari 8 1n veuis ad me? Maximum, quod fibi ipfi tribuit, eft, quod íe vocat amicum ffonf, qui flat& audit illum. Joh. 3, 29. Imprimis cavit, negloriam Chrifti arrogaret fibi, os ipfi mibi teflabimini, quad dixi, non fum ego Chriflus, fed milfus fum ante illum. Joh. 3, 28, confer Joh. 1, 20.23. 9.24. Nectantüm teflatus eft Johannes] de Luce, fed& ferio ac fedulo hortatus eft C, enasad nesravciay refrpi[centiam, u(voerre refipifcite, Matth, 3:2. Idem Chrifti praeconium, tio gsreretMatth. 4,17, Marc, 1, 15. e $. 25. Merdvoia refipifcentia eft peccatorum, Marc, 2; I7. non veni vocare juftos, fed pec- mom Catores. eis awrávoiav ad. vefipifcentiam, confer. Luc, 5,32. jufli enim€ aeeiav xus? us(i-. e Peccato voac, Luc, 15,7. Eft ab operibus mortuis. Hebr. 6,1. Eft ei; 4 9v in Deum, AC. 20,2."9 Moers tg) Encpiper Vn$ 3v, Aor. 26, y. 20. Eftin agnitionem veritatis, 2. Tim, 2; 2«. Si forte det illis Deus ueravoias eic iyryomv dAsleiac, Eft ad vitam AC. 11,18. stique(j gentibus dedit. Deus sbà usravoiay ei; Cow, Eft ad falutem, 2. Cor.7,10. psravoiav eic cwrneav diaerapitourroy, Eft Deo grata, 2, Petr, 3, 8.&uxdplp- mdy(as eis paerdroia xopheuy. Non caret freclibus, Luc. 3,8. facite fruclus dignos refipifcentia: nec operibus. At. 26,20. afi* p(avolas tpya aydorov(as: nec fide. Marc. 1,Y. 15, u«(groerve ng) mic sis e m) Euzo eid, Eft Dei donum. AG. f53L. d'évaj uerdvoiay m)"1opatiih 4g) aQtew apapriiv, confer A 11,18. 2. Tim, 2,24. Multis negatur, Hebr. 12,17. Efau us(rola roov vy fupe, wajorep p, d'axpóuv 3xCnri(ge aule). Multos imp.;Jibile dvazajitem cic usrzvoiav, Hebr. 6, 6. $.26. Johannens monens Judcos re/pifiere,monet;ut ab operibus mortuis& peccatis ys, Jonan. convertantur ad Deum fidem& agnitionem veritatis,& faciant opera refipifcentiaes nec nis monen...-. D..- tis refipifceà malis tantum fatis defiftant, fed& ab opinione proprie jufitie, quam Judaei jam olim;z quaüverunt eicay Rom. cap.:o, verf.;. putantes fe juftos in fa&tis legisexternis, inobfervatione ceremoniarum,in circumcifione carnis,in oblatione pecudum; qua omnia finc fide nil aliud funt, quam Zxja xg) axsGxAa. Phil 3,7. 8. Abhacrefipifcere eft quaeIere jnf/iti sn Dei, apprehendere arce 7 falatare Dei y fitire dy efarire jujtitiam, qua efl per fidem Chrifii,€ Deo, ad fidei Phil. 3, 8. g. D. 9.27. Nonloquitur Johannes de!acr ficiis, cibis, lotionibus, juftificationibus car- R efipifcennis, ut Mofes locutuserat; folam exigit& commendat re/fpif' entium,ut facrificium Dei, iis commenad quam toties Prophetae cohortati fuerant, Hof14.,2, Convertere Dfraétad DowinunDe- Phets Proun rum, jocl.:, 13. Rumpite corda velira,(y non cefles veftras,& cenvertimini ad, Dommum Deum vejirum, Jerem, cap. 3, verf. 14. 22.. R-frpijcite, convertimini filii vefradtarii, Zach. 1, 3. 4.. Revertimini à oiii viflvismaliz,^ ab operibus vejfris mal, Rivertimi ad ine,(&' revertar ad vis, lta perpetuum hoc eft preceptum, quo utiliusnullum, nec magis necelfarium ullum, Sine refipifcentia enim nemo videbit Deum, Hebr. 12, 14. joh. 3. 5. 2P b 3$28, Quam 14— Joannis admonitio ad refipi[centiam.. Cap.II. Lib.s. Udifüms&—$.28. Quamvis uerdroia, ut$.25. innuimus/fit Dei donum,& effe&us cxleítis noftre aptiffima eft j,,.(seo Sc orare neceffum habeamus, converte m^, convertar y namtu es Dominus Deu Sárcüpi mers Jerem.3r, 18. non fruftra tamen,nec in vanum monemur, u«Goerrs refipifcite, Ad usfcendum,— zdro;avin peccatore efficiendam& excitandam utitur Deus verbis, monitionibus, fuattonibus. Eft enim hac illius fapientia, ut non per enthufiafimum corda hominum ad fe rapiat; quinimo operatio illius in homine,qua illum ad fe trahit,accommodata eft naturalibus illius facultatibus; ita ut intellectus non tantüm illuminetur, voluntas faactiticetur, cor purgetur, fed& ipfum corpus,omniaque illius membra,motus,X actiones,in novam quafi imaginem transforinen:ur,&e(omno ac morte peccati refufcitentur ad viram exercitiumque jultitiz.. Couverfio non ei violeata coactio, ut lapis cogitur in moatem, trabs in fapremam contignationem, fine ullo illius,quod patitur, feafu, fed ett poteas& fuavitfima totius hominis, omniumque illius Facultarum attractio& fuba:tio in amorem& obedientiam Di; ita incipit homo velle quod Deus vult;&»»/ iu ai cure: cum lubentia Cantic.1, 4.& voluntaria ac fpoatauea evadit o»latio,& fittit corpas fnm vidimam, vivam, placeutem De;, Rom,t2, t. Omne tamen& totum, hoc eft, wicrestis Dei Rom.s,16. qui dat,& efficaciter operatur rà 9éxem€ và iipyer Phil. 2, 1;, Deinde monitiones divinz infignem praftancufum; docent enim. 1. Quid Deusab homine exigat. //dicavi tibi, à bomo, quid bouum, qu:d Diminu requrit à te Mich.6,8. 2, Quidin illo velit cificere: quod enim fanctos jubet facere, id& illos facit facere, Eltenim 5 éveqzuv i ai«si; Phil.z,13. 3. Qua in re trahentem de5eant fequi Deum, Denique etiam reprobi per illasconftituuntur draccA4y»Qi iuexcujabiles: ut enim v228ng9v v20 0: ita G mouitioues Dei agunt ducuntque illos eic aerdvore, quam nil magis agentes xy vw ciongéri(a xg) dae Qv xapdiav fecundum duritiem ip[orum, c9 cor peuitere uej vam tbeJaurizaut nbimetiy fs iram in die ire, Rom,2; 4.4. $umpta ab—$,29, Ratiojfuadens u:ravzixv, hzecà Johanne recitatur: 55199 5 8402.62 7? para, Aibieme— appropinquavit enim Regnum«alorum, Matt. 5, 2. confer Matt.10,7.ld alibi dicitur Reguum regnieslo:. Dei Matt, 6,33. 1,12, Rom.i4, vers, 17. Regum Domini nofiri& Servatoris jefa Chrifii nm 2 Petr. 11, Regnum Chrifli(7. Dei, Eph.s, j. Regni illiss— f, 30. Ubi Regutm eft; oportetut fint fubditi, qui reguntur. Regnum fine fubdicis,non tubdui. regnum eft, fed folitudo& defertum. Igitur& Regnum Dei fuos habet fubditos, fuumque populum; nim.Sandcs omnes, vo 4163& elecios, Dei Reoutm eft ab olim,ut enim fedus gratia inde à lapfu promulgatum fuit, ita& regnumab inde cepit Dei, qui enim ia Deo(unt falvati, à Deo etiam fuere recti, qui Deum amplexi funt utfalvatorem;euadem coluerunt ut Regem, qui falutem ejus gu arunt,in regnum etiam illius intrarunt,| Hoc autem Regnum, de quo Johannes Baptifta;non fuit ante;dicitur enim appropitiquare, quod propeerat,antenon fuerat, Ergo& hujus Regni fübditi non eiunt, qui ante fuerunt; fed illi, quim TOY fguepaor"Iozwre, iude à diebus Jobannis funt vocati,& Chriftum$a6v,& Siloh obediverunt; empti nimirum illi Deo in fanguine 4dpui ex omni tribu,& lingua,& populo, & gente, Apoc.:,9. Improbi omnium feculorum ad Regnum Dei non pertinent, Regnum enim Dei beneficium eft& gratia illique Deum Regem rejiciunt. Deus autem bujus wundi (2Cor.4, 4.) illorum Rex eft. Nec Dominus illorum eft Rex, fed Judex; qui non illos flatur(cipioue fuo G virga[na Píal.235 q.. fed confringit fceptro ferreo, Gt vas figuli illos facit difJilire. Pí3lm,2, 9. Quomodoid—$.jt, gitur Regnzm,quod habetur in fanctis ultimi temporis,quod in facris dicitur efit regnum exlomm, CHlum futurum, plenitudo temporis,quique funt é Judaeis& gentibus, dicitur Regum caloHB. 1, Quia De fubditis e9 qualitate*R egni celorum. Ca plILLiba. i5 . 1.Quiainillo N'DZ roov dominantur celi;ut ita loquar€ Dan,4.: 23. h.e. Deus& ChriItus,cujus celi folfium.Ef. 66:1. Sciendum,Deum olim populum fuum /abjeciffe Angeli. Heb, 2:5. in quorum Jin Gy as ordinationes aczepta lex efl, A&.7: 55. non'ut Angelos colerent;aut divino profequerentur honore,& illos Dominos fummos agnofcerent;fed quatenusAngelis uiri Dei.commiffum fuit,ut curarent,ne populus legem,jugum durum,per inobedientiam excuteret, Hoc munere non potuere fungi Angeli;fine exercitio dominii cujufdà, ut ita ioquar.& feveritatis aliqualis in illos,quibus impofita Lex erat; imprimis autem in , Illius«64 transgreflorss& violatores, Id vocat Apoftolus fubjelionem Angelorum. Deinde dedit Deus populo LegisJatores& Exaores, Vigiles, Sacerdotes, 3udices, Principes Jánchiarii qul in catbedra M jr: dicuntur fediffe Matt. 25: 2. he. illius fuitfe fucceffores in docendo& regendo. Horum fuit non tantüm praeffe politiz,& illam curare; nec tantüm curare Ecclefiam,illam inflituere& docere,quod& Propheta fecerunt omnes ab initio,fed imprimis urgere obfervationem cultus ceremonialis,& exercitium continuare legis,illius figuras explicare& inobedientes actransgreffores punire. Heb,10:28. Hzec poteílas eousque ab iis ufurpata fuit ut fepe ligáriut onera gravia et egré portabilayet impofuerint bumeris bomiuum Matt, 23,3.4.&: sffisariut populum x7 73 dosr asroic Heb.12:10. Quamvis igitur omni tempore Vet. Teft, fuerit Regnum Dei,Populusque Ifrael habuerit Deum Regem,;tamen Deus tunc regi voluitPopulum& per Angelos& per Homines,illumque illis fübelfe & habere ut Dictatores quafi faciendorum aut omittendorum in ceremonialibus.Imó fue1e homineshi quati focii Dei& Chrifli Pfal.; 5: 8,& Chriftus Rex viis inftarillis indutus fuit; neque adeo/fi fic balbutire l;cet;Regnum Dei in populum veterem fuit puré merequemonarchicum; quia non Chriflus folus, fed& foci; Chrifti preceperunt populo, Sed nunc, introducto Novo& meliore T'eftamento, Regnum hoc dicitur Regna celoruni, ut doceamur, nunc cu/«5 folos regnare; dominium, fi id ita dici poteft, Angelorum definere, nec babitabilem futuram illis[ubjici Hebr.2: 5. illosque deinceps nil effe, nifi coufervos Apoc. 19: 10,& niuiffros falsandorum Hebr, 1:14. imo& dictaturam Legislatorum veterum aboleri; Principatus hos& poteflutes exei y cfleutui baberi Col. 2:13. Priacipes prioris[ee cili absleri, Y Cor.2: 6. Pajflores hos caffari Zach.11; 8. Adeo ut Chriftus folus fir Rex San&orum, regens illos Verbo& Spiritu, 2.Quia ftatus ratio.d'fpenfatio, oeconomia hujusregni ceeleftis plane eft& fpiritualis 5 non enim hic eft zerreftre pignus, ut olim terra Canaan; nec vifibiliscivitas, ut Hierufa. lem; rec manu factum templum aur altarevzin Zion neclex praecepti carnalis,uc illa; quz de facrificiis& iotionibus pracipiebars nec muititudo carnalis, fecundüm literam & externe tantum in feedere ambulans.quaz azdiat populus Dei,ut omnesilli, qui ad tabcrnaculum olim accedebznt; fed illi; qui ad hoc regnum pertinent, habent z2^ireuua fuum in cal.s,Phil.3:*o. Jerz/a'em catefhelivera,e]l ill.erum mater Gal 4:26. imo J cadis à Deo illa qua(iad illos in terram defceudit Apoc.21: 2. non vacantefui 9 potui,fed gnudent juflitia;pace,'ibei tat; Roma: i7. Gal e: i. beucdisfi funt omni benediclioue[rituali iu[iper-eeleftibu:.Epha: 3. acceff ruuz ad Ze nr mtem yiivitatem Dei vivi, Seru[alem ceieftem, Spiritus jufl rum con[ummatorum Mcbr 12:22 24,& adunum s«gazaiouan func redacti cum illis,qui funt in valo, Eph. 1:1. adorant in Spiritu dy veritate, Joh: 24. ad legear juftition fidei praflolantur, E1.4.1: 4. $32. Bgitur Regnam celortems appropi-tan5, nil aliod fignificat, quàm novum ilium modum;quo Deus recturus erat populum fuum; qui in hoc differtà prion& veteri modo feu ratione Regni quod Dcus deinceps regnat;abolitis fociis& Legislatoribus,& caffa:à carnali ac externa illa ferviendi iili ratione,$,;;Re 1. Quia ia illo dominantur czli. 2,Quia difpeniatio id Jius plane exlefiis eft. (6.— Deappropinquatione Regni celorum. Cap.ll. Liba. Repum 4$.3j. Regnum hoc coelorum eft certé regnum gratia; fed illius gratie, quam pro gratia ronem ga. in Chrifto accepism; hoc eft, gratiae plenius collatae, demonflratz impletz,exhibita, adda. ducta; qualis fub Veteri Teftamento in illa menfura& amplitudine exhibita non fuit. Hoc regnum eft fru&us, fequela,& beneficium novi meliorifque Teftamenti; in quo ut LL meliora& gloriofiora omnia, ita& Regnum Dei gloriofius eft,& ad felicitatem ac beati. prim re tudinem fan&torum abundantiffimum, Regnum hoc gratia exit in regnum glorie,de quo ja. Paulus 2 Tim,4, 18. Servabit me, feu falvum me faciet Dominus ei; vh) Bameray anri al ivupiviv,& Matth.25,34.— Venite benedici Patris mei bereditate regnum paratum vobis à juctis mundi faudan entis, adde 2 Tim,4, 1. Tudicabit vivos Gy mortuos x vl impares avg, Xj&o RamiAeiay er8,[In quoregno gloria tanto praftantiora erunt omnia pra regno gratize; quanto in hoc funt praeftantiora omnia prz regno veteris, ut ita loquar, feu prioris& olim exercitze gratiae, Regnumid$.34. De hocRegnocoelorum ita inquit Johannes,$7fi«e appropinquavit. prope ef, ut pene ap. reveletar(& veniat. Ef.s6,1, Nam Johanni fucceffurus erat Chriftus, snéius Rex in Zion prepnqua Pfa],2, 6. vetera caffaturus uova adducturus, 2 Cor, 5, 17. Chriftusdeinde expreffius adini huc locutus eft Luc, 21. Regnum Dei inter vosef:. quali dicat, Rex Ecclefiae jam venit & ambulat inter vos,cujus eft f'abilire feu aprare Reguum boc, fulcire in judicio&y jufiitia, Ef.9,6. Imminebat finis Hierofoly mz& terreftris fan&uarii 5. etiam confummario defe&ionis, h.e, populi defe&oris;& cbfignatio peccatorum, Dan.9,14.. quibus factis feu im» pletis non demum appropinquaffe, fed advenife&« adeíle regnum corlorum cenfendum omnino erat, Eb magis$.j5. Eratautemappropinquante hoc regno perneceffaria uerdvoia, tum ab operibus neceffaria" malis,tum ab opinione proprize& carnalis jultitize,Hoc enim regnum,non eft regnum ineu r^ juflitiz,aut tenebrarum,aut peccati,fed regum[ucis.|Col.1, 1. Omnis fornicator,&c, nm babet bareditatem in regno Chrifli.Eph.5,5. 4n nefcitisyquod injujli Regnum Dei non berediabunt) Cor.6,9, qui accipiunt Baci ear hanc dea2.«G» fervire debent Deo eoapig us iy ajd és d süAaCeiac. Heb.12,28. Regnum hoc datrr genti facienti fru&lus illius, h.e, fru&us decentes& convenientes illi, Matt. 2 1,47. fe fanclificatione nemo videbit Detm, hujus Regni Regem, Hebr.12; 14. Eft regnumyin quo abundantia gratie(j doni juflitie accipitur Rom,5; 17. imà eft juflitiay y pax Gy gaudium in Spiritu S. Rom.14, 17. Gratia Dei Jalutaris, qua in hoc regno apparuit docet nosyut abnegata impietate& mundanis concupifcentiis,fobrie Dy jufie C pie vivamus in boc feculo.Tit 2, 31.132. Nemo hocregnum videre, nedum iuzrare potefl, iz un 2 ribs dva2w, iE 0d ul Z, wi uaT O-,]oh.3.;. f. Hujus autem celeftis ava evricsoc proximus effe&us eft 5 nervos, Qui hoc regnum Dei queruut oportet ut& quaerant zio dyxaneesvm dvi juflitiam illius Matt.5, 33. ut in illo inveuiantur non babentes propriam jujlitiam e lcge. Phil 3, 9. Qui propriam juflitiam conflituere fatagunt, ut jujiitie Dei baut[ubji.iantur, Rom.to,5, ita nec Regno celorum, Zfbeliti funt à Chrijlo; pratiá exciderunt regni calorum extorres funt, qui i lege juffificari volunt, Gal.5, 4. Remum$.36. Regnum hoc Dei exftiturum pradi&um erat in Prophetis, Pf. 22,29, Jehova eff Propheti's regnutn Gy domirans ingentibus ,93» X. Sebova regnum occupavit ieu Rex fa&us eji.confer Pfal, pomsilum. 97,1. Zach. 1 4,9. Er fiet Jebova Rex in ommem terrumEL 52,7. dicens Zioni"v? 3170 Rex fatha eji Deus tuus, Frequens de$.37. De hoc regno«celorum, Dei, Chrifii, cujus Evangelium. praedicavit Chriftus iofemo Matth.4, vers.:5, 9,35. quodque cottidie petere juffit, Feniar regnum tum, Matth.6, 10. Chrifii. fzpiffime locutus eft Chriftus, docens, un e[fe iud ex bec mundo Joly18, vers. 36, non veni- vtri De Prophetia Efaia in Joanne impleta. Cap.]l.— 17 venire jj ej ogerupeeoc cum obférvatione, quemadmodum David, Salomon, aliique Reges habuerunt regnum;Luc,i7, 20. illud à diebus Jobannis vim facere,& violentos illud 4pmráCer rapert,abripere;diripere, Minimum in illo e[fe wajorem Sobanne Baptiffa maximo natorum e mulieribus, Matt. 11, 11,12.. Maultos venturos ab oriente(5 occidente dy accubituros cum A« braam, Ifaac, Jacob, in boc reguo celorum.Matt.8, x 1, effe quofdam flantium apud fe, qui non guffaturi ejJent mortem, wque dum viderint filium bominis weuientem in vegno fuo, Matta6, a8. debere fe bumiliare, ut puerulos, qui velint ingredi in regnum colorum, Matt,1 8, 1-4.. illumque demum effe maximum in regno hoc,qui profundiffimé fe humiliarit, 4uferendum illud à Judeis,& dandum genti alii, Matt,21, 43. Scribis&* Pharifeis Fe nunciavit, nam, inquit, clauditis regnum culorum coram bominibus, Vos enim non intratis, dy intrantes uon fnitis intrare, Matt,25, 13. $.38. Muültis etiam id fimilerebus docuit; bomini feminanti bonum femen,Matt,13, 2 4. Multis id&, grano fimapis, yr. 31, fermento,yr.33, tbe[auro ab[condito in agro.yr 44. fagene conje&la in mare, mile rcbus, y. 47. bomini Regi conferenti rationem cum fervis fais. Matta8, 23, bomini üiodocrórn condacenti operarios in vineam. Matt, 20; 1, Regi, qui fecit nuptias filio[uo, Matt,22, 2. virginibus decem. Matt. 25, I. $.39. Hoc regnum celorum exfpedtarunt veteres,ut omaes alias gratias.Ita Jofephus Ab antiquis ab Arimathia dictur fuiffe yog d'ex ipu 7v Bae etas 700 O«s, Marc.1 j43. in quud Ían- diuexípc&os per multas afflicliones oportuit intrare. A. 14, 22, confer 2 T hell 1, 5. mm. $.40. Hoc regnum colorum non tollit regsa mundi uon enim ejl de boc mundos QU Non tollit & ipfa facla fiit D. mini noflri e Chrilli ipfius regnantis in fecula[eculorum. Apocaut ve, Pii regna muuReges uutritii illius funt;& Regime nutrices. Ef. 4.9, 23. Sed tollit regnum Diaboli.Col.1,13.^ gratias ageutes Patriyqui nos eripuit epoteflate tenebrarum,& transtulit in regnum filii dilecionis fai, abolevit civitatem C[andum typicum,Dan.9,26. fecit facietque, ut à Bae eía 700 Sues fit éonoro pln. Apoc.16, 10. Ipfum veró illud sao CcMpn Jlabit in eternum, in eternum non corrumpetur, populo alii non relinquetur, denique abolebit ac comminuet omnia bac regna terteftria, quz cum mundo finientur omnia,Dan.2, 44. Et tunc cum aboleverit erá(gay apyhy C ma(av i£ucias Q d'órapuv, tradet Filius Rex Regnum Patri, ut fit Deus omnia in omnibus, 1Cor.15, 24.28. $.4UEt haec deJohannis do&trina ac preconio;quod plane demonftravimus effe Evan- eebhetia gelicum, Si quis autem roget;ab Efaia predi&um, Focem clamantem in deferto,dicluram,pa- Eta in Jorate viam Domino;complanate in campeflribus viain flratam Deo noffro.Ef.4.0,3.& talia tamen hànae un. à Johanne nullibi fuiffe di&a, illi refpondebimus, Joannen: utique& heec ipfa verba fibi^—'' applicaffe, Joh.1,23.fubftantiam autem verborum horum abundanter impleviffe.Non eafdem voces,fed eodem fenfu locutus eft,vocabula hac non protuli:, mentem illorum non tacuit. Juffit reftpifcere; teftatus eft de luce; clamavit;ecce 44gnus Dc;; monuit, fruius ut ferrent refipifcentize; id re ipfa idem fuit,ac fi dixiffet, parate viam Domino, non aliter parari via potuit Domino;quàm per refipifcentiam, per agnitionem lucis,& exhibitionem bonorum fru&ui. Illis exftantibus parata Domino viafuit,ut& agnofceretur& acciperee tur.Ita& Domino preparatu e(t X a3»alreiwas niv, Luc.1,17.qui inftru&us erat ad illum agnofcendum& accipiendum; abdu&tus ab opinione propria juftitiz,addu&us adagnitionem proprie injuftitize:multique filiorum Ifrael ad Deum ipforum converft fuerunt.Luc. 1,06,—— $.4.2. Nectantüm przdicavit Johannes, fed& baptizavit, Joh.t,28, Hec in Betabara Primus fa&la funt mipar oU"vopdüve, Gau là) Yodrrne Bamzitov, confer Joh.10, 40. à quo opere Jounns, YOGatur f/u7i5c, Matt, 3 1, Caput; VIS I2, 1498. 165144 17,13. Maxc,6, 24.25, [* Luc, 18 De'Baptimo Tohannis,€9 objectionibus Luc.7:29. quo nomine diftinguitur ab omnibus illis,qui etiam Jobannes ditti funt; veluti à founue Apoflolo, A& v 13. 3:1. 4, v,&à Joanne, Sacerdote fummo, M&t,4:6.& à Joanne, cognoniidato Mrz, focio Barnabae& Sauli. A, 12: 25. 13:5, 13. 15237. Baptizavit autem 444.1; baptizavit in Ainon,quia ibi erant aque mulza. Joh. 3:2 3. Ego baptizoin 4quá; Joh. 1. 26. conf. Ac 1: 4. 1:2 16. in refipif.entiam, Matt. 32 11, Ego quidem baptiza vos in aqia eic paisdvoray, non baptizavit ad fervitutem elementorum mundi, ad quam obliga. bant lezalcs«a8aeac iii,& diverfi illi baptifini,de quibus, Heb.9:16,& cujus pars illi erant, fcdad fectitionem& concinuationem refipifcentiae, unde& baptifmus illius vocatur£aeTasua. acavoias, AC a 3:24. 1914. Ginremijfiouem peccatorum, Luc, 3: 3. xngdosav Gd acpa uivaias ic d.psri apagar, quae& baptizati ab illo confejfi funt. Matth. 3, 6. is. auc, tz 123.02«uu T4; eua iz; serwv, Fenit autem in aqua baptizans; ut lES US, Agnus Dei, dp sposa. mj 1epaa? mauifejliretur Ifraéri, Joh, v: 31.. Jobannes baptizavit, inquit Paulus, populo dizens, iu venientem pojl fe, ut eredeveat, hoceft, in Chriflum Sefum, Actor. 19: 4. Etipfe Chriftus venit ad ip;$. 2acacmiiva] ior duré, quem tamen Zi«eAvty probibnit, agnofcens, je ne-e[Tun babere ab illo baptizari. Matth. 3: 13. 14. Baptizavit jutfa divinos hincdicit,472 mit me baptizi-e. Joh 1:33.& Chriftusnon obfcure innuit,^ai Jvanuisé«el; ee, Luc. 20: 4. Matth. 21: 25, 26. Non Efe$.43. Daptifnus Jolianuis non ditfertà baptifmo Chrifti; nam& utrobique adhibe. «ndi,^ turc, utrobique ejusdem eft commoncfattto officii uGuoias feu refrpi centia,& ejusdcm obfigoatio beneficii 5. remijfivurs peccatorum,& ejusdem oflenfio ac manifeftatio Do. mint; j:fa Chrifti, Chrifti baptizatus à Johanne non fecunda accepit vice baptifmum, fi autem baptifmus Chrifti à Johannis diverfus effet, certe Chriftus proprium non neglexillct baotifmum, ut propriam non neglexit coenam. Matth. 26: 29.. Difcipulos Johannis, à Johenne baptizatos,qui Chriftum deinceps fecuti funt, nullibi legitur Dominus rebaptizalfe, nec illi ab Apoltolis rebaptizati funt, qui fiebant uvis và Samia lods ,ut pollos Alexandri, A&.18: 25. quinimoPaulus Ephefios,dicentes fe baptizatos eco 1oave Baz isua ita Informavit, docuit, inftituitque, Jeanuem baptizantem baptijma refpiJcentie, fidem populo xecommendafle iu Chriffum venieurem, ut iMis auditz, fponte agnofcerent, fe jam bajtizatos effe in nomen Domini Je(u, Yd enim valent verba, AG, 19:€. dxvGr 5 Caci eh à Oops T ynelw"new, Audientes aute, baptiz iti fuerunt in mnici Domini Jefu, hoc eft poftquam Ephefii audiviifent Paulum ita explicantem& declarantem baptifma Johannis, illi re ipfa compericbant, fe in nomen Domini Jefu baptizatos fuiffe, Hinc& impofuu illis Paulus manus, veuirque Spiritus SauShu[sper Mos, ut l;3nereutur linguis& propbetarent, Aor, 19: 6. non autem illos rebaptizavit, Igitur haut neccllum eft, vocem zxs(ris accipere de iis; qui Johannem audiverantauribus, velut de difcipulis ejus 5 ac fi illi in nomen Donrisi tantum à Johanne baptizati fuitfenr, Si enim difcipuli Johannis in id nomen baptizati funt,quidni& omnes alii baptifimi compotes]ohannis? quiqus idem apud baptifmum dictum, quod difcipulis, vj Aag^£«v, AQ, 19: X. 4. quique eadem marerià, facrà nimirum undá, trinti fuerunt, Weeeirere-— 4.44. Fuitergo baptifmusJohannis non ceremonia quadam priorisTeftamenti,nec smt^71 Jotio quedam legalis; fed eft idem cum baptifmo Chrifti,& ut ille,Sacramentum Novi, hinc non defit cum Ver, T, nec abrogatus eft cum ceremoniis illius; fed eogem baptiÍmo relipifcentizjin fidem Chrift; qui venit,& remilfionem peccatorum,baptizati fumus & baptizamur omnes, Quodautem non dicimur, ia Joanuis baptizari baprifma, fed Chrifinde eft 5. quia Chrifti Domini mentio facienda prz Johanne ferve 5& quia nos à Chri Pontif ciorum circa ilum. Cap.IT. I9 D Chrifto fumus baptizare ju(fi; non à Johanne,qui& ipfe à Domino juffuseft,imb& quia . non tantüm ex inflitutione Chiifti,fed& ip nouze C brifli baptifmum accipimus. denique quia Johannes fuit baptiíta& mini(ter veteris populiad novitatem initiandi& vocandi, Is igitur potuit baptizari in Johannem; quorum& Patres baptizati faerant in Mofen, in nube olim(5 mari, 1Cor. 10: 2. E L 4.45, Fuit autem baptifmus Johannisoptimum medium parandi viam Domino,& ad Et fuit eri anifeflandum illum Ifraéii,& ad convertendum ac praparaudum corda populi in illius fi. par.ndi videm& obedientiam, Illo enim baptifmo initiati& confecrati fuerunt ad cogitandum 4m Doni de rcipifcentiayvera,ad abducendum animum ab opinione propriz juftitix, ad anhelan-"* dum ad remiffionem veram peccatorum, ad fitiendum fanguinem Filii Dei, iz auo illam babemits,Ephe(i; 7. cujus fymbolum Aqua Baptifmi eft Ut enim haec à fordibus externis, ita ille purgat nos ab omnibu: peccatis 1 Joh.: 7. 5.46. Qua Romanz Ecclefie Antiftites proferunt, ut probent, Baptifmum Johannis obieds nec Sacramentum efle, nec eundem cum Baptifmo Chrifti, videre eft Tom.2, operum Car- P»»t&cdo dinalis Bellarmini, libr:z, de Baptifmo,cap 2o. Dicunt 1. Baprifims Jobannis ab ido ef tur. inflitutu,, Vocatur enim Baptifmus Jobannis, Matth.3: 7. 21:2-. Atqui nullus homo* Sacramenta inftituere potefl. Refp,non eftab ipfo inítitutus, Erat enim é celos non ex bominibw. Matt.2 3: 25,26, mifluseft Johannes ut baptizaret. rlagz 6«z à Deo uimirum ut eft, Joh.1: 6. qui mifit me baptizare, Joh.cap.t: 33. fonat, qui juffit me baptizare, confer 1 Cor. 1: 17, non mifit me Chriflta baptizare, hoc eft,nonid me juffit facere, 42' ivayo4€8 féd evanzelizare, hinc 1 Cot.9: 16. ai 4€ uaós Gov, dv cayyouLeua, A quo accepit Johannes doctrinam,ab illo& Baptifmum, Vocatur autem Baptifmie Jobannis, T non quod illius fit auer, fed minifler, ut Lex Mofis dicitur, quae per Mofen data,& in maT nu illius addita,& illius minifterio promulgata eft, A&or, 15; 5. Luc.2: 22. 24:144. Joh.7. De V.33. ÀQ13:39.. Joh. i7, Gal.3::19,. Necobflat, quod Baptifmus Chrifti nullibi di: citur, Pe?ri aut Jobannis Baptifma; cum& hi illius fuerint miniftri, Hi enim mediaté acceperunt baptifmum& manu Jefu, bominis& Mediatoris, Johannesautem immediate ilE lum accepit écoelo;& prius baptizavit; quàm ipfe Dominus, Mediator; imà ipfum Dos minum baptizavit, 1. Nonbaptiz,voit inwemen Patris, Filii, dy Spiritus Santi, Refp. utique baptizavit,ute— ut formula illa nullibi fit ufus; quà nec Chriftus, qui& ipfe baptizavit. Joh.3: 26. Et quidem plures, quàm Jobannes;per difcipulos nimirum fuos, Joh 4:1.2. femper aut ftatim ufus legitur. Johannes baptizavit miffus à Deo, id fuit baptizare in nomen Dci Patris, Baptizavit,dicens populo, Chriflum Tefum ut crederent, A&or. 19: 4, Yd füit baptizare im umen Filii, Dumin Chriffum juffitcredere, juffit illum habere pro zuo,& ungente Spiritu San&o, ita nec baptizans Spiritus Sancli oblitus fuit qui nec ipfe procul abfuit ab illius baptifmo;& in Jefum baptizatum defcendit columbs inflar, Matt.3: 16. Ba ptizavit eic adayoii», Mattj: ri, atque illius effe&or Spiritus Sanclus, ex quo regeneramur, Joh.3: 5. Baptizavitin remilJionem peccatorum, Luc,3: 3. llla autem in Chriffo babetur, Col.1; 14. Ut per Chriftum na eraj anundatur, AC, 13: 38. 3. Baptifmus Chrifli ef Sacramentum. Novi Teflamenti 5, Joannis nou. Refp. Imo& Joannis, confer$.44,— Totum Joannis Minifterium Novo viam ftravit T'eftamento, Lex dj Prophet ufque ad Joamiem vaticinati funt, Matth, rr 13. d tunc Regnom Dei annanciatur. Luc.16:16.. Hinc initium Evangelii eft recitatio mi/Jionis Joannis. Marci: 1. 2. 3. Imo& Baptifta dicitur. ewangelizá[fe populo, Luc,3: 18.— Paravit viam Domino Mediatori c 2 Nov, 20 De concione Jobannis Nov. Teft, Lac.t, v,76s Baptifmus illius obfignavit beneficia Novi Teflamenti, dp» epaplior. Atqui illa eft inter promiffa novi& melioris Teft, Jerem.31: 35, Hebr.8: 16.12, 10: 16.17. quam Paulus docet non fuiffe, quamvis fuerit, quamdiu viguit«yosgopd a d pafliac, Hebr. 10: VA8,. cldsoray, quae eft inter Sucrifiia Dei, que nunquam ceffant; qualibus ivapsg erra] 6 09; 6c nunc& in feculum, Pfal.gr; 18. Hcb.1 3:16. Quidni igitur Novifuerit T'eftamenti? 4. Jobanuis baptifmus potuit iterari, Chrifli non potefl, Refp. Imà nec Johannis potuit, nunquam reiteratus eft, nec ab Apoftolis, nec à Chrifto, confer$45. 5. Baptifmus Tobaunis non eandem babet efficaciam& vim, quam Chrifli, Concil. Tridentin. Seff, 7, Can.1. de Baptifmo, Si guis dixerit Baptifasum Jobannis babuiffe eandem vim cum baptifmo Chrifli, ft Anatbem:1, Yd probant€ Matt, 3: vr. Ego baptizo vos in aqua, Jlle autem baptizabit vos Spiritu SauClo d igne, Refp. Johannesunum tantüm admini. ftravit baptifmum, Zfque.. Spiritus largiri non potuit;quia Spiritus à nemine mitti darique poteít, nifi à Patre& Filio, à quibus egreditur, Apoflolis imponentibus manuvenit olim Spiritu: Sanclus[per fan&tos, ActorJ9: 6. fed non id fatum Apoftolorum efficacia & dignitate; fed vi promiffionis Jefu Chrifti,& meriti illius, qui, dextra Dei exaltatus, promi]iwem:.|[anti Spiritus à Patre accepit. A&or.2: vers.33. Igitur nec Apoftoli dicuntur Spir. Sanclo baptiza[Jé fed Chrifti exaltati haec eft excellentia& dignitas. Qui utriufque Baptifmi& Autor& caufa eft,& 247.6,& Spiritus, Dum Johanncs dicit, ego baptizo aquí; ille Spiritu S. non ponit feu comparationem inftituit inter aque baptifmum& baprifmum, fed pofteriorem baptifmum Chrifti, qui eft Spiritus d ignis, opponitfuo, Igitur eft in baptifro Spiritus& ignis major quidem vis& dignitas, quàm in baptifmo aque Johannis, non autem in Baptifmo aqux, quem imperavit Chriftus, Is enim non alius eft& diverfus à Johannis,nam eodem conflat elemento; eadem ejusdem gratize fignificatione; eodem gaudet authore,eodemque nititur mandato, Baptifmum autem Spiritu effe diftin&um& plane alium à baptifmo aqua Chrifti, conftare poteft ex AGor.r:. Vos baptizabimini in Spiritu S. non pofl multos dies bos, Difcipulis aquáà Chrifto jam baptizatis( neque enim putem illos omnes baptizatos fuiffe àlohanne) hic baprifimus Spiritus adhuc promittitur, Ergo alius eft à Bupzifmo aqtee, Bipifmus—$47. Adlohannis baptifmum magnus confluebat numerus, Matt, 5:5.6. Tunc exibat orae. 44 ilm Hierofolyma, d omuis circumjaceus fordani,& baptisabantur. confer Marc, 1;v.5. ptus. Inser illos, qui venerunt. ài 7à£azlisua dvrd, fuerunt muli Pbariforzum( Sadduceorum. Mat,5: 7. Imó& publicani. Luc,3.vers.132, Imó& egsvipfpoi milites, Luc.3 versi Johannis— Populus Mofaicis feu legalibus£aziz,ciz dudum affuetus à novo hoc baptifmo non Memor adeó videtur fuiffe alienus, Baptizavit Johannes omncs, fed& hortatus eft(imul, redarguitque omnes, Sadducais& Pharifzis dixit; Progeries viperarum,quis monfiravit vobis fugere à futura ira? Mat. 3:7. Id quodabillo& cic&xzepevoutveig y ois ditum teProgenes— flatur, Luc, 3: v.7. Dicit, progenies viperarum. Natio haec pofterior male in facrisaudit. "pes" Deutcap,32.vers,s, 4Etas perverfa& tortuofa, E, cap.t.vers.4.. femen maleficorum s filii degeneres, lohan.cap.8,vers.44. dicebat Dominus ludaeis vox ex Patre diabolo eflis,& concnpifcentias Patris veflri vultis facere. Non minus eft, quod Baptifta dicit; progenies viperarum, à viperisgeniti, vipereo felle& viperina tindti anie. Antiqua viperzefeu ferrafamm, peris femen, Quis monffravit vobis fugere à futura ira? Mat.377. num fenfum quendam habetis peccati? unde ille in vobisl, qui toti aliàs in malo jacetis? num iram metuitis, peccatis fuperventuram?. Non loquiturde ira; qualem Lex hactenus operata erat, Rom. 4:1f. ad baptizatos babita. Cap.lI. 2I 4:1. Paucilloire abfcondi fadem meam àte, Ef. 44,8. fed deira,& de coufummatiene, & quidem deiifa, que mox iu flupentem populum deffilatura erat 5, quà abolenda erat Urbs& Sandum, Dan. 9, 26,27. Hanc futuramiram ipfe defcribit Johannes, Jam verà & fecuris ad radicem arborum pofita cfl, Matt. 3,10, Haec fécuris eft potentia Romana,per quam exfcindendi'erant, quz graphice defcribitur, Ef.5, 27. 28. Noneff defatigatuss non eft corrueus, non dormitat, nou foloitur cingulus lumbornm, nec eorripia calceorum, omnes fa» gite ejus acutae, omnes arcus ejus tenfi, jc, quseque indigitatur fub nomine filie legionum. Mich. 4, 14,& populi Prindpis advens,«5 defolatorit. Dan.9,26. 27, Hxc fecuris imprimis admovenda erat arboribie, drbores notant eminentias,principatus,& poteftates in populo; qua xarxduyar& umbram praebent populo, confer, Zach. ry,1.2. 24peri, Libatn, januas titas,( comedat iguis cedros tuas, ejula abies, nam cecidit Cedrus, magnifici vaflati faut, ejilarunt quercus Bafau,| Vox ejalatus paftorum adeft. Ezech, 21,10. Virga filii ffjernit omnem arbores, Amos. 2,9. dltitudo Amorrheorum 5 potentia cum cedris comparatur& quercibus, Dan.4,7- 20. vifa eft Nebucadnezari arber excelfa&[ublimis, de qua ita Daniel, T4 i/a arbores; o Rex. Igitur& Johannes pet arbores intellexit Seniores, Sacerdotes& Principes Judaeorum; quorum abolitionem,& quidem totalem praedixit unà cum politia& regimine; ideft, ad radicem arborum, radice enim amputata omninó a&um eft de arbore. Monuit autem Johannes omnes, ut facerenz fructus dignos refipifientia, Arbore fru&ibus,refipifcentia€ bonis fan&isque nofcitur operibus, Matt.3,8. Imprimis, ne fibi blandirentur, dicentes, Patrem babemus Adbraamum, Matt. 3, 9. Putabant, illius meritis ab excidio& interitu Ifraélitas praefervandos, Ita& inaniter glorantes dicebant, Ioh. 8, 33. Semen Abrabami fumus,& verf. 39. Pater nofier Abrabam off, qui debuiffent confiderare, illorum, fiquidem filii frt Abraam, e[fey opera facere A4braanii,' loh.8, 39. hoc eft, ambulare in vefligis fidei illius. Rom.4;12, Quod cum non fecerint, vana eft hec gloriatio, Neque illi, quamvis fint aoipue. A6padps, aeftimari potuerunt vere illius 7éxva. Rom. 9,7, Imó& Aéraam tales non novit; nec Jacob cognovit. Ef. 63, y'. 16, Ratioautem, qua hanc Judaeorum retundit Iohannes gloriationem, haec eft, sam dico vobis, quod potefl Deus ex lapidibus bis exuitare filios Abraamo, Matt.3, Y.9.. Nec vefter tantüm Pater Abraam; nec vostantüm illius filii, nam& alios Deus, qui inftar /apidum funt ha&enus, duri& infrugiferi, excitare pote/!, jure& decenter; ideoque& excitabit, ut incipiant effe fi/jj Abraam, Filiatio Abraami ut& Paternitas non tam naturz eftbeneficium, quàm gratiz, à Deo enim excizante eft utraque,& Abrahamo di&um, Pazrem multarum gextium dabo te, Tem. In Ifaac vocabitur tibi femén. Genef, 17, 4. 5. 2111, Eo minus decebat Judaeos, fiduciá elatos carnis, dicere, Patrem babemus Abraamum., Semen fumus Abrabami, Vli autem lapides,€ quibus excitare potuit Deus,& excitavit filios Abraamo, gentes funt, naturà filice duriores, confer, Píalm,134., 8. Quimnatat petram in flagnum aquarum 5. filicem in fontem aquarum. zech. 11,19. /Luferam cor lipideum écarntillerum.| Gentium vocatio& converfio efl excit.rtio filicrem Abrabami e lapidibw. Yaautemporro monuit Bapritla populum,— Qui babez duas tunicas, det uon baLent,& qui babet cibos, fimiliter faciat, Luc. 3, Y1. Vera refipifcentia& fides per cbaritazem operofa efl Qal.g:6.dividit cuum famelico pauem, pauperes expulfos recizit in domum,nudos tegit, à carne[ua fe non occultat. Ef. 58,7, Publicanisautem ita dixit, vi/ facite preter id, quod vobis preceptum efl, Luc. cap.;, verf. 13. Militibus, xdéva. /geelewrt, und cuxa&arrícert, xdi dpketeds ois énpuvios vjyv, Luc. 3»14.. :€ 3$. 48. IgiSecuris. Adarborum, Radicem. Judaorum de patetnitate Abrahami vana gloria* io. Filii Abraamo e lapidi. bus excitati. 22 De legatione Jadaorum ad Joannem Bapt. S'urimi Ba« Pizxosum—$49. Igitur populustanto numero baptizatus voluit ad boram in luce Jobannis exultaad pecita rfe Joh.s.3j. Ad boram inquam,nam plurimi baptizatorum ad flercora(ua redierunt,& wáeune pyonfcunreaaeoLuc 1:17. imprimis Pharifzi,qui non pararzzt vim Domino, fed r«. pro^araat Lrjdem snec fecerunt frudus penitentie, Undc Gira fuper illos venit,& feuis illos amputavit,& /zai5 abfumtit, Matt,?, to. johanaes 9.43. Johannes non tantüm docuit deregno Dei,&c. nec tantüm baptizavit, fed& dot**. docuic difcipulosfuoscrare.Luc.iut, 1. Domine doce nos orar:, wabus kg) Vodyrng ididafe ré, *ignanoh— aanras xui, ligna nulla fecit Johannes, Joh.16, 41. Auri venerunt ad ilum(y dixerunt, teat, 91 Lodvrne p) Gmaerov emóimoe sdév, Nil minus tamen firma illius dc&rina; quam tellimonio fuo Chrittus confirmavit; Joannes fanctitatg vite morumque approbavit,& martyrio obtlgnavit.Non fuir Joannes miraculorum effcQor,(ed c.;s lucis,& merus EvangciJi. Luc 5,18. moa MS wr xz ertpa tg ka wy Eum 4Ai2o Tor^azy; Gin fidem Evangelii Baptifla. Lenndo Ju— 9450, Cumtanta& talia egitlet Johannes, mittuntur ad illum à Judzis Hierofoly. diorumad fitanis Levi:(9 Sacerdotes, ut rogarent illaut, Su Ti; 6 qus es tu. Joh. ty vy. Ec coufefpne fn eff Tobanues,(S non negavit, Nou[um ego Chry. ibid. verf.20. confer Joh. 3, v.28. qui ante faciem Domini miffus eft, Dominus non eft, Neque Ein, nimirum talis, qualem vos Judzi exfpectatis, qui putabant Eliam é celo rediturum ut fit miraculorum editor, dubiorum interpres, exercituum ductor, Ncque Zr,/ e. munuscnim illius precipue fuit, non ut de futuris vaticinaretur; fed ut jam jam inftantibus viam fleret,& corda ad fidem prapararet; non fuit fimplex Propheta, quia& fuit eXiexéregcr ayogíre, Matth.ai1,9, Quid ergo? Ezo vox clamantis in defert&c,. queas modem dixit Efaias Pri pheta, Joh 1,23. Ego fum Praeco, miílus, ut attollamn vocem, ad clamandum in deferto, Mirabilis hinc elucet Johannis humilitas, Erga Chriftum Dominum merito fe humilia. Tat, Nou[um dignw fclcere ipfi córrigias, Ego uece]Je babeo baptizari a te, Nuac auzsi e vee ritate fe Prophetam dicere poterat; nam vocandus erat eyz2ár»c oig v. Luc.1,76. Poterat& fe dicere E/iam, fed folo hoc titulo contentus ett, fatis ducit, vocari dicierque vox clamant, Prophetam,Eliam,ex operibus fe mavult agnofci, quam propriis verbis nominari, Joh.5, 29. fe dicit Amicum jfoufr, qui flat& audit Mum gaudio;ue gaudet ob vocem ilius, ybidem dicit, fe elle x y3c e zerra,&&x 38e locutam, YeIS,31. ó ovx 9 29, 6x 7 5c 551, ka 5nd Sis Nae, Qui ejl ex terra inde originem trahens, ex illa productus; ex rerra &jl, terrene conflitutus, totus terra conftans, naturam terrenam habens,(9 ex terra kquizur, terrena virtute& facultate, nonut Dominus fidei, fedut miniller, fervus,& mylleriorum coleftium difpenfator. Quando,qui e terra ejlnaturá pulvis& cinis,quique quamdiu eft, é rerra eff, donec ad terram redea;& pulverem, quando, inquam;talis /.cuitardoe«t, ayopí A; necelfarió ex tcrra loquitur, cum profeffione terrenz humilitatis, quique ila, qua loquitur traditque, non ipfe é celo'detulit, nec in colo vidit& audivit, fed à Domino cali zapéAaC ac.epit; quique non à carne illa habet revelata, fed à Patre, qui iu c«ltt eft. Matt.16; 17. Sed 4ui à culo venit, à Patre exivit, zs fuper omnes eflqui à terra exiflen765, C terra locuti fut; adeoque fuper Mofen, Eliam, Johannem, nam qued vidit& audivityrérs pafloper, Joh.3, 31.32. Cum phrafi àx 755 536525, conferri poteft, Joh.8, 23. ópec Ox Tar xuTO ieí i ón6e OX TCO x60 aw TETW beh. Chrifli de N$:51.. Quantó magis autem Johannes fe depreffit;tantó fublimius illum laudavit DoIoanne**' minus ipfe; docens illum non eile aruudinem à vento agitatam, hoc eft, hominem inftabilem, inconftantem, ambiguum, qui quolibet vento quatiatur agaturque;. nec bominem molli €9 ejus docirinasC9 deencomiisipfía Chriflo datis. Cap.1T. 23 mollibus indutum vellibus, hoc eft, hominem mundanas delicias, vanitatem,& luxuriany fectantem; non quzrentem confortia Regum,in quorum domibus funt oí(€ uaAaxa dos pévr«, necSacerdotium Aharonicum affe&antem,cujus compotes mollibus incedebaut veftiti,& in penitiffima Regum, precipue poflerioribus temporibus, intrabant,& in illorum domibus primum tenebant locum, Neque fatis illum aeftimari» ít habeatur pro Propheta; effe enim omnibus Prophetis majorem,& maximum natorum 6 mulieribus, Matth 11:7-1:, nemini enim illorum gloriofius& adventui Domini proximius minifierium concreditum eft unquam, Regnum Dei, remiffionem peccatorum, Evangelium; abrogationem veteris& molelli zc inhrmi cultus ipfe primusannunciavit& promulgavit; atqueadeó videnda exhibuit, qua ocu/ts non viderat; audienda, quae azris tion andiverat; cogitanda, quae in cor non af enderant, 1, Cor. 2:9. Nemo praterillum foitanteambulo;& praeco,& proclamator Domini; quem illeimmediaté anteceffit.— Multi fanttorum exllitere Typi Domini Jefu& figura. Prophetae fcrurati funt de i!/ius paffionibus& gloriis. Solus lohannesexftitit Angelus, ante Dominum miffus, ad praeparane dum Domino Aa» xZ:sziaspfpov, Luc, 1,16. 17. Propheta in Spiritu viderunt diem Domini; futura fide przefentia bbi ftiterunt,hinc de futurisyut prafentibus loquuntur. Iohannesnon fütura,fed revera przfentia intuituseft.Primus omnium digito cofnonftravit Douiinum.Ecie agnus Deijprimus omnium agiovir Dominum,& faaCsut coeli donum amrplexuseft. Ioh.1: 12, adeoque primus omnium audiviz,eculis vidit, ccntemplatu efl, ma nios palpavir fermonem vite, 1, loh, 1: 1, Imó& Dominusipfe illius quafi exftitit imis tator, eodem ufus praconii genere, quo ille ufus erat, usGroerrs, 5514 9 5 Baila 3 i purév, Matth. 3:2. cap. 4:17. o.. 5.52. Iohannes, ut ut dixerit, fe Eliam non effe, nimirum talem ut volebant ludaei, Elias tamen eft,& dicitur, Hinc quod Mal. 3:t. eft, ecce ego mitto Augelum meum y ita Mal. 4:5, exprimitur, ecce ez? suit?o vobis Eliam Prphetam, autequam veuiat dies Domini magnus(S terribilis. confer. Marc, 1:2. Luc. 1: 17. Docet idemServator. Matth. 11: 14. Et froultis accipere, ille, nimirum Iohannes,e// Elias 6£v tpy«&t.. Matth, 17, i1. áMas jp ys?) eere, xg) Voexa(eisQ cav, convertet enim cor filiorum ad patres, & patrum ad filios; ita ut fuerat initio, verf t2. Dice autem vobis, quod Elias jam venit, verf. 13, Tnuc iutellexeruut difiruh, qucd de Toaune Baptija dixerat ipfis. Eft Elias, non quod anima Eliz per metempfychofin in illum intrarit, fed quia ven t 2 veda 2, dlyya ias in[irit& poteutis Elis, Luc.1: 17. eadem menfura iim pleius Spiritus Sancti; & non minore inftructus potentia, quàm Elias. Ita fere amictus fuit lohannes, ut Elias. Etiam Elias ut plurimum in deferto verfatus eft, Elias magno pietatiszelo;& invi&a conftantia cultum Baa] dejecit& reprehendit, non minore lohannes; qui reduxit dzerbec i» powdi dizuiuv, Euc. 1t 17. Elias multam rem habui: cum Achabo& Ie(abel, Iohannes cum Herode& Herodiade, 1n multis tamen difüimilis Elize Iohannes fuit, Elis as multa cdiditfigna. Iohannes nulla, loh.cap. to: a1. Elias vivus incceelum elatuseft, lohannes ariputo capite in morrem datuseft. Eft ramen in multis major Iohannes Eli; Precurfor Domini, iilius Baptifta, Paratorvis, Teftis, Preco, Elias Baalim femovit y jugum legis, gzave illud&&ysCdg aiio, auferre non potuit nec debuit, lohannes, rioi falfum tantüm redarguit cultum, fed& libertatem Regni coelorum,& levationem ab o« mni jugo& legali fervitute clar voce annunciavit.. $4.53. Ioannes cum inplevilfet curfum, AQ.13 125. fubiitmattyrium,& morte fit: plos rifiavit Dominum, 1oh,21:y. 19. Herodes setrarcha Vyapamwr duxerat in uxiréar Heradiadà J^hannes eft Elias, Martyrii Johannis, 24 De martyrio foannis,Co teftimonio Fl.Jofephà de ipfo. Cap.II. diada conjugem Pbilippi fratris fui, Mli dixerat Johannes,£eí(Qi Ee hà uva mo ddxAQs cs. Idco comprehenfus, in vincula carceremque conjectus, tandem, capite multatusceít, Matth. cap.14, vers.3- 11, Marc. 6,vers.:7-28.. Aliàs dicitur Herodes ilum zimii[[*, eid de ari dvdpa, dizaiow 4d) dyiov& libenter tllum audiviffe,& multa fecifje ilorum, quzelab illo audiverat, Marc.cap. 6, vers,2o, Corpus illius à difcipulis fepultum eft. Matth. 14, 12. E carcere]$514. Neque in Zu 1e«o cum effet, ceffavit opus agere Domini, quinimo cum aumittit ditci- 3: 5,1; S^.- MP pi pulos ad Je- diret inillo 7&(ya 69 22e opera Chrifti, mifit duos difcipulorum rogaturos, Nam tu e: fum, qui venturus efl aut num alium exfbeclabimus?. Matth. 11, v.2.3.. Quaeftionem hanc movit Johannes, non ac fi id nefciret, aut de illo dubitaret;. i//wffria enim nimis de illo edi* derat teftimonia, Joh.cap.1. vers. 15. 26,33. cap.3. vers.28- 36. Et Deus monflraverat ac notum illi fecerat Jefu, quem alias fe uon novilJe fatetur. Joh.cap.i, vers.33. Imb& apud Jordanem illum baptizaverat, Matth. 3. vers. 14. fed difcipulorum fuorum gra. tia hanc inftituerat quzftionem, à quibus nunc auferendus erat, ut illi intrarent in notitiam Domini Jefu,quem,magiftro Johanne ablato, omnino fequi, illiusque indivulfi de. .. bebanteffe comites& Apoftoli, efe— 5.55. Johanneslaudem apud ipfos obtinuit Judaeos, dicitur enim illis fuiffe ru m3 mmdeJo. Pontifex maximus,& redarguille Herodem de inceftu. Jofephus Gorionides,?N1n an inne e n»aonvcy Hic eff Jehanies, qui baptifmum fecit feu inftituit. Jofephus spon; lib. 18. phi, cap.7. vocat illum«732v dvdpa yg) voie Yudwioi eA evov(a, Bazrliegu cuvitvaj, Citat tamen aliam caufam, ob quam Herodes morte illum affecerit nimirum Herodem metuiffe illius apud plebem autoritatem, ideoque occidendo praevenire illum voluiile, eyív v verqor &E durd juicy antequam nova qusdam moliretur, ldem Jofephus narrat, quomodo Herodes, Joannis interfe&or, i£oe2», Cajus Caligula regnum illi abftulit& bona omnia, 2». riv t Quy aldio nplucer perpetuo multavit exilio, vbdéiZ ac và iwrhenor durd. 3dyderor,iAs 3$ 5aMxc, Herodiada autem cum viro fimul relegavit, ewvíAawrer sd] eriw d ipady, Jufta hac Dei vindicta fuit. Imà jam anté, cum Herodes ab Areta Rege fufus victusque effet, deleto illius exercitu, vifumeft Judaeis, ài iee£a v» àxeive, Joannis nim.$ idipor o3 Té cpareduadi qute, fco O«& xaxac npudu Solo. Quando Jo«—.56. Quindecim annis ante mortem Augufti natus ab antiquis fere ómnibus tradibanneshi- tur Johannes, à r4 5 mrerreneidezdiro 3 wynasviac Gees xai(zp(Q- auno autem demo quiuto nte cape. IBiperii Tiberii Cefaris venit verbum Dei fuper ilum, Luc.3, 1.2. Igitur triginta vel circiter ntfangi— annorum fuit Johannes, cum prodiit in publicum, quo etiam anno ipfe Dominus baptizatus eft,& cepit manifeftari Ifraé]i, Luc.3, 23. Non diu officio do&oris videtur fun&us Johannes, fed brevi Chrifto ceififfe Domino, Equum erat evaue[cere Jobauntm, quà magis conjbicum e[Jes unim Chrifli fulgor, inquit magnus Calvinus, B — 4"9.* ^ m -—L. o t-. d dec De«terna fef Chrifli divinitate. Cap.ML.Liba.— a5 Caput"Tertium. De Jefu Chrifto, qui venit poftJohannem,& in fpecie de «terna 1llius Deitate. m"::::: nit poft Jo. XQ) 0 iopupérspós pau iorioto pau, Feuit fortior me pofl me,&, qui pojt. me venit, prior iue hane) fuit. Matt,;: 11. Hebr. 1:7, Luc.3: 16. Joh.1:15,27. Quem ubi vidit venientem, digito monftravit, Ecce 24;nur Dei, Joh.1: 29.36. $.2. Ita omnesuno ore predixerant Prophetz, poft vocem Praconz in deferto, parate VÀ pradiviam Domino, mantfefhandam gloriam ilius Domini,& fBe&andam omni carni, Ef. 40. v. 3.5. pheis, ud Poft wiffsm Angelum, paratorem vie, fubitó venturum Dominum, Augelum faderis,Mal.3: 1. Poft emif[ m Eliam Prophetam advenzurum diem magnum Qj terribilem Domiui, percutieutis terram anatbemate, Mal.4: 5, 6, $.2. De hoc nunc Dino, Zugelo Federis,Dei Agno, de manifeftatione gloriz illius de omis de adventu illius, deque magnitudine& terribilitate diei illius, agendum pluribus, Et hác&^rn&eraquidem tractatione nulla cognitu magis neceffaria;nulla ad confolationem utilior, nulla quinque ti» ad certitudinem fpei& falutis efficacior, Salus enim non efl à do dd ri, nec nomen eft aliud e Jub culo, datzin iu bominibus, in 4112 decet falvari nos, A&,4: 12. In notitia illius eft vita; in": fide juftitia, in communione beatitudo, E(,53: 11, Habac.2: 4. Joharz: 3. facfus eff enim uobis à Deo fapientia, juflitiay d?[anclificatio, Q redemtio, Cor. 1: 30, Praeter gefum Chriflum uon judicavit Paulus fcire quicquam, 1Cor,2; 2,& abfuit ab illoploriari, nifíiu crtte Domini noftri defa Chrifli, Gal.&: 14. $.4. Urautem de magno boc áitra controverfiam pietatis myflerio, in quo omnes tbefauri fapientia(j coguiticnts funt ab[conditi, Col.2:3. YTim.s3:16, utiliter doceamus,in nonnul. lostotum caput partiemur articülos, acturi 1. de ererua divinitate(5 potentia iliius, quod per vifcera mi[cricordia Dei nos vifitavit, Germiniex alto, 2. De ipfa illius in carne maunif?flatione,. 3. De operibus, quaefecit, babitans iu uobis, 4, Deillius z22542m.. 5, De illius 4é£u:. Horum articulorum primus capaz hoc fertis abfolvet; reliquorum autem quilibet peculiare conficiet, $.5. ZEterna igitur illius, qui poft Baptiftam venit, Domini divinitas; libro fecundo Axema.— Cap.17,$. 5. fuperioris voluminis€ fcripturis propheticis breviter oftenfa,nunc eá optime mis prebr demonfítrabitur methodo, quá ufus eft Johannes Apoftolus capite primo Evangelii; quod tu:, totum, teftibus Eufebio& Hieronymo, fcripfit contra blafphemias Ebionis& Cerinthi, negantium Jefu Chrifti Deitatem, $.6. Agit Johannes de^ójo, quem dicit Deum ,vers. 1. smigenitum à Patre vers. 14.,! M€ s Filium unigenitum vers.A8. gefum Chriftum versa. Adeo certum eft 4 250v effe nomen il- lH M»! lius perfone, quae dicitur Jefus,& eft Dei Filiw. $.7. Quàm fit vox Aé Q- mors nemini non notüm eft, notat enim. 1, Difcurfum Que vox va. fcu orationem integram, Matth.s: 37, 22:15. u£ ilaquearenz illum&^o. in fermone feu tis&nificar. difcurfu, 2, Verbum. Matth,8: 8. jaóvoy. eimi Acor. tantitm dic verbum unum, dy fanabitur filius meus, confer Matth, 15:23, 5, Rofetium. Matth, j:32, aapedós Au mopretas, exira $T. Toss Baptifta, fan&iffimus Martyr, publice fzepius 9140342 vex confe[fus eff; Ep- Chriftus ve. Cum aciem dc Ca. llo poedoour ne:sser Heins. ome Q:am cr b.in, L^d cbi €i 0 2t P PA ZI 1 22,493 5d nomen toiiEilie dai. tun, 26 De nomine»yo(Priffo proprio, extra refeclrm fcu rationem fcortationis, 4. Ratiouem fcu fupputationem. Matth.18: 15: euvdza] o3 0n conferre ratione, Phil.4 YA7..€ Aoyoy dórenc ng) 2iolsmc, 5 Rumorem. AG, vus 22. Hey» 2 6 ASQ e)(E Gm Tür Gxe)smla: pervenit autem bic rumor ad aures E.g. 6 Ro feu aegociuat, ACtor.19:38. gui iva Aor Vyum y negocium babent cum Lace 73 D jisitieaem, uniuscujufque enim rei definitio Gracis autoribus dicitur c? 9 ut oO. S... Quum£ ues dicitur? 22; G-, optime id vertitur Sermo, ita Latantius; Cypuianas, ELilarius, Hieronymus, Ambrofius, Auguftinus, Vulgata habet cerbu, Séd ma. lumus, oi. 5 ut ita d'flinguatur ab ilio vocabulo£342, quod proprie fignificat verbum; & non notat ipfum Uic, quamvis notet aliquid Uuigeuiti, potentiam nimirum illius& ctficaciam, Hebr. 1: 4. ferens cuniia vv[iaa rie durdpsocdvré vcrbo potentie fue, adde Hebr. 11:3. aptata eye fecula. pia£i eng. ?.9. Vocaturautem£ uio us fepe£»22« 1 Joh.etz.. Tres zeflantar in calo Dater, 6^7, 8, 6 Sr iritus Sidus Jon v1. 6 725- vic Qess, Apoc. 19. versa3-.(j vorattr tio |inalus 6 Ao; 7:9 0:2, Addunt nonnulli, Luca a. s: tradideruut nobis, qui à priu€[io fn runt euvést) veo rs w ijeilitores&j minifiri Sermonis, hoc eft, Jefa Chrifti, Ita L iphanius, Athanafius& Ambrofius, Item, Actor, 20 vers. 32. Commendo ves Deo, Q m^eTyse ay y Seis sratia ipfius. Dicitur quidem Evangelium, 6 ey. 204m T, aei Q- T: O:a Evau;tlun gratis Dei, ACtor.:c.vers,34.& 24- v"4609 durd. jeruio grati fie, A&or aa: 3. hic tamen putant de perfana 522 2:; s Íermonem eile, non enin videtur quis commendari pofle, nifi perfonze 5, cui etiam; quz proxime fequun. tur, mclius conveniunt, comuroudo vos Deo,& fermoni gratia aw durs e énunedopiia] ad) d'ora] Civ ePxguoniar$iireiz iz sapiens amv oti potens efi fiipgtr-adipicare vos(y dare vobis bareditutem iu fanclificatis oiinibur, Item Hebr, 4, vers 12.13. 26v 5$0 Qe T6 Oii, € i; vivusej férao Dei,(y(ax Sy yelox coitatitutn sordis, Ftuon eff creatura ise conjhi ua coram illo, omnia autein uita(8 retecla otis iplras, Conveulunt certe omnia hac opume S.rmoni Deo, $19. His& addantur teflimonia in fcripturis pror heticis, Pf1m, 23. y,€, nv 272 Scrnone Domini celi faut fadi YB PRIM dip Spirits ovis à us om sis cxcriitus ejus Hagan ver$,5.6..— Eco volif ui] YA PIN. euin. Serioue. 9? Siiritus gps gat du gelo virt. Evangelium jusctim proponit 2A:€ G mulus. Prophet, C77 PNTT£7 DN: Ur autem 22; Q- diltinguendum à i£2425 Ira 027 5 n72 quod eft; 2 Sam,2j. vers,z. MDPDA, Erverbum ejus, Sjiritus uisi Donini, à quo qgpueyQ ne,[uperduinn"uL $.11, Nomen»; Qin factis foli Dei Filio dien cfl 5. non alis, nec hominibus. Cui nti mam dncelorum dixit, Fil rsinossesta f Hebr. 4, Coi unquam, Sera mous Ht? Quamvis non id didum Asgehs; tsmen& Angeli& hominis fpe vocantur ti Dii, non quod id(int 5 45i os poeta; itacuim nulli id Zloruss dictum fed de Sees, per gratiotam in veritate confervationem X adoptionem non obtlanze inpraitare& imperfectione, qu: illis ineft. At nullus Augclorum, ncc hoiinum, fed fclus Unigentus audit&«x65£225. Ixitur ia hiujusnontiais ratio ulozandacit quae foli Filio unigenito competit, R& im alios non Cauit Quare fi auis dicar PFibuim dici 22:5 c», quia per àllumDeus nos allocutus eft.& confilium füuni patere oS deerctuimn ac arcanum de eterna hominum redenitione rcvelavit, non fatisdicet, I m 1? Benin X Preplera, in quibus Dess am docutin ed Pare; eo Re DG. Hoa; nhi^^ ZU eim eu uH Paribis, Hebrosii, Gp iib, qui aun daran ici aai bà gexw ^ 76V €9' rationibus bujus nominis. Cap.ATi. Lib. 27 74 Occ, ACtor 20: 27. vocari poffent 03/5, Ut igitur agnofcamus, quantum hoc fit OroUAd y quod da popeTspoy arup 4UTOUf XeRAvperó uer, Hebr,: 4. exponamus veram nomie nis hujus rationem. $.12, Filius Dei dicitur à àc9 9». I Quia apr 7 aalípa roc E], oc ay v&v AO hoc eff, erza Patrem ita fe hb bet, ut erga mentem fermo, Nota eft diftinctio inter 4:Ze202er, zd)? ieu Ag or, extcricm Otis, internam anime Sermonem, Internus eft vel Zugul9« qud dodi; inferos cy effetialis, vel & dua Q-, vd^n ari 8 Ay QR indits in amete acceptis, Sovino menti: eft intimus mentis actus,& immediata illius operatio,& ipfa feré meus,&(eparari non potcft à mente, ut nec cogitatio à fubfiflantiacogirante. Filius Dei, Ac? Q-, eft in Patre, infeparabilis à Patre, intime unitus Patri, unum cum Patre, 2/oria S imago Patris, chara.ier Jubfiflentia ipftus, Ignatius. Chriftus eft 4454 O«w fezmo Dei, 4[ic aA S ovid'ue non pronunciatus, f2d fubflauti lis, d yao V1 AaNias érapSpu pirum, iN. irepyelas Seivic waa qiuvizi y non euim ejl articulati férmoui vox,[2d ejfi- avi divi genita Jubllastia,| Et utomme ?imua, quod genitum efl, v8 ysmipymórg- memor A229. illius à quo genittem ef. flens, quafi fermo eff, ita fér»o Filius euriou Qe elt dódeiic€ padia 8s 109 ceupic breue, compeudiofa( clara demonflratio n ture Patris; ut loqui aniat Nazianzenus, 2. E fermone cognofcitur, quid homo velit,cogitet, moliatur, firque Serin hic, unigenitus Dei, Deum imvifibilem, nemini vifum, nemini videndum, t Ti m.6,v.16. videndum& cognofcendum exhibuit, Qua fit eterna Dei potentia& divinitas, quz illius fanctitas, natura conftantia& immutabilitas, que illius voluntas, gratia& bonitas, qua illius divitize& fapientia, imó qua illius juftitia& veritas, id omne fpectandum exhibuit in operibus& verbis, Adeo ut qui Chriflum vidit, vidit Patrein; nec opus habet erranter dicere cum Philippo, ZMMouflra nobis Patrem. Joh. 14, 9, Ita Deum i£wyósas pleré enarravit, Joh.1,18.. Gc uomen illiw, quodeft, 33703. in medio i»fiw, Exod.2321. maniféllavit, Joh.17,6. exftititque dmavz asp. fulgor feu rejHendef-enra Patris glorie, Hebr.t. Y A3. fideliter, fine mendacio teffatus, quod vidit j audivit. Joh, 3.3.32. Apoc.cap.4.v.14« Habac.2. v.3. 3. Etiam propterea dicitur 2427- Sermo, quia fermonis omnis divini ab initio pronunciati& auditi de gratia, foedere, reconciliatione, fanctificatione autor eft& Praco, epdwn Y Aot Üzroudi ag cesta caaylov 2uTor, Ideo dicitur 23201. Is qui Lquitur. Ef.52.v.6, qui 2 nef locutus ab ivitio in occalto E48: 16. confer Joh 8: 25. 259 ap w 8 01 4g4 Au Suy, iplius enim eft qui verba Dei, Joh. 3: 34.. qua Deusp Jit in os iius. Deut. i8: 18. In Paradifo qui dixit; pcnc iniancitiam, Filius Dei eftjomnis cum fatana inimicitie,omnisque fanctificationis autor& effe&or, Qui in diebus N»& ivit) G yradicavit Spiziibus, qui nunc funt à» quA, Chrifins elt, Üoomombesc m3 arvisjaali, y vo X) cooptuDess GuiouP ev, v Pet, Cap.3. Veis.19. Qui. de inute Sina eloquia illa viva elocutus eff, dicens ,e2o Jebovah, Deus tdi, fa iens gratiam, dugelus fait Domini, A, 7: 38. qui jam ante Moft apparuerat in tubo, Exod.3. vers.2. Qui omnibus diebus feculi tuiity bajslavit, portavit Mraelem in omni angitflia idorumy,verbo nimirum potentia fia, Heor.1; vers,3. eft Angelus fauci Dei,E( 63: 9. d cjus elogiis Mofes legemy& Ecclefta Jacobi bareditatem accepit, eftis, cujus ped? wc dus perambulatus eitY(raél, qui faclus efl Rex in Je[cburan, Deut.cap.33: Vers.3.4.5.. Ergo vei& $ Ais OI ferio eft, 4. Imà& propterea,quia in omni facra pagina utramque facit paginam;hoc eft,quia praecipuum omnis fermonis divini objedum elt. Teffimomum jeu efl jjirizus Prophetig, 2 Apoc, Rationes hujur no« minis. t, 3* 28 De ws exiflentia,ab initio, deque Apoc, 19, 16. Involunine libri deillo fcriptum eft, Pfalm. 40» Y. 8. Mofes de illo fcripfi, Joh.$ 46. Propheta dz illo fcrutati funt,&anteteflati, 1, Petr, x, 11. Nonne ille eft i22, e Q à muc AÓQ(OM Tu Dus cAuQETA,.. 5. Deniquecum dicitur à Az? fermo, innuitur effe autor omnium operum Dei, Ser. sioue enim confecta funt omnia, Dixit Deus, fit Lux,& exflitit Lux, Genef, 1, 5. Que Deitatis perfona putabitur dixifle, locuta; fermocinata, nifi qu audit, 5 A45 fera? Ideó& Johannes ftatim docet«v. di dud iytvero,. verf. 3. 4.13. Ex his apparet, quomodo hoc nomen(it óreua v2 imp ematy voa, Phil.2,9, quo majus nullum Filio Dei nec gloriofius dari potuit; indicans unitatem illius cum Pa. cte, refplendefcentiam glori» Paternze in illojin illo vifum Patrem,auditum Patrem; il Ium autorem& fontem ac Preconem cile gratiz, veritatis,& verbi falutis j obje&umf. dei& notitiz juflificantis,effe&torem maximorum operum Dei,E quibus omnibus agno« fzitur cffe& poc15 Sz, ig 3d. Phil. 2, 6. Semo v0 4.14, Etiam hocemphafin auget; quod non tantüm dicitur à 4459, fed&$249. Tie Quis fermo vite, v. Joh. 1, 2, utagnofcatur à«a vita; vitam babens in fe ipfo, Joh. 1 445216. potentiain vite indij]ilabilis, Hebr. 9, 14. Spiritus vivificaus, 1. Cor. 15,45. vi vens in fecta féculorum, Apoc. t, 18, imó& vivifivare quos virt, Joh.$ 21. Nec minus, Sermo bci. quod vocatur 6 A6- 78 Sio ferina Dei, Apoc, 19, 5, ut credamus in illum, ut ei aa e pusiorypa Aéyor, Uv euToTCAI;(X Ut ne putemus illum cfle A2yov. ape peeunzr, nec d.aópéeir Té TiAGZ, DCC Tula vic dzralas dissos, nec ayeCoAlu). ^2 Chifus—$$. 15, Nec tantüm Chriftus merezur dici à 7:2 G-,€ quo natus predicare cepitin DO t qua tcrra; ut Enjedinus putat, tuuc propric dici debuit Jofus fermo, quum annunciavit fermonem naeh, Deis ne Jefu quidem uatoy aute pradicationem verbi, propric potefl attribui; fed ab initio ferPhor—ganefl[nintioenimerat 6 A£,«,— Chriftus locutus eft, antequam caro fatus eft;«aeret^e] 0litty avs) uusputy ng) oh vrgéaus, Imó etiamfi nonlocutusellet, tamen fermo effet, Ut enim eft filiu /Eternus, ita& fermo /Eternus, quanquam hominibus manifeftatus,ea egit& locutus eftad illorum falutem pleniffim?, quz par erat agere& facere iilum, qui eft£c7 G« Nectantüm uotat hoc nomen Fili ojiziumn, quod eft ii; t$ avia& qangev 3i cuz. ovi, led& notat illum effe 4eiav duraTho cep dag Sexe, ut fupra ex Ignatio o5'crvavimus, 2. Abe,$16. De hoc^c24 fermone Dei ita teftatur Johannes, Ev. 45 às à^22 Qe. In initio nod eigin esq, Ser, Toh. x, x. "snunenm—$9.17. Omnia, que funtextra Deum, dpziw£4 initizm babeuts ut& pleraque 748 vo pen fem,— Ortus quicquid babet, fiuem timet ibunis omues ibant,&c.. Cuin& terra habent 70 duithitin, creata enim funt IOYZNU2 ininiio, Genef. cap. T,verf, 1. Hinc mundo tribuitur. Matth. cap. 24, verf 21. az agx3e zócuu, üt& vis creature, Marc, cap. 10 verf. 6,& 13, 19. X aov srizees Angel, Jud. verf. 6. 555 ve 0s 79c uà enira TÀÀ iawTGY dpy 3v, quod initium celi initio haut prius eft, ut nonnullis ipmeritó videtur, ante principitan mundi Augelos fuiffe neque enim fuerunt ante 72 i2iz». illorum ératáeur, quod multi ex illis dereliquerzut. Evangelium. Marc, cap. 1 verf, y, Spy?"Eva" v9.45 hec Xergé, quod Evangelifta tunc dicit cepiff:, cum fa&um eft, à 54522"D: ece ego mitt Angelum utesm, Marc. 1, y. 2, Id Evangelii initium ad fua ufque teiipora extendir Paulus, Phil. cap, 4, verf. 15. Nofüs v«vs, Philippefii y.&vi& dp TH(U227 uu, otod in initio Evangelii, nulla mibi Ecclefra couimunica vit;adeoque ini pfis adhuc Evangelii inis verfabatur Paulus, Euam esa Chrifti, Joh.zy1, Gái£eios 7 gVAdA * M **$46 1* LÀ vocis Init. explicatione Cap.1IT. Lib.s. 29 xov euueovó Inris, Etiam de falute dicitur, quam negligentes non effugient, 9 vi doxiw AaGoD Ge Nu eiu Jf 99»uexsu, Hebr.2: 3. 4.18. Utautem apyà initium omnibus omnino rebus inefly'ita diverfimodé dicitur &v dpi ar dpytie 62 doy e, wl dpyatc, in initioab initioyex initio, fecundum initia. Quod autem refpective initium intelligendum fit,€ fübje&a materia concludendum eft, Ex, gr. de Diab.l; dicitur, 1 Joh.3: 8. dv dpysic&uaflard ab initio peccat 5 ld initium intelligendum efl, quo cxiflere coepit. Ab initio exiilenticze fuce peccat, nonenim diu renaiz initiumr, Item Joh.8, 44. Diabolus£Spocro£lár Qe 3v à dpy ic, bomicida erat ab iuitio; intelligendum eit id tempus, quo cepit homo effe, quem occidiz, hoc eft, per malas artes mortis fecit mancipium, Nequeenim ,antequam homo effet, a&u homicida effe potuit, Pariter 2 Thell.2: t2. debzinzss gratias agere Deo pro vobis,$vi eig üjadz 6 Oc mr dpyfis eic culnelav, quod eleoit feu fuftulit vos Deus abiuitio ad falutem 5 capiendum eft de illo inizio, quo Deus coit gentes adducere ad haereditatem falutis; inter quas cum Theffalonicenfes fuerint quafi prieres, dicuntur elz&fey feparata dz apis; aut etiam intelligi poteft initium Evane £elii, de quo Marc, rv, Phil.4,15, aut falutr; cujus praedicatio fatta per Jefüm, Hebr.:3. Elezit vos ab uitio, hoc eft, ab initio pradicati Evangelii,& manifeftatze ac annunciate falutis, Hoc tamen ita explicantes; hàut quaquam tollimus E/e&iouem avc xa(zCoNiic zós4s, Eph,r:4. Imà& AG, nig, Cun isciperem loq.ii, cecidit Syivitus Santis fuper il los, ut io ipe év dpys fuper ncs in initio, id cogitandum eft initium, quo ccpit Spiritus San&us mirabili illo modo effundi, de quo Act.cap.z. Item Joh.16,4.. Hac vobis i£ àgadis ve éiaov, ex initio nou dixi: deillo capiendum eft initio, quo Jefus difcipulos coepit erudire, Denique Hebr,r: 10, ei sl epp c, Domine, fundati terram, id accipiendum eft iuitium, quo terra fundata eft: dequo vide Genef.r, i. 5.19. Cum autem de 2» dicitur, Er 2575 v, id initi ftatuendum eft, quod eyé74, decet ium, qui erat apud Deum, qui erat Deus, per quem onmia ceperunte[e, inquo erat vita, Joh, 11,2.3, adeoque optime intelligitur à dpi? ze fpnutvov Initium rerum creatarum ,ut it ferio credendus fit fuiffe in illo initioquo coelum& terra;& quoe funt in illis, ceperunt eile, Neque id denegari poteft illi, qui eft 6&;,mpc Sev, fattor eimnium. $.20. Iu initioigitur,quo omniat?£nG, que Mofes defcribit cap.1.Genef.»v era? Ser82, non tunc 2?érsG exjriti£, aut effe cepit, fed 2v erat jam,& 0e/g«o jabfiffebat, ut non mali Graci, Nonigitur eft degenerecreaturarum, quae in initio creata: funt omnes, fed diveififfimus ab illis: quia eraz in initio. Qui iz; initio erat, etiam ante initium fuit,adeoque initio caret;& fecula omnia tranfcendit. Erat à£y»: Eft enim à dv. 5 qui eff, x2) o wr d quierat Apoc.r8. Hinc dicit ipfede fe, Nifrcredatis, rito eig, quod ego[itin moriemini in peccatts vevis,& vers.a7.. Ctm exaltaveritis filium boninis, tauc cognefcedi, vro cu, quod Ego fum; adde Deur,cap.32. vers.29. Videte iunc, 831 28"288"2 qucd Ego, Exo feu,& Ef, 43,10. ut iatelligatis, quod Egofum, Eft WAR WON. TorWS Ero, qui[aum, laenim fe nominat Zfngelus 62305 r3 Eco, Exod, 3,14, AQ.7,35. 1mo eft Pt. fta enim idem Angelus dicitur Exod, 3.vers.4, Hocmagnum autem nemen notat illum, qui habet G' évaj,& Ens eutizmejl. Ea Plato obfervavit proprie dici e/je, qua aterna fant, nec oriuntur, nec occidunt, Qui eff, illi adettG rizr5. decltui; iion mutatur non deficit, Utitur Jchannes tempore imperfe&to 5» eriz3 non ut aliquem imperfedionem impingat eJ exa, ko Ai9«5 fedutdoceat, Jternwmens, quod initio caret, cert? in. initio fuifle: neque enim aliter id exprimeie potzaz— Verba noie impeife&ionis nihil de D ei aufezust peifetione, Sunt, cui à veibc Erat, d P CC Vara de initio loquendi formula. Initium, in quo Sermo erat, eft initium mundi & rerum erearatum, Sermo erat. 30 De vs aternitate ex Scripturisprobata, colligunt perpetuum fermonis flatum, Erat, inquiunt, continuam magis. eriem exprimit, quam Fk, o 2... Fernitas 42r Tiwye duni fuifle,& ante initium,& ante omnes res creatas, initie carere, TXVAesw duitiui eflc omnium, im a. erui eile, multis Scriptura docet. 1, Joh 1,1, 6 v à dprobatur i ze 1. Joh. 2,17. 611 i3 rta 06 T de apis Hebr, 7 733 prs Qi; TIAM, pre LL VEEMRO tuetu eor, Apoc.a2,13. Egofram T5 À LO TÓ Os do x20) TAQ, 6 cpuT(O- xdi 6 Éyae 7 U- i confer A20c. 1,8, 21,6. Col.ti7. ot) enríc igi apo carro(V ille eft anite onus res, vuutiles qy nad Jes. confer, y.16. Gloriam babirt aptid Patrem, eco? v. wécpov&vaj anzeqitoin antsduseilt. Joh.vz, s, Ergo& fuir, antequam mundus effet, Uuchur eft à fe: ulo, VNB ab iuri ON CDTIPD. pro primerdisterre 5. geniti cum uecduin eileat abyfiiy fn: eryuneutcos voles, Prov. 8, 13. 24.25. egrel]iones ejus[unt Coa ab an*e, à diebus fe-| celi, Mich. 5,1. Hinc dicitur à$ayerQ Primus le. Apoc.1, rv. YEN?) P7"2N Ero B j.Lova Primus, E, 44. Eco Prius& ego nlimus, Ef, 44, 6. Imo&illi attribuitur Spi-| ritus&ternus, Hebr. 9,(4.& dicitur T"3. Pater«teriratis, Ef. 9.4.& ayceytosjiu: Gà ka XGA nospuu pracornitus aute faudatio. em memli y, Petr, 1 ,v. 20. tali nimirum| $5174, quae illi competit, qui eff,& iwirium eft,&. 15701 PY ZNTI initium vit. Dei, an-| te t mulnid ipfis Prov.8, 22, Deus Cn aw docwWwaS; fecto idem Pfalm. 9, 2. cujus Pies un ab iunt, Pfalm. 102,28. quique eft v pP permanens dierum, Dan.7,9. qui vocatur ON['yY coufiliarius, Deus, Ef, 9, 5. quia in illofactum eft aeternum paz con.| fihi, Zach. 6 | i 4.22. Hac ac caufa eft, quod prier illis dicitur, quibus, quoad hominem, eft poflerior, utjobaume,— Qr pujl iie ven ty aute meevflitit: ovt aywr(Q- wa ow nam prior meerat. Joh, 1, 15,& Abrahamo,«ir ACpazu qid i59 ep. ditequam Abraam exflitit, Ego fum, Joh.$558. Judei comprehendere non valentes, quomodo i I8, qui orina i TH STU e&7:, ante Abraamum fuillet, j/ufraderunt lapides; nz fxAoc€r duszv, ibid. y.£7.59. Atqui quid mirum, illum Johanne priorem; imó& Abrahamo,qui ipfo mundo prior eft,| & ante omnes? vind'catio$.23. LeliusquidamSocinus priam«tate noflra, in locum Joh. 8,58. banc in luin en EE»» protali interpretationem,— Ante3nam Abraam fit A^óraam, Ezo iim,— Cut homini bono jure dici poffet, pov 9.&óv, d) v722«: non dicit Jefus; Ante quam Abraam f it oram, fed implicite Autequam dbraam exyleret, Ez9jum, klt certe eym Cada mira, di or G' cd, adeoque ipfe Abraam, 2472. Sed fumamus nunc ita hecverba; Adutequam Abraam fut zdbra am, hoc eft, Pater multarum gentium, E; fum. Dictum eft Abrahamo, Errs iu Patrem maultitiudiuis geutiagr,(Nam Patrem nii lItarum£eut iam dedi te. Genef. 174 5, Datis elt,& faclus ejl,(eu exflitit Abraam Pater zudearam ceutiem,. 1. Eterna Dei eleclione& voratiuuc G apobisd. 2, Promij]ioue, quse idi ila de gratia gisfm,. 5. Fide, quacredidi: Deo» promittenti, ci; 445 ia2 tay T. Sii d dieseuUn T0 acigia, Ícd wap Doria 6x Woridi isigiwsw, e o nui auror roipa eoMMov evay, Rom da 18. 20, utenim, quod credidit in Dummy: putat e illi iu jujlitiam, Gen. 1s, 6. ita& eo, quod credidit Domino;dicenti,ezra: tgauj G avipua eu fic erit femen tuiin,quae eft promiflio Paternitatis multarum gentium, Cenars,5, Rom 4,18, Promiffionem Deiratam& firmam fecit, Dcus enim veritatis credentein verbo veritatis uec fallit nec fruftratur, Igitur /ides fecit illum d2356;& izxios vere& ze multarum gentiumPatrem.Imó& /74e; e(t femen quafiquo genuit infilios multitudinem gentium. 4. Quum centes(y familia terra coeperunt crédeie,& ambulare iu vejllizim fidei AGruam;eic To 2222 49a] 3, acris và diea dslus Rot ver €5 vvindicattone Loci Yob. 8:58. Cap.TIT lib.s. 3t vers.1T, 12. Id cepit ipfo jam Abraami tempore, quo multi é gentibus crediderunt, ut Melchifedek, Job. Et pofimodum exflitit plenius i» Jfraélcfemine Abrahami;& in profeIytis,qui omni tempore ad fidem Iíraélis, adeoque Abrahami;acceflerunt& gentibus; fed in. poftremo diet uuisycum, o; uli coeperunt oeedire Sil/^,& gentes bencdi.i in[emiue Abrabani, Chrifto, plenius adhuc habuit implementum,& habebit pleniffimé illo tempore, quo Ti guum TOY iSey pufvabit,& cotas Lraél jalvat itr, quod adhuc exfpectamus, juxta promiffionem, Rom,.1, 25.26, Igitur Abraam datus eft& factus 24brabam, multarum Pater gentium; ab eterno;in Dei confilio; in tempore,per Dei promiffionem,& exemplarem fuam fidem 5. perque acceflionem multorum ad communionem fidei; poft mortem denique fuam, per converfionem gentium;& fiet adhuc, per plenariam illorum iutreitioue n,— Ita Abraam fuit ab initio Pater multarum gentium;& faétus cít in tempore,& fiecin Bine feculi, Si ergo Chriftus eff antequam J4braum fa&tus ejl Abraaan, certe fuiz non tantüm in plenitudine temporis, ubi Chriftus pradicatas in gentibus. illas aücxit, ut in feutcriis Semtm babitareut Dg Abrauni, fed jam fuit, antequam Promiffio fa&a eft Abraamo de. adducenda multitudine gentium; fuit antequam illi promiffioni credidit Abraam; fuitque antequam zeterna Qus&«poyrasd nominatus, vocatus, pofitus efl Abraam bares tanti beneficii. Unde firmiter manet, Chriftum non tantüm, antequam Abraam faches fit. Aorauin, effe, fed& effe antequam ipfe Abraamexjliterir, hoc eft, genitus fit, natus,& in terram productus viventium.— Quod fi autem Chriftus in his verbis nil aliud in mente habuit; quam quod Loelius putat, Chriftus'apienter parum; & caute ac circumfpe&é parum locutus eft. Sapieuter parum. Quis mortalium dello dubitare poterat, Chriflum efle, antequam gentes ad fidem Abraami adducantur? Non erat hoc G6. GG/pApor, five quod erat in quaftione,— Quaflio erat, au Abraam viderit diem Chrifli,& an Chrijlus juveuis viderit Abraam, ld Chriftus probat,& atfirmat; ex €0, quod cjl,«nequam Abraam exjlitiz, ante ortum, nativitatem, vitam, fubfiftentiam illius, Caste ac ciruunfjedeparsia, Mla enim refponíione iram movit Judeorum,& peccandi illis prebuit anfam,& fcandalum illis pofuit, Imó& candide parum, lta enim loqui, non eft verum loqui, fed fophifticari. cavillari,& ue(gGaiver eic d2No 5v, Has inconvenientias forfan non pudet illos impingere Chrifto, qui illum habent«ec Mov d:Spwoy, nobis, qui illum agnofcimus Deum, Patris fapientiam, religio& reverentia id hzut permittit, $.24. Redeamus autem ad probandam eternam v$ Ais cap£iv. Apoc. 3, t4. dicitur: à dpyh T nzirwo: v Sev initium creatura Dei, qui omnis creature initium efl,ante initium eft,& zrernus eft.Coloff./, 18. dicitur 4pzà ap; /6« 9; quia quidem A25 qui eft& pin & fuit£r zg,s eft, Eciam seoandi aene"pss, Col.2, 10. Nectantümelft 2773, fed&«c7:(9:(9« prin geuitus,& ut eft Cola, Y, pori Oe mane wrissus Primozeutt,5 cuna erem p. tura,Pre creaturis omnibus hzc illi praerogativa competit; quod eít Primzgtnitus y BEI» Cotcif t, 145 à Dco,& quidem jrizai genitus,& ita f. Jus genitus unde& 2. uovoctooe fl genizas, Y y feu unigenitus audit, Pervertitur mens Pauli ab illis,qui ftatuunt, oc«v, Chritum, a£ vom creataut, confiderari& ut ex genere creaturarum y led ut. primam eynv im cveotatvartam, ordine& dignitate.Sed quis credet,id Paulum hoc in loco tantüm intendiile, ubi enarrat longam'eriem argumentorum, pro Deitare Chrifli fscientium, vide Col. 1: 15.:6.17. Dum genitam dicit Chrilum, imó pri:gen:tau, eximit lium à civaturarum numero. Creature, enim à Deo creatae, nongenite funt— Quem Deus geuus, illum genuit ad &teinam fuam imaginem; hinc& dicitur uago Dei wwv;Jibili; 5, Quem geusi, com mumicavit Vu 32 De Arrii€. Servveti erroribus. Cap.IIT. Liba. nicavit infinitam fuam vitam, ipfique omnem fuam Jub/fentiam largitus eft, unde au. dit, vupaxrüp? Ümog acus adT0o, Hebrcapa.vers.3, Eft Chriftus certé wTiat creatura, quatenus é mul.ere natis eff Galat. Cap. verf.4,& corpus illi aptazit Dew, Hebreorum cap 10. V&rS,«.&Ceapxós agi aia Q- pae Hebraorum Cap.z. Ver$.4.— Sed cum aya. 5:2(9 dicitur, non conditionis humanz, fed generationis eterna& divine habetur I4tio, Etcum aypuwlorox graw xríeoc non dicitur primogenitus: creaturarum genere, a. deoque creatus Primogenitus, ut Ruben dicitur Primzenitus acci, Principium eu primi. tix virium cjus Genef. cap.4.9. vers.3. fed fignificatur, Uuus,& folus, effe Primogenitus inter creaturas omnes, vifibiles, invifibiles, Angelos, homines,& prz omnibus illis, Cui unqnam di&um; T4 es Filius meus; Tues primogenitus meus? Potuit is, qui eft Pri.| anegeuitis, creatura feu carofieri 5 Non autem poteft fecundum carnem Primogenitus| Dei dici. Eft enim Filius Dei, non. xj edpza fed x aidior yiZaz,. Rom, capat, VetS. 3. 4, Hebr. 9. vers, 14. i ^ ph jur. Sun qui per initium, in quo erat 6 Aó, intelligunt Patrem, illisque, n initio gnificetur,in&ra£ Sermo, tantundem efl, ac in Patre erat fermo. lta Cyrillus Alexandrinus, aliique VePaucera eres, Sed tunc non fatis bené fonabit id quod Johannes addit vers.2, Hic eraz in iitio apud Deum 5 hoc eft,€ mente illorum: hic erat in Patre apud Deum: adeoque, in Patre apud Patrem, Eft certe Deus Pater? dpzu initism omnium,& tczim divinitatis, vel(fi ite. lius dicitur) Deitatis Principium y eft Principium uon de Principi?, cum Fidi 7 Spirirus SanGi fit de Principio, quamvis bi tres ad creaturam frut unum Principittm,quomodo loqui amat Auguftinus; imó dicitur Grecis epum airÍa xg) dyyu SeirilQ., d er uw.». vriÜudmi Spe Sese;& Dionyfius ait, uém) mwyà d Umrpuoie SiirwlQ- à crai,& polteà, miyala Sn, ó zaTisp5 tamen hoc in loco nulla neceffitas exigit, ut per dpzir intelligatur Pater.[mà & id addi potefl, in facris Novi Teftamenii libtis, imprimis de Filio dici,quod(it dpylh & fuerit év epyx,. Ami& Se., J:26. Contrariam fandtiffimz huic Johannis doctrinze de aeternitate 7:6 A4)« fentenveienon tiam olimfovit Arrius, in Ecclefia Alexandrina Presbyter, cujus notat vox, rer: ci 3, Erat,cum won erat fermo hoc eft, aliquando non fuit,& Servetis, fuperbilTimus ex gente HiJf anica nebulo, ut illum vocat Calvinus nofters qui finxit, Sermonem tunc demum exortum fiiffes cum in mundi creatione exortus efl, hoc eft, non fuiffe prius, quàm virtus ejus externo opere fuit cognita; utut igitur fuerit in principio creationis, haut quaquam tamen aeter« numefle. Porto Arriani& Servetiani oggerunt, Principi nomsn ordinem reffizere$«temuizatem baut defrgnare, Atqui€ fola voce principii aeternitatem non concludimus, fed tota illa fententia,in principio erat. Impoffibile eft, ut 1:59, qui in initio erat, initium habeat, Tunc enimante initium ellet initium: aliudque eflet initium conditi mundi; aliud initium geniti& produ&i Filii;& initium non eflet initium. Neque enim id initium efl quo aliquid prius eft. Id tamen fciendum;ubicunque í A5 Q- dicitur fuiffe 2 dp iz 1]oh, 1,1. Imó efleó z' dp ci]oh.2,13. Imo à 4p Apoc, 3. 14,& 5 ayér- Apoc.1; 11, ternitatem illius alta voce indicari, Sociniglof 5.27. Necconvenit huic veritati cum Socino, Is ita de hoc ivitic. gobaunes '. gm de[firituali mundo per Chriftum creato[cripturus effet, ufus ejl illa ordiuis voce, non autem aternitatis nota ut intelligam, Verbum boc fuiffe non quidem ab oui aterüitate, fed ante res creatas omnes novi mundi, Et. 5[n principio erat. Verbum, hoc eft, Chriflu Dei Filius, in primipio Evangelii, eo nimirum tempore, quo. Jobannes Baptfa ad. frugem. Jfraélitarum populum. revocare copit, Qj antequam ipfum Baptife Ls * De fenfu verborum, Sermo erat apud Deum. Cap.ll.lib.s.. 33 pradicasione innetui[Jet y jam erat. Schlichtingius, Non ante. patiemur prindpium boc ad muadi referri principium, quam nobis prius probatum fuerit, jefam Chriflum, antequam bomo fieret, Deum fuilfe. Sed boni illi viri volentes veritati offundunttenebras, Falfum eft, Johannem de /firirgali nuno agere. Agit de mundo, qui Sermonem sx&yvo agnovit, Joh.i: v.1o. qui£otas in nito jacet, VJoh.s:vag, Falfum, jivirual-m mundum, poft natum Chriftum, demum creatum, Cum ab initio Deus habuerit Eccleffam, quam Chriftus tulit(j bajulavit omni^us diebus feculi, E63, 9. quam Spirita[uo bono duxit in terra planitiei, Palm. 14 2,vers.10. Et num adeo mirum, Chriflim fuijJe in initic pradiatiosis Buptifie, qui non multo junior erat Johanne; non ita diu poftillumnatus;&brevi poft illum minifterium fu(cepit publicum, illo adhuc docente& extra carcerem agente? numque opus fuit, ut Johannes, ad fidem faciendam rei adeó clara,& iadubize, diceret & bis inculcaret, ig initioerat, Hi:erat ininiti»? Sed perpenda:uus nunc cartera Divinitatis r& A6» argumenta, ut illà certiffime aflertà adveríarii, de quo Priu piv Johaunes loquatur, fponte fateantur. $.28. Igitur tertium pro divinitate Sermonis argumentum hoc eft, 4j£a): sy epi; 3. 55 eo R 2 2*3 0.€ 10d erat ía *Od», Er Sermo erat apud Deum, Joh.i: 1, Sermo qui sv& epys; apud Deum erat, cou s vo spud fer vers 2, er(O- nv à dpyn«poc* Osiy, Deata $.29. Sermo Dew, fuit apad Deum, tum Patrem, tum Spiritum, Vox 3«: in facris Vox S45 nunc fumitur daodvs e[fentialiter,& notat&$eioy omne divinum numen, ita A&7:24. hb nont 8 93e, 6 oii T xósuor, QC Vers.29. yir(D- dv zapyorles G0 O«0, nunc Gave alixas per/ó- spiritum 5. naliter, notatque vel perfonam Patris, ita Ephef, 1:3. vel Filii, ita Tim, 3:14. vel S;i*itus Sancli, ita AC, 5: 3.4. In prefenti loco notat; ut di&um, perfonam Patri;& Spiritus Sandii,à quibus in temporis plenitudine fe miffum dicit? àó?9-, E( 48: 16. Et runc mifit me Dominus& Spiritus ejus. $.30. Sermo erat apud Deum, fignificatur hàc formulà loquendi, non,ut quidam pu- inno Dei tant, uiumaic i6 ng ojusiome ajfinilatio quedam(y frmilitudo, nam aliud eft«yo;? 94,"?neieus aliud, x5* 3«v, Íeu«al eméva 9«2, fed notatur, Sermonem Dei cohabitatfe, domefticam illius& perpetuum, fi ita loqui licet, comitem fuitle, ubi Dcus, ibi& Sermo erat; infeparabiliter Deo jun&us&unitus«y»e«cos, adfg e truc indivulse, indiflauter. vide ufum prepofitionis epi, Marc 6:3. 1Cor.16: 6. $- 31. UtautemSermo in initio erat, fi& apud Deum in initio erat, Igitur& ante ini- Ertarud tium ,& ante mundum apud Deum Sermo fuit. Solentcuriofi quzrere, ubi fuerit Deus, Deum ane antequam mundus eile, Illis refpondet Tertullianus adverfus Praxeam, ante omnia Deus erat folus, ipfe fii& locus,& mundus& onmi, Si quis quaerat; ubi$45 fuerit ante myndumyilli fimpliciter refpondcbimus, aoc$ 3«»«pud Deum, Id dicitur Prov 8: v.3o. YN apadillum. Etexjsiapud lum QN jrna p. fati, fuit eie 7 dno r6 acpie, Joh.:: 18. confer Joh.17:5.. Et uunc elorifica sie t, Pazer, ate. 0euord apt te ipfum illa gloria, quam babebam asp? TH 7 xógpuov eiva], tooeg. ji, ance jut m mtiud«es elle: y apad te, Igitur ante mundum fuit apud Patrem,& habuit;/oría» apudPatrer?, x quidem fun:mam gloriam, quà manc poft profundifimam humiliationein,& extenuationem, glorificari cupit. adde 1]oh.1:2. wric v eyóc 3$ malipa.. $32. Ut autem Sermo ante mundum,fic& poft creatum& ab olutum mundum apud Po3 crea. Deum fuit, Deus, cet& terre Dominus, A&.(7: v.24. qui celum& terraui tm het, coe- siae lum fecit ebronum fuum,& àmlay domum fuam. Efa.cé: 1. Joh.r4:2. 2 Cor.5:1. unde pui veum dicitur effe& Gic égavoie, Matt,6: v.9, quamvis cali celorum vaut vtm capiaut, 1 Reg.$:^l» e verf.27, 34. De Sermonis à Patre C9 Spiritu S.difHincisone.Cap-TIT liba, vers, 27. Igitur& Sermo, qui apud Deum fuit» poft conditum coclum, apud Deum, is celo fuit, $. 23. Hinc dicitur veniffe dvae defuper, 5n-re0 saavoO.& calo, Joh. 3: 3v. defcendiffe 6 celo, Joh.6: 33.51.& vers 62, Cumigitur videbitis Filium bom'/ nis afceudentem, oma 5 Qj aypéregoy ubi erat antea, non effe&x«dco ex inferioribus, fedéx? avo.& faperioribus;& non efle iri xcu roo. Toh.8: 13. exiviffe à Deo. Joh.13:3.. 16:28, Inde vocatur Domina é«alo, V Cor.15,47. Germen ex alto, Luca 78. G à uv ev qu egavu, Joh.3,v. 13. Hof.9,8. dicitur C2'YON DPY Speculator Epbraimi, cuftos Ephraimi, Angelus faciei, bajulans Ephraimum, eife YIN COy. apud Deum meum, Atqui COD QUN: Deusnofler in calis efl, Pfalm.1 15,3. Genef.49,v.24. vaticinatur Jacob, confclidauda bracbia manuum, Jofephi; à mauibus Herois Jacob COD. ab indej ubi eft Pajler, Lapis Ifrael, Heros Jacobi, robur& potentia illius,unà cum Paffore, Lapide /fraelis, rupe falutis iu calo fait. Ét quidni fuerit Sermo incelo, per quem fadi funt cali, Pfa].33,6. Qwdsemo|«34. Quaris; quid egerit$205- apud Deum? Prov.8,30. Et fui ludens coram egerit. apud iljy mni temporesdelicie die die, inquit Sapientia, hoc eft, gratiffima quaeque Patri moliDeum?— tus eft contuluit, fecit. Qui per Spiritum eternum fé iplum obtulit Deo, Ficbr.9. vetsaq, Si ek. Y apud illum, Deum, Angeli intercefor,(& duit, redime illum, ne de[cendat infa. veam, tmveui lytrum. Job.33.vers.23. Egit apud Deum, ut Sponfor, res populi fui, Hebu, yr.3, ferens omuia verbo potentis, Cum Satanas ftaret ad. iufeflaudum& accufandum febefuam 3a. exdotem magnum, ille dixit, increpet te Domiuus Satan, increpet te Dominus, Zach. cap.3. V.1.2,[dem dixit, óre m Ala OA o dJaxemóuir Oe due) aA Te Macte cual. Jud vers. 9. semope-—$.35. Etiam ex hac fentententia, Sermo eraz apud Deum, apparet, hypoftafin zi AZ fom dm 5s diflinctam efle ab hypoftafi 7$«s, hoc eft, Dei Patris& Spiritus, qui enim apud &spima; Deum Patrem erat,& Deum Spiritum, diftin&us eft à Deo Patre,& à Deo Spiritu, Fuewas» runt olim, qui per Patrem Filium& SpiritumS. non tres perfonas, fed unam duntaxat ' intellexerunt perfonam,trinominem; adeó ut idem;qui Parer, illis fit& Filius; necFilius tantüm, fed& Pater paffus fit pro nobis,quem ad tollendum perfonarum diftin&ionem novo vocabulo dixerunt 2eza(2ez. De hac hzrefi ita Athanaflus ,.£ve99 uemariqa Qourápav,&€ 64 Xa Noi, AE orTee aov iioioy x, SX T TTA xd ex TTG avajoerTic 6 eivaJ yor e boc ip]o tcl. utes Fisum: Autores hujus hazrefeos dicuntur fuifle Praxeas, Ficlorinus, Heritogtues, Noeus, Sabelliw, Lybicus genere;& fe&atores illorum dicti funt Patri-pajsiani, damnabili doctrina;& ab autoribus ac Patriarchis fuis Praxcaui, Hermegeuiaui, No£tiani, Sabelliani. $.36. Hac,utdi&tum,harefis, uno hoc ditto fufficienter refellitur, Sermo erat apud Deum, Si unatantüm fit in Deitate perfona, quid hoc erit, nifi. Fi/rie erat apud Filium? Serio inculcat Scriptura, effe in calo vpeic tres, qui teflantar. Y Joh. 5:7. Filium à Fatre geuitum Qj mijum, Spiritum à Patre exiret Filio qui& dicitur 2- epapaxM Oe, Joh. 14:16. alter iudex, Zach,.g:12. Hinc Deusiin plurali de fe toties locutus eft, Fauiamw bominem. FaSlus efl Adam, ut unus euobis, Defcendamus ,confuudamss labium illorum,& Abrahamo vifibiliter olim iufinuata per ereatttram vifibil:m Trinitatis aqualitas, atque in mribus perf^nis mi eademque[ubjtantia, ita amat loqui Auguflinus de vifione Gennef.i$, Et qua facta funt apud baptifmum Chrifti, fatis fuperque hujus mendacii arguunt€ BRormitatem, Marr.;: 16.17, Secini Cam» uenia 3.37. Socnus ad hac yerba ita commentatur, Ez verbum erat apud Deum, hoc eft je I. De commenti Socini vefutatione. Cap.TILLib.ss— sj gefus quatenvs Dei verbum, antequam Baptifle pradicatione patefieret, foli Deo natus erat, ldem. Qwod verbum Chrift effet, id ver omnibus prorfus ipnotum erat, Ydem.. Conflat diclionem, apud, in[acris literis in bac figuificatione ufurpari, ut1 Joh.1: 2. aumuntiamw vobis vitam eternam, qua erat apud Patrem,& manifejlata eff nobis,& Luc.cap.z. vers.g2, Ef proficiebat Tefus etate(y gratia.«eg, Sw way avÜüpsmoic, apud Deum(y bomines, hoc eft ut Socinus eegopad» in Dei(y bominum conjjedlu. Chriftum autem, ante praedicationem Johannis, omuibus prorfus ignotum fwi]e, probare nititur€ Joh.i:26.. medius vejirum Jlaty quem vos non noflis,& vers, 31.& 33. Et ego, inquit Baptifta, uou moram illum, fed qui mifit me, ille dixit mibi, $.38. Sed quis unquam phrafin, apud Deum effe, interpretatus eft, foli Deo notum e[fe? Qui apud Deni eft, certé Deo notusjeft,cui ignotum nihil; attamen non hic fenfus hujus phrafeos eft,fed,apud Deum vivere,commorari,habitare; illi proxime jun&um& unitum elle, Locus 1Joh.i:2. loquitur de vita eternaquae y.1. dicitur fermo vite,eftque adeb idem 6j» dequo agimus, Hanc vitam eternam dicit Johannes fuiffe«óc$ 7a7ípa; utin Evangelio syic? Ov, heec vita eterna anuunciata elt nobis, énnpóx 9n 9. k(verw, v Tim, 3. & mauifejrata, in carne nimirum in qua videri, audiri, manibus palpari potuit, 1 Joh. 1. v.1. Locus Luc.2: 52. dicit Jefum prefecijje fapientia apud Deum dy bomines, videntibus& letantibus Deo& hominibus,fed num inde fequiturjid foli Deo,& folis hominibus notum fuiffe,nonne& id notum fuit^fngelisquibus preceperaz Deus fuper illo, Nec magis verum, Chriftum ante praeconium Johannis nemini fuiffe uotum. Annon Maria noverat quem pepererat; fuper quo etiam ante partum Dominum ueyasóv 5& de quo illam Angelus ram prolixe edocuerat?. Nonne multitudo coeleftis exercitus de illo Pa/foribus cecinerat,& Angelus dixerat, natus eff vobis bodie Servator? Annon Simeon illum novit, qui ulnis illum amplexus benedixit Deo? Annon una ripopíra;?. Annon Zacharias, qui illuftre de illo edidit vaticinium? Annon E/ifaber quae Mariam falutat matrem D anni[ui? Nec obftat, Johannem dicere, x45» vx dem aurov, naturá enim illum non noverat; caro & fanguisnon illum illi revelarat; Grazia autem Dei, quod noverat, noverat. Et quidni noverit Johannes Dominum, qui in utero adhuc materno faltu matrem Domini advenientem falutavit? Igitur notitià mentis& fidei dudum illum noverat; quem notitiá fenfuum forfan ferius noffe didicit, hoc eft, cujus formam& faciem& lineamenta oris& externam fpeciem ignorare potuit; ufque quo ad baptifmum illius acceffit Dominus.Nec magis ad rem facitym.l;os Pharifzorum illum non uoviffe, ut enim illorum évigía Tho vigir ToO Occ 6 xamipyses, Rom, 3; 3. fic nec illorum ignorantia, 8 dyvorn à 8(2 y avvar ,fidelium& San&orum de 3ervatore, Chriflo Domin notitiam& fpem exftinxit, aut prejudicio illi effe potuit, Illigs tefa« tatio. $.39. Smalcius,& Schlichtingius explicanterat apud Deum,hoc eft, fui in«elo pouunt- smatcii& que certo certius, Chriflum, ut bominem, fuilJe aliquando, nimirum circa initia praedicationis Cehringii" Johannis Baptiftze, in celo, ante afcenfiuem, illam nimirum quae facta eft poft mortem.f«si. ae Chrifti& refurre&ionem. Idque putant Chriftum docere. Joh 5:13. Er nem af. endit in 7$^8 calum, ift qui€ celo defcendit, Filius bumins,qui et in celo, addunt Joh.6: 62, Sijinquiunt, in prem, écolo defcendit, ante oportet ut in coelum afcenderit, Chriftus. tem. ie $-4.0.Sed patet mens Chrifti. Loquitur de afcenftone in caelum,& quidem de fua, ut L^«s in.....». h,3:13, filii hominis, futura afcenfione. Nem:, inquit«jcend.t in celum ,nij,&c— Ante Chri- Jos ftum ajfumtus eft in coelum Enoch, Etiam Elias in turbine af.endir in celum, Genef. s: v.24. Hebr, 11; 5, 2 Regiz: 11, Hd non latebat Chriftum;& tamen dicit. Nemo afcendir, AÍe 2 cende 36 De loco Job.2: 17. contra Smalc. C9' Schlicht.-vindicato,£s cendu ruat& translati funt Enoch& Elias, gratià Dei, coram quo ambulaverant, lati poten. ti verb? Spooforis,Seminis promiffi, quod zíe4 fide amplexierant; adeoque non id fuit volentis& cirraicis ve Enochi, five Elize, fed miferan:is Dei in illis volentis oftendere, cc ui fanct:s& fide ambulantibus paratum effe,& quoad corpus,& quoad animam,Promila erac ajces/ro m altiamy sptivatá captivitate,& donis acceptis in bommibus, P fal.68. v.1. Qui ita afcezi dere*, futurus erat Victor hoftium, contritor capitis antiqui hoftis& ferpenus, uiumphator mortis, caufa& donator omnis gratize& falutis, Illa afcenfio in Pfalmo prz licater dc Dv ipfo vers: 10...& Domino. vers.12. Igitur tali afcenfione nea a'cendit, nec Eaoch,nec zlias. Ideo optime Chriftus dde eaziZxw.— Hanc a[cenfiouem av cem tribuit 111, 4ui e udbo de] endir, neino afcendit in coelum,& un à&x 29 pavé na(aCai,$ dee TIO o pnma y fius bunpuis, S1 juxta Pfalmum 68.. is, qui afcendiz in altum, cft Deus, Dininas, oportet ut, quié cal; dej endet, etiam fit Deus, Dominum: defcendit Deuse cc.lo, quateuti gloriaillius imterra cft manifeftata,& incarne eft manifeftatus,& mu. liere natus, é& in nobis labiravit, unde& audit Féius bominis,| Quare1ecte dicitur, uif qi é cuo deje ndi, 6 dos msi asboece, Licet enim is, qui Zefceud:t, fit Dei, tamen defcendendo fa&us ett etiain.£ilius bominis,— Hujus Dei defcendentis,& humanitatem affumentis etiam eft 4/ceud re... Dominusenim celi, Dominusé colo;€ coelo defcendens, oinnia;ad quee pra iti erat up plens& perficieus, necellarió in coelum afcend:r;& id in itud infeic, quoa defcendendo fibi ipzavi/; Corpus fuum,& carnem ac fanguinem, àv us7i Hebr.1c;$. 2: 14. Dehac gloriofa afcenfione, quz in Chrifto adhuc futura erst, loquitur Chiittus verbo ufus praeceriti temporis, Nemo af'eudit 5. acfi illa jam facta eflet. Si enim Pfalm.48. dicit 27. ajccudiyii, quod etiam praeteriti temporis eft, Pfalmus, inquam,tanto intervallo ante fcriptus,Spiritu futurum, ut prefens& jam exftans contemplatus,multó magis Chriflus,in quo id mox mox implendum erat, fülo ac verbo Pfalmi ufus, ita loqui potuit,& de re, mox futura, narrare uide jam fata acexitante, Ita& in 1nftitutione fanctz ccena de ceepore fuo dixit, corpus meum, qttod pro vobis datum efl,& Johan, Luc:2:19, 1C0ri:24. cum tamen adhuc tradendum& frangendum elfet. Sed num Deas, écelo defendens, filius bominis fa&us, defcendendo celum plané dereliquit? abiit, ideó addit ftatim Dominus: à dv é& a pari. Is, qui clum co.:didit, cujus colum folium, quem celi celorum non capiunt, ccelo excludi hautquacuam poteft, Igitur, qui dic; endit e cal, Filius bominis, non obftante defzenfione, fl in ceo. Diui Filiue bun nit dicitur eile in celo, etiam, antequam in id«re22». ne puteinus[tabiliri dogma ubiquitiicum; quod abfurditfime flatuit,? Ac, 4 primo conceptionis momento, etiam quo ad naturam humanam(quam negant fucceflive conceptam, fed momenrane) fuifle ubiqve,& incelo,& interra; fed cogitemus pei fonam rc? 2o5« poft allumtam humanitziom diverüs prodicarionibus effc, ut ita loquar, obnoxiam; ita ut optime dicatur Der faap. iem faditle;qui;quà Deus, fanguinem non habet: Princeps vif mortem guftaffe; qui qi tenus elt à hh aiio., mori non poteft,&«Z s£cuiuis, etiamnum in terns agen., clie in celo, in quod, quatenus bomo etl, carnis parriceps& fanguinis, polt mortcn donum& refurre&ionem, videntibus multis, eve&useft, Exa/ igitur Filis bominis, € a! ,quiailla per(ona,qua 2«me facta eft in tempore, Dcie exiftens ante tempos revera 11 cio eran quamvis necdum fectmirn careem in cielo erat; Sed;ut hoc nunc mittamus, iani hoc loco haut fe tucri polfunt, uec afcenfionem ante afcenfionem 1nde aftrue1o quai videmus, Chriftum in his verbisde futura fua g'oria afcenfione vaticinari. In «Sus X hocinfigniter contra illos facit; quod,qui afceníurus eiat in celum;& de cen 1 dera : locis Eph. 4:810. E9' Job.&gr.Socino oppofitis. Cap.I1.Lib.s. 37 derat é celo, dicitur effe in ceo, quod utique effe non poffet,(i Dominus, qui in celum acendit, poftquam de cenderat, J;Aiceffet dvSpomQ- meri bomo,& nuda tantüm«reatara» ut illi miferé aberrant, Nam ut Jc, filius hominis, fimul ccelum teneat, fimul terram habitet; fit in colo,& tamen defcenderit à coelo, ipfis illis haut diffitentibus, fieri minime potelt; quamvis ubiquitiftze noftri id defendere non vereantur. $.41. Majorautem hifce accedet lux, fi& Paulum Apoftolum hac de re audiamus. Lo:us Is igitur cap.4. epift ad Ephefios vers 8 citat verba Pfalm.68: 19. AraCzs eis v4 afceti- Rhe dija in alti, Inde ita argumentatur. T25, aru, vi Very ei uà o1. y nali Cn opuor. Id autem, aJ endit; quid cff nfi quod(& defcendit pris. vers 9. Ex afcenfu colligit Paulus defcenfum priorem afcentione, Secus Sociniani; illi& defcenfu concludunt afcenfum, priorem deicenlione, Nec tamen male colligit Paulus, qui optimé meminerat, Pfalmum de Deo Domio vaticinariyefceudijti, Si igitur Dominte ajcendit,oportet ut defcenderit. Si qui in ceelo eft& ab initio habitat, in coelum intrat, oportet ut é ccelo ante exiverit, Illi qui funt €x? xa T6, ex iuferioribus, Gn v 5c oc€ ferra Joh.s: 31... 8: 23. afcendunt in coelum; nec tamen€ celo defcenderunt, Sedis, quieftéx c vpare& elo Joh.:: 13. à« 8 ve€ juperioribus B]oh 8:23. àv sparav à calis Hebr.12: 24. non poteft dici, nec cogitari afcenderein ceus lum, ni antecedenrer defcenderitécoclo, Ideó cxci illi defcenfu fllii hominis é celo cogere volunt afcenfionem antecedaneam: quia Chriftum agnofcunt tantüm x7 eap; abi: negant X7 79642 5 humanitatem illius fatentur, divinitatem omnino diffitentur. Nec : contentus Paulus monuiffe fimpliciter de«a&6ze4 79 6:8. infimuladdit, quo& ad quid defcenderit 5. eic( kwmuiepu ipn TW cy I inferiores partes terra,inquit; in fepulchrum A ipíum,morre gultata, lytro pofito; in quo dulciterquievit, te&us& adobrusus quafi terz ra, Cui ad inbma defcentioni apponit ad fumma afcenfionem, afcendi; i7pavo vraylov TOV vpuvas[uper omes celos, Ita qui profundé fuerat humiliatus, fupra modum fuit fuperex: altatus.Et quia afcenfio omnino debebat excipere defcenfionem,& aequum fuit;ut aícenD deret;qui delcenderar, Dominus,(ita 59$44; ideó firmiter concludit Paulus, xa(aGde, aiu óc 651 5 6 araSas, gri defesudiz ille cfl, cy qui afcendit, Eph 4:8. 9.10.. $.42. Nec magis fgmento Socinianorum, Chriftum hominem cum carne in celo pd fuitle,& inipfa carne é celo defcendiffe, favet locus Joh.6: sx. Fo fom panis ile vivens," qui e celo dej.eudir,& pans ille,$ eapE uuteriv caro mea eff. Unde ita inferunt, Panis ille vivus delcenditécolo, Panishiceft caro Chrifti Ergo caro Chrifti defcendit€ calo. Si autem caro defceaditozorter, ut ante defcen'um in celum afcenderit. Sed haut difficilis elt retvontio, Chiillus dicitur panis, ob vim quam iu nobis exferit; non minus nutrit& .' roborat fuos, quen pnis cerpora nofira, Dicitur autem à dpr Q- 5 Cuv pass rle vrow y ut -& difcernatara viigari pane, qui confectus é grano fracto, attiito; ceto,& rofto,& ita u multipiciter ir^, 5iazo ac mortificato, 1n. fe non vivit, quamvis vite noflra conlervanu da remedium primum fic,& uc agnofcatur vitam habere in fe,«: P tr oab:c in fe Joh. E y-26,&conciliaig Li£ rss natura ano nis, vitam veram, fpiritualem aeter i0, cum tenieftris tati, Luis virim nutriat animalem& umbrarilem; inio talis c, atév dpmo cro baut viai bou.. Matth.4: 4. Hic pant; viuus, ut decenter X. dEioupe vas Ou) viam mortuis co-:ilaiet, receffum fut, ut def caderet à cto, hoc elt, ut ex:ra cotum apparetet in. tera& vt defcendens écolo. ej caro fieret, quam aret. pro masa cuia. non potuiflec darc vit.m, nifi guflarec mortem 5. non potuitlet gullare morrem, nin caro fieret, uv porfler carnea vivificare mortificatam, nin à Cav eflet vicis iile, qui e uo defcendit; nec caro profuiffet, fi à morte detenta fuiflet, Igitur in illo,qu. ett 6. pz jns € 3 Dno 38 Delocorum Job.ó:51.€9 17.5. contra Socinianos"vindicAttone. nofter,& quo edentesyvivimus iu feculum,agnofoenda duo funt, 1. Quod eft i Qov, Fivus ille, Vua aterna; écolo Dominus, 1,Quod té cape, capit effe caro,& in illaad mortem tradizu eft. Vita zeterna,& Natura humana credenda elt in illo,qui vitam mundo dat, Eft P4. ui,& quà Deus,& quà Caro factus, Nec Panis vivus& mortuos in peccatis vivificans effe pollet,fi aut tantum Deus eflet aut tantüm Caro, Ideó Deus cüm effet, defcendit, u ,quod non erat;effe inciperet; edp£ caro, ut ita Deus& homo, SiavSgoz G- fadus, re ipfa eífet i ejl à Q9v. Igitur isquielt Paus, defcendit quidem€ celo,& manifeftatus eft in terra; spavepi2n ijv, imó manifeftatus in carne vT im, 3:16. 1]oh.1:2. Non tamen caro defcendité celo,quia defcendens illius demum prior: cupit ejfe particeps fed ea pars Panis tantüm;(fi ita loqui licet de eo;qui eft 24:915) quae€ coelo eft;cujus caelum folium, à qua im. primis vocatur à Qv 5 GCz(iüAa Qoomttv 1 COrAS: 4$.—— locus$-43. Sociniani,ut omnino negent, 7 Aó?ov fuitle in initio,& ante mundi initium apud Iu. Deum folent eximium locum Joh.17:. quem attigimus fupra$.31. ubi Chriftus teftaSonniad. tur, febabuiffe gloriam apud Patremyanze mundum e|Je; unde fequitur, fi habuit gloriam an. veinsillum, te mundum,— Ergo fuit ante mundum, ita illudere d Paulus dixit. 2 Timoth.t. vers., gratiam datam nobi in Chrijlo Jefu aute tempora Jecularia, qui tamen non fuimus ante illa; cui illufioni fic paucis refpondemus,— Chriftus dicit fe babzje gloriam, hoc eft, revera fruitum illa effe& potitum,— Gleria illa eternam ejus generationem, Pfalm.2: 7. vitam Joh.$:26. diledionem Joh.i7: 24. couiplacentiam Matth.3: 17, seucliouem Proverb,g: 13, praaguitionem Y Petr. 1: 20. beatitudinem in fe comple&itur, Si gloriam habuit, utique fuit, Primumenim in illa gloria eft, vivere effe, eternum effe, Gloriam illam habuit apud Patrem; nam Sermo erat apud Deum, unum cum illojin finu illius, ludens coram illo 5 habuit illam, antequam mauuduse[Jet, qui enim bodie eft genitus, cujus egrefJiones CO9W'D'D 4 diebus eteruis[unt Mich.5: 1, certé ante mundum vit poritus eft& gloriá, Siillam habuit«t£ 7 vai, femper Patri coéxiftit,— Hac gloria petit vov nun glorificari, hoc eft, poft dies humiliationis fue& exinanitionis publice& gloriose demonfirari Filius Dei unigenitus in potentia, Rom. 4. fieri Chriflu($ Dominus A&or.2:36. n» minari jurameuto Sacerdos[eundum ordiuem Melcbifedek, Palo 110: 4, poni beres omnium Hebr.i: 2. engi Rex in Sioue monte fanclo Pfalm.2: 6. Imà cupit exaltari ad dextram Dei A£t.2:33, rapi apos vov Sev ApoC,i2: 5. Gc affumi& dé£n 1 Timoth.3: 16. Ita glorificari eft accipere nomeu fuper omue uomen;& gloriam fuper omnem gloriam, Phil.2:9. Aliter autem longe fe res habet nobifcum,& eratía illa, qua nobis data eft aute zempera fécularía, data nobis eft; aimo 4ursSivrov npav uondum natis nobis, Rom.9: v. 11, data nobis eft aute tempora, ut acciperemus illam in tempore,& illa gauderemus poft omnia tempora, infeculorum fecula,— Ideó& eei dicimur,& regnum nobis dicitur paratum có xa(a Coi visu Ephef.1:4.. Matth. 5: 34. data eft i» Chrifto, imó& data à Chriffo, Chrifti enim .efta ydes, AQ.15:11.. fa Tc xaexT(O- xu&is IncoD mig edopev curias, xa bv apócor xta xéro, Ideocerté Chriftus fuit ante tempora íecularia, quia gratia nobis in illo& per illum data eft ante tempora fecularia, Igitur gratia quidem data nobis eft ante tempora, nos autem non fuimus antetempora, Chrifto autem gloria non eft data ante mundum, nim, ita ut nobis;in Dei decreto& confilio,fed ba/wir gloriam ante mundum,$ eor bubtre gloriam,ett atu ipfo illam poffidere, Et hancg/oriam,quam femper babuit, etiam dedit illiPater Joh.i7:24,. a£ videant ao dé£av, v6) iul yl) édvoxds aet, 971 iryu7rvG a6[at AbfÓ 12m (Ree xospw, Joh.17:24. Dediz&terna generatione, quemadmodum& tdwxe y de(alo Vxem er ew), Joh.5: 26. $44 Quat De locts Sermonem e«» dicentilus. Cap.IIL Lib.s. 39 $.44. Quartum pro divinitate P A4,« argumentum hoc addit Johannes,& 99x M $ A6, Et Deuserat Sermo, Joh.1: 1. Hucusque de duratione? 14s,(ut ita balbuttam) Eraz in initio;& de idfo illius oinvrnedo proprio domicilio, Erat apnd Patrem, teltimonium tulit, nunc& de sazura ejus& perfona addit, Erat Dew, S«óvw; spi celefhi divinitas, utloquar cum Synodo olim in Paulum Samofatenum coa&a,*. Aéys indicatur, Erat, non fattus in tempore Deus; fed in initio,& ante tempora Deus, Si ante tempo ra erat Deus,non in tempore tantüm efi,fed& poft omne tempus eri? Deus, ut bene Jufti^ nus contra Tryphonem, 3«c xaA67), xq] 9€ Và, xa) ipa, Occ lod 6 205(Q- eft fimilis fere loquendi ratio, ut Joh. 4:24.«vUa 0 9c, Spirits eft Dew, Quaeris, quid eft Dew? Spirit, quid Sermo? 9v Dew, :$. 45. Sermonem effe 3€» fequentia confirmantloca. Rom. 9: 4. Chriftus, qui eft é Patribus, G. X5 capxa, italaudatur, à dv 19 aravruv S96 iuAoynróc eic 8e ajoras, qui eff fuper omnes Deus benedictus in fecula, Ecceeft 3c Deus, fuper omnes, 1. Cor. 8: 5. Col. 1: 17. benedidlus; fonsautorque omnis ivAc?/ac Apoc.$113. in feculum, finem enim non babet, Klebr, 7:2. A&or. 20:28. Pofuit vos Spiritus S. Epifcopos, ut pafcatis Ecclefiam Dei, L3 atimoii( Jf T idlu ajaale, quam acquifrvit per proprium fanguinem, Ecclefia fanguine eft acquifita; nonenim potuit redimi düaprdis dpyveto aeucia, 1.Petr.t: 18. Hic fangus dicitur G' iy» ajua. 9«9,. Atqui fanguis redemptionis noftre eft fanguis Chrifli, agni immaculati, 1, Petr, 1:19, purgationis noftrae, fanguis gefu Chrifli, Filii iphus, 1. Joh. 1: 17. ut& remifJrouis peccatorum noftrorum Col. 1:14.. Ergo Chriftus eft à 9x Dens ille, cujus fanguine Ecclefia acquifita, quam proinde vocat fuam, Matth. 16: Y. 18. /Edificabo Ecclefiam meam, quaeque illius corpus eft, cuique ille caput. Ephef, 1: verf, 21,23. Joh.20:verf.28. E: dixit ille, Jefu, Thomas ,.«vexóc ju, xa] 6 99 us, Domine mi,& Deus mi,"T homas, ex igo factus eigós, Jefum fatetur& Dominum fuum,& Deum[aum,. Ut veré Jefus eft xue&(G-, ita& veré à 3««, Non eft hic vaga exclamatio; qualis foleteffe admiratione perculforum; fed confeffio fidei, ante non crediderat Thomas, Jefum refurrexiffe; nuncubi iji vidit, credidit, fidemque fuam hacconfeffione teflatuseft. 1. Tim. 3:16. Sóc&parspoón& pl, Deusincarne manifeflatus eff, Atqui 6A, Q- capl(oC. Joh. 1: 14. Resipfa docet, vocem$c hic neceffarió requiri. Si enim ad magnum pietatis myflerium, quae fequuntur, referri debent, fenfus orietur incommodus; neque enim de wyflerio poteft dici,illud mauifoflatum in carne; juftificatum iu Spiritu, a[fumpzum eff in gloria^ Tit, 2: 13. exfpectantes beatam[em&. apparitionem gloria t ueyahe Sis qq] geTüp(D- Wjaev"Inc6 Xpig, magui Dei& Servatoris noftri jefa. Chrifli, confer, 2. Petr. cap. 1: Y. 1. injuflirta T. Seg ijv xg) eulip- Incuaeig s. Dei noflri Servatoris Jefu Chrifli, adde 2. Petr, 2:20, à Vnyvoed T xvetu xg] clip(Q-"Ines Muss in agnitione Domiiá&?. Servatoris Jefa Chrijii, confer. 2, Petr. 3: a,» Gndavera apparitio quam expeclamus, quamque amamus cff?*«vei« Domini, jufi Judicis. 2. Tim. 4. Jefu Chrifti, 4 vezee jadicare babitabilem in juflitia, A&or 17:y. 31, Ergoilleeft à£52: 90, ut ver eft corap. 1, Joh.$:20.. Novimus, quod Filius Dei venit,( dedit nobis menten, ut apnof.amus v aXnbivóv verum. illum,([unus& m dni in vero illo, e m) dd auré."Inv aeiceh in filio illius Jefu Chriflo, évág X2: 6 iA nÜivoc S06 qd) f Qon apovioc, Hic eji veris Deus,& vita e'ern«, Eft Deus 6 42n0wác verus ille, eft enim ipfa Ventas: non mentitur.& fecundüm veritatem judicat;&, quod promifit, in veritate implet. In ve. rirate vult adorari, Sed& Filius Deieft 2 danBmés verus iffe, qui de fe iplo dicit 5. Ego wv.rNas, in&€ cujus ze. unouio agnofcitur 6.9105 dubiis Joh, 3: 3 3, in quo omues prominet D 4. Ab eas q1od eraf Deus Loca Novi Teft, in qui« bus Setino Beag diciture Rom,»!5, A(t. 20: 39. Joh. 2612£ y, Tim. 3:16 Tit. 2:13, t. Joh.$126, a» DeLocis V.To&o dicentibus Deum. Cap.lII. Lib.. Da fant Na(nen, 2. Cor. 1:20. Ita dAutiàc ó araThp 3& d'Aufivoc à uoc, In boc vero fius in Filio Feri, hoc eft; Dei Patris; hic Filius eft veriti ille Deus,& vita«terna. E(t certe Filius 4 Qon ajoviQe, 1. Joh. 1:2, Ergo&ó dou6wàs 3«x.. Athanafiusin libello;cui titulus, éxfisate emícr uc, aci soepoj, inquit y ec tva juevonosi Aeyov, GC, Seov d2nliviy à Sr a2 nbi, ax quay Lodyvus&y xaloNixaje; Gc citat hunclocum, Addamus denique Luc, 1: pecu a6a7. Matos liorum Ijraél comvertet Eri xdeuo a 3» aivovad Dominum Deum illorum; 17.& ide, Johannes Baptilla, preibit coram ilo Domino, Deo, Ante Chriftum autem ambulavit Johannes, Ergo Chriftus eft Domiuus, Deus Ifrael, Ita nunc apparet, 9 Aoy«v efle Dr. um, fuper omnes, magum, verum, Suy à, Sii, pos év dperéc, Deum€ Deo; lucem e luce, Deum verum€ Deo vero, ut ymbolum loquitur Nicenum, fcriptum anno Domini j& Concilium Conftantinopolitanum; habitnm Anno 381, teavenT. 9.46. Imó& teftimonia V, Teft, Quecunque enim ibi leguntur nomina Dei, omnia inqubus— illaetiam sw 2;« attribuuntur: Vocatur Deus T. O. M, in Mofe& Proplietis. 1, 2N De. £20 ws porem. aL CODN Don, cui jus el exis e di[ub 7128 adjurati ne, fidem, confeffionem,& dici ur. obedientiam, 3. 7? Jebevab, qui ejl 5 efl quod efl 5 fit quodefl, 4,278.& VN Denise: ow mitto plura. Ita&$205 Q- dicitur 1. 2X Ef, 2:14. Firgo pariet Filium, G nomen ejus 28332] ' nobifcum Deus, Ef.9:$.. Filius datus uobis, Et vccabitur ON Deu poteus, Pfalm,$5:3 CnoN Ori Ux Deu inagis, ita vocatur Raps falutis. YA. 2. Cw: Píalm. 82: 1. Elobim flat in cota Dei.& y. 8. Surge Elobim, judicaterram., Pfalm. 68:2s. Pracepit Deu robur tuum,[nvalefce Elvbim, ta dicitur illi, qui afcendit in altum. Pfalm.45: 7. Solium tuum, Elobim, feculum& eternitas, y. 8. unxir te, o Deu y Deus tutis,"Teltiseft Paulus ita dici TD api às dor, Hebr. 1:8.9. 3,718: Jerem. 23:6. Jehova jujfia nojira, confer. Jerem, 33:16, ita nominatur Germen jufhum, exciraudum olim Davidi. Ef, 45:23. Tautumin ehova,de me dixit juflitia Q. robur. Atqui juffitia donum Chrifli eft. 1.Cor. 1: 30. 2, Petr. 1:1. Ef.40:3.5.. Preparate viam Jebwve 5& maufeflabitur gloria Jebova. lta clamavit 8 vox clamantis ia deferto,. 4,2N: Efajasnarrat fe vidi[Je 2IN. fedeutem in folio exceifo, Elajae cap. 6, verf. 1, 2. 3. Atquitunc vidit Efajas gloriam Chrijii, Gy louutus eft de illo, Joh. 12: vatf. 41, Pfalm. 2: verf, 4. fedeu; in celis vider. XN fub[anuat il;s; quisille 5 Rex Sionis, Fits bodie genitus, vexf, 6.7. Pfalm. 110: 5. 31N ad dextram tam, Yta Domin IV pavidi, cui D.mumnus dixit fede ad dextram meum; appellatur, Denique YW Mal, 3: 1. [abito vexier VW, c ddugelis Teflameuti, Pfalm, 114: y. 7. 8. Coram jYWN zreme terra j Coram Dev Jacob, qui mutat Petram in jlagnum aquaram s. filicem in foutes aquarum, Et hzc e multis acinfinitis futficiant. Que$us,—$.47. Si autem Oiic 6 0) Q-,ut evicimus,oportet uz& id/fit£499. quod eft í 3x5& ME^ id fit in A24, quod eft& 9«,. Aliasenim non eflet 3«2c.. At eeritua Sc Spiritus eft Deus, TONS Joh. 4:24. hoc eft,€ 9i» non eft uon Ai0p, i aeo à dp) ipo ACt27: 19. cdpra nien vx tx Luc. 24: 39. quia eft 9N non eft COIN Pouo,& quia ell Spirirus, non eft 073 caro. ut ey tii& equi illorum, EC. 1: 3. lgitut& 6202- eft oed, hoceft, Spritus perfona divina, effentia conftans Spirituali. Neque ta-$.48.'O As Q- cll viAe Q- S06, xd) TOU dy0p perfeclus Deus,& perfeciu bane: m^"*^ quatenus homo, i£ vx sie Aop iie gd pmi n;(apuós Nxvogo dis ex anima ratouali,& bima*UVUT— naurnecopgaps, Hac illius 4vxa etiam eftavsDua, Luc. cap. 23: 46.[n manus tias coit» mendo Spiritum, ut& animae rein Spirits funt, r. Petr. 3:X. 19. 4: 6. AC0r, 7:59 . xTIGOV utfunt An ge» San. hed hoc eria eft xliv creatumscum corpus illiefl aptatum s nature quidem fpirirualis& mz human immortalis, at nondiving& sterne, Igitur cum Sermo Dess dicitur cfle avijua Spiritus fed zcrisor MITP non ' "De xy confiderato ut Sprritu.. Cap.TIT. Lib.a- 4t non intelligendus eft Spiritus creatus, finitus, qualis fuit anima illius humana; quales etiam funt Zuceli, evecpa illa Aeugyid, Hebr. 1:14. fed ita credendus eft effe S;/ritus, ut Deus eft,Spiritus gternus,ininitus,omnipotens,omnifcius,dvapy oc; dxligoc,&1 Aag O^. Hebr, 9:14. 4f& eveduar Q- ajmvie per Spiritum eternum feipfam obtulit Chriftus. 1. Cor. zocain qui15:45. Ultimus Adamsjdo eic avibus Qwocroisv exflitit in Spiritum vivificantem, hoc eft, bu: vov, S»j« cepit demonftrare& facto ac re ipfa exhibereid, quod in veritate& re ipfa eft, Spiritus ram^h«ài vivificaus, vita, auctor vitae, vivificans in lapfibus mortuos,& corpora noftra mortalia& e nde animalia aliquando fufcitaturus& vivificaturus, ut fint /Jirittilia, 1, Cor, cap, 14: verf. guit 44. Hac mente docet Paulus, Chriftum e femiue David uatum, fecsdim carvem,elle Filiuth Dei, in potentia, xfj evidjau d'yiogórne fecundum Spiritum[anclit.itis, hoc eft, quatenus elt perfona fpiritualis, divina, fan&a, Hoc«ve/pali Spiritu novit Jefus copiz:ti2:«5 Scribarum. Marc.2:8. nam qui corda& renes fcrutatur; Deus eft& Spiritus, In hoc S; iritu e(t juflificatus, YT im. 3: 16, idYuaju0n&v evsiuadli, in potentia enim& per potent.am divinitatis, qua in illo, juftus declaratus eft& comprobatus; per illam refufcitatus à morte, Angelis vifus, in gentibus creditus,& tandemin gloriam eve&us. Hoc Spiritu eft vivifitatus, poftquam fuiffet carne mortficatus. 1, Petr. 3: 18. SaraluDeic Mop GoxisQucmromDBetc 5 md anvedpasi,[ta zemplum corporis[ui folutum rurfum erexit, Joh. 2: 19.& auimam pofitam varjum a[fumfit, Joh. 10: 18. per potentiam hujus Spiritus, hoc eft, deitatis inillo habitantis, In hoc Spiritu ivit, in diebus Noc,& praedicavit fBiritibus,qui nunc func in carcere, dxreibig ni amore cbedientiam recu[antibus olim, X. Petr. 3:19. 20, unde inipío eà magis agnofcitur G'«vsüpua ajaviay divinitas«terna. Ev in hunc fenfum non incommode capitur locus, Ef, 61:1, Spiritus Domini Dei[uper me; hoc eft, nature divinz,fpiritualis confors fum,& verbum Angeli, Luc. 1; 3$.«veGpx. ayiov mias?) Vy os, 0; dvaquc ieu Ense G1, hoc eft, Spiritus S. ideft perfona divina& fpiritualis ven'er fuper re, ventrem& vifcera quafi tua intrabit& occupabit, corpusque fibi in illis aptabit,& potentia Alti]fnni(NB.«vdjaa dior eft 90i(«.. confer Luc, 1: 76.) te obumbrabit, umbrà divina te teget, ut Spiritus S, tibi fuperveniens fecure incorpore tuo habitare poffit,& ut in rubo corporis tui flamma divinitatis ardeat: nec tamen te,infrmum vas,humile germen con[umat aut comedat, Ideo(9', ita pergit Angelus, G JievapSor di xAnbíze?) uoc 9«u, quod nafcitur Sanctum(en ayiov nafcitur; evsdua nimirum a5) vocabitur Fiitus Dei, Vritur Filius Deieft avia zy, b eniin 0ev Yi. uaessps.. Confirmet haec Juftinus Martyr. G' eveUan dv, ug] Tho dijvaguy Tho tog.'*. ud y dtr Ao roa] Séuuc WT AOyoY, Gc zug) pue To(oxos m) 3*6 521, En, Juftinus intelligit per Spiritam(y potentiam Altiffimi 7 Aóyov Sermonem,»g4*(o iA02v Vii« aapBévor«a4 Vnawid(v y 4 df cuuuciac,«Ma da dyrapioc y xdpoya xdlignce, Et hunc Spiritum feu Acyoy Sermonea veni[fe faper Virginem,& gravidam fecijJe, son per congre|Jum, fed per potentiam his verbis perfpicue Juftinus docet, Addatur Ruffinus. Que efl au:em, inquit, Firtus Altijfimi, vifiipfe Chriftus, quiefl Deivirtus& Japieutia? $.4.9. Et nil ufitatius antiquis Grzecis,quam per vócem evebpa divinam Chrifti natu- 4.4 cosa ram indigitare.Id;ut alia mittamus,conftat liquidó€ decretisEpifcoporum contraPaulum 2 teiimoniis SamofatenumAntiochiz congregatorum Anno Chrifti 272. Confitemar inquiunt, Jefum F""* Chriftum, 2Aov 9v X, GAov dyÜpu mov, totum Deum(S totum bominem oXov aXligov totum increae 2um iov uou moy Sedytotum confubflantialemDevysT arreQjaa MoyopBjo ewrày Sud üaosienov.Sesundum Spiritum, hoc eft,divinam, fpiritualem naturam; dicimus illum Deo confubflantialem, w ACyopüp y XD mrs dyÜpaucroic ój«osmioy, non dignus, fecundum[iritum ejufdem i! ium Nd 42. Debs tamaffertaquam negata Droimitate. Cap.TIT. Lib, lum cum bominibus fubflantie, oap xS erit Api ex te jose, ined LE EI iusin dro side x sdpxa Voi vul ipssnQ, izadn 53 Ky Tu ipei Qo, semoom.—$50. Quandoquidem igitur 2«?9- non tantum eft 2v, fed quia Sic etiam ew. nii habet, 44 omne quod in Deo eterno eft& omnipotenti, etiam in Sermone eft. Ideo de illo Scri. jas Deus ,, ptura, zc& popsps vmdpyov qui informa Dei exiflens, à qua diftinguenda opa dias forma fervi, quam a«cepit in tempore, ut fecundüm hanc ZA Q- fervus, bomo, ita fecundam ilJam elt 9c Deus. Phil.2:6.7. Formam férvi accepit, non habuit femper. In forma autcm Dei erat in initio, ante initiumà diebus feculi, Quiain tali forma eft, nunquam duxit dp ay puiv rapinam,(9 eia 1g. 9w e[Je inflar Dei,& ut Deum fe gerere, non fuitra. pina, quod de Sina dixit, ego Deus Ifraélis; aut é rubo, ego Deus Abraam,Ifaac, Jacob: non fuit rapina, quod bomo av exyffens faciebat fe ipfum Deum, ut nec blafphemia. Joh. 10: 13. non fuiflet rapina, fi in tetra, cumin illa viveret, majeftatem, gloriam, fplendo€0,2:». remdivinum ita oftendiffet, ut in noviffimo die oftlendet, Et Col.2:9. In illo udluxà adv(G9 wAdpeoua P Qr GQ. copnalues babitat omnis plenitudo Deitatis corporaliter. Non docet hác fententia Paulus, hominem Chriftum effe deificatum; natureeque divinz pro prietates realiter humanae nature communicatas elle, fed perfonam illam, quz Chriftus eft, compotem elfe& confortem natura divinz, non co modo, quo fan&ti omnes dicun. tur$oac xomevoi Xceuc, 2. Petr. 1: 4. fed cerporaliter, nonumbratiliter 5 plené, non initialiter; vere, non imaginarie; integre, non ex parte, adeoque veré effe divinam perfonam, coéffentialem Deo, m cujus medio Nomen Dei, Exod. 23: 21, unde& dicitur daaíy26ua T dyLi xa) zagaxlnp T Greg dzen$ der, Hebr. 1; 3. ewav 7 See, T dopare, Col.1:15. €on'efode— j.$t. ItaigiturSermo Deus; non diverfusà Deo, ut Petrusà Paulo, Johannesà Jadwinate— cobo; fed& unum cum illo. Joh, 10: 30.£5»€ 5 exrip tr ies, cujus didi empha7*^* fin Judi, utut ceci, haut ignorabant. verf, 31.33. ejusdem ellentiz& natura, Con& Symbolo. Ml»."TA ez o. o)».* Atdansíi Cludamus haecveibis Athanatii, in Symbolo,«A» plo Sàw à P marec tmée ans, dia T us alia quidem eff perfcua Patris, alia Filii dA aacpós EQ Ux uia S0: Osioe ien d yfa, ruuaidi- à uxyaA ione, fed Patris e Fili una ejf Deitas,equalis gloria,coeterna Majeffai. 0i 6 clap, onere na) 6 uci, qualis Pater, talis& Filius, aig Q- 6 amnaInps dul(Be à uis dute ae(O- 0 uos aperi 6 malos aj i use, avavloxpuTwp 6 ciup. aavoxpuTup à yop, 9uj ó alwp; 9uóc 6 woe, KUe1(Q- 6 oadup; nden(e 0 dos Sc. increatus, immen[usyateruus Pater, idem Fi/ius 5, ommiporeus, Dcus, Domiuns, Pater, idem. Filius,&, Negatoris$. 52. Mentiuntur igitur illi ee£uepor Chriff iuflitores, ut Ignatio vocantur, dicen d.viniatis /— tes Filium effe Jinzv dvligocror, parum pution feu merum bominem, Ad illos pertinent EbioIMs. nitz& Cerinthiani, Judzos fecuti$e sonondum finito primo feculo;negantes,Chri& Paulus Ss flum effe Si». Irem, fecundo feculo Theodotus quidam, coriarius,& Artemon, quibus motu. deinde affenfus eft Paulus Samofatenus Antiochiz Epifcopus, ab Antiocheno concilio damnatus,&epifcopatu privatus, Hoc omnes una hxc vox refuzat, 4g] 9c lo i A6, Q. Ktius.$.$2. Itemilli, qui quidem fatentur Chriftum effe Dez, fed minorem Patre, etiam quoad Deitatem, adeoque minorem quendam Deum; aliam efle effentiam Filii ab effenfia Patris, neque elle cozternum aut qualem Patri,[ta Arrius, Presbyter Alexandrinus, circa annum Chrifti 32 4, docuit 5. Fr/itrm dicens eile i$ x órreov ex non entibus, feu€ nihil factum s x7 a s avipoiw my mdles per omnem difimilem Patri.Hujus viri harefis torum fe mundum do?osé infecit, Ingemun totus orbi, G drrianum fe eje miratus eff; Hietonymi "De locisSertp.contraSocin. Chrifli div, negant.af.Cap.m.ls. 43 ronymi di&um, Damnatus eft Arrius in Concilio N iceeno,quod fuit primnm cecumenis cum; à trecentis decem& octo Patribus. $. 54. Poflerioribus hifce temporibus ita de Chrifto docuit Socinus,— f£ veró a[ferere Chriflum ita Deum e[fe, ut fammus tlie fit alzijfimujque rerum Author, qui celum terram que condidit, fuprema efl infcitia, Nam iu facris literis folus ille Jefa Chrifii Pater, atque cmuipotens Jebovab, boc nomine infrgntur, Ec alibi. Chriflus etfi verus efl Deus, non tamen eff ille verus Deus, ille folus perfecli]]ima ratioue Dem, nam Pater tantim ifla ratione Deus ef), Et alibi. Chriflus non efl idem«m Patre Deus, féd alis, uon naturá Deus ,. fed gratia fa&hus in tempore,— Deus metapboricé ,05 fimilitudiuem a'iquam cum Deo,(y quidem excellentiorem reliquis creaturis, Item, Chriflus igitur Dens efl quia efl D.minus, Princeps, beuefactor nofler, $.55. Inde prae(idium errori petit Socinus, quód Chriftus dicitur 3« s, fine articulo, non à$3, Dicitur Origines olim dixiiTe,Puzrem effe verum Deum cum articulo, Ayov verà (& alios Deos participatioueyac fine artiuudlo. Ita mifer Origenes imprudens horum errantium origo exftitit. Sed vanum effugium, Ipfe Pater fepe Deus dicitur fine articulo. Joh.1: 6. 1248, Eph.4:6. 1Tim 2:5. 1Thell, i; 9, d'uAsóer 9o(avri C a2n9wd, mittoalia, Nomen maximum Dei, Y Jebovab, nunquam habet, nec patitur articulum,fzepiffime dicitur CO'DÓN ine articulo,ut Genef. 1:1. Qui dicitur Deas, dicitur effe infinitus, aeternus, omnipotens,& perfe&iffimus, Articulus,five abfit, five adit; ad pondus nil facit, 3€, aeterná divinitatecarens& potentia, Deus non eft, Cum effentia divina fit una& fimpliciffima;oportet ut illi,qui dicuntur 3«x,lint év unum 5 utque in illis fit óuowoya,& tvórwe$ QUavoc,& raum ürn 709 201; ut cum Athanalio loquar. Et quis negabit Chriftum effe 7 Sov cum articulo, cui Thomas dicebat,? 93ó; us Joh.20:28. qui Johanni dicitur,? dAn9vós 35s. 1 Joh.5: 20. confer Tit, 2 12, v9 usy^s Ses $.$6. Locis Scriptura his potifimüm utitur Socinus Toh 17:3. Fiec autem eff vita aterna, hoc eft, in hoc confiftit excellentia vitae eterna; feu; hoc eftunicum medium hareditandi vitam aeternam, iva 34vusvesi c T pévor dAuOivoy Sir, xg) ov dmrígoerhae Tn69v agigiv, ut Cgnifcant te folum tllum verum Deum, dy quem mififli Te[um Chriflum, alloquitur Chriftus Pazres, ut liquet é vers,y.. Putat Socinus, quia Chriftus Patrem dicit folum verum Deun, Patrem Chrifli folum effe Deum[ummum.Non tunc]|de Graeca feu;conftrudtione feu fyntaxi prolixe monebimus,haut cogi nos,ut vocem v uévor teferamus ad fubje&um ce, ut ita fit ec* uror te folum y. fed id optimé referri poffe ad praedicatum zAsSwov Siy 5 ut ita fenfus fit, ut agnofcant te, fubintellige elle] folum illum verum Deum;& cum immediate conjungitur,(7 quem mififli Jefum Chriflium, ad eundem idem praedicatum pertinere ,ut ita vera conítru&io hujus loci haec fit, ut cognofcant te, éj quem mifrtijefum Chriflum, eie folum illum verum Deumjd quod fine peccato dici poteft; quandoquidem& Filius dicituró 4AsSwàc 9s, 1 Joh.s: 20. Sed idtantüm urgemus, licet Parer dicatur folusyverus Deus, id non diciin oppofitione Filii; aut ad exclufionem illius, Ut enim cum Fílius dicitur Dominus,& unus Dominus, Y Cor.8; 6. illo ipfo non negatur Domininm Patris;& cum dicitur, Nemo novit Filium, uifi Pater, Matth, t: 27. non excluditur uctitia Filii; de qua ftatim fubjicit,& nemo novit Patrem, nifi Filius ibidem; ita ficubi folus Pater dicatur verus Deus,eo ipfo non negatur DeitasFilii; fed divinitas tali fententia aufertur omnibuscreaturis,etiam illis, quibus olim dictum, Zii effis,Pfalm,82: 6. Neque enim folus Pater Deas dici poteft ayóc dvridiag olo illius, qui Filius illius eft proprius, in. potentia, in forma Dei, Deus verus& maguui$ ditus Denique id addimus, Pa2 tueumn Socinus, Sociai effue gia, iis cum articu« lo& fine at« ticulo, Loca fcripturz, quibus Socinus abur.tur. aíferta& vindata, Joh 1713* Loca 1 Cor 8:^. X, hef 4: 6. Yum, 2:$. Fph.t.:7. Miu. icb,20.17. 44. De locis Scriptura contra Socinum trem veriffima ratione dici folum, verum Deum, quia revelatione divina agnovimus, folum Patrem effe Deum,& poffe effe-Deum, ac fa&um effe Deum,San&torum vocatorum, Deum Abraam, Ifaac, Jaacob, Deum vivorum, Deum falutis, Deum foederis, Deum jufiiam, Et hacdemum vita eterna eft, ita& talem agnofcere Patrem folum verum Deum, Eft autem folus Patet verus Deus, quia genuit Fiir, quem ante fecula unxit, in fine feculi in mundüm mifit,& in illo mundum fecum reconciliavit:& quia habet Syiritun, quem in corda emittit reconciliatorum,quoque obfignat ad redemtionis diem: ita eft& exhibeturac fit folus verus Deus in Filio& Spiritu.— Ni Filium haberet, quem mittat;& Spiritum, quem effundat, non poteft effe, neccredi verus Deus,& Deus no. fter, Ut igitur non eft vers Dese nofter, nifi inFilio& Spiritu; ita niFilius& Spiritus ellont. c/u ze: ui Deus cum Deo, cum folo vcro Deo, nifieffent& cum illo ejufdem eflentize, futficientiz, dignitatis, ne in illis quidem poffet effe& fieri Deus verus, & agncfi à nobis, folus nofter verus Deus, non poteft fieri Deus nofter in non. Deo, ita enim vloriam fiam darer. alteri: nec poteft nos fülvare nifi in Deo,— Salvabo illos in Doni. Deo illvim. Wof.cap.1. vers, 7. nec jufiificare nifiin Deo, In Domino juffitia y in Jebova iuffificabuntur oue femen Ifrael. Efa.45. vers.24.35. Convenit gloria Patri, quod eft[i/i veis Deus, quia folus habet Filium, quem dedit;& folus habetSpiritum, quem effudit; fed illa gloria redundat& inFilium,& in Spiritum; manifefto argumen. to, etiam illos efle folumve Deum,— Agnofcere Patrem filum verum Deum, illo cum fru&tu, ut illius agnitionis£A Q- fini, fit vita«terua; cít agnofcere Deum inFilio reconciliatum, fanctificatum, glorificatum;& per Spiritum in reconciliatis habitantem & viventem; adeoque agnofcere folum verum Deum, Deum Datrem, Deum Filuam, Deum Spiritum Sauciamr. 9.57. Adducitetiam 1Cor.8: 6, iur ee eic 6 marip nobis uius Dew Pater, Eph: 6 us Suc Q mura cravrov ttutis Deus(y Pater omnium. V'Tim,.z. vers, 5. Eig 99 ics utut enim Deus y unus ctiam Mi diator Dei y bomini. Un:m effe Deum, unum Dominum, omnes Chriftiani fatentur, Trinitatem veneramur in uuitate,& unitatem in Trinitate, Epiphan. apidc 95 é uorady, C. eic Sis racrip, 2c€ div mita, G7 unu elt Deus, Pater, Fi/iut, Q9 Spiritus S. apéic 8euc jh apéic nuetus iz em va Aa luceCrta no) vipsSa, tres Dens, att ties Dominos dicere, Catbolica pietate prolibemur, inquit Athanafius, Ideo veré dicimus, nus eft D... Sed cum Pater dicitur i$«;«mis Deus, non id dicitur, arc avridla€ Alu 7:0 ue. n TcO du mreduxT OS; id exvluftonem fcu centradziin ionem Fili: qi Spiritus$, fed ad exc'udendum illos,qui funt Ae5 pues Sei dii Dei;& ad exclutionem idolorum, quz non funt»£zra Dei, Certe nobis su Deus Pater,& tuts Domini] efus Chriftus, qui fcimus omnes illos olim Zidfvs Dzos, in c«lo eg terra, e5ngil.sqy bomines, nunc nonamplius tales effe, nec vali oflicio nunc fungi. Haéitabilem enim fzttram 10i Jabjecit Angelis Hebr.z: 5. Etut io zs Doniini Jefus Chriftus eft cum Patre, ita.& ses Les nobis Pater in& cum Filio Jefu Chrifto. $658. Utitur etiam loco Ephef.i: 17. Ut Deus Domini noffvi Sefu Chrifii, Pater gleria, det vobis Spiritum Sapientis, Matth.27:46.. Deus zi, Dcus mi. Joh.zo:va. dfendo ad Deum vicum Putat;quia Pater dicitur Deus Chrifti; Chritrum Deua non effe. Atqui qui Deus eft fefus, Deu non haber, qua férzzs autem&(avc fa&us Deum habet, Qui enim if: aptzvit corpus. Hebr. 10:5. certe Deus corporis,& humanz natur ipfius eft. In hoc fuo Dco, particeps factus carnis&(anguinis,«onjrfzs et, a ieu meis Cr. aum y ipfo frei ere, Ficbr.2:11,12.13.. Athanafius contra Macedonianos, 5; jp S«dzili mamip dri ru Drvoimitatem Chrifli negantis fertis. Cap.1i.Lib.s.— 4« : Bv 6 Sc, 78 5) drÜpumrevili 9«0c refpettu Deitatis Deus eft Pater Chrifti; bumatitatz autcm * Dei Chrifti. Epiphanius, us(orov d vopuée, ouai, Stév uu... 9. 1« 72 didior durd d yneiór7(9- xb adam, A54 mavips us. Caclarius Nazianzeni frater; d/g ho carin ókovopiay qua ce ei ,vropsUcjua] poc 7 Dreov ua, T$.59. E dicto Joh. 10. vers,34.35.36.. ita concludit, Quibes verba Chriffue fé Dei Fi- Joh 1:36 s lium e]Je, n2u negavit, imó a[fernit, fed Deitatis fua, divinaque filietatis rationem explicuit, 55. T eamque primariam(y veri] mams(y quia bomo erat, non aliam Deitatem,& divinam filie zatem[ioi attfits eff vindicare, quam qua à. Deo per fanclificationem ipfi ut bomini conce[Ja fuiffet. Satis apparet, Socinum putare, Chriftum hominem ideó vocari Deum, quia in humanitate infigniter à Deo fanctificatus eft, Id an ita fit,€ loco Johannis diligentius confiderato conítabit. x$.60. Dixerat Chriftus: Ego( Pater unum fum. vers,30. Videbant Juda; illum, UL hominem, hoc dicentem, feipfum facere Deum; idque blafbemunr putabant. vers.32. 33 " Igitur, ut impa&am amoliatur à fe blafphemiam Dominus, ita refpondet. Nouue fcripta eji iu ge veflra;. Ego dixi, Dii eflis. vers. 34... Id fumptum eft e Pfalm.92:6. Pergit.$i illos dixi: Dzos) ad quos verbum Dei fatlum efl, Cy non potejl folui Scriptura, Quem Pater fanGificavit,& mifit iu muuduim, vos dicitis, blafbbemas, quod dixi, Filius Dei fum. vers. 35.38. Ln. Vult Chriftus probare, fe citra facrilegium dixiffe: Ego& Pater uuum[um Filius Dei " fum 5. quodque adeó non peccet, faciens fe ipfim Deum. Ut id probet, fumit argumen. tum, I. Ab homine, feu ab illo, quod in hominibus faüumerat. Homines, fervi, miniftri, qui funt zerra, ad quas verbum Dei fium efl, quibus Deusverbum fuum fervana dum, populo exponendum& imponendum tradiderat; quié coelo id non extulerant, B nec in finu Patris audiverant,& viderant, illi, inquam, homines di&i funt Dii; quod non . funt, di&i funt. Dei dicuntur,& natura divina carent, nec effentia divina conftant, Et D non pctejl Scriptura filui: quia in illa illi homines funt di&i Dii, hic titulus illis auferri & denegari non debet, Inde tacite infert Chrillus, fi bomines hi, Mofes& fuccetlores ejus, in cathedra illias edeutes, Legislatores, Dil dicuntur, ego haut injuria me dico Dern, Filium Dei, qui non fum ex ordine illorum, nec ut illi, verbum accepi; ut minifter; fed ipfe id promulgavi,€ finu Patris mei extuli,& quod novi, íozuor,( quod viai,teftor. Joh, 3:11.31. Miniltri verbiaudiunt Dii. Dominus verbi non audiet Deus? 2, à Sanctificatione, cr í z aritp i lace, Jefus à Patre eft /iuificarw, non tantüm qua bomoycujus humana natura fanctificata eft ab omni labe& macula peccati,& uncta oleo alacritatis prae omnibus confortibus; fed& qua Dew, Deus Pater dicitur /audifi. art. E(,:16. Ita& Sermo Deus fanificatus eft, quatenus ante fecula preagnit,ab zeterno uncias, in Pontificem adjuratiis,& Mediator Dei& hominum dari,& haeres omuium pofrzus eft, Tantis honoribus affici tantis muneribus pradfici,eft excellentiffime fan&tificari. Sanificatis cft,quatenus declaratus eft publicé,& quafi digito demonftratus effe Sancius, Sanctus, i d dynors Perfoua divina, SauGa, Flius dilestious& complazentia. Etiam fandificatus eft in Janguine teflamen'i, quem profudit ipfe, Hebr 1: 29. Quem ita fan&ificavitPater,non blafphemat,cum dicit, Filias Dei fum. Ita enim faachificari eft gloria affici, que non cadit nift in Deum, 3.àmiffione. z, Zzígeae ec 3 xdopor, Erat Sermo in muudo, Joh. 10.& mit| titurin mundum, Erat in fra Patris Joh.1: 18.& à Patre exit;& e finu Patris emittitur,id m elt; i£azícens Gal.4: 4. mittitur 6 coelo,& eft, manetque in celo, Joh.3:1:.. mitti ur, ) ut redimeret fubjedios legi& ut adduceret qo9«oiar. Gal: 4... Mittitur, su loquatur Verba Dri, J oh. 3; 34. ut faciat voluntatem Dei, in qua[ciiam; Hebrao: 9.19, ut y 3 ei 46Dequinto Drunit.(horifli argum. ex Scrip.prol.Cap.llLlib.s, Dei abfolvat, Joh.4:34. ut opera Patris faciat, Joh.10: 37. ut Ecclefram fanguine acquirat, A&.20: 28. ut pacem faciat,«y reconciliet omuia, Col. 1:v.20, Qui ad tanta loquenda, facienda, implenda mittitur, debet omnino dici, credi& adorari, ut F./ins Dei, unum cum Deo,& dum fe talem dicit, id facit citra blafphemiam, Ex hifce autem liquet, Chriftum fibi non alferere Deitatem& filietatem aliqualem, ut amat loqui Socinus, qua illum non eximit é numero creaturarum 5 fed aeternam divinitatem, cum Deo unitatem, cum Patre aequalitatem. 4.61. Etiam objicit Locum ACt2: 36. Cognofíat domus Ifra£l,quod Dominum& Chriflum fecit Deusbum Je[um;quem vos crucifixil, Quia Jefus eft fa&us Dominus, putat illum non effe natura Dominum,neque adeó Deum;& graria efle, quod elt, Chriftus exaltatione ad dextram Dei fatus eft Dominus. effufione miraculofa Spiritus Sancli fatus eft Chrifu, fa&us,hoc eft; patefactus& demonítratus,& publice declaratus, Erat Dominis, erat Chrifie,& fit Chriftus;fit Dominus; erat lux,& darur in lucem. Dum itaquod eratfit, refpe&u fui ipfius non fit major aut glorioftor; id enim in feerat,quod in re& opere patefit;(cd refpe&tu fuorum,& in bonum illorum ita manifeltatur, ut talisab illis agnofcatur& colatur, Hcpo Jefus, ha&enus humilis, fpretus, exinanitus, nunc exaltatus dextra Dei,& promiffionem accipiens Spiritus S. certe fa&us eft Chriftus& Dominus; fed hic honor, qui humanz Chrifti natura in tempore contigit;nil honori derogat divina.Divinitas ante mundum habuit gloriam. Humanitas deferto mundo,hoc eft, difcedens à terra, evecta in altum accepit gloriam, Igitur,qua homo,fa&us eft Jefus Dominus; qua Deus,non fa&us, fed quod erat in fe; ad confpectum omnium patefa&us& declaratus, $. Ab eo,$62. Quintum pro divinitate 7826s argumentum ita habet, 74s dY à vo iniG,€ quod omnia per illum fa. z/eeic durd i, 6e udeév o6) orw, Omnia per ip[um facla[uut G fiue ipfo fachum ejl uec unum, Qa funt, quod faclum eft, Joh. 1:3. Per Semo-—$63. Perfermonem, hoceft, voluntate, poténtia,'p»uxri verbo, ju[f illius facta funt, nem, exíticerunt, effe ceperunt, acceperunt(&vajG xiveie x, fo QA 7:28. Omniaabíoluta univerfalitate;fine omni exceptione, ufque adeo ut nec exltiterit nec zmumicujus etiam fit generis, natura, ordinis, fre ipjo,& non per ipfum. Ut igitur fide percipimus aptata featla Verbo Dei Hebraeorum i1, vers.3.. ita& Ferbo va iv, nam,&j99x 6 A9 Q-,& aur di dxrd&yérig. Cond a$.64. Confirmatur haec veritas. Cola: 16,17. In ipfo condita fuut ommia, Omnia per | ipJum,(& in ip[um condita f[nat,| Omnia in ipfo confliteruut, Eph, 3:9. Qui omuia creaxit ptr efum Chriflum. Y Cor.8: 6. Per quemomuti,(5 nos per illum; Hebr 3: 3.4.5.6. peftquam dixitfet, Chriftum effe ftru&orem domus Spiritualis Dei, hoc eft, Ecclefiae addit 0 5& adr na(gonsuuoac, Se. Quz illa 4.64. Quanam autem funt illa sv(a omnia?. 1,6 nó. Joh.i 10. Et mundus per omma, illum exJiitit, 2, Calum& terra. Hebr, 1:104. Domine, terram fundafh;(5 opera manuum tuarum coli, 3. Secula.Hlebr.1: 2. per quem& fecula feit, confer Hebr, 3, feculorum enim intervallis volvuntur& comprehenduntur, qua facta funt, mundus, celum, terra. 4 Qua funt in celo( in terra, Coli: 16, Haec funt vel aépa(a imvifibiliay ut. Augeli, Spirit5, velégatoo vifibilia, hoc eft, homines, animalia. Et haec omnia fuis conflant ordini. bus; funt in illis tbront, dominationes, Piiucipatus,Poteflites, Colofl.i: vers, 16, Etiam heec omnia, üt ut fublimia& in excelfo pofita; à 4/54 habent G'&vaj,& gradum, quem obtinent, Ita aj i£siaj, à Deo Sermone ordinate fant, Rom, 12; 1, qui& eft&«paa don; apx95 xg£eoiac, Col2; 10. $.66, Om J De Divinitatextys ex V. T.affrta. Cap. Lib.s.— 47 $.66. Omnia hec per? Aéyori-j«G 5.& quidem à àx dpaqpdpov nion ex apparentibus Hebr. 11:3. ifs Glove nibilo, Et ut per Sermonem omnia exfliterunt, ita& Sermo fert hacomuia Hebr. 1:3. daus omnibus vitam, balitum, dy omnia. A&or. 17:25. $.67. Sermonem elle acomriw mavGd iraquov,& dmursp?ór omnium, etiam docent Vet. piobacur& Teft. tabulz Pfalm, 33:6. Sermone Domini culi fadli fant; Pfalm. 8:4. s. dicuntur celi, id Scriptuluna, fiel, opus digitorum ejus, qui vitavit filium bominis, hoc eft, qui filius hominisnatus, t^^* heri & caro fadtuscft; Pfalm. 95: 1. 3.4.5. dicitur de Rupe falutis.(quis autem illa, nifi is éd culnesa? ACtor, 4:12.) In manu ejus fant perferutationes terra, d fafligia montium: cujus eff mare: nam ille fecitillud;& aridam formarunt mauus ejus;& vocatur ME y 77 Deus factor nofler y, 6. Ita& fa&or bominum aride, montium, terre. Adde Pfal, 102: 26. 4.68. Prov.8: 23-31, dicitur Sapientia adfuifle, cum firmarentur cali, c flatueretur WI circinus[aper faciem aby/ii, fyc. Putafne, illam otiose haec afpe&taffe, nec feciffe, adduxiffe, vocaffe? Ex/Hiri, inquit, apud illum, Deum conditorem, dc xowmovà dhpuisgyiat, ut verbisutar Bafilii M.& fui deliie cottidie, ludens coram illo amni tempore, hoc eft, cum gaudio opus, quod mihi dederat perficiendum, abfolvens. Cap. 9:1. dicitur«ifica[Je domum, excidi[Je columnas illius, Chriftus, à doc V. àmov?. S2, eftó xalaeueva(u; ewiv, Hebr. 3:3.6, cap. 30:4. quis collegit ventum, quis colligavit aquas?. quis flatuit fines terra? Quodnam efl nomen illius, Gy nomen Filii ejus! ut credamus, Deum& Filium Fundatorem terre, Gubernatorem aquarum, Imperatorem venti, 4.69. Efajecap.40. ehova, antequem exftitit Fox in deferto,&c. dicitur menfuraffe aquas, cielos aptaffe|jitamay ponderalJe libra montes,&c, verf, 4.& verf, 3-13. Cap. 45. dicitur Dominu; ad quem refficiunt& falvautur omnes fines terra,&c.. Creator cali, formapor rerra,& qui fecit illam(y aptavit lam verf, 17-24. Adde Ef, cap. 48; verf, 12. 13. cap. 5o: verf, 2. 3. o $.70. Et quid multisopus? In hiftoria creationis introducitur Deus /equens, fermocinans,"QN Ez dixit, fit lux, fit expanfum«. Annon bono jure 35 624) G-, qui eft 1277211 is, qui loquitur, Ef,$2: 6. hicin mentem nobis veniet? Imó& dixit Deus, Faciamus bominem, Genef. 1: 26, ad qua verba ira Bafilius M. des, inquit, 9 2210s y ov) T xonmoro 7 dypuspylas cpcdfaN6ys)), di& xg vu ajdvas vroretr, AAudi[ne, boflis Chrifli,quod Jocium operis creandi alloquitur, per quein(9[ecula fecit? 5.71. Ira unoore Scriptura dicit, Omnia fa&fa pe» Sermonem, Cuantüs igitur$20? O^, pt creatione cujus gloriam enarrans celi, cujus opus indicar expan[uat,. Dies in diem eructat fermonem, ha- omaium bendum de eterno& omnipotenti hoc Aio, Pfal. 15:2, 3. cujus iuviftbilia, à condito srsuudo mundo, in bis fachiris animadver[ayconjbiciuntar, Rom.t1:20. qui ex sno fanguine feit 0-4 Ads, ne genu bominum babitare in totam terra faciem, cujus 4- fumus A&or. 17:26.27.28. cujus fapientia omnia fecit bene,& difpofuit decore: cujus potentia omnia haec fert& fultentat; cujus Ponitas multis fe aperuit modis,& rteffat.m /e nou reliquit, A&. 14 i17. $.72. Nequeepnim Sermo Dew: elfet, nifi factor omniumeffet, Dij, quinon feerunf. Necpeusefcelum& terram,peribunt de terra(5 de zelo illi, At nou toli eji ParsTacobi; non talis$A439- fer ni crea nam formator omnium ipfe efl. Tebova, Deus exer ictum eff nmenejus, Jerem. 10: 11916, $.73. Necobflar, quod fides catholica credit eic tva S«óv ardlipa aafloxpdropa i MW Quomodo Deum Patrem, omnipotentem vreaterem cl:& terra yvihibili momuitm& invifibilium, Nani V«toi aearor :.. 1'. colh&tera. & verum eft, Deum Patrem creaffe omnia; nec tamen falfum, per Aóysv facla& condita emnia, Fecit Pater fecula; fed per Filium. Hebr, 1:2. mat euim Film,& omnia mouJirat illi que ipfé fagi. Ex quacunque Pater facit, ila& Filius faniliter facit, Joh, 5: 19, Jgi A:rgumentün: pro unit.«c efienQa Patnus M pili, fur pium à c'eatione omnt. um. A'rianorum cbjeciio, So!utio ob)cCáonis, 2^ De Patris€ Fili effentia unitate afferta. Cop.ITI. Liba. Virur Pater fecula fecit& vocavit;& Filius illa&ucroc frmiliter fecit& vccavit. Vocans gey oSuaes ab initio, Ef 41: 4. Non pote] quicquam facere Filius à fe ip^, nifi quod videt Patrem fo ouem foh.g: 19. ita nec Pater quicquam facit, aut facere potüit, quod non fecitFiLus, imó in Filio,& per Filium fecit Pater, $74. Quia igitur eedem funt operationes Filii& Patris, eadem potentia, fufficientiajfapientia,bonitas,voluntas,idem utriufque opus,eadem ut fit;oportet,utiiufque effentia, r a] aura] irípyema], ré rov 3) cia aia. quor eadem operationes, illorum uua& e«dem jt ejJzutia; atqui évipyera ij& 9 magic ula. Patri(S Filii eadem eff operatio. Uterqueenim eft conditor& factor omnium, A47, 9e m crampx zu, Ita optime argumentatur& concludit Bafilius M, libr.4. adverfus Ennomium, $75. Sed dicunt Arriani, Omnia funt facta 4f per Sermonem, Igitur 12y:v inffrumen. rum tantüm creationis effe; caufam inftrumentalem,non princi palem; Creatorem mediatum, non immediatum; fecundarium, non primarium, $.76. lllisopponimus illud Thoma, er Filium omnia fecit Pater y non quia iuflrumentum cfl. 5. fed quia principium de principio eff, Vox d/e non femper inftrumenti nota eft: nam& de Patte ipfo, quem omnes fatentur caufam omnium, adhibetur, Hebr.2:10, Rom.11:36, Gal:1, Dumjer Filium facta dicuntur fecula, notatur unitas eilentiz,& voluntatis, rum Patris& Filii, Imó& ordo inter Patrem& Filium,— A fe ipfo eft Pater, 3 Patre Filius. Per Filium omnia facit, quem ex fe ipfo genuit, Creaticomnium eft opus plane divinum, cujus nemo poteft cíle Autor, nifi cujus etlenria eft aeterna,& potentia infinita, Increante oportet, ut fit ayéS«er alurav, pia d'urdpsoc, voluntas evroxapxn dUrapac didYOe, copia moAUmOIRINO-, ueyaAcóras aiparrQ-, mies Q- ai£ryriag Oe Oportet, ut major fit coelo& terra, ut impleat celum& terram, ut illa 7er vix auduAmey n, ut Oecumenii utar verbis, qui celum& terram fecit, Ut enim minus bent dicitur à majeri; Hebr.7: 7, ita& minuscreatur, voca:ur, producitur à majori. Hinc fc folum gloriatur Dominus Autorem omnium. Ego Domiuus facio 223 omnia: expaudo terram. 122. folus Ego: exteudo celum. WD. per anc ipfum, aut, quis inzcim 2. aut, quis prater me, E44: 244. Manus mea[uudavit terram, Dextra ea extendit cal.s, Efa. 48: tj. Si per alinm, diverfum à fe, creaffet mundum, non effet folus univerfi Dominus, non folus creaturze bonum,& ultimus finis, non folus Legislator, non conveniret illi elogium Agnofcite, qucd Deminus ille Deur, ille faSlor nofler q$ uou nis: non alius, Pfalmaco: 3. non pollet dicier, annon Pater tnus omuibus nobis? anmon Deus uus creauit nos f Malach.:: 16, Non poffet. à nobis requirere totum cor, totam fiduciam totam obedientiam, omnem gratiarum actionem nam non fine rapina denegaremus laudem& gratiarum actionem organo& inflrumento; per quod fatti fumus, Nec eilemus nos folius Dei genus, nec ad illius imaginem folius; nec illiusfimilitudofolius. Si per alium creaflet, dediffet gl». riam fummam creationis a/ii: contra quam dicit, Gloriam meam|DN N ónW lii non dabo, Efa.1:8. 48: 11. nec mentirentur, qui dicerent, Non Jebova fecit boc, quod dicere hoflium ipfius eft. Deut.32: vers.27. UtiturDeus fepe organis,— Per sanum Mofis eduxit Ifradlem ex Egypto. Zu manu Mediatoris addidit Legem, Fecit voluptatem[uam in Balel,& bracbitm ej25 fuerunt Cbaldai, Efa. 48. vers, 14.— At opus Creationis, ut& opus redemptionis organum non admittit, Potentia enim, quz ad id requiritur, in nullum caditorganum,| Gloria, quee illius comes eft, excedit fortem organi, Igitur haut eft d AG, mavroy sonis, Infirumentum» per quod omnia fecit Deus,(ed eft voy 733 Fir iGc equalis Deo Zach: 7, unum cum Deo; adeoque Deus cum Deo, nec in De xy«drointt.contraSocinian.ex creat afferta.Cap.TII lib.s, 4o infirumentum cteationis, fed Creazor ipfe, Conditor i pfe, cui fe fle&it omne genu, cui jurat omnis lingua. Eía,45: 25, $.77. Socinus, quum negare non aufit, owmía faGla per Sermonem, non tamen vult in socis; fea. telligi creazionem mundieswprie nv T aiuvav, productionem? BAssouéroy uii à pouvojudrov, tentis. fed accipit de ffiritualis mundi flrusiurá, qui non corporeis, fed fpiritualibus rebus, hoc» efl; verbo Evangelii conftruiturs. quo homines inftaurantur,& fpirituali quadam ratione« creantur, Ournia fa3a[nut per illum, Socino eft, omnia ipfrus iuffrumento inceperunt efe nova, G5 nibil novum elfe cepit[ime ill, Vocem omuia re(tringit ad pauca, nempe ad novam creaturam Gy. converfionem bominum Chriflo exhibito faam, Citatlocum zCor.5:17.$i quis in Chriflo, vairà wvírie, Vetera praeterierunt, Ecce fa&la faut nova omuía, id'é y&yora waiva mav(z, Item. Joh.te:g. ne me non poteft facere quicquam,| Atqui Johannes non loquitur de inmovatione rerum, quae jam erant,& exiftebant;. fed de productione rerum; qua nondum erant,& produtte iucipiebant efle, rdy(. d dvd v pG. Omnia per ipfam orta Jttnt,non erant, fed orta funt,non dicit Johannesi-i/G xand, fed tantüm ijosG,unde certum e(t, non hic fermonem effe de innovatione rerum exflantium, fed de prima omnium rerum€ non exftantibus productione, Verüm& Baptifta dicitur mrltos converti|fé. Luc. Cap.t: té. quomodoergo per fermonem innovata omnia? Dicet;quos Baptifta convertit, beneficio& per gratiam ve0Aó« convertit, Ergo Sermo erit auior& caufa converfionis, id quod veriffimum, Si autem creator novi cordis, fine quo converfio non efl,etiam creator ipfius cordis eft,& totiusnoftrz fubftantiz, $.78. Sociniani, ut s^£», gloriam creationis eripiant, in vocibusludunt, Adducunt exempla multa, in quibus voces, jzre&u, rore y wriQer yotroudem, uvav, ufurpantur, non de prima creatione, aut fubftantize productione, fed murationem tantüm quandam,& wuvóvs(g. GC as mroinai,& tranfitum fübftantize jam exiftentis in aliam formam indicant, Sed& longum eft, hecloca omnia examinare,& alienum id foret als inftituto noftro. Quareid monemus tantüm, omnia illa verba naturá feu d/e4 notare fubitantiee nondum exiftrentis addu&ionem,| Etcum de249 ufurpantur, etiam eo fenfu effe capienda& intelligenda; nifi voces proxime adjuncta,& loci circumftantize,& totius orationis contextus fecus poftulent, quod 76i vosercernere& dijudicare ubivis facile eít. $.79. Acuminis aliquantulum, fed integritatis parum,& veritatis nihil ineft in hac Slichtingii ipu/wera, feu ut re&ius dicam«apsgulweia, Non fempliciter omuia, fed omuia qua facla funt, per Chriffum faga elfe dicit, innuens, quedam e[Jequa tamen facla non frnt, Inde concludit Slichtingius, Tobanuem de veteri uon loqui creatione, Hujus enim, inquit; reJjeciu, obfecro, quid ejl quad fatum à Deo non fit? At nova creationts rejbetlu multa fant ,que ramen facla non[unt 5 quippe qua jam olim facla(unt, Ya torquendae fcilicet funt fcripturee in propriam perniciem. 6, Ab eo, $.8o. Sextum pro divinitate 7e2 Aóy« argumentum ita fonat,"Ev durd Qoà lu, In illo quod in serSermone vita erat, Joh: 14. mens eiat $.8'. Quicquidef& jpeg effe cmpit, vità fruitur, Vivit Deus, vivunt Angeli; vivunt viz di&ehomines,vivunt animalia,vivunt plante& germina, vivunt aqua, vivam etiam fydera, rentis; emittunt lucem,Hinc nate formule loquendi,vivum flumen, aqua viva; faxum vivum, cefpes vivus,viva fepes,vivae lucernae,&c.Sed ut hac viventia differunt inter fe,ita& vita illorum differt,Planta,& inanimata vitá gaudent vegetativá, Animalia animali;homines animali& rationali feu intelleduali, Angeli intellectuali tantüm. Vita autem intellectus £ is go De fexto diUInitAtls My lis illa demum vera& perfe&ta eft, quae agnitione, éncril;, amore& ftudio veritatis,& re&titudine cogitationum ac appetitus inftru&ta eft,rali vita Adamus integer gavifus eft, etiam rali gaudent Angeli fancti, qui perftiterunt in veritate, Omnis vita, qua hac luce caret, non meretur vita, fed viva mors dici, imó qui non ita vivit, ev ríómee,& media in vita mortuu. eft 1Tim.5:6. Dei autem vita infinito excellentior eft, xterna, initio carens, mutationi non fubjedta, beatitfima, fan&iffima; gloriofiffima, infinita, omnipotens, fimplicilima perfectiflima, Ideo meritó dicitur ND? T1 vivens iu fecula.Dan.4: 34. ON D pens vivus, PÍalauz. v. 3.£O 6 Co. a Thefla: 9, 1 Tim.3:1$, cap.6: i7. Hebr.3: 12, AGor 14: 15. $552. Cum de Sermone dicitur, in ipfo erat vita, utique intelligenda eft Fita, qui vüadn Ser nonc tach, Deus vivit, Sermo Deuselli,& vita in Sermone non fit Vita Dei? Sermo eft à uoc mob ut in Deo T un$4(urr Se Joh 6:69.& non viver ut Zarer. Ut mifit me& Civ ario xdyu Qa Mfg Sa 7x Jol,6:57. Inill vita crat, taliscerté, qualisin Deo Patre, aeterna, infinita, beatiffima, eilicacitlima,&c, Id ipfe docet Joh.s: 26. Ur Pater vitam babet iu fé ipfo, fit dedit(& Filo vitam babere in fe ipfo. Dedit, non ut in nobis eft per donum gratie, fed per eternam generationem, Gignendo dedit Filio Pater omnia, perfectum enim illum genuit, Dedit illi fuam zequalitatem, non enim genuit inzqualem, Igitur edv o(g Vy ócTauTHp, TUO je Gh, Ah T7 aiTiac, ala) v ajurnaiac, mAlu) 60 ema rarip, ut veteres Graeci loqui folebant. Ab hac vita dicitur Sermo? A2; Q- 7 Cei 1 Joh. 1, versa, à Zo, ibid. v.2, à Con aiii e 1]oh.s: 20. 6(v. Apoc 1:18. à dpr Q- à Cov Joh.6: 51. ab illa zeffimonium babet, 619 quod vivit: nec vita finem babet, klebr,7; 3. 8. xP drapar Quis axalgo ure, H«br 7: 16, Sume ed$.83. Sedut 636 Lov omnibis dedit Qaba! Q avibu€ uv, AC 17: 25, itaSermo quz in cea. Deus in quo ita ej, omnis vitae, quse creaturis data elt,«iriQ cusfa auctorque agnofcenfun pu dus elt eftque adeo Deas cmuis carnis, mo& Deus jfirirun omnis carnis, in 1pfo& per et, ipfum vivit& movetur,quicquid vivit& movetur. Omnes fluvii oriuntur e mari; omnis vitaeltà Sermone, Prius bomo edam iysG eic Lez lo Ce(ey Y Cora: 45. fed cujus beneficio, nifi illius, in quo vita erat, qui cít zr«24a Quizoieir t 1deo Deu, qui iufiravit in nares Adami CO" DU balia vita. Genef. 2: 7.. Sermo eft,& à Con iw. Wontzmen—$.8q. Attamen dux hz Sermonis excellentis in fuperioribus fatis affertze funt.Dum arbe enim di&us elt, fui[le in iuitic, apud Deum, Deus, magnus ille& verus, nonne attributa ipfi nc rc xir, eft vitis fine qua non fuit, nec potuit elle 3«zc(àv z; 4262; 8 Sique per lum fada fnntomo wm nia,nonne intelligitur, per illum viram datam omnibus? Igitur vix probabile eft Johan«iat. nem, illa;,qua jam clare dixerat,adhuc repetere voluitle; pot:ufque inquirendum, annon alium& verum fenfum admittant verba hzec,'Er éd Cou 0, V Rant. 5.85. Praeter vitam, quam 45d naturaliter habemus,elt zira,quam à gratia ioa6ulp usan, Cuepimis 5 qua cemmode dicitur vita gratie, Per peccarum intravit& ZararG- mor Rom.5:12, omnes qui vivunt, funt. roc morri DT pibus, Eph.z: s. Col 2:13. funtque adcó vert vespa, Joh cap.«. vers.2«,"By D270IN S00? dormientes(n puivere terra, hoc eft in pulvereis terze vaniratibus& peccatis immortui, Dan.cap.12. v.1,. abalienati a vita Dci, Ephví.a: 18. Hàc à morte vivilicamur per Chriftum. E: 0$ nmortitor lapis comviviflicavit omi Chriflo, Eph.z:«. Cololl; 2:134. Morte audient v. cem Eri Dei,(y icut) . vivent, Johann.s: 25. Frvere nii Chrifli, hoc eft, Chriftus ell caufa vitae meze, Phil.cap, &, Vers. 21. dedit fe pro nobrs y ut. fobrie jujié(& pié vivamus,"Tit. cap.z2. vers.12, 14. Vivo (4) eH MUI 6:2 y, UWIVE aHI6U] ini pie Chrij.us Galat.2, VersaQ. Ego vivo,(j vos vivelis, job. argumento, ex ejus vita petito. Cap.TTI. Lib.s. S Joh. 14119. reputate vos mortuos e[Je peccato vivere autem Deo in Chriffe. Rom,«t vt. /fite vos Deo, uc àx vexpav Cav(xe, ibid.vers,13. dedit caruem fuam pro mundi vira, Joh. 6: 51. ut peccatis mortui, jujlitia vivamm. 1Pet.2:24« adl PrayysNiay Quicy 9 6 aeo "Ing, 2 Fim.1: r. $. 86. Vita hzc gratiz exit in vitam glorie, Gratià enim fa/vati ejns. Ephef. 2, vets.t5- vira gletiz. Qua vita eft in plenitudine omnis gaudii, in inorruptume, immortaiuate, tum animae; tumcorporis; in a/feciu Dei,& Jaturatione ab inagiue ejus, Plalm. v7: v.15.. in fatietate letitiarum coram facie illius,(y amenitatum in dextra iliui, Pfalm.16:1 1. imó in óuorórma illius, 1 Joh.3: 2. Haecvita dicitur Con ajovi- Rom.z, V.2.& x&eipa 2ss. Rom.6. v.2j. Adamo integro promilla erat, Lex enim ipfi data eit eic(abo, Rom.7.v.1o. T4 «oue C án, Luc.10: 28, quo die comederis,merierrs. Ergo,fi non comederis,vives, Stipendium peccati, SdyarQ-, Stipendium obedientiz, Cos, Ut peccatum reguavit iu morre, ita julitia& obedientia regnalet, eis abu ajuriov, Rom: 21. Sed per peccatum illius intravit. Mors,& amilla vita hujus fpes eft. Igitur illa in Chrifto donatur. Donum Dei vita eterna, iu Cbriflo Sefu Domino nojfro, Rom,6: 23. Gratia regnat in vitam erernam, per Sejum Chriftum Dymnnum noftrum, Rom.5,y 21. Inde Chriftus, Fita nora, qui cum mauiJellabuur,& nos cuim ipfo mauifeftabimur iu gloria, Col.3:4. Ho: eff teflimonium, quod. vitam eternam dedit nobis Deu. Et bac vita ln Filo illias efl,«gj eurn à Con s mJ uo avrd oem, 1 Joh.s.v.11. $.87. Cum nunc Johannes dicit;&y dvi. Q3 lj, non abs re cogitabimus, iy Sermone 1n Chiitto Deo, conditore omnium, Fitam, tum gratize,cum gloria, datam,praparatam,difpofitam donatur, fuille,in initio, imó ante initium; idque Johannem his verbis indigitare voluifle. $$.:8. Sumus utique;Jechi iu Sermone aute Ja Ja mundi fundamenta, Eph.t: 4. Gratia no- 1n. Sermone bio im dlo dara ef aute vempora fécularia. ,Tima;g, Propofrtum Jeculorumyconjiluem pactésfa- wine vlam uim eji in Chrifloe|u Eph.3.versai.praagniti S pradefiniti[uus ad conformitarem imaginis faifiz, hos ip/is.Rom.8: 29. Certe& virain illo praeparata nobis£urt, ut in illo,& ex ilio,& per il. 3 dam lum nobis daretur,zajooiz idious G me yquivois, Du ipfo vita erat, hoc elt, in iplo data, de- tam fuiffe, ftinata,& Teltamento quati legata fuit, Non habuit alium Deus,in quo miferis lapíts- DW hic que viram legare& decernere potuit. Non fuit alius, qui in fidem cor fuum recipere, Dune accedere ad Deum,& fpondere ac polliceri praeftationem omnium, qux requirebantur, ut jufté vita donaretur naturá damnatis, aufus fuerit, Solus 1 A4 3 dignus& hoc facere;& à Deo Patre ad id ungi, vocari, deüiniri, Igitur ip ipfo crat vita, nam& futficientiam habuit, ut pollet pro vita noilra fpondere;& bonitatem, ut vellet tpondere;& amorem, ut fpoponderit;& in Deo Patre fuit ivdox/z beneplacitum, acquie[.entia5. qua in Filio fpondente ivdéxsos,& vitam nobis promittentem acceptavit. $.89. Etutin Sermone vita erat,hoc eltin ipfo,ut capite,Sponfore& Sacerdote,ante Qsz inde à fecula przeparata;ita& in ipfo& per ipfum vitainde à lapfu,nuferis mortalibus promif- lapta dux fa,data& collata eft, Vix fcedu&us erat homo,& ftatim dicitur, Caen m.iliecté caput sur. Pme pentis conteret, Genef.3: 16, hoc eít, mortem& Diabolum abolebit. Hebr. 2;v.14. Adam audità hàc promiffione, uxorem(uam Chbavab nominat, hoc elt, vivam,viventem, verze vita haredem& participem; eandemque dicit exjttijje Matrem viventis y quia ex illa orituri erant;qui ad hanc vizam fan&ificarentur, ut /n ueviiate illius ambularent. Rom. cap.6. V.4. Imo omnis viventis, quia ex ipfa futurus erat quoad carnem is,qui eft à Cut 6 Quoroiv, Diluvium deinde mittitur, ut peccantes gudicarentar cave, ut multi illorum viverent[ecandum Deum Spira. 1Pet,4; 6, Unde hac gratia illis obtigit,haec animae falus, g 2 hac $2 Devitastve, deque Socini€9' hac vita Spiritus? à»/yo, ab illius fponfione, interceffione,& quod in illo vite erat, qui mediis in aquis fine dubio multis dedit uerdvore» eic CoL;. quique ante in Spiritu fu, foerat,& cum ills difceptaverat. 1, Pett. 3; 19, Genef. 6: 3. Abraamo promiffa benedi€io Tuer beuedi-Tio,[n te benedicentur gentes, Genef, 12 12, 3. Atqui fine fpe& ha. reditate vitz, vera& aeternae, non potuit cenferi benedictus, Et ut agnofceret Abraam, vitam effe& 475, ideo benedittio promiffa illi&azépuzhi in femine, c 21 2eteàs, Gal.3: veif, 6. Abraamoetiam didum, Ero ibi in Deum(i femini tuo. Genef 17: 6. Ita& Angelus é rubo. Ego Deus Abraam; Ifaac, Jacob, Exod. 3: 6. EtdeSina hoc primum eft inter 22512 illa(&»&, quae inde proclamavit, ego Dew tuus. Exod. 20: verf, 1, Atqui Dew eft Deus vivorum, quorum Dem fc dicit, illis vitam promittit; oftendit, omnes cul ipf vidurs, Luc 20: 37.38. Siin 2250, Angelo Jehovz, Angelo faciei, Angelo federis vit non fuiffet; quomodo illam promittere, quomodo dare potuillet?. Ab hac viza eft, quod dicit fiepius, ego, ego I7 VON. vivificabo«DIN. fanabo, Deut, cap. 32: verf. 9, quodque fan&i dicunt, Dominis occidit& vivificats deduit in infernum(b educit, 1, Sam, Cap. 2: verf. 6, Deus uobis Deus ad falvatioues,& Domino Dec contra mortem exitu, P(al, 68: 2t. Abilla fatetur ljob, Redemptorem[ustm vivere,dy[uper pulverem flare poflremumyut redactos in pulverem aliquando, refufcitet, quó ex carne fua videant Deum. Job.19:14, 26. Quia& Ac?v vita, ideo promifit, ego Dominus, fanator tuus, omnem morbumyquem po Jii in E yptirs, aon ponam in 16, En morbos aufert, hoc eft, mortem ipfam aeternam, qui ultimus obítinati Pharaonis morbus fuit, e quo non refurrexit. Exod, 14:26, Quia in Sermone vita erat; ideo fan3ti morientes, carne pulveri, ex qua erat, reddità, Spiritu ad Drun, qui dederat ilium, acce]Jcrunt, Ecclef. cap, 2: verf, 7.& iutroducti fuerunz in gloriam, Hebr. 2: 10. Etfüddfas— 9.90. Hewcuita, quein Sermone erat, fidei noftrae finseft, 1. Petr. 1:9. Iuflus é fide eit, vivet, Galat. 3: 11. Habac. 2: 4. Scimus certo, fore, ut//ve vicilemtus, frve dormiamus, dpa, suy avri Cus. 1, Thell. 5:10, Qui in fermonem credit, é morte us(aCiGeor eic Qob) Joh.«:24. Beati,qui thefaurizant ftbimetiy fis fandamenium bonum, eic G. un, va ÜnAzGv?)$ ajoris Qoic, t. Tim.6:19. quam Paulus tanto ftudio commendat Timotheo,, A«eríQs 7v xaAóy dz Gra 9. aig tuc Fn AaCS d ajorie(uic, ec Lo C vA dlnc, 1, Tim, Cap. 6: ver'. 12, €onludtur—$.9t, Egitur vere dictum, In illo vitaerat, Sermo, Deus nofter, vitam habet in fe, Vià p*y2-. tam dedit omnibus, Vita fpiritualis& aeterna abfícondita eft inillo. Non eft Sermo, De^c6716 T8 us nofler, ut di argentei, anrel, auti, ferrei, lapidei, li.nei Beltazaris, qui non cognofcebant, A6; s,«x non videbant, uon audiebaut. Nofter 9$ Ad) Q- vivit, cognoícit, videt; audit; Ervita qd od nofira in manu illis eil, Dan, cap. s: verf. 23. Sermo, Deus nofter, non eftut Baal, qui dormiebat, qui ex! verat, qui non audiebat, ut Elias ludebar. 1, Reg.18:27. EftSermo vite, femper vivens, ut nos audiat, ferat,(y[ro nobis intercedet, Hebr. 7:25. Quantus $ A6? 9-5 nonvitam tantum dedit nobis animalem; nec illam tantüm confervat,nutrit, fovet, protegit; fed vocavit nos& regeneravit nos ad.^em vivain eiz aA npovopuay ax iüagvor xu) diiaslov, ng) a/Adpzylv, 1, Petr. 1; 3. 4. Mortuosin lapfibus vivificat. ci vexpoi vocem illius audiunt. llli viventes vivimus 5 morientes morimur, Alius fumus, froe vivam, fret moriamur, Rom, 14.: 8. So:mb aber—$.92. Sed quidad hecSoéinus? Nonbic intelligi debet, inquit, vira animantium fd :au9, vita, quam bomines confeqzuumtur, Atqui via, quà homines, imprimis fani, vocati, ele&i gaudent, infinito excellentior eft vità animantium, hzc excellentior Chrifti«deua eft; inferior Schlichtingticircaeandemerrore, Cap.IILLib..— 53 inferior autem illa non illiusopus? fi animantia fecit; omnia enim per ipfum facta funt; certé vitam animantibus dedit, illaque illi debetur, hincoves, pecudes, boves, volucres pifces dicuntur opera manuum eju, Píal. 8: 6. 7,8, 9. In quo vita eftzeterna, indiffolubilis, efficaciffima, ille omnis vitz fons& origo eft. $.93. Schlichtingius. Hoc loco vita per metonymiampro vite eterne clari[fimo nuno a€9 e. aig. üipitur,— Primus viam eternam clariffimo nuncio pradicavit, Atquialiud planeeft. In ip- tingii, f vita erat, Aliud vite nuncium primus attulit, Vita etiam nota veteribus fuit. confer $.89. Devitafzpelocutus Mofes. Deut.30: 6.. Cireumiidit cor euum, 19|Y2? propter vitam tuam. verí.13. Eccededi coram te bodie vitam dj bonum, Vitalonga,in terra Canaan, promiffa in quinto praecepto, Symbolum fuit vite aeterne& coeleflis, ut terra Canai an pignus fupernz Canaan, Ante Chriflum Johannes predicaverat ser dvoiar atqui illa L eft ad elo, A. 11:18. regnum celorum, atqui illud eft viza, juftitia, pax. Dicitur quiB dem Chriftus iZuminaffe vitam& incorruptionem per Evangelium, 2/Tim.1: verf. 10, Sed Locus " inde non fequitur vitam illam antiquis non fuiffe notificatam; nedum, ab illis non ac- 2, Tim, 1:10 x ceptam, Fita noflra dicitur abfcoudita in Deo, Col.3: 3. num& inde fequitur, vitam nobis D haut illuminatam effe? Chriftus vitam illuminavit; eo feré modo;quo Paulus dicit, fe il» luminare omues, qua fit communio myflerii olim ab(couditi, Ephef, 3:10.& tamen notificaz ti. confer verf. s, Iluminavit Chriftus vitam, adduta caufa vite, exhibito merito& m pretio vite, quod eft mors& fanguisipfius. Mortem abolens, illuminavit vitam, hoceft; caufam vitz in aprico pofuit, Luceque clarius fecit,vitam jufte datam effe olim,& dari nunc, Ita illuminavitnon tantüm vitam no(tram, fed& vizam ipfam San&orum««^«l olim, Mluminavit vitam per Evangelium, quia in Evangelio, vitae hujus, morte Chrifti acquifite, praerogativze, excellentize, bona, clari(fimé exponuntur, 4.94. Septimum pro divinitate? jv argumentum eft, x4] 5 Qui b) G. dic TOY ,, Ab eo, exüpovrov, Et vitaerat Lux bominem, Joh. 114. dut ho$.95. 1s, in quo eff vita, qui eft à Qi etiam erat G qos Lrx, Deus dicitur Lux. 1, Joh. 5 un. 1:5. à Sc quc 2v, C tenebra inillonnlla. kno Gc ecxiio rav Qurov, Jac. 1: verf 17.& Sermo Lux. inbabitare lucem inacce|Jam.. 1, Tim. cap. 6: verf. 16, 0 225-, Filius Dei, genitus à Deo, M Mana pariter Lux eft; pac x qpuloc lux é Ince, aut, lumen de lumine; fed Johannes nuncillum num, dicit G' quc rov ax0psrov; ut doceat illum etiam refpectu hominum Lucem efle,non lucem tantüm in fe, fed Gc /ucem bominum; hoc eft, hominibusufum praftare,& beneficia; quz Lux exhibere folet. Inter primacreata Lux eft, quam Deus dixit, éx exóres^atlat, 2, Cor, cap. 4: verf, 6. Genef, cap. 1: verf, 3. Ante omnia creata hiceít, in quoerat«it4, quique erat Lux bominum, Vocatillam Johannes deinceps& di;&& oc. antiy, Joh.1:8. 9. 3:15. 1. Joh. 2:18. Et ipfe in mundum veuiens,(Joh cap. 3: verf, t9.) de fe, Ego, inquit, fum& qu:**.»écpus, Joh. cap. 8: verf. 12."Eox G' pos£x, quete 75 e$ G. duc. Joh. cap. 12: verf, 36. Vocaturetiam qc eic SuroxdAv4pv sbvov, Luc. cap, 2:verf, 33, C2 Ef. 49:6, quia primus nunciavit lucem gentibus| A&or. 1513. 23. Comparatur etiam cum fole, Mal, cap. 4: y. 2.. Et orietur co^is Sol iujiit.e, adde 2. Sam. Cap. 23: 4. Sol/uminare ilud magnum, in d minium diei, Genef. cap.v: vei, 57, unde& hicnofter 5.7 9131"iN. Lux magna dicitur. Ef. 9:1. 4.96. Eft autem Lux bominum, Primi homines, Adam& Eva, in /:e erant conditl. eiim ada. Erant enim fati ad imaginem Dei, qui Luxefl.. Agnitio veritatis, fan'titas, obedientia mi& E a, & fanttum fludium veritatis, integritas paffionum, reus motus men brorum, Lux certe eft, tum in animo lucens, tumincorpore, Omnis hzc Lex, quam primi hi homines acGU£3€epe« T Des in tenebris lucente, C9' ceperunt, donum aeternae lucis,€^4y« ceuditori omnium fuit. Ita& illorum duorum Fc mau 49; Lax erat; fed per peccatum exItinxerunt illi iem, quae in illis erat;& amife* rune, Inde reuera,& 9 sena P suivuc pots]ias teu brarum, Col 1: y. 13.& dici potuit imprimis 1." tenctrt Eexertts!(erai ec Lg. ti 6. El. 60: 2. Omnes homines, ut naturaliter 4)pium,— aliey ti Fuerunt d viti Dey ua& me t ereoricipa cbtentbrati à veritate Dei. Ephef, cap. 4: verf 18. Ceimneautem hic opus gratiae, X beneficium illius, in quo data eft vira ante tempora fecularia; à Gen Là G qe: r0 aiüpecer. Vra rir, copitque effe Lux boriniim mente obtenebistorum, a luce, via, veritate, re&ticudine, juftitia, falute abalienatorum, Vistas$.97. Lux mundana& terreftris oftendit viam, quà eundum eft; monftrat, quid ca" vendum, quid fugiendum. J»h. 11:9. uuu lude i; fnt bore diei? Si qui in dieambuiat, uon-jlendiz evi€ qui T oxiTId 7ere fAt-d. confer Joh 12:35. qui ambulat in teucbrit, 3x oide me 974754. Ergo qui ambulat à uii, eide me$7224, nivt y quoeundum gi. Deinde& calfacit, In omni enim luce ut fplendor eft, ita& calor, Deniqueexhilarat, recreat, reficit, grata eft oculis. Us tucis 4.98. G^i;€, in quo vita, erat Lux bominum lapforum& deperditorum 1 QuateNN nus illos Jouet via, Bonus& rectus Jebov. Lleo decet pecvat.r. s ciam. Pfalm.»5: verf.8, s,eano. expofuit& notificavit fedus vita, teflamentum gratie, conf lium pacis, propofitum feculorum de danda gratia. Id fecit ftatim in Paradifo poft lapfum;& deinceps toties, ecAvaspic?; aihvrgises witis nodis vi.ibus, Hebr. cap. 1: verf, 1. Ita errantibus comiter viam ;onfuravit;& in tenebris palpantibus oftendit, quz ratio, quis modus fit falutis,& quomodo Dcus yuflus j'jiificare velie,& decenter potlit* 47«€3.. 2, Non tantüm verbis id fecit& praconio; fed etiam Gauer& majo napdiaje owvuv'rleudui iu cordibus illum (2. Cor. cap. 4: verf. 6.) illa fanctlicando, purgando; fidem in illis operando, ut viam,quam monflraverat, ingrederentur; in foedus intrarent vitz, arcemque falutis ampic&crentur 5 Inde fides fan&orum Adami, Eva, Abelis Sethi, Enochi, Noachi, Abra. hami,&c. de quibuslege Hebr. cap. 11: verf. 4-39. Ita miferi hi natur, liberati à renebiis, defierunt ambulare» c5 ea,& coeperunt ambalare ut Fri[aus( v, Thef.«i5. Ephef, 5:8.)& habere&«pa; v9; Zwic, Joh. 8: 12. 3. Cerda illorum etiam recreavit, refoallavit,& implevit gaudio ac tranquillitate; orta€ fenfu ac perceptione& certitudine juftiti& falutis. Itade Abrshamo dicitur, credidit, i reputatum id ili in iuflitiom, Genef. cap. 15:6. Et Jch. cap. 8:». 56. Abraam WyaMas(eS exultavit et videret diem meum, Inde& Lamech Filium fuum PB appellavit rrangaifum, qiietim, in fpe& fide confummandse corfolati. ii, unde tranquillitas oritur, Genef. 5: Y. 29. Itavariis modis Sermo Lux hominum erat, pachuxim— f. 99. Utneigitur puremus,fanttos ab initio luce caruiffe& notitia vize falutis;&hde rjsbrislu- ac[pe vitae aeternae, quibus Chriftus Lax füit, quossumingcit, quibus à morte peccatoU rum refüfitatà ist paure illuxit, Eph.$214. Quinimo expreife addit Johannes,& Lex iu teuebris lucet, vexf, j«. docens, v Aoyer fuiffe«cem non ratione tantüm aptitudiais & fufficientize, fed aQualis exhibitionislucis, non erat Lux, quae fplendere polfet, fed qua;Heudebat in tenebrisreipfa. /n terebizs inquam.]ta notatur differentia hujus lucis 3 luce terrefiri,& excellentia illius pie hac. Lux mundananoniin tenebris, fed poft tenebraslucet, Tenebrae, non exftante fed occidente luce, oriuntur, nam non eft xonori quli eric exór-, 2. Cor. cap. 6: X. 14. Sed hzc Lux mediis luxit in tenebris; erant aj en aj arapexspüat,& priftinailla mundi atascerté exdlia, Unde populus prior dicitut tenebris lucem non affecutis. Cap.II].lib.s. 5 citur ab adiffe in tencbris, fediffe iu terra umbra uortis, Efa,cap, 9, verf, non fuiffe auroH ras, Efa. 8:20. confer Rom, 15:12. Efa.5:30. cap 21211, 12. Nondum tunc il/uxerat Lu$ xa ToU Os À owes Oe mae diüpuor,"Tit. cap.2. Y, tt, Non tunc myflerium Chrifli [ ita reel voi. dels Y. dvÜpucuev, Qi vuo dmexaN Ug 2n vois 42105, Ephef, 3: 5. non tunc amnuudatus 6 dvi£ryyiag Q. merge ToU pe1e 8, Ephef.3: 8. nec tunc mauifeflata gratia feculas ti df& d bmipareíac ToO corp" jusv, 2 Tim.1: 9. 10. Gentesautem miferz, propriis ir " viis ambulantes, fuerunz fiue omni luce, fine fpe, fine vitajin pleniffima poteftate tenebram rum, In hifcetamen tencbrisnon cohibuit,neccontraxit lucem, A4 fed[uxir, fide fuorum corda purificavit, amore veritatis animos illorum implevit; Spiritu fuo in veritatem duxit; Eximiis virtutibus& dotibus illos inftruxit, Mirabilia etiam operatus eft;judicia exercuit, puniendo malos, eripiendo bonos, ut in diluvio, confufione linguarum, everfioneSodoma& Gomorrhasplagis /Egypti;excifione feptem gentium, caftigationiB bus Ifraélitarum, everfionibus imperiorum videre fuit,& in Ecclefie fuze ftabilitione& ; eductione ac miraculofa liberatione. Szepitfime locutus eft,& ipfe,& per Prophetas,foedus promulgavit, defcupfit;confirmavir,(anctofque depofita carne mortali in zeternam intro- duxirlucem, lraque veré Lux iu£enebris luxit, Imo& adde; gentibus iplis fefe non reli- quit inzeffatam. Act.14: 17. $.100. Tgitur Lux in tenebris lucens fuit quidem dox? dylporrtv, non tamen omnintity Tencbrz itaddit enim Johannes, Ez s«uebra eam nzn a[Jecutes junt, Vers.5. confer vers, 10. xd ó xic-"d s' B. aerinve iva.— Multi amarunt mags G exórg-» G 4s, Johan.cap.g.vers.ig. 1]oh. iz T Cap. 2. vers. 8, obtenebrati mente homines lucem fpreverunt.— Quid c&ca genulitas de Chrifto aut audivit aut novit, auc credidit? Manius per fapieutiom, in fayieutia Dei, Deum uon aguovit, 1 Cor.cap.1; vers.z1, quomodo ergo Sermonem Dei? ereoridyu Zedyer Q- oov xapdia, Rom cap.t. vers.21, Judaeorum multi& plurimi. jgjfitie tla 8x izerd uy, Roi cap.to. vers... vidoutes inulta, nec obfervan'es s acueutes aumes, nec audicutes, Ea. 2:20. ut& in poftremo dierum, ubi Lux bac vera iu mznidum venit,& quidem in propria, propiui luin non receperaut, Joh, cap. 1. v.9... Nil minus tamen manet; €j vita erat lax bomin an& lxi: non delinit Sol efe Sol, quamvis coecus radios illius non videat,nec ignis ignis,quamvis paralyticus calotcm illius non percipiat; necaqua aqua, quamvis ZEthiops nigredinem abluere non poiíit, ita nee definit. à A654 4 Qon e]Je Lux; quamvis non omnes homincs lucem illius vider, at aniarintallecuti fiut. Fuit tamen Lax, lominunms& inultoram hominum; ut& di, iut ci dac acid os fiios in lucem& gloriam iutreduxijfe, Hebr, cap.2. vers, ac, Cololl, 112, inardtara nac eic Tho picta Tob dps T &jicsv à Tu qur ..01, Sunt autem haec connexa, I erat vita, d vita ev«t Lux, quia in illo vita Atia argyd: ftinata, preparata, data, predcfiuita, 10có oporiuic, ut Jv eret,& viram ijuminaret, Derate Vihoc efljhomines illius participes facciet 6: notitia ac(pe vitae impleret,$1 autem ett à Aé- lii, 2-6 qu: L«xy quidni fit verus Deos, auétor fpiritualis lucis, cfiector regeneraaonis, Ían&ificationis, illuminationis non Fod;e tantiun, fed& bor C in fectila, Hebr. cap. i3, U VCI5, 3, $.102. Hzc pz filii«zs aliis etiam arjumentis à Johanne offenditut, ut cun dicit, Spedaviaus gloviam em, LL. ton i sutgoeti a Poties Versi, tom, Dim nemo vidit uuquam,— Unigenitus Fins, qut zh in. fuii Datis y das euarcuttt, verf 43. Qui elt Filius,& quideni genitus,& uaigznitus, eandem oportecut cum P'atrc genitore habeat naturam y. ejufdem cum illo fit ellentize; ufdem gaudeat propictaubus; imago illius; 46 De Deitatesh»ad falutem creditu neceffaria. Cap.III.lib.s, illius,heres omnium,qua funt Patris, coli& terra, vifibilium& invifibilium, Eft enim Filius à d'wvdjd| in poteutia,& omni emphatico valore, adeo ut, quicquid 2o/xox cogitare poffumus de eo,qui eft& dicitur Filius Dei, id omne in Filio effe, fana fide credendum fit. Eft autem aeterna hzc Filii generatio myfterium incomprebenfibile; de que optime Nazianzenus;dzuers yprasi 76; uà t1tp,«zs, confer,fi placet,quae de filiatione vob Acj« diximusoccalione vaticinii, eriz mibi in Filium 28am.7: pag.297--299. fuperioris volumi. nis. Item,cujus gloria tanta eft manifeflata,ut par fuit, ut effet gloria unigeniti à Patre, qui que adeb aco Q- d'iEnc ee. Marfiv, omnefque alios,qui Mofc fuere minores omnes, i£io2, Hebr.3: 3. cujus gloriam in excelfis cecinerunt Angeli.Luc.2: 14. illi non poffumusnon occineie& acciamare cum Seraphim, Sancius Sancius Sancius, Tebwva, Dew exercituum; plenia cjl tota terra gloria ejus. Ef.6: 3. eden lude EX his Argumentis.quibus addere plura fuperfedemus,omni confcientia fatis c«9- expli« füperque patetyFilium Dei,? A»«r, efle verum, aeternum, omnipotentem Deum, creatocatut, rem coli& terrae, Patrique omninó óposero; hoc eft,£usic vetas ejufdem cum Patre effntic. Vox enim Graeca£u; idem valet quod 6&ivz;,. Hliad,$.291. 3: 5 uui! i nbv mot uiv Ao, O- eiGraCarvai aut inulierem,qua eundem leium tecum i[iendat, Neque igitur Filiuseft tantüm Patri«ca, hoceft, óc fEmul vel una cum Patre exiffens; nec tantüm iuo, hoc eft, iusiac vorac frinilis e[Jenti«; quod utrumque olim concedebant Arriani, fed; ut di. &um, ius, eju[dem effeutie, quod blafphemeé negabant Arriani, credendus& colendus eft; cujus cum Patre& Spiritu Sancto iuériuóv v« Th) ains, 7, dptesger z, sovaidur bà Bianxeiay, d'órapav, fel vipyear, omnis fanéta Antiquitas conftanter defendir, fané credidit, religiose adoravit. Smalcius$.104. Tor igitur cum pro Deitate Filii exflent argumenta, clara& infuperabilia, nouus,—merito faftidimus Smalcium, dicentem adverfum Monflra pag.644. Chriflum, fi Deus fuit, debuilfe illud diferte affirmare s ut ita bomines, qui bominem ejfe videbant y ipfius tejlimouio convidli, crederent id, quod videre non poterant. Atqui diferte id atfirmavit Chriftus, Ju. dais in eum fenfum verba illius intelligentibus, fed per inobedientiam illi indignantibus. Joh.cap.5. vers.18. Zdeó magis quarebaut iium judai occidere uou tantiim quia filverat Sabbatum y fed fy Patrem proprium dixerat Deum, aqualem[eig fum facieus Deo, Joh. 10. V.33.. Propter bcnum opus uon lapidamus te, fed ob blofphemtaun, qucd tu bomo exiftens, faeis 1e ipfum Deum. $.105. Nec poffumus laudare Epiftopium, qui ambigit, an fatisclaré in facris fit definitum, an Filius per generatiouem proce|Jerit à Patreyut iasuowQ- cozjjeutielis 5. an tanquam creatura, ut saspéovQ- aliam e[feutiam babens, quod ipfum explicatu& creditu haut putat neceífarium, idem dicit de aeternitate 7e2 A052, DemiFlü—$06. Atquinunc paucis probabimus, omninà neceffariam effe creditu eternam voi 2o falutem 2425 Qsérw(z,. Adeo ut, nifl quis Catbolicam banc fidem yii. Q ajupuor roplienen integram ucdiueft,. inontamiuatam[ervaveritymaeus djupiGoNas éxloc, extra omuem dubitatioueiy in eteruum fit iuteritsrus, ut pie& graviter judicat Athanafius. Radonesob— 107. Igitur credenda eft iufiuita Deitas vo9 Aóys.. 1. Ob tot facrarum literarum teltiqus ce-. monia,uno illam ore conftanter docentia, Scriptura, verbum veritatis, dicit,riv Aéyorefle denda. Deuur, magnum, verum,benediclum illum,| Et tu, mifer homo, id in dubium vocares? 2, Ob myfterium creationis. Coelum& terra Creatorem Deum clamat, Homo Dei imago cft,non poteft homo creatus effenifi à Deo uno& folo, Creatura non poteft creaturam Creare; quee à creatura crearetur creatura non effet Dei, fed creaturae creantis sómua Crea Epilcopiut, DeDeitate«à seredituneceftaria ad[alut.Cap-lII.lib.a. 57 Creatio requirit voluntatem omnipotentem; juffionem efficacem; fufficientiam, quz exhauriri non poteft, qualia in nullam cadere potlunt creaturam, Atqui per Aóyor facta, condita, creata fant omnia. Ut igitur folus. eus nofter mancat Creator, nosqueillius foliusfimus JG, AQ. 17:28, oportet utó^é?.9- fit Deus? Deo Deus,cum Deo unum. 3. Ob negocium falutisnotlrz, qua iu uuidlo ejt ali», quàm in uin: Jefü Chrifti, A&. 4: 12, Atqui alm eft in Domin, Ay rums Pfal 5:9. E»oe20 Jebovab, Cy non eff prater me falvator, Ef. 43:11. Ifrael Javvarur t Domin. flute eterni, Ef, 45:17. Cerré iu vanity ejt à collibus ,multitadine montium. Ccrté in Domuie Dec nofiro falus I]raélis. Jerem. 3:23. Salutem tuamexijedo, Domine, Genef 49.18. Quia autem ad/^/»rezi pertinet juJiitia,redemtio,fandlificatio,vivificatio,omnia illa etiam Deo Ser varori attribuuntur, 1, Juflitia. Ef, 45: verf. 24.25. Tautum iu Domino jujitie& rebur. In Domino jujlijicabun:ur ome[emen Ifrael, Jerem, 23:6. Jebovab jujitia nvira, 2, Redemtio, Ef, 43: y. t. Sic dicit Domiuus creator tuus, Jacob,dy formater t. wu Lradl, ne tune, Tros)'3 uam redemi te, meus tt, Verf, 14. Sic dicit Dominus, C332N2 R. demior vofler, Ef. 47: 4. Redemtor nofler, Domium Deus exercituum, Sanclus Ijraél, Hinc redemz: dicuntur 170"118. Ef, 51: 10. 11, Ef.$4: verf. g.. Redemtor tuus Sanitu I|vazl, Domiuus r«tyo terre vocabiter. Hinc Hiob, quem dixerat Redemtorem fuu, pauló pott nominat TY? Oeum, écarne videndum. Job.19: 25.26... 3. San&tificatio hinc toties vocatur 2N0? UTW? Sandus J[rielis, non tantüm, quia in fe San&us eft. fed& quia fauchyicat. Non off Jauctus, ut Dominus, nam non ejf prater te. 1, Sam, 2:2, confer Exod. j1: y. 13. Ezech. cap. 20: Y, 12. Lev.20: Y. 8' Ezech. cap. 37: 28. Ego Jebova fan*igicat.r voller, faudificans Ifraelem. Hinc creationovi cordiz, Píalm. 1: verf, v2. infcriptio[egis incor, Jerem, 31: 33. datio Spiritus, Zach, 12; verf. 10, impletio voluntatis Dei, Píalm, 143: verf. 10. aliaque Deout fan&tificatori unico adícribuntur. 4. Vivificatio, Ego occido($' viviftce, Deut. cap. 32: verf. 39. 1, Sam, cap. 2: verf. 6. Hincdicitur vita noffra, introducere in gloriam. Pfalm. 73:Y', 24. mortuosrefufcitare, Ef. cap. 26: verf, 19. Viveut mortui titi, cad.vver meum? refargent, Nunc autem Chriftus dicitur fervare, falutem dare, Matt. cap.1: verf,»1.. Luc. cap. 1; verf. 77. juflitia noflra,[m3ifuatlo, redemtio, 1. Cor. cap.v: verf. 30. Hebr cap. 2: verf, 1r, 1, Cor, cap. 6: ur, ita, refarreziio, Joh. cap. v1: verf. 27. refnfcitare ul:imo die, Joh. 6: verf. t4. adde Joh. 5: 28.29. Si Chriftus autem non eft Deus, quomodo manet D.;«, Redemtor, Sauctificitor, Salvator, Gc. $. 108. Qui nos fanguine purgat, oportet, ut per Spiritum terum fe obtulerit inculpatm Deo. Hebr. 9: y. 14.(1 non eft Dus Jefus Salvator nofter, habemus Redemtorem non.Deum, Etcüm redemtio fit majus beneficiumcreatione. Per hancenim fumus homines; ed non obftante illà mali;& naturá filii irze,Per illam autem fimus fan&i FiliiDei, & aliquando i£d55«2o; majus beneficium homini,minustribueturDeo,nosque magis;debebimus homini redemtori, quàm Deo Creatori, Qui nos rede:zit, fecitnosfuos Ideo Chriftus dicitur fibi purga[Je^a2v afexéciov, Tit.2: 14.fiautem nos homo tantüm redemit, fa&i fumus mancipium hominis, Atqui bominz efle nec redemtio, neclibertaseft Qui Dei funt, Deo vivunt, illi demum veré liberi funt. Chriftus Redemtor mortem pro nobis guftavit, fang inem fudit,& eruce pependit; fed nec mors, nec fanguis, nec crux illius idoneum poffunt effe redemtionis noftre precium, nifi Deus eft. Dona& facrificia fancificabantur olim iz a/tari,[deo altare donis& oblationibus majus dicitur,quia illa 454444. Atqui quodnam eft in Chrifto Alzare, oblato fanguine& fra&o corpore illius majus,utriusque oblationem fanaificans,fi divinitas Chrifto non eft propria& effentialis? Quia iqui . d ccle ;s. De Deitate»o«ad[alutem creditu nece[Jaria. Cap.lILLib.a. Ecclefiam fanguine acquifivit, Dew eft A&tor.20: 28.& qui crucifixus eft, Dominu glorie eft, 1Cor.2:v.8.& qui occifus eft, Princeps vite eft A&or.3: v45.& cujus no; fanguis purgat, Fia tei eft, 1 Joh.r.vers,7. Ideà mors, crux, fanguis illius funt Jytrum condi« gnum, piumeutum, fatisfachonis pretium, oblatio, in odorem fragrantia, pro peccatis noflris eg totius mundi, Quanti enim valoris eft fans unigeniti; maledictio benedi&i; peccatum juftilfimi, crux gloriofiffimi, mors viventis in fecula? fi homotantum eft, qui nos redemit, utique in illo dendum, ille adorandus, invocandus; animaeque illi committenda erunt, Atqui malediciu,qui jidit in bomine, d ponit carnem brachium[uum& à Domino aufert cor fum. Jerem,17.v.5.6.7.8. Scriptum eft, Dominam Deum tumm adorabis illi joli fervies, Matt.4,vers,vo. Denique auium nalli commeudanda, quàm Deo ut aig d xus ut fideli creatori, 1 Petr. 4.v.19. Dixit Deus, Gloriam meam ncu dabo alii, nec laudem meam fculptilibus;E.42,v.8.& gloriam redemtionis incomparabilem daret 4/ii, natu. rà& effentiá à fe diverfo, mero homini, merzcreature?$i Chriftus tantàm homo eff non eft Servator veterum, antequam enim exftitit, fervare non potuit,& quem fciverunt non effe,per illum haut credere potuerunt fe falvatos iri, Atqui Parres falvati funt grati Chrifh,. Aor. 15. v.10.. Si Chriftus tantüm homo cft, quomodo verum eft; quod promifit, ego vobifcum fum ad finem u[que mundi?. Si Chriftus tantüm homo eft;quomodo potuit em'zere Spiritum Dei in corda noftra? Galat,4. vers.ó.. Num Spiritum Dei mittere poteft, qui Deus non eft? fi tantüm eft homo, quomodo victor Diaboli, mortis, tenebrarum, inferni? finita poteftas carnis non fuffecit abolizioui tantorum inimico» rum. 4 morte fuijjet detentus, nifi fuiflet Deus; qui homo mortificat carne, vivificarte pur Spiritu, 1 Petr.3: va8.. AGor.2:24.?. Si Redemtor nofter merus eft homo, falfum eft,quod dicitur, Píalm,49.v.9.1c.. Frater nonredimendoredimet virtu non dabit Deo preuan ipfius nam pretio[um efl lytrum animarum& deficiet in feculum, vers AG, Tantum Deu redmet animam meam 6 tmann orci, lgitur oportuit,qui nos redimeret, Deus effe; ut& eft, benedictus in fecula, $.129. Nec igitur certa erit fides& fpes redemtionis noftrae non farta& integra gloria Dei inalienabilis,non firma confolatio noftra,nifi credamus Jefum Redemtorem no» firum effe verum, magnum& seternum Deum.| Id ergo;quod uon re velabit nobis sagt 1d ajua, fed Pater qui eji in cale, fan&a fide teneamus 5. nec à portrs ivfzrni extorqueri nobis finamus. Matt. 16: 17. $.1:0.. Neque tollimus, Chrifti credendo Deitatem& divinam fublimitatem, Dei &órr(z& uovapy iar, fatemur enim zc» qiAvSséu(R d BeiTW eiat, C Th meo vapyiay drap. x/av éiraj, fed unum credimus Deum, tres unum, cad à pradi nz) pid a. 6r paradis N enm 08s] puay e TW queo Xd) 5 Xd) d^yi« eru, Quod myfterium is: eravGn vers Ce jns profunditáts abfcondite in Deo; fitque hoec human infirinitatis religiofa confcffio, ex Deo Triuno hocfolum notle.quod Deus Triunus cft, ur, Veius igitur Deus eft noftra falus, /Eterna vita pro nobis guftavir mortem. Dominus glorie maxima ob peccata noftra ignominià crucis adfetus eft. Nosq; fumus]efa duplici jure. 1, Quà Creatoris. 2. Quà Redemtoris.Redemtor enim creatorum eft&Creator Redemtorum,Quá Creator fecit nos incolas mundi,qua Redemtor contlituit nos hzredes coeli. Qua Creator Penefacit nobis eparóSer, ACC 14:17.quà Redemtor defcendit ipfe venitque ad nos Zre«r. Joh 3:3 1. Quà Creator dat nobis cibum& potum. Qui Redemtor fe nobis dat ipfum in cibum& potum. Qua Creator fert nos potenter. Qua Redemtor falvat decenter, Qua Creator debu//fet noscondemnare; quia omnes peccavimus . Qui Demanifeflatione«2» incarne, Cap.1V.Liba.—$6 Qua Redemtor decet illum nos juftificare& à condemnatione abfoluere,& pro nobis ix tercedere, Quá Creator potuiffet à nobis ignorari, ut à multis,quos creavit, ignoratur& abnegatur.QuáRedemtor non poteft non à nobis agnofci,amari;glorificari,ad id enim redemit,ut 4 vana conver[atione liberaremur,& viveremusilli, qui pro nobis mortuus eft. Qua Cteator habuiffet nos fuos, utcreaturas fuas, Qua Redemtor habet nos fuos, ut Aaiy Gs CIOV, r0 peculium, tbefaurum pretiose acquibtum, $. 112. Huic Sermoui Deí, eterno, omnipotenti Deo, Creatori, Redemtori;fit Za xj ayorkórmag eng Tui ajavae Agua. Caput Quartum. De manifeftatione 7»4« 1n carne. $1.(y Q9» Sermo Dei, veru ille& magus Deus, Conditor omnium, Vita& Lux Sermo Mei hominum, venit in mundum, Erat Lux vera, que illuminat omnem homi- mentum nem, veniens in mundum, Joh. 1: 9. hoc eft, veniebat in mundum,ufitato Grzcis loquendi modo. Marc. 0:32. LÀ apodyov. Luc.cap. 5: verf. 6. hà Gwoxeopor, 1$ 11. 9»Grto^ioilss, AQ. 8:28. lui moe pépor Fidelis ferio,& omni diguu receptione, T1 z&)g 0c 1ncuc Aer eic* xáspov, 1, Tim. 1: verf. 15. $.2, Erat iu muudo, nam muidus per illom falus erat, Joh. 1: 10. verboque potentie n Fuerat i portavit illum omuibus diebus[eculi, Hebr. cap.1:3.. Ef. 63: verf. 9. Sepe in mundo ap- v fus in! paruerat; Abraamo fub quercubis Mam e, in forma bominis, Genef. 18. Jacobo in fpecie mundo. viri collulantis, Genef. 32:24-31.. /ncifibilis hic à Mofe quafi viis, Hebr 1:y.27. in rubo ardente, necconfumta. Exod. 3. à feptuaginta fenioribus Ifracl fpe&tatus, habens fub pedibus pavimentum[apphire.m. Exod, 2.4: 1o. 11, à Jehofua, apud Jericho, enfe ftrito armatus Jof.«:13. 14. àGideone, fub quercu, qua in Opbra, Jud. 6115-24. à Manoah &uxore Jud.15: 3-24. ab Efaja, fedens in folio[ublimi Gy excelfó, indutus tog d faubriis Ef. 6:x. ab Ezechiele in fimi/izudine forma bominz, faper femilitudinem[olii, Ezech.:26. Nil minus venit tamenin mundum, quem totum fecerat; quem totum implebat, in quo toties fe manifeflaverat, in uum venit. 4 Patreexivi,(9 veni in mundum, Joh. 16: 28. confer, Hebr. 10: q.. eiespyopp Qe. eic v. aóepuov. $.3. Nimirum tali forma in mundum intravit, quali nunquam antea; caro fcilicet sed'n forma fallu: Joh. 1:4. émuliere natus, Gal, 4:4. caris& fanguinis partieps, Febr, 2; 14, à» pln finguáo pala dvüpurroy pudo(O-, Phil, 2:7, in imilitudiue carnis peccati mifus, Rom.8: 3. nanc IM Puer natus, Ef, 9: 5. unde conjun&im dicit,?«9vuaal X93 UNA UÓa. etc xósquov, tatus fum mundum. & veni iu mundum. Joh. 18:37. $4 Speciem illam, quà olim, ut vir, ut bomo, vifibiliter fpe&atus erat fubità affum- Quim non fit; fubito depofuir; fubitó induit; fubito exuit, Nunc venit in mundum, conceptus, exait fed fcr» natus, homo factus, femen mulieris, filius hominis, frater hominum, feudi omnia illrs mam, et fimilis els dpajlisc, Hebr. 4:15. Carnemque in talem gloriofiffima perfona: aflumfit—' unitatem, qua non diffolvitur in omnem aeternitatem, $.5. Hactanta reseft, ut Paulus alta pronunciet voce;(7 citra controverfiam magnum Magn'tudo eff pietatis M»yflerium, Deus mauifeflatus efl in carne. t, Tim, 3:3. 16. Quanta enim res! 5 7 ie Creator fit creatura, Deus, homo, Spiritus aeternus; caro, Pater omnium, filius, Doha minus, 6o De mi[sione Gabrielis C9 ejus nomine, deque minus, fervüs, à de jpsaA ép mr C iueaAoy eia qui eft Zuiroo,€ matre nafcitur, qui«zZ7p, Patrem, utut confiliis tantüm Patrem, accipit, qui non babet initium dierum, nunc incipit efle, quod non erat, qui eft prinogenitus omnis creatura; fit primogenitus creaturz, Mariz genitricis, qui vizaeft, in utero puelle vitam accipit, qui eft femper idem (xn nzN Pf.lm, 102, vers.22.) homo natus non manfit femper idem, prius fuit in utero, paulo poft exivit ex utero, infans fuit, puer evafit, vir exftitit, cognitus fecu din«arceat, fed uun. 2i amplius, 2Corinth.5, v.16.. ante bunilatue, dein fupra modum €xa Hfiti,€ Vivente nzrt515,€ mortuo fadus vivus j(9 ecce Quv epa eis cec alayas Y aaron, Apoc u 18. Crdo raa 9.6. De hoc myfterio Un: rus Afyay x Apo particulatim nunc dicendum eft.&eo ' quidem ordine, quem Evange'ica fervavit hiftoria. AnsdusCa.—$.7. Minfe|«;0, anunciata nativitate& conceptione Johannis Baptifta; mif ef i riel mitti-.."M. araDeo—luzelus Gabriel, a Deo ,iu civitstom Gallas cui ncnen Nazarct, Luca; 26, Idem Angelus,qui nunciaverat nativitatem Johannis,Luc.1: 19, milfus ett, ut nunciaret nativitatem Filu Dei, Idem apparuerat longe ante Danieli Prophetze,& vaticinatus eft illi de feptuaginta feptinanis, de adventu Aci, excifrone Mius& Principata. Dan.9: 25. Ita Angelus hic hujus aZio7) 4eZw«, ut Evangelifta ex(literit rci;olim promillze, avidiífime fperata, falutariter exhibitae. $.8. Praeter Baptifle& Chrifijaliorum etiam invenimus przenunciatam nativitatem, lía:ci, Genef. 18. Simfonis, Jud,i3: 3. Jofiz Regis, 1Reg.17: 2. quorum aut nativitas fuit miraculofa;przeter natura ordinem; aut qui nati funt ad gerendas res maximas& illu. ftres,. Nativitas Ifaaci,Simfonis, Johannis,eft memoranda, quia nati funt 6 flerilibus,ad generandum& pariendum inidoueis; Chrifti imprimis, quia natus eft e Virgine. Jofie Regisnativitas nil in fe habuit extraordinarii jfed vita illius& resgeftze exftitereilluflres & imprimis memorandz; eó quod exfüitit reflaurator;cultus divini, deftru&or Altaris, prater voluntatem Dei, à Jeroboamo exftructi;& excifor Sacerdotum, qui in illo adoleverant. 2 Reg.13: 2, Praeter miraculofam Simíonis, Baptillx, Chrifti nativitatem, etiam mirabilia illorum animadvertantur opera; majora quibus à nemineunquam acta funt, Igitur duplici nomineillorum metuit nativitas praedicis& quia in fe fuit extraordinaria & quia illam fecuta funt maxima& admiranda opera, peracta à fic mirabiliter natis. 3.9. Nomen nuncii& legati. hujus eft. Ga£rie,. Períona, duzelu 5 ex illorum nimirum numero, qui initizm teuterant y[prium domicilium non. dereliguertut,& in veritate. per[literunt, Jud. vers. 6. Johan. cap.8. vers.44. Dan, cap.9. vers 21. dicirur. 780022 CNDI iz vir Gabriel,& Dan.cap.8. vers. 15. dicitur fetijje ex adverfo Danitlis 121 DNT22. ajfelnt viri 5 ob virilem nimirum formam, ceuarixer eid Q-, in quo ap« paruit. NemenGa.— 9.19. Nomen N'121 5aCed. compofitum eft ex 22, prava'uit, robuftis fuit,(unbicl. de"23«ir,"31 Domiuus, Horus,&"A22. pravaleus, praputens)& ON Deus potens, qui& dicitur n2) 7N Dem p. tens(y vicisr.Ef10: 20. Nam in. CN eft notio porentie;in 7123«gave& vicloris, Igiturex etymo fignificat, Herus meus Deus, vel visor mew, fü pericr, eus, Hieronymus, Gabriel in ling tam n: flam vertitur, Fortitudo, velyrobufius De, Alii tranftulerunt, vir 1 ei, hoc e(t, Deus cft Vir,aut zir Dei; quia Angeli, jubente Deo, in virili fpecie apparuerunt, Notatur hoc nomine dependentia à Deo;& dominium ac fuperioritas Dei. M» mH—$ar Nominatur hic Angelus, GaPriel; non quod nomen hoc fit illi foli propriumjnam uni Patría&9' Parentibus Chrifii, Cap.IV.hbs.— ot unicuique Angelo fuum ind'tumeffe nomen, nec Scriptura docet 5 nec ulla ftatuere ne» celiitas cogit, Angeli funt Spiritus, loquela non utuntur. Deo creatori funt optime noti5& fibimetipfis, neque adeó indigent Nomi-ibis; audiuntfine auribus; vident fine oculis; tenent fine manibus; intelliguntfine ore& loquela. Etiam fine appellatione externa, aut nomine externo conveniri;advocari,ablegari poflunt, Omnis Angelus eft Gabric^,omnibus id nomen competit; omnes cüm mittuntur, dicere ex equo poflunt: Ego 4:59 G iricl, flans coram Deo.Luca: 19, Et quamvis ex eo, quod dicitur, 44enfé fexto miffus eit. 5 429:- saCeniA, Iupelus ille Gabriel,videri poffit individuum certum& fignatum notari, tamen non inde fequetur, nomen Gabriel uni huic Angelo, non autem aliis convenire, fed tantüm, Deum unius& ejufdem Angeli opera ufüm effe, ad nunciandum Johannis;& nunc Chrifti nativitatem. S.12. AngelusGabriel, milis eff, à Deo. dregahn$2 9$ 9:6, Mittuntur Angeli à Deo,— Nonne funt omues mrdual, eic dfanorlay dag epsva? Hebr, i: v4, Mittam ante te ngeluim Exod. cap.33. vers.a. Dem mifit Angelum fuum,(y eripuit férvos[uos, ine quit, Nebucadnezar Dan.cap.3 v.28. Deus mifit Angelum fatum,& ocdufit os Leonum, Dan.6; 22. Mifit Dominus Angelum feum, evipuit me é mann Herodis,dicit Petrus AQ.12; v.t t, Mittuntur àDeo Angeli, cum ablegantur, ut in terra, in hominibus,opus aliquod eficiant; five exponant voluntatem Dei, five exerceant judicia Dei, five fuccurrant filiis e, $13. Qua forma, quo habitu Gabriel miílus fit, non opus eft inquirere,| Apparuit fine dubio in forma humana; nec videtur induiffe habitum inufitatum& terribilem;qui horrorem incuteret: nam Maria dicitur quidem turbata fuiffe£ri m A0yo eor Luc.1:29, non vero 9i 7$ uoppy àvrd, Habitum, quem in apparitione accepit, finita illa rurfum depofuit, $14. Locus, quo miffus e(t, fuit civitas Galilee, Nazaret. Galiiza, $.15. Duplex erat Galilea, noy nwo"o3, five"ovs 53 Galilea fuperior,& DNDD DN? inferior, à dro, 2, B xd tt yaNA uis, Superior, ut tradunt hiftorici, juxta Tyrum,Sydonem,& Cafaream Philippi fita eft; di&a Galilea gentitm: Matt.4:15,. vel quia illic gentes ad Salomonis ufque tempora habitarunt vel quia Hiram Regi T yriorum donata eft; rReg.9: 11. vel;quia fuit maximé populofa inferiorcirca Tiberiadem& ftagnum Genefareth,quod mare Galilze dici videtur Marc 1: 16.. In hac fuit Capbarnatum, 8 mo2g S aA dosia Matt 4, V. 13, Superior fuit in forte tribus Nephtali, Inferiorjin forte tribus Zabulon. $16. Naapib, feu'NaCapév(Luc. 26, Matt. 2: 23.) ín Galilaea inferiore fuit. A Mate Nazaret, thzo& Luca dicitur fuiffe zóasc civitas, à Syrio interprete N1D urb: Ab aliis vicus; forfan ex eo genere,qui«ou^ dicuntur, Marc.t: 38, diftitit Hiercf-/ymi O'D' n?2 v1 itinere tridti; fuitque fAbjacens Capernaumo, $17. In hac civitate erat Firgo, ucimine Maria, ad hanc miffus eft Gabriel. Luc.1. v.27. virgo Maria Virgo hac erat deffoufata viro, usurmg unir aye, ibid. Sponfione erat promilla viro, derponiara cui nuptura erat, confer Matth.i: 18, Errant, qui dicunt, verbum uie ivi lignifi-— care /jon[am proco tradere, Certe Maria necdum proco fuo tradita erat; nam paulo poft dicit, Virum non agnofco Luca: 34«.& deinde Elifabetam vifitat, folaac finevito, Luc.1, v.39.56."& Matth. cap.t, v.18, dicitur fuiffe-effonfata«yn 1 eor Der omis anrequam convenirent illi, hoc eft, antequam cohabitatum unà feceififlent,& invicem junái fuilfent. h 3$48. Ne 62 De Parentibus(rif. Cap.IV. Liba. Cuinomen——$.18. Nomen virifuit 1osà-p Luc. 1: verf, 27. Matth, 1:18.19.20. 24. quod nomen Jofeph& g& eciam aliis fuit, AQ. 7:9. Luc. 25: jo. Act. 1:23. Genus ducebat e David, i£ de nusc Davi* a.:::'^. de. AaCid'é domo David, Luc. 1: 37. nonnulli codices addunt 4g savpicc(5 familta, uteft Luc.2:4. Nontantümé domo Davidis, quales omnes fuerunt; qui e fratribus Davidis defcenderunt,& nexu quodam cognationis Davidem attigerunt, fuit Jofeph, fed& e faailia Davidis, hoc eft, ex ipfis pofteris filiisque Davidis natus: hinc& dicitur yo AaGi2 Matth, 1: 20.& genealogia ejus afcendit ad Davidem ipfum, Matth. 1: 6- 16 Parerillius,—$, 19, Parer viri fuit Jacob, fecundüm Matthaeum. cap. 1: 16."IaxaC 5£ironoe"Loci: Tacob X Eli, 1 NEM : fecundum Lucam autem àA/ E/i. Luc, 3:23. Inde fcrupulus, quomodo fimul duorum potlit elle&lius? Auguft, libr, 3. contra Fauflum, cap. 3. Tota, inquit, in boc quaflio fi, quuinodo potuerit dus Patres babere jofepb?. Alii ftatuunt, Patrem Jofephi fuiife binominem, Jacob& Eli vocatum. Alii, T.obiemi naturalem fuiffe Jofephi Patrem 5. Eli autem Jofephum adoptaffe; ur ita Jacob per nazuram, Heli autem per adoptionem Pater illius fuerit. Alii, Jacobum fuitle PatremJofephi x$ piov, Heli x7 ráuow, hoc eft; per legem,qua frater tenebatur demortuo fratri excitare femen; adeoque Jacobum,fratrem Heli,femen hoc, Jofephum, fratri fuo Helifufcitaffe. 1llis dicuntur éueudpion dd en ei 521 2,"laxo, hoc elt, fratres exeadem matre Eli&y Jacob, diverfos autem Parres habere, Mtt 1, quie familia fuit Salomonis, genuiife*"Iaz46, Matt, 1:6.15.. Mattane mortuo, 7 Maslar, qui€ familia fuit Nazanis, ctiam filii Davidis, ex ipfa& eadem foemina genuiffe 4 5, Luc.3:23.24. 31, Dehifce duobus fratribus iusuacefor ita tradidit Eufebius. sAizrfee WoebartQ-, 6 IazuC dvig now deri anípua, quri(g: 9 Yosadp,«7 dia Jp Emumd y VS viuo 5 d dX, wTar Zur ipur dic$ Lori, Alii, Jacob fuifle verum& naturalem Patrem]ofephi; eliveró fuiffe Patrem naturalem Mariz,& urvilem Jofephi, qua generi. Ita Gen, 37: 3. dicuntur filie Jacobi furrexitle ad conflaudum illunt, non naturales, quam unam tantüm habebat, Dinam, fed civiles, hoc eft, uxores filiorum. Poteft geuer vocari Filis & nurus Filia, Ita Noémi in libro Ruth nurus fuas fzepe vocat, Alii denique ita rem expediunt; fingunt parenthefin Luc. 3:23. talem 5&v(&;&veurC?s ues"lozap confer Luc, 4:22)78 3Ai ut ita Lucas doceat, ChrifIem(qui putabatur filius e|Je Jofephi) pilium fui: 74 Heli, nepotem e Maria filia. Jofoh fa—$.20. Hic Jofeph, liceté Davide Rege genus duceret, nil tamen regii tenuit fplendober. ris, fuit infimzefere fortis Vir.faber. Matth. 13:55. Nonne bic cjl plius v6 vix; unde & ipfe Chriftus audiit ré&rer. Marc, 6:3. Ecce, quo delapfa fuerit pofleritas Davidis, Regii fanguinis pofteri fabrilia tra&tant,. Haeceft vere 702827 Y P730 cafa Davidi jacens feu collapfa, Amos 9:11. dome Davidis non amplius geimiuans, 2. am. 13:5. Hiceft Y13/lipes Jefe Ef, 1: 1. ramis, frondibus, flore, ornatu carens, De Jechonia Rege dixerat Domiuus, Ncu pr.:jperabitur de femine eju: Fir, hoc eft,quisquam;qui fedeat in f-lio Da» vid,& dominetur, Gc. Jerem. 22:30. Eventus docuit, quam procul à communione folii Regii omnes illiuspofteri paulatim abdu&i fint, Jofephus é fanguine illius& Davidis, faber exjlitit. Sententiaeft in Euripide v&lor 59 àv Énpatlie ZuNepyixa y, tracaflis quii faber effes, baut fabrilia; de Jofepho veré dici poteft, r&v dy£nparle EvAugyina, mbuade—$21. Quidicunt, Jofephum ante Mariam alium habuiffe conjugem,& ex illa fuícePee pi£« quatuor filios, imó& filias, qui nuncupentur ft ares Domini( forores Matth, n: 4e 47.131154. 56. Etadmodüm fenem fuiffe, cum defponfavit fibi Mariam,indeque ef. €5 quod Mariauterum ex illo haut geffit, fabulantur cert& putida loquuntur. N $,22, NO— 1 m Qa 4 M» 4 P3-—* qr o &^/.: 2. JDe nomine Maria, ejus patre ac familia, Cap.1V.Lib.3. 63 $.22. Nomen defponfatze virginis dicitur Maeizu Luc.t, 27. 34« 38.39. 46. 56. cap." 19.34. nonnunquam tamen Maee, Matth.1,1648.. cap.2. vurr. Marc.6, 3. Luc.1, 41* A&8.1,14.. Hoc Grace, illud Hebraice eft terminationis,& duy,— Fuerunt& aliae femina ita dicte, 1 Maela à roO"axuCu xd)"orfi uirno Matth,27: 56. Marc cap.16.V. T. 15 47. que videtur fuiffe foror Matris Domini Johan, 19,25.& dicitur à ZA Ma&£ds Matth,27,61, 28,1, 2. Maeia ái Ma d'a^nri, oriunda& Magdalis(Matth: 59.) Matth, 27,16.61. 28» 1. Marc.15, 40. 16,1. Joh.19,25. A qua ejecerat Dominus in. dvuMona, Marc.i6,9. Luc,8, 2. 3. Maria, foror Lazari, Betbauienfrs; unde à QnSdvin, npn Maeis dicitur Johr,s, 2,$.. 4.Maecas à ulirnp Lodvre, ToU emixaAvpfps Mages, ACtT2, VA2. f Maria, Romza degens; de qua Rom.16; v, 6.'Aemaeadt Maeudp,). Wrig mola ixoriacs €tc njaai, . 5.23. Nominis fignificatio alia allegatur ab aliis. Mofchopolus&& aidwr 5 Ma; óvopaa, EGpauncv y Xy égamvess?) xveia. Maria nomeu Ebraicum efl,(& vertitur Domina,| Sed falhtur, Hebrai pronunciant 002; id nullatenus Dominam fignificat. Alii ad S5res confugiunt, AtquiSyris ND eft Dominis, N'YD Dominas non autem Maeudps.. Alii dicunt Mariam notare Jlilam mari; quia nim, 2 flam,& D? sare notat, Atqui nomen Hebraum eft Adirjam; non Morjam, Alii Myrrbam mari, quia D. eudprav fignificat; aut,Zbmarum mare, quia 1D. amarum notat.— Aut, ilaminatrix illorum, quia WW Lex dicitur, Gc"ND Lucere fecit, Alii; Maria elt exaltata DYVeft altem effe, Alii: Magifira feu Doitrix maris; quia YYD Dodorem notat. Sed haec omnia diluta& incertafunt, Simili ratione dici poffet, Mae«zu notare rebellionem& inobedicntiam: nam D'D fignificat rebellionem illorum, Nehem.9:17, etiam foror Mofis D'1D pae«zi nominata fuit. Exod. 15: zo. $24. Mariz Pater fuit iij Helt, Luc,3: 23. Alii dicunt Joachim: fed extra Scripturam, neque enim£/i idem eft, quod Jebojakir. Jehojakim, Eli,Eliakim diftin&a funt nomina, Et unde con(lat, proprivm nomen Patris Mariz fuille Heli, vulgare Jebojakim 5, u& matrem Marie fuifle 4nuam? Ab hoc Helj orditur Lucas genealogiam Chrifti; ut fupra monuimus, $.25. Ut Jofephus fi/iu David, ita Maria fi//a David fuit€tribu, domo,& familia ejus. Quod dicitur Luci: 27, i£ oixe A«Cid, ex equo ad Mariam defponfatam referri poteft, Chriftus Filius Mariz eftux A4Ci Matt.1, 1.& Mater illius non fit Filia David; Mater, inquam, quam folam habuit, cum natura Patrem nullum habeat? Paulus dicit, Mauifeflum efl, quod& uda exortus eff Domiuus, Hebr.7: 14. Quomodo€ fuda exortus, fi Mater iplius€ Juda non fuit? Quomodo é fra&a lumborum. Davidis excitatus Chriftus€. x9 e«pza AGor.2: 50. fi Mater Chrifli& vifceribus lumbifque David non exiit? Mariam fuille eque ac Jofephum e domo(5 familia David, etiam inde apparet, quod unà càm Jofepho liftere fe debuitcenféndam, in civitate David, Luc.2: 4.5. li non ad Davidem pertinuiffer, in civitate David 322225», neceflum haut babuiflet, Videtur Maria fuille caput familiz paternze, haeres omnium, caruiffe fratre haerede(qualis vocatur in facris 93 DiZ! P3, Suy drnp ye chu kNpivoprar, cui,€ quacunque tribuurn Ifrael eflet, necetfitas impofita erar, nubere viro; qui ex eadem tiibu effet; eum nimirum in finem, ut bereditenz. filii lfrael unusquifque bereditatem Patrum[uvam, 8j uon circamagatur baredi;as. à tribu ad tribum aliam,( Num.36, 7.8.) ideoque ratione familiz fuz debuiffe fe fiftere defcribendam,| Neque enim gravida ut erat, videtur tam moleftum & ditficile iter fufceptura fuiffe, ni(i neceffitate& mandato fummi Imperatoris conftricta Nomen M;« eAegs quibus datuin? Quid figuifieer? Patet Matiz. Maria& familia fuit Davidis. Non cafu deiponiatà et uo. Angeli:ntiouus ad iianam. Allequium (el pte EE 64. De Maria defpon[at.€9' angeli ad eam introitu. Cap.IV.L.. flri&a parere debuillet, Neque dicere tutum eft, uxores omnes debuiffe unà cumviris afcendere, ut defciiberentur; fuffecit enim, ut Vir, caput uxoris& familize, nomine omnium fe fiftcrer,, Neque Jofzphum noluitle iter facere fine ueuongeuuién&omd yuraysi(i enim illa fola profeéta elt ci: 5 ógemiv, non affnmpto fponfo Luc. 1: 29. cur non afcenderit Jofeph folus in Betleem relicta domi fponfa? Sed& hic agnofcatur digitus Dei, In Detleem nafci debuit Immanuel, Matt, 5:1, Ceeleftis providentia ita totum direxit, v; Maria aliunde coacta Betleemum peteret;& in(imul voluntati Dei fatisfieret, Apa. gc«rgo illos, qui dicere non verentur, Convinci baut po[Je, Mariam Deiparam ad domum & jumiliam Davidis pertinui[Je,& à tribu Jada ortam e|Je, Scripturam exp:6J/3 verbi id nulliii pronunciare&c, Nam& hic error inde refutatur,quod Lucas ftemma genealogicum Chrifli, qui citra controverfiam€ Juda& Davide eft; per Marie Virginis majores contexere haut dubitavit, $.26. Nequecafu fa&um eft; ut Maria, conceptura Meffiam, defponfaretur Viro, e domo David, antequam conciperet& pareret. Conjugia in coelis dicimus componi, Etiam hzc Mariz cum Jofcpho defponfatio coeli opus eft. Necelfum fuit Deiparam virum non cognofcere; nec tamen ab re fuit, Deiparam viro defponderi,— Ita illa habuirfolatium cuftodis,& curam mariti,& auxilium protectoris. Ipfe Chriftus, e defponíata natus,habuit& invenit in zetate tenera tutorem& fufceptorem. Nec potuit pro fpurio ha. bcri& blafphemari ab improbis, nec matris intemerata virginitas in dubium vocari; cum Jofephus matrem Mariam aflumeret,& illam ut fuam aleret;. quod non fecillet, ft fufpe&am illam habuiffet, In Maria defponfa fanctificavit Deus& virginitatem& conjugium; noluit Chriftum nafci ex matrimonio, nec tamen fine niatrimonio,— Chriftus non inconjugatorum tantum, fed& conjugatorum frater&.ervator eít, qui conjugate filius fa&us eft, Maria defponfata typus Ecclefiae exftitit,quee Virgo eft,& tamen delponfata viro eft. Ita deniquenunc exftant omnis generis nativitates generaciones& ortus, Ortusfine viro& foemina; Adami, Ortuse viro fine fcemina; Evae. Ortus e viro& femina: communis omnibus nobis. Ortus€ feemina fine Viro; Chrifti. Ortuse femina defponfa& affumpta à Viro;nec tamen cognita à viro; qualis rurfum Chuilü eft, $.27. Angelus miffus ad Mariam ftatim iszraviz ad illam, Luc. 1:28. non rogavit, ubi eft, ubi habitat Maria? ut Magi,«bi eff nati Rex 7 Matt. 2:2. non pulfavit iw 3v. exv T auAcvQ-, ut Petrus, liberatus€ carcere, AC. 12:15.. Nam& fcivit, ubi habitaret Maria, luce gratize diving plenus. Et foresacjanuz,& quicquid fuir obllaculorum fponte cedere debuit valido p:tentique viribus, Pfal.10 3: 21. Ad voluntatem Angeli catenz ferrez decidcrunt de manibus Petri, A12: 7.. Ad voluntatem Angeli devolutus e(t lapis ponderofus de monumento Chrifti, Matt. 28:2. Ad voluntatem fortis hujus Gabrielis,janua domus, ubi fan&ta Maria habitabat;incunctanter fe ipfam aperuit. $.28. Comi& gratiofa voce virginem allocutus eft Angelus;«s, inquit;Luc.1:28. non eo id dixit animo, quo proditor Judas, xaj;« ja6Cr. Matt.26: 45. Et milites xag 6 finrizeos 7 Ii daiov Matt.27:29. fedfanéto ore& animo: z4je: tantundem elt, ac gatide, 1n haccompellandi ratione notat /a/vum feu profferum eile. Profperitas gaudium parit, Gatdere jubet Angelus virginem, Re;num enim Dei eft gaudium in Spiritu Sande, Rom.14.versA7, xajygere. femper, rurfum dizoy xajgevs, Phil, 4. vers, 4. Communis eft gracis falutandi formula,»«joe& xajpew.. ACt,2 3. V.26.. kxAaudWQ- áo nu x ajo, Chtiftus mulieribus dicebat, x«jo£« Matt.»&,vers.9. Apoftoli Antiochenis fcribunt, xamger, AGor.15,veisu23. confer Jacoba.vers, Falfam doctrinam afferentibus vetamur dicere, xaipetty De(ermone Angeli ad Mariam. Cap.1V. lib.s. 6 xaiper. 2 Joh.vers.v7.. Adeo San&ta hzecvox eft, que non nifi fan&is dici debet, Hebraei pro x«ip: dicunt cs: Syrus Gabrielis xaip« transtulit'25 C3OU. Pax tibi, lta& Chriftus,Luc.245 36,"Esám piv Igitur apprecatur Angelus Maria gaudium; profperitatem, pacem, bonum.: $.29. Xaipsinquit, zeyaecropSón, Verbum hocGracis inufitatum eft autoribus, qui«exaprrade xzeci X 2e 9:8 nihilolim crediderunt. A&ivum reperitur Ephef. 1,€.&yae- crm, voc*r jj42c, Paffivum apud Syrach.capa?, 17. 9x id. Aé4Q- ómip dóua a'yaS0y, stg) auQárepa crap avdpi seyaecro Spo. Derivaturà xdeu, ut rà agucev à aqucóc, Gk và uid ev à xsic, Syrus verit NDY2'O 17D: Vulgata, pleua gratis, Erafimus, eratiof, Caftellio, accepta, Alii, gratificata, feu cratiam confequita. Mens Angeli clara eft. Docet, xe 9«8 gratiaui Dei Marie illaxijfe, illamque z aeri 9s elfe, quod eff, 1Cot.15, 10,— Salve xexaecrouíyn, tu gratize diving haeres, in quam gratia Dei ir:eioreveey redundavit, Rom.cap, 5. VeIS.15,. quae gratiam inveuifii apiid Dominum, Luc.cap.1, verf.30. quae gratia falvata es; Ephef, cap.z, vers.6. jufhyicataRom.cap.3, vers.24.. vivificata, Petr. cap. 3, vers.7. Tit.cap.3, vers.7. confirmata, Hebr.cap.i3,verf.9. quae hac jam jam afficieris gratia, ut fias mater illius, in quo accipitur grazia, pro gratia. Joh.cap.1, vers, 16. Eant ergo, qui híc de gratia gratum faciente, de gratia inbarente Ífomniant, Mariamque flatul putant forem, caufam,& datricem gratice, $.30. Pergit, iede«Q- uy es, Dominus tecum, Indicat Angelus, Dominum effe& fo. 6 xver re cum fua sexaerropims ab illa nonreceffurum; illam non dereli&urum, nec defertu- A 79. rum. Hocfolatium eft Sanctorum,"T2y IY. Dominus tecum. Ita Gideoni dicebat AngeIus, Jud.cap.e; vers12.. Davidi, Natan, 2 Sam,cap.7, vers... Dominus ipfe Paulo, AG.8, verl.1o. iyo ipu My 68, xg) deis UriSáowra] cor oU waxana] es. confer Ef, 4.1, 10. Jerem. 1, vers.8. Hagg. cap. 1, v.13. Eft Deus cur» omnibus,ratione effentize& potentia infinitz, A6.17,27.28. Jerem.235 13:24. Pfalm.139, 6-10, Eft fpecialitercum fanais fuis, ratione favoris, auxilii, benedictionis, amoris, curz. Eventus docuit, veré dixiffe Angelum, Douinus tecim,nam gravidam tulit Dominus Mariam,& bajulavit. Jofephum,relinquere illam meditantem, retroegit; per manum Magorum munera ad fuflentationem adduxit; infuga Egyptum comitatus e(t, uc& in reditu; fecuram habitationem conceffit, ubicunque habitaret, five in£gyptojfive injJudza,(ive in Galilea; denique& maximis illam periculis eripuit... $31."EvAcy nien. cud urai£iv y. benedifla tu in mulieribus, ita& Elifabet poftea 5^^?"»*exclamat, Luc.cap.t. vers,42.. Dum vocat Penedicam, notat, Deum illi benedixiffe in'"""?" omni benedictione, Ephef cap. 1, vers.3. Dum benedictam in muLeribis, iam in fpecie in- qureitn. nuit benedi&ionem, quá venter illius pofteà benedictus eft; ut in illo conceperit£ercdictt fru&um Luc.cap.t, verf.42.. Nulli mulierum,haec benedictio obtigit, Eva putabat'fe in Kaino acqui/rviffe Virum Dominum, Genef. cap.45 1,& fallebatur,| Hec benedi&a in mulieribus concepit& peperit Firum illum Dominum,& exflitit fataque eft à pírip ToO xoeta, Mater Domini, Luc.1, veif,43. Peperit Eva Setum quem /émen vocat, nimirum fan&um femen, Genef. 4., vers.25. Sara //aacum de quo promilfum, in Ifaac vocabitur tibi femen. Genef.21, vers... Hanna Samuelennqui bonus exflitit eum Deo dy cum bominibus, YSam.2, 26, Sed Maria concepit& peperit Filium; qui eft filiu Altiffimi,& Semen promi/fionis benedi&um.. Conceperunt illae& voluntate carnis& Viri. Maria concepit é Spiritu Sanclo, Igitur illa lenedicia in mulieribus,& pra mulieribus,»y! D'UJO 2n boienedicatur pra mulieribus Jaeluxor Cheber; dixit olim Debora. Jud,5,24. Id nos nunc potior ratione 66 De fermone Angeli ad cZyGarram, tione de benedicta Maria dicemus, Fuerint mulieres Marizpares, aut illà etiam majores ratione aliorum donorum; majores robore& fortitudine animi. Maria in hoccerté ma. jor eft omnibus,& benedicta pr omnibus, quod peperit illum, in quo& ipfa eft falvata, & falvantur mulieres& viri;& extraquem falus non eft, : alloquio N.... ^ geli da-$32. Ex hac falutatione Angeli apparet, quanta fit Marias organumele&tum, filia quanta. Dei, grat:à divini perfufa, benedi&tionum divinarum compos,& ad hanc benedictionem Maria. jaa.. OM 2. 2... fi Maria elata,que illi priva eft& propria, quod Dominigenitrix cxftitit, Ecclefia Veteris Tefla. menti, cujus Mariacivis fuit, depingitur in figura sgilierr:, ra-id.e, qua parturiens dama. vit,& tandem peperit do ajfera, Apoc. 12, 1-5. Spirituali ratione fuit praegnans Ecclefia Vetus; fpe nimirum, Spirituali etiam ratione peperit, Id Maria cum omnibus Sanüis habuitcommunce, fzd hoc pre omnibus fola accepit;quod in utero ipfum concepit Serva. torem,& corporaliter illum enifaeft,& mammillas fugendas iili praebuit, Beata utenw, quite gejjit& mammille, quas[uxiii. Luc. 11: 27. Qurumen—$.3;. Eftigitur Maria quidem sez aee aérn& 0:2 uiv», 1d encomium illi debemus, HAMA non autem elt, nec facta elt Afdvocata noflra, nec Prep.ti itoizem tuiver[a terra, Dei(y bofia; neca Hit Mestatrix s portacii 5. imo nec veneranda efl a uzbis maximo de«ti nt affeda, quod 225 199" foriora feculaintroduxezunt, Sit certe in honore Maria, at nemo illam adoret, Dco ' hoc debetur minifterium, Ez f£ pilcberrimaefl Marta,(fida(g beuorata. 5. at un ad ad.r.'io4tit.. Peperitilla Dominum noftrum 5 non tamen ipfa Domina facta eft nofira, Poft acceptum de nativitate nuncium ipfa fe dicit. fir iam bumilem Dei Servatoris, Luci; 47.48. Qua uturbeata fit, quod enixa eft Altilimuni, tamen magis beata efl; quod cre. didit in Alcilimum,£j, uazaeta 5"igsusa( 2, Jaco vag.& ameivit jermcuem Altitlmi,& fév vt ili. Luci12 28, Amandacít propier Filium ,. qua amata eft inEilio; non autem adoranda eftcum Filios. Dominum enim Dez tuin adorai iyi ill feli fervies, Matth.4: s. Quomodo 5.34. Sed quid ad hc Maria? Ha CH vid Jlet, perturbata eff fsyereiu fermoue.Luca: monem An. 29.. Quse prxter fpem oculis& auribus objiciuntur, aliquo modo pc turbare folent, Nil geh excepé- minus forfan cogitavit Maria, quam illo fe momento à tali hofpite compellandam, Et t fermo illius nimis magna ac ampla promittebat 5. qux fortem Maria: humilem& abje. &am longitfime excedebant. Ideo& 412:2712:6 41 fccpzabat euin, cogitando volvebat& expendebat,(confer Matta.:7,8.) més ein&demazus: STR, qualis effet falutatio ifia, quis illius fenfus, quae fignificatio, Luc 1:29. Angli con—$ v. Angelus facile habens hoslillius d/zAc34c4s: conjicere, ita pergit,— Mà qx 1 68u5t2 ad.:: Xanam o« He(pe, Maria, Luc i: 30. neturbetur cor tuum, 1,v. 471i eni grariim ap nd Dein, eo Jesu minus decette timere, confer phraíin, Genef.6: 7, Et Nzab invenit gratiam in oculi Donurama Hu.Hebr.4:16, wa yaen supo pip, ita explicat, quid fit.«ec rs, nimirum que pedDeum. erariam invenit a; d Deum.— Inveniiegra iam apud Deum, nil al:ud eft, quàm amari à Deo gratia& favore divino perfundi, eife in gratiaapud Deum|, babeie acccffum ad Deum,& thionum gratiequae quiacitia meritum noftrum dantur& i. ex eperibues alias enim crois n elle rati, Rom.tu: 6, dicitur gratia jveuiriinyenivr non quallta,dattr non petita. Ef.c5: 1, PD CAPR 4.36. Dein ipfum myflerium aperit,€ cujus revelatione intelle&ura Virgo erat, cur ér 2 aget, Mlam benedicam. ia imuüieribus dixerit,— Ecce, inquit, ccu. i ies 1 zero y qu paries filinm, x2 sip Conceptio praecedit, partus fequitur,& vecabis nzmzn Lie ef. Luc.capa, verf.3t, ijt. Quanta gratia! quanta benedictio! Virgo concipit; parit; Filium;Jefum, ne nunc am habito de Chrifo. Cap.IV.Lib.s. 67 amplius miremur, flerilem Saram, decrepitam Elifabetam concepiffe ac peperiffe,hic majus miraculum eft, J.37. Dedivino hocfotu ita porro Angelus| Hicerit magnus, Luc.1,32 Eft hocen- 4g. fca comium vere divinum, Deus ipfe vocatur 2Y1) 5 De magnus, Deut,g,21,. 21 ON2 ia; PWY P(alm.95, 3.. Magnus ej£ Dominus, Q9 laudatus valde,^ti pw oni& magnitudinis eins uon ejt per[iratatic, Pfaim, 145, verf 3. Eft 17XyQ*Y magnus confilio,& VI2. pertcatia ejus mapa tjr, Jerem, cap. 32, verf. 17. 19. Etiam nomeu ejus magnum elt, Mal. cap.1, verf.it,. Magnus eft Deus, ratione e/Jeuti, quam coeli celorum non capiunt, RI poteuti.e, quá omnia funt pollibilia illi, fa icientie, quà nil illi deeft;& habet, ut largiter queat dare omnibus, fap:enti., quá omnia facit bene,& ordinat decenter, San&litatis,quà amatbonum& veritatem,& mentiri;peccare,ac fe ipfum abnegare non poteft. Hic Filius Mariz, nafcendus, quatenus cít Deus, efteziam ma;aus Deus, Tit.2, 13. Nuncautem Angelus dicit,£eaj ucyac erit maguas, quod naturá eft;& femper, id eriz,Ita& Filius eft Dei; & Deus Pater illius, naturà,& ante fecula omnia, nil minus tamen dicitur, ezo ero illi im patrem,& ille£a, eriz mibi in Filium, Hebr.$,5.. Erit magnus, hoc ef;magnitudo illius reipfa& opere ipfo patefiet;& demonftrabitur, ut omnis lina confiteatur, quod Adagnue eft Filius datus, puer natus nobis. Etiam de Baptifta di&um erit. Errz magnus coram Domino, Luc, t, vs, fervus magus exltititquanto magis Dominus, Servus exílitit magnus, magnitudine fervi. Dominus exfhitit magnus, magnitudine Domini, Deus hic magnus, cato factus,homo natus,omninó debuit etle 4:4 homo,quamvis ad tempus parvi aps paruit, humilis& fpretus, unde& dicitur à zuspérepQ- minimus in regno celorum, Matth, I1, UL grinor f ichts pre Dis, hoc eft, Angelis, Pfalm. 8,6, Hebr.2,7. tamenin ipfa parvitate pagus tuit uajor magno Jobanue Baptifta Matth. ur, 1, in ipfa humilitatealtus,& in ipfa ignominia gloriofus, vi-/imus enim gloriam illius, Joh.r, 14. Dies illius fuit 9YWn3 NOYBDO magnus 9 terribilis, Mal. 4,6. neo dà& Wh. parsc. AG 2,20. Gaudium,quod peperit, e[t apa uias Luc.2; 10. Lix,quam lucere fecit, eft pac nd,a, Matth.4,16. fider, quam dat,auget,fervat,eft eicuie ped, Matt. 15,28. Opera illius funtopera magna& maxima. Marc. 7,37. Matt. 11, 5, CO'nzea vna day mmoyo n oun magnificavit Dominus facere nobif um, exflirinzas bilires, Pfalm. 126,3. Hinc dixit populus, eyoditrne u£yac 6yáura$3) ju Luc7,17. Ferba, qua locutus eit, funt magna verba, Verba Dei, Joh, 3, verf, 24. Etvt Domiuzin cy Chriffum illu Deus fecit ,, A&or, cap. 2, verf. 36, ita& maqutm Miam fecic, pofuit inajc[Latem ejus fupra ucles, Pfalm. 8,2. collocavit illum in dex"ma aasuitudiuis iu fublimibus, Hebr, cap. 1, verf, 3. Altior celis factus efl, Hebr, cap. 7, verf, 26. exa/tavit ilum fupra cmnem modum ,& dedit illi nomen fuper omne nomen, Phil. 2, verf. 10, 11, Adeoquenuncbubemus ipia uiyav V0 Y oikoy Ts ded, Hebr cap. 10, Y. 21, imo dpzrpía pipa, Hebr.cap. 4, verf 14.& upon rov epiC rav. ui av, Hebr, Cap. 12, Y. 20. Imó ita veré& potenter uéyac magni exititit, ucomne, quod in mundo uagnanm fuit; coram illo ceciderit, à dpa à ufac Cof eic 8v, Apoc. cap. 19, verf. 9, à ueyd?n Sul, n Aprepug Edpeatuy y là GA 0 A'ma x9) 5 olco Sin iosCero, SC quicquid numinum ceca olim gentilitas magni fecit, occidit. AGor. cap. 19; veif. 27.28.34. 3fBaCuAwy à uiydAn, d ocóAis d ueydAn, à cWoMe H iqupd, Gv pad opa. collapfa eff, Apoc, cap.18, verf, 2. 10. Igitur magni exftitit Jefus,& faciens mirabilia, Pfalm.86, verf. 10. Rex magnus[aper omnes Deos, Pfalm, 95; 3. x2) uX v$.38. Pergit Angelus, Er filius Alijfrmi vocabitur. Luc.1,32. Erit Filius Virginis, Jic zanE quatenus te nafcetur;fed&Filius alciflimi vocabitur Ita idem eft FiliusDei,& fiet f ilius 8zeraj, - 12 omt 68 De Sermone Angeli ad cyCartam, hominis. Filius Alrif'imi,? Ves(Dei hic tituluseft, eft je», A&or. cap. 7, verf,^s. 16.17, Q7. Píalm. 9, 3. Genef. i4, 18. Pfalm, 97,9. T Domiue"Wi 22 0y noy celfi]ius iu tota terra) eft Filius natuse Virgine, Filius meus tu, Píam. 2,7. Hebr.1 5. hincjunguntur haec duo Yo? puer natue,&]3 Filius datu, Ef. 9,5. Igitur, quod eft Q4; nta, id 2255407) vocabitur, publico preconio,& communi omnium voce pronunciabitur, declarabitur, nec ullus erit qui id diffiteri pott,& aufit, Itaà Deo ipfo vocatus eft, vocee celo dilata. Twes l'ilius mem dilecu, Luc.cap. 3 ,verf. 22. 9, 3$. Ita vocatus| eft à /uis, à Baptijia, Joh.cap. 1, verf. 34.. Ego tejlatus fum, quod bic ejl Filius Deiyà Natanaele, Joh. cap. t, verf. o. Raobi, tu es Filius Dei, àPetro. Matth, cap. 16, verf. 16, Tu es Filius Dei viis confer. Joh. cap. 6; verf. 9. ab Eunucho. A&or.cap. 8, verf. 7. Credo, Filii Dei ei]e Jefuim 5, Ymó ab ipfis Spiritibus immundis, Marc. 4,7. quid mibi tecum, gef", Fici Dei AltiJiun? confzr Luc. 8; 28,& ab ipfo Diabolo, Matth. 4,€. Si Filius Dei es, die te ipm. Chriftus denique idem de fetellatuseft 5 tum fzepius, tum infigniter coram Pontifice fummo; cui dicenti, adjuro e, u£ dicas nobis, utumtu es Chriflus,Filius Dei, rcí ondit, zu. e2;,. Matth. 26,63. Sique& opera Chrifti de ilfo teffautar, Joh. 5,36. uti que& ab illis vocatus,& per illa declaratus eft Filius Allrifimi. Operaque ego facio, teftan-| tur de me, quod Pater mifit me, Joh, cap. s, verf. 36. E refurreclioue mortuorum definitur ef Filias Dei, iu poteutin, fecundum Spirirum Saucfitatis, Rom.cap.w, verf, 4, Itaque ut fepe vocatus eft FiHiu; Darzid, quia natus erat e Filia David, Matth, cap. 9, verf. 37.(s áp; de Sad, confer, Matth, cap. 20, verf. 30. cap. 11, verf. 9,. ita fepiffimé etiam vocatus clt,& depradicatus,ac demonftratus Filius Der, fine matre;bcdie genitus à Deo Patre, Nec tantüm; ut& 1d moneamus, fed& vocatitm eff nomen ejus, mirabilis, Confiliarits, De» us potens. Heros, Pater aeternitatis, Princepspacis, Ef. 9,$5. Et bec uomen ejus, quo vocabit illam quivis, Jebova jujflitia uoffra.. Jerem, 23, 6. $.-32. Addit Angelus, Ez dabit ips. Dzminus Deus tbroutm Daz idit Patris ipfa, Luc, xd dcq. Cap. Lb; verf, 32, David Rex; fingulari Dei gratia in regnum elatus( Palm. 89, verf. 2c. dui kde 21, Extali juvenem e populo, inveni Davidem ferum mum, oleo f:n:titztis meo uvxiillum) Q7 Sy. dicitur Pater ejus, quem Maria peperit 5 quique Filius Ali]: vocatur 5. cujus etiam rtv daCiJ, dicitur uz, Matth.cap. 1, verf, 1, Et recte quidem, ram é fraciu"ini Daxidis, quautim ad carnem y exiitatus efl. Aor, cap. 2, verf. 30. eff atus e. jéuene. David X$ exu, Rom. cap. 1, verf. 3.& exivit é Davidis vifcribus, 2, Sam. cap. 7, verf, 12,& exflitité filus ejus, hoc eft, pofteris, 1, Chron. cap. 17; verf. 11. ortus Juda, Hebr. cap. 7; verfas. ad quam d$/ALv pertinebat David, Nec tantüm carnali hàc ratione Pater illius eft David; fed etiam Spirituali modo, virtute nimirum pr.iijjiuis, quce, ut Abraamo ita Davidi, de Semine hoc benedi&o diZaeff;& fidei, quà promiffioni credidit, illamque acceptavit&v ratam fecit. $. 4c. David Pater tenuit Seóvey, regnum& imperium, Solus toti imperavit lfradli, Regnum hoc reliquit Salomoni filio, quo mortuo illud divifum cft,& pars tantum remanfit Rehabeamo; qua& ipfa tandem à Babyloniis ablata& exftirpata eft, Jechonias, Regum ultimus, in manus fe conjecit Victoris. 41b illis feine, hoc eft, pofteris, nu projeratus eff vir fedens[uper[clio Davidis,& imperans adbucin Juda. Jerem. 2:, Y^. 36. Poft captivitatem Babel Zorobabel, nepos Jechonize, fuit prafes Juda, non Rex. Hag. 2; verf. 2. Imà pofteri cjuspaulatim ad infimam delap(i funt conditionem, ita Jofeph fuit airov 5 Maria férva bemiliima, fabro defponfata. $41, Torouus Davidis promittitur Filioe virgine nafcendo,fed non thronus terreftris, mun IM balito de Chrifto. Cap.IV. Lib. 3. 69 danus& vifibilisiid quod docuit eventus,& ipfe teftimonio fuo approbavit Ree oreton nn oj de bac nido. Agnofcit regnum, fibi datum de quo confer Luc.cap.22.vers.29. feá non ékülo, Toh.18:36. Idco&, cum populus illum vellet facere Regem. fécejit Joh.6. v.15. Diabolum, offerentem ipfi rdc Qao etac re xdcpw, fprevit, Matth.4: 8.& vitam in terris egit alieniffimam à fplendore majeflatis terrenze,& à pompa mundana, Venit Zioni Rex, fed pauper,& eqcitaus in Afruo, Zach.9: 9. HB. 42. Igitur cogitandum,qua ratione da£re illi fit tbronus Davidis, David Pater non fuit tantüm Rex mundanus& politicus, gladio cinctus carnali, fed& fuit Propheta, AG. 2:30. fasvis in cantilenis /frael, 1 Sam.23: v1. ingens Do&or,columna,lumen;qui fide, fanctitate,donisque fpiritualibus omni populo przluxit,& in his dotibus ducatum quafi geffit. Ita Spiritualisillorum fuit Rex; fpiritualis Do&or,& regnum in fan&os habuit fpirituale. Legem coeleftem illis promulgavit; viasDei illos docuit, contra fpirituales hoftes fpiritualia arma fuppeditavit. $. 43. Thronus Davidis, qui Filio Davidis, Immanueli, darur, eft thronus hic fpiritualis.Spirituale Davidis regnum obtinuit;in fpiritualem fan&umque populum regnum adeptus elt; cui declaratus eft Rex, Dominus, Lux, Redemptor, Allertor, Salvator, Ita hunc zhrouum confcendit Patris füi David, ut demonftratus fit Domini Patris fui. Pfal, 110: 1, Davidque cum omnibus fanttis fint fervi, fubje&ti vu waluuéro fai 20 ecvs; quae maxima illorum libertas, gloria,& praerogativa eft. Tenuit David thronum hunc; fed infinite gloriofius tenét illum Filius David.TenuitDavid in infirmitate; hic in potentia. Tenuit David,& agnovit fuperiorem; hic ipfeeft fuperior ille; quo nullus fuperior; thronusque,in quo fedet, eft vere à Spóv9- 4 x der.. $.44. Deinde& ita dici poteft, Quem thronum Pater David tenuit, eundem Filius Metfias occupavit; nam& Hierofolyma,regia Davidis fedes fuit PW ND3 folium Donini, Jer. 3:17. lam mediam pede fu perambulavit, illius filios voluit, quaefivit Vinsvrarya e, Matt.2 5:37. In Sion monte uuiclus efl Rex Pfal.2:6. E Sion prodiit Lex ip[iu. Ef.2: 3. Et ad idem templum venit Mal.3: 3. eandemque deum gloria implevit, Hag 2:7. iu qua federe omnibus debis vite, Pater David, tanto ardore à Domino petierot, PÍal.i7: v.4. Porro, quem populum parens David, ineundem Filius exercet Regnum; in Ifraélitas; in domin Sa:b Luc.i: 33.& eft veré Qaevseuc? Iudaíor, Matt, 2:2, Subef tamen differentia, Quem thronum David tenuit carnaliter, hic mere tenet fpiritualiter. Hicrofolymam terreftrem re/iauit, 2/87) Quy 0 ix Q- av ouo O^, Matt.»;:38.& cum celefti ac libera commutavit, quz proinde nunc ej? uim error iac, Cal.4: 26. Montem Zion vifibilem& palpabilem deieruirs impalpabilem auzeiir i bilem& incorruptibilem occupavit. evczeAsAzíert nav ipd ng] ni^ Sion Corre. Ficoria1v.a2, In quem populum David mundanum dominatus eíl in morem; in ilium: hic reguat fpircialem& CQ. leftem in morein; eftque certe Rex. /jraél, fed«9 1ocua. 0:0 Sw, Oal.4 16,& judaovum,(ed eorum, qui funt ér«5 xpuzr To, e vidnzTi Rom.2: 25.25. Quorum eoAituua, non in terra, ut olim erat Canaan,fed&£oeicic$sapy4 Phil, 5: 20. quique accefferung "Iegusa^ iu iregurio, Hebr. 12:22. Davidis thronus terimtaabatur intra!ira&iem,pluri. mas enim gentes non habuit fibi fubjectas. Mietliae thronas patet qua celum; bareditas illis funt geutcs; pof]cjsto. iucs erra. Pfal. 2: 8.. 0.| ou $. 45. Hunc thronum dedit illi«e«Q- à 33s. Pete à mese d.ibo, Fíal.2:8. pofuit ilum baredem omnium. Hebr 1:2. dijhofuit vi Regimi& rtellamorto legavii;Luc.a:29. fecit lUum Dominum(y Chriflum A2:36, confer Pfal,2: 6. Et ego uaxi Regem meum. l 3$.46. Di 7o De fermone"Angeli ad Mariam, vaticinia f$. 46. Dicit Angelus,£e dabit 5 defuturo loquens; nam quamvis Filius Meffias thronum& regnum in omnzs fanctos ab initio habeat& femper; tamen homo natus, publice unctus ac declaratus Rex eft: unde& nunc Reeve celvrim verifje dicitur, Datus cít tunc illi zbrouus: nam exuit apz dc€ vac eZ«otac, GC éd vr jud nimev Ó alinm, plage Cideac ax cuc& duri, Col 2:15. Exfcidit currum ab Ephraum, ey equum a Jerujalem, excifus efl arcus Lelli,& locutus ejl p cem zeutibus, Zach.9: 10, Xajfam.—$.47. Eorum, qui in thronis fedent, eft regaare, Ideo docet Angelus,e 82e«4 d Ave.— Tennabit, Luc. 1:33. Regnantium e[t, leges dare, tueri, felicem facere populum,puuire rebelles, domare holles, accipere ttibura, Omnia haec munia excellentilime peragit 6 xaShpos fedens in folio David, Ad lezem ejus praffcLintur Infile. Et 41: 4. confer Je. rem,31: 33. Dabo lesem meam in medio illorum, Tuetur fuos, protegit& defendit, Neri. 1e zdbraam, Ego chpeus tuus, Genef.14*1.. Ero illi, iuguit Dominus, murus ioneus tudia:uaque, Zach.2: 5. confer R om.8: 3 1. Peneduit Mis, omni benedicliou: Ephef.1:3, ut un dsjiituntur ulla re, Pfal.23: v.1.. Percelht in afln boJies, tt vas pz uli fran;it iles, Pfal.2: 5.9. Accipit à fuis:& dat fuis. Totos illos cupit,& totum illis rclinquit; quo magis dant, eo magishabent: nam& quod dant, ab illo acceperunt;& quod acceperunt, cotudie .— per illius gratiam augent, "Bab 6-—$.48. Regnabit in domum Sacb, inquit, Domus Jacob funt fubditi hujus Regis. nirlaroC, Sed ut non omnes ex Ifrael[unt Ifrael Rom 9: vers.6. ita non omnes€ domo Jacob, funt hzc domus Jacob. llli qui obediunt Puero nato hujus domus membra funt, Igitur& popitli, qui obedientiam Silori exhibuerunt, Genef.19: vers.10. ad hanc domum Jacob pertinent; nimirum omnes 1lliy maltique populi, qui dixerunt, Ajceudamus ad mone tem Dmini, ad domum Dei Jacob. Ef.2: 3, quique fe mutuó adhortantur, dicentes: Domus Jacob, ite,& eamus in luce Domini, Ef.::;. Non igitur regnat carnali domui Jacob, imó abillareje&useít; dixit enim, nou babemus Regeamy.ij Cajarean Joh.19:15. fedfpirituali ad quam, ut dictum, pertinent non illi tantum, qui e Jacobo funt, etiam quoad carnem; fed& qui égentibus funt,& familiis terre, Ut enim e lapidibus exátavit Abraamo Dominus jilios Matt.3:9.. ita& domus Jaccb cives ac incolas. Adeó regnum hoc univeríale eft,& lata habet pomoeria,& eft ex ona tribu,( lingua,& populo,& geutt, Apoc 5:11. fecundüm prophetiam,£z Jounuari ejus a utari ad mare, Gà jiavio ad fiuesujque tere, Zach.s: 10. Ec$.49. Regnabit,inquit,fuper domum Jacob, feculum,N Regni iliius ucn erit fiuis. Luc. ajoaa—€13j. Ergoerit regnum permanens in omnia fecula. Florentitfima hujus mundi tegna nou manent, fed perpetuz obnoxia funt mutationi; incipiunt, definunt; crefcunt, de« crefcunt Hoc autem regnum,quod tenet ya 2 lie somnia videt interire,imó& facit interire(Dan.: 44. NIY20D DON 793 SOY p»nec unquam interit. Non enim eft de hoc mundo. Ergo nec ptaterit cum hoc mundo.[mó cum mundus non erit,hec regnumerit; & gloriofius erit, quàm unquam fuit; nam nunc regia? Grazia per juflitiam in viram atetnam, Rom.5:2 r, tunc autem regnabit cum gratia per jultitiam G/cria in vita aeterna, Arge'us$.50. Ethacquidem omnia locutus eft Angelus conformiter Mofi& Prophetis; qui her facpiffimé vaticinati funt de z£rono Davidis, qui datar Filioipfus& Altiffimi, Pfal.132: phas,— VU. Jaravit Dominu Davidi, Fevitatem,nou redibit ab illa, A fruclu ventris tui ponam in 'o foto libi. 2 Sam cap.z: versaaz,. Excitabo[emen tuum, pofl ze, q& flabiliam thronum regni ejus, confer Ef, 9: 5. imó& de aternitate tbroui 5 Pfal. 89: 304. Ez ponam in feculum femen ejus,(S Ebronuejus CO'DU.'D'2. uz dies celi, vers, 37. Thronus ejus, ut Soly oram meyut Luna i ! | | Prophetartm in[e continente. Cap.IV.Lib.s.— 71 Luna c5 I3" flabilietur in feculum. Dan.2: 44. Regnumyquod in feculum non corrumpiter, Qj populo alteri uon relinquetur,& flabit in fecula confer Dan.7:14. imperinm ejus, jmperizn jectth, quod uou mutabitur; imb& quod regnaturu effet, Zach. 6:13. Et ilie acciyict inajeftazon,& fedebie,(TNO2 oy 5v regnabit in fólto fao, Jerem.23: 5. Excitabo D vid: Geraieu yyium,(3 regnabit Rex. confer Jerem, cap,33. Vers. 1 5.16.1742 T. Imó &, quia Fir fedeus. infeculum aper tbrono domu: Ifrael, eft Davidis Filius,& David Pazer iplius, ideo& ipfum nomine Patris nonnunquam infigniunt. Jerem.3o: 9. Servient D.wino Deo fuo,(9 Davidi Regi fuo, quem excitabo ilis, confer Ezech.34:23.24- 377 vers24. Hofcap.;. vers.g, Quereut Tebyvam Deum fuum, C2222"vY1 nNY& Davidem Legem fuum. $.;» Eximius hic fermo Angeli illuftre exhibet teftimonium 1. Divinitatis, 2, Hu- rrillufrede manitatis, 3. Operum& gloriarum Domini noftri, Dum dicit, Fil/w Zdltiffimi vocabitur, ChriftotetiDeitatem illius docet. Dum dicit, inveutre virginis illum concipiendum, enitendum, Pa- ji, ven ilius fore Davidem, aflumptam illius humanitatem.— Dum dicit, nomen i//is fore J fiin, officium illius, quod eft fervare popular à peccatis. Dum addit, magnwin illum fcre, opera ab illo cdenda fubinnuit, Dum denique ait, illum zbrouspi habiturum, iegnatar:im, regni ipfius nou fore fiuem ,cternas illius glorias, victorias, triumphos clare depraedicat.. fio Ma$.52. Hucufque audivit loquentem Angelum, nunc& ipfa incipitloqui; 7c$e4j Qro T6, quomodo erit boct inquits iei drdpz w roseo. Luc.tz34. Dixerat Angelus, illam concepturam,& gravidam futuram& in mundum edituram Af«gsun illum, Fia dlriffni. Quaaca nova! Fam Dei, aeternus& immeníus Spiritus,nalcecur Fargo, concipiet& pariet. Non rogat Virgo, ac fi dubitaret, aut incredula eiler; neque ridet,ut olim a£raain Genef, i2: 17,& Sarab Genefa?: 12.15.. fed rogat perculía magnitudine rei, petens e1udiri, infirudionem fancta fubje&tione acccptura, ut& dixit paulo poft, Ecce fera Doniai, Fist iim c, Luc.t: v. 8. 9.53. ExtabaatPromiiflones, Seeren im ilieris contiituruim caput erpentis, Siiob veutarem, Dtm exciaturum Prophetam, wpiar Mofis, Fargiicm coucepturaii Dnumanuel, Film nobis datuaiynatam iri. FAminam ciritiudatur im Viyiin Genef.3:]05. 49: 10, Deut 18:18. E(3,7: 14. 9:5. Jerem. 3: 22.. Certe Maria Bidelisillas haut ignoravit promilliones, illis fidem habui& una cum aliis San&is:mplementuim illarum, Gc arapazAner 760 Iepain,& Aven 6vlgeGAsa, fine dubio pra:tiolata cft, Quamvis igitur dia fciveiits Meiiam;Dei - Filium niícendum,& e Virgine quiicm 5 tamen feà Deo ad id eletam,vocatam, defzripiam, nominatam, id hactenus non audiverat; nec ex Scripturis Prophsticis didicerat. Itaque ubi Angelus nunc ad illam, iafperató, accedit& hunc nuncium allert, on potuit non moveri,& admiratione imple:i,& reverenter rogare, quomodo res tam adini;anda futura effez, Certe cum ipfa Scriptura rem hanc DR sun EC: 14.& S2 TED uus vast intra]ere n.3i: 22. appellet Gae dubio fanstahiec& illuminata jam antea(s;pius fecum de magno hoc cogitaverat mylterio, Id.o nnnc eo magis fcitinat, ut ab Angeio, nuncio hujus rei, erudiatur, $.$4.. Nonquirit Maria, quod qux:ere congrue potuilfet, qua ratione futurum fit, ut Deus fiat creacura 5 Spiritus aternus, Caro.&c,—(d quod fe proxime tangit, de co quaflionem movet.— Quomodo crit be:, inquit ut concipiam ego& pariam, quandsquidem Virztui uon cou:fco,. Eit in facris ufitzta loquendi torimula, Firtan coguofcere famisam, Genef, cap.4; vera. Et zddam. cognoviz uxorem[uamy lem y Famiuam cognofcere rm enel, Sententii Pontificiojum, Refponfio Argeli. Spinitus 5, fupeiveniet juper te. 72 De interrogattone Maria€9. Angeli refpon[o. Cap.1V.I iba, Genef.15. verf.8. dicit Loc, F:ce vibi dus Filia, Cw MT qu»"WÜM quo non copuoverunt Virum. ldem dicitur de Filii 5e bte Jud. t1; verf. 29,& Jud.z1. verfaz, dicuntur invente in Jabes G:lzad quadringevt.e puelle virciuesyqua usu uovcrant Virum 5& additur, ax» "31 ad co. irbition Viri, Eadem mens Marize, Firm non coonofco; licet defponfata(im Vi. ro Jofeph, tamen nondum illi fum tradita, nec illius paíla fum evreevacuzr, $.«$. Maria audita voce Angeli, eAuidlas& 26 p, conjecit, feab illo momento con. ccpturam, ldco fine mora rogat, quomodo fict boc, fiqtidem non. cognofco viruar 5.& ut nec decet me Virum cognofcere;ad tantam gratiam, ita nec tempus relinquitur, ut cognofcere poffim; dicis enim; eu€A eA concipies; 1Micó concipies,verbum meum hoc ipfo momen. to in te incipict impleri, Maria certe non dubitavit, virginem enifuram Immanuel; im necfe ipfam nunc ad id vocatam: fed quia id erat plane novum,fcire fane cupit, quomodo Deus miraculum hoc effe&urus fit; neque enim majus eft,hominem creari e pulve. re,ut Adam 5 aut€ cofta Viri ut Ev, quàm virginem caftam& integram uterum ferre& parere; qua inre non eft accufanda Mariz ill:cita curiofitas, quae potius in verbo Angeli debuiflet acquiefcere, fed laudanda potius(incera& innocens illius cupiditas, qua deopere& miraculo Dei fan&te erudiri petiit. $.56. Quidam Romana Ecclefie Doctorum haec Mariz verba, Quomodo erit boc&c. ita e*zzpd7ecn— Non füleo cosuc[cere virum:, nec po]]um,( quidem uon uatura, aut lege probibeute, fed voto: ita Maldonatus, Quamvis dejfoufata frm, deliberavi tamen apud me, nulius viri copul.e adbarere: ia Johannes Gagnaus, Parifienfis. Dicuntur nonnulli vete. rum, inter quos Gregorius N»y[Ieuus, ita ftatuitle 5 quinimo& Auguftini citantur verba, e libro de fan&a virginitate, cap.4. Quomodo fiet ifl, quoniam virum ncn cognofco, qud profecto non diceret, nifi Deo virginem fe ante voviffet,| Sed fi tale v/reinitatris votum fecit Maria, vel id fecit ante defponfationem, vel poft illam. Si aute; cur ergo voluit defponfari? curvirotradi? annon gnara fuit, uxorem carnis fuz poteftatem non habere? eum in finem conjugium inftitutum,ut duo fint in unam carnem? annon decuiffet folam iilam manere, ut fanctius,& citra difcrimen ac periculum, votum virginitatis folveret? Si pof, non potuit id fine confenfu viri; cui certe impofuit, fiejusconfenfum hanc in rem non impetravit, Nam quod Maldonatus affert, Non /ufit virum;. cui, dezlarato voto, coifeticutique in illius cb/ervationem nupfit, extra Scripturam fingirur, Protevangelium, quod illum in fnem adducunt, fabula eft. Concludamus vetbis fan&itfimi noftri Caíviui, in Harmonia Evangelicas Perfide pa[Ja fut]fer, fe marito ccllocari,[anctumque conjugii fadu nou fime Dei lilibrio ffreviffet. $.$7. Angelus Mariz ita refpondit. vu. doyiov GreAsiot)) Em ov, Spiritus Sandw fiperveniet[uper te. Luc. 1: 35. 92x 12. Serv, five, ut ita loquar, zo2a Deitas eft. avua. Pater, Joh, 4:24. csbua. 6.$85, Sermo, YCor, 15: 4s. dicitur Spiritus vivificans, Hebr. 9:14. Spiritus cterum, Tertia eciam Perfona eft Spiritus, Sed ut perfonale nomen prime Üog 45s; eft Pater, fecundae Filius, itatertiae vea Spiritus, 1 Joh.s, vers,7, adeoque fertia non tantüm e(t Spiritus, ratione guesec nature, fed& dicitur anu, ratione Uoc deos perfona, quo nomine à duabus primis perfonis 12; 32v7 G9 diftinguitur.1Tim. 4ivers, 1, Matth. 3:16, AGor.g: 3. 2 Cor.3:17. Ephef, 4:30. AGor, 19: vers.2, Et nominis ratio hac eft, Spiritus feu venti(nam& ventus Graecis dicitur«(bua) eft flare, ac alicunde venire& exire,licet nefcias,zá9e py«Tuta mi 0024 Joh.5:8., Ideo tertia Perfona dicitur z€dua; comuni cum vento appellatione;quia illius eft exire,egredi, à Patre& Filio; De Angeli refponfrone. Cap. IV. Lib. s. 73 Filio;& ab illis quafietatur. confer, Joh. 20, 22. érep/eee, xg My» Ad Cere ambua div, Imà& quia«vei /« 304. Joh, 3,8, Sed caute balbutiendum eft de myfterio, quod ompéxd adv(z vv, Phil.4, 7. 4.58. Poffunt verba Angeli commode accipi de tertia Deitatis perfona,quae cette a«oua. eft, GC arua. d'y, eritque tunc hecillius mens; Spiritu Sans, hoc eft, tertia perfona S, Triados, fupervenier fuper te. Spiritus Dei eft ubique, infinitze ratione eflentiz, Pfalm. 139, 7. tamen dicitur decendere, Matth, 3, 16. mitti. Joh. 15,26. effandi A&or. 2,33. venire Joh. 15, 26. 16, 7. imo& fupervenire,ut hic,& AGor.1,8. habito nimirum refpectu operum,quz in Ecclefia edit,& éripyersy, quas operatur, OmnesSan&i babent Spiritum Dei, Rom, 8, 9. perillumSan&i funt: illoagunzur, Rom.,8, y.14.. in illis babitat, Rom.8, 1 1. 1. Cor. 3, 16. Corpora illorum fünt zemplum illius, 1. Cor. 6, 19. in corda illorum emirtitur Galat. 4, 6.& in illis datur, ut pignus, 2. Cor. 1,22. Igitur& Maria Sancta illius fuit particeps,& Spiritus hic San&us jamdudum in illa fuit, Nuncjautein nunciat Angelus, fore, ut émo senza;&p' avid) fuperveniat fuper illam, eo nimirum fine, utquemadmodum dixerat, coucipiat illa in ventre,(' pariat. 9.59. Hoc fupervenireeft intelligendum a£iompezrac,& ut decet majeftatem ac fan&itatem aeterni& OmnipotentisSpiritüs,non in vifibili forma fupervenir fuper illam,ut deinde Zefcendiz fuper Jefum cei aig ipa. Matth.cap.3, verf, 16. serine! ei4. Luc. 3; 22. Neque ita fupervenit;ut Abraam dicitur veniffe ad Hagar, UM"rV 5 t2"! Gen, 16,4.& Jacob ad Bi/hab. Genef. cap. 37,4. Sedut dicitur incubuiffe fuper facies aquasum, Genef. cap.t,verf,2.. quatenusper fuam omnipotentiam illas motu implevit,& bel. luas,ac pifces,& quicquid in illis produxit,& ut in Feflo Pentecoftes dicitur /zperveuiffe, imo& Jpercevidiffe fuper Apoftolos, AGor.1,8. 10,4.4.. quarenus illos fecit^aA&v&rípajc Auerajc, AG. cap, 2; Verf. 4, ita& hic, perveniet(uper te notabit, infignem illumomnipotentiz effectum, quem in Mariaedituruserat, Swuperveniet fuper te, in utero tuo,é fubftantia rua exftruet, aptabitque corpus& exsroua, in quo habitet Filius Altiifimi,naÍcendus à te. Superveniet; ut fecundum faciat uterum tuum per potentiam fuam,ut formetomnia offa pueri nafcendi,ut cute& carne illa tegat;ut animam illius humanam cum corpore uniat; adeoque faciat in te& ex te oriri promillum /emen.Qui dicunt,Spiritum San&um/oco virilis femins fupevvenifJe& iflapfum in Mariam, nimis carnaliter loquuntur, Spiritus Omnipotentis fecit nos omnes, fed peculiari ratione fecit corpus Benedi in utero Matris, Nos fecitmediante generatione: femen benedictum,fine generatione. Id quod in Maria ad generationem aptum erat, adhibuit, Idquod illi deerat, per potentiam fuam addidit, ut nec defe&um ullum fant genitrix fenferit; nec defc&u ejus, quod viri addunt, fan&iffimi feetus incrementum impeditum fuerit, Non tamen dicendum eft, Spiritum San&um genziffe Filium Mariz; nedum& fubftantia fua divina produxiffe; ut multi blafphemant, nam tunc Spiritus Sanctus effet Pater Chrifti, qui quá homo ZmZvop eft,& humana Chrifti natura effet divina effentia; auteffentia divina ,qua immuütabilis, in humanam naturam mutata effet;qualia referre mens horret. Ex hoc /uperventa Spiritus San&i fuper Mariam, eft, quod Maria dicitur babwiffe in utero é Spiritu S, quodque in illa natum efl, fuiffe é Spiritu S. Marth, 1, 18. 20. id quod fymbolica& ecclefiaftica phrafi dicitur, comeptus à Spiritu Sano, $.60. Pergit.«9j dovapuc Liga Pado(i. Et virtu feu potentia AltiTImi obumlrabit te. Luc.35.San&um,quod nafcitur,eft Filius Altiffimi,SpiritusS.€ quo conceptus eft, e[t potentia Altiffimi,& evita arae d V vatpaov, confer Luc,2 4449. 8d ends Fórapuw i£ 0c. confer Et virtus al« t.ffimi oburmbrabit te, 74«Dee ingeli re[ponfione.. Cap.1V. Lib. s. confer A&or, 1: 8.1.:38. Rom, 16:19.& durdpd evelpav(G- 2«c. IgiturSpiritusS, Al tiffimi Dei porentia ebumbravit, fuper quam venit, Deiparam. $.6. Veroum Ensziz£ew fignificat umbram facere, umbra tegere,ac occultare, Matt, J9is. ripa Crerelactr ess, confer. Luc, 9: Y.34.. A&or. cap.(: verf. 15. Obumbrare Latinis fzvpe eft defeudere, Virgil, Et pagum Regin nomeu obimbrat; Servius, fübaudi, Turrti p yEuerur y defeudit,& eji trauslatio ab arboriów,| Umbra tegit, recreat, refocillat, Uzibra fuper capite Jona, exbi/araviz illum& eripuit DyD Jon. 4; 6. 8. Deus dicitur ann O£ aub ra ab flu, Ef.25:4. Inumbraillius vivens iuter gentes, Thren, 4:y.20. adde Dan, 4: 12, fab ea arbcre, nimirum Nebucadnezare, beffias umbram captant, Notat Ang:lus p:tzutizim Spiriwus S, umbram exhibituramMarix concipienti,ut citra noxam& fui difirimen concipere, ac jufto tempore fanc&tiffimum fetum eniti poffit. Fuit Maria tura in umbra Alciimi, feliciter concepit,teliciter uterum geftavit, feliciter peperit; leta in Zomino; magnificans Dominum, desk aw o6 Heg s quspiesr d54w, quod nafatur Sauclum(NB. Alii codices habent, Qum quol à WepAopw Ox cv dz ry San itin y quod ex tena! itur,€ fubftantia nimirum tua& fanHORAM guinezüo) zxfácera] ucc Deu. vo. alitur liliis Di, Luc. 1: 35. ld quod nafciturum &abitur, c1at, clt 25 io, tum iefpectu ejus natürz, quae aeterna cft, hoc eft, diving,& non nafcitur, unde dicitur Soucéme, S niclus, Santis, Ef, 6: 3. Sancíum Domini Mal. 2:11, Sancium SauGorum Dan. 9: 24. tum refpectu iliusnaturze cujus eff Maria 4«7i5/«, hoc eft,humana, qui eft o4 fuinizudinem noftram, fed frue peccato. Hebr. 4:15. conter Hebr. 7:26,& A&or, 4: 27. 9 a2it aad ass"Inevy faucium puertm tuam je[um. Hoc ds: Sandum, five fan&a perfona divina 5 five fatus Sundus pucr, fcrvtis homo, vocatitrr, una omnium voce depradicabitur,& communi confeüione agiofcetur elfe Fr; Dai, Et mató, nonne enim£7/ius Dei eft; qui eft c Spiritu S. fuperveniente? quiin mundum intravit, tam novo& inaudito modo? unde& T2 mirabilis dicitur. Alisverbo-— 9.63. Allatà Catholica hácexpofitione afferatur& altera,quze nec ipfa acatholica eft. MD Poteft fcilicet per ev«zua dv intelligi ipfa perfena Fri Dei; qui, qua Dens, eft svpa; & quà F5, clt Filius à evita dz uso fecundzm Spivizum Sanditatis, Rom. 1:4 &51wcvrn non eft /auchicatio, ld enim eft Z5:27,c, fed Jauirae, ut. dizaerien non eft jtuligicatio, fed juflitia, Adeoque ersüux die soviz eiit idem quod«£a aiv, Secun. dum hzc hic erit fenfus& mens Angeli. Spniras Saudlas fajerveuict japer tz, hoceft perfona divina, Spiritus potens ac omnipotens veniet fuper te; in ventrem tuum quafi inirabit y teque, haut per congreflum ullum, fed pei potentiam, contlituer gravidam. Spiritus hic San&us creavit coelos, Sermcne enim Dei fici fant, PíslIn.s3: 6. per illum fa» &a fmt omui, Joh. cap. i: verf, 2. in illo condita omnia. Col. 1:16. Isnuncetiam füper te veniet, offa, carnem, cutem fibi in ventre tuo formabir, teipiam lbi teadificabit, corptt aptabit, formam fervi accipiet. Huic expofitioni robur addit, quod Chriflus vocatur in facris Syjritus zii ificaus,(Cor. 15:4. terum, Hebr, 9:14. ivo quod illi er$pe actribuiur, 1, Tim. 3: 16. juffificarus in Spiritu, x Petr. 3: 16. cisipicatun Spiriti Necminus conveniunt Chrifto fequentia,£r pozenzia AiryJimi, hoc cit, Alrülfimus hic, qui eft óisur S, 1.Cor. 1, 24. obumbrabir te, umbra refocillante& recreante te proteget, ut[b mmiora alarzmillius fecuré habites,concipias, paras, Ettunc imprimis quadrat, quoi Angelus addit, ideo(5 Sundlumr, g«od naf itur, vocabitur Eiltu Dei, lta docet, id quod s iam, fcu jam jam€ Maria nafcendum erat, eile và dzuci Samus illud, niimum Spir.4 dde Sauiéas, fuper Mariam Venti$3 deii id eusuons vocatuman H/um Dai De Zngeli vefbonftone.. Cap.IV. Lib.s. 75 Dei, Sanchum enim, Spiritus San&u, perfona fana, divina, quz x7 edp»a concipitur, nafcitur, eft certé Filius Dei, neque enim Parer, neque tertia perfona, Spiritu 3, conceptus aut natus dici poteft, ..$.64. Neque magai momenti eft dicere, fi per eveZua dior ipfa perfona Filii fit accipienda, Angelum in brevi hac& emphatica oratione, idem dicerepluries& repetere, nam jam ante dixerat, Concipies, paries filium;& Filius Altiftini vocabitur. Luc. 1: 31.32, Nam quod dixerat Angelus, explicando& repetendo nunc illuftrat, Monftrat, quà ra' tone puer Marie fit u/ccóíe s, nimirum quatenus eft eic aov jneque adeo x7 few d feu xeem, fed zx aysUua d)40g0rMC. Hunc Spiritum, hoc eft, hanc perfonam qua Spiri- tus elt, nunc fuper illam venturam,& vocandam Filium Dei. Ita fimul cavit Angelus,ne quis verba ipfius, paries fi/tum; vocabitur Filius Altijsimi, accipiat infra emphafin; aut ad eum modum putet intelligenda, quo funt capienda, cum David vocatur aut alius San&us primopen:tus, aut filius Dei, Pfal.89: 26.27. $.55. Angelus,ut Marice fidem omni modo confirmet; exemplum petit ab homine, grae: Elijabet, inquit, cognota tua, Gy ipfa con:epit filium in feueSlute fna,(S bic menfis fextus ejl illi, concepirin qua dicitur jterilis. Luc, 1:36. Nemirare,te, nulli viro cognitam,concepturam, Elifabet(neta 7 vetula, aecate confectas Imó& eeiza Jlerilis, per omnem vitam(Luc. i: 7.) concepit,& à ayecCórn quidem. Luc. i:18.(Tria, à nature confuetudine perquam aliena) ita voluit Deus, ita effecit. Idem Deus qui corpi Zacharice merzificatum,& emortuum uterum Elifabeta vivificavit, in te, quod dixi, efficiet. 4.66. Vocat Elifabetam coguatam Mariae,'ExisaCer 8 ovy pic cw, Id& inde con- Quomodo jicere eft, quod Maria paulo poft domum illius petiit,& cum illa manfrt tres men[es, Luc.t: illa. fuerit Y.56. Sedcum Elifabet fuerités? Suyarepov Aapav e filiabus Aaron. Luc. 1: 5. adeoque cognata z e tribu Levi, quomodo potuit elle co»nata Marie,quae fuit ex oix exaapizc AaCid adeoque€ tribu 744da? confer$. 14. Certe enim coguatio non datur inter illos,qui€ diverfa funt domo, familia, tribu, $.67. Non refpondebimus,Elifabetam dici cognatam Maria, generali illa fignificatione,qua Paulus,qui erat é zribu Benjamin;Phil, j:4.0mnesJudzos fratres[a0s vocat,& cvy» ejueic cognatos fuos fecuvdinm carnem.Rom.9:3. Nam cum in populo Ifrael fuerint indubié multz plurimzque, di&tze E/;fabet, in omnibus tribubus. quae omnes in hac fignificationis latitudine fuere.oguate Marie, quomodo potuiffct Maria hariolari, de qua praecise Eüfabcra Angelus loqueretur? praefertim cum nil addatAngelus;unde hac in fpecie agnoÍci potuerit;imó nec maritum illius nominet nec habitationis locum defignet; fed tantüm dicat, Eüf/abet,cognata tta, de perfonaoptime nota loquens.——— n $.68, Resenim ita facilé componitur, Potuit Mazer Marie effe é tribu Levi,é familia Aaron, Imó ab antiquis illa creditur fuifle Soror hujusElifabet. Igitur Elifabet fuit cvy*jpac Maria x7 SuAvyoriar, hoc eft, non abfolute, fed relate ad Matrem, five maternum genus Mariz, Neque enim verum eft,quod nonnulli volunt, non licuifle Judais nubere aut uxorem ducere extra tribum, Viros de tribu Juda debuilfe ducere ilias ex eadem tribu,& fic porro j ac vicevería, adeoque fi Maria, quoad Matrem, fuit€ familia Aaron, etiam illam ex eadem familia fuiffe, quoad Patrem, quod minime concedendumeft, Nam& Michal, filia Sauli, é tribu Benjamin, nupfit Davidi, 6 tribu Juda. Abaron Levita duxit fororem Nacbfibon, qui fuit princeps filiorum J2tda.Exod.cap.6: vers22, 1 Chron, cap. 2: vers.10,. Tebojadab Sacerdos duxit in uxorem. Jeiefcab. am filiam Regis feboram. z Chron. cap.a2: vers,11, Eadem ratione licuit He/i Patri Maria, 2 qui 76 De Maria obedientia€9 ejus itinere qui fuit? tribu Juda, ducere uxorem e tribu Levi; cujus refpe&tu Elifabet fuit ev; flic, Mariz cognata... $.69, Nec juvatcontrarium fentientes provocare ad cap.36. Numerorum. Ibi enim praecipitur, ut omni» filia noni now(rix Oe, bereditans bareditatem, hoc eftad quam devolvitur hareditas, mortuo virili ftemmate omni, uni é tribu Patris fai nubat,& non extra tribum, s ne bereditas a tribu ad tribum devoluatur ,fed unicuique tribui maneat haereditas, qua in terrae diftributione 5703 per fortem data illierat vers.7.8.9. Igitur & fiie Zelopebad, quae bareditatem Patris fui acceperant; aut quia fratres omnino nul. los habuerant; aut qnia, quos habuerant, omnes mortui erant, poterant quidem feri iy uxores. COrv3'y3 200? omnibus iis, qui oculis illarum boni videbantur, fed qui effent, e familia tribus patris eorum, C23? nznnn oras nen nnB020 38 Unde& fiiis am Putruoram fuorum exítiterunt E273) iu uxores, Num.36: 6.11. Non autem interdicitur, ne Fili, que nonerant ézíAvpor, promifcue per omnes tribus nuberent.! Non impo—$,70. lta denique finit Angelus Sermonem. sx dZwalieq cog. ml 9 cedv pipa, Luc,| Due D€). cap.r,v, 37. non erit impoftibile Deo ullum verbum, hoc eft, omne verbum; quod exit ex ore bum. Dei, Matt 4:4. quod promittit; quod pronunciat, poffibile eft illi, verbum illius manet| in feculum. E(4c:8. Imó& omnis res poffibilis Deo, nam& pisa rem notat, Luc:15,| Nam ear Jiyrala te 1avts. v€«9 Marc.cap.tc:v.27. Luc.cap18:v.27. Job.42:2.. Novi,| 52:n 5373 quod omnia pores,'1OT 22"X2" N?Y d uon eff tibi difkalis ulla cogitatio, quz cogitas, facis. Mazfun-—$.:1. Hisargumentis Angeli,(quorum poftremum ductum eft ab. opripotentia diQaobedien- vina; fecundum a pregnantia fterilis& decrepitae Elifabet; primum à perfona& excel' lentia perfona nafcendae,five etiam ab operatione Spiritüs S.extraordinaria) San&Vitgo convitta,dicz, 1dv0 2 dysAn xvesu, ecce ferva Domini lius voluntatem parata implere, fiat nbi juxta verbum tuum, Luc,1: v.38. O Sanctaózys! Ó fancta fides! Totam íe| committit Deo Domino fuo, non moratur difficultates, quas caro movere poterat, non follicitam illam habent diverfa de futura illius pregnantia judicia, non poffibilis derelictio Jofephi fponfi, non poenae legalis horror. Deut.22: z3.24. non cogitatio dedifficili educatione pueri nafcendi, ut fe Deo, ita& hec omnia committit Deo; fide roborata diera difav v) Ow; fecuré exfpeGans diem illum magnum Cy terribilem Domini, Mal.4:4 Beata, Maria, que credidit, Luc. 1: 4. Maüziter,—$.72. Ita difceffit ab ila Zingelus. Luc.1; 38. llla autem furrexit in diebus illis,& itet iniit Jj ez; cum diligentia, Luc. 1:39. non fuit illa zz4* vexvizn, fed fancta& feria,| Spiritu S, agebatur. Spiritus illam quiefcere non finebat, Gloria divina etiam hac ratione debebat manifeflari, Mater hec Domini ab alio foetu materno falutari, jam com-| plures menfes gravida Elifabetze elapfierant, Appropinquabat paulatim partus, igitur| ceffandum nonerat, Ideo&'ereps/én J7 eedsi, Philippus Melanchton ad animam re«| fert; ac interpretatur 7 ezred'sic magna cum animi intentione d defiderio,nec id male,defi-: deravit enim& omnibus fine dubio votis expetivit Maria videre aniculam,& flerilem: pregnantem factam, Angelus miram hanc rem allegaverat, Imó defideravit convenire cognatam fuam ,collocutura cum illa de u«5aAeoc, qua à Jiuac fatturus in illa erat;| & defideria fua fana in finum illius effufura. Neque putemus forte fa&um, ut conve-| nerint dua illz matres, utrzque gravida;(nam ab abiru Angeli Maria confeftim ce pit effe gravida, inde& Elifabet, Penedifus fru&lu venrris Iu) qua pepererunt Filios omnium maximos;quibus pares in mundo non fuerunt, nec erunt. 4.73. Pro ac adventu ad El[abetam, Cap.V. lib.i. 77 $.73. Profe&a autem eft eic sli opemiw, eic ar v Ted'ut it montana, in civitatem juda,Luc. 1s:onttnz. 1, 39. non certe iy. Hierofolymam, quamvis fitus ejus fuerit in monte: nam Zacharias, Sacerdos, non habitavit in civitate qua civitas Sacerdotum non erat 5 fed iz. Hebron, qua fuit urbs Sacerdotum, fita. TYWY^3. ig monte Jude, Jof.21, ui, dicta etiam Kirjatarbab. Novem oppida de tribu Juda& Simeon filiis Aaronis data fuerunt; inter qua prima fuit J2"N Dp: dequa ftatim additur,[1227] N21,& una Irc tantüm defcribitur fuiffe in montibus Juda; lege. Jof. 14, 13.14.15. $.74^ Ut venit illuc Virgo, intravit in donem Zacharias&y falutavit Blifabetamr, Luc, Ad Elifabe1,v.40. Eum enim in finem illuc venerat, Prout audivit Elifabet falutationemt Mariae, Marec iexipruee 7 Bpige v 75 xoa, ewriics faltavit fetus, feu infans, iz ventre ejus, Luc.Ts 4T, cus faltavit; ' frío dicitur de partu recensedito fed& de necdum edito, quialias£u6pvy, Diofcorides,&ro xg) rd Bofon óxrimesiosd, Apud Phocyliden jun&tim legitur, Md 2ura pBetpu Bpío Oe(a Cpuoy(rd o9 ac pic. Elifabet jam fextum,& quod excurrebat, menfem, gerebat uterum, vivebat jam in illo fetus. Vivus hic faltavit, imb é d'yaMude((Luc.1, 44.) faltavit,intimo gaudio& fancta affectus hilaritate, Saltatio haec non fuit natura opus; fed Spiritus San&i, in foetu necdum nato jam habitantis,& in cor illius effufi, Quid enim alias fciviffet foetus de Maria; ut faltu gratularetur, cui viva necdum voce gratulari poterat! confer cap 2.$.7. $.25. Necfaltavit tantum fetus, fed& Elifabez. impletur Spiritu Santo, Luc.1, 4.1, Et iplaimSpiritus Sanctus etiam datur mulieribus, imó& iuCp/or,"Tunc dicunturSan&i fancz- Per apirie que Spiritu Santi impleri, quum in illis dora operatur extraordinaria& infignia, lta hic de E/ifaleta prophetante,& de Zacharia vaticinante Luc,r, vers.67,& de 4poflolis, loquentibus aliis linguis, A&or.2, vers.4..& de Perro, in medio roo direc apxitpsTixwé perorante Actor.4, 6.7.8.& de Stephano, colefti quaft voce; mundo valedicente, ACt.7, 55. aliisque alibi ufurpatur. $.76. Impleta Spiritu Elifabet c/amat voce magna, Luc.t, 41«. Beuedi?a, inquit,£4 im Clamat vo» mulieribus, Ita& Angelus, non audiverat id dicentem Angelum;& tamen idem dicit,** maga. eodem enim Spiritu a&a loquitur. Erat& El.fabet benedicta in mulieribus; 44ngelum Domini Eliam Prophetam enifura,| Magis tamen Maria; quz ipfum Dominumjdeo benedicta in& pre mulieribus, Etiam fram veutris Mariae benedicham dicit. 3 e)A oni e É zapmrée S woiMae ce, Luc, 42. Benedi&us certe fru&useft, qui omnis benedictionis caufa eft, in quo omnes gentes benedicuntur; Dei Filius. Mulieris femen, Sanctus,non inqui» natus, omnis mali expers. $.27. Et unde mibi boc, ut Mater Domini mei veniat ad me? Lucy 43«. Dominum agna fcit Elafaber illum, qui€ Maria venturuserat; imó Dominum fiev; non potuit non honori ducere, quod à Matre hujus Domini vifitaretur, Si autem tanti id eftimavit;quidni majori jure poftmodum flius illius Jobannes id gandi«n magnum duxerit, quod fletir& audivit vocem Domini ipfius Joh.3, 29. imó&, ubi venientem illum ad fe vidit, dixerit 2, 00 tpxn ayóc ust Matth.3, 14. $.58.. Et beata,qua credidit: Spiritu prophetico norat,Mariam ab Angelo falutatam: norat,qualia,quave Angelus illi dixerat; norat, Mariam illis credidiffe; ideo beatam illam dicit,beatitudinis compotem à nunc in fecula: nam, inquit, con[ummatio erit eis, qua dica funt illi a Dominc,Luc t, 45. per Angelum nim. miffum, Igitur& Elifabet vaticinatur;fo1€ ut Maria pariat, Filium Jefum, Filium Alti/Jimi, futurum maguum, Regem iu tbrono DaVidis ec tuc ditrae, k 3$,73,Ut 78 De Marta Cantico. Cap.IV.lib.s. MairCae— 4.79. Utabfolvit Elifabet loqui, etiam Maria incipit vaticinari& canere, Meyaxó uum,— Maguifcat, inquit, anina mea Doninim, Lucr, vers46, magnis Jaudibus& gratiarum actionibus illum extollit, confer Pfalm.103, y.1.2. x5 iaJMass& exultavit Spiritus miae fuper Deo Tu cole uu. Servatore meo. Luc. t, vers.47. Hac indoles eft fanctorum PUT NTEST ape avexAa avro[i d'hd'oZaspiérn, 1 Petr.r, g. Ipse Chriftus Mya. Auccalo mu mrejaemi, Lucio, vers.21. Etiam Abraam. Joh.8,«6. Monet Chriftus. zaip7: xg) 4&2 aMuiacze, Matth,s, 12. confer Apocal cap.19. vers.7. Philipp 4&4. Joel 2,23. Efai.1,10.. Pfalm.16, y.9, A&or 2, 26. Sedexfultant 9 74 6«g, TWT2 CYnoN2; e weite, Omnis exfultatio, qua non eft. //iper Deo& i Deo, vana eíl, perit, exitque in Hztum,. Exfultavir, inquit Maria, indicans, hanc exfultationem in Spiritu illius jam fuifie Sc beri 5 nec tantüm coepille eiu«por bodie. A quo Angelum audivit,$5 4Aiaev, Auima magnificat, Spiritu exfültat; ita và 9x2 gov swviic in laude Domini occupatum fuit,(11 heff. 5,25.) Dicit Deum Domiunm,& 3ervatorem fuum,| Fatetur fe indi. gam cwraetac: nec illam in alio efle, quàm in Dcmin», Mlum dicit Deum Servatorem fuum, de quo Angelus, Luc,2. verfa1. natu eff vobrs eovig:& Samaritani Joh.4, v.42.. hic eft Vere í corsp T: xésuu, 6261906;& rurfum Angelus Matth, 1,21. ille eos 4. Aaóv avr, quem Paulus vocat Af iguum Deum( Servatorem Tit.2,13.. Ita Filium à fe nafcendum, etiam Deum fuum& Servatorem fuum agnovit, Si autem Servatorem fatetur,etiam pec. cata fua fatetur. Servator enim ew(4 Sr 7 auafluv, Matth. r, 11, venitque£uaproec su«aj. 1 Tint, 15. $.8c. Quz tanta ex'ultationis caufa fic, pluribus exponit: nam iu/jexit n abo(aereiony in bumilistionem ferve[ue. Luc.1,48.| Humiliata erac familia Davidis,€ qua erat; ipfa humilis. pauper, vilis, fpreta, Lea nato Rubene dicebat"272?' niN vidit Domiuus miferiam& atfiionem meam, LXX, vh) maeoow. Genef.29,32. Dominus humillimi flatus fané» virginis mifertus, gratiofitfime illam afpexit.| Monachi plane abs re de humilitate animi ac fingulari modeftia Marie hicagunt, ac(i illa meritum cflet& caufaexaltationis Marix, cum Maria ipfa omne fuum meritum excludat appellando Deum Servatorem fum,& laudando$34- ders. vers.s 1, Dum fuam fatetur rz mciremy etiam cogitavit de corpore razemoseoz bumilitatis fuo, Philip 3,21.— Id eatenus a]:xit Dominus, ut id voluerit primum fuumin terris efle domicilium, in quo ipfe carnem aflumeret, /irmamque humilem fervi acciperet: nam accipiens illam,$avrv éxéroce xg) Vmevorer, Phil.:, 7.8. Oratiofiffimus certé afpe&tus! Virginem, humillime conditionis fervam, peccatricem, facere gatrem Domiui,| Ecce, inquit, 4 uunc omues mt pasaersmy families vers.48. dicentcum Elifabeta, PenediZa in mulieribus, Maria, be-| nediilu: fruslis ventris eje, Non dicit, adorabunt me 5 divino honore colent me, fed paxaeeen bostam jredicabunt; tum ob gratiam, quam mihi fecit Deus, mittendo ad me Angelum fuum, mittendo Filium fuum in uterum meum; tum ob fidem, qua| cor meum purgavit& fanctificavit, ut quz mihi locutus eft, ut ut carni& mundo adverfa, fantta fubjetione crediderim.— Cum Silpah fecundum filium pareret, dicebat Leah, DU3 OYWEN FPuüie me btatam dicent. Genef.30, 12, Quanto potiori jure Virgo Dei-pata| id de fe ftatuit?| $.81.. Nam fecit mibi ueya^eia magna, magnalia(confer hanc vocem A&or.2, 11.)| 6 duras? Potens, Luc.r, 49. fecir, inquit, quia jam ex parte fecerat,& jam jam reliqua fa&turuserat, Quanta hzc funt? Virgo parit, Virginitas iili manet, Foecunditas partum| format, fit gravida,nec jugum viri fenfit. Creator in medio illiusfit creatura, Circumdat 1 illa De fofephi meditata divmifüone. Cap. IV.Lib. s. 79 illa Firim, qui totum implet mundum. Paric illum, qui Redemptor eftomnium.Quem illa Redemptorem, Deum, Servatorem credidit, isillam matrem fuam agnovit. Non potuit Major nafci, quam ex illa natus eft; nec humano utilior generi in mundum intrare, quàm£ dyrz3zc ex utero ejusfecit exire. Mammasi/// praebuit, qui mundo vitam dar, &electosfatiat. Hacfecit illi Poreus; promijizue primum: dein impletione. Promiffioni tam fecure fidelis haec credidir,ac f1 jam impletam habuiffet; espodpopsfeja; 900 wi eA70) 5diyyavéc 21. xg) moria, Rom. 45 21. T 4.82. Dein laudat Saut nomen Potentis, verf. 49.& G«Q- dvd verf, 5o.& robur brachii ipfius verf, 51.. cujus effe&a narrat, di/erfit[uperbos, femovit potentes à tbronis, exaltavit builes verf gt. 2. utitur verbis. dforifii temporis,& folitam Dei aClionem indicat, Ita nimirum abinitio fecit,& nunc facit,& faciet, Superbum Nebucadnezarem in nihilum redegit, Potentem& vanum Saulum regno exuit. Humilem familiam Jeffe exaltavit,& illam ipfam exaltatam corruptsucorrur tam,corruptum pofsit. imó& fuperbos Legislatores fedentes in catbedra M.fis, Principatus& poteflates prioris populi offentui babuit d abolevit, humiles autem fetvos& fervas fecit federeiu tbronis;,& conftituit coÍumias in domo fua, /Efopus rogatus, quid Deus in ccelo faceret, refpondit, T&(rarà Didi, T& 5 Umuiyo(x xeA04, adde 1, Petr. 5,5.& 1.Sam.2,6. 7.8. Efnrientes impíevit bouis. confer Matt, cap. j, verf.ó.. Er divites dmifit inanes. verf. 53. opinione propriz juftitiz& potenrize divites rejecit,& quam finr inanes ac vacul omni bono toti orbi teftatum fecit, Sufcepit apprehendit, affeiuit Zjraelem pucrain[44m,(confer Ef, 4, $. 9. 1c.) tt recon daretsr iniferi-ordis verf,$4. Pax juper ills qj 9h«(Q- Gc mifericordias G fuper Hfra£zem Dei. Gal.€, 16. - 4.83. Manfit Maria cum Elifabet tres menfes,&rediit ad domum fam. Luc.1, Y. 56. Matizad Ibi dum efl, ivpi?u à 3a&£x» deprobenfa efr eravida. Matth,:,18. haut tamen, ut demum vc. Tomar, Cen. 38. 24... Sc.rtata efl Tiinar, C23002 7730£700 C20. c eriam ecce concepit ditus de pre de. fézrtazisbis. Yleó caute additur ab Evangelifta, inventa eff. gravida és aisduxT(- vids,: agio: Spin s Yu, Matth, 1, verf 18. ucfciamus, illam nulli cognitam viro, e potenti operazione Spiritus San&i concepiffe,& uterum gelfiffes convenienter verbo Angeli Luc. 1,35. $.24. Spoafus Jofephusnon idiaitio habuit perfpetum. Aut Maria non narravit jor.yn cogi. illi,qux divinitus cum illa 3&taeffent; aut ft narravit; Jofephus narratis fidem non habuit, t: illam diNam ihn Apa Yimo0sa) ed io v. last climitum dimittere, Matt. 1,:9. neque adeb"et matrimoniumcum illa confummare. Id Larinisdicitur abzicare,& repudium mittere, quod proprie inter fponfum& fponfam eft; cum divortium fat inter virum& uxorem, wrAbsa mollius eft, quam vein sec, vel 3C ace, Voluit autem Jofcohus id facere A4Üpa cLancultiis nemine animadvertentc. Dicitur fuilfe diz4 9. jl u5,jufti bonique fectator: quare non putavit cohabitandum fibi cffe cum uxore, ab alio,ut füfpicabatur,compreffa ac imprzgnata, Simul tamen aifzcta ia fpenfam,;urut nunc fufpestan,fincero ferebatur; ideo iliam voluit 220;2 99m Qoa]; ncc cooper narisa] publicare, traducere,revelare;& in publicam proferre turpitudinem, nedum in iila flarmere exemplian, illamque exesplave, &, ut Chi vfoftomusinterprezatur, Gxscredem 2j 6$ dizacáeeor aew publice oflentui babere, Gy ad tribunal rapere. Lexerat, Cim erit Virgo, dejponfata viro,( in: euerit illam vir aliqzis ia civitate,(9 coucubuerit vum ifa,& edazetis ambos iios ad portam civ tatis,(9 l:pidabitis ilios, d morientur, Deut 22,23 24. Ex haclege,; gravida& fufpe&a Maria potun ille accufari. Sedia noluit Jofeph; coazentus illam A40pa 2291054, $.85. O 80 De[amnis(an'dorum. Cap. IV. Lib.;. $.84. O autem fan&iffima Virgo! quantus hic(ine dubio cordis tui dolor fuit! fufpe£am te videri illi, quem fincere amaveras, à quo finceré amata eras, cui fidem inviolatam fervaveras? quanta hic in te oboriri lucta potuit; Te uterum geftantem e Spiritu Sano, nil minus ita contumeliose tractari, Umbram Potentia Altiiffimi promiílam Tibi: te nunc autem illa defertam videri! Sed ecceut omnia illi coeperantur tm berum 5. ut re ipfa deprehendit, Miférizerdiam Dei e[fe timentibus luin y ut ipfa cecinerat, Luc. 1,50, Ab Angelo 4.86. Jofepho enim talia cogizaure, ecce dugelus Domini apparet illii fomnio, jubet, ne infomnio— fiyeat ec zau^aCer a[jumere Mariam uxorem[uam, Matth. 1, Y. 2c. Hactenus nondumafmowUt—(impferar defponfatam fuam Jofephus, nec in domum fuam deduxerat,& yi» à suo. beiv adi ric antequam convenirent tlli, in unam nim, domum& familiam, deprehenfa eft, u. terum ferre, Matth. i, 18. sompia fam—$.87. Infomni» apparuit Angelus Jofepho,& locutus eft illi. Ita olim frequenter fecit roms.— Deusfanttis, Num. 12, 6. dicit fe /cqui ad Prophetas C2Y9D12. in[omnio, In fomnio locu. ruseítad Abrahamum, Genef, 15,12. 15. In fomnio vidit Jacob mirabilem illam fialam, de qua Dominus loquebatur. Genef, 28, 1 1, 12. In Gibeon apparuit Dominus Salomoni rn Canna in fanuio noslarno, 2, Reg. 4,$-:5.. Talia fomnia San&i à vulgaribus& naturalibus fomniis, quz ut plurimum fallacia funt,& illudunt, diftinguere certo& vero indicio potuerunt, Nam fine dubio lux divina fomniantium animos implevit, illosque de veritate& divinitate rerum in fomniis exhibitarum, feu vifarum, feu audirarum, impedpéones certos& perfuafi]imcs reddidit. Imó& res fomniantibus exhibitae fe ipfas natura fua à communi rerum genere exemerunt,& differentiam oftenderunt; eventu euam ftipatze nullatenus de collefti fua origine dubitare fiverunt, confer de apparitionibus in fomnio Matth. 2, 12. 22. Angdimto,—.$.88. Angelusfomnianti exponitJofepho,cur non debeat timere nac^ aer Mapiap, Quod euim in ea natum efl, inquit,€ Spiritu Sanclo efl, iius quafi partus& d» usgonua Matth.1,20, Pergit, Pariet autem Filium,& vocabis nomen ejus Tefum; Matth, 1, 21, conferLuc, 1, 31, Addit rationem& fignificationem nominis Jefa, Zlle enim[alvabit popu Jum à peccatis ipforum. Matth. 1, 23. Salvabit a peccatis, ut nec ob illa condemnentur/fipendio illorum, quod mor; cft, affe&i; Rom, 6, 23. nec peccati amplius dominio fubfint; Genef, 4,7. Rom. 5, 21. 6, 12.14. 2C. nec aane illius ferre opus habeant, Hebr. 10, 3. falvabit populum fuum 5, natura peccatorem y, Tim, 1,15. deperditum Luc. 19,10, Ítd nunc pretioemptum. Y. Cor.6, 20. 6 purgatum ut fit ipft ax dus, populus peculii Tit. 2,14. AaXc eic abymoiney 1, Petr. 2,9. qui cum ellet«ori€ Aa, vür. nunc pet falvationem exflitit Aao« 9«2; olim sx sa enpfp(-, runc vero sAenteig 1, Petr. 2,10. confer Luc, 1,77. dare cognitionem falutis m) Na dvré, in remij[ione peccatorum. Eftque hic Populusé Judais& Gentibus. CimwrOn-—$.89. Etut di&tis magis adhuc fides fiat; adducitur Oraculum vetus. Perindeeftfive calum vetut- ftatuamusAngelum illudcitaffe;ut ad rem przfentem maxime faciens; aut abEvangelifla illud additum ut vicem expleat commentarii dictorum abAngelo.Certé fi parenthefis,cui apud Matrhaum verba hzc inclufa funt, vera eft,( vide Matth. t, 22. 23.) videbuntur à Matthaeo adjecta qui etiam interpretationem vocis Eymtanuel addidit,quomodo illagracé fonat, quod ab Angelo, qui graeca non allocutus eft Jofephum lingua, haut fattum,nifi dicas, Angelum, in illa, qua locutus eft, lingua, nomen Emmanuel etiam interpretatum fuifle, Matthaeum autem, Grace fcribentem, illam ipfam interpretasionem Angelicam Gracé, ut omnia alia illius verba, tranftulife;/ Sed nunc ponamus, Angelum hoc oracu—2. 01 a n.—4—8— De explicatione verborum Eja.: 14. Cap.IV.Libs. si oraculum allegaffe, nunquam id magis ad rem feti poterat, Narrat Iofepho mira,fed authoritate antiqui vaticinii, quz narrat, comprobat, non debebant igitur Jofepho nova videri, qua tanto intervallo ante divinitus revelata, Gc à fan&tis expectata erant. Etiam alibi ufus eft Angelus verbis Prophetarum,nullá Propheta fpeciali mentione facta, ut /z5 vide fis locis, Luc., 16, 17.31.32. 33. adeo nil novum Angelos& Prophetis loqui, nam& illi nbvuso: ez rola in illa, de quibus Prophetae i£etiesGy.& kEnpeirn(av, 1, Petr. 1 10,11, 12, Nequepoflunt, nec debentalialoqui, Si enim quis, etiamfi fit 4ugelus à celo aununciet, eap! 6 arapiA aCere, dvatsua$co. Gal.1, 8.9, Hic nunc utitur verbis Prophetae,& fimul indicat, verba illa effe Prophetae. Hoc autem;inquic, torum f'aihum eff, st impleatur, quod disium ell à Domino per Prophetam, Matth.1, 22. Exemplaria nonnulla nomen F/aj« dicuntur expreffum habere, $.90. Fa&um boc, Inquit,«t impleatur, non debebat carere implemento fermo propheticus, E enim£«Gajérsip-, 2. Petr. 1,19. Ideo& hocfattum, ut à Domino predi&um. Debebat certé hoc fieri, ut ecernum Dei confilium de pace noftra effet firmum,ut reconciliaretur mundus Deo,ut Princeps falutis per pa[fiones confummaretur; quas ni natus effet, fubire non potuiffet;& ut proponeretur iAacezcy df& vh) arapsaty Gv copo tryorórv djaap^" Twtbrov, Hebr. 2, 1o, Rom, 3,25. 26. Sed& debuit fieri, ut, quod di&um erat à Prophetis, impleretur. Ita funt fzpe unius ejusdemque rei diftindi fines, quinon opponendi, fed componendi funt. $. 91, Verba Propheta exftant Ef.7, y. 14. P721 13 P0 P133 P7105 ym P301 nita pf y, oNUDy TOU Ecce Adolefcentula gravida eft,(y parit Filium,& vocabit nomen ejus Immanuel,"^ 1* Conferamus hac nunc cum traductione Angeli;& brevi explicatione illuftremus. $.92. Ecce, inquit Propheta, Angelus i2v, Ita folent Propheta loqui,& res futuras Id explicaE digito quafi premonftrare, Ef, 40, 9, Ecce Deus vefler. y. vo. Ecce Dominis venit, Ecce vut. 000 PODOO Adolefcentula, Angelus à«apbiv- Firgo 1 prefixum, quod in fcholis dicitur z Pyrmn n b nrificatiouis,notat certam aliquam virginem; à Deo fcilicet nominatam,vocatam,ordinatam;& ante Prophetiz implementum illi foli notam. Vox /71D?y deri: vaturà radice Cy, five, quod ufitatius, C293 ignotum, occultum effe, ignorari, yavbdverv, I Igitur notat Zd-lefcentulam feu puellam, quoe ha&enus latuit,nec in publicum prodiit, domi detenta, innupta viro haut cognita, quales«ardxAerigoi Grecis dicuntur,[ta fumitur Gen, 24. 43. UY237YD puella s que prodibitinnupta certe, virgo certe: neque enim aliam; quàm virginem Ifaaco petere debebat, unde& quam adduxit, Rebecca; fuiffe dicitur rna Virgo, Gen. 24, 16. confer Cant, 1, 3. F7YID2Y, cirgines dilexerunt te, ubitamen non tam zetas,nec corporis virginitas,quàm animi caftiras& puritas notatur. adde Cant, 6, 8. Abeneíra ad Cant. r, TIDOy explicat Up n'3n3:& certe CO9J. notat 4dolefCentem y erpatyiov, veaviax2v 5 qui in publico nondum comparet coetu. 1,$am.17, 56. 20,2. Igitur nec D?J aliud quàm ZdAlef-entulam notat, feu virginem,& puellam innuptam. Neque fecus nos fentire cogit locus, Prov.30,19. ubi Agur Inter wirabilia quatuor ultimo recenfet loco, 12272 21 1Y1 viam viri in Adclef.entula feu puella: notans,càftum illum & fecretum amorem, qui in animo viri juvenis fubito accenditur, ut ferio& vehementer incipiat amare& deperire puellam, quam nec antea novit, nec habuit, ut putet vitae fuae male fore, nifi ingrediatur viam, quà illius fat compos; illaque illi jungatur in focietatem vitze,& unitatem carnis,& ar&titudinem foederis, qua res certé mira eft,fi in mundo& natura aliàs ulla. Taceo multosAntiquorum per?22 intellexiffe ipfum MefJiam,ita ditum Jerem, 315,22,& per 12? ipfam fanciam virginem Adariam,quee Jeremiae in citato loco di' citur s&.— De explicatione verborum E[ata 7: Ya Cap.TV.Lib, s. citur 273& per Yl viam in virgine, conceptionem Meffiz,feu ingreffum& fuperventum illius in fan&um uterum caftiifimee Virginis, id quod exprimit Jeremias voce 2310); quare fruftra fant Juden dum hoc loco abutuntur in praejudicium catholica veritatis, $.92. De hac ID ita vaticinatur Propheta, iYY3 gravida eff. Loquitur ac fi jam gravida effetjcum tamen necdum ip/a effet,rurfum& more Prophetarum, futura ut praefentia fibi filtentium, confer Ef. 9: 5. Puer natusefl nobis, Angelus& yac pi«£4; ravida erir feu inutero concipiet, Pergit Propheta,|2 YT?YE: parit Fiiium.Angelus, 75242) 3v pariet filium, Ita Ef.9: 5. Filius nobis datus, dicitur uatu, $.54. Nomen hujus Filii dicit Propheta 29 de quo ita Angelus, 26 ue2wgulun. épfpev y pa pay 6 96e, quod efl per interpretationem, Nobifium Dew. Matth, cap. vers23. Docet Propheta, Filium concipiendum& nafcendum ab Adolefcentula, Deu fore; illoque nato, Deum fore uobifcum, in medio noftri, babitare in avbis, flare in «etu noflro, maufi[latum in carne, fratrem noflrum fa&um,— Eft Deus uobifcum quatenus omnia implens, non abeft procul ab unoquoque noftrím. AQ.17:27.. Eft mbifoem quatenus gratia fua& auxilio nos profequitur.Sed hic Filius natus eft Imimauuelynifcum Des, per nativitatem, per cvedpzenw incarnationem, per évavSpemwew,— Eft nobifuum Deus, quem ocuiis ucfris vidimus, ccntemplati fumme,(j manibus ncfiris attredaving, YJoha: 1. $.9-. Undeautem habebit Filius natus hoc nomen? dicit, YD DNI! cj vocabit i men eji, Virgo nimirum 9«eré««, Vox DINTIP eft tertia faeminina praeteriti fingularisaut contracte pro TIN?P; aut ad formam Chaldaifmi; imo nec Hebraeis inufitatum eltdicere DN23 Genef.23: 11. pro'IN2D:& DNOB3 Píalm, i18, vers,23. pro N53. Focabit igitur Virgo parturiens filium nafcendum[mmanzel)hoc eft, illum agnofcet, credet, confitebitur, predicabit effe verélmmanuelem, nam apud circumcifionem non vocavit nomen ejus Immausel, fed ut juífa erat'1»eec Luc.1, v.31.. 2:v.:1. Eundem in fenfum dicitur Jerem. cap.23:v.6. Et boc eff uomen, quo vocabit illii, Jehudah& Mrael, Dominus jujiitia n:frra, Omnislfracl fatcbitur, illum effe Dominum& juflitiam uoflram, add: Efa. cap.s. vets.f Et vocabit somen ejus Adinirabiis, Coufiliarius, Deus, Viclor,&c.. Pro verbis&j vocabit,&c. habet Angelus,«i«aA£z«0i(i vccabunt, nam nec Maria tantüm, fed& Jofeph,& omnis multitudo San&orum,& omuis lia2:a confitetur, quod Jefus eft Innzanacl, Non mutat Angelus textum, fed explicatione illuftrat, dum dicit coc«bzuz, utique arfirmat, virginem genitricem illum ita vocaturum, Sed& docet, noa virginem tantüin, fed& complüres alios id illi nomen daturos, adeoque dicendum illum omnibus"MM ANoYHA, ChryfoÍlomus. sx&ze za2iccie(ND. unum exemplar manufcriptum Henrici Stephani ita dici tur habuiffe) 4A zaMicwn;9£ iz Au TVT Cn, ng1 d ixCams T aye natur hocefl, rarba £vcl us rovs m. $.96. Qui Judi huic iaterpretationi opponunt,fant frivola Ipfa verba;resque ipfa, eventus, Evangelii teftimonium,& alia plura dei noftre confiimandae ferviunz, Sigon promittit Propheta, Ideo dabit Dowiiutt ij je v.bis DW zuum, Ergo nvvam aliquid;& inüfitatum;& antea non factura confer Jerem.cap, 31. v.22, Hoc figaum eft virgo gravida& P«r/i5, hoc certe ingens fignum,& inzerra uv m eft$ quod inde à condito mundo non exíuzit 5; nec quamdiu munduselt, erit. Sed majus hoc; quod Virgo parit fifi, eum nci, cul Doinistis doxir, fi'iss mcus tu. Píalm.a: 7. Hic Filius, nchis datus ante fecula, naf iar puer, fit homo. Ecadutilitatem Sanctorum maximum eft quod Filius hic natus, kai saanael, Dessusbifeuw, manifettatus in caine, Spiritu. jultificatus; Angelis vius; " t . 1;.. Maria pof? partum a Jofephononcognita, Cap.1V.Lib.s. s3 fus, in gentibus annunciatus, in mundo creditus, r'Tim.3.vers, r6, De quo puero poteft dici, /smanuel, nobiftum Deus, iscerté Deus eft, Lomanuel eft Deus,omnium Dominus, judai fuerunt ipfiusidv;. cumque natus eft«a ij A0. Joha, ri. Id quoque patet ex iis, quze dicuntur de Rege A4f[ar, Judaeorum captivatore Ef.8.v.g, NoD vb23 mon nm oNUDy 3Y^N 205 E JWit expanfio alarum ejus Regis Affür, pleuitudo latitilium terras 242 Immanuel, $.97. 4 fomno expergefa&ius Jofephus fecit, ut preceperat Angelum, dy affumfrt uxorem f&am, Matti, vers,24.. Ita deinceps habuit San&ta haec maritum, tutorem, defenforem, eh sa curatorem, nec fuübiit amplius periculum, utà quoquam ftupri rea ageretur, Jofepho em(uam. enim integritatem illius agnofcente, nemini integrum fuit; moleftiam facere uxori, aut fufpectam illam habere. $.92. Caftiffimé autem cum fanü&iffima cohabitavit, nec i9 /wosuey achh cognovit il- Non ta» lam. Matt vers,2.. ab officio tori& confuetudine conjugali omninó abftinuit, Ita Ma.?*^ illam tia, qua Angelo dixerat, Firum non coguofco, Luc.cap.1.vers.34., nec tunc, cum à viro cogno affumta eft, cognovit virum, aut à viro cognita eft, fed inta&a& illibata manfit virgo. $.99. Etpar erat,itautfaceret Jofephus. Audiverat enim,Firgo concipiet& pariet Im- vic nec pu manutl. Si illam cognoviffet, haut Virgo peperifíet, Poftulabat id eminentia illius, qui fuit. € Virgine nafci debebat. Erat G&' d^ toy Sanctam, Filius Altiffimi, Deus nobif'um. Non polluendum erat tabernaculum, in quo ad tempus habitare,& unde egredi& in mundum prodire debebat. Dictum erat Jofepho, Mariam szerzm ferre é Spit itu Sano, haut ergo debuit committere, ut illa fimul uterum ferret é viro. Spiritus Sanctus, qui venit fuper Mariam, ut eft omnis fanctitatis author,fanctificavit Jofephum,ut nulla tangendi uxorem cupiditate flagraret;& Mariam; ut viri congreffum non defideraret, fed illius abftinentiam fan&iffimé collaudaret. $. 100. Igitur mon cognovit illam, uc d reus 3 qv awviig ufque dum peperit filium Ywo neccofuum primogeniti m. Mat.cap.1.v.25. An autem, poftquam peperit, cognovitillam?San- gnoyit illam &iffimaque hec, quae& in partu& in conceptione Immanuelis Virgo exitit, num poft ia partum Virginitatem fuam Jofepho tradidit? Ita quidem olim fenfcrunt nonnulli, 44tidicomariauite dici; inter quos Romae Zieluidiw quidam fuit. Nobis tamen non videtur. Et licet id é facris literis expreflo probare non poffimus teftimonio, non improbabiliter tamen id concludimus. $. 101, Poftulabit reverentia, debita Filio dato,puero nobis nato; ut uterus, in quo conceptus erat, ipfi quafi Sanctus maneret; nec alio aut virili femine hume&aretur, Qui totum fuum corpus tradidit pro hominibus, potuit optimo jure unius virginis corpus fibi poftulare, ut nullius effet aut fieret domicilium, quàm fuum.— Si€ Jofepho fuf:epiffet Maria filios, hoftibus Chrifti eo proclivius effet dicere, nec Chriftum€ virgine natum, fed ut alios Mariae filios& Jofepho fufceptum effe,— Ita pleniffimé virgo peperit Immanuelem,que virgo femper manfit,& virgo mortua eft. Quem ventrem SpiritusSanctus feme] impleverat, à viro illum fecundó aut pluries impleri non docebat. $. 102. Hanc perpetuam Maria virginitatem, etiam poft partum, nonnulli putant definitam,Ezech.cap.44.vers.2, Porta bac claufaerit, nonaperietur,(S vir nou iutrabit per illam. Nam Dominus Dew Ifrael intravit per illam, C erit claufa, ad quae verba ita Hieronymus. PuAbré quidam portam claufam[emper, virginem Mariam intelligunt, que Gj aute partum G pofl partum virgo permanfit Et hoc quidem boná mente, P imó —á 84. De fratribus Chrifli.Cap.IV. Lib, s. imb& falvà ac illsá veritate, non firmá tamen fatis confequentia, nec itrefragabili demonftratione,— pio mes. $. 103: Lubetetiam narrare argumenta Helvidii, Dicit, Maria wxer Jofephi voca. Argumenta..: D Heledi— tur, Matt. 1: V.z0.24« Fuitcerté uxor,fed non adconcubitum, Omnia alia, quz funt contraria, uxoris, illi preftitit. A concubitu, non invito Jofepho,abftinuit, Addit, Non cognovit eam ufoue dum peperit, Matt. 1; v,25.. Ergocoguovit, poffquaim peperit, At fciat, particulam toc 8 ufque dum, non femper determinare de confequenti, Id exempla oftendunt, Mi. &bal, filia Saul, uon fuit illj"31 proles; ad IY C2. ufque in diem mortis, 2,Sam.6: 2n num ergo poft mortem exflitit illi proles? Nemo novir fepulcbrum Mofis, uÍque in diem b bunc. Deut. 34: 6. an ergo poftea id quifquam novit? Ego volifcum fum omnibus dieby, ufque ad von[ummmationem feculi, Matt. 28: v.20. an igitur poft confummationem feculi| non erit nobifcum Chriftus?'"Eoc ipycuui, Queufque venero, lediisni attende. 1. Tim: Cl Versi. An ergo poftquam venit Paulus, nonamplius attendere debuit Timotheus? L Pergit. Chriftus eft Mariz primogenitu.Matt.cap.1: vers.35.. Ergo pojl illum genuit alio, Refpondeo, Primogenitus excludit antecedentem, non neceffario poft fe trahit fe.: xir c$óquentem, nam& wnipenitus primogenitus eft, Inftat. Scriptura Chrifto frarres tüi- i buit. Matt;cap.iz:vers.46. Acor, cap.1: vers.14. quorum etiam nomina recenfentur à Galata:vers.19, Matt, 13:vers.5s.. Jacobus, Jofés, Simons 3:udas, 1m& forores ibid y.s€. j Sorores ipfius noune omues apud. nos[unt?. confer Marc.cap.6:vers, 3, Sed in promtu eft dicere, ut Jefus ivuiz«G efiimabatur vulgi fententià filius Jofeph. Luc. j:vers.23. Ita hi t eeftimati funt à vulgo fratres illius, eftimati funt, non autem fuerunt. Et quid vulga- t tius eft, quàm cognatos fratres dici?. Quazpor me.!rs, docente H ieronymo, in fcriptura divinis, fratres dicunpur natura, sente, cognationeyaffeslu, Yta Let, filius fratri: Abrahami Ge-| nef. 12:5. illius frater dicitur. Gen.cap.13:v.8. 14:14. Laban Jacobum nominat fratrem fuum, Genef. 29: 15, cum tamen fororius effet, Etiam Jacob cognatos;frarre; fuos vocat, J Genef, 1:37. Á Futres$. 104. Etutde hisita dictis fratribus Chrifti obiter moneamus, fciendum,non illos; Cii.— fuiffefilios Jofephi, e priore ipfius conjuge genitos;ut Epiphanius flatuit, nam de hac e f facris nil conftat conjuge, Deinde Jacobus, unus horum fratrum,dicitur s:9'AAgaju filius Alpb«i. Matt,cap.tc:vers,;. non ergo Jofephi fuit. Igitur fciendum Patrem horum filio-: rum fuifle 4ipbeum, imó& quorundam forfan Clop.is.. Matrem autem fuiffe Mariam; Marc.15:40. Maeta n 78 IaxoCu xaj 075 png. confer Matt.27:$€. quaduria ftatui-[tur fuiffe foror Marie matris Jefu. Joh.19: 25. ubi& dicitur Mapía à 20 xw Maria" Clj25 uxornimirüm: unde conjicitur,duos illam habuitie conjuges, Alpbaum primo,( deinde C/opam, i 5.105. Quod autem attinet quatuor illos fratres, Jacobus ut dictum, dicitur 6o A^ l eajs, etiam ó juxpic Minor, Marc,i5:40. utdiftinguatur à J.icb» Zebedai. Matt.10: v.1. 1 AGor.i: 10. Hicque Jacobus Alpha feu Minor eft ille, quem nominat Paulus$ zvAgiv: Tob xvew, Galat, V: 19.. Simon autem cognominatur á zarazisas Casanita, Matt0: V.4- i & à Dolus Zelotes, ACor v: 13. quó diftinguitur.r Nimore Petro, Matt.10:2.. Judasau- i tem dicitur& A«CCaj3- ac 2addaf^, Matt.1c:3..& Judas Jacobi, frater nimirum Jude: Vers.t. Luc. 6:16. quo diftinguiturà Juda Iffariore, Horum fratrum sre, hucufque no- j minati, Jacobus, Simon, Judas, ad Apoitolatus dignitatem evecti funt. De quarto autem fratre 5ofé non legitur, num Chriftum fccutus fit certe Apollolus fa&us non eft, lege í Matt.10: 34. Luc.ó; 1546, AQ; 13. i .$.1c6. Pre De edicto Auguflz,&5 de[criptione Orbis. Cap.1V.lib.s. s$ 9.106, Prater hos quatuor alios adhuc habuit frazres,Joh.z,3. dixerunt igitur ad illum ài dd vo qol dvrd frarres ipfius, de quibus paulà poft dicitur verf, neque fratres ipfiw credebant inilum, Ut igitur quatuor illi fratres fuerunt cognati proximiore, ita hi caeteri remotiore forfan gradu.^ $ 107. His diebus edicfua exiit à Cafare Auguffo.Luc.z, 1. Cajus Cefar OBavianus fuc. Editum N ceffor Julii Cafaris,qui principatum Imperii Romani accepit,& finem civilibus bellis fe- gugo, T cit,appellatus AUGUSTUS eft; de qua appellatione ita Dion, Caffius Libr. 1 11. 4A, us inquit, Avysc Q-, ac 3, Xov ri C) dySpuvrac dv, VarexAd On,"rd yo(x. évriad ra x,(2. ipu Ta, ayuea. mp;6a70t*:2), AUGUSTUS, quafi bominis fortem excedens, copgnominattá eff. AUGUSTA enim ea444 bonore dienij]ina ac fanlij]mma[nnt,dicuntur.Florus Librav, Traarum etiam iu Senatu, an quia condidi]Jez imperium, ROMULUS vocaretur; fed fantlius ac venerabilius vifam efl nomen AUGUSTI; st fcilicet jam tum, dum colit terras, ipfo nomine& titulo confecraretur: adeo fuperbum hoc nomen fuit. $.108. Aóyux decretum hoc juffit'Smsedos9G may sb) oieupfpwv, defcribi totam babita-«tota de« 3l bilem. Romani Dvminos terraram orbis Íe ja&abant, quem tamen totum non tenebant. iaiberertr D. Ita fafluofa Roma Ethnica fuit, quam modernz Romae Praful imitari haut erubefcit,^ x acuimenicuim fe dicens Epifopum, Voluit Auguftus, totam babitabilem, quatenus ipfius imz perio fubjecta fuit, defcribi. "uU 4.109. Hac defcriptio eum in finem facta eft, ut, defcriptis omnium civitatum capiz. tibus, conftaret, quz cujusque regionis, urbis, familie, domus, facultates, fundi& rediI tuselfent, Non fuit hac defcriprio exactiojtributi; fed confignatio rantüm Perfonarum & facultatum,à quibus Tributum exigi poffet. Hac ratione totius latiffimi Imperii cozl pias, vires& proventus intelligere potuit, Narrat Dion.libr.s6. quum Auguftus eténdis -n exercitibus vicefimam inflituillet, idque tributum Populus conftanter recufaret, decreviíle illum tributum ex agris& edibus colligere; flatim igitur, inquit Dion. wndév erzov, pU ócoy uaB. erroe aUTà d'ucun, trepley aMNac Mn, rd Te 7 idiruY DICE UP. ETT 2e lepSuc, ni! divens, nec quantum, nec quom:do iud, tributum, daturi effent, alios alio mifit, qui privatorum Qj civitatum po[fe]ficnes, feu bona defiribereut ac confignarent, Id anno Imperii penultimo Auguftum feciífe Dion. refert. Ita& nunc hac 295e208 intendit, ut cognofceret zd«rápa(e divitiasque Imperii fui& fubditorum fuorum. Sunt qui 2 2i»2(db«éxt vertunt, z£ cenferetur: non male quidem; nam ut habet VetusGloff, Cenfis eft Savypaph diaiac. Sed cenferieft proprie vi Zt,& cenfus dicitur stmviuáan,& cenfor diciturmsurmhe, Cen[uin autem;ut id obiter addam,ita actum fcribit Dionyt.Halicarn.libr.1v. Cap.19. Quivis civis profitebatur genus, nomen, annos, de fe, uxore, liberis& fervis, atque in hisotiicia& artes; dein pecunias fuas& predia, Agri ita deferebantur, ut nomen fundi, tum civitas pagusque,quo pertineret, vicini praeterea;deinde arva,vineze,pra« ta, filvae, pafcua deferrentur,. Atque hec omnia edebantur jurató,&(i quis detrectaret aut falleret, mul&abatur amiffione bonorum& civitatis, antiquitus et;am virgis cedebatur, faftitutus Romz primüm& ordinatus cenfus à Servio Tullio Rege f.iir. it docet Livius; obfervant nonnulli, ceufum, qui diceretur, proprié ad urbem Ikcma'u;xrtir.eie; in provinciis autem eam rem 3vr»eagay appellari, quod difcrimen ramen non om..cs cum cura attenderunt, 5.110, Cum igitur vellet Auguftus omnem babitabilemfive,ut alii redduut,*:/:. orbem Adeoque& Labitatem defcribiiidem etiam in Judaea fieri debuit. A quoPompcejusHiu o: vlymam ceyir, Judaa, amifcrunt libertatem Judei,& Romanorum imperio fubjeéti iaecunuErat quidem,quum 3 hac D^ferprio ) qualis tücrit. $6 De Defcripttonis qualitate, Cap.TV. Lib.s; hzc fieret 2055, Herodes Rex Judae, Matth. 2, t. 22. fed Regnum id à Romanis do: no acceperat. Regnum ab Autonio Herodi datum, vider Auguflus auxit, Tacitus libr, t, Hift, cap. j. Ideo femper placere Augufto,& gratiam illius conciliare fibi ftuduit. Regnabat igirur Herodes quidemin Judaea, fed praecarió tantüm,&$m dépose mg pur, ut Appiani utar verbis; neque adeo Judaea à defcriptione hac eximi potuit, 111. Ut autem conftet;qualis hzc fuerit 2eeadpi,utque ab omni alia probé difcer. natur, addit Lucas, Avr» 4 3ureadh eporsw Pjptro Sysuort(ovr(O. ie cuedas xupmis, Luc. 2,2. Innonnullis codicibus eft comma poft exo»; ac fi Lucee mens eflet, hanc defcriptionem dicere primam,ante quam nulla fa&a fit.Sed fi id voluiflet dicere,fcribendum fuiflet, dur« à 2omaeadit à eyurn: deinde, tuuc fequeretur, hanc primam defctiptionem faftam effe, quum Cyrenius Syrie prafideret, id quod cumhiftoria non convenit, quam paucis narrare, forfan non abs re erit. $.112. KuphriQ- Corenius, Romanis dictus Cajus, feuut eft in Latino Coff, catalogo Publius Sulpicius Quirtnius fuit dvip Voravisic vir con[uiarr,& à Caefare Augufto miffus eft in Syriam& Judzam, illo tempore, quo Zfrchelaus, Herodis filius, qui confenfu Cafaris regnabat in Juda pofl Herodem Patrem[uum Matth. 2, 22. accuíatusà primoribus Judeorum& Samaritanorum, egre ferentibus 7&9 euórw( durd. x94 Tupavrid, à regno depofitus,& in exilium à Caefare miffus eft; de quare ita Jofephus:»4j txeror pA, Archelaum nimirum, dvyada aiv, Caefar Auguftus, disc olewriesor doni Qivvay nihav ris Qe rTias, và 5 neua(x amissa, Fatum id d'szze€r4$ apris dpye au, decimoam Imperii Archelzi. Regiones fubjectas Archelao attribuit Caefar Syria: ita ipfa$udaa eye Bien Tc cvelac i irsio additamentum Syrie facla eft. lllotempore in Syria aderat Cyrenius hic, 2 Czfare milffus, ut effet Jiuajod rne T.£üvuc penitus Pra[us,& fimul vianrie Tov suy cenfor facultatum, Ydeb& in Judaam intravit, attributam nunc Syrie dzeripasó lp yt auTGy vaiac, illortin etiam deferipturus& cenfurus facultates feu fubítantias, gj 47 doscu i Qe và dpysh dn zeliualn gi iv cixov durd, acíimul venditurus domum Qj opes drcbelai, in exilio nuncagentis, Hunc cenfum autem cum indiceret Cyrenius, ecce Juda quidam, 9auXavídw; avip, x axcAtue y oram yup, adjuncto fibi Zadsho Pharifzo, hnaysto Vni doge, ad defeclionem folliitat populum, fuadetque ne cenferi fe finat & libertate exui; fed periit Judas,& omnes, qui confiliis illius favebant;&«| 9mipictus mipas ezov defcriptiones terminum[uum obtinuerunt; hac de re loquitur Gamaliel Aor. 5,37. ferrexit J1das Galileus,év€ spipays d imr gadis, in diebus defcriptionis& deficere fecit populum multum poft fé 5. fed dy ille periit,& omnes, quitquot obediveraw illi, dijferfi faut, Ha&enus Jofephus zpxajcy, libr. 17. cap. ultimo,& libr. 18, cap.1,& cap. 3. in initio capitis, $513. Ex hac narratione apparet, Quiriniu feu xupivisv femoto& relegato demum Archelao Syrize praefidium accepiffe,& in Judaeam intrafle; cenfumque egifle, non, cum Chriftus nafceretur, fed jam decennio,& quod excurrit, à nativitate ejus elapfo. Imó& cenfusà Quirinio actus plané aliuseftab illa defcriptione, qua diebus nativitatis Chrifli ataeft, Chrifto nafcentetora habirabilis eftdefcripta,| Cyrenius Judeamtantüm& Syriam cenfuit. Defcriptio Chrifto nafcente nullas turbas dedit, Cenfus Cyrenii magnas excitavit. Denique conflat, Q sinrilinm Farum,qui poftea infeliciter periit in Germania, Syrie pracfidem fuifle ultimisannis Herodis Regis,adeoque& tempore nafcentis Chufti. J. 114. Igitur cum Cyrenius Syrize necdum praefcderit in diebus illis,quibus exiit edictn à Cefare, de quo Lucas fcribit, certum elt, nec banc defériptionem factam prafideute S, ri Quirinio,$us. Ne t t t r ! De Defcriptionis tempore,ejusq, vi C9 efficacia. Cap-1V.lib.s.$7 $.:15. Neque igitur fingere opuseft, Cysenium ab Augufto ad perficiendam uni» veríalem hanc 2m»paoiw ablegatum fuiffe, ut coadjutor eflec Prefidis Quintilii Vari 5 & ut hacin re; non autem abfolute, Syriz pra(ideret; illumque etiam deinceps fecun» dam illam fpecialem egitle defcriptionem, pulfo Archelao: nam id cum hiftoria non convenit. $116, Ut autem Lucas oftendatur à veritate haut aberraffe, ciendum verba illius ita optimé verti polle;& quia poflunt, debere, Hac defcriptio aute facla efl, quàm prafideres Syrie Quirinias. Ità cporaidem erit,quod popu."AuTM a woo ypagit, ayer», hoc eft, ayorspa iren prior exflitit prajideute Quirinio, Ex quid ufitatius.quàm adje&ivum epar comparativé lignificare Apoc.a: 4. Tho&yaerwy eu Th) mpuiray i giixac, Cbaritatem tuam primanjhoc efi, priozem Zereliquiffi, confer, y.5. Matt.21: 5 6. 27:64. Luc.11:26. Joh.20:4.8, A. 1:1, Rom.10:19. Hebr.8: 7. 9: 1,2.15.:8,. 2Pet,2: 20. 1]oh,4:19. His emnibus adde Joh xiig. dà eparés us siw nam prlor me ejl, cpurepós uu iv. $.117. Docet igitur Lucas, Hanc defcri prionem,quz fa&ta eft nafcente Chrifto, antecedere$suoviay& 9moy;ao3v Cyrenii; cujus memoria ob excitatas turbas& multorum cce dem infaufta extlitit, Neque adeó adje&ivum«ye» notat crdinem 9moycapav 5 acfi hacc eflct prima ordi«e; quam Quiiiziius egit 5 quia, ut di&um, e nulla hiftoria conftat, Quirinium duplicem egille; fed notat zezipus 250298; hujus; quod nim. facta eft ante 52««cvía» Cyrenii, decem circiterannos,. $.118. Nec fine caufa notavir Lucas factam deícriptionem hanc, antequam Cyrenius Syria praes eilet;1ta enim approbatur veritas vaticinii Ef.cap.7. de Immanuele nafcendo; ufque quo Damafcus ellc debebat aput Syria tantüm, vers.8. non autem Juda. Cyrenio autem prafide fa&o, Judaea Syrize eyodien fatta eft 5.& Damafius ab illo exflitit tempore capuz& metropolis,& 35r« totius, quod femper fuerat;& Juda totius, quod non fuerat,nec elle debuerat, antequam n4; apparuiflet Immauuel; certiffimo argumento, jam darum à Douriuo efle promiffum illud guum, F'irgo concipiet,&& pariet Filium lin» mantel, Efa,7: 14. E $119. Ut autemedi&o Cafaris Augufti fatisfieret, profe&li funt ommes. ut defcriberen- Ms fur ,unisqeifque in propriam civitatem. Luc.2: 3. In illa quivis defcribi debebat civitate ai(un:, a. ex qua genus ducebat& familiam, Profedti funt vmues,qui nim. capita erant familiarum; nu(quifque & ad quos paterna devoluta erat haereditas, civitatem, $120. Ita& afcendit J«fepb à Galilea, ex civitate Nazaret, ubi habitabaz; is Judeam; Eram o (erat enim Judaeus, J iu civitatem David, dilam Betleem: quia erat é domo dy familia David. fem, Luc.z:4. adfcendirinquam. Judza altior Galilza dicitur, qui€ profundiore Galilea altiorem petit Judaam. is afcendit; furfum proficiícitur, in civitatem David; in qua natus elt& educatus 18am,16:1.18. dicam ExbA ets, ob agrorum fertilitatem:( Berb/ebem enim dem.sm panis notat)& vetuftiori nomine Ephratab, id eft,fru&iferam à^B Genef. 35:15. ubi R.^e/ mortua& fepulta, confer Rut.4: 11, unde David dicitur YEN UN[2 ji/ius viri Ejbratei, y Sam,i7:12,. Aberatautem Nazare/, unde Jofeph afcendebat, à Berieem, quo aícendebar, itinere quatridui, 9.121. Nec folus afcendit,fed cum Maria, Maria filia iip, unica paternae fami- cum Maria liz hzres,etiam defcribi debebat. Nifi fuiffet vzixanp9-, non opus habuilffet do050 2a, defponfata numquid enim putabimus, omncs uxores unà cum maritis fuis iviffe, ut defcriberentur;"xor, annon maritus, caput familiz,fuffecit? fcd iliajad quam haereditas erat devoluta, etiamti mauitatajadeile defcriptioni debuit; ut ne fraus quaedam intercederet,& haucditas defcripuoni mu», s8. Detemporisad pariendum completione. Cap. IV. Lib. L ptioni ac cenfui fubftraheretur.. Igitur afceudit Jofephut defcriberezur cum Maria defonfa fibi uxore. Luc, 2,$. adhuc dicitur Maria deffonfa, quae jam erat à Jofepho affumta,ut certa maneat fides, Jofephum femper cum illa vixiffe; ut cum Zejfonfa vivitur; hoc eft, non cognoviJJe,& à congreffu conjugali fan&e, cafte, ac reverenter abftinuiffe, Vbi com-$.122.[n Betleem cum effent, completi[unt dies, quibus illa pareret, Luc.2,6. Tta jufto niil de tempore illuc pervenerat, Illam enim Civitatem nominaverat Dominus, é qua exiret ipfi o Dominator in frael, Mich.$, 1, Augufti indicta z705£24:,0cculté, ipfo nefciente Augufto,& nil minus intendente, rem hanc promovit. Ita Reges& principes hujus mundi, dum mundana quarunt& fuis tantüm rebus intenti funt, voluntatem fzpe Dei& confi. lium procurant, Deus illorum confilia moderatur.Eo tempore defcriptionem indicitAu. guftus, quo Immanuel nafi,& Dominatoré Betleem exire debebat. Maria iter facit Betleemumyut defcribatur;ad id illuc vocata erat ab Auguíto,fcd debuit ibi adeffeob ve. ritatem Dei, ideo illuc incolumisductaeftà Deo, Mirum, ni Maria hilaris difficile hoc iter, tum refpectu conditionis fuz; erat enim£2xv-; tum temporis,quod dicitur fuiffe brumale, iniverit, bene gnara, fe hac ratione duplex exíolvere officium;(imul implens voluntatem terreftris Domini, Caefaris;(imul ipfo fa&o voluntati Domini Dominorum, & RegisRegum fatisfaciens,& complacentiam feu w4o«iavAltiffimi adimplens.Sciebant Judi omnes, Chriflum nafiendum in Betieem. Matth. 2,4, 5.. Joh, 7, 42.. Et Maria San€&a, benedicta, gratia cumulata fola id ignoraverit Imo&pepe— f.123. Peperit igi:uribi filium fuum primogenitum,«gy Crexe 9 uv auris Y. tpuréroum, m Eum.[uc 2,7, confer, Matth.1, 25. Primogenitus dicitur Hebraeis C21 99. 72 dfarior preav aperiens udlvam. Exod, 13,2. Igitur hic duplici nomine eft Primogenitus,& quà filius Dei, Col. 1; 15. Primogenitus omnis creature, hoc cít, genitus ante omnem cteaturam, Joh. 1,18. Apoc. 1,5. Col. 1, 18. Zach. 13, 10.& quà filius bominis, etenim primus fructus fan&i ventris Mariz, anteillum non tulit alium; imó nec poft illum; neque igitur tantüm eft Primcgeuitus Matris Marize, fed&. 2c povesfiie, 8 emogl dvd, ut ita loquaré Luc. cap. 7, 12. nam P3 N j3 /0992D no PN non. fuit illi ex ipfa Filius aut Filiay preeterunicnm hunqFilium 5 liceat ita imitari phrafin Jud. it, 34. Ayfeium.$. 124, Duo dixerat Angelus Marize, euAMi-u xa] e£ concipies(i paries, Luc.1, 3t f pacsDo- Contepit; nam deprehenfa fuit é 22g£y« Matth, 18.£jxvQ-.. Luca,. Elifabet nari propius agnOvit xapzór 7 xomiac auris, Luc, 1, 42, Nunc, quod conceperat, peperit, 2j$rexs, ;onia nil Ey eamus hic pedem], fiftatur cogitatio. Ita meretur res haec, i401 ovjdyios magna y 1074 porteutefa, Concepit$025. Coepit Virgo in Fentre, hoc primum eft,& fanguine& femine Virginis exfiPoemuma UitGcortuseft in utero illius Penedichws bic fruus. Cumque Virgo naturaliter non habeSpüms.— Fet dva. eic xaraGoAMy. amippav(Ge potentiam ad. dejeétionem feminis in uterum,(Hebr. 1 1,11.) necfemen in uterum dejectum folum fufficeret ad füfceptionem prolis,effecit Spiritus[antlus per potentiam fuam divinam, ut femen in uterum illius dejiceretur,dejettum foecundaretur, utque femen feecundatum in corpus humanum, offa humana;carnem humanam conformaretur. Ita potentia Spiritus fecit, ut cum fola ad procreationem prolis Virgo non fufficeret, in hacdivina prole concipienda haut tamen deficeret, Et numquid hoc ditlicile fuitSpiritui omnipotenti& eterno,qui€ nihilocreavit omnia;ex humocondidit Adamum; écofta Adami Evam; quiqueomnia poteft;& ea tantüm non poelt, que adverfa funt aut eterna verizati, quale eft mentiri; aut aeternae bonitati, quale eft flere; aut eterna Peazitudini, quale eft pauitere; aut eterne vite, quale eft ri 5 aut aeternz [a Dempyf.concept.€9' partus Domini propims confid.Cap.Av.L.3.$9 fanétitati& juflitia, quale eft pecare 5. aut conflantia, quale eft atari 5, que poffe non eft potentie,fed extrema impotentiz; adeó ut dum hzc praedicatur nn-po[fey agnofci debeatommia poffe, Hicergo dlwaric foecundum fecit. Marize femen, formavit illud in corpus humanum,;& cum illo corpore junxit accopulavit animam humanam; que non eft€ potentia materiz, fed immediaté creatur àSpiritu eterno& omnipotente. $. 126. IdemSpiritus fanctificavic /émen Marise, ut indc nafceretur Ille; qui debebat ta, quod efle 0194, axax Qs, duiarr Q^, Hebr, 7, 26. fandifi:avit, ut finelabe is, qui ex illo ortus c^nce»ir, eft, nafceretur,| Maria non erat Qde4 labis& mali expers, imó ut omnes fila ire, cou:e- bes M pta in peccato, geuita in pravitate, Tamen quod ex illa natum eft, eft idum, fre vitio, uon inquinatim.. Quod voluntate& concupifcentia carnis,& congrelfu viri& feeminze fufcipitur& generatur, fimile eft generanti, adeoque imparum ex impuro, malum€ malo. Sed Sani«m hoc noné voluntate Mariz, quàmvis neccontra illius voluntatem; dixit enim, ecce férva Domini fiat mibi ,&c, Luc.1, 38. necé concupifcentia carnali; quá vi» rum necdum cognofcens& fan&tificata haut urebatur, neque adeó? congreflu viri; fed per voluntatem& potentiam Altiffimi, in illa& ex illa natum eft; cepitque adeo carmi quidem illius effe particeps, peccati haut-quaquam, Peccatum primariam in auia ha; bet fedem& corde, cujus cogit.itiones male tantem. funt omui die, Genef. 6, ver. 4. Hzc : immiffa incorpus sembrz: illius abutitur illaque /fie arma injuflitie pecato; adeoque peccatum in mortali corpzre regnat, ut ilh obediatur in concupifcentiis, Rom. Cap. 6 Y. 12, Si anima corrupta in corpore non habitaret, illud à plurimis concupifcentiis& paffionif. busacmalitiis vacuum effet. Quid quaefo mali eft in mana, aut pede, aut lingua 5 nifi à concupifcentia cordis m. extendatur ad illicita, per innoxias ducatur femitas,&& ligi emittantur verba fcandalofa? Quid mali ineftin nuda materia aut fangzinz aut feminis, nifi concupifcentia cordis, corruptio voluntatis, libido animi id, quod? fanguine & femine oritur, impurum redderet,& peccaminofum? Semen virginis,& materia,€ " qua formatus eft fanctiffimus ventris ipfius fructus,per fe peccati malique expers fuit;nifi voluntate impurá corrumperetur.Sed nulla hic fuit voluntas impura,nulla animi libido. Ideó& quod inde natum eft, fan&um fuit, vitii expers,& haut maculatum, Fuittamen veré caro,quia€ materia carnea ortum eft, veré corpus humanum, quia€ femine humano, quamvis muliebri, formatum eft 5 verus bomo, quia in utero hominis conceptum eft. Attamen fanda caro,[anciam corpus, fanus homo; quia fine libidine, concupifcentia& . carnali impulfu genitricis enatum eft, Hic fructus ventris Mariz€ femine& fubftantia B illius genitus;indeexftitit femen muliere, filius bominis, puer, particeps carnis(y fanguinis, in forma férviscaro, in[rmlitudine carnis peccati, hominibus mili«9 adv, xueic apapviz;, Genef. cap. 3, verf, 16. Gal. 4, verf, 4. Ef. 9,5. Hebr, 2; 14. Phil, 2,6. Joh. t, 14. Rom, 8, 3. Hebr. 4, 15. $.127. Conceptio hzc facta eft fine dubio /zcce///ve; hoceft, adeundem modum, concepit quo noftra corpora in utero materno concipiuntur, quorum partes primüm principales, fuere cor, epar, jecur, cerebrum formantur; dein vene, fanguis, offa, caro, cutis; quae quin- nea, to demum conceptionis menfe incipiunt xres.Nam ut conceptionemChrifti flatuamus umosientaneam, hoc eft, ut Chriftusà primo ftatim conceptionis momento fuerit perfetus fetus, vivens, fe movens, animamrationalem habens inhabitantem id ha&tenus perfuaderi non potuimus. Nam ut Chriftus nazw non flatimfuit perfeus vir, fed primum infans, dein puer& adolefcens, denique juvenis; ita certe concepzm non ftatim perfe&us D fuit fetus,fed primo imperfe&us,dein perfe&tus fa&us, Qui fi flatim perfedus fuit foetus, m cur Solvuntur $.ga3mcenta €ontiaza, XrorAnabipotlacan, jam, 00 De Anabaptifl arum errore. Cap.IV. Lib.s. cur non flatim ex utero materno exiit cur non ftatim in lucem prodiit, cur tam diuib; latuit, juftumque tempus menfium, quod conceptioni datur, implevit?* Non puduitil. lum, quo minus effet infantulus; nequeetiam, quo minus embryo, hoceft, fetus imperfectus. Quia puerisipfi dati: xexomovme(gpxóc 49) ajjamT(Oe, etiam ille frniliter illorum y. ac6ys Hobr.:, 14. quidniergo& aveeAngioc, fimili; quo illi, modo& ratione illorum particeps fatus fit; hoc eff, per fucceflivam conceptionem,& juftam nativitatem? $.128. Neque momenti ullius funt, qua pro momeutanea. conceptione allegantur, Sermo, inquiuat, czro fasi efl. oho 1, 14. Atqui caro perfectum bominem fignificat. Sed fciant boni caruem notare ibi naturam* Acys bum.anam; ut& Rom. 1, 4.9. Y. 5. t, Tim, 3,16. 1, Petr, 3,18, fa&ius ejl caro, hoc eft,nature humanae particeps effe cepit, quid hoc pro momentanea facit conceptione, Pergunt. Jerem. 3t, y.22.. Femina circumdabit Virum, Ergo, inquiunt, non ixiper fechimn f2tsm.. Atqui Jeremias non hic conftituit def. nire modum conceptionis; fed docere, illum, quem fcemina urcumdedit, in ventreninurum fuo, eife 21. orum ilum, fortem, Heroem, robujium 34:0bi, 123 yrapotenteuilum, cujus nomen e: Cw Ef, cap.9, verf, 5. Circumdabit^33, hoc eft, illum, quieft& comprobabitur ipfo fatto& opere Rebujri]mus viclor, in utero concipiet,& conceptum pariet, $129. Manicbai, Valentiniani, Marcionita, Cerdouiani Anabag tifl«, negant, 7 Mya€ Maria aut€ fubftantia carnis illius ortum efle; fiatuunt, Chrift carnem e fubflantia Spiritus fandi genitam j. efubflantia Patris culfhs 5 iMamque 6 calo allatam,& per virginis uterum, velut canalem quendam, traductam. $.130. Quibusopponimus, 1. Quicquid genitum eft a carne, caro eff,& quod genitum efl a Syiritu, Spiri eft. Joh. 2, 6. Igiturfié fubftantia Spiritus genitus eft Chriftus, non eft faus caro, fed exflitit Spiritus, 2. Spiritus offa(b carnem non babet, ut Chriftus babuit, Luc. 24,:9. Ergoofla illius& caro& fubftantia Spiritus non funt genita, nam quod piritus non habet, é Spiritugigni non potuit. 3. Si homo Chriftus eft genituse fubftantia Spiritus, certe Spiritus Pater illiuseft, Atqui 47Zrop eft. Hebr. 7, 3. 4. Si Spiritusex fubítantia fua carnem Chrifli genuit, oportet;ut aut Spiritus fit caro, h. e. fubftantia corporea, aut mutatus in fubítantiam corpoream. Atqui Spiritus Dominu: eft, qui dixit, non autor. conf, jac, 1, 17. 5. Si Chriftus ex fubftantia Spiritus eft genitus, non eft verusho1n0o,non frater nofter,non nobis fecundum omnia fimilis, non Filius Davidis& Abraha, 10n femen mulieris, neque adeó redemtor nofter, quos enim non affumfit, non redemit, «dngelos ncn a[[;4mfit, nam& Angelos non redimit, Hebr, 2,15. 6. Quidergo vultSarpiura, quz docet illum natum 6 muliere, Galat, cap. 4, verf. 4. natum in maliere, Matt, 3,20, Nosnafcimur e muliere,& carnem habemus e muliere. Chriftus natus€ muliere; «arnem non habcbit é muliere, nam fecundün: hos errantese fubftantia Spiritus, Nati e Chrijlus e femine Dacid fe.undum caruem, Wom.1,3. eft e Patribus,quauttm ad carntm, Rom 9,5. Atqui nonid verum, fi é fubftantia eítSpiritus, Quomodoecrit Maria Mater ilius? namquod illum in utero aliquamdiu fovit, nutiivit, geírit; illud veram nonexhaurit maternitatem. Cur dicit Angelus,&-yrepipor éx c&, Luc. 1,55. ut codiceshahent antiquiffimi, imó& Epiphanius, imo& Athanafius, qui ita ad hecannotavit Véroa 06 vaSenA actas, ivryyiiCero T» Maetas^ yvy y wy eq eov uuo&r Gi, iia Lm sabor aes) 0USuor duxi ewux vopudyen,&N».€ se, wa dusd(9 urspfpor i£ av ^ri era] eie tbe, Ineundem fenfum Syrus tranftuiit, 22D 7n213 quod nafcitur exte, 3:131, Nil melius fentit Svciuus, qui quidem fatetur, Chriftum bominem, in virginis ieri Departu Marta n dolore€5* aperto utero. Cap.IV, lib.— or utero, ex ipf Dei[ubflautia uon efe genitum;. negat tamen; ilum ex fola virgin fübflantia fuiffe generatum.— Non minus quidem Chriflam bominem ex virgine matre[;mfi]fe, quàm alii bomines ex[uis matribus[amant, tamen uou negandum e[Jé, Dei virtutem in virginis uterum fiabflantiam aliquam creatam innifi]fe, aut ibi crealJe s, ex qua Chriflus,juuche eo, qued ex ipfius virginis fabflantia[umftt, verus bein» generatus fuerit y qui propterea ez boino, non matrem ttt» tum, nempe virginem ip[am babuerits.[ed patrem etiam, nempe ip[um Deimi.contra Wiekum de divinitateFilü& Spiritus Sandi,| Si autem Chriflus homo non ex fola Mariz fubftantia natus eft; non erit veré Adaria& mulieris femen, 1mà& fubftantia illaquam Deus in uterum virginis immifit;qualis erit? num corporalis;aut fpirituaiis? li corporalis,quomodo& quando ingrella eft in uterum? quomodo eft illa à virginis materia diverfa? fi Spiritualis, quomodo ex illa corpus nafci potuit? $.1;2. Necconcepit cantüm Maria, fed& peperiz,hoc fecundum eft, Ut in conceptie- epe: wane hoc habuit peculiare& extraordinarium, quod fine viro concepit, ita in partu putant Tia& in in 4 inulti illam hoc habuiffe Gingulare; quod non in dolore peperit,&«laufo utero,— Id tainen piii a : non certum, nec firmum eft, $.133. Ev2 promillio erat fa&a de feine mulieris, fed tamen audire debüit, is delere paries liberos, Genef,3. In Maria promiffio haec impleta ett,eaifa enim illa eft femez hoc, quare& ipfa tine dubio in dolore peperit. Debuit in partu dolorem fentire, quia femen|.. promiffum non debuit fine dolore in mundum intrare, debuit enim zenari fecindam om- Ranae, nia juxta fimilitudinem, Hebr.4,1*, Et qui d:fercs omnes woffros baju'avit,(S inpirmitates tulit, EÍ.53, 4.5.6. quidni& dolores partus communes nobifcum habuerit* Quicquid .£ft à peccato, debuit guflare, qui factus eft pro nobis peccatum. Atqui quod in dolore na: fcimur,à peccaco eft, Sint certé torinina parturientium in regionibus illis calidis minus acura,fenfit tamen tormina Maria pariens;. fenfit puer natw,| Nequeergo ftringit ratio, Maria dolori partus non fuitobnoxia; eó quod concepit f/ne cilpa 5 nec concepit peccazarem, Fuit enim peccarrix Maria;& puer, quem peperit, fponfor& vas peccatorum; ideà omnes peccati fru&us guftare debuit. $134. Etquidni fuerit va/va referata Sanctiffimz? Non datur utique penetratio dimenfionum. Corpus per corpus penetrare non poteft, Sol feneflras penetrat, fed feneftrze funt corpora porofa,& radii folis fubtiles, ut poros illos peneurare optimé poffint. Atqui uterus Mariz diverfze fuit indolis& fubftantizg. Et caro Chrifli, offibus incumbens carne teta nimium quantum à radiis Solis differt, Et quid opus mulus? Dicitur Maria imp'evile dies puripicaticnis[ue fecundi iege. Mofis, Luc.2, 22. Quinam funt u hi dies purificationis? ii,quibuselapíis mulier, quz pepererat, i fonze y profluvio fans guinis, quem in partu& polt partum profuderat, purgabatur, In;plevit hos dies purificationis Maria,& tum purgata eft à luxu fanguinis& menflruornm. Si autem uterus il. lius non apertus fuit, quomode federe potuit TVYTO 2712,& purgari, P3] Wpea Lev. 12, Vers.4.7, Neque enim fanguinem profudit, fi pariens uterum non aperuit. Deinde & Filium fuum prünogenitum deduxit Hherofolyuam y ut fefleret illum Domino y ut fcriptum el, máv dor Jjavoiyov aírpav aperiens matricem,[antium Domino vocal itur. Luc. 2. vers.23. Curftitit Filium fuum Maria? quia tenebatur lege j Omne aperiens vulva é ma n ribu,&c. Fuit ergo aperiens matricem, Si non aperuit matricem, non opus fuit, ut fifteretur Domino,. 2... M $435. Et ita quidem vifumjeft antiquiffimis etiam fcriptoribus, Origenes in Lucam na Hom,4, Matris Domiui, inquit j eo zempore valva reférata ejlquo& partus editus. Amr m a rof, o2"De Eilii Dei cum bominibus[amilitudime,€9 drvtrfitate brof, Hic eff, qui aperuit Matris[ue vulvam, ut immaculatus exiret, Hieron, Cruentus egrediturJ Chriftus nimirum panni involvitur, Idem lib.z. adverfus Pelagian, Solus Chriflu; portas vuloa virginalis aperuit j qua tamen clau[e jugiter permanerunt» non enim fecundá vice aperte funt. Theophyla&us in hunc locum,«vic 9. dlwolEs 1h udepay ài; Tara, Jpfe enim adaperuit matricem virginis. $.136. Fuere tamen,quibus fecus vifum,nam,;ut monet Erafmus, jam olim pia credylizas omnium animis infixit s Chriffum[iue[ordibus, fnenixuyac labore parturientis,claufo virgini utero prodiilje, Eadem ftat adhuc hodie fententia Pontificis,& illis,qui ubiquitatem pro. pugnant, fed addamus judicium Erafmi, 2«« fané, inquit, uz funt dictu plaufibilia uec irre. ligiofa 5 ita certis fcripturarum tejffimoniis deri uon po[|int, neque enim folidum eft;quod de Mem claufo adducunt ex, Ef.9:6, 337. Hüs Dei—$.137, Ex quo ita conceptus& natus eft$34-, omnia(& rc? dylpo-re accepit& portas poffedit, fuitque adeó bomo, nec quicquam humani ab illo alienum fuit, Habuit 4v, cuadum Acyixloo. animam rationale& zrvebua Spiritum, quem occidere mundus non potuit, id o^— quodolim negavit Zpollinarius ftatuens Aczor fuifle vice anima, Matth.cap.26. vers.jj. Triflis ef, anima meay Luc,2 3: 46. 7n manus tuas commendo Spiritum meum, cujus refpe&u Latroni dixerat, bodie mecum eri in paradifo, ibid, vers. 43. Habuit sua corpus, Hebr.cap.1o. vers.s. 1 Petr,2. vers.24.. Matth.26: 26. edpso Z, ín, Luca: vers.39. ue. eaAlu Joh.19: jo. ex» Joha9: 33. arepzr, ibid.vers.34, 762; Joh.20: 27. apa Johag, VeIS. 34... 7ódac, Luc.24.:39. Inde teftimonium eft San&orum, audivimus, vidimus oculis noflris, contemplati[umus,$? manus noflra iuh ou palparunt de Sermone vita, 1 Joh. v. Ita Chriftus ipfe 4»«oí(avi us. Luc.24:39. Joh,zo:vers.27. Omnes etiam humane vita gradus emenfus eft, fuit z«udio»v puerulus, Luc.2: vers. 2 1, mamuill se faxit, Lucau: 27. erevit& profer, Luc.2: 40.52. evafit denique'Arig.. Nec anima ipfius fuis caruit facultatibus& proprietatibus, ad quas pertinet i» fapieutia proficere, Luc 2: 40.52. Felle, Luc, 22: 42. uon niea, fed tua fiat voluntas. Matth.26: 39. AL V, uc iy SA, dAV dc d. Nec corpus ipfius fuis affe&ionibus, Edir&& bibit, Matth,cap. i 1. vers1g. efarivit(y fitit, Matth.4. vers,2. Joh.19. vers.28. visilaviz& dormivit, Matth.8: 24. flevit Joh. uis. Luc. 19. vers.41. gazifus eft. Joh. ri: 1$. Imó Ge datSare mortitus ejf. Rom.14,vers.g, i m:tee, Luc. 23. vers.46.. dois G mriua, Matth. z7. vers.sc, maiidwss G mwviDua, Joh.tg. vers.30. lta necnaturalium noftrorum defectuum expers fuit; illorum nimirum qui miferabiles dicuntur Auguítino, at illorum, qui funt Z«muabifes Damafceno di&ti 4j2s(i deteflabiles ,omninó expers fuit, Eft enim zentatus fecendrem omnia, jaxta feantitudimem; at Jie peccato, Hebr.4. vers.i$,, Denique vocatur A45, boiro 1 Tim.2; v.s. Rom.5af. filius bominze, Joh.3: 13. filius Davids, liu: Abraam, Matth.s, versa, femen Galat.5. v.19. Frater nofter Hebr,2; i Rom.8: 29. 1mà& ille& nos$Z 62; zrarres, Hebr. a; 11, feumdus d.n, 1 Cor. 1j: 45. FR in illo 5.138. Eltqqueadeó à nunc in^c; e incarnato do Z; 22» aliud£7 aliud, hoc eft, conftat ao td) 66-€ duabus naturis, divina& humana, five 6 tribus fubflantiis, Deitate, anima,& ne, corpore, qua in facris junctim fzepe proponuntur, ut ubi dicitur$6;& edp? 1Tim,g: 16. "raa( ccp*,| Petr. 3: 18. Rom.t v3.4. Ultionts Addam,(5 Spirirus vivincaus, 1 Coras, Vers45,. Secundus bomo,& Dominus& ceto, ibid.vers. i7. Item, ubi dicitur effe iu forma Dei,& accepiffe formam feri, Phil'1: 6, verf.7. Iteniubi junguntur Deu& fanguis. ACtot. 20:28. Filius& fangum, 1 Joh z.. Spiritus eteruus& fangiis. Hebr,o: 14, Humana hac Datura, aliàs«vvzég al Q-, alfumta à^io, fatta eft omg ar, $39. Non e n. ———.3 s^ A9 xi Dre o 9 9 Ex maturarum m^s deque INeflorzs errore, Cap.IV.lib.s.— o3 4.153. Non tamen eft i 44, 9- dQ-€ d» aliu atqtte alius, hoc eft, non alia perfona eft; quae dicitur Fil us bominis, alia» qua Filius Dei: fed una eademque Perfona eft Deus& Hino, Caret etiam humanitas Chrifti propria perfonalitatesneque enim in fe ipfa fubíftit,fed in 4é54, à qno affumpta, cujufque ayósAnuua& dvgpumwor coyavor buma"Nn inffrumentam facta eft, Eft autem Perfonalitas proprie /45/ffleutia, feu vis fabfrflendi per fe, fine alio,& extra aliud fappofitum[aflentaus matura rationalis, quam vim humanitas 760 Ac» nec habet nec habuit. Si duplex in Chrifto eft perfona, nec Deus nos redcmit, nec Princeps vite pro nobis occifus,nec Dominu glorise crucifixus eft, fed illa tantüm Perfona, quae Homo exftitit, Ut enim, qua Perfona Petri agit& patitur, Perfona Pauli hautquaquam egiíle aut paffa effe dicenda eft; ita qua Perfona humana Chrifli, fi talis fuiffet, egillet, illam Perfonam divinam egiffe minime dici potuiffet, Neque tunc nobis elle eis payows ttis Mediatsr, fed duplex. vTim,2:5. Ita Nefforius, Epifcopus Conftantinopolitanus,homo vafer,& naturali facundia praeditus, damnatus in Concilio Ephefino, anno Chrifli 451. prior dicitur erraffe; qui negavit Mariam elfe«oréuor, fed aeeorózer tantüm; imó& Deum, à Judaeis crucifixum. Faffus quidem eft, duas has perfonas infeparabiliter fibi adeffe,& Filium Dei bominis Filio fe adjunxiffe X?«de Q ew C dy dw, fecundum gratiam Gy babitedinsm(y dileGionem; fed unionem illam Perfonalem, five duarum naturarum conjunctionem i zuitate Per[one aperté negavit, Id quod liquet ex attis Concilii Ephefini, quod tertium eft ecumenicum,& Chalcedonenfis,tum ex Cyrillo, tum ex Socratis hiftoria, aliisque: adeó ut mirum fit, adhuc efle,qui ftatuant, Nefforium unam[rgulirem Perfénam confe[Jum e]. Quanto rectius Neftorio fenfit 4uguflinu, lib.3. cap.o. contra Maxentium, Chrijlus, inquituna Perjoua esf, gemine fubflautia: quia Dem& bomo eft, Addit, Nec tamen Deus vel bomo pars. bujus Perfona dici poteflyalioqui Filius Dei, Deus, antequam acaperet formam fervi, non eraz totus y.(y crevit, cum bomo Divinitati ejus acceffit. $.14o. Hac admirabilis unio,qua carnem affumpf(it$ A/5,9- in Perfonz unitatem, nil in rebus humanis fimile habet, Ufi quidem fünt Veteres ad explicandum illius myfterium fimili Ferri initi, Lieni( Cauterii iguiti, Carbonis igniti, Gladii igniti, Corporis Solaris& Luminis; nonnulli uionem hanc velut auime cum corpore mente complexi funt, tamen in hisomnibus plurima funt manentque diffimilia, Nam duas naturas in unam uniri perfonam 5 animam humanam& corpus fieri organum& domicilium Aktiffimi Dei; cumque ex anima& corpore conftet homo;qui propria gaudet perfonalitate,tamen haec in^éy« propria perfonalitate carere,id omnes res creatas longiffimé excedit, $41. Haecunio proximius multo humanitatem Chrifti cum divinitate junxit,quàm nos pergratiam illi conjungimur, unimur;defponfamur; nam Formam feu naturam fervi in fuam Deus 2i» alfumpfit perfonam, Siquecorpus noftrum à generofa,qua id inhabitat, mente, decus& fplendorem accipit; quis non fplendor, qua non lux& abundantia beatitudinis obtigiffe cenfenda eft humanae nature Chrifti;perfonaliter cum Deo Aéyo unitze?* Id nos nec mente affequi, nec verbis valemus exprimere, Ipfa Divinitas per admirabilem cvysalaCaow accommodavir fe aflumpt humanitati; ita utillam inhabitarit fine externa pompa in humilitate& exinanitione; utjam inhabitat maxima cum gloria in aeterna exaltatione, Cum puer fuit Chriftrusdivinitas pueritiam illius non contempfit, cum Fir fa&us eft, in virilibus ipfius operibus robur fuum,& potentiam fingulariter demonftravit. Imó nec sortem illius faftidivit: nec à mortuo feparata eít. In morte facta eft feparatio animae& corporis Chrifti, At necanima nec coipus à Dona te m 3 epaNon t4« men eít dA. Qj aM, Neflorina. Unio petfonalis dua» rum nat ita. rem nulli rei plene affimilari poteft, Eft unio multo arqor, quàm San'torum cum Deo, Tn illa cernitur admasbitis 60V) iti LE Egi fabx marcnt utiiolque paiuirx plIO* puctates. Ubiquitas cainis Chiifu ncn cit forma unic n: hy poltaLe, — o4— Deubiquitate carnis Chrift. Cap.IV. Lib.s. feyarata eft; nec rupta eft perfonalis unio, Queritur Chriftus fe defertum 4 Deo, cum pàteretur, quod non in illam accipiendum mentem, ac fi perfonalis unio foluta aut laxata eller; fed gratia, luce, contelatioae, fcnfuque amoris fe quodammodo deftitutum fatetur; adeoque fe qua(i dcfertum à temet ipfo dicit, $.142. Neque igitur fatis caute dicitur, Chrijtum bominem boc babere commune cum omibus Sanélis, quad cum eo Deus perjoua.uer fiit nuitus,. Interque inbabitationem Dei iu Sauclis& in Cbrijfo bcc uuum ejfe dif vimen quod 3auchis dij ribuat[ua dona dimenfa, ChriJlo«stem. immenfa, lta enim loquentes tollere videbimur anionem illam bysojlaticam, qua humanitas affumpta eft in Deum,& facta eft ipfiffimum divinitatis organum, in quo vifus eft in terra,& attrectatus manibus Dcus,& mortuus eft,& refurrexit&afceadit in altum, Quali unione nec Homines nec Angeli cum Altitfimo uniti funt, Ex quamvis ellentia ratione& gratix operationeetiam inhabitet Deus Petrum& Paulum; ta men non fecit Pauli corpus fmm corpus; nec animam Pauli fuam animam, nec in ptt fonz(ue allumplit unitatem, J.143. Et quamvis caro in intimam& penitiffimam Gà A2»« affumpta fit éxigans adeo ut eandem cum ac5« ipfa habeat fubfiftentiam,tamen id omne factum eft TE v6c iucenfuié aver ws, fiue mutatione, ut& axmets oc infeparabi'iter 5, nec differentiam. zurarum propter uuicnein eft[ublata.[ed potius utriufque naturayin unam per[ouam iy in unam b;poflafin concurrentis, proprietas fervata efl, ut pie olim Chalcedonienfis ftatuit Synodus; nam nec pojJibile eff, unam ij eandem naturam[mal coutraviarum proprietatum vel affedionum[ufceptricem efe ut cum Damafceno recte loquitur Theodoretus; aut proprieta» tes fubjecta fua egredi. $.144. Cavemus igiturdicere, sbiquitatem carsis Chrifti effe unionishypoflatice formam& differentiam[jeuficam s aut, ut aliimollius, ejecum& coujequens, My totzm carnem totam fic affipfi]fe, ut ficut caro nufquam efl extra^io, lic A9» nafquam Jit extra carnems puta extra carnis dimenfiones. In iocali y, offafi GO^is. Carncn omuem localitatem altifJime traufieudifJe,«& illecalzm ex.Jlenii modum fere f rtitam er. $. 145. Nec pigebit illorum; qui hzc mordicüs tuentur, dicta quxdam afcribeie. Brendus, im recwgritione prophetica(y Adp.ff. lica dozirine. de vera Majejlate Je fis Chrifli, allerit, Carn Chritü. veré re ipfa. fimul S eod. in incimeuto. fuiffc in utero Firginis, iu. Betleem, in ft pulcbro,(9 in culis, Idem in eodemlibro: Huynitatcn Chiif exequamus Drviuitati n.n. ume, fed i£weiay nonejJeutia, fed potentias uenme tiva, féd glorias uon fabjlantia, fed Majeflate.| Jacobus Andre in colloquio Montifpelgardenfi itafatusefl.— Caro Chrifli efl bypoflatice wniouis virtute faila Ouriprefent, Omuipotens, Omuif.ia, non quidem[ubjcdlive five in fefe, fed in Verbo s neque ex fefe, fuaptt natura vel virtute,(éd Verbi, cui perfonliter éy iufeparatiliter tnitaefl, kem, Qui feparat natura diviue proprietates,(puta Omnuipotentiam, Oyrnifcieutiam, Omuigrafentiam ,& vim Íeu virtutem vivificandi,) à Chrijlà Humanitate, Deitatem quoque ab eadem féparat. A gydius Hunniusin thefibus de unione hypoflatica; Finizajinquit;bumanitas per unit» ncm iuinfinitam Filii Dei bypolafin evebitur, transfertur, att litur, ita ut à Ac, e à Jua carne unquam abfit, uujquam ab ea dijiet, nufquam extra illam fubfiftat s[ed ddjag ue cum ea.[npra uuiver[am creati mundi localitatem manet inejJabiliter ac prejeutiinte uuitu, ]|tem, Quanquam Filius Dei carnem fuam tempore exiuauitionis loxalitati[ubjesam effe voluit. Gy quanquam adbuc, quando( ubi vult, in loco, vifitiliter apparere potest tamen Dy .ft hdd De(hrifliomnifcientta,€9 defententiaPontifi.Cap.1V.L.s. os son locus aliquis, fed illocalis Unigeniti Verbi bypoflafts eft diviniffima bujus afJumptiouis termie 1145 In quem per unionem caro falvatoris efl translata, $- 146. Qui autores non fatis videnturcogitaffe de fimplicitate infinita Y. Aj, deque Natura corporis, quod fi verum eft, quauzium C dimen[um effe debec; nequeadeo invifibile& illocale effe poteft, Putant, fi Deitas fit extra carnem, hanccum illa non veré unitam effe, nec totam Deitatem in carne habitare, Cum tamen 5 S«éeno fit Zuspie 5 tibi efl, tota efl, Auguft. libr. 2. de Incarnat, Zu cerpere zotts,(Qj ubique totus aderat Filius Dei. Hieron ad Marcel. Qui infinitus erat, etium im filio bominis totus erat. Achanaf, de incarnat, verbi, Ay Q» efl iu corpore,& extraomnia, Et quid opus multis? Credimus? Adyov verum effe Deum,& verum hominem fa&um,non phantafma corporis; fed corpus folidum& verum, quod carne& offibus& fanguine conflat, aflumpfifle; quod in ipfa gloria& exaltatione verumcorpus manfit; cui corpora glorificandorum fubftantia& qualitatum ratione erunt conformia. Phil, 3:2:, Qui hzc duo tenet, fponte deferet&' sa»GS eva 6 oja2, neccarni tribuet ea, qva funt propria Dei, quod qui faciunt, videant; annon ex illorum fententia fiet i£. v6pumre Sec xD aponomhv ex bomine Deus per profechum; Qv 9i8 diüpoz(G- X, fumronw à Deo bomo per emifJionem, $.147. Et utexunione hypoftatica non fequitur carnis ubiquitas, ita nec Omnifcien1i1: quare non credimus, Chriftum, é quo conceptuseft in utero Mariz, fécundim bumanan naturam, omuia, que fuerunt, que funt, qua futura fuut, perf GfJimeé[cire&& novifJe. "Themiftiusolim ftatueba:, divinam Chrifli naturam quedam ignoraffe,abufus loco Matt. 24: 36. Marc.13: 32. cujus fequaces Tl'emifliani, ab Auctore 5.& Zgnoéte, ab errore dicti funt. Hanc fententiam merito abominamur, At Chriftum hominem non omuis in his terris,& in diebus carnisachumiliationis, ignorantiz expertem fuilfe,$ Scripturis docemur, dicentibus, illum zmorafe diem judicii, Mattli, 241 36. Sepulchrum Lazari Joh. 11:34. ficus in proferendis fructibustarditatem Matt, 21: 19. Marc. 11: 13.& profe» ciffe, ut litura, ia& /apieutia ac gratia, Luc. 2: 40. 52. $.148. Neccontra nosfacit locus Joh. 3:34. Quem mifit Dzus, verba Dei loquitur, nonenim à menfara dat Deus Spiritum 5, non enim dicitur, Chriftum à conceptione Íciviffe omnia, etiam fecundüm carnem; fed Spicirum dari à Dco none meufira: hoc eft, non parcamanu, ut ita loquar, fed abundanti;ma copia, nulla quafi menfura fervata: unde di. citur effndi, Joil 2: 28. Notandum, non cogi nos,ut hxc verba, Now e men[zra dat Des Spiritum, accipiamus de Chrifto: nam tunc debuifict addi pronomen ///i5 fed in gene« re declaratur quae nunc fit ratio dandi Spiritus ninnram non& menfura& parce,ut olim, fed(ine menfura& abundantiffimé,ita ut deinceps j/t«vr fiuvii aque vive é ventre credens tium, qui Spirizam pronilficnis S mdsnm aceeperuat. Joh 7:38.;9. Imo nec, quod Chriftus in ftatu exinanitionis dicitur vovi/fe cogitaziues Pharifaorri, Luc,$121. Nam& erat in forma Dei, Dew,[erutaus corda i res, cujus oculis omnia faut nuda& veg ay^ut te. Hebr. 4:13. Imónec, quod dicitur Col. 2:3. In quo funt omnes tbejatr? cop m?ionis & fapientia abjcónditi: nam preter ea; quod dicere poffimus, Paulum haec cnunciare de»yflerio Dei,& Patris$? Chrifli, ut parer é verf, 2. non autem de Chrifto exinanito; nihilominus libentes fatemur. de Chrifto hoc veriffimé dici; de C^rif/o antem jnquam,; hoc efl, de perfona? Ady«, non decarne exinanita tantüm. Denique nec ex eo fequitur, Chriftum, fiium bomi: i- urnia fciviffe, qui.. futurus erat judex vivorum& mortuorum Joh. cap. 4:».27. nam& omnes judicabit, à àAilerav, qui in diebus exinanitionis non omnino faftidivit ferrenoltram voa,— Imà nec probamus hanc gloffamt, Quod Necilfiué coníequenf eft Omnifci^ entia, o6 Defententia Pontificiorum circa fcientiam anima Chrifii. Quod diem judicii ante paijioneim faz ij orabat, non frmpliciter ad bumanitatem ejus fed ad formam fervi, quam dep ofüi* vej erendum el t hactenus enim nondum didicimus formam fervi aliud quid notare quàm bumauitat.m,& eam quidem fer vientem;quemadmodum frrmna Deinotat iilius divinitatem,. cententia$.149. Non quidem ex unione hypoftatica cogit carnis omnifcientiam RomanaEc?oaefée- clefja; nec tamen ipfa de fcientia anima Chrifti ree fentitjid quod liquet e Bellarm, libr, md ma 4. de Chrifto, cap. 5. Catbolicorum,inquit»feutentia communis femper fuit, Chrifli animam, Chili,— abip[a[ni creatione y repletamfuilfe[.ieztia s itaut nil poflea didicerit, quod anteam[üiret, Abíurdum enim efle, animam Dei& Sapientie ullo tempore non ejfe fapientiffanam. Thomas Aquinas hoc utitur argumento.— Quanto aliud receptivum eft. propmquiquis canf.e influenti, tanto abundantius recipit,| Atqui anima Chrifli reliquis creaturis ratit» nalibus. propinquius. conjungitur. Deo 4 gratie fouti, Ergo maximam recipit infuutntan. Puma—$9.10, Sed quo Scriptura loco probabunt, Chriltum in diebus carnis nihil sefivife? 8 refellur. Num, Joh, 8, verf, 55. i50 5 cida awróv Ego autem novi illum, Patrem? Atqui novit, non qua humilis& exinanitus, fed qua Fi/iw Dei, à dv eig 4. ndxarev 0«avec, Joh. 1, i8, confer. Matth. 11,27. Num Joh. 2,25. lle enim noverat; quid effet in bomine, nec oput babebat, ut quis teflaretur de bomine, dfi. à yiéaxew: adviv ravra. ibid. verf, 244 Sedhis verbis non anima humans, fed divinita:is 7$ Aó?& omnifcientia aftruitur. Ratio Thomz non evincit, Chriftum in flatu exinaitionis omnia fciviffe, fed abundantiori tantum gratia affe&um effe; prae omnibus aliis, $.151. Quid quod Luc, 2, 4o, dicitur, Puerulus autem crefcebat,& roborabatur Spiritut, a)uipspSor dpíac, quod non vertendum, plenum fapienti.i, ut vulgata habet,& Bellarminuslaudat; fed, implebatur Sapientia, Qua autem implebatur, erat uon Dei, fed mJira fapientia, inquit Ambrofius. Et Luc.2, 52.. Et Jefu: prof.ciebat Japientia(y atate: ad quz verba ita Athanafius. Nou dicit, A49 profer, fd Jefis, quo nomine boo faclus Dominus vocatus fuit y. e esag vic avüpucriyne purses b) cyposociv, ut notetur bumana naturz profeciw. Qui fapientia proficit, illi adhuc de fapientia, ita ut loquar, deficit,| Necvaletgloffa Bellarmini,— Profecit opiuione bominum Chriflus, quibus indie; magis aperiebat fuam[apientiam, Nam ut«tate profecit vere& actu, non tantüm opinione hominum, ita & fapientia, Denique ipfe Chriftus Marc, 15 ,22« de qua die nemo novit, neque Angeli in celo, neque Filis nifr Pater, confer Matth. cap. 24, verf, 36. niff. Pater meus[olus: ubi non dicemus cum ZA/ario, libro 9. de Trinitate, in ez, quod nefcit, dijjenfatis potius ejf ab[condita[cieutia, quàm uatura nefciendi, em, fcietter nefcit, Item, Filius ntfüre fe di.it, ne(& alii fciant,— Ac fi nefcire effet nolle revelare: nam& fic Pater dicier nefcire, quia diem illum non indicat, nec fcire vult quemquam;& Angeli Jtire: nam qui eatenus dicitur quid sefcire, quatenus id non vult indicare, is re ipfa dicitur fcire, Sed dicemus cum Gregorio Nazianzeno» Novit quidem ut Deus; ignoravit autem ut bomo. . 152. San&é tamen& reverenter hac de re cogitandum oft, juxta illud Cyrilli libr. 9. chefauri, cap. 4. Non oportet ignorationem Íeu ignorantiam Dei Verbo inurtrt, fed. potius. mfericordiom ejus adorare, qui non recu[avit propter nos ad tantam buumilitatem defceudere, ut omnia noftra,& etiam ignorantiam bumanam fufciperet. Item. Feré fe dixit, ut bominem ignorare y infirmitates. euim noftras oues atepit, bac de caufa ignorare fe dixit, $153. 1gi De myfferio incarnationis varieadumlrato, Ca p.IV.lib.s. c7 ,$.1$3. gitur crevit Chriftus, pro setatis& officii ratione, revera ac fucceffivé, fcientià, cum revelatá, tum acquifitá, reliquorum hominum inflar, Sed obfervandae func probe hae differenti,— Scientiam numero& gradu praftantiorem longe accepit, Spiritu Ícientize donatus eft ab utero matris tantà menfurá quantá pro ratione muneris 0opus fuit, Nec ab externo principio, aut ex:rinfeca revelatione, fed internà, propria Deitatis patefactione,& natura diving communicatione profecit, ita quievit fuper iban Spiritus fapientis, conflii, cognitionis. Efa,cap. 11. vers.2. Neque fuit illa; quz in Chrifto homine fuit ignorantia, craifa& praejudiciis onerata,& profunda, ut in nobis, fed talis,qualem fentire poterat is, qui entatas ef? quidem fekmdzu omnia, fed fine peccato, Heb. 4» YCIS, 15, 9-154. Sunt, qui concedunt, in Chrifli humana natura, ab initio conceptionis atqUe Aliorum unionis hypoflaticze, fuiffe fcientiam illam beatificam& infufam, modo tam perfecto, ion: ut proficere vel augeri non poffet; in fola acquifira profeciffe, quod'aliis examinandum qa...— relinquimus, $455. Et in his confiflit sagmun hóc myflerium, Deus manifeflatus eff incarne, Ser. MyRerium uto caro fachus esf, dy babitavit in nobis. ac carne indutus carnalibus carnaliter apparuit, p,^no" conceptus natus€ virgine, non fine partus doloribus, utero aperto,fine peccato; infans primüm, dein puer, tum adolefcens, denique vir vifus& agnitus. 5.156. Hoc myfterium non obfcuré olim in multis diverfisque apparitionibus adum- vai: otim bratum fuit, ut ubi Dominus vifus eft in rubo ardente, Exod. 3. ubi Aanna pluit à cejo,?duubrsExod, cap.16. ubi Dominus ambulavit coram Ifraéle in columna nubis G'ignis,Exod.r;.' Vers, 20. ubi vifüseft feptuagintaé fenioribus Ifrael, fub pedibus babeus pavimentum Sapphiris D ut[ubflantia celi inpuritate, Exod.24: 1o, ubi in uube appatuit fuper propitiatorio. Lev.i6: 2, ubi Efaize vifus eft fedens in folio excelfo, fimbriüis ipfius implentibus templum, Efa, Cap.6. vers. 1.& Ezechieli in folio é lapide Sappbir. Ezechiel.cap.1. vers 6. confer Cap.IO. VeIS. Y«- 5, $. 147. Imó& evidentiffimis verbis predictum. Gdnef 3: vers. 16. Semen mzulieris y, maltis conteret tibi caput, Genes.21. vers,8,. Er beuedicentar in femine tuo gentes, Genef, 9. v.28, vicibus przHabitabit in tentoriis Sem, Deus alliciens Japher, Genef, 49. ver$ 10. Veuiet 3ilob, Le. dium. vit. 26: vers.12. zdmbulabo in medio vetri, Num. Càp.24. Vers. 17, E fürset Sceptrum ex Jfraéle, Deuteron, cap. 18. vers. 18. Prophetam excitabo illis à medio fratrum ipforum, Deuter,cap. 33, vers,j.. Ez il/j medii perambulati[unt pedi tuo, 3,Sam. cap.7. vers.iz, Excitabe[emen tuum pofl te, quod. exibit& vifceribus tuis. 2 Sam, Cap.23. vers. s, Ez ut lacenze matutino orietar Sol, Efa.cap 8, vers.14.. Erit Dominus in fausisarium. vers. 18. Ecce ego Gy pueri. Efa. cap. 11. vers.1. Et exibit virga é trunco effe. Ea, cap.$2. vers.2, E£ af.endit ut flolo coram ipfo, Jerem.cap. 3. vers... Excitabo Davidi Germen, Jerem.cap.3o. vers,21, Et exibit. Magnificus ejus& utedio ejus, Ezech. Cap.27, Vers.27.. Uf4ue dum veniat y cujus efl judicium. Mich.cap. 5. vers. 1.. Ex£e exibit mibi Dominator in Ifrael, Habac.cap.2. vers,3, DD! Praco, qui non mentitur, upniendo veniet, Zach, cap.2, v.14. Ecce ego veuio(y babitabo in medio tui, Pfalm.40. vers, 7.8. 2dures perforafti mibi, Ecce veui. His adde clariffima loca, quorum aliquoties mentio fatta, Efa, 7. vers. r4. Ecce virgo gravida,& pariet Filium, Efa.9: 6, Puer natus nobis. Jerem, 31. vers.22.. Mulier circuindabit virum,; $458. Écin Evangelio ita defcriptum eft, Nazus eff; Filius Dei in potentia, fEmine Das ifie vid quoad carnem, Roma 3. mifit filium[uum in fimilitudine carnis peccati, Rom,g, VEIS.3, vingeiic den cmifís f.riptum. 08 De poffibilitate C9 nece[fitate incarnationis. emifit filium[uum, natum é muliere, Galat,4, vers.4,. formam fervi accepit, in fimilitudine bominum facie, Philipp.2. vers.z. Carnis& Janguinis capit e[fe particeps. Hebr.2, vers, 14. & 3uda progerimin.v/t Dzminus. Hebr.7, vers, 14... Intrans in mundum dicit, Corpus aptafl mibi, Hebr. cap.1z. vers.s.. Sefus Chriflus in carne venit, 1 Joh.4:v.2.3. adde, qua fupra citavimus loca Joh. 1, v.14. 1 Tim.3. v, 16. Idem indicatur per veni[fe in mundum. Joh. cap.1. V.9. 1 Tim.ir, vij. defceudiffe€ calo. Joh, 3:13. 6:$1. Ephef.4. v. 9. exivilje à Patre, Joh.a6, v.28.. iffum effe à Deo. Joh.3. v.34. 10: 36. Imó& dicitur vifitatio, Luc.t, vers.78. app.oi io, 1 Timoth rz, versio.& Ecclefiaftico vocabulo; évoapxonie, Sravüpumeic weapz- findnuia, poiius 9.159. Etquamvisfit noe env pf; a haut tamen abfurdum creditu cogitantibus, ilincamaio-]um,qui coelum& terram fecit, implet& inhabitat; qui in nube habitavit olim, illamuu que quafi habuit pro vehiculo; qui toties in forma humana fan&is vifus eft; qui in homine junxit duas fubftantias toto genere diverfas, facile habuiffe apzare fibi corpus, quod propius fibi uniret;& in illo formarecr, quoloqueretur; man, quibus palparet au res, quibus audiret; ocu s, quibus videret; pedes, quibusamibularet 5.& in id immittere aun.im, quà diligeret& obediret; adeoque participem fieri caruz, quam pro mundi vita daret;& f nguiurs, quem in remiffionem peccatorum profunderet; fergi, quem percufforibus; maxilarum, quas cedentibus;. faciei; quam exfpuentibus, miro patientientiz exemplo daret ac offerret, Ita is, qui 1n templo Hierofolymitano olim habita vit, nunc zcmp lcm corp. tsbifabricavit,& in Sauclnarium ex[litit, E(aiz cap.8. vers.14 quod fc/«£im rezedificavit, Johann,cap.z. vers.19.& in zeternitatem omnem inhabitabi. In quo cum vifus eft, tunc veré dici potuit dviratibur Jude, C22'00N VOY ec Dcus velter, Efa, 40. vers. 9. in quo Specilatores oculo ad cculum illum viderunt venirt Zi n Efaize cap.g2. vers.8. quo veniente, Hierufalem facta eft. Y ND3. Solium Domini, Jerem cap. 3. vers.i7. à quo temporc non dixerint. amplins eirca Feder Domini, ne afctn| dit in vor, nec mamumerunt illis, uec vifitarunt illam, sec fecerunt. Wy adbuc, Jerem, cap. vers16. E quocumlocutus eft, tum vere fa&um, ut eft, Mich, cap.6. v.9.. Fox Dzmini, qua civitatem vocat. Audite í tribus,& Efa 40:5. Mauifojlata efl eloria Domiui,& vidit omnis varo pariter, qucd os Domiui locutum ej& Píalm,82: 5.. Deus flat. in catu Dei; in mtdi, Decrum judicat. $.160. Debuit autem omninà ita fieri,& à^5 Q- nafii, ac Deu in carne ntanife» flr Conffrum pacis, quod inter illum cft& Patrem, Zach cap.6, vers,15. non potuit ratum efTe, nifi. fangiiur feret particeps, per 22m pacem f.ceret, Colotla vers.20,| Obtulerat fe per Spiriti aterniim, Hebr, cap.9. vers. 14,& ut feret voluntatem Dei. Píalm,40.vers.o9. Ideó debuit iutrare in pinum, ut ducerer, e.ce veni facere volimntae rem titan, Fiebr.cap. ic. vers.«. 7.& vorpus illi aptari, in quo peccaza in crucem portae ret, YPetr.cap.z. vers,24. Non eflet nofter Sandlificat:r, ni particeps fa&tus eflet noftre aris, éve 99 d2iaZov xa) oi dyiniopfjuet 1E ioc crars t. Hebr. z, vers.at..— Non nofler NM alfertor» redantor, vindex, nam ut ellet ipfi noN2 a[értio, hoc eft, jus afferendi nos fuos, debuit«ffe cognatus nofter, confanguineus nofter, caro de carne noftra, os de offbus noftris. Neque nofter magis fuiflet, quàm Angelorum, fi non ut unus e nobis fatus fuiflet.— Atqui&x 425 or 9nAapCxn?) dM erigat"ACiadjs VA ai Caverag, Hebr.cap.x.vers.16.— Potuiifet nos docere, nec tamen in carne venire, potuilfet nos recere, nec tamen caro fieri, non potuit Sacerdos efle,& Sacerdotis defungi, nift homo factus fe ipfum traderet cb/uiouem dy. Jurtfinm Deo, Ephef, cap. 5, vers 2. CaIo 'Neceffitas ullius. eAqte foli«sys propria.— Cap. TV.Liba. 99 ro fa&us non pudori duxit Fratres nos vocare, Hebr, cap, 2:verf. 11, quod non potuiffet, ni caro exf(titiffet, imó potuit dicere, ecce ego y pueri, quos dedit mibi Dems, Hebr. 2: 11. Adamo illudens dicebat olim Deus, ecce Adam faítus efl, ut tuts à nobis, Genef. cap. 3: verf. 31, Nobis dicere nunclicet, Ecce Deus factuseft; ucunusé nobis, nam quemadmodum pueri fang uiuis(5 carnis participes fant, itaille ffmiliter illorum fadus fl particepse Hebr, cap. 2: verf. 14. Ita nunc habemus Mediatorem, qui Des eft.& Homo eftne igiturterreat nos 744jeflas divina,quae in illo,quia& fimilitudo carnis noftra in illo, Nec à fpe nos dejiciat builitas carnis in illojnam& eft qualitas Dei in illo, accepit enim formam[ervi, qui eratin forma Di, Hic nunc vere fa&us eft 2ONTDV. nobif um Dci. E$.1£1.. Necdebuit tantüm nafci, fed& à virgine nafci, nam Sacerdos fecundüm ordi- peciit te2 nem Melchifedel, debuit elfe za vop. Id dicebatur Melchifedek; nectamen eraz.. Hebr, n inutlem. cap. 7: verf. 23. Immanuel non id Jiciter tantüm, fcd reverà eft, à 2é59- potuit ueré- ae c gr acer. Gpris, fed non duaprine, Potuit mitti ru frmilitudine carnis peccati, hoc eft, in tali -. carne, qualis eft caro peccatorum, Rom, cap. 8: verf. 3. fed non potuit mitti,ut conceptus autgenitus in pravitate& peccato, San&us Deus debuit etiam efle fanus bomo, c maliexpers, uon inquinutets ,à peccatoribus fzparatus, Febr, cap. 7: verf, 26. Igiturut fine 7 peccato nafceretur, qui peccarzem non novit. 2. Cor,cap. 5: verf. 2 1, à virginenaíci opor- tuit, quz ipfa quidem peccatrix, ex fe, fan&tificanteSpiritu, gigneret Spiritu, gigneret : Sanslam Domini, nam qui€ nuda illius fubftanua; non evolunrare virginis, ut caufa principali, nec& concupifcentia aut libidine ulla matris, necdum e confilio carnis,fed per potentiam aeterni fanctiffimique 3piritus formatus eft, carnis quidem revera ex illa j£ ^ 45, non tamen illius peccati aut corruptionis xexorormee, Deniquenon absre fuit, ut qui . in mundo fecit& perfecitopus, omni humana potentia majus,in mundum intraret illua firi& novo quodam modo; efletque veré natus homo, fed non natus fine miraculo; | adeoque vere 912 7751021 I7 in fonum dy. prodicium in Zfraél, E. cap. 8: Y. 18. & meritó vocaretur«2D. Z4dmirabilo. Ef. cap. 9:verf. 5. $. 162. An, fi non peccaffet homo& lapfus fuiffet, etiam 4£y G- caro fatus fuiffet, An, non difputatur inter Scholafticos, fed nullo bono;nec ulla urgente neceffitate.Docet Scriptu. pecaffe: hora Chriftum veuiffe in mundum, ut. peccatores falvaret, 1. Tim. cap. 1; verf. 15, Si non me. Chriftus fuiffent peccatores, qui falvandi effent, ut in mundum veniret, opus non fuiffet, Natus eft fae? nobis, Ef. 9:«. Luc. 2: 11. Siergonon fuillemus, nectales, ut fumus, peccatores& miferi, haut natus fuiflet, Neque enim id requirebatur ad perfe&ionem& confummationem glorie, quam babuit apud Patrem, antequam mind effet, Joh. cap, 17: verf 5. nam bominem fieri, non eftgloria divinitatis; fed gloria humanitatis, C«ro maxime honoratur, que e Afyov affumitur, Non per affumtionem carnis fit beatior à^25», fed per illam conjun&ionem beatitudine perfunditur 5 cdj£. $. 163. Eftque hoc? A4ys, feu fecundze perfona: fanctiffime Triados, carnem fieri, Non alia nam eti Pater, Sermo,& Spiritus S, fint unus, v. Joh.$: 7. imo& Parer Filio aptarit cor- pe fona fata pus, Hebr, cap. 10: verf, 5,&& Spirit S, concejtus fit Chriftus, tamen non Pater eft na-. ea caro, tus& homo fa&us,nec SpiritusS. fed à^6,^ F./ius tantüm,PerfonaFilii affumfit formam 42m 6 Aifervi. Inillius perfona terminaturimmediate unio hypoftatica. Aflumit carnem ad per- 2 fonam, non ad naturam, Neque natura dici poteft aflumfitle naturam, nifi re/aze; quatenus nimirum perfona, quz allumfit, à£59, naturae divinae particeps eft, fi enim natura divinaabíoluté dicatur affumfiffe humanam, jam etPater dicendus eft illam aflumfiffe;imà 100. DeMariafiliofa[ciis imrvoluto,€9'c. ac comitata per-Angelo; & Spiritus San&us, Hinc fcholze malunt dicere,perfonam^éys naturam,quam naturam naturam aflumfiffe,Damafcenus aliique veteres divinam docent naturam alfumfi]fé carnem in uma fiti rog actor; feuin Goes? Aóys. Msüaflium— f. 164. Sed redeamus ad vh 2«oróxov, Illa natum filium fuum iczapydvoct fafciis invol. natum fati? jr, Luc.2:7. Nimirum, neceffum eft(€ ian? cupa Oe vocor eiut ar^ 32 len 7 min. isinvovit, 5a ra ipla: x, depadii o»?), Ideo cauta mater infantulum fuum fafciis ligavit, ut& calorem indc perciperet,& membra illius tenera rité losarentur.Non excepit infantulum dix T T yacpoc ayos^Dem à ÉaciAe(D ecppues y flatim nt ex utero prodiit Regia purpura, quàmvis e femine Davidis Regis natus eflet, nou enim tunc germinabat amplius domus Davidis, zuenrium illius collapfam jacebat, Ideó& hic puerulus, quem ip$ dw ug. ayüpozre& Baci éx fniul Sol bominem vidit(y Regem, quamvis baut ex boc muudo Regem joh. 18; 36. 37.) aeipalei idi Tixcy auapydarov privatis ac vulgaribus teius fafinnonà 75s Bani aoc dzrexvnün in aula regianatus efl, fed in abjecto ftabulo; ubi non mollia illum exceperunt cunabula, fed pofitus eft à matre fua in prajepi, eg) avbxouver aivor iv r$ drm, kt in preíe- Luc.2:7. Diverforiumalii jam occupaverant. Pau peri Maris non id amplius patebat, PPPU— Stabulum fufficiebar illi;& puerulo nato à prm prafepe, Nugantur, qui exinde,quod fcriptum eft& zi árwmcum articulo,conjiciunt notari certum diverforium,cujus infigne fuerit pre/epe, Quanta autem exrmanitio?: Cujuseft coelum& terra,ise diverforio excluditur. Qui nobis paravit locum in ccelo,vix invenit locum in terra.Qui venit hominum bono, ab hominum feparatur confortio, ablegatus in ftabulum, ad prefepe, locum non hominum, fed pecudum, Non puduit ipfum cubare inter pecudes, qui ipfe ur pecu ad madlaticnem deinceps duchi eff, Ef. 55: y. 7. cujus& fieb pedibus pofita[unt ournia, C» COvbow X oves( boves omnes, 6 pecudes agri. Pfalm, 8:7. 8. Goin que— f. 165. Ututautem obfcuro loco natus eft, tamen non fine glorianatus eft, Prater. metivitatem quam enim, quod fuit e/iria,& fignum(b nova plane res, nafci€ virgiue, nafci fte peccato, Chibi^— tamen aliaadhucgloriz exftitir manifeflatio. Erant fc.poJiores in eadem regione dypavviAlec in agris fub dio degentes,(5 pavAeiv eft&v 45 pa^ euo bo rer, f. àv a^ gcis curi(2), h.e. in agro P:ftores ruri flabulari, ruri peruoclare, rufticari, Inde dicuntur evipSoee 2; pav2ci,&&9v dy pav)& excisbant.(b Zasofles duAmza às vorloc 520 a0 avsijurlus avv cffodientes cuflodias nsddis f. no&turnas(funt enim duAaxaj] Apcea] X, voxleezva] juxta Xenophontem) fuper gregem illorum, dis apparuit Luc.2: 8. Ita dum rebus fuis intenti funt, ecce Znseiu: Domini zig s ax(sic fubito ills afliAngelus Doe Zit,& cloria Domini circemful/it eos, Luc. 2:9. Gloris Domini hic itadicitur ut. Exod, mnhcm 24647, Er habitavit gloria Domini[uper Sinai, Et affe-Xas Lie Dominiyut ignis comedeus. g oria ful- M.. U. c» gente. conf.Exod.4.0:54. Matt.17:5. dicitur nubes /ucidaChriftum in izutz cbimbra[[eyex qua exit vox, bic eff Fdis mei. Id interpretatur Petrus 2.Eph.1:17. voces hanc allatam à magniyia glorianubem illam luminofam vocans us7aAcapexii day. lta& hic diccre poffumusgleriam Domini qus paftores circumfulfit, fuifle nubem lacidam, qua media nocte jncundem & amenamlucem attulit,& profundas tenebras illuttravit. Angelus Domini,non fineg/ria Domiui, ux figno divina fuz mitfionis,apparere palloribus debuit. Miferi hi timuerunt vale Luc. 2: 9. non allueti angelicis colloquiis,& coeelefibus vifionibus,nec id mirum, cum nec fanctiffimi Deoque amiciffimi, fine timore& metu sppaiitiones divinas intueri potuerint, Exemploeft 44ofes Exod.5:€, Ejajas Ef. 6: s. Daace;, Dan 10: j.9. Difcipali Chrifli Matt. 17: 6.7. jobanaes Apocaz 17, Necapparuit Angelus paftoribus in fomnio, ut Jefepb Matt. 1: 20. nam cum gieges pafcerent,fomnus procul debebat effe ab oculisillorum, Ita Jacobus de fe dicit, fuir fomuus meus ab oculis me Gen, 3i: 40, fed apparuit ha m gloria, C5 eorum ad'Pafloves fermo. Cap.1V.Lib.s.— rot lantibus,& vigiliasnoctu agentibus.Timentes ita mox alloquitur. Ne zimeté,ut& fecerat Zacharie,Luc. 1:13,& Marie Luc.:3o, Spiritushi famulatorii, San&orum confervi, nolunt illis horrori effe, Ecce enimjinquit,amuncio vobi£audium magnum,quod erit.omni populo. Luc.z: 10. Ideo cum tanti gaudii nuncium afferret, metus utique ceffare debuit. 9.166. EvayfeAiCoua] inquit Angelus, Vox hzc fignificat.laetum quid bonumque& Angeli fers exoptatum annunciare. Neque enim tantum ufürpatur in genere procujufvisrei& fer- mo.— monis nuncio ac praeconio, confer. Luc, 1:19. 1, Theff, 3:6. 1. Petr. 4:6, fed in fjecie Las notat annunciationem ingentium illorum beneficiorum, qua Chriftus, Mediator melio-^^^ ris Teftamenti;adduxit& rata fecit; qualia funt,imprimis Jefis Chrifi4s ipfe,donum donorum, omnium denorum Autor, Irsletio promüfionum Patribus factarum 5. Reguum Dei, Pax Divitie Chrifli c, qua funt(umma Evangelii. confer. Luc, 4: 43. Eph. 2:17. AG, $:42.8:12, 13:32, 17 18, Ephef 5:18. Igiturcum paftoribus Angelus dicit, ecce iva960a] üuiv y id in hac emphafi accipiendum eft 5. lzetiffimum nuncium maximze rei, maximique beneficii, olim promiffi& exfpedtati, nunc vobis affero: nam& addit, annuncio vobis gaudium magnum, Yta Angelus exftitit Evangel/flaypoteftque de hoc Angelo,& de multitudine illum mox fubfequente dici, qm faves[unt feu fuerunt, non, in unontibus, fed in nubibus voces Evanselizantium pacemybonum, Jalutem, Ef. 52:7.&& Pfal. 68:12. Evangelizantium Angelorum zurba magua, 5.167. Annuncio, inquit, vobis gaudium magnum, hoc eft,rem,qua fit caufa efferix apár pite gaudii magni. Hoc magnum gaudium in facris dicitur xapk dvexAaAwT. ng] disdoLac- ydAlw, pon 1. Petr. 1: 28. zxapz aemspogin. 1. Joh. 1: 4. Hinc Baptifta, ev» 4 apa A xu» eemAipo)). Joh. 3:23. unde& Santti monentur z«fpew gaudere, Phil.4: 4. Gaudz valde filia Zion, jubila filia Serufalem. Zach. 9: 9. 4.168, Magnum hoc gaudium, inquit, fore omni feu toti populo, Ut in fe magnum id"E & diffufum eft, ita& multi plurimique illo perfundentur. dri tit, it i Omnis populus, Judaei& BeD- oorr md tes, Omnes fJamilieterra, gentes& jiucs tzrra, Palm, 2:8. à mariad mare,(9 à finvio ufe que ad terminos terre, Zach.9:12.. Vobis efl promilJio, qz filiis veflris,& omuibus, qui pro» Mts cul fant. AG, 2: 39. Mum autem intelligit populum, qui eft Aaóe 98, Aads eis afberolnom 1, Petr. 2:9. 19.. Vocati enim Sanüi funt populus,& ci 8A enBévies, caeteri funt 8 Aad: non populus, v. Petr, 2: 10. adeoque docet, gaudium hoc fore omnibus vocatis& eledtis ex omnibus tribubus['raél,& ex omnibusgentibus, $. 168. Gaudii hujuscaufam addit sum natus eff vobis bodie Servater, qui efl Cbriflus contnustio Dominus, in civitate Devid. Luc, 2:1. Natus eft, confer Ef. 9:$. eveflró ordine fa&tus icimonisAneft, carnis veftra particeps, frater vefter, Natuseft vobzs, non Angelorum bono, fed vc-**'^ ftro. Natuseítvobis cüpspov b.die, hac nim, noctez nam eadem nocte eft natus, qua paftoribus eft annunciatus, Etiam e4u«zor de noA dicitur. Matth,27: 1 9. Natus eít vohis hodie Servator, swrip, qui férvar a pecuatis populum, Matth. 1:21, peccatores, 1, Tim, 1: 15, Qui efi Xpigccun&us& ungens; xvecQ- Daminus, quà eorr?) ecquirit, purgatque Jibi populum reculil, In dvita: David qui Betleem, confer, Luc. 2: 4. 4.169. Etut paftoribusomninó fides confirmetur, dat illis eser fignum, Imveuietis infautem fafciis involutum, jateutem y 72 uva in prafeti. Luc2:1:. lta Angelus optime noverat, ubi infans cum matre effec; ubi illa ilum pofuiflet. Non nominat domum, aut nomen hofpitii;ubi erat,nec it opus.Betleemum ingreffi paftores,divina manu du&i funt illuc; ubierat. Forfan& in parva Betleem non nifi unum fuit diverforium,quod ita magnum effet& amplum, utitabulum haberet& prefepia. Itanec hic locus favet eIfOri quo flatuitur prajepe fuille infigne diverforii. n 3$. 170. Er 102«De apparitione multitudinis caleflis, $. 170. Ethac quidem nativitas fufficiens gaudii maximi caufa eft 5 ratione habitá t. Perfonz, de qua Sermo eft, nimirum eft Chrifus, Dominus, 2. Officii; quo fungitur; eft Servator. 3. Formae, in qua apparuit 5. eftzatis, 4. Illorum, quorum bononatus eft, vobis, hominibus, miferis, peccatoribus, improbis, filiis ire, damnatis, impotentibus, Quis non gaudeat, Dominum Dominorum, Chriftum Domini, germen ex alto deícendere& venire in mundum? Imó venire ut Servatorem, non qui mundum judicet, fed per quem tnus fervetur.. Joh. 3: verf, v7. 1mà nafci, adeoque haut apparere in forma terribili, inftar ignis confumentis, fed in firma fervi,fratrisque,fratres atlerentis, Imà nafci ncbi*, qui eramus perditi, mortui, ab omnipotente Deo abalienati; adeoque nos fervare, falvos facere,& à profunditfima miferia ad excelfiffimam evehere felicitatem. Non eft Servator, ut Mofes, qui ex /Egypto; aut ut Judices Ifraelis, quié manu incircumcifarum gentium populum liberarunt; fed cui convenit dicere, E wann inferni redimo illos; E morte a[fero illos s. ubi flimulus tuus, mors. excidium tuum, inferne$5. Hof, 13:13.. Si fuper nativitate Johannis eavii[uit multi, Luc. 1:14. qui pracurfor tantüm hujus fuit Domini, amicus hujus fponfi, czetera nou dignus folvere ipft calceos, quidni gaudium concipiat magnum& ineffabile populus omuis fuper nativitate hujus Servatoris, Chrifti, Domini? confer. Ef. 9:2. Maltiplicafli gentem 5 ili magnific:fli laetitiam y letati funt coram te; ut latitia in me[]e 5 quemadmodum gaudent, cum dvvidunt fboliui, Cur autem? nam pur natusefl uobis, Ef.9:€. Cum Ange-— j.171, Angelo ita loquenti:Za/drnc repento adfuit Ask cpahzs parie multitude jo appe celeflis exercitus. Luc.2:13. Exercitus calejtis fuerunt 4ngeli 5. dicti epa 5. quia bella ex'ehisez.. Jehovo Domini fui, gerunt; illiusque comites funt& fatellites,ut milites Imperatoris. ptcitus, Imó, quia funt potentes viribus ad faciendum omnia,& perrumpendum omnia, ut armati folentexercitus, Et cpalid vpaviQ-, quia celum eft domicilium lorum proprinm 5. quia coleftibus armis pugnant, non arcu; nec miffilibus, Potentia illorum externis armis non indiget, lgitur ubi fermo eft de exercitibus Dei Zebaot, ut Pfalm.1o3:21.. Luidate Dominum omues exercitus eji5, confer Jof. 5: 14. ugeli intelligendi funt; haut tamen foli: nam& alios habet Dominus exercitus, J/rael nim,& geutism Exod. cap. 12: 40. Jerem. 3:19. Dicitur autem multitudo exer.itus, multi enim funt Angeli, syriades Deut. 33: 2. imó myriades myriadum. Dan.7: to. Ifradlitee dicuntur ferviiffe z5. ceari£ 7 dpare exercitii celi, A&or. 7: 42, hoceft, dngelis; quorum vehicula feu corpora //e//a gentilibus vifze funt, Qurlauda.— 5.172. Heec multitudo coeleftis exercitus coepit /andare Deum, Luc. 2: 13, Quamvis virDeun, Servater non natus effet i/i 5 dixerat enim Angelus paftoribus, tri» 9» Suiv, confer Hebr. 2:16. tamen füpernativitate illius gavifi funt: ideo laudarunt, Neque terra eft fundata propter illos,& tamen, cum fundaretur, jubilarunt, Job, 38:7. Scilicecgloriam Dei & Domini ac Creatoris fui cura habent;;& gaudent fuper operibus, in quibus illa infigniter patefcit. Laudarunt Deum fonora& humana voce: quamvisnecos, nec linguam haberent, funt enim Sirius. In aére, é repercuffione, fzpé exiftunt humanz voces, Ne ergo mireris, Angelos, potentescreaturas, in aére humanos fonitus formaffe, dulcesque fudiffes& fineorgano linguz fonoras& diftin&as voces emififfe, Ginicom,$. 173. Aóray& eso: Se, Z VR ye eiphmn, 6 erÜpurois tudoxia, Luc. 2: 14« Hoc ARS* totum illorum canticumeft; verbis breve, fenfu prolixum. De Deo, de Terra, de bouinibus canunt, Deo gratulantur s/oriam, Terr Pacem, Homibus complacentiam, ADco incipiunt, terram fecundo loco ponunt, in hominibus definunt, De exce/frs d profundé loquun' i [ l *.. ]). 2 €9'(antico Angelorum. Cap.V. lib.a. io loquuntur, Deusin excelfis eft, Terra in profundis. Achafo dicebat Efaias.]N rows pex" DOYDO AM profunda petitionem, aut exalta Jrfum, Efa.7: v, Sancti hi Angeli; nunc Cantores,& exaltant canticum fuum,& profundant, $174. GlEria, inquiunt, /n ex.elfis feu alriffrnis Deo. TI rmm nv DND 4 Domi- G'ora no f; hum boc, Píalm.t:8: 24. quod Angelusnunciaverat, Ab illo datusFilius, qui nunc Deo, Puererat natus, Zelus Domini Dei exercituum fecit boc, Efa.o: v. 6. Sic Dew dilexit mune dum; ut Filium[uum unigenitum darez y mitteret, Joh,j. vers.16. Gal.4, v.4« 1deó gloria Deo,. 5.175. Deo, qui eft Deu glorie A&ot.7:2.. Rex glorie Pfalm.24:10. Domine gloria 1Cor.z:8. qui eft à dv£w in gloria 1 Timoth, 3:16. cujus gloriam Mofes optabat videre Exod.3::8. qui gforíam fuam alteri non dat Efaise 42: 8. illi, inquam, Deo gratulantur Angeli rium, Celi dicuntur enarrare gloriam Dei. Pfalm.19: 1. confer Rom. 1: v.20. Hanc autem gloriam, de qua hic Angeli canunt, eft illa proprie gloria, quamenarrat natia vitas Salvatoris, Chrifli, Domini, iu civitate David: quia enim ille éréy 9» eápspor; ideo dicunt, G/vria Deo. Quare de illa imprimis hic cogitandumeft gloría, quin nativitate Domini infigniter patefacta eft, Haec enim conjunétam habet fingularem manifeftationem glorie Domini, Ideó&, cum Efaias videret Dominum, fédentem in excelfo filio Fimbriisimplentem templum, quod erat videre gloriam Jefz Joh.12: 41. hoc eft, Dei manifefti iu carne Y Tim, 3:16. audivit vocem, plena toza terra Gloria ejus, Efaize 6: 1-3.& Efa.40: 3.5. ubiclama[Jet Vox in deferto, parate viam Domino, quz fuit vox Johannis Baprifta, dicitur manifefland.1 gloria Domiui,& os Domini locuturum,[petlaudum omni carri, lta& Hag.2, ubi dictum erat, Feuturum cwn 3 D'IDn defderium omuium, populorum, quo adventus Chrifti notatur, ftatim additur, Er implebo domum bauc gloria vers, 7.& Gloria domus fecunda major exflitit pra prime domus gloria,.. i. Qua autem fit illa gloria; que iu mitfione Filii, nati€ muliere; tam illuftri manife ftata eft modo, ut ad imitationem Pauli dicere liceat, Neque enim plorio[um fuit, q:od glorio[um fuit olim erac$)zipCaM dient d'éZnc ob praxellentem gloeriam,qua& in incarnatione Domini apparuit, 2Cor. 3: ic. paucis enarremus,. 4.176, Igitur NativitasFilii Dei enarrat gloriam. 1. Divinze veritatis, PremifJrones patribus faclas implevit Deus, excitans Sefum, Aor. cap.13 v.22. Et in hoc Jefu; in carne manifeflato, omnes aliz promij]jones Dei facle funt, N« e Amen. 2 Corinth.r. vers.20 Ita in ipfo apparuit, quod Deus verusef? Joh. vers.33.. 2. Gratíe divina amoris ac be. nevolentig; tum illius, qua Filitun dedi? Johann. 5: 16. nec illius pepercit Rom.8: 32 qua in re ineffabiliter commendat charitatem Dew: in nos fuam Rom,«:8. tum illius, qua en Filio eun'a donavit Rom.8:32.( Myra eg) ipu wray) oua(u, 2 Petr, 1, V.4. nofque adeo in Dile&lo t 2eiruze Ephef.i, v.6, quae tanta funt, ut de illis Scriptura teftetur, cculus non vidit&c. Y Cor.a:v.9, 3. Divinze fanditaris& juffitie, Ut juftus elfet Deus, qui juffificat impios Rom,4: 5. mittit Filium, quem tradidit pro impiis Rom 8: 32.& ob lapfus Morum, Rom.4: 25. In judicio ,cui fubjecit Filium, eff exa'tatus 5 d iu 1njritias quam addzxit Filius, fancfificatus, Efa.s:16, 53:8. Dan.9:14. Mirare juftitiam, ut cone demuaretur peccatum, quod egi erat impoffivile, mittit Deus Fium iu fn il.rudine(dT aus peccati, 5 pro peccato Rom. cap. 8. v.3. faciens illum pro uobis peccatum y qui rc 0e rat peccatum, ut nos feremus juflitia Dei inijfó. 2 Corinth.sz2:1,.— Ne peccatum dinutteretur impunitum, punit illud in Filio proprio. facitque illum reddere& reftituere, qud pon rapuit PÍ. 69: 4. 4.Divinee potenzie; à qua dvraros audit, Feviz mibi py aera i e . Us ue MA 104. De(antico Angelorum. Cap,IV. lib.s, Luc.x. v. 49. Quanta potentia! dat Dominu fignum. Ecce Firgo gravida, d parit Filium Efaj,7.v.14. creat novum in Terra. Femina circum.lat Firum, Jerem.31: 22.. Facit fuper illum quiefcere Spiritum potentie,Efa,ti; 2... mxit il lum potentia AGor. 10: 38, qua fe. cit magna illa& mirabilia in terris, Matt.11:5, abolevit Diabolum Hebr.2, v. 14. mortem 2 Tim, 1:10, 70 ddvzlov ro0 vius effecit à duravós Potens hic, Rom 8: 3. f.Divine fapientie, Solus Deus fapiens fuit,& novit remittere peccatum decenter& punire; parcere pec« catoribus, non parcere peccatis 5. poenam pro peccatis exigere, nec à peccatoribus exigere; fatisfacere juftitize, nec oblivifci mifericordie; nil de jure cedere,& veniaminjuftis concedere; impium juftificare, nec condemnare, imo jufté juftificare, ut ipfum zi d. xaivpa, TOU vous in illo impleatur, Rom.8: 4. Hac movzcluA O-(90i vcO. 9 Ephef, 5:to, manifeftata eft in miffione Filii. 6,Divinarum divitiarsm.Solvit pro nobis zrz/Aveeoy re dempticuis pretium, pofuit CO f'urisfaslionem, eft Dominus omnium«var eic rdstus Rom, 10: 12,& Auct f'appeditat introitum in Regnum Domini(y fervatoris Jefa Chrifli, 2 Petr: tt, Omnis hic zAs7 9 collatus eft in miífo Jefu;unde& appellat illum Paulus 7. Zi£rzriso mgro TOD eig 8 Ephef.;: 8. 5.4177. Deomnibushis cya: 4: liceat exclamate cum Paulo, 0 profunditas(apientie, divitiarum d cognitionis Domini! Rom 11: 33. $478. Gloria Deo, inquiunt Angeli, fubintelllge ici$f/, hoc eft, competit jure,& tribuitur actu, ignus eft actipere gloriam dy bonorem. Qui z/ori.iu, mittendo Filium, ita m:AvrpóTwc demonftravit, illi e/oria eft, dicitur attribuitur. Ubi autem?[n alti]fimis, Cli, quos replet Dominus, qui funt rbrouu: illius Efa.66. versi,& Y37[122 1Reg. 8:49. funtaltifimi, Altiores enim funt terra, Eía.55. v.9. aére, fideribus, fole; qui altffimi celi dicuntur celi celorum, 1 Reg.8: 27. 8 celum tertium, 2 Cor.i2:2, In altiffim his celis gloria canitur Deo, Z/tiffrmo,. Quaeris, à quibus? t, Ab Jfugelis, qui in nubibusillam decantarunt, num in celis, domicilio illorum proprio, filere illos& mutire putabimus? Laudate Dominum^|ngeli ejus, Pfalm. I03. Vets. 2C. 2. A Spiritibus iuflorum cou[ummatorum, d Ecclefia pr'mogenitorum, in culis agencium, Hebr.12. v.23.. Abraam vidit diem Domini,( gavfus efl, Joh.8:«6. notificar nunc prinzipatibus(y peteflatibus in[apercaleflibus, per Ecclefam, mltivaria Dei fapientia, Ephef. v, tc. Num putabimus hac fine cantu& glorificatione Dei ab illis percipi? quinimo canunt canticum ee vum Deo C Agna. Apoc.$:8.9.1.12.14.. Gratias agunt, quod venit is, cujus gratia funt Jalvati, A&or.15: 11. ut coufmmaretar per pajfiones Princeps Jalutis. ipjorum, Hebr.2: 10. Ita gl;ria Deo in celis dicitur femper& perpetuum, Si autem ita agunt celeffes, quidni idem facient rerreffres, hoc eft, in terra agentes? Timentes Dominum laudate illum, One feinen Jacobi elorificate illum, Pfalm.22. vers.24.— Omnes gentes, quas. fecifli, Denue veuicur, 32 Y2132"1.(7 eloriam dicent Nomini tue, Pfalm.86. V.9. dicent, Gloria Domino, confer Pfalm,72: v 19, Beuediclum Nomen&loris fuum in féculum, cy impleatur Gloria ejs5 tota Terra, meu(y emen. Ita& coelum& terra uno ore. dan maguizudinem Deo noflro, Deut. 32: 3. $. 179. Poteft hzc periodus& ita accipl, G/ería in excelfis Deo, hoc eft, Deo, qui eft in excelfis, cujus zbrouus ibi eft, Efaize 66: vets.r. ut ita notetur, ubi fit Deus, cui canenda gloria eft; iy excel[i nimirum, é& ó4»Acj; Hebr, Cap.1, v, 3, C2'13223 Job a5: 1. Et hoc ad gloriam Dei facit, quod à idis Qe savon Cline alrillimus babitat in alti]]imis; non amplius à» xeipernirois vaois AGor. 7: v.48. unde& in Prophetis, Exaltatus eff Doming, COYVO 120 72. na inbabitat excelfum, Efaice 33:$,. Sic dicit Alu Elatus, | ] | | [ ! | | De(antico Angelorum. Cap.IV. Lib.s. Io Elatus, babitaus eternitatem, cujus nomen San&us, nzUwN vip cn Excelfum 5 Sanum inbabito, E($7:1€. Nosque oramus, Pater noffer, 6 àv voie égavoie, Matt.6:9, Ita tamen habitat in excelfis, ut nec excelfa, uec culi calorumill m coutiseant. v Reg.8. Y.27. lta eft Julium illius celum, ut& terra fit[cabellum pedum ipfius, E. 66, 1. illeque von procul ab unoquoque nojirum abfit,. AG. 17,27. $.18e.. Gloria Deo;qui cum fit invi/bilis, Filium dando, fe ipfum quafi videndum& enarrandum exhibuit, Joh.i, vers.18, confer Job.14.vers.9, Philippe,qui me vidit, vidit Patrem,(j quomodo tu dices, monfira nobis patrem, 1mà& ajpelavimus ploriam v6 iyu, glorium ut umigeniti, Joh. 1:14. 9.181. À Deo pergunt Angeli ad zerram, Et in Terra Pax, Terrain facris fepe notat ipfam hanc creaturam,quam ad babitandum formavit Dominus, Ef.45,17, quam fuper maría fandavit,(y fuper fluvios flabilivit. Pfalm.4.2,2. quae eft domicilium hominum& pecudum, Domini efl terra(S plenitudo ejus 5 b ibitabilis,& babitantes in illa. Pfalm 24. t. Sape bomines habitantes interras ut mundus fepe pro bom.nibus mundum incolentibus venit. Joh.v 10, videDeut.32: 1. 4udiat terra verba oris mei, Ef: vers.3, Auribus percipe terra, nam Dominus l.quitur, Jerem.22:v.29. Terraterra,terra, audi verbum Domini, Hic ubi Angeli dicunt, i»zerra, non intelligimus bomines, nam de illis ftatim addunt, ia bominibus beneplacitum; fed ipfam hanc maílam terreftrem.. n terra, hoc eft, in inferiori hac mundi parte; in noftra. quoad carnem, patria; ex qua fati fumus, in quam redibimus, pax eft, videtur, confpicitur. $. 182, Pax in facris fzepe venit pro autore& caufa ac addu&tore; ut /a/u: pro autote falutis. Salutem tuam exjeclo, Geneí.49,v.18. hoceft, Salvatorem àte datum, quem y 10. appellaverat$4.b, confer 2 Sam.23, 5. Salus mea eritcum nonpgerminabit domus mea, hoc eft, Salvator meus tuncexorietur. Ita& Luc.2: 35. ew'ne«óv ew pro ewlipz ew confer Luc.3:6, ita;inquam;& pax fumitur. Ephef.::(14. Ipfe eff á eiiim ópuey. Pax n jira, Quid obftat, ne verba Angelorum eundem in fenfum accipiamus, i» terra pax, hoc eft, pacis autor in terram& mundum nunc venit, nunc in terra eft, natus homo, factus caro, Igitur quem Angelus cwr$pa 2e:5óv, xóe«ov dixerat, illum nunc Angeli eipivlw pacem nominant, qui alibi dicitur Priuceps pacis, E(,9«.. Rex pacis Heb.7,2, nov Tranquilat.rg Pacifitator. Genef 4.10. Et inzerra pax, non nunc in celis tantüm, in finu Patris eft pax veftra, Pacificator veter, fed&c ia zerra eft, defcendit& coelo, Lux bac vera, pax haec vera, cenit in mundum, Joha: 9. LL.. $.183. Pa: interinfignia dona, quz Servator natusadduxir& accepit in hom'nibus, excellentiffimum etl, quam reliquit quaft Teftamento legatam Sanctis Joh. i7. Pacent velisquo vobis j pacem meam do vobis, Novi Teftamenti bonum, Regnum enim Dei eft juffitia& pax,& gaudium in Spiritu S, Rom.14:17.. Creaus fructum labrum, pax,pax, longinquo& propinquo, dicit Domnus, Ef. 57:19. fuaviffima longe res, Quam ameni funt in montibus pedes Evangelizantis, promulgantis pacem, Ef. 1:7, Rom.to:ts. confer Pí 22,3. Ferent montes pacem populo, Ef,.54:13. Et multa pax Filiorum tuorum, Hag.::9.. Etin boc loco dabopacem| Cujus impil participes haut fiunt, Ef.q7,21. Non ejl pax,dicit Deus meus improbis. Hinc dicitur feciffe pacem; Ephef.2:v.15. Coli: ig. eigmomoiigs annuncia[fe, Ephef.2 v.17. confer Zach.9.v.1o.. Ez loquetur pacem gentibus. Quid ergo mirum, fi ab excellentiffimo hoc dono,"Eipíyn pax nominetur? quemadmodum non tantüm /aíus vocatur, fed& jzfritia dicitur, Jerem.23: 6... Hox nomen ejus Jebovab; juftitia noftra. 1mà àquo& dicitur à x/exQ-? eipárnr 2 T hell, 3v, 16,& à 993i d eipfms, YTheff, 5:25, o$483. Haec In tetta Pax. 106 De Cantico Augelorum, Cap.lV. Lib. $$. 133. Hxcautem fi minus placet, hic erit fenfus verborum, Pax in ferra, hoc eft, €um in terra multiplex effet inimicitia, nunc pax erit, A nunc xdlapyf) à£y. Spa,& incipit pz serm à cipárs, Cum autem hac pax non fit una; pax cum Deo, Rom,s. v.i fea pax O 5 Pil. 4.vers.7. Col. 3.v.14. pax Zfraélis(y gentinm, Ephef.2,verf, 14.15. illa imprimis Pax intelligenda eft, qua fada eft& addu&ta per Servatorem Chriflum natum n5bi5. Pacem cum Deo habuerunt omnes Sani abinitio, nec illam primüm adduxit Chriflus natis quia jam ante Chriftum fuit, nifi quod adventu fuo, morte fua, fanguine fuo illam ratam firmamque fecit, Col.1.vers.20. Sed pacem Ifrael cum gentibus non habuit é&$ eae satvar jpeg, in quibus mifer illae fuerunt fine Chrijfo, abalienata à p.litia Ifraelis, bofites. teflamentorum promifionis, bem non babentes, fiue Deo in mundo, AGor.t4. v.16. Ephe(.2. v 12. In Chrifto autem nato, illae olim procul exiflentes, prope facla Junt in[anguine ilu, foluto pariete i.tergerimo, lege praceptorum in placitis ,iuinicitià in carne Chrifli abolitá,& dusbus bi. Mracle& gentibus, creatis in unum novum bominem strifque veconciliatis Deo per crucem, ut deinceps& augórspa fint tv ,Ephef.2.v.13--17, & 96c eic, Galat 3. v.20, Igitur nunc pax im terra, quia adeft Setvator, qui pacem dabit mundo, Judaos& gentes uniet, Ja phetum alliciet, ut. in tentoriis Sem babitet, Genef, o, Y.27. populosque ad cbedientiam adducet, Genef.49. v.10, ut ad legem ipfius ipla infule praflolentur. EC, 4.7 ,4. $. 184. Eximia certe pax! monftrat illa, quod Deus fa&us eft non Judacram tantim fed& Gentium Dew juflifians árumcifionem 6 fide,(& praputium per fidem, Rom,3:19.30. Per illam baredizas Chrifli dilatatur,& pomoria regni ipfius extenduntur,& folium ejus fublime fertur. Dabo gentes bareditatem tuam; po[ejtionem tuam fines terre, Pfalm., v.d Qj dominari ejus à mari ad mare,& à fluvio ad fines tear, Zach.9. v.1o, confer Pfal.zz, vers,8--11. Per illam promiffiones fa&e Abrahamo, fore illum beredem mundi, Pazrem multarum gentium gentes(y familias terre in femine ipfius beuedicendas, confume matius implentur. Perillam prazia falutaris etiam nobis apparzir,"Tit,2 vers.11, nosque babemus lo«yo(gzy uryhy ampóc earipa nec amplius[umite, Eevos uq) eeapoixon, dia vuumoxiva, 9 a5 iav xg) ixeioi G0 97, Ephef.cap.z,versai9. Neque nuncelt Judew aut Gra cus, non fervus aut libertus non mas G femina, Omnes enia unum fant. in Chrijlo Jefu.Gal, 3:28. Efl enim pax iuterra, 4.185. Imó& hoc non inutiliter monebimus, fuiife pacem profundam in tota habitabili, cum nafceretur Chrif/us Dominus, Unienim Auguíto omnis mundus fubje&us erat; fublatis omnibus imperii emulis, unde& in fignum univerfalis hujus pacis templum Jani ab Augufto ter claufum fuiffe dicitur, Fuit autem id templum Romae, pacis index & belli, indeà Numa tempore. Tempore pacis erat claufum; belli, apertum, unde& Patulcius à patendo,& Clujius à claudendo Jana: di&tus eft, Neque à folo Augu(lo tet hoc templum claufum fuit, fed jam bis ante,& aliquoties poft eum claufum fuiffe hiftoriz docent; quare largiter errant illi, qui id ab omni avo ter tantüm claufum fuiffe contendunt, Scilicet non incongruum eraut mundus gauderet pace fub adventumillius,qui pacem daturus erat veram& eternam terra, hoc eft; Ecclefia, ,,9:186. Etiam hujus pacis, cujus natus fervator au&or& addu&or eft, fequela eft id, quodlegitur Ef. 1.vers4.. Contuudent geutes gladios[105 in ligonet,& baflas fuas in falC65 putatorias, non feret gens in gentem gladium,& non dijceutudbuc bellum, confer Mich, Cap.4. Ver$3. Ef. Xr.vers.6,. Ez commorabitur lupus cum agno,& pardus cum bado cubabit, & vitulus& catulus leoni;& V Aginatum parifery&c, conferó. 2,8. Hof. a; 17. E£ pangam i "De(antico Angelorum. Cap. IV. Liba. 107 illi fedus die illo cum beflia agri, Y volucre culi,(y reptili terre, Et arcum(5 gladium& bellum frangam é terra,& faciam illos cubare fevure, $.187.. Pax haec celum Gy terram implet, nam non tantüm eft 9i 5i: eipárm,fed& eipiyn& spav, Luc. 19: 38. confer Job. 25: 2. facieus pem in fublimibin[:2, Col.1:20. eipwvozronk(as, eive(x.(i d yir, eit(x. Ov muy pavo, Nam quod coeleites& in gloriam introdu&i alta gaudent pace triumphantes de mundo, peccato, Satana, unice debent pacis addu&tori, Chrifto Domino. Incipit pax Chrilti in terra, confummatur in coelo, hic illius tantüm primitiae, ibi plenus efteritque fructus, 4,188. Pax hac.bolevit inimà itiam, non tamen fuftulit illam; de qua Genef. cap. 3! y. 16, Et ponam iummicitiam, quinimo auxit illam, Neque enim falva et pax Chrifti& E integra, nifi maneatantiqui ferpentis& feminis illius odium& inimicitia, Odife Diabolum, eft pace frui in Deo. $.189. Neccontradicit Angelis pacem nunciantibus Chriftus Matth, 10: 34.35: 36. u. Ne putetis, quod veni Baxeiv eipívla) V hà lud mittere pacem in terram, non veni mittere aul pacem, 3a uiyappar fedpladium, Venienim, ut diJideat bomo contra Patrem[uum,& Fi-— lia adverfus Matvem[uam(9[Jona adver[us foerum|uam.. Et inimici bominis, domefíici illius, un confer Mich, 7: 5. 6. Luc, 12:«1.52.53. Affert revera Chriftus pacem;ut Angeli teftantür, nectamen aufert gladium, ut ipfe dicit, Pacem internam, fpiritualem, divinam dat v& relinquit Chriftus, Pacem externam, terreftrem, mundanam non femper dat, nec fovet, Mittit fepe gladium, utcaftigentur fui, difJesJrones, ut manifefti fiant probi. Eft paciscum Deo caufa per f, diffidii vero hominum caufa per accidens, quifüo vitio bonum vertunt in amarum, pacem in bellum, amorem in odium, lucem in tenebras. Per /egem fidei; quam Chriftus ponit iu medio omnium, Jerem. 3 1: 33. fit tale diffidiumytalisque df» usessuos di;ifio, ut Pater credat, Filius non; Filia credat, Mater non,&c,. Fidesenim Dei douum, Ephef,2: 8. won efl omnium, 2. Thefl. 3:2, Nequeenimeft«ei aig UT aic, 2. Cor. 6:15. Fides feparat, necadmittit alii adhzrefcere, quàm Chrifto, confer 2,Cor, 6 14. 15. 16. Talisque diviffo San&is eft falutariss impiis veró exitialis, $.190. Tandemitadelinunt Angeli, Iu bominibus beueplicitum. Trajectio copula£j 1n homiatquz fecundo cantici membro adeft, tertio deeft, non infolita eft facris autoribus, videbis beneplae Píalm, 45:verf. 5.9. Job. cap, 4.2:verf. 9. Pfalm.18:verf, 3, Prov.cap.2:verf,9. 9—— 16. Ecclef; 5: 25. Ef. 8:22. $19 i, Ev dvÜpozrais tudoxia, inquiunt. Angelus antea, Gaudium erit omni populo, Luc, 2:10. Proeo hic efl, in bominibus, In omni populo, in hominihus ivZoxía. Non eft iudvxia unius hominis, fed bominum, in hominibus, ita& Chriftus dicitur Mediater boi. uim 1. Tim, cap. 2; verf, 5, In hominibus ex omni lingua, gente, pojulo, tribu, Apoc, cap. 5: verf. 9. $.192,'Ev prepofitio non hic eft capienda fzbjedivé, acfi effent homines fubje&um,in quo hecwdoua refideat,ex quo procedat; fed objeG'ive,ut homines intelligantur e elfe objecium,in quod haec ivdvxía fertur& terminatur.Omnis ivdvxia vergit in rem,in qua E quis doxes, Homines funt res illa, in quam hzc, de qua Angeli loquuntur, ivdoxía fertur, Ideo nonnulli verterunt, n bomines ivd'exia,nam 6 fzepe venit pro ec, 1. Thef.4: 7, vocavit nos Deus& dyiasuq, hoc eft, eic«iacpóv, Hebr. 4: V1. necadat& ml duni mi; ouedeipali d. doreibelas, h.e. eic Q^ euo oméd'eryua. confer 2. Tim 1: 13, Etverbum ivdvxéo,unB de wvév»ía, nunc cum eic nunc cum à jungitur, diciturque ivdexery& v, Matth 3:17. " 17: 4 Mare; Luc, 3:22,& e swa Matth, 12718. 2, Pett, 1:17, » 02$.193'Ev 108 De Cantico e/Angelorum, Cap.IV. Lib.a. $193. Eudoxía notat propen[am voluntatem; complacentiam benepl citum, voluntatem acquiejcentem, 1n hominibus eft«Zea, hoc eft, homines accepti fünt, grati, ama. ti; in illis voluntas acquiefcit,"Eudonía hac, quz in homines; eft«doa Sw, cui di£a& igo, Ergo in illis«0doxe:à 99x, Habent& homines(uam ejdoxiay, lta Pau. lus,Rom.1c:1, 5 1A tüdoxía d isis napdiac, Phil.1: 15. 7055 Q di eüdoniav 4 ooi xnpóre eva, Sed non de hominum eof agunt Angeli, loquuntur enim de«vía, qua eft & dv$pé0«,— Ergo de fola Dei in hominibus feu in homines&«doxie& benepla€ito, $.194. Etiam de Filio teftitus eft Deus, à«0doen(2, Matt. 3: 17. 17. V. 5. confer Pet, 1:12. eicóv éyasüdéxn(g. Gratum enim Pater habuitFilium, in ilio acquievit illumque dignum hibuir,ut daret in /ucem gentium, d in gloriam populi Ifrael. Luc,2: 52. Efa.ag: 6, confer Ef, ,2: i. Ec e Elecfus mew"DJ quem. gratum babet& acceptum anima mei, eic v sudónnaey 3 ux uv, Matt,12: 18. Nunc Angeli teflantur, etiam iu bomuibus effe ivsxías, Igitur eüdoxesa ux vc0 9«s,& in Filio,& 1n hominibus, Sed in Filio,ut Filio; in ho.. minibus,ut datis Filio, Ecce ego(& pueri,quos dedit mibi Dominus, E(.8::7,. Filus di;nu erat lvdvxia Dei, Homines autem indigni, Sunt enim peccatores, infirmi, impii, inimiii, fihi ire, Rom.5:6.7.8.10. Ephe.2.v.3 Eó magis admiranda& laudanda hac in hominibuseft tüdoxia,na v eüdoxeiy Gk oic udy aio» 21v tud'oxia 1d demum eft eminentiffimé& giatiofiffimé«ódtxe. Eftque adeo hiec in homines ivvxía non ex ullo illorum merito autopere, Ícd& mera gratia& puritfima ac perfectiffima iudoxia."E e0dvxíac Cv dyÜpaimroie süd'oxia, Non efl curreu i, neque vo'entis, ax ToU tAeYI Qe X sódoxsil e 339, Rom.g: 16. $ 195"Eudoxíz haec Dei in homines aeterna elt, fuit in hominibus,antequam effent ho. mines uío Jpoyn2tvrov, Rom.9: vers.11, Secundüm hanc data funt hominibus, quae data Junt ante tempora fecularia, 2'Yim.1:9.. Elegit nos aute fuudationem mundi, Predeflinans eic go9toiav,k 7 3Í eüd'oviay ToO DeA dua T dvd, Ephef. 1. V.4.5. Secundüni hanc dantur, quz dantur in temporibus, Opera£ar in iis(j velle ey perficere Gio«0dexiac, Phil. cap.t. vers,13.. norificat illis myflerinm voluntatis[ua wy alo tudouiay au, lu wpote(g é dm, Ephef..:9, Gmpet vácav eüdvniay ayalusóvmt, 2 Theff. 1. v. 11, Imó Deus, cujus&dr| Üpo7reic süd'ox!a, eudaunos dare illis Recnsm.Luc. 12: 32. tüdoxnes falvare ipfos, j Corinth: 21, eod uxvee Fi. ium fanum manifeftare inipfis.Galat.1: 15. Im wrws eJy«(g«udoxa tqespodyerdrriy ut vocaret uou uiltos fapientes, potentes, nobiles, fed infautes, Jiuita mundi y infirma, igutbilia& fjreta. Matth. 11:25.26. Luc.160: 21. 1 Cor. 26.27.28. Itaque& illi bominet,^ & ic tüdvx/a, ex horum numero habendi funt, Adeoque eft ódozi/a 9:&y uvÜpuiroit, er ok homines ipfi sx edvxso fed quorum illi funt. COD /a£es, Deut, 31: f. abominatio, rifus & faftidium.! $.196. Sed propius animadvertenda mens Angelorum eft.De illa canunt edv«7g, que ex(titit in bominibus, nato Servatore, Chrifto, Domino ut& de illa cecinerunt pace; que poft natum Chriftum demum in terra coepit. Quanquam Deus,qui ante tempora ebdtxetr &r dylpuei, omni tempore in hominibus habuit«óZox/ay, adeoque& in hominibus anttnatum Chriftum veré i2désow,(quod camen ita verum efljut& verum fit; quod eft 1 Cor, IO. V.$.«AX wx à aoic rA eiomy ou ty südUwngty 0 Oi0;, xaTtcpu dug 9) ev cy ipipa) nil minustamen excellentiori modo& abundantiore menfura eft i$vxa illius éy àvlbpu'ron ilis; qui fuerunt& funt nato Chrifto& poft natum Chriftum, 1deó hoc tempore valde e I6 canunt Angeli,& dvüpumor eSdoxía. $497. Fuitigiturcerté in hominibus ante natum Chriftum eidoxza, Salvati enim fin * a-D ALD 0—£o ms De cantico ZIngelorum. Cap.1V.lib.s. 109. LGXES vers.10. Sed& illi in hac vita certo modo fenferunt COT feveritatem quandam Dan.$, 19, Efalze 10524.*XB. FU pauxillum ira Efaize 54,7. J'y3 rigidierem domini tic fie Jerem.3: 32.dpéNerao neglecum quendam, Heb.8, 9. culerant$v32» AGor, 15, V.10. fuerunt xomidvrec sg) vripoprispS o: Matth.u,, v. 28. dsdwAepubior Gal.453.9. 5,1, Atque adeo videbatur Deus purvo momento deferuiffé illas quafi,($' f»ciem fuam ab illis occultaffe E/2.54, 7.8. habebantque illi fpeciem rn nawp nay nwNW uulieris derelidle, dy dolentis Spiritu E 54,6. comparanturque cum frais corde)| aptivis, lugentibas, Efa.61, v.2, Ideó«vz/a, que in illis, non futt omni cuin plenitudine confummata. Complacuit in illis Deo. Sed& placuit Deo C23 91y2 duminari in illos& djasMsica] ei riov nepleSlim babere illos. Jerem 31, 32. Hebr.8, 9. 4.158. Sed nunc meliora Angeli canunt, Natus eftServator, Ideó«0dox/a à ayBguvo; Nonampliuseft tempusire& féveritaris, fed pleniffimze gratie& amoris, Eft 12 D3Z annus sódou/ac acceptatiouis Domiai,Efa(1, 2. quo fradli corde obligantur, capt.vis libertas pronrulgatur y vinclis apertio, lugentibus folatizm, ornatus. pro pulvere, bilaritas pro InCu, ami-iu laudis pro gj iritu bebete, Efaize 61,1, 2.3. quo mifericordiis magnis colligitur Zion,& grazia fé uii Efaiae$4., 7.8. quo jugum oneris, 5 virga bumeri,& baculus Exatioris fraugitur, Efa.9, 5. quo novum meliufque Teffamentum pangitur, Jerem.cap.31.vers.33. quo Jujiitia eterua adducitur, vifio obfiguatur, San&lum Sanlorum ungitur Dan. cap. 9. Vers.24,. quo dicimur Fi/ii Dei vivi Hof cap.2, v.1,& Deus nominatur?2& Pater mi, Jerem. 3; 19.. quo fanguine faderis vincli dimattuntur é fovea,(n qua non aqua,(y. index alter datur Zach.9, vi.(2.& peciatum totius terra abeletur, Zach.3, 9. quo D*22U w^ eüdoxia benev:len. ia ilius,qui olim Pbabitavit& apparuit in rubo 5 nunc autem natus eft € muliere,& venit ia mundum, venit in caput Jofephi,(y in cervicem Nafirai fratris ejus. Deut. 33; 16. $.199. Eft veré nunciudipura& dvgpaimoi, utpote fanguine Filii Dei purgatis Y Joh.t, 7, H:br.9, 13. redemptis. 1 Petr.1, 18.19. acquifitis A&or.20, 28, reconciiatis Colotf 1, 20, lotis, Jauchift. atis, jujiifi atis X Corinth.cap.6, 11. convivificatis; con[ajcitatis, coéxaltatis, Ephef.2, 5.6. liberatis A13, 58.39. Galat, q, 1.& in unum novum bominem conditis. Eph, 2,14. Fuitivdyzia 9«s& avgpuror cum adhuc effent áuajloAci, quanto magis erit; ubi nuuc in fanguine juificati fervantur ab ira? Rom, 8.9. 10, Cum adhuc effent x«eic aej;€& wdUvioey inferere illos Chrifto, quanto magis nunc in illis; Chrifto infertis, 1ncorpo» ratis, implantatis, tudozítod. $.200. De hishominibus dici poteft Pfal.se, 3. C22*YBfT 3 Omnis voluptas mea in illis,& Ela.62, 3-4. Exflitiffi, Ó Zion, corona decoris iu manu Domiui, f cidaris regm in palma Dei tui Nou diceris amplius, Deselisla, fed vocaberis, 2YXBTV Vulaptas mea in ila, 13 nv yY'8003 sam voluptatem babet Dominus iu te,PÍalaag9, 5. 3272 MD XYY2 nam beueplautum babet Dominus tn populo juo, coudecorabit manjuetos in[alutes exjutteut pii in glotias jub lent in leclis fuis,! $201. Improbant nonnulli hanc lectionem,& avgeeeis ivdvu/a, Maldonatuss zou dubito, inquit; mulus fre: ts autostbuss, ajfirm.re, Grec 5 nuac ccdices corraptos ejje, L-:endumque e]Je, eidioxiac bone vol;ntatis, N. nerit, addw; commodus fenfus, fi ie, atur, m boniinibus bona voluotas.. Vulgata habet, in bomun.bus bone voluutstis s fed vide, quid falfi inde emergat,ex Ambrofit ad hunclocum annotatione, Videte, quid dicat sjja. ,eutentias Pax in bominibus bone voluntatis y uou ut quibuf unque bomiubus y fed boua voluututis bominibus, ut inzelli;ae; pacem Chrijty uon debui ejje, Jed meriti, Yca falfa meriti proprii fpes o i homi go Decirumcifione Chrifli. Cap.IV. Lib.s. hominibus prepinatur. Plurimi codices& Patres legunt sódoxía: nec forté nifi unum exemplar antiquuin monítrabitur, in quo eff, u4vx/ac.. Et cur noftrum defereremus tex. tum qui fenfum exhibet verbis aptum, Vero analogum? 0. $.202. Alii totum hunc Angelicum cantum putant oprativé accipiendum, Gloria fit íy excelfis&c. Sed docet Lucas, uudaffe Angelos Deum, aivavrov* Ser. Luca: 13. Cur? non certe ob rem, quz necdum exflabat, quem in votistantüm habebant; fed ob rcm jam exftantem, brevi plenius perficiendam. $.203. Adcó eximia hautcaruit gloria nativitas Chrifti, e Virgine humili in obfcuro loco. Gloria enim fuit,quod ciari as Domini fulfit; quod Zuge natum Dominum nunciavit, quod iria Angelica myfterium hoc cantando celebravit. $.204. Paftores, homines teuuioris conditionis, primi hunc nuncium acceperunt; non magnates aut divites populi, plane ut Chriftus poftmodum confefluseft, Conjter tibi, Pater, quod. occultafli ba, à fapieutibus y prudentibus,(& revelajti ila infantibus, Matt, 11, Vers.25.. Scilicet Adundiu per Japientiam[uam coguofcere Deum,& my(teria ejus, capax non eft, 1 Cor. i: 21, Praecipua pars Pauperibus in Chrifto eft, ideó& illis prius annunciatus eft, Matti: 5. $.205. Inter Judaeos paftoribus, ex infima forte, Chriftus primum manifeftatus eft. Inter gentes Mags,€ fupetiore& lautiore forte ac conditione. Ita& pauperum eft Chri. flus& divitum, psMtorester:—$.2c6. Finito cantico abeunt Angeli in celum, unde venerant.— Pafferes. autem recta dent beilee. tendunt Betleemum, quo Angeli illos invitaverant 5 ibi omnia ita invenerunt, ut ab aum Angelo acceperant, Luc.2. vers5.16.. Nec fuere xoa«yis, fed locuti funt& narra. runt; qua ipfis ei v0 vraidie v«rw dictaerant. Luc. 2:17. Ita admiratio cepit audieutes, vers18. Maria verb evuCaAe(e 5v v0 napdiq avviic y omnia illorum verba diligenterdfirvavit. vers, 19. Ita refcivit, Angelum eadem vere fibi,& paftoribus nuncialle.Luc.t. V€15.31. 32.33. Cirumcfio—$,207, Ottavo ànartivitate die circumcifus eft Puer natus;& ucmen ejus vocatum jefa. Pueri, X nos. men detus, Luc.2:21, $.208. Circumcifio é Patribus eft, Abrahamo enim dediz Deus. J/a Salo tios, AGor.7. vers,8. à Affe autem dara& praxepta Ifraéli Joh.7: 22. de illa vide libr.1.c7. $.27--735.. De vece$.209. Circumcifio fiebat"S lapide, Exod.4. 35. C2" DW3Y9D cultris lapideis, Jof, «"PF*"^— s, vers,:. Id quod circumcidebatur, dicitur D? praputiun Exod. 4:25. Genef: i1. sit. Grace dvpoCug- ia, voce fignificanti, qua non tantüm à xx. interpretibus adhibita eft, fed& in facrisufurpatur. Ador.11:3. Rom.2: 25.26.27. Galat.s:6. 6:15.'Aupétvg praputiatus, unde dxpeCugía dicitur à€ dxpor BeCosppor Vyov, qui fummum, membri nim, virilis, ze&um babet, Béo enimeftre;o,— Ideo zepeCugia. notat id, quod 6 dxps Bo extremum membri feu. d. GaA dv glandis, tegit. Neque putandum eft, vocem zu» Cug-ía corruptam efle;& Graecam puram ac antiquam, apud Ariítotelem, efle axpzz&ía, Graeci enim antiqui caruerunt nomine, quo fo/um praputium feu pellicula, que glandem tegit, notaretur, teíte Ariftotele de hift. Animal. libr.i.cap.:3, ubi de gare glande agens, ait, G5 delauriw avaro dipua, quam que intepit«utis, caret uomine, Quid autem per. Zxgomostiav intelligat Ariftoteles, ipfe citato loco explicat, xov réTw (Icilicet diouai cuti, qua glandem tegit) xg) 7) BaAure axgomodria, hoc eft, commun huic(Ícilicet cuti)& glandi nomen dvporo&is, Inde apparet,&glaudem& praputium uno De circumctftone Tudaor.€9 aliarum gent. Capav.Lib.s. rr uno hoc nomine olim notata effe, Pofteriores Grzci, cutem illam qus vivente Ariftotele, proprio carebat nomine, eá&w vocarunt, $.210. Judîumcifi Romanis per contemptum dicebantur 4pelle, quafi, pelle jodzi Apelcarentes;.& Reiztiti cutetruncati. Multae tamen gentes per zaxcQnAíay Judaos imitate Iz& Recucircumcifionem fubierunt, Herodotus in Euterpe, ZE»»ptii ircumcidunt,& paulo poft, Virilia circum. idunt munditiei gratia, pluris facientes fe mundos effe, quàm decoros, Deinde, Sli omuium bominum Colcbi& E:yptii& ZEtbiopes, ab initio flatim pudenda cir.umcidunt, Jofephus contra Appionem libr. 2. deSacerdotibus refert Zigyptiis, Circumciduntur omes& à pordnis carnibus abjlinent, Ambrofius Tom, 4, de Abrahamo Patriarcha libr. 2, cap. tt... Ezyprii, inquit quarto decia auno circumcidunt mares, Femina apud eos, todem anno, drcumciduntur, quod eo fcilicet. auno incipiat flagrare pa[fio virilis,(i feminarum menflrua[umant exordia, NB. quod de Femins fcribit, multis videtur effe 4dezeGv x9) eterAasuSpor, Idem epift, 77. contra gentiles, circumcifionem Ifraélitarum contemnentes, docet, Geszilium fapientil]Imos, electos finos, erga agnofcenda& celebranda myfleria, circumcidendos putaffe, /E2yptios impium jtdicaffe Sacerdotem, qui nequaquam babeat ctrcumcifronis infigne, Nam neque magici cariints fapientiam, neque Geometriam y neque Afironomiam, judicarunt viam[uam obtinere, fme árcumcifionis fignaculo,&c. $.211. Imà& hoc referre non pigebit, Judzeos Apoftatas, tempore 2fntiocbi Epipbauis, praeputia fibi feciffe, quae formarunt per attractionem, fe&ionem& emplaftra.— Ita circumcifi qui fuerant rurfum preputiati fiebant, Adhibebatur inffrumentum quoddam attraclorium, quod ap aBve Spa five avac ipa, à aude trabo, appellabant, illo internam membrorum cuticulam attrahebant,futuramque adhibentes,& glutinatoriiscircumdantes, preputium rurfus inducebant 5 de qua Judaeorum impietate lege 1, Maccab. 1: 15. Jofeph. dpxaiA. libr. 12. cap. 6. v55 tv ajdolov afia UmenaAu as, u$ dv él» 4g)(x a&) vhà&cídunv ÉAw«.. Huc collimare videtur Paulus 1, Cor, 2; 18. eer 7i; 6xAilün, uii na acto ne attrabat, preputium fcilicet. $4112. Chriftus fuübiit circumcifionem non absque ratione. Mifit Deus Filium,sazun: e muliere, faGum[ub legem Gal. 4: 4. 1deb& hoc primum, quod lex ab iis, qui erant & mj vous, exigebat; preceptum implere debuit. Decens erat,ut impleret a(grdiuajogvlu) omnem juflitiam, Matth. 3: verf, 15, adeoque& omnia dixajopa(a.(2pxós. Hebr. 9:&o, qua inter erat exero aGui;, Rom,cap 4: Y. 11, Propter verizatem Dei, ad[labiliendum promilJiones Patrum debuit feri dizuov(Qe dei Gusis minifler circumcifionts, Rom, 1$: 8. Promiferat illis Deus femen, quod caput ferpenti contereret, in quo benedicerentur, quod in tentoriis illorum habitaret: quomodo rata hac fuiffent, nifi fuiffet natus, Legi fubje&us, omniaque Legis impleviffet? Debuit& propter noftram confolatiónem circumcidi, ut in ipfius externa circumcifione nobis obfignaretur interna& fpiritualis circumcifio. /nquo etiam circumcifreflis, circumcifizne non mautiali, in civumciffoue Chrifli Col, cap. 2: verf. i. Debuit circumcidi, ut fratribus fuis, Ifraélitis, effet fecundüm omnia fimilis,& ab illisexcludi& coetibus, Synagogisac templo, efuque Pafchatis, à quo prepatiato comedere haut licebat Exod. 12: 44. 48. nulla plaufibili ratione po(Tet.. Neque venerat xa(RA0ra Y voe folvere legem,& praeter ordinem intermittere, ay. npora), fed ime plere; Matth. cap. 5: verf. 17, quo facto lex& ceremoniz illius fponte defiturze erant, $.213. Nomen'Inssc quodin circumcifione accepit, juffu Angeli, Matth, 1;. 2t. ' Luc, titi dicti. Ediam gentesolim cir: cumcifionem fubietunt. Deredu'tione przputiorum, Cur Chriftus circumci(us? r^] 112 Deorigtne nominis Tefu f. Cap.IV. Lib.s. NomenJes[uc p:31. 2:21. non eft origine Gra:um ex idopaa] medeor,[ano; cujus Futurum iua fuss sone Jonicé, isGuar, unde à 146v» Tísur Medis, 8 aso, Inso Medica, quorum utrumque evm fed He- etjam yr. prre ufurpatur, ut itaó Iesse fic fn iter, Medicus fpiritualis, qua AMofcbopuli ten« baum—(6 tiaetl. Sedelt Heoraum, à radice VZ?[alvone]Je.. lta lignificabit Jefus GtT5p4,, quam vocem Cicero Actor, IV. in Ferr. m ait, latine reddi non polle;. facri tamen Ícriptores Salvatreiu(eu Serv.£ rem reddiderunt, hancque effe hujus nominis fignificationem ipfe docet Angelus Matth. 1: ver! 21, Hebraeis efferzur hoc nomen 717?; quod& srbis nomen eft Nchem, cap i1: verf. 25.& Perfoue 1. Chron. 24: 11. Controvertitur autem, num fit/raplex aut compofitum, Quidam fimp'ex elle ftatuunt; aut pet a, ocopen littere t é voce y? falus ut Chriftus vocatur VWZ? Salw mea. Ef. 45: veif, 6. pro Zdutore àJutis; aut per Symopen ex VYU'WY five ut fzepius occurrit Y, Hoc nomen& Hofes fi. lio Nun Mofes dedit Num. cap. 13: verf. 17. fuit etiam Saverduzu Jummi, qui cum Serubabeleé Babel afcendit, Hag. cap. 1: verf 1. 12.14. 2: verf. 3. s. Hoccontratié fonat yXz? Nehem. 8: verf. 18. Efr. cap. 3: verf 2.5:2 cap. 10: verf; 18.&"Inu: AQor, 7: 45. Hebr. cap. 4: verf. 8. Eritque formatum ex J'Y férvabir, quod legitur Pfalm, 116: vcrf. 6.&Inotabic ut ditum, Servaterem, Qui autem id comp Jam elle ftatuunt, illorum alii dicunt, id compofitum effe ex 771!& litera U; ac fignificare 9easfporos, V elle notam humanz nature; quia nimirum UN virum notar,& UN bominem, ubi utrobique occurrit, quod contortum valdeeft. Alii auzemex. L7? a PW?, quemad. [D2YY! compofitum elt ex 70& 12,& 2XVY ex. Jebova& 7X. 1ta nomen jebeJuab, Je[us, notabit Deum fervatorem, aut Deum[alutem,aut Dommi falutem; quem in fenfum Eufebius exponit meuc, ewvteey es, falutare Dei,&"Lue, Ind cwrseiav,"lan apud Diodorum Siculum& Macrobium pro 7 venit. Hieron. in Hag.cap. 1: 1. yE'WY exponit Dom uo falw. Certé nomen VW plus fignificare quàm /al4rem inde apparet,quod, cum filius Nun antea diceretur V7W quo 1 Servnt;rem fignificat, Mofesnon fine ratione & ampliori fignificatione illum UY dici voluerit, Num, 3:17. Ita igitur nomen fefus inditum Mariz filio notabit Deum fervatorem, Sebov.m jai«tem, habuitque ille non tantüm nomen, fed& ipfum emen, hoc eft, non tantüm non inetenus e(t Tec. j'1ad curi fcd& re ipfa acveritate, Filius Nun di&us fuit Jebofuab, nec tamen fuit,lizet& ip ealiquo uiodo populum s4léerauze Hebr. 4:8, Filius Mariae& dicitur Jefus,& eft efie, Et ut p^ PWY Doniau jnjiiria noflra, ta.& DNI! 77. Dons[alus nylra, Cert& qui vere à peccatis falvat, Deus eff, Nam fal eft Dimiui, Píalm. 3: 9. 7n Domino Deom [iva efl falus.[raélis. Jerem. 3:24. confer. Ef. 45: 16. 9.214. Rabbinisvocatur Marie Fi ius Dsmanuel, per contemptum& indignationem V7". In Alcorano'ND'J, Ireneum de nomine Y2" alii narrant ita commentatum elle, jefus eundum prpriam Ebreorum ünsuam li:erarum efl duavum& dimid, fi-ut peiienum dicunt, figniicans Dominum euim, qui coutinet celum($' terram,| Obicurus certé come mentarius, Mapives-— j.215. Peridem tempus veniunt Magi Hierofolymam,adoraturi Servatorem natum, ti....... (mie pot^ Venerunt, inquam, necdum impletis reos p:trificatiouts Mariae: nami fi poftillos venifr^s Chri» fent, Mariam cum puerulo in Betleem non amplius invenillent impletis enim illis Zeduforum im- xerunt illum Hiercf lymam Luc. 2: 22.& inde reverji fant, non ad Bctleem, fed i Galilepleus diebus 4/5 I vi oitatem illorum Nazaret, Luc.2:39. Nequeenim probari poteft, Mariam inde penne rurfum in Betleemn profectam, Quare incertum elt, quod tradit Epiphanius x7 24er biennio pofl natum Chriflum veuijje Magos, interfecit quidem ferodes omues mfautes i De Magis, bujusque ominis origine. Cap.IV.Lib.s.— wu in Betleem, quee biennium Qt minus attigerant, fecundum tempus, quod exquifrverat à magis, Matt.i.vers.i6, Sed indenon fequitur, Chriftum biennium tunc fuiffe; tantàm, epu oU qpajrouiva d fo non multo infra biennium confiftere. Opinatus eft olim Nicephorus,ffellam banc biennio ante nativitatem Chrifli Magis apparuiffe,ld fi audax nimis effatum, tamen hant incredibile eft, illos(idus hoc jam ab aliquanto tempore obfervaffe, nec tamenà primo illius afpe&u intellexiffe, quid illud portenderet; fed poftmodum,cum id fzpius vidiffent,accedente divino 22»44lisud; fub tempus nativitatis Chrifti.& tunc iti« nerife accinxiffe.Certé& Matthaeo faris apparet, Magosnon ita diu poft natum Jefum adfuiffe,dicit enim 5 Sefz verà nato fn Betleemyecce Magi aderant, Matt.2: r.. Prout natus fuit, etiam illi adfuerunt. Neque opus eft dicere;illos decimo tertio à nativitate die adfuifle. Iterenim ex oriente longum& difficile,tempore brumali,tam exiguo fpario non potuit confci, ex. gr. fi é Sufis, Perfiz civitate, quee 226, milliaribus dithitiffe fcribitur Hierofolyma venilient, Aut dici debet;illos iter iniiffc, etiam antequam nafceretur Jefas; natumque Jefum,cum illi jam fuerunt in via; aut Ímgi debet, Dromedarios, quibus vedi funt, infolita& praternaturali celeritate progreffos fuiffe, quorum illud incertum, hoc veró ridiculum eff, Id tutó autem dici poteft, illos fub finem dierum purificationis, qui quinque circiter faciunt feptimanas, advenifle, Itaenim interjacet tempus itineri tam longinquo abfolvendo fufficiens& idoneum, Certé ubi Magi venerunt, Herodes& Hierofolymitani fuper nuncio illorum valde perturbati fuerunt, non improbabili indicio, nativitatem Chrifti recenter fa&am nondum famá procul extra Betleemi ambitum divulgatam ac delatam fuiffe, $. 216. Viri, qui veneruut, vocantur Mz?! Magi, Origo hujus nominis incerta eft, ham necà uale pinfo, abigo, unde nac coquinarii inftrumenti genus, nec ab Hebreo ParID mufsitans, quod magi incantationes muffitando peragant, nec à TWD robur; nec à péyae magnus, quia fe uéya i jactarent, ut Simon ille, Actor. 8: 9. necà t1, quod Syris & Arabibuseft ferutariexplorare,ut Magi quafi NUAD(int NU exploratores& fcrutae tores rerum fublimium, ulla cum certitudine derivari poteft. Nominis enim, quodnec Gracisnec Hebrais;necSyris naturale eft.fed Per/ proprium;origo non nili Perfis petenda videtur,fi modo& ibi inveniri poffit. Porphyrius 4. d miis ipe| or, Perfas inquit, eos, qui circa divina occupantur, Magos vocant, quod fua patria lingua idem fonat, quod apud nos, fipientes, Cicero de Divin. Sapient:m y diclorum genu. M igorum babetur in Perf. Igitur fecundüm hosautores Ma; Q- fignificabit Sapientem& DoGorem, pracellentem in Theologia,(unde Plato Alcib. r, 449 Mazeizy vocat 9v Spare) in Afiron.mis, imb& in Medicina( ut fcribit Plinius lib,3;, cap.v.) in fcienti. p^»/f:a(unde Philoinlibro, quod vmi probi fit liber, appellat 4d.gos, vcu:(& dictos tpya dispturo uáruc) denique& in rebus Politi.isjunde& Cicero teftatur lib.1.de Divin, row Ma scolim in Perfia regno afcitos fuiffe; ex ipforum Collegiis Reges cle&os, nec quenquam Regem Perfarum elfe potuiffe, qui non ante Magorum difciplinam fcientiamque percepillet, Praftiterunt etiam à( Mor fomnicr am inter pretationcteft: Herodoto,in Cli»ne Adeoque ói Mayor totius naturz cultores fuerunt& contemplatores 5&, ut fcribit Suidas, quc. Goo X, qiM3«u, Idem refert, Zfirologiam,in qua tractanda infigniter feduli fuerunt, di&am olim fuiffe Ma? eav, c T May scaiov, quo nomine Per.z olim fuerint vocati. Unde conjicimus G' Me; Q- effe& genrilitium nomen, nec art tantüm, fed& gent, ut& Cicero de Chaldazs refert lib.i. de Divin, cap.1. Magorum autem gentem non in Per/ide, fed in Adedia pleriquecollocant, Fuerint igitur à MZyo gens quedam peculiaris, Perf P olim Magi qui. nam, m4 De Magis,€9 abu[ia bujus nominis, eorum numero, olim fubjecta& Medis; ab«eftimatione fapientize& eruditionis ac morum imprimis celebris, unde omnes f^[ieites& d.clores Perfis Medisque Más di&i funt. Lucianus in Mazoof eit, T2 M3«dicit elle^ OG- DTTUTPA xe Sans dyaz ciu Auov, CPC TÉ avip(aic, Z eap. Soc ,€ Midi,€ ap. miM oie aas BapCpois, Sicut apud 4E yptios fuerunt IeosezupaTG; eu"espana 3 apud Til;rios& drabes'EZaiwa] 7 uubor feu DU ULTP apud laudes fox uas: qui dicuntur fuiife avdpss ac eaGoc Ti qoia ero d orig 5 apud Gall, Driidess& in Sici, G dota, qui portentorum potiffimum fuerunt interpretes, de quibus Cicero libr.1 de Divin, sbuus bu. B. 217. Qnamvis autem à Maza olim in Perfis fueriat viri adeo eximii; hocque visnomiai. gentibus in bonor uoseu ce]it, amen apud Graecos,& tandem quoque apud Latinos Magerin nomen in vitio poni coepit,& male audire, ac notare illos nequam homines, qui cultui& commercio demoniorum intenti, turpibus prafftigiis mira opera efficiunt, & cxcas mortalium mentes fafcinant, Qui cum proprie fint 26x::, ur eft ars illorum, non Ma; eiz fed z sex& msparcia vocari meretur, ipfi, qu» honcfliore titulo venirent, Maz« fe,& artem fuam Maj av falsó dixerunt, unde quod vi: G24gajc, idem oi; Mayo; obtigit fatum, 9. 11?. Non tamen ex horum J«udvuz7^v numero fueruntqui venere eic I«esé.uuz, fed tales, qualesantiquitus in oriente, Perfis& Medis fuere; viri non tantüm fapientes, fed& divites ac opulenti, ut liquet é ipae quae obtulerunt, Denomero—$.219, Quotfuerint hi Magi; non adiitur, In genere tantüm dicitur adveniffe Ma. Magoram, gos.fuere certé piures nec refert fcire determinatum illorum& definitum numerum. Lue dunt, qui dicunt fuille zres, nec plures nec pauciores; imo fuiffe illos Rezes, hac forfan moti ratione; quod olim unus alterve Magorumregium ia Perlis confcendit folium. Et nomina illorum fingunt fuifle ApeZius, hoc eft.ut illi interprerantur jid«/7 5. zbneru hoc ell buoni 5 Damafaurs, hoc eftmifericurss Grece intem, Maz latb, hocceftunii y Gba lath, hoceft,levoti;: Saracbin hoc eft; gratia; Latine autem, Ca, Jar M1 bizr, Baltbajar, qu: nimis omnia abfurdau& imperitiam autorum fuorum produnt. Er ne quid temeritati defiraudi potro, Cajz irjinquiuntyerat Rex Saba, B.[bajar erat Rex de Tb irfis. Melcbi,r, Rx dribie, Atqui Sa^: uibs& Regio Jthiopise, à Hierofolyma verfus Meridiem,& nonnihil in Occafum difttit,. Arabia itidem illi meridionalis eít T^arfs autem ab Hierofoiy ma occidentalis efl. Noftri autem Magi nonà Sleridie, aut Occidente, nec alii ex aliis angalis mundi, fed ex Oriente omnes advenerant, Nugantur porro, Dean e45t4 Crise uatuts(fb socie on ioseunracucun exitii je. C oo Sorarbio. auaen dao 0. peperij'e s c aucritia uno Aou; altero autem Lez exiverit. 1n Balrhafaris horto fuifle fro dofvm arbore€ qua dvi ul rubraymiit? nativitatis Cori ei clamáriz ju itas efl infaufy Creator cot terrayveris Deus(y bus, Meichiori autem e unn, te filer nati fid qui[izém jMutaverit Eyaiuer, elevar's in elu am wibis, dixerit, Hot: Fagc Fiiam pee perit qoum ceoncegit deore Adugcli gy de Spire Soa ty Foi doe quer trigtita r6) AUI, Ego autc trloiits tautipn qy tres dies sias. Sed fibalarum fatis, &'2gi unde 9.220, Venerunt hi Magi zs eia ev ab eriente, Matta:. hoceftà plaga feuregioVeRSUPET ne myindrorienzali ubi Solexoriri confpicitur feu àlo:o appirentis ortus Solis, Dicitur ^ M -NELLO].. 0. Ddieppgs D.. n.. id vm avzéAer, pluraliter, non quod hi Magi ex diveiis Regnis orientalibus venerint; 1 q'^d probabile non eft; fed communi loquendimodo, dicitur promifcue in fingulari $55 draGAR:, ut Matt. cap.z. vers.:. de iisdem h fce Macis,& Apoc.7.versiz, 21: € in plzrali ore disp uv, Matt.3: v. 24:12, LU.15:22,. Apoci6 12. Monemus obi« ter, €9 adventu ab Ortfente Flierofolymam. Cap.TV.liba, ns ter, Ariftotelem cap.4, de mundo facere triplices dva(gA us, 9:0, lnusenvas, x enasen 6, Talisorientalis Regio fuit P:rfa; unde& Magos venifle& Perfas fuifle,non aute Arabes; nec ex Mefopotamia, nec Chaldxos, docet 1.Nomen Poificuni Mo,— 2. Situs Perfiz, eft orienralis Judae, 3, Phraiis Evangelifte: we zixGa4 inquit; innuens regionem remotam à Judxa; orientalem tamen; qualis penitior Mcdix vel Perfiz regio fuit, $.221, Venerunt ec"TeoecAouz, in. diebus Herodis Regis, Macth.2, vers, Dictus etiam fuit hic Herodes, 4//iLn:ta, ab Afcalone, utbe Idumzze, patria fua 5. fuit Filius Znzipazrildumzi, quem Julius Caefar Procuratorem Judzez fecit,& Cypridis Arabiflae: à Patre Antipa:ro accepit primum Ga/a curationem,deinde à Cafro& Marce; Romanis Praelt» dibus, cozius C«/efyria dux fa&tus eft, pofteà conftitutus eft à Magno Antonio Terrar.ba, totiu que Judae Procurator. Deniqueurgentibus Antonio& O&taviano Cafare, Regium noinen totius Senatus Romani fuffragiis accepit, à quo tempore Rex Jd.e« vocatus eft. Luc.i. verf... Potuiffent Magi rea duci Betleemum:, fed divina voluit providentia; ut prius Hierofalyma ingrederentur.— Mla alto torpore foporata parum follicita erat de Melia& adventu illius, conidebaut miferi Judzi 12 carme ,. Salutare Dei non exfpectabant, Magi hi ipfis exfliterunt Judzis in Jerufalem primi Evangeli(tz, Ita mirá difpenfatione illi, quorum gens tota& natio hucufque /fne Chriffo fuerat,& abalienata à politia Ifraelis, bojpes promijJronis, ipfis illis, quotum crant. aj?7257«Aíaj, nuncii fiunt imjlera promi[ionis, Ephef.2. vers.i2, Rom.9. vers.4.. A&or.13. vers,32.. tà inexcufabilis facta eft Hierofolyma, quee nec Pr.p^etis credidit, de Meffia& adventu illius vaticinantibus, nec Angelo ipfi& exer iri Anzelorum, Meffiam natum nunciantibus; imó nec exteris his AM.gó, qui inter muros Hicrofolymitanos alta voce clamarunt, Natus eff Rex Judaorzam, Si enim credidiffer, una cum magis Betleemum feílináflet, Servatorem adoratlet, nec deinceps reje&tum flagitiofiffime tractáffet,| Huncinfignem ufum habuit adventus Magorum in Jerufalem, quod ipfi forfan haut intellexerunt; fed eà tantüm mente Hierofolymam petierunt; Regem fudeorum in capitali ludzez civitate omnino querendum elle. "Tanto altiores funt cogitationes Dei; qui voluntates humanas, volentes, nolentes, in fuum trahit obfequium. 5.222. Hierofolymam ingreffi rogat, ubi eff ie Rex Tudaorum, qui natuseft? Matt. 2:2. denativitate Regis inquirunt, de illa certi erant, tantüm, ubi fit, quonam in loco agat, quos inter muros contineatur. Regez illum vocant Jadaorami, non per ludibrium, ut milites Romani; Matt. 27:29& Pilatus Matt.27: 27.(ed fantta fubjectione& fide;edo&i divinitus, Dominum Deum daturum illi tbrouum Davidis, ut regnet[uper donum Jacob in feculum,(y reguiejus non fit fius. Luci: 32.33. Dum ita illum nominant, fimul agnofcunt effe illum etiam Qd iN. Luce; geutisgr, E(a.49:6,. COYBN? POYEY 722. Principem (y Praceptorem uitionua, Ef,$5: 4. beredemque, Pal 2:8. aliàsenim non venillfent ayoczvviiraj dvi, Sed& innuunr, Regnum elle e Judas, ut& falus ex illis, Yoh.4: 22. Ex /jraele feptrum boc fargere, Num,24: 17,& advenientes radicaudos$acobo, hoceít, in radicem Jacobi effe implantandos& inferendos Ef. 27: 6, illique incorporandos,fuper quos jceptrum boc vreXitudinrs quiefceret. Pfal. 4$: 7. $.223. Regem Judaeorum natum quarunt. Ita fubindicant fidem;illum;qui effet Rex ]udaorum, debuifle nafci; ut ita homo fa&us, frater fieret illorum,quorum definitus erat Rex,& lorum caufa fervirct, in quosdeinceps in fecula regnaret. Venerunt in H.erofoly maim in die« bus Herodis, Rogant, ubi Kex Judzorun. 9.224, Fidimus enim Jiellam ius inorieute, inquiunt, Matth,2:2. llla de nativitate pus. P z Regis vidifíe u6 Dewvariiscircavi[am flelam([ententiis,ejus apparitionis &cllamiltus Regis certos nós fecit. Putant quidam, verba à«5 dvaGAs referenda effe ad verbum inorent."pgouS» 5 ut fenfus fic; cum adhuc in Oriente effemus, vidimus ftellam Regis 5 fuperilVaria de ftella fententi. ]um nimirum locum, qui nativitati illius deftinatus erat, T4dam nimirum. Alii jungunt illa cum voce fella, Vidimus ff /am in oriente, ut fenfus fit, ftellam hanc in plaga orien. tali vifam effe,& in Horizonte ipforum, quo facere videtur vers, 9. v eidoy à v4 dra(g2s, Hi putant ftellam in initio in orientetantüm, non ubique, nec in Judaa vifam, quia enim in infima aéeris regione videtur fuiffejnon potuiffe fimul in Judaa;fimul in Perfiz, & vicinis locis orientalibus confpici, ob altitudinem tumoris terrz interje&ti. Humilitas autem ftella inde concluditur, quod fitu fuo deinceps certam in Betleem domum nota. vit. Matth, 2: 9. Altior enim domumà domo flatione fua diftinguere haut potuiffet, Quod enim quidam dicunt de d«zivoGo^ a, hoc eft; ftellam ex alto demiiffe radios ad culmen domus, item de«45:4 hoc eft/ftellam ex alto in profundum quali defcendifífe,ubi id in Betleem ad monftrandam domum, 4 b^ majdiev, opus fuit; idomne incertum eft& cum factis non convenit, qua J/eitíàv dicunt, quod ftella ipfa ic flerir, conflitit, Matt, 2:9. nulla facta mentione defcenfus, aut demiffionis radiorum. $.225. Deipfa autem/le//a varie fentiunt. Non dicam de illis,qui ffeam ftatuuntfuiffe in. reateinquid 5. ipfum nimirum Spiritum Saucbum 5 aut virtutem quandam divini meminis, Magis certà formà, in modum flellz apparentem;. fed de illis tantàm, qui cre. 14m quid fuifle atlerunt 5 vel 4ngelum, inter quos dicitur fuiffe Chbry/ffomus; vel Elementare aliquod Mdévpor, forte aérem condenfatum,& luce perfufum; vel Cometam infignem & peculiarem, vel erberiam quandammareriam, adeoque veram /lellam, dici enim, Magos vidiffe dca 5 quà vocenon&«$aaic aliqua, aut pzeudr:, nec aliud peréapor, fed ve ra ftella Graecis norati folet quod autem dicitur vers. 7. paycufjore de io Q- effe idem ac T QailQ- agio Q- vifa flelle, ne quis numere Itellam hanc inter& dujrópduafeu ddrpato. $. 226. Stellam autem hanc, quam veram fuiffe dicunt, fatentur à reliquis diverfam fuiffe 1, Ortu($ interitu, non fuifle ininitiocreationis, fed tempore na'centis Chrifli, in fingularem hunc ufüm conditam;& ut miraculose fuit exorta, ita rurfum miraculose fuilfeablatam.| Danus autem affirmat, Tract, 4, Phyf. cap, tc. fuijfe eam snam ex ordiuariis flellis, que fmpularem tunc cur[um tenuerit, Bedaautemfabulatur, Jiellam banc, pof inventum puerum, in puteum queudami Berleemiziuum«ecidi]e 5. ibique pofiea mrira.ulosé à Vir. gimbus quibusdam[acris viam. 1. Mota y diciturenim pracejsille Magos& itineris quae fi dux fuiffe à Jerufalem ad Betleem,ibique fuper domum conftitiffe, Matth. cap. 2:y. 9. quod reliquis inufitatum aftris, 3. Sie C dd jlautia à terra, non tenuille eethereas vias; nec extra elementarem tractum in aethere conftitiffc], fed in aére;;& quidem regione ejus inhma,. 4. Apparitiore, Apparuille in oriente, deinde ad tempus rurfum occultatam; poftea in via ad Bethlehem iterum vifam; apparuiffe& diurno& no&urno tempore, non enim noctu, fed interdiu iter Bethlchemum fecerunt Magi. Scribit Plinius de come 74; qui non multà poft obitum]ulii Czefaris conipectus fuerit,& integra hora«ajo ante. occafum folisfefc oftenderit. Narrat& Herodianus, tempore Commodi Imperatoris eunt ox contiuió apparuiffe Zeípes spetec ffelias diurnas, feu perdiem, 5. Odicio, Non futurum aliquid ügnificatle; non difcreviile zegpora, dies, annos, Genef, cap. 1: 14. fed Magis viam tantüm oftendifle.. 6. AM igniieliie, ob humilitatem enim, quà confiflens Inter contigua edificia, unicam illam domum, in qua puer Jefus, praecise notavit, necefÍum clle ut ltatuatur,haut ma jorem illam fuillezu /e, quàm reliquae ftella apparent; quaum --s f C»-—— tempore,€9' Magis via monflratione. Cap.1V.Liba. n7 rum multa grande hoc terra corpus long? fü perant mole. 7. Luce&j figura, Chryfoftomum enim fuper Mattbeum& libris quibusdam apocryphis annotafle, flellam banc fuijJe prafulgidam y,&y in[ummitare ejus, imaginem Puerali fuiffe, fuper cujus capite Lux[Menduerit, àqua narratione non multum differt illud P/inii libr. 2: cap. 2$. apparti[fe aliquando Cometam candidum, argenteo crine ita refulgentem, ut vix contueri licuerit;[becieque bumana Dei effigiem in fe offendeuteur, 4.227. De hac flella ita Magi, fidi vidimus, oculisnoftris fpe&avimus utenim o, un non imperiti fuerunt aftrologica fcientiz; ita novam hanc lucem, fulgorem,& facem dd ak quohanc lucentem facilé obfervarunt. Quando viderint& quoties, non dicunt, Neque opus*? eft dicere,ftellam hanc poft natum Jefum demum apparuiffe; ut nec integro biennio antenatum Jefum. Viderunt,& forfan pluries; qui fi femel tantüm vidiffent, forfan non adeo curaffent illam;. fed fzepius vifa, attentionem Magorum dormire non fivit, Im fi poft nativitatem tantüm vidiffent, non videntur tam füubitó fe in iter conferre potuiffe,ut adeffent ante dies purificationis Marize, Ideó ftatuemus fine ullo periculo;vifam ftellam aliquoties,(5j aliquamdiu ante natum Judaeorum Regem. $. 228. Stellam i//im, inquiunt, Stellam nati Regis,id enim ut indicaret;apparuerat; nec forfan ullum alium ufum praterea exhibuit; ftellam iiw 5 ab ipfo Rege natofa&am,& per potentiam illius, hunc in finem, in etherecollocatam, lta ille,qui eft à 2c» 6 Aajupp2$ d) ópüpivoc Apoc. 22:16. 0 depo apoirós Apoc. 2:28, quivifus eft Johanni xar& ii diEia awTé xerek actous ila, Apoc. 1:16, hic, ubinatus, per«e£p« Magis notificatus eft, $. 229. Placuit divinz fapientiz ffell/ein vocandis Magis uti fervitio: nam nec incon cur aeta veniens erat, cceleftem Regem per coelefte aliquod indicium manifeltari,& ipfis hic mo- ufus Deus? dus convenientiffimus Magis fuit, viris, fiderum non imperitis,& in contemplandis coelisfedulisac exercitatis, Obfervemus, celum& quicquid in celo exhibuiffe teftimonium Chrifto 3«av6puz4. Deus Pater é ccelo teflatus eft, ic eff Filius mem, Spiritus San&us & celo columbze inftar fuper illum defcendit. Angelus clamavit, Ecce natusefl, Multitudo coleftis cecinit, Gloria Deo, Apparuit f/e//a, Magiftra Magorum, Regem nat4m docens, Sol ipfe in gratiam patientis Regis obzenebratus efl, Luc. 23:45. confer Joél. 3; 4. Ita quicquid eft£JDD ZS'DU2 in celis fuperné, gloriam dedit Immanueli. $5230. Sedcum /i/a, vifa Magis, fuerit creatura sta, de qua idem dici potefl,quod o, de totis ce/i& expanfo, Pfalm.19: 4. C27p YDU3 753 C237 NI DIDI CIN. Nun eft di-&eila docere Gun, ueque verba, uon auditur vox illorum,non immeritó occurrit cogitatio; unde Magi DP Mafciveninr, effe illam JleZam nazi Regis? quodque nonilla vifaaliud quidcogitarint& con-^.' jecerint?. Videntur adhuc fzpe ftella peregrinze 5 fed quid velint, oportet ut manifeftec dies; ubi videmus comeras, bella, tumultus, rerum mutationes timemus: quia experienuaita edocti fumus: neque tamen fcimus, ubi& qualia illa futura fint, usque dum eventus acccdat. Quomodo ergo ftella hzc potuit in fpecie docere Magos natrvitatem Re« gi d udaorum? $. 231. Refpondet Zaguffinzs, Serm, de Epiphan. Zfuge'um eis myflerium telas fienifí- sententia ca]. Chry[oflomum vero fuper Matthaeum dicit, fe inven;jj- in cuibusdam libris /dpocr y» Patrum, ps5, jugje in Oriente, qui Proybetiam. Bileami. Num, 24. de fella ex Sacob oritura, acceperant,— Ex qua teuebant, quod. nafcen:e Chrifto flelia quadom inufitata apparitara effet 5 tdeoque duodecim eledlos viros, qui llella buins ortum ebféruarent,— llli eadem, qua natus efl Chbrifhus uode, apparuilfe flellaue, iu cujus fummizaze erat Lago Pueri y. diceutiss P Jie is Decanfes adventus Maeorum,confrernatione Herodis, 115 Ie oou toreun Judas invenietis ibi Regent, Chriflum, Dcuin(S bominem, natum, lta jraa Deus. Origenescrafse judicavit, Daemonum revelitione Magis myfterium lioc innozaile, Alii Szbyllas, Erytersam potiffimum, Magos de figno& tempore adventus Na erudiville dicunt. vede: ze- 5.232. Verilimillimum autem cft fuiffe inter Magos reliquias difciplinz Danielis.qui fpoato.— in aula Chaldiorum,dein Perfarum magnus& honoratus füit;[mo illos€ Daniele didi. cile nafcendum AMefff umyexftiudendum, 7 o. Szptimanas iMi rei de iftc elle, Reni habia ram Melfiam, dli ahi populo reliiquem!um, Dan,.& 9. Ncc improbabile elt, illos lice Pro, ietiis excitatos fuiffe ad exfpectationem Mefliz& fupputationem temporum, Cuni igitur inde fcirent,ad finem labi^o. hebdomadas;noa potuerunt non colligere,advenzum Meifix propc elle;& cum ipfo illo tempore flella appareret infigniter miraculola;pozuerancin hanc incidere cogitationem. hanc flellam, Regis prom: nunc exhibit, noram cile."l'acilimum autem e(t dicere, ut ftella foris,ita$,iri*/m Dei in cordibus luxitic Magorum;& ut divinita: in f:mni; deinceps m niti nt, qua via redirent Matt.2, i2, Hia, antequam venirent,vifa ftella,de fignificacione illius divinitus admonitos fuitfe, X actos, ut in Judxa Rege natum qusrerent, Inde 22::2:p22vre; ftatim iter füfcipiunt, intrepi de perficiunt, alfeveranter rogant, 2: en Rcx Judaeorum 7. Optime igitur Leo Setm.1v. d: Epiphan.Dom, Pr.cter ill.imjinquit, felle jeciem,qua corpereum incita it obt ttum fulsenir veritatis radius eorr corda perdocuit, Magi vene(0$.233. Indicant Magi, cur venerint, Ef venimus adarare euim Matth.2: 2, NondeqReren na-Y vili adoratione& externa loquuntur reverentia,(Matth.18: 25. 20: 20. Genef. 53.3. fun, 6.7.) fed derclhigiofa imprimis, qua cultum divinum,animi fiduciam, invocationem& gratiarum actionem complectitur. Venerunt enim adoraturi Rezem Sudarum, Joum €brilla. Nec ob externam venerationem tantüm iter fufcepillent, niti fublimiorem ujus Regis dignitatem agreviffent, eumque ut Deum& Hominem cultu profundih mx adorationis afficiendum judicallenr. Errant,qui dicunt, Magos Chriltum pro politi. co tantüm habuitle Rege Orientem füba&uro,quem expediret mature obfequio civiinX n;uneribus fioi devincire, Nam nulla politici Regis Majeltas cum inveniretur, nullulque fplendor in Chrifto hamili, e ferva humiilima nato, certe pedem retulillent ad alpectum illius,nec muneribus alfecillent. Sed nuncaliam in illo majeftacem zznotcuntjinternam, nonexternam; coelettem,non rerrellrem; divinam, non hamauaim; 1de0 non moventur externa illius& contemtibili€orma, exili habitu, fpecie vili; fed accedunt, adorant; mue ncra offerunt, ese fe$244. Hic Magorum Sermo zzrbavit Herodem,& toram Hiercfolym wer, Matth. 3. I. vou* Debuillent maximo cum ga:dio illum excipere Zach 9: 9. Luc.2: 1c. 11. Sed turbantur uisa,—& commoventur,. Herc.le: quidem,metuens fibi de regno fuo, ignarus, hujus nati Regis re jum de boc iind. uon effe. Joh 18: 36. Hierofilynas quia alios elegerat dmn.afniss,pol qu ib«t Hofz:$. quae& poftea hoc rejecto Rege;dicere non erubuit, N«a babe Rien uj Cua. Joh.io:15. Convoii 4 235. Horodes illicó convocat Pontifices emnes& Scibas, ac percunclatus eff ab ills P Mes Qioemor didi Malach2:6.) o2 5 z2ec quara] ubi Cbrthus uafceretur, feu debuerit iat notere jafei, Matth, 2:4. Illi re&e refpondent,[n Berleem j:da.Matt.2:5, Id& vulgo notum un erat]oh.z:42.. Hxc Betleem dicitur 4"IxZuiz, quia erat 25i 164 terra Jada, X ad i Pei tcdent lam tribum pertinebat; diltinguenda ab alia Betieem, iutrion Zabulon, 1n Galilaa infen Pei! riore, Tof, 19: 15, dicta etiam Epbraza, Mich.s;1. Genef.35; 19. Duobus vix milliaribus ab E5' explicatione oraculi Mich, jf CapIV.Lib.— u9 ab Hierofolyma in meridiem,& ex patte in occafum diftabar, Igitur hucufque integra in pcpulo fpes fuit, venturum Chrifium e Betleegs; quo major illorum culpa;apud Jefum, qui prodiit€ Betleem, rejecerunt, $.236. Pontifices, quod dixerant, e Scriptura probant. Sic enim, inquiunt, f riptam eft per Prophetam. Maic,2; 5, nim. Modan Moraj. btetin Mich. 1: 1, oraculum; quod citant,eft Cap.t. v.t, quod explicare operze pretium eft, $237. Sermo dirigitur ad Betebemr, ivo tatem David, Luc 3: 4. IYY9N cnm nnw! Et tu Bitleem Ephrata: ita fuit dicta ob fecunditatem loci,& fertilitatem foli, Y yY 22:750€,[arz4, nec magnitudine, nec civibus,nec opulentia praeftans, Dicitur hec vox. 1, De niueritus natu, vum filiis cum filiabus. Genef,i9:31. 24: 23. 29:26. Job.32:6. 1 Reg. 16:34. 2, Dehominibus exilibus; parum honoratus, invalidis. Zach. 1;. vers,z.. Rz ducum maus neum CAYYyXn in exiles Efaig 67:22, YVYXOY Gy parvus, hoc eft, debilis, inficmus, eri? iu geutzin validam. lta verbum"X. eft oppofitum aj"3201 o4 riofam Ja ere. Jerem. cap.30. vers, 19, Y sw) CO'm22n. glrivfus faciam illus, uec vilcfceut, confer Job. i4: z1. 4.238. Parvitatis Betleem hoc additur argumentum nmn'5ow3 nvno?"Y Parva, sut fis in familus Juda, hocelt, nimis exilis& vilis, ut familia honorata& fpectabilis,cujus ratio habeatur,in te inveniri& moutlrari poffet 5 olim cum familia Davidis floreret, domufíque illius germinaret, Betleem, patria illius, non debebat dici parva& exilis in familis juda,— Familiaenim regia, omnium familiarum maxima ex illa ortum habebat, Porerart tunc dici, Magna in familiis Juda, Sed nunc; collapfa hac domo,& ad íummam vilitatem redacta, parva factaerat, ut eller inter familias Juda, hoceft, ur, cum familiae Juda honoratze X eminentes recenfeantur, illius raentio fieri non debeat,^J2N norat I, Filia, mA35- y sovav multitudinem hominum, ob fanguinis conjunctionem fibi invicem notorum, Jud. cap.6. v j.'PoN fand a mea ejl infima in Menaje. a. Chili dem feu ille, forte, quia familia millenarium non egreditur numerum, Inde factum, quod Hieronymus vertit, Parvada es ia undl ts 35ula, hoceft, parvanimis es, utiiidia, quibus Jehudah abundat, ex te cogi poffint. Tu ad nuinerum millium; qui e Juda componitur; parum addere potes aut contribuere, 5.39. Nonobftaute tamen Betleemi parvitate, inquit, Dominus nvno wo 320 eee DUTD Ex te exibit mibi, qui fit Dominator in lrael, Exihbirex tes quia in te nafcetur,& ex puella nafcetur, quae ex te ortum habet, cujus familia ex te prodiit. Nativitas Meiffiz cum exit comparatur,& hic& Jerem, cap. v.20. Ez dowinator exibi;€ medio eii Jacobi, Exibit/Mii:, ut impleatur aeternum meum confilium,& promiffio facta olim,& gloria mea manifcltetur; utrumque verum 5 exibit /drbi,& datus elt sobr, natus elt u. bo Efaize cap 9. Prophetam excirabo vs. Deut. cap.18. Exibir, ut üt Deoninaror 1n Iffél, ut ungazur Rex iu Zion, Pfalm, 2, vers.G. ut fit Prmcip.tis[aper buiucriae illins Efa, Cap.9. V 5. ut jédeut ad dextram mcam, Píal.i 10:1. confer Jerem.30: 20."CT: Eft Dominator 2[jrael; nam fíaeiedq 23 3 einer 1x C Luc 33. Dominium tlltus mazim efl. Zach.9. vto, Et doiniuari ejuj à mari 4d mares&y 9 fluvio ad fines terr, conter P( 72.8. Fit Doniunstor, poftquam fuit CQ?UD 13J. férvus Doniuatoruin. E(.49:7. Ita ht Dom tor, ut exuaz Y) domiuatores populi fui, E(52:$.. Coliziig,| Nou e tbi. fuper illos amplus Exa-for Zach.9:8.. ut hic vocatur 222 ita£an,g,. 0122 D'Z2 Mijas Priaceps,& Mich.2; 12,. Rex illorum, Jebova,& Mich, 4:13. Jadex Ifradl, $.240. Hic Probant& Mich.5: v.t, Oracalum illad 2xpli* catur. — yo—"Deexplicatione oraculi Mich.g:1.. Cap.IV.Liba. $.240. Hic Dominator, egreaieus e Betleem, alias etiam habet egreffiones, de his ita Prophetia. CO?'D'3 c20p2 YDNYYDI E; egtejJrones ejus ab aute, à diebus fecui,| E BetJeem cxivit in temporz pleuitudiue Galat.4: v. 4«. in poffremo, dierum, Efaiae cap», vers. Sed hae egrejioues func. C272 ab aute, Y2y8D C2 ante molimina& decreta Dei, ante aby[Jos, imo montes& colles, aute faclam terram, Proverbiorum cap.8. vers.22, 24. Sunt à diebus fecil CE WO à. feculo Proverb, cap. 8. vers, 23. 4 feculo in féculum P(alm, 9o, vers 2, E. cune cegrejJiones;, énzopyvser, notaturque generatio illius eterna, qua geri. ^c jl bo.: Lab illo, qui smxiz illum Regem; Dominatorem, Pfalm.2:6.7. qua gignitur in fc.ula c ania, fine acceffione, fine mutatione; adeo ut vere dicatur, bodie te genui, Certé Dominator in Ifradl, qui, antequam exivit& Betleem, alias egreffiones habet, fuit, antequam e Betleemo ortus eft, eftque adeó non tantüm natu Rex, fed ezernus Rex, Pater e» fevuitatis E(a 9. v.6. neque initia dierimn neque fiuem vite& regni babens, Hebr. Hic, cujus egrefJieues fant ab. aste,& qui exivité Bethlehem, qui eft ab zterno genitus à Deo, in tempore natus€ Betlehemirica, veré de fe dicere potelt, exivi a latre,(9 veni in mundum, Johai6: 28. $.241. Magna certe gratia, quae facta eft Berleemo, Patria exfititejus, é quo omnis cramgia vocatur in coelo& in terra, Illa parva in familiis Mater facta eft illius,qui Patereft omnium familiarum, triumphantium in celo, militantium in terra, Magna poteníque Hierufalem vocataleft folium Domini, Jerem.3: 17. Humilis Betleem prebuit incunabu. Ja Domino, Sed major gratia, quae Betlebemitis facta eft, Bethlehemitica peperit illum, in quo falvata eft, E Betlehemitis eft, qui Betlehemitas fratres fuos appellare non erubefícit, Betlehemitica facta eft AMarer illius; cujus illa fe fervam humillime profeffa eft, Gratia,quam adduxit hic,qui exivit e Betleem, non proprie tangit Betlehemum; quod poft exitum& nativitatem illius non ad[majorem fplendorem& externam potentiam,& faftigium fublimius eve&um eft; quinimo nunc dudum cecidit, collapfum e(t,& ruinis infepultum. Sed eft bonum& przrogativa fanctis Betlehemi filiis, Rabelique matri, que deinde flevit filios fios. Jerem, 31: 15. collata ac donata, $242. Quidam hxc verba ita traducunt,. Ez t Betlebem parvane es, ut fis inter fanilias? interrogative, ut fenfus fit,minimé parva es. Alii, Et tu Betlcbem, parum eff feu pare va res eflut fis inter familias, id leve tbi eft,& parum nimis, nec dignum tua eftimatione, Major tua eft prerogativa& excellentia, Ex te exibit Dominator, haec dignatio majot eft, quàm fi prima elfes interomnes familias; hoc carnis beneficium, illacodli; hoc perit & periit; illa in eternum mantt, $243. Sed videamus,quon:odo Pontifices& Scribae verba Propheta protulerit, Igitur. 1, Pro Berlebeim Epbratab,lli dixerunt, Ez t Betleem ,terra 3uda: utrumque cognomen Betlzemo convenit, 2, Pro parvaes, illi, sd'apas ay ien ei nequaquam mmma e$,hoc fpeciem habet contradictionis; contradictionem tamen nullam, Micha dicit parvam habito refpe&u ad ftatum ejusexternum& politicum. Scriba dicunt, nequaquam mininam ,habito refpe&u ad ftatum ejusinternum,& fpiritualem, Mundo videbatur patva, Colo ucquaquam minima, Erat parva; quia de nulla carnali pracellentia gloriari amplius poterat, Ejl baut quaquam minima, quia maximum illius eft axioma, ob prodeuntem ex illa Dominatorem, Dum dicitur£d«uac iAuxig», indicatureffe«2v prie, Hanc magnitadiuem Micha non negat, fed ftatim fubindicar, dicens, ex It eNi« £it, dum parvam illam dicit,& confeftim,ex illa Dminatorem exire, addit, haut obfcure oftendit; parvam hanc eífe uequaquam minimam, Nec peccaruntScribae; quod verbum» verbo De Herode clam Magos advocanie. Cap.IV.lib.s.— r2: verbo non extulerunt expreffum, nam licuit illis ita efferre locum, ut fimul illuftrarent, fimul explicarent illum. Sin vero ita vertamus verba, ut.$.242. oflendimus, etiam propius ad verba Micha accedere,& minis litera recedere videbuntur. 3. Pro, in familii fen millibus 344a, illi, in Principibus uda, Millium capita funt Principes, qua parva eft; nec tamen minima in milibus, illa parva elt ,& ne3ttaquam minima efl in Prinpibis, 4. Pro, Dominator in Ifrael, illi, Dux, qui pafcet populum meum /,raél. Dominatoris enim eft pafere populum,| Reges funt«ors£rs: Andy. Scribit Xenophon, dixitle Cyrz^ libr.8. maid, TlapamAdonz tpya eva; Noutat eyabu, X, 62oAoc dyabs, Sed& hoc ipfum, TORY, quo ufi Scribe, fumtum eft ex eodem 5. cap. Mich vers.j. Er jlabir, nimirum Dominator in Ifrael, 171 d pafter in robore Domini,& convenit cum E(a.40: 4. 2 Pajlor oves fitis pafcet, brachio[40 colliget agnos,(S iu fimo fus feret,&c. Ho. p icere eft gratize& amoris, Aliud autem,de quo Apoc.iz: 5. 0c a£ motive rave(x Uv 6v£ Cdp id rp. conter Apoc.2:27. 19: 1s. eftire& rigoris,«. Ultima verba de en e[fioui»us non allegant fcribe, fatis habentes refponditle ad id, quod rogati erant,nimirum 7850 aeigac Jw varaj, Ex his nunc apparet,idem Pontifices dixiffe fenfu, quod A4ichas, licet aliquantulum verbis varient. vide Matt.z: 6. 9.244. Auditis(acerdotibus advocat Magos Herodes,fed^ 40ps clam, Matt.2: 7. noluit Auditis feivideri cum illis communicare, aut fermones illorum curare, aut de Rege;quem za'um di- me xerant;valdé follicitus effe, Exquirir ab ills tempus vifa flelle,quando nimirum& quoties fit Magos, illa ab illis vifaeffet, Vifuseftübi inde proxime colligere polfe zttatem nati Regis.quem ea ratione facilius fe tollere;poffe fperavit;cognita nimirum illius atate,& cognito nativitatis loco. Matt.2: 7, $.245. Ita pnittitillos Betleemum,Matt.2:8.. Mirare hic Tyranni, callidé. agere volen-&, yan. tis, perplexam fimplicitatem.Potuiffet unà cum Magis farellites mittere;qui illico,in ipfo mit. Magorumconfpe&u,infantulum trucidarent, nunc mitius agere volens, facit, ut Magis. illudatur,& infantulus evadat, Blandé 1utem Magos dimittit. Ie, inquit, acceratz uiquirite de puerulo 5(9 nanciate, ut( ego. venieus adorem idum, Matt 2:8. Fatetur adoranditm puerulum;conformiter Scriptura, Pfalm, 2. y. 12, 45:12. 72:1 95:6. 97:7. Nil minus tamen facere cogitavit, Cogiravit enim illum é medio tollere, O impie Herodes! cui adorationem deberi faffus es, illi necein intentare violenta mente aufus es, de quo mentitus dixifli, erozeuráco avr; de illo fubdole cogitáfli,'Azoxves avo, Ita nihil melior fuit Tyrannus majoribus fuis, Amosa: 11, Perjecutus efl Edom gladio fratrzm fuum,& corrupit miferationes fuas, Uy laniavit in perpetuum ira ejas excaude[centia ejus obJer at in perpetuum,. Se$.246. Sed quid mirum,hominem Idumaum, zAgvnov, w ayosiscr(n"Iud'asais( 54v G-, faderis divini exfortem ita egiffe? Id autem maxime mirum, Hierofolymam adhuc torpere,nec petiiffe unà cum Magis Betleemum, Humiles paftores,auditis Angelis fe in^ vicem excitaverant, AiéABo pp di ec BuAszu, Luc.2: 1, Hierofolymitanorum nemo eft, : qui id aufit aut conetur, Magi ex Oriente venerunt, ut adorent, Judai ne ex Hierofo. lyma quidem adfuerunt. Ita ab initio cospit fieri, quod eft Joh i 1... ec idya 3A e, gg] si idioi ary d mapiAaCov. Videntur Hierofolymitan! pre metu Herodis pedem non moviffes necriminis politici rei a&ti;acfi alium quzrerent Regem, in periculum adducerent rempublicam, Acceffit fecuritas carnalis, non /fiziebant, proinde nec quaerebant Regnum De& juflitiam illius.Pinguis, obefus Jefchurun oblizus eft petra(ua, omijit Deum factorem fuum,& flo.cifecit rupem falutis fae, Deut. 32. q$.247.Ma In ítinere rurfum vident fiellam quz fiet t fuper domum ubi €tát pucr. Quam ingil omeniunt ij.üm, Kt adorant. EÉtinurera efieiurt, 122 De Magorum adoratione€9 muneri oblattone.Cap-1V. lib. $.247. Magi deblandiente nil mali fufpicantes Tyranno, tzopsuSn(r abierunt. Matt* 2:5. Scli venerant. Soli abeunt, haut tamen foli nam Jjiella, quam in Oriente viderant, epp ec py cce]Jit illus, Matt.a: 9. In oriente vifa ftella poftmodum disapparuerat,nunc in Judza rurfum apparet. Qui ftellam Magis ducem ex oriente Hicrofoelymam ufque prxviam fuifle volunt, hic impingunt.. Non dicitur, à dep, éc pesi awrée& vy idu, unc& ayoieypo ew ec, fed rantum, e» eidov& v3 4ya(g^s,. Viderant in oriente, in itinere non viderant,nunc in via, à Jerufalem ad Betleem, rurfum vident, inde maximum illorum gazdum, Matt,: 10, fta enim nunc certi erant,Deum,flcllae hujus formatorem,effe cum illis, nec fruftra fore iter illorum. Stella haec tamdiu prece] it, donec venit ubi erat G cadi ibique£cwfletit,confitir, nec ulterius proceffit. Matt.2:9,. Non igitürin Betleemo opus habebant rogare, utin Hierofolyma, z5£i, Stella enim ftans clamabar, fine voce, fine fono, Td s ód« v;:,. Ecce bic ejl. $.248. Igre[]ji iu domum, fuper quam ftella confüitit, inveniunt puerulum, Matth.a:i. Non amplius erat nunc& vi 27r, exclufus diverjerio. Luc.2: 7..Íed defcriptioue abfoluta. multitudo& ruiba abierat, ita puerulo fa&tus /ocus é mí sag Zunri. Aut etiam, famá in Betlcem percrebefcente, ut non potuit aliter, poft apparitionem Angeli& canticum Angclorum,;ac praconium paftorum;quantus eflet, qui natas erat in civitate David,Servaror nimirum Chryjíius, Dominis, Betleemite turpe ducentes, Servatorem populi in flabulo latere, in honeftam quandam& accommodam domum illum deduxerunt, Certe id non indignum fuit amore Betleemitarum,quo natum Servatorem complexi funt; quem publicis teftati func]aci ymis,ubi Herodes infantes caedi juffit. 17e: it enim tunc Rabelhoc eft feles filii Rahel, non fier riis fuis tantum.fed imprimis, V8"3 46d uon ille Jerem. v 15. quod ille natus Servator coactus fucrat aufugere ii terram inimi, Egypti atque ita(& id/« derel nqueic, id ipfifzgré faciebat s ut& quod ipfe periculum gladii fubiret, & hincille lacrumz. $249. Ibi zezóe: cyorenévn(av àm? proci Jeutes adoraverunt ill-«m.Matt.2; 11, gratulati beatum illius in mundum advenium; laudantes ingentes illius 212: fpem iar K zengórme &; animas& corpora(ua gratiz ipfius commendantes; divinitatem illius profundo cordis aifectu venerantes; carnem,fecundum quam frater nofter faétus eft£47: latis oculis fprectanies, fanctüifque manibus attrectantes, Nec tantum; fcd&. pere tbefauris feu thecis, i Louderunt iili daga deua& munera, llli.qui 2 sc ec dv, fed nuncerraymee €^ dr,di 2425, Romac; i2, 2Cor. 8: g. dona offerent, Divinitas non indigebat illis, necid Magi ignorabant. Aflumta humanitas, tenera huccfai e& inf&rma;poterat refoalJaii illis Ideo Magi offerunt. Offerunt in lignum gaudii, amoris; gratitudinis, llinqui fe ipf. mimo fezetum,;prc ipfis& pro mundo daturus erat;de fuo dant,& fimul fe totos ipft dat becnunera volunt fubjcétionis fux arham eile, Mos eras orienzalibus haut fine muncre Regu faciem videre Vulgatum erat aeta Siue 694 E audswc Bana cu divi J& nc ucrandes misera Re es. 1deó nec Regem corieftem fine muneribus accedere vo» ]uv»r. procul tamen ab errore.ficái illua: muneribus,admiraridona externa,automniüm du'ciffimum ipfi cffe;cipore vc hominibus folet,nam quid munera noftracurat cujus ce lum.fl& terra; cujvs munus fimus nos; cujus funt munera omnia nofira:qui eft Reximo Roum Rex&muncra autem liac vlatici inflar fuerunt Parentibus pueruli. paulo poft fugienubus mnsteypnum. dH qucdotagi quidem, cum offurrent,ueiciveiunt, ideoque ncc com praecise minem obzülerunz. fno ncc parentes. cum acciperent, fciverunt.. Eventus QRsn eoesut dro pracunter agit Deus inonnibus)& fapienzer ii penitue em nibus, :$.2,..Do De Magorum donis,€9! eorum abitu. Cap.IV.lib.s.— 1:3 4.250. Dona;que obtulerunt, fuére, Aurum, Thus dy Myrrba, Matth.z: it, Pretiofiffima munera,& offerri magnatibus folita, Regina Sabae aurum obtulit Salomoni, & ATOPIUd y 1 Reg 10: 10, 2 Paral 9g:t, quz inter R^ myrrba eft;'Exod.cap. jo. vers.23. Alexander Magnus mulca myrrha talenta dari jutfit Leouide, ne parcius rem divinam faceret. $.:51. Dehis muneribus multum rhetoricati,multum etiam philofophati funt veteres & recentiores, Numerum zersaritiy primo mirantur. Convenire illum inquiunt. 1,Cum mylterio Trinitatis. 2. Cum fubftancia triplici,que eft in una Gmoedeq vo0 Ads. 3.Cum fide, fpe, charitate, tribus San&orum virtutibus, quibus& ipfiinftru&i Magi munera obtulerint. Imó docere, tria offerenda Deo,corpus,animam,bona, De ipfis autem muneribus ita dicunt,.4urzm oblatum Chrifto, ut Regi; Tbus,ut De 5 Myribamut bomini moris turo: corpora enim defun&orum in oriente M»rrba condiri confueviffe. confer Joh.t9. y. 3*. Adeoque in his muneribus majeltatem,divinitatem& mortalitatem Domini praefiguraram, Alii; munera illa refpondere triplici Chrifti oficios: Aurum regio; Tow facerdotali; Myrrbam prophetico. Tria inetfe myrrha; amarorem,fuavem odorem& vim arcendi putredinem, Ita Chrifti Prophetze doctrinam effe amaram carni 5 fuavem autem Spiritui regenito,& prafervare à peccati corruptione. Alii ad v«iZeiav applicant, /farum offerendum Deo, hoc eft, eleemofynas.Hebr.cap.13:v.16.. Tbus,hoc eft, preces. Pfal.14.1. y.2. Stabiliatur oratio mea fajitus coram te. Myrrbam, hoceft, Spiritum contritum, cor fraGum. Pal. 19, Que omnia ut citra impietatem dicuntur, ita tamen haut facile evincitur, ipfos Magos hac intendiile;aut cum offerent cogitafle,& tali cogitatione ad offerendum munera talia moros effe, $.252. Quiautem e ternario munerum numero ternarium Magorum numerum cogere nituntur,ac fi fingula munera oblata fint à fingulis, illi certe ludere pucandi funt. $.253. His a&tis ad abitum fe componunt Magi; cumque cogitarent de reditu in Hie- Magorum rofolymam, de quo Herodi petenti fpem feciffe videntur, ecce i» fomnio admoueutur. di- abitus, vinitis, ne ad Herodem revertantur.— Ideo per aliam viam regrve[[i[unt in terram füaur, Matt.2: 12. $.254. Egitautem cum illis Deus mirabiliter admodum, Docuit illos per /fe/am in oriente; per Scripturam in Jerufalem 5. pecrevelatienem in íomnio in Bedleem,| Sed nec fell. illis profuitfet,nec Scriptura credidiilent, nec no&urnz adm mitiem obediviffent, nifi docaijet illos Dominus facere beueplacitum fuum,& Spiritus Dei bonus illos duxilJet iu terra reititudint, Píalas 3: 10. $.255. Dixerat Noah. Zliciet Deus Japbetum. Genef,9:28.. Hi Magi primitize alliciendorum exftirerunt, Vaticinatus erat Pfaltes. Reges Tarfis(9 isfalarum. mauu afferent. Reges Scheba i Seba donum offerent, Horum quafi precurfores hi Magi fadi(untnon ipfi Reges; fed Regibus olim proximi. $.256, Per hofce Magos propinavit Deus do&rinam de Servatore orienti& gentibus,neque enim tacuerunt Magi,ubi reverfi funt. Miferi paltores non tacuerunt Luc.z. y.17.& Magi hi tacuerint? quinimo videor mihi audire illos clamantes& dicentes, quod fait ab initio, de Sermone vite, id audivimuoculis vidimu, contemplati[umus ,manbu palpavimus, 1 Joh, vers.1.. Eamus, afendamuws ad montem Domini, ad domum Dei Jacob, ur doceat nos de vis fuis, dy ambulemus in féemita ejus, nam 6 Zione exibit Lex,& verbum Douini é Jeru[alem $457. À Magis, nunc ad iteraccin&is, redeundum ad Mariam eft& Primogenitum qz illius i24—"Delege puerperarum,etiam infantes concernente,Cs? illius. llis debebat fieri,ut im Lege preceptum erat, Adhuc eratenim Lex;& Jefus satu factu fub legem erat, Oil. 4 4»!,"" Lexdepuer.—$. 258. De puerperis ita ftatutum erat, Malier cum feminificaffet.»& reperiffet filium, petis. imp-tra erat feptem dier MW F7Y22"2*2 juxta dies faditatis languoris fui hoc eft, menilrui, Lev. 12:2. Omne,in quo cubabat& fedebat, impurumerat, Omnis, qui illain, aut]e&um illius, aut quod attigerat illa; attingebat, impurus erat ufque ad vefperam; lavare veftes& fc ipfum debcbat, Levit. 15: verf 19-25. feptem diebus elapfis circumcidebatur od.vo Filius, Levit, 12: 3. Abillo octavo die numerabantur tripinta(j tres dies, quibus puerpera adhuc debuit federe i7TY30'212 in fanguinibus purificationis, hoc eftjà quibus pu. ribcanda erat. Lev. 12; 4. Igitur labentibus his 3 3. diebus illa impura habebatur; non tamen ita impura, ut primis feptem, nativitati feu partui proximis, fed eatenus., ut ompe Sauslum nzu attinzeret,& ad Sanfluarium baut accederet, Levit, i2: 4. Impletzs autem diebus prrificatious 17Y330"2? 72D2, triginta nimirum tribus diebus à circumcifione, adeoque quadraginta à partu, ita purificabatur.. Adducebat agnum annicilum in bolocauflum, e pulum columbinumy, aut turturem pro peccato s ad ofium tentovii conventi, ad Sacerdo'ea, Fic offtrebat dona haec coraw Domino, y expiabat illam, puerperam, Ita tunc pura rur(um habcbatur 771231 p2D à foute fanguinum fuorum,& poterat tangere omnia; & tangi ab omnibus, quibus id licebat citra attractionem legalis impuritatis;& licebat illi ire; quo vellet, imó& ad facra ac fanctuarium venire, Lev.12: 6, Siautem puerpera paeperior cllet, quàm ut aguum offerre poflet, fatiserat, fi offerret duos turtures, aut duo pulles columbinos, unum in bolocauflum,& alterum in yro-peccato, Levit.12: 7, 4.259. Si autem peperiffet Filiam, idem debebat pro purificatione fua offerre; fed debebat duplum tempus izpura efle, C2'y 27 duas féptimanas,& duplum tempus federe in Jangniuibus purgationis CODY PU COv CONTE fexaginta dies([ex dies, Lev. Cap. 12: veif, s. Habetetiam— jj. 260. Infantem autem,qui nafcebatur,quod attinet;nec ille nifi impurus haberi poems terat, Erfi enim purificationis Lex ad folam matrem exprefse refpiceret, tamen& infans comprehenfus fuit, Si enim immundus erar, qui immundam atringebat,quidni immundus fuerit infans, qui in finu immunda matris portabatur,& mammillis illius nutriebarur, quamdiu materimmunda erat?& quàmvis oftavo die infans circumcideretur, quo communio feders Dei illi obfignabatur, atque ab inde certa ratione purus haberetur,tamen ficut mater toto immunditiei füze tempore, 4o. fcilicet uicbus, frenifa etlec Filiumj San&uario exclufa erat, ita& quilibet Filius prirvogenitus non fiftebatur Domino, nifi ethiuxis i(tis diebus, eodemque adeo tempore, quo munus purificationis exhibebatur, Imó&€ verbis, Lev. 12:6. 77129 1N i2? LM F^sxbo2i C quum impleti fuerint dies purificativuis ejus pro Filio aut pro Filia, a! fevet ap ncm, yc. ceinere eft, tempus purificationis etiam refpectum habuifle ad infantem; adeoqueinfantem ipfum tunc plenius& legaliter in matre& cum matre purificatum. 4-261. In hocritu& ceremoniali placito fuit admonitio,& commemoratio imparita1/5 tumoriginalis, in quana/cebanturomnes; tum actualis, que adultis ineff, victima m:diatoris ac Spontoris meliore adhuc purificandz& expiande; quá oblatà mulier puerperà nec in;puia haberi, nec àconfortio hominum excludi, necà communione Sactorum arceri amplius potett aut debet, Les de pri- 9.262. De prinogenitis autem itaferes habet, In AEgypto jam praeceperat DomiDORHUIIS nus faciens traufire ome aperiens vul vamymaf.uloss Domo, kxod, 13: 12, h, e, tradetis& con indih J .— legeprimogenitorum,ettam Mariam obligante.Cap.IV lib.s. 125 confecrabitis omnes primogenitos. Primogenitus enim aperit vulvam. Hoc praeceptum pertinebat 1, Ad primogenita pecuidus;, tum purarum, quz facrificabantur Domino ,; ctum impurarum, quae aut redimebantur per agnum, aut. quibus cervix frangebatur, 2. Adprimogenita bominum, quee ne madarentur, redimi debebant, quinque ficli argenteis, Ita ve: dempti non quidem ma&tabantur,fed Domini tamen erant perpetuo;& ita quidem inirio, M ut facra facere deberent,& expiare füper filios Ifrael: deinde autemyaffumptis in illorum locum Levizz,à Sacrorum officio& munere erant quidem immunes; fedtamen femper SandiDomino,illi quafi confecrati& addi&i,illius propria pars,portio,peculium.Omnas masytperiens matricem, Sandàum Domino vocabitur.Luc,::2, CO U*Ip San&um illi funt, Ita& gentilibusvox hacvenit. Sacrum efl.quicquid eft, quod Deorum babetur. Macrob. Saturnal.lib.3: cap. 3,& cap.7.Qwicquid deflinatum eff Dis, Saerum vocatur.Et apud Maffilienfes olim in ufu fuit, Quum pefte laborarent, folebat fe unus ex gentibus offerre, qui publicis cibis& purioribus annum unum alebatur; deinde autem verbenis veftibusque facris indutus,per urbem circumducebatur. Ibi precabantur,ut oninia civitatis mala in illis incumberent& inruerent,& ita projiciebatur ac mactabatur, Talis homo nominabatur Sacer.de quo ita Macrob,lib,3.cap.7. Quum enim Diss dicatus e[fct, pervenire autem ad eos non po[Jet, ifi libera ab onere corporis fierez Anima, morte id preflandum fuit."Talium Sacrorum Zinime,quas Diis debitasexiftimabant, Graci Cedyas vocarunt, Et haec obiter de hac Gentium zaxcrAía, Primogeniti Iíraélitarum Sandi Domino erant. Ritus ita obfervabatur,adducebantur ad tentorium conventus. Ibi fiflebantur,& tradebantur quafi Domino. Ibi pretium,quinque nim. ficli;pro redemptione illorum folvebantur, Adducebantur autem eodem tempore, quo Matres puerpera accedebant, ut purificarentur, quod tempus in genere UT»ienfis vocatur, Num,:16. YD redempti eju: feu redimendi, 150 v^[22 4 filio menfis redimes, hoc eftredemptionis pretium pro illis folves, ubi menfem impleverint, ultra ramen menfis fpatium id fiebat, nim. die purificationis maternz, adeoque quadragefimo die à partu. Et de hac confecratione Primogenitorum, fignificatione illius typica, vide, fi placet, librum fecundum, cap. v,$.2 3--3c. $263. AdhancLegem obligata Maria fuit, Ideó narrat Lucas, quod; quum dies xa- s. eundum Saecsis adiviis purgatiout illiu impleti e[ent, afceuderit, T diva] Svoiay, t daret folitam bzc Maris villimam; juxta id quod diclum erat in Lege Domini, par turturumy aut duos pullos columba- FN an, rum. Luc,a: 22,24. Vitima haec erat pauperiorsm, Pauper erat Mariaideó& munus pauperum obtulit, Levit.12: 6,8. Acceperat dona à Magis, potuiffet liberaliorem fe exhilibere,& agmem emere, Sed noluit fe fupra fortem fuam efferre; nec ftatim oftentare, quod Magorum liberalitate ditior faa eífer. $.264.Ita igiturMaria purificata eft& expiata Domino per hoflias ordinarias.Quamvis enim partu fuo, nim. Chrifti;potius fan&tificata effet, tamen oportuit impleri legem, Purificata autem e(t i proflazio fuguinumiqui in partu efuxerant, in qu/bus hactenus federat Si enim non in/ unii purgatio. 7 f, iffez nec ob illis fanguinibus purgari neceífuim habuilfet, Nunc zum fe purgandam f!itit; à fangu/ nibus eflluxis& profulis purg ri voluit. Srautem à fanguinibus purgata ett. falfurn efl, claufo illam uteio,:sec aperta maririce peperiffe, confer$.122--136. Si euim uterus claufus manfiffec s fanguines exilie.it;; nec Maria ab illis fanguinibus purgari opus habuiier, 135: ia hacfua purificazion: legali confetionem publicé edidit, fe natura impuramo,«2277 u« indige1e, vetior mq ic exfpectare à. De; S«rvatcre[a6 qua li labis criginalis fuic: expers, nec fecundum legem debuiflet x«S«eifeouj. q 3$.265.Sunt pryrsiuse. E confectae cis Doini* ^, Dum introducitnr in templum, occurrit SiEncon. v6 De Maria Filio Domino con[ccvato, C5! Simeone intemplo. $.26$. Sunt autem codices,;in quibus ita legitur, Ef quum impleti effent. aj ipa mov uaSaeus ud aoro dies purgationis eorum: nimirum Matris Marize,& Filii Jefu, Num ergo & Jefus purijicatus eft, qui purus erat,& impurus non erat? juftum erat Mariam, natura impuram,purgari. Ad quid opus fuit, Jefum Sanctum purgari? Reípondeo,| Jefus cir. cumcifus eft; neccircumcifione indiguit. Etiam legaliter purgatus eft; nec purgatione indiguit. Circumcifus noflri caufa,etiam purgatus noftri caufa, Factus fub legem,omnia Legis fubiit;ut& Autor Evangelii fa&tus,omnia Evangelii; Baptifmum& Cenam, Ne. que crimen eíl, fi dicamus Servatorem noftrum unà cum matre fua ad quadragefimum uf que diem juxta legem ceremonialem immundum fuille babitzin 5 quin Cz mrrifice id nà impuros peccatres[olstur, ut verbis magni Viri, Ludovici de Dieu utar, $.266. DeindenarratEvangelifta, quod Pauermm Tefum, Marize primogenitum, a4duxerunt Hierofolymam, Maria& Jofeph(Luc.2:27. ei owes avrd)«epe heap mi xin ad friendum eum Doinino, Luc.3; 22. hoc eft, ut traderent illum,& facrum facerent Domino,& redemptionis pretium, quinque ficlos pro illo folverent, Qui vertunt, at commendarent illum. Doiino, minus proprie vertunt, Quanta evyxaraGane|. Princgenitu onmis creatura» cujus typi fuerunt& umbrz primogeniti olim confecrati, hic quati unus ex illorum grege fiftitur, redimitur, Domino traditur; fitque quafi fui ipfius typus fui ipfius umbra;fui ipfius figura, Ita idem ille typus, umbra; hgura, qui e(t corpus, veritas, imago ipfa. 5.267. Hoc dum agunt parentes, dumque introducunt gefum in templum, ut fattr&Ut xD o e Gier Tob váus, ecce occurrit illis homo; qui infantem in u/nas fuas accepit, Luc,2: 27.28, Homo hicerat feu habitabat in geru[alem; nomen illius Simeon, Tufut erat S piss, Luc,2: 25. Non eft confundendus cum alio quodam, qui dictus fuit|UDV p'Wn Simeon Juflu; quem ex viris Synagogz magnaeajunt fuiffe. Ille enim Alexandri zvo vixit, Porró hicSimeon dicitur ex//eclaffe couf:lationem Ifraétrs, Luc 2:24. fuitque adeo unus ex illis,qui defcribuntur A&tor.26: 6.7. confer Aor. 13: 32. qui in facris vocantur COBN Speculatores E( 52.8. Mich.7:4.. Chrijius Domiui, quem videre defideravit Simcon,omnis confolationis fons& origo eft, E40: 1. 61:2, ad conflaudsam lugeutes. Ef qv: 12.. Fgosego ipfe cn]elator veffer. Ettvere 13 Noacb, qui conyolatar nos ab operibus mftris. Genes: 29. Imà& Spiritus Sandlus erat[uper illumiSimeonem.Luc.2: 25. Ade ve. ium eft, quod exftat Hag.2:«. Sjiritus mens flat tumecto vejiri, EidemSimeoni divin tar miutiatum erat à Sj ir ti Sanclo qui fuper illum, ipfum uen vifurzon mortem, non exceflu. rum ex hac vica, ayir s ida 221927 xecu antequam vidij]et Chriftum illum Domini Luc.2: 16, promitlum ab initio, de quo Mofes& Propheta fcrutati fuerant 1 Petr,t: 10.11. prefiguratum in plurimistypis,& umbrislegalibus; vidi]it 5 non iu Spiritu, ut David Matt.21: v. 43, ncc ut Abraam Joh 8: j6. necuc Hiob Job 19:27. fed ante guftatam mortem,«c lis fiis, Luc.a:30.. Ferunt 0 uli uei falutare tuum, VY2 Vy oculo ii oculum, Ef.g2: 8. ut 1n carne adhuc exiftens,necdum folutusà corpore mortis dicere pollet,?&opaxapar 6 iuecpi9a 7d; épXa^uoic nuev, 1 Joh: I $.268. Non venir iu. templum Simeon forte fortuito, fed& cricusmi in Spiritu, Luc.cap.2. vers, 27. a&us& monitus à Spiritu, prorei(fi fui memore.— Ut amplexus cít Puerum, coepit gratias agere De,& loqui, Luc.cap.2. vers,28. Locutus eft cer. t& pp Q- iu mviunTO- dore, 2 Petr.cap.r. vers. 21. Spiritus: Domini, fuper il lum, qui divinitus admonuerar illum, Jocutas ef? per ilum, verbum illius[aper lingua ejus. Hm exetptente, deque ejus Cantico. Cap.IV.Lib.s.— 127 eju, 2 Samucl.cap.23. vers,— Ideo eo majori attentione, quz locutus eft, legenda funt. 4.269. NOv Em loie, nuc dimittis, inquit; fervum tuum, Here fecundum verbum tuum, in Cuiicum pace. Luc.2: 29, Vox 2ma va varia fignificat. 1. Repudium, quod Sponfus fponfa remic- 3meons: tit, Matt.1:19.. 2 Divortizu, quod vir cum uxore facit. Mattag:3, 3. Dimirjionem aliorum à te, ne tecum diutius(int. Luc.8:59.39, Vir orabat Jefzmn y eivaj civ amd eje feu mae nere cuin illo, azAuos 5 adv 6leeuc, dimif/rt atem illum Jefus, dicens, reveriere iu domum 114m. Matt. 14: 15. Marc: 3. 4. Dimif]iuiem debitorum, ut debitum ab illis non exigatur. Luc.6:37. 2nAver: 2 xv2v6icvcye, Matta8: 27.$. DimifJieuem vinclorum,& reorum, ne poenam capitis fuileran:, nec in carcere deliteant, Matt.27:15. Solebat Praes 2a dem&a qu Ux^c d'espuov VOIS.A, viva SéAeTeouAVGO uiv, Luc.23::0. Joha9:12. 6. Quiab iüfirnutate fcu morbo liberatur, dicitur sae vp Q-, Luc.15: 11,12, Mulier 9vAtAvea]$ gy eeias gv, $.279. Dequaautem Simeon 9A Zce loquatur, facile eft dicere. Non de illa, que infamis clt,ut in repudio ac divortio: nec de illa, qua feparationis ac mutua fejunttionis eli; ut quum quis alterum dimittit à fe; nam abfit, ut propterea benedicat Deam. Luc 2: 28. Maximaenim& ineffabilis eft miferia;nullis lacrymis deploranda fatis, fi quem ita dimittit Dominus, Sed hecSimeonis mens eft, Scit ie multis oneratum infirmitatibus, debitorem,in carne peccati& corpore, feu carcere quodam, vin&um& detentum. Dimilfionem ab infirmitatibus multiplicibus; à debitiscottidie per impotentiam carnis accreíÍcentibus; à vinculis terreftris carceris anxie expetit, clamans quafi cum Paulo, Mijer eg? bomo; vic us£óctraj.Rom.,7: 24. Divinituscertior fa&userat,fe non vifurum mortem ante vifum Chriltum Domini. Hunc nunc viderat; ideó mortem brevi exfpectat, dierum& delideriorum fatur, qua de re ita certus;ac fi jam praefens inftaret& immineret ipfi mors, dicit, Nür 4702. Vere fervam tuum s quafi dicat, Dixifti,Domine, me non moriturum, antequam viderim Chriftum tuum, Vidi jam illum; nec nunc aliud magis in votis habeo, quàm citó mori, Imà fcio,me tua gratia mox, mox moriturum; nam nuuc juxta verbum uum dimittis jervum tuum y dimittis€ carcere corporis,é vinculis carnis, crebris inharentibus mihi infirmitatibus,& ab omni peccatorum tentamine,& debitorum adauctione, Non poterat ita digiti nii per mortem, Qui moriturin Domino, illum dimittit Dominus. Eítcerte mors dA vov diniffio: quia morientes dimittuntur ab infirmitatibus, à fervitute peccati, à vinculis terreni domicilii;& ita liberantur ab omni quod illos angebat & premebat,onere, Eadem etiam eft àsaAvoi: re; cl atio feu reditus, z/Tym.a: 6, tempus ipic dvu? vetus toég nas, Phil. 1: 23. defiderium babens eis 6 ava^0sa, everti feu redire,(9 cum Ceryijio ejje.('Ava^ vem enim eft reverti Luca; 36. ert dvaAusq 6» 9) aqu; quando revertetur a usptiis.) confer Eccl. i2: 7. Spiri redit ad Deum. lta igitur pius Simeon verbo Dei & promillioni fibi faz conffus, fidenter dicit 5 N«xcdíim:ttz jeron trium; nunc quovis mon.ento, die, hora fpero, te, Domine,per tranquillam mortem,me; fetyun: tnum dimiffurum ex hoc corporis mei carcere,ab his viiculis, ab his inhinutatibus; im ita de eo certus fumsac fiid jam faceres, idecque ita fiducialiter locutus fum. 4.271. N ucdimit., feu jam in eo es,vt dimittas; feu jam inftas, ut dimittas fere vim tuin, Nonalio magistitulo gaudent fancti, Excellentitlima ett pratogativa, jerviu elle Dunisi, Chiiftus ipfeita dici nonerubuit, Efa.gqa: 1. E«.e eren meis, Efa. 49; c. D. uuu, qui formavit ne in fervum fibi, Nil majus de Mofe dici pozuit; quàm£.«e feivts eis y Moyes in tota demo mea jideli ille, Num,1a2.v.7. Et ertum cji ibi Majo«jore PRI 128 De Cantico Simeonis, Cap,IV. Lib.s. Domini, Deut.34: 4. Nec quicquam majus habuerunt dicere Apoftoli, quam, Paulus, fer. vus Jefu Chrifli Rom.u: 1. Phil.1:1, Tit.1: 1. Jacobus Dei(5 Domini Jefu Chrifli fervus Jacob.r: 1. confer 2 Petr. 1; 1. Juda versi, Apoc, i: i, Duni fe Sandi fervos Dei dicunt, non tantüm promptam ferviendi Deo Domino voluntatem exponunt; fed fe formatos, emptos, miflos à Deo altiffimo fatentur, $.272. Nuncdimittis, inquit, fervum tuum, in pace, ut pacata mente& tranquillo corde ex hoc mundo& hoc corpore exire poffit: nil timens;de falute fua certus;laetusque ob vifum Servatorem;qui eft Pax Sanctorum, Ephef.2:14. Jacobus metuens de Benjamine dicebat, Si evenerit illi malum; facietis defcendere canitiem meam|W?3 in insltjli a, dolore & perturbatione, iu fepulcbrum, Genef.4.2:38.. Hic nofter Simeon nullam amplius mole. fiam timet, Quicquid etiam ipfi eveniat, certus eft, illum dimittendum im pace, Santo. rum proprium eft,mori in pace, Hiec e(t mors reorum. Num. 3: 14.. Pax enim[ublimi Da férvat corda illorum(S meutes illorum.Phil.4: 7. Hancin pace dimijJiouem,mortem beatam, tranquillumque obitum, promittit fibi x7€ ua Jecuudiam verbum Domini: duxerat enim ipfi Dominus 5 ipfum non moriturum, priu|quam vidi]jez Cbriflum Domini, Nunc autemviderat illum; quid ergo propinquius erat, quam ut mox morereturin pace? Deum vocat d'enéTho Herum: ita& vocatur ACor.4; 244. 2 Petr. 2: 1. Jud.vers.4.. Apoc 6:10. demi716,0 41-2) 6 don móc, vertimus Herum, ut diftinguatur à à«ve«Q- Dominus, Eft Deus, 6 xieX(G-, hanc imprimis ob caufam, quod nos emit pretio& acquifivit, Eft à dvezirm, quia jure Majeftatis& univerfalis in omnia Dominii ac poteftaus nobis imperat. $.273. Rationem fpei de beata fua dimitfione hanc addit, Nain videruut oculi mei$ soráeióy ow, falutare tuum,Luc.2: 29. Quod multi ju[li t Prophet. optarunt videre,( wn viderunt Matt, 13: 17. à àpSaAuoc vx eds 1Cor.2:9.. viderunt oculi mei, Quid autem? folutare tuum, Yta etiam Chriflus dicitur Luc.3:6.. ACt.28: 28. 6. cwrtexóv cw. elt idem, qued? eerigt ev, Emphaticum eft, Chriftum dici Servaterem Dei; ut& dicitur agus Dei: quia fcilicet à Deo eft vocatus, miffus, Deo dignus, Deumque decens, Viderunt oculi Servatorem tutti, muliere natum;forma fervi indutum,fratribus fuis fimilem. Pet omnem vitam oculi illius nil viderant eximium magis,& unde majus anima gaudium oriri potuit, Viderant hactenus templum& fanctuarium manu factum: nunc viderunt Dominum ipfum fanztariiin fa&um,templum corporis ingretlum, V iderant hactenus«ibras, figuras, imazmes; nunc ipfam veritatem& corpas, Videiant hactenus cz, lanam fledas Pfalm.8: 4. nunc linm bominis vifut atum,& mijerum bominem allumptum, cujusmajeflus pauló poft danda erat fuper culos.Pfal.8::. Efaias olim exclamaverat: Fa mibi, Peri: nam oculi iei viderunt Regem Deum exercituum,Ef.6: 5. Simeon non clamavit, fed in pat vidit; nam vidit Regem Zebaot puerum natum, hominibus atfimilatum.| Cum videret Efaias, aderat gloria quaedam terribilis, Hic ubi Simeon videt, apparuit Servator totus comis, humilis, fuavis& amabilis. $.274. De hocf/utari vaticinatur denique, Paratum e[fe illud coram facie omuium p» pulorum, Luc, 2:31, confer Luc.2: t0. av7i mj^ad; ita ut futurum fit Lux zeutium,hadetenus fine Deo& Chrifto;propriis in viis ambulantium;& G/oria Populi Ifrael,Luc.2:3h 32. Rom.9: 4. dicit de Ifraélitis Paulus;«v5 4v22. Sed omnis alia gloria, gloria templi, gloria Arce(iSam,4: 22.) Cherubim ploris Hebr.9: 5. gloria faciei Mofaicae& que olim gloria in Ifraéle fuitumbratilis tantüm fuit 5 uou fui? gleriofum, quicquid fuit gloriojumn bat in parte, 2 Cor.3: 7.10. Salutare Dei, ab oculis Simeonis vifum, eft vere uniceque gloria Ijrael quo in Ifraél gloriatur, glorificatur 1n gloriam evehitur, $75. Et De benediétione€9' fermone ad Mariam, Cap.YV. Lib.s. 129 $.271$. Et ita quidemSimeon benedixit Deo, ubi vidit Servatorem nattum quanto magis convenit nobis benedicere,& gratias agere,qui non tantüm natum vidimus,fed vi« rum factum, mirabilia facientem, verba Dei loquentem, in mortem traditum,& morte refufcitatum, Spiritu ju(ti&zatum, per paffiones confummatum, in gentibus praedicatum, in mundo creditum;in gloriam aflumtum? Quis noftrum nuac non dicet, Nus VxeAder v dwAJ ew,dianc(x? $. 276. Ita nunc fefus natus teftimonium accepit 1, Ab Angelisceleftibus, 2. A Pafloribus Betleemiticis, 3. A Magisorientalibus, 4. A Simeone Hierofolymitano, ubi tamen obfervandum. Pattores monitu Angelorum accefferunt, Magi afpectu ftellze commoti funt, Simeon fola interna revelatione a&us acceffit, Igitur quod in paftoribus effecit Spiritus S, mediante Angelorum praeconio; in Magis mediante ftella vifu; 1d in Simecone immediata operatione intrinfeca effecit; illumque egit ut veniret;& commode veniret, ipsà horá, ipfo momento, in eodem temporis articuloquo Servator in templum introducebatur. Non nunciatum erat Simeoni Chriftum venire, Non pracedebat praeco, clamans, ecce Servator venit, Et tamen, tota id ignorante Hierofolyma, Simeon adventum illius per:pe&tum habuit, advenienti occurrit,& San&o ofculo fan&taque laudatione venientem excepit, 4.277. Etita quidemSimeontuAézsee 7 5v, A Deo converfus ad Jofephbum(i Ma- Benedixit eriam,& illos vAé? sce», Luc.2: 34. Deum&Acysee ut boni omnis autorem, promifforum paratus fuorum adductorem&* yor&;, ut vafa gratie, Deo dilecta, benedi&ione illius cumu- 1eíu. lata, Deo benedixit benedictione euchariftica. Parentibus benedi&ione gratulatoria. Ita& Melchifedek, Beuedichus Abraam Deo excelfo, Et. benedicius Dem excelfus, Genef.14, VCIS.19, 20, 4.278. Ad Mariam autem plenusSpiritu prophetico ita in fpecie fatus eft, Ecce bic Simeonis pofitus efl in cafum& ve[nrreclionem multorum in Ifrael,& in fignum contradi&um., Luc,: 34» Sermo ad Dequotot bona dixerat, illum effe fa/tzare Dei, Incem geatium,glriam Iffaelis, eundem Matiamnunc dicit xerraj eic z'loztv 7, eic euueiv, Neque epcpánss imapyov hzecduróc T aespwray dis xit, nam& Efaias praedixerat, Dowinum futurum 523|28 im lapidem offenfronzs(1Pet..:7. 249 ayporzAnuxl OQ.)'W720 Y V in petram[candali(1Pet,2: 7, 3, mévpa exayd aA) tpi na» in laqueum dj rendiculam feu. decipulam duabus domibus Ifrael, dy babitanti Hierofolymam, ita ut in illis multi offendant, cadant, frangantur, illagueentur, capiantur, Ef.82 14.14.& ipfe Dominis pauló poft ita introducitur dicens Yy.19.. Ecce ego(y pueri,quos dedit mibi Jebevab, CO nbD n DONO in fana fumus y prodigia in Ifracl à Domino Deo exer cituum, qui babitat in monte Zion. $.279. Ovr(Q- xerraj, inquit Simeon; eicmlaam gl dvdcraow mre dy à T0 Ipae, Po«fituseít, à Deo, Efa.: 19.'N2Y n COyD. confer Efa.28:16, Rom.9:33. Ekce, pono in Zione lapidem offendiculi& petram fcandali, ut à Deo pofitus eft in referredionzm; ita& in cafum. Quod in cafam fuit multorum, non factum eft casü five fortuitó, fedà pózione Dei hoceft, eterna Dei deftinatione, confilio imperfcrutabili; judicio tamen juftiffimo, Hac non capimus, fed miramur, profundo filentio veneramur, nec audemus dYG.roeireRit, m)«d, dicentes, juflu ef! Dominus, re&e funt vie illim 5 jufla juditia iliw. Pofitus eft in cafum, non corporalem, qualis eft domu, in quam irrumuz venti, cujus slam peydAn cafus magnis eft. Matth.7: 27.& Eutichi, qui mier rb voD apii a xia, Q wphn vexpic ACtor.20, v.9, fed Spiritualem, quo fit ut delabantur à Deo,& prae cipitentur in ternum exitium anima& corporis, Sed& pofitus eft iu refurreüinem, t ER 5o— Defermone Simeonis ad DYCartam. Cap.IV. Lib. Efl enim 5 zéeaeie xg) 5 Qo. Joh. 11:25. Ideb miffus eft, ut in ipfo multi intfradle,& € gentibus refurgant,hic primarius miffionis illius fcopus fuit. Ob cafum multorum non veniffet, nec milfus fuiffet. Eft ita pofitus à Deo in cafum, ut appareat juftiffimé id à Deo fa&um, nec ulla fit 4dixía cog. vi 3d, Juftiffime pofuit illum illis Deus in cafum,qui illum reprobarumt, dereliquerunt,[jreverunt, profanárunt, faciem ab illo ab[conderunt, pro fceleratobabuernnt, quales imprimis fuerunt C223 ArchiteGii, COYE^R Viri, C2 apyol Principes popali, Pfalm, 118: 22. Efaje. t:4. Mal.2:11. Ef. 53:3. Deut 32: 1. qui cum Monte comparantur, Dan. 2: 35. Quod illum rejecerunr,& fan&um Domini fpreverunt,& in Filium Dei miffum non crediderunt, id Deo imputare non poffunt, Cori ptio ta J[raély à ve eft, nam in me, h. e. contra me, in auxilium tuum, h. e, contra verfus es, Hof. 13:9. Nec ulláratione dicere poffunt, pofrtms eff in cafim, ergo non noftra culpa cecidimus, nec immerito lapfi fumus. Ita enim pofitus eft, ut& tu fponte caderes,& à propria prcipitatus malitia rueres ac offenderes;& fimul judicium Dei juftum impleretur. Sed quicquid tandem dicamus, femper fatendum eft,« 2469-. Rom, 11: 5 3. Cum phráfi $T(O- x7) cic confer Phil. 1:17. ec 29Ao34av* iua Aie keAd], Te Thelf, 3:3. 671 ECT» ac xeu. Quid etiam moverit Judzos ut in Chriftum impegerint;& in petram fcandali habuerint, de eo multus fermo haberi poteft; quem hic locus haut capit. $-280. Porro dicitSimeon illum pofitum ei euaei» afe) zSpor 1m fignum cui contra dicitur, innuens, fore, ut omnium contradictiones, mendacia;blafphemis ita in illumitruant& impetum faciant, ut fagittae in fcopum& fignum praefixum irruere& ingruere folent. Ita fore, ut àx«cMov xapdiuv 2iroxaAu powewv dfaAcy ici, ut€ multis cordibu copitationes mauifeflentur, Luc, 2:35.& omnibus patefiat, quid multi quafiverint, fitiverint, ambiverint; non juftitiam Dei& regnum illius, non veram cum Deo reconciliationem| per facrificium juftitiz, non fanguinem Teftamenti 5 fed quod plurimi coufifi fuerint in carne; Q? propriam flatuere jufliti-am quafrverirt,& anhelarint ad regnum terreftre, ad po-| tentiam fccularem, ad honores mundanos, ad otium pingue, ad dies bonos& obefos, qua cum in Chriflo non invenirent, ideó illi contradixerunt,& fuit illis exarduvo.| 1.Cor. 1: 23. Neque itatantüm cogitationes illorum funt manifeftatz,fed fimul quales illi fint& haberi debeant, palam factum eft, nimirum tales ut defcribuntur; Phil, 3: 2 BAUzeTO TEC kUrac BAETE TS TEC Ras Ep d Tuc, Die Tí val GUN. $.28:. Quaautem Mariz hec inter fors futura effet, ita praedixit Simeon. Ettum ipfius animam pertraufibit jonpaja pladiu feu hafta, Luc. 2: 3$.[supaja, ut notant Doct Spaxuv fuit duwdesv Tbraciumtutamentum, ud alga machera£i Q- gladius, n dxdpyoy pau xpóv ant[Siculum longum, Gelliuslibr. 1c. cap. 2s. Rompbaa geuus teli efl Toraca nations, - Mens Simeonis, Ita acutum& vehementem fore dolorem, ac fi hafta cor illius penetra ret,& penitiflima perforaret, Senfit fane vehementes dolores Maria, ubi fpettavit Filit perfecutiones; convicia, vincula, accufationes, condemnationes, martyria, Sednux praemonita, pectus patientia praemunire potuit,. $.282. Er ita quidem Simeon omnem Chrifti Domini fortem& conditionem pradi« xit 3 rasan illius& Ji Za; honorem& ignominiam, cu denique,qua ex ipfo percepturi erant credentes;&wala,quae per dig íar accumulaturi fibierant oj dzebévrte— Aena«pe»— 5.283. Eadem bori, eodemque tempore acceffit Aun Pr:phezi]z, l'itia Pbanuel, étri$e. bu Afer, vidua, aui ula, quae cottidie tenebat templi, we ctae uu, digiioem Aacpris(g rut xgÀ npépar; Luc.2: 36. 37 confer. ACor, 26: 7. Et ipfa axÜuzAo) e Ll xv&it qn ftlja ef D.mino& laudavit,& de hoc Domino nato[cia efl omnib redentimem n ya De reditu Marta i2 Nazareth. Cap.IV.lib.s. Ils JBeclantibus in Teru/alem, Luc.2:38. Illam nimirum Ajreunw, de qua eft, Tit. 2. v. 14. 1 Petr, 1:18; 19, Luc.t:68. Igitur natum Marie puerum Anna üt Domiuuin fuum amplexa eft. confer Luc.:: 11, 2 Ys aeigóc xdes(Q, 5.284. Ita non fine gratulationibus in templum Hierofolymitanum introductus eft - Jefus; non magnorum quidem& Principum; fed fan&orum, qui erant&rrquei s eve. Ita Deus fandaviz libi laudem ex ore tenuium& pauperum ac decrepitorum, ut deinde du infantium&[ugentium, Pfalm.8: 3. :$.285. Ut perfecerunt. omnia, fecunditm legem, Maria& Jofeph, rever/ fant, non ad eats M6. Betleem, fed in Galilaeam, in civitatem ipforum Naz:ret, Luc. 2: 19. Videtur iter Hierofo- riz in Nacelymitanum confectum fuiffe eodem tempore, quo Magi difceffum pararunt de Betleem. Certe illo id fa&um tempore, quo Herodes adhuc confidebat quietus, exfpe&tans Magorum reditum. Ideó& Hierofolymitanum iter fine difcrimine peractum eft,divina curante providentia;ut Filius Hierofolymam veniret;& falvus ac integer rurfum abiret;nec à T yranno interciperetur, hic intentus aliis rebus, non fcifcitatus eft ea, quz in templo agerentur,& confifus Magorum promitfis, nullum movere lapidem conitituit, antequam ab x illis plenius informaretur. Ita veré fedens in c«la rifit, Diminus fub[anuavit illam, Pfal. 2: VeIS. 4. :$.286. Non diu autem manferunt in Nazarez, Nam cum Magi receffi]feut, apparuit Fuga in. 2 Angelus Domini Tofépho in fomnio dicens, Fuge in ZE^sptum nam futurum eff ut Herodes que- gypvum. zu rat puerulum, ad perdendum eum. Matth.2, v.1j, Noverat Dominus, Herodem, ubi Magorum abitum refciviffet promifcuis in omnes cedibus graffaturum. Ét quàmvis dicatur Herodes tantüm fzeviille:m Berlebem,& finibus ejus, Chriftus autem nunc non amplius Betleemi fuerit,fed jam in Nazaret Galilaez, ubi videtur fecuré agere potuiffe, ut& poflea Jofepho vifum.fugienti illuc pra Zfrcbelao, Matt.2. v.22. tamen voluit Dominus Filium fuum longius abfcedere,& év oi; Surovépo$ Iued'aiu; rómuc dfaceiCem,& in fpecie in JEsypto, quam 7424, in Prophetis fedem exilii ac fugientis Filii nominaverat. Sed& alias ob rationes fugit aut feceffit Jofeph poftea«i(' jipn$ aAA diac, de quibus infra, 9.313. $.287. Neccun&atus Jofeph, affumfit illicó 72 dfov&?. Matrem illius,€ Zveyapn« ex» eig Aryva ov, Matt. 2: 14. Ita ZEgyptus, in qua olim fuerat primogenitus Dei Filium, Iirael,Exod.4: 22. fed vexatus& dure habitus, nunc fit hofpitium& receptaculum illius, qui eft primogenitus omnis creature, Col i: 15. 0n $.288, In hacfuga finguntmulti miracila multa accidiffe, Arborem fe inzlinaffe Chrifto rranfeunti,deprerlis ramis,& curvato trunco, Hermopoli, civitate Thebaidos, Chri. ftum in fuga à predonibus prehenfum, per Latronem illum, cum quo deinde crucifixus eft, cuique in cruce Paradifum promifit, liberatum effe. Idola in fanis /gyptiorum ad ingreffum Chrifti in /gyptum corruiffe,& Majeflatem illius enarraffe, Sed omnia haec funt 252222. 4.289. Alii fugam hancin rifum verterunt,abfurdum judicantes,Dominum potentiffimum fuga fibi confulere coactum.Setvatorem,hominum opera,falvatum; inque terram v impuram intrafle; cui facile fuit, Herodis impetus coércere, carnifices emiffos aut occidere ,aut cecitate percutere, ut olim Soedomitas, Gen.19.& Syros 2 Reg.6: 15- 24, Quibus pulchre refpondit Fulgentius Serm, 5.. Fagiz, Chriftus, non formidine bumana, fed dijhenfatione divina; non nece|itate, fed poteflate,& ChryfoftomusSerm.15o.. Bellicofus, quod in bello fugit, artis efl, non timori. Dew, quando fugit bominem, Sacramenti efl, non pavoris, - f 3 Item, n2 Defuga Chrifti in ZEgypt.ab Hofea pradicta. Cap.IV.Lib.. Item. Chriffus fugit y ttt cedat tempori, non Herodi, Si maclatus fuiffet in®e la: entium, mors ei cajus fuerat, uon ovluntas; non virtus, fed infirmitas; neceljitas, nou potejlas, Item, Chriflus fugit y ut Jlaret legs veritas, Propbetie fides,[alme tejlimcnium,| Fu.it nobis, . uon fibi.. av Hofea$.290. Ita cepit impleri id quod ditum erat à Domino, pet Hofcam u:1,. Ex Zgytto vocari Fllium meum, confer Matth. 2: 15. Si ex /Egypto vocatus eftFilius, oportet ut Agyptum ingreffus fit. Igitur fugiente illo hoc oraculum cepit implcriredeunte vero illo plené& omnino impletum eft. Et quidem hanc mentem Prophe:z effe, patet& re ipfa& verbis ipfis; ut ne quis dicat,Matthaeum prater mentem Propheta verba illius al. Tt legafle, Agit Propheta de Ifraele, Ctm puer Ifrael, Hof.1:1. Mraelem puerum dicit, ut & Paulus, Galat.4: 3. Pueritia Mraclis exegit, ut fab fervitutem eleimeutoruim mundi vedi. geretur, Omnis enim puer pedagogo indiget,& economis ac tutoribus, Galat.3: 24. 4:14, Hac paeritia Mraclis non eft parvi temporis;fed extendit fe ad omnia illa tempora,quibus Lex Pzedagogus incubuit;nam qui fub Peedagogo funt;pueri funt.Ideó& Paulus fe fuique temporis homines cum riz; comparat.Galat.4:1,2.3.4. Ideó ad regnum ufque Chufti, & tempora finita legis haec vwziérs duravit, Hunc puerum Ifraélem amaviz Deus. Cum puerlfraé] Yn37WM) dilexi eum, copula hic abundat, ut alibi fepe, Amor hic fuas habet partes, fuosque gradus, continet in fe omnia beneficia; qua accepit puer Ifracl, queque 3 funt totidem amoris teftimonia& argumenta. Igitur& eductio ex Egypto, circumdu&io in deferto,introductio in Canaan;& promulgatio feederis gratuiti,& alia plura hujus dile&ionis feu amoris effe&a funt, Imprimis autem ad hanc dilectionem referendum efl,& quod Deus in poflremo dierum m:frt Mxaeli Filium fuumynatum(5[ub legem faclum,quod ma n ximi amoris opus ipfe Chriftus depraedicat. Joh. 3:16.& Paulus Rom.5,y.8. Etiamíi priora beneficia amorem Dei abundé teftentur, hoc tamen bencficium; ur ef omnium, maximum, ita eundem maxime teflatur. ideó& illiusmentionem facit Hofeas,— Cum" puer Ifrael ,. dilexi eum,(y ex Ez ypto vocavi Filium menm, quali dicat, amorem meum N hoc imprimis argumento demonftravi, quod Fi/ue,à me genitum, sreum, unigenitum & primogenitum meum, ex ZEe»pto, quà fugerat, vvcavi feu redire feci, quam voca N tionem antecedit illius nativitas& adventus in mundum. Ncn meminit exprefsé Ho-: fcas nativitatis;(ed evocationz tantüm ex Z£cy[to; quia Immancelis nativitatem Ifrai ignorare non poterat,& quia illa includitur 1n vocatione ex /£gypto; nequeenim inde) potuiffet vocari, fi non ante contigifler illum zaféj,, Neminem nioveat, Hofeam de hac; re loqui, ac fi jam facta eflet, vocavi. Mos enim Prophetarum clt; de famis loqui, ut" de prafentibus& prateritis. confer Efa.g: s. Puer nate eji nón,— Si quisautem putet,! Hofcz verba liberaliter de Mracle agere; my/ficé autem de Chiifto tantum, illi refponde-" bimus, Ifraelis edu&ionem contineri& indicatam cfle in verbo, di/ixi isa, deinde nec i gravabimur concedere, edu&tionem Ifraelis ex Zgypto fuille typum evocationis Eilii j unigeniti ex ZEgypto, Vera tamen hex mens Prophetae cft; Hraciem, puerum dileum :'| t efle à Deo; hancque divinam dilectionem, poft aiia multa, inligni hoc longeque maxi-! mo beneficio comprobatam, quod Deus Fue[uum ex ZE, yptovesocavit, n bonum: Hraelis, adeoque jam ante in mundum fecit venire, naíci,(ad evitandum periu- lum in /£gyptum fugere, quam Propheta mentem cile ipla oli.ndit vaborum en;pha- i fis,& Matthaeus Evangclifla, qui ab eodem Spiritu actus oraculum expofuit de cii- i fto,quo Hofeas idem przdixit de Chrifto, ubi& hocobfervandum, quod, cum LXX. t aterpretes haec Hofeze verba, prater illius mentem ita traduxilient,$£'Ardzrs ure t xüAifa Decade puerorum in'Betleem,€9? teft. Macrobzi.Cap.1V.lib.s. 134 dA(& vixva dnd, Matthzeus, dereli&tà vitiosá hác translatione, veram,& Hofez verbis ac(copo conformem exhibuit,'EZ Ar óafle idc 3 idv pu, $-291. Fruftra igitur eft Enfebius Cefarienfis, qui putat, Matthaeum non citare H»fees frd Bileami,( quem Petrus Prophetam vocat 2 Epift 2. vers.16,) verba Num, cap.24. V.-8» 1) EON? nej n5 Coran YID ON. Dew, aui eduxir illum ex Egypto,( Jacobum, nimirum.& Zfzhelem, ut eft vers.s.). corna manocerotis illi. Neque enim nominat. hic Bileam Fi/iem, Neque loquitur de vecazi;ze Filii, Neque adeo conveniunt verba Matthai cum verbis Zileami; optime autem cum Hofea 5 cujus oraculum de verbo ad verbum expreffiz, $.292. Vix aufugit Jofephus& Herodes videns, non redire Magos; fruftra illos ex« cedes puefpe&atos, feque, ut quidem putabat, valdé ab illis delufum, excandutt valdé, mifitque, qul Betlecu, tüiterficerent omnes pueros, in Betleem, dé in omniba finibus ejus 9er d'ievráz 2, narroípo á bimulis dy inferioribus, Matth.2: s£,. Infantes intra bimatum juffit cedi. Non quod hac vraidvs(ovia fatta fit biennio poft natum jefum. Non enim tamdiu Herodes vindictam di(tulit, nec fzvitiam continuit, Sed fecit id KT àv oedrov 8 Mn eue«o QR. Y jaaryov. fecuti düm tempus quod exquifiverat à Magis, Matt,2: 16. Viderant illi ftellam aliquanto tempore ante nativitatem Chrifti Regis, Herodes caute agere volens, ipfos bimulos interfici juffit, neulla ratione evaderer ille, cujus eausá caedem inflituerat, Potuit excedere ipfum temporis à Magis exquifiti modum, 5.293. Neclabefactabit hujus hiftorize fdem,quod Matthaeus fo/ss illam retulit.Nam & alii fcripferunt Evangeliftz, imprimis Johannes, multa de dictis& fa&tis Chrifli, quae Matthaeus praeteriit. Adeónil de fide& veracitate Evangeliftarum derogabit, quod non omnes omnia& fingula prodiderunt, Necad rem facit, quod Flavius Jofephi, qui Hetodis, cui dicit fuiffe STornpzy nM-, Voi ipto eAsty a mri(oaoY y i x T diy Suy S eov axuiuer. Antiquit libr. 19, cap.13. res geftas fufitfime defcripfit, hujus cxedis haut meminit. Nam ille in rebus Chriftum concernentibus defcribendis parciffimus fuit, Raro,& fere femel aut bis tantüm ipfius Chrifli meminit. Er jam olim illum ZEgefippu perftrinxit, quod refurre&ionem Chrifli,& pleraque illius opera fciens volensque praeterierit. $.249. Infignisautem eft locus Macrobii, viri in loquendo curiofiffimi, qui facri cu- 4 coni. biculi praepofitus fuit fub Honorio& Thecdofro Imperatoribus, libr. 2, Saturn.cap.4. qtuem um Maaoaudiffet, inquit, Auguftus, iuter pueros, quos in Syria( Judaea Syrie proxima erat,& juf- ba, fu AugufliSyrize contributa) Herodes Rex Sudeorum intra bimatum julJit interfii, filium quoque ejus occifiam, air, melius efl Herodis porcum e[fe, quam filium.— En clariffimum teftimonium, ab homine editum Ethnico, Herodem pueros intra bimatum jufliife interfici,— Quod autem addit de Fi/io Herodis fimul occifo, id multis occafiooem dedit conjiciendi, aliquem ex Herodis filiis, aetatis tenerz, Betleemi, vel nztum, vel educatum; unà cum reliquis fuiffe jugulatum,| Sed haud verifimile eft, Herodi, cum hanc cedem fecit.prope feptuagenario filium bimulum fuiffe, Eundemque in ignobili vico, Betleem natum,& hucufque extra regiam educatum; aut metuitfe Herodem, Filium, ut regni zmulum& fceptri competitorem; quum fenc&t. illum monerct id brevi uni Filiorum relinquendum effe. Ideó proclive eft, ut dicamus, Macrobium duas hiflorias diflin&as,& diverfis temporibus fattas mifcuiffe& confudiffe;& quod ab Herode, ante hoc infanticidium& poft illud in propriis liberis ftatutum elt. hzc cum cedeconjunxiffe, Nam quod attinet Herodis filios, tres illorum juffu Herodis Patris intezfecti funt, Zffexander à 3& ár 134 De infantictdio Herodis,€9* & dtriflabulw ftrangulati funt in Sebafte, ante caedem Betleemiticam, Zfrtipater jugulatus eft Hierofclymis,paulo poft infanticidium illudypaucis diebus ante mortem Herodis.Qui autem potuit tale dictum /agu/to excidere,quum fententiam capitis in tres hofce Herodis filios latam ipfe judicio fuo comprobarit?Certe potuit ita dicereAuguftus,nam reliquerat optionem Herodi,an fe regem vellet Antipatro exhibere;an veró Patrem y. an velletipfum exilio, an vero capite plectere,— Potuit& ita ludere Auguftus, gnarus, Herodem à fuibus, juxta Judaicum ritum, abllinere; adeoque fi filii ab illo occifi /Zes feu porci fuiffent,non cruentáffet donum fuam iteratis illorum caedibus. $.295. Numerus ceforurm in Betleem puerorum haut parvus fuit,nam non intra mu. ros Betleemiticos tantüm, fi ignobilis tunc vicus muros hahuit,fed& extra illos fevitum eft, à mda véic ée4ois civic, unde& caeforum numerus major exftitit, Quazuordecim millia interfectorum ex /£/biopum M.j]a à Pontificiis cenfentur, Sed incerta haec, lidem pari levitate, inani pompa oftendunt reliquias offium puerorum horum. $.29€. O infelix Betlecm, cujus parvuli tam crudeliter cfi func? Ó infaufta tibi Im. manuelis incunabula, tot puerorum caede piata![s qui venit fervare pereuntes, illius causá parvuli tui percunt, Sed pone querelas, Interfecti funt parvuli tui illius causà qui poteítatem fummam in illos habebat. Creator enim illorum eft, potuit pro jure fuo permittere, ut Herodes(ine jure filios tuos juberet in erficere, de fuo egit, quod libuit, Jugulari voluit illos, propter quos& ipfe ftatuto die jugulandus erat. Fecit é parvulis tuis Martyres, qui mature fublati non evaferunt fcelerati peccatores, Corpus illorum Tyrannusoccidit, Animam occidere non potuit, Occidit Herodes parvulos tuos, fed fe ipfum magis. Exfcindendo illos€ mundo, fe ipfum longitfime abalienavit à coelo, Illi luerunt innocenter, Ipfe luit nocenter,& nunc& infecula, Herodes pauló poft Betleemiticam caedem mifere periit, à nimio fanguinis fervore toftus, intus exuítis vifceribus, vexatus inteftinorum exulceratione& vehementibus paffionibus colicis. Cades!et-— 6.297, Habet cades Betleemitica in Prophetia teftimonium, róre imungu?n tint lcemirica padiüa à. PAplezum eff, quod ditum efl à Seremia Prophet. Matth, cap.z. vers. 17. confer Jerem. lecmis— cap.3t, Vers. 14.?y. Conan nyp n3»y n330 on co"0mbn'ea mvpv now^» JANCÓ2 ipi 6.298. Vaticinatur Jeremias de Ramab& Ribel, De Rama, Fox in Rama. audita ej. tur, Non venit hic vox IDA appellative: ut fit tantundem ac 71273 in celo, feu edito, loconimirum aut colle, ut fenfus fit. In omnibus cellis feu ditis publicifque locis hac vox pere fonat, unica hzc ubique loquendi& dicendi materia eft, Nam Matthaeus, fecutus LXX, interpretes, vertt qovà à jaa nv», docens, Jeremiam de urbe Ramab locucum etie, Alias n9.eljin figaificat Ezech. 16:24.25,& adje&tivé dicitur DD'0 Y, mani excel Exod, 1,4:8.. $.299. Utnon una fuit Berleem, Betleem Judae,& B«tleem Galilez; inferioris nimirum in tribu Zabulon, Jof. 19:15. ita nec una Ramab fuit, una, ut docet Borchardus, dummodo non fallat;juxta Teecuam, altera in tribu Nephtali, tertia juxta Sepbrn, quat» ta in Sil.^,& quinta prope Gibea, quz dicitur R mab Benjamin,& à Betleern abfuit quatuor parafangis,& in feptimo lapide à Hierofolymis fita fuit, docente Hieronymo ad Hof.s:9, Fuitcerté Romab in moute Ej braim, 1Sam,i; 1. ubi dicitur in duali C'DD'! iD unde conjectura, fuifle utbem hanc divifam in duas partes, quae quia fe invicem velut refpiciebant& fpeculabantur, ideó dici CO'20Y CO'nionn|D, Nam CO'BX ffeculantes notat, Sed Jeremiasloquitur de Rua Benjamin, addit enim, Rale/ flet; Rahcl inquam Poen. ene explicatione loci ferem.si:v.— Cap.1V. Lib.s. LET Benjamin. de qua, Jof. 18:25. qua quia prop Gibeab erat, ideo junguntur Gibeab& Ramab. Jud. 19: 13. PeruoSlabimus 17013 7717223 in Gibeab aut in Ramab, adde Hof. $18. claugite tuba in Gibeab, bucciná iu R imnab, $.300. In hac Ramah Benjamin vox azdíra eft, certé non Cat? ov vox canentium, 2, Sam, 19: 36. 17D Dp vox ad laetitiam, 1. Chron. 15: 16, 713122 72 90 vox: reffoudentium robur. nec I7W3y op vox concentus, Exod. 32:18. Sed vox ejulatu, fietus, amaritudinum, 32 ND vox lacrumarum,& ut ita loquar é Genef, 4: 10. CO'D'1 lp vox fanguinum, crudelitereffuforum, Vox haecaudizaeft in Ramab, in medio Rama, ipfa Ramah vocem hanc edidic,& ut imiter phrafin Genef, 45: 2, 222 rp F^N nm d dedit vocem fuam in ploratum. Sed cur exftulit vocem Ramab? caedes non Betleemum tantüm tetigit, fed&(& ce« ours, Matth. 2: 16. ideb& in Ramah, vicinà Betleemo cades hzec graífata eft, ac propterea in Ramah vox fletus& ejulatus audita eft. Ideó non eft opus, ut verba, vox in R umab audita ejl, interpretemur, vox in Ramam ufque refonavit, adeó valida& ingens vox fuit,ut in Ramah etiam audiri potuerit,ut fonus illius Ramam ufque penetrárit, nam fic pariter dici potuilfet, vox iu Jerufalem audita eft, nam vox Betleemitarum omnes Judzz urbes famá fuà implevit. Igitur vox fletus in ipfa Ramahau« dita eft, fuitque TD NZ pi vox vaflationis é civitate,(Ef. 66: 6.) vox fletüs& clamoris in Ramah, ex ipfa Ramah exiit,& procul ab urbe ipfa audita eft, $.30t. De Rabel auiem ita inquit, Rabe/flez, Rahel mater fuit Jofephi& Benjamin; mortua in partu Benjamin,& fepulta in via Ephratba. Haec Betlebem eft, Genef, cap. 35: verf, 15.18. Igitur Betleem locus fepu/ture Rahel fuir,& quia Betleem vicina erat terrae Benjamin, ideó hac ipfa fepultura dicitur fuiffe B!33 21223 in zermino Benjamin. 1, Sam, cap. 10: verf, 2. Poteft effe. ut tra&usille Betleemicus, ubi fepulta Rahel, à fepulta nomen Rabe/ obtinuerit, quemadmodum à Caj«ta, nutrice ZEnez,defunta& fepulta in Ita» lia, civitas, ubi fepulta ell, dicitur Cajeta nominata effe. Virg. 7. /En. 2. Igitur, Rabe/ lez, erit; Becleemitze, in loco fepulturz Rahel habitantes, flent, Sed de Rabel ipfa flet, hoc eft, ilii Rahel. Nam cedes puerorum, facta in finibus Betleem, fine dubio etiam in Benjaminitis, Rahelz filiis, fa&a eft, Quare re&té ploratus Racheli attribuitur, Flet Rabe/, Quse, quàmvisex illa Betleemitee non funt procreati, tamen ob ar&tam etiam cognatio» nem, magnum dolorem€ cede cognatorum fenfit, Imà uxores Jacobi, honore& dignitate, matre; ele cenfendae funt rozim Lfraélis, Quid igitur mirum, Rachelem flere, ubi vidit Betleemitas cedi? Dicitur Rachel flere; non ipía, fed in pofteris. Cum pofleri Ra« chel flent, ipfa Rachel flere putanda eft, Aut ficeriam, Rachel flet, hoc eft; fi Rachel fletus adhuc effet capax; fi ipfa adhuc flere poffet, fi oculis caedem hanc afpiceret;in ingen tem erumperet fletum. $.302. Potuiffet Jeremiah dicere, vox in Betleem audita efl, ut Mich, cap. 5: verf. r, Ex Betleem prodibit, ita minori pretextu negare potuiffent Judaei; Jeremiam loqui de cae» de Betleernitica; quia de Rama& Rahele loquitur; non de Zerleemc,& Leab,quae ma ter Juda; adeoque Berlehemitarum fuit, Sed oflenfum eft, Prophetam ita merito locutum effe. Cades enim hec à Betleem incepit, ad Ramah ufque pervafit, Et Rahelem, hoe eft, pofteros illius tetigit, Loqui ita amavit Propheta, ut fides inveniret, in quod diligen: tius inquireret. $.303. Sed que caufa fletus Raheli? flet fuper fili fa 5 immani caede interfe&is, Deflet innocentem illorum fanguinem, vulnera, mortero,"T'am acerbé flet, ut recefari? confolationem admittere fuper filis fui, Numquid enim oblrvifcezur mulier infantis fuis nt n6.— De explicatione loci ferem.31: 1$, Cap. IV. Lib.s. pe mifereatur filii ven'ris[ui? Efa.49: 15. Et major adhuc eft ratio ac gravior amariffimi loratus Rahelis, 32298*2 24m uon ALLE| eff. Haec cura illam coxit fub pe&ore fixa, IL. LUM(4ereriz9;) noi cile, Potuit tandem Rahel dedolere filios fuos; interfetos quidem,fed in tenera zetate; ubi fenfus miferi€ defectu rationis& infantili infcitia levior fuit, ac mature afilictionibus, que indivul(i vite humane comites funt, ereptos; hocunum dedolere non potell, 4424 uou ILLE, nimirum ille 123 vir, quem femina circumdedit, jerem.31:22.. Aaguificus, Dominator, Jerem,36: 20. qui exiviz e Betleem, Mich.5; 1. hac cxde fugere coactus erat,& 7z idia, iu qua venerat,(Joha: i 1.) relinquere,& in terram alienam, zerram inimici, gyptum, cujus inimicitia in Ifraelem inde ab initio cognita eít, fe conferre, HocRahclem, matrefque Betlchemiticas male haber. Propterea anguntur; nou efle nunc /Zum, quem tamdiu ex[pectaverant; non nunc videri, quem jajti omncs tanto tempore videre defrderaveraut, Quique nunc momentum vix unum vifus erat, Flet Rahel, quod uon ILLE, nec in Betleemo natali fuo vico, nec in Jerufalem, nec in Judaa, imó ne in Nazaret quidem nunc inveniri poffit. T'imet fzvas Herodis manus, nein via fuga illum aflecutz fint, aut ex fuga retraxerint,& fimul interfecerint, Brevi, quia u:n ILLE nunc in propinquo aderat. J.304. Cumque hzc triftitia Rahelis non contemnenda fit(quis enim indignabitur, matres Betleemiticas deflevitfe abitum nati Immaruelis,aut metuitle etiam illius caedem? quis illis exprobrabit, quod non praffenti mente cogitarint, inanem talem metum effe; nec dum adeile tempus, quo dece;£ pati Chriftum?) ideà folatium affundit Deus morentibus, apud eundem Prophetam vers.16, Cobibe vocem tuam à fletu y(i oculos tios a lacrye ui. naim ejl merces pro opera tua, pro moerore& triftitia tua;(quiz Doi, que autem merces? 2"IN ND 127. revertentar c terra inimici, de quo tu moefta conquereris, MN non VILLE, abiit, fugit, deferuit nos, fubduxit fe oculis noftris, ille reverzezar, redibit e terra inimici, falvus, integer, incolumis, in /Fgypto nil quicquam mali illi fiet, Dicitur, »everteutur, nam non folus ILLE fugit, fugze comites habuit, parentes fuos, Mariam & Jofephum,& hi etiam cum illo redibunt, deduxerunt ILLUM illuc; etiam redu ccut ILLUM inde, 3.305. Cum igitur hic fenfus fit illuftris hujus vaticinii, Religio nobis eft flatuerejllud in liter.li fénfu agere de triftitia& ploratu Rahelis, ob abductos in captivitatem Babylonicam filios fuos; ac fi haec Jeremize mens eflet, cum Juda abiit in captivitatem& Babclem abdu&us elt,& per urbem Ramam dedu&tus e(l; tunc audita eft in Ramah vox,&c. 1n féu]it autem accomincdutivo& er traujJumticuem oraculum hoc à Matthaeo applicari in cedem Betleemiticam;& ploratum illam infequentem, Huicenim fententia valde obítare videtur, quod Matthaeus poft narratam caedem puerorum in Betleem, flatim& exprefliiTimis verbis addit, ttn nimirum cum cfi funt pueri, impietuam efl id, quod didum ejt jer Propher.nn Jeremtam. Matth.2: 17. quafi dicat; hadenus verbum hoc Jeremizimpletum non fuit; hucufque implemento caruit, nunc autem impletum,& re ipfa verificatum elt, Si impletum eft. 0.[n2iv Gm"Igea 000 cpcpira vére tunc, cum Herodes jullit cxedi infantes, cerie non id impletum eft tunc; cum Juda& Benjamin abducti funt in Babel. Atqui fecundum Matthaeum sé: impletum eft Jeremiz oraculum, cum infantes interfe&i iunt, Ergo. Quinimo conftat é toto capite 31, Jeremiae, ibi non agi de captivitate Babylonica, fed de Chrifti 1, nazivitate vers,22, Creabit Dominu novum, ft miua circumdatir virum, 2. Morte& rejurrecfione. vers 27, Expergefadius[um& vidi, G Jomuus meus dulcis mibi fuit... 3, Bonis, quae adduxit y, 14« Irrigabo animam Sacerdumum piv. I J t v er ot—7 iu P M De explicatione loci Jerem. 21:15, Cap.IV.liba.— 1:7 piuguedine,& populus meus bonis meis[aturabuntur 3200 Y380 PIN. vers.16. Irrigabo omnem animam lajJam& inplebo, 4. De Teflumento ovo, quod fanguine fuo ratificavit. Y.33«34Quid igitur convenientius, quàm& hoc oraculum accipere de czede Betleemitica; imprimis Matthaeo Evangelifta id docente? Deinde nec conveniunt verba captivitati Babylonice, Cui fubje&to applicabimus 12J'8N 72 jam 102 ILLE? In captivitate ipfa Rube/ abduda efl;tota quippe politia ablata eft;tota Ecclefia turbata, nec fuperfuit; ut fleret fuper filiis. Hicin oraculo de quo agimus, manet Rahel,& filii tantüm infertur malum, quod illa deflet. Denique fi de captivitate Babylonica Jeremias loquitur;cur Rave meminit, civitatis parvae, cujus in captivatione non fuit pejor fors, quàm aliarum civitatum? cur non mentio fuit Zerofé/yme, cujus fors omnium extitit miferrima; in qua indubie plurima tunc profufz fuerunt lacrymae; imó plures quàm in Ramah? $.306. Neque etiam recte loquuntur, qui putant Jeremiam loqui de excidio ultimo Hierofol ymitano;quod fub Vefpafiano& Tito mifera urbs experta eft, nam Propheta agit de re, quam fecuta eft confolatio,& reditus ejus quod lugebatur.Atqui deftru&a Hierofolyma nec redibit;nec reftituetur,nec inftaurabitur;at iterum talis fit;qualis olim fuit. Nequejlli,qui Jeremiae verba referuntad internecionem illam, quam Benjaminitze patfi leguntur, Jud.2c. ob ftuprum vimque illatam Gibez uxori Levita, Jud.:9. Jeremias enim non de illoquod dudum actum erat fed vaticinatur de futuro,dicit quidem. 2273 audita efl. Sedid ufitatum Prophetis, de futuris, ut de praeteritis& praefentibus loqui. Mitto Judaeorum circa hoc oraculum errores, $.307. Supereft, ut videamus. an hoc oraculum à Matthzeo fatis bené translatum fit. Et quidem omnia conveniunt niii quod Matthaeus habet 24upuic mo^vc ejulitio multa, pro voce CO"n27, quà Jeremias ufus,& in fecundo membro tantüm habet, 9x$3«« pon AnSsvajubi Jeremias repetic 7122»y, qua ditferentia valde exigua eft,& nil veritati rei aufert; fed in eo major eil; quod verba 132'N*3 uam non ille, ita traduxit, vi 9x eii. fecutus LXX. interpretes, nog n2n /(zut. Jeremias loquitur de 4n»; Matthaeus de pluribus. Sed abbreviavit Jeremiam Matthaus,& à vers.17. Jeremiz,qui eft proximus oraculo huic,é redibunt ex terra inimicipuer nimirum Immanuel,& 4 z»eis Zr, defumíit, quae enuaciat, nam non(ant,nec Filius natus, nec Mater, é qua eft natus; nec Pater,cujus cure commiffus eft, Ira nil contrarium Jeremiz dicit Evangelifta. 4.508. Redeamusnunc ad infantes czefos in Betleem.. Illi sarzyres funt factiDomini Immanuelis;;zartyresinquam,non voluutate, fed opere, nam ceefi funt non-volentes, nec cz funt nolentes, in illa enim ztate caefi funt, quà rationis& voluntatis ufus illis adhuc defuit. Non habueruut illi ezazem,quà in Chriftum Immanuelem crederent, habuere tamen carnem,in qua pro Chrifto Domino paffionem& mortem fuftinerent, quiquenon potuerunt perhibere Chrifto teftimonium vore, fecerunt id fanguine: loquitur enim& clasat fanguis illorum,non vindi&tam tantüm,ut /4be/is, Hebr.t2: 24. fed meliora ilda,natum nimirum illum effe,& in illius gratiam effufum illorum fanguinem;qui ut preziofum fuum pro omnibns effunderet, venerat in mundum, $.309. Manfit autemJofephus cum puero& matre ipfiusin J£gypto ad mortem ufque Aj, esae Herodis, qui caedibus totus imerfus poft infanticidium Betleemiticum alias adhuc czedes Herodis, ii peregit, Cum audiviffet aquilam auream,quam fupra majorem Templi portam pofuerat, à 1,,: juvenibus quibufdam, inftin&u nonnullorum Judaeorum, deje&am claro meridie,& fe. curibus concifam effe,multos illorum vivos exurijuffit, Imà& qufnta ante mortem die, filium Antipatrum,ut fupra vifum,per fatellitem interfecit, Mortuus eft autem Herodes, poft. :$ De veditu]o[aphi€9 ejus habitatione in Nazareth, 65 Chrifto poftquam lentis& acutis doloribus diu excruciatus fuiffet; quos tantos dicitur fenfiffe,ur cultello fe ipfum ferire voluerit. Mortuus eft anno fecundo atatis Chrifti,(unde conjicere eft, Chriftum in 4£gypto latuiffe ultra anni fpatium) Anno autem 37. ex quoà Roma. nis Rex declaratus eft, Dies morz/s illius diu à Judaeis letus& feftivus celebratus fuit; quàd in eo Herodes, qui fapientes odio profecutus efl, mortem obierit, lofeph rei.—$310. Defunclo Herode juffit Angelus Domini Jofephum cum pero G matre illius redire MA iu terram Ifraclymortui enim funt, dicebat,qui quarebant animam pueruli.Matt.2: 20, Eadem A»edi.— fere verba legimus dicta ad Mofen,Exod.4:19. Loquitur Angelus de pluribus, ci Gra. 7«,notans,Herode hujus fzvitize capite fublato, omnium etiam aliorum rabiem exflin. &am elfe,adeó ut illo mortuo etiam hzc perfecutionis organa videantur quafi mortua, fublata& exftin&ta,neque enim probari poteft,omnes fatellites, quibus Herodes in per. fequendo puerulo ufus eft, divinà quadam Nemefi, unà cum Herode omnes exílinttos efle; quz quorundam conjectura eft, seámorin-— Jt. ctaredut Jofeph iu terram Ifrael. Matt,2:21.& impletum eft verbum Domini ade fecedit in pud Jerem 31: 16,127& Hofeam. 1 1:1, Ubi autem aucivit, Archelaum, Herodis filium, Gallzam.—(i cceflorem illi datum,timuit iz Judeam abire.Matt. 2:22. Fuerat hactenus in terra líradl, judaam autem nondum intraverat, Terra Ifrael eft omnis terra, quae duodecim tribubus data eft, T44«a autem illa pars,quae tribui Juda. Hinc iuonitus in[omuio, fecejJit in partes Gulilez, Matt.2:12. Edhbuavt— f.12, Fixit autem domicilium iu trbe Nazaretb, Matt.2: 23. veteri fuo domicilio c de Nizattt E pofpitio;& unde venerat, cum Egyptum peteret. Luc.2; 39. $313. Sed cur metuit Jofeph adire Judeam,& non metuit adire Galileam,cum idem v trobique iiinuerit periculum, Regnabat quidem 44rehelaus, Herodis filius, in Judaa, fed Galilaeam tencbat,fub titulo verezzz e, Herodes Autipas, ejufdem HerodisFiliusqui nonminori,ut videtur,in Jefum puerum ferebatur odio. Matt, 14:1. Luc. 3:1. 9: 7. Sed refpondere inpromtueft, Eriamfi Archelaus& Herodes, fratres, odio paterno profecuti fint natum Jefum,potiores tamen metuendi a Jefa caufas habuit Archelaus,quam Herodes;adeoque pronior fuit& procliviorad tollendum paerzm, Magi illum dixerant Regem Sudaorum, Judzam autem tenebat Archelaus ne ipfa illi auferreiur,cavere neceffum habuir. Ideà videbatur citius etiam& prior infeftzturus utum: Sinh rem Rezow, quare fevitia illius metuenda& fugienda erat, Cum aurem Cadre prio cieatus non fuerit ipfi ab iifdem Magis pranunciatus feu praeditus, Fierodes tetralchz, n: à pocro fibi metuens, fecurius de» eie,& de illo tollendo minus foliicitus, probabili ratic;ic,cfie potuit, fuitque adeà Ga Iil«a Jofepho haut ita metuenda, ideo& in illam Íz contuuit, $314. Et ita quidem refpcadere eft z2 éipezz,$i autem refpondere velimuss$ Ser h.e. habità ratione viarumDei,inveniemus,caulam,cur in Ga. fecetleit Jofeph&in Nazarctb confederit.etie occultas;& fapienzom Di Provicengiam,qua ita ftatuerat,utFie lius natus Nazaram vocaretur, idemque per£7,] 2:5: diuante praedixezat. Ut determinationi huic divinz fatisfieret,& verbum Prophetarum imple:ctur,oportuit Jefum in Gili123& Nazareth habitare. Ut autein parences rius impeliercatur domicilium ibi de novo, poft reditum ex&gypto,fgeni, naumque linaucoem iiuc deducenci, providentia divina ita difpofuit omnta;ure iz;ezhus invznirercau:as nei manendi injudaa;& haberet rationes petendiG.lileam; adzo, fponté& ratiosibu: ductus iain purcret quam ut pe teret divina dudum providentia deitinaverat.Sec nec rationibus ductus id egitJofeph, nam& jraarisre: v»T' ra^, adeoque accedente Ípecizli revelatione divina; atyey a pueer&5 & pign 22221: 4 Matt.2:22, 5.515, Ubi ibidem babitante,€9. INaz,aven. imde dicto. Cap.IV.Lib.s. 139 $.315.. Ubinam autem exftat&'(s0i» d/à cGv epodwrar, óTi NaPupaj Q« xAuDíoe?)* Matth, 2: 23. Dictum hoc eft, non 4/2? eyoqpírs per unum aliquem Prophetam, Sed 4/2 và» ayoiyrov per piures Prophetas, Quinam igitur hi Propherz fint, in quibus hoc di&um, videndum eft, Certe ergo, quum in Evangelio vocatus eft NaZapnróz& NaQupa] confer, Marc, 1:24. 14:67. 16:6. Luc. 4:34. 18:57. 24:19. uc& cruci illius infcriprum fuit;'Inrus à NaQopaj s, Joh. 19:19.. id(atum convenienter Prophetiis cogitandum eft, 316. Caeterum in nullo Prophetarum totidem hoc literis& verbis reperitur, neque enim ullibi exftat& vocabitur nomen ejus, Nazareu, ut exftat,& vocihiter nom.n ejus ADMIRABILIS Ef.9.($ vo.abis donen ejes IMMANUEL. Ef.7. Hinc ortze Inde Chri(tus Navarenus diet ss, fecandum prephetias. Vbi hoc ia Prophiis di€um fir.Sententiz variofunt diverf interpretum fententize ut nil dicam de cavillis Judaeorum, fan&o Matthaei rm. Evangelio illudentium, rogantiumque; apud quem hoc Prophetarum legerit Matthzus, Quidam putant, Matchzum hoc haufille€ traditione antiqua Prophetarum, qua oretenustradita fit Judzeis,non autem&ripto literisque confignata quem in feufum Theophyla&us de hoc locoMatthzi ait, 4 pa po. 5 Tw óv IAE£o ce pg roi Ted'ajas, Jefus nim. Naz4« renus ita mens Matthaei erit, sr impleatur, qu2d diclum efl per Propl.etas, Nota,qued di iim, non,quod fcriptum,quodnon fcripto,fed verbo& fermone majoribus tradiderunt, Sed un. de fides nobis iet; Prophetas docuiffe quaedam oretenus, quz in literas non retulerint?& duplex illorum effe verbum,fcriptum& non. fcriptum? Matthaeus certé hac loquendi formula,G' in0:v fA? cpo-purov,aut J/? apopirs ubique utitur,ubi loca citat,qua in fcriptis Prophetarum inveniuntur de verbo ad verbum, Matt, 1: 22. 2:15. 17. Igitur inde nihil pro orali traditione concludi poteft. Alii putant defumtum effe hoc allegatum 6 fcripturis Prophetarum, qua interierunt, Multa Prophetarum amiffa effe& abje&a ignavià& perfidià Judaeorum, Ita Chryfoftomus,Hom.9. in Mattheum fu per hunc locum,z ci apo-párie vro ei75, uit Gasp diu, und exo urea dvd avc j9? aesprriedv npdrig a] Bi. CA iov, td) TaU(z Gx Tc ig telae T. aoc ermopipav idou Tic«vy, 9£aBupoi S oves, xg) eis a.o6Cerav cunctis uurimrrorles,(x pO ipiszv amOM NUES. d'e rol xalinayor sg) nalieonp, Eodem fere modo Theophyla&tus, fe 49 7&0 diera rov iCpajev eta. Bi CAT AS X, umb vov euucyav ajxjaNonur. Atqui probari nequit, libros$«czvedes; periifle, neculli concedi debet, Nequeetiam Judaei citra culpam culpandi funt, utpote qui ezigsiónGv (& Aóyim P 3938, Rom. 3: 2. quorum verborum hac vis ac fignificatio eft,itaJudais concredita elfe oracula Dei,ut ipfisà Deo fimul datum fit, hac in parte fideliter fungi officio,nec pet ullam infidelitatem& perfidiam illud polluere.Taceo libros Prophetarum,ex quibus Matthaeus hoc haufit,illo tempore adhuc exftititle.Si enim non exftitere,quomodo potuere à Mattheo inteftimonium citaritatqui ab illo tempore non amplius fuit in poteftateludxorum,etiamfi voluiffent,librosPropheticos falfare aut mutilare,nam id ad curam Apoftolorum& Chriftianorum maximé pertinuit,ne fieret. Alii putant, Matthaeum refpexiffe ad illa Prophetarum loca,in quibus ii;qui infigniter fuere rypi Chrifti Domini; dicuntur fuiffe 213 Nafirai,ut putant dici de Jofepho Gen. 49: 25. Sinr,benedichones Patris tui, in caput Jofepbi,& incervicem YIN 013 Nafrrai frazrum ejus. conf. Deut. 33:16,& ut Angelus dixit de Simfone j93n qD*y3n i7wv Comnow 7(3; quodita verterunt Lxx, v; Naénpajor v 3i) ga] anajd'üekor 6n 3 acp, Ut haec fit mens Evangelifte, dum Chriftus in Nazaret habitavit& educatus eft, unde audit Nazarenw; impletae funt fimul prophetiee, quae dixerunt, Jefum fore 13 Nafireum, ita locus educationis Jefu dedit occafionem nomini, quod ipfi competit, etiamfi in Nazaret nunquam habitaffet,— Ita [2 Ruger 140 Devera prophetia Chrift. INaz,aren. dicentis tndagine,cg Rupertus, Abbas Tutienfis,& Leo à Caftro in cap, Efajee, n. NaCopajor titulum deducunt à"1. Atqui quid commune habet NaCopaj-, five Nazarenw cum Nafirao, Sunt enim diverfa elementa; in altero? in alter Y, Alii denique putant, refpexifíe Matthaeum ad illa Prophetarum loca, ubi Meffias dictuseft 12 furculus, ut Ef 11: 1. Et 2. furculu d radicibus ejus Jefle frudlificabit, ubi fic Hieronymus; Illud, quod in Evaugelio Matthei omues Ecclefr.flici querunt, Gy non inveniunt, ubi fcriptum fit ,' Nazarzus vocabitur, eruditi Hebrai de loco, Ef. yv: 1, affumtum putant, Adducuntetiam locum, Ef. 6o: 21, OD ww) fürculus plautationum ejus, Certe ipfa Nazareth à Judaeis dicitur 3,& Nazareni QW, unde& Chriflianos, in Nazareuum credentes, vocare folent, C23 item"Du T^Y 2n natio Nazarena. Sed necdum ita omnis res explicatur, Dicit Matthaeus, à Pro. phetis dictum, Chrittum vocaudum Nazar«um, ob habitationem& converfationem in urbe Nazareth, ideó talia quaerenda funt loca Prophetarum, in quibus hac illius converfatio predicta eft, unde nomen Na£oraj« originem traxit, Neque enim dubitariamplius poterit, illum Nazarenum vocandum fuifle fecundum Prophetias, qui in Nazaret, juxta illorum prophetias, converfari debuit;& ut eventus docuit, diu multumque converfatus eft, Verior ex-$.317. Docent Prophetiz, Chriftum in terris manifeftatum debuiffe primb apparere, picto,—& cum verbo acoperibus falutaribus revelari, in genere quidem extra Hierofolymam s in fpecie vero in Galilea,: $.318. Extra Hierofolymam debuiffe prius manifeftari&' euliiesv?. 3«2, dictumeft I Zach. 12:7. Er falvabit Jebzvab tentoria Jude 1737W72 primo,hoc eft, Jehova caro tatus,( ( , falutem nunciabit, notificabit, applicabit, rentoriz Juda, in vicis, in pagis,antequam pedem inferat in urbes,aut Hierofolymam adeat idque eà fine,u? ne magnificetur decw Domit Davidi,& decus babitautis Terufalem[apev 3 udam, hoc eft, ne majeftas terrena, quamdo-: mus David fuper Jehudam olim hàbuit, ulla ratione fuper Judam iterum extollatur; aut i carnalis illius domus concipiat fpem,miffumDominum ad fe,& fui caufajad reddendum F illi priftinum decus,fceptrum;coronam,;regnum. Et ne cives Hierofolymitani;pre aliis, de Meflia prerogativas praftolentur, fibique promittant, i $.319. In Galilea autem fpeciatim debuifle manifeftrari praedixit Efaja 8:23. 9:1. i ubi poftquam dixiffer Canin 553 Galilaa gentium, immediate adjungit, Populus fédentts; in teuebris, videruut Lucem magnam.&c,. quafi dicat, populus Galileze,Calilei;viderunt: luce, veram nimirum illam, quae in mandum venit. Joh. 1:9, HzcLux in populisGalile orta eft, in illis priuscluxit, ab illis primo confpectaeft. Ita Matthaeus, ubi dixiffet, Chriftum re/ia Nazaretb, babitatum concefJi]Je in Caperuaum maritimam, etiam Galilac: urbem, vicinam Nazareth, adducit hunc Efajz locum, ut probet, Chriftum fecun. dum Prophetias in Galilea apparere& ambulare debuifle, Matth, cap. 4: vef 13:- 16. e 320. Haccum ita(int, quis negabit, Chriftum, fecundüm Prophetas Galileumdicendum fuifle; adeoque& Nazareuum, Nazareth enim in Galilea eft;& in illa diutius manfit, Quamvis igitur haut totidem verbis& fyllabis Prophetze Immanuelem dixerint Galileum aut Nazarenum, tamen ita de converfatione& habitatione Chrifli inGalila vaticinati funt, ut immediaté id ex verbis illorum fequatur,. Ad has Zacharie&Efajx prophetias refpexit Matthaeus;dicens, uz impleatur,qoa dium efl per Prophetas» en NaZuwpa] G- xAn0ice/). $. 321. Imo& hoc non inutiliter addetur,locum Jerem.3t; 6, Focant 2332 cuffodienft -— cm 7:9. T o ÜÍn occv4.—-— 9 grTg. "— Rm— " ejus vnINaz;ar.babitatione,ac tinere Hrerof. Cap.1V.lib.s. 141 165 in moute Epbraim[urgite, afcendamus Zionem,explicari ab Abarbanel de Nazareuz, hoc eft, de Chrifti Nazareni difcipulis& Apoftolis, adeó ut& inde nomen Nazareni colligi poffit. $.322. Hasaliasque Prophetias non intellexerunt Judzi;ideó abfurdum illis vifum, Chriftum dici MefJ/jam, eam ob caufam, quod€ Galilea venerat, Dicebant, num é Galilea Chriflus veuit? nonne Scriptura dicit, quod à femine David,(à Betleem Chriflus venit? Joh. 7: 41.42. qui debebanté Prophetis didiciffe,Chriftum&à Betleem venire;hoc eft ibinafci;& in Galilea primum apparere,& habitare debuiffe, ac inde prodire ad accendendam lucem babitantibus in terra umbre mortis, Ef,9: 1. $*323. Fuitautem Galilea;ut& Nazareth;contemta olim& vilisiinde proverbium. cur peus Ex NaQapib dirava] 71 dyaBór eivaj, Joh, 1: 47. aypodírn éx 4 yaAiajas vx vyiy tp). Joli, Chriftum in cap. 7; Verf, 52. Voluit tamen Deus, ut Meffias, Chriftus Domini folus ille bon, Pro- Neg& phetarum omnium maximus, ibi habitaret& educaretur,& inde prodiret in publicum, Nazarenum utque id effet quafi pars ac initium humilitatis& miferize, in qua apparere debuit jaflw jue, ille Dei fervus fretus& dereliclus à Viris, Ef.£3: 3.& ut; ne Judaei foli Chriftum fibi vendicarent, aut in Chrifto gloriarentur, fed ut Galilei,extereque gentes haberent ad illum acceffum; convenienter verbo Simeonis, Luc. 2: 32, psc eic Sod voy iva. $. 324. Inhac Nazarez, in qua€ voluntate Dei habitare debuit, Chriftus, puer natus, 1n Nazareth transegit ille pueritize ac infantiz dies; ibique fan&ta& felicia incrementacepit. Crevit chtasdies puer,& roborabatur Spiritu, im;lebatur fapientia, Y gratia Dei erat[uper illam. Luc. 2: 40. fantie felici Crevit ftaturà, viribus, robore, confortabatur Spiritu, qui indies robur induebat& heroi.. incremento, cam fortitudinem, ut muneri graviffimo ferendo par evaderet, Implebatur fapientia ccelefti illa& pacifica, qua Ze/aper venit, cujusencomia lege Jacob, 3: 15. 17. Gratia Dei[uper illum, 2, Sam. 7:15, Et gratia mea non recedet ab illo. lta fa&us eft pulcherrimus filiorum bomini, PÍal.45:3. Super quem quievit Spiritus Domini, Spiritus fapientia, prudentia, confifilii, roboris agnitiouis, G' timori, Ef. 11:2, $.325. Parentes Jefu fe/fo Pafcbatis, quotannis proficifcebantur Hierofolymam., Luc. 2: Quotannis verf, 41, Pafcha enim debebat malari in loco, quem elegerat Dominus ad. cellocandum to- Hierofolyanen[uum ibi, Deut. 16: 6. Is locus erat Hierofolyma. In illo loco, ubi verum noffrum&us et ad Pafiba debebat ma&ari, voluit Dominus Pafcha rypicum, ceremoniale;ac umbrarile fa- comedencrificari. Itanon dabatur Pafchatis efus extra terreftrem Hierofolymam, non poteris facri- tchah. ficare feu ma&are Pafcba in una portarum tuarum, hoc eft, urbium, quas Dominus Deu dat ribi, Deut, 16: 5. ut& nosmoneamur, extra fpiritualem Hierofolymam veri Pafchatis communionem nullam eife, Comederunt autem Pafcha omnes, Patres, matres, liberi. Exod, 12:7. 27. 47. ldeó& parentes pii, Jefum,puerum duxerunt Hierofolymam,utcomederet; qui& vir fatus id minimé neglexit. Luc. 24: y.»$. Ita ille, qui eft&' 74x sav,.Cor.$: 7. terreftre& corruptibile pafcha guftare haut dedignatus eft.Cum autem duodecimo setatis anno illuc eam ob caufam du&us effet, fingulare quid evenit, quod ita notavit Luca; Evangeli(ta, $. 326. Nimirum finito fefto domum repetunt parentes; puer autemefu manfit in je- yi duoderufalem,neciis parentibus. Luc, 2; 4.3. cumqueputarent illum effe à y euvosa in comi» cimo xtatis tatu, ecure diem unum pergunt, nil de puero foliciti. Sed cum deinde illum inter«ognat? 5(v& nen. & familiares quzefitum non invenirent, curarum pleni rever/f[unt in Hierujalem, Luc. 2: tusetin| 43- 45. lbitandem, ul spépas seesc pojl dies tres, hoceft,currente die tertio, invenerunt. ope Luc. cap. 2; verf, 46, primo enim die perrexerunt in itinere,& confecerunr 5/4pa; Qorum. $5&dov, 142. De Mariacum(brifo in temploexpoffulante, Chrifti idév, verf, 44. Secundo redierunt Hierofolymam. Tertió demum invenerunt, confer loqueudi modum. Matth. 27: 63.£j«per siitpas v) erpopsap, cum tamen excitatus fit 7i agir pipa. Matth. 27: 25. Marc. 9: 11. Luc. 9:22. 24:7. Igiturpof! tres dies, eft, la. beute die tertio, Invenerunt autem puerum, non in diverforio;non in plateis oberrantem, non parentes fuos querentem, non puerilia tra&tantem, fed n templo fédentem, inmedio Doclorum, audientem illos,(7 rogantem illos, Luc. 2: 46, Ibi edidit fpecimina fapientie,eaque tam luculenta& eximia, ut omnes audientes obflupefcevent[uper intelligentia y refjonfs eji. Luce 2: 47. quinon ftupuiffent,fi cognovillent illum;quem audiebant, Namnon potuit non fapienter loqui,& fapientius multo,quam in puerilem cadebat zetatemyis,fuper quem quievit Spiritue fapientie[uper cujus labia gratia et'afa fuit, Píalm. 45: 3. cuique Dominus dedit mo: no^ Iingttam Doctorum. Ef 5c: 4, Non potuit non,quamvis puer exiflens dsem 7o» Jid'agz aA ov, iS, cui excitavit p23 222 iu mane(t maué, hoc eft, continnis matutinis,& aperuit Domiuus TW. aurem 271223 ynu^ ad attdvendum ut dif ipuli. Ef.$6: 4. Quàurculpanda eft Hfraélis negligentia. Natus erat illis Seivaror, Id Angeli nunciaverant, Paftores divulgaverant. Magi conhrmaverant, Idem Immanud ex"Egypto nunc revocatus erat.Sed illi& i4«zruz(7, Deum hunc,in carne manifeftatum, eye 6 607 vus, qui debuitlent oculos cordaque habere jugiter in illum defixa,& attenti obfervare 3DNY 1812 venire ejus,(5 exire ejus, illi non curantes, nec dies vifitations(use eeftimantes, JPreverunt Sanctum Ifraélis, 6? videntes multa ac audientes, non objervarant, nec aufeultarunt, Ef. 114. 42:10. Inde f/upor illorum, quem nunc in ipfoinitio, ubi prima vice audiunt os Domini loquens, Ef. 4.0: 5. teftantur acoftendunt; iZíg u$ 3 sario. confer Ef. 52: 14... flupuerunt[uper te muli. $.327. Parentes videntes puerum tam illuftri cinctum coronà i2es22;»sar, Luc.2: 48. perculit illosrei novitas. Sed& hoc infirmitatisfuit, Si enim memores fuiffent di&orum Zngeli Matth, 1:20.21, Luc. 1: 30-33. 2 11. 144& Simeonis fenis Luc. 2:2836. non inveniífent caufas és? zoe conflernationtsfed admirationis potentia ac verita tis divine,& profundiffimz gratiarum actionis, iz inve:; Ll."m: 21. Aesipue— 4.328. Mater, aliquantulum ut videtur commota, dixiz ad illum,Fili, quid feciflinobi Maria inve: jpa 7 num ita te decuit agere,& nos deferere nec nos obfervare? Ecce Pater tutis(in honofum, rem matrimonii,& reverentiam mariti,& ob curam, quam d« puero habuerat& habebat Jofephus, hoc illum nomine dignatur)& ego édvropSpos crisiati quafrvimu te, Luc, 2:48. lta Mariain San&um fuuminvehitur puerum, quz in fe ipfam potius debuillet invehi,&(ecuritatem fuam ac negligentiam& ineptam confidentiam culpare? fuitne juftum, ut pueri curam eousque deponeret, ut integrum diem ex oculis illum amitteret, ut non ante vefperam de illo follicita eflet? Num àdhuc dicemus Mariam dvaudgrrro qua T£GU TOY d'inagre T5 déorr(Q-€ Putri te-$. 329. Suavitlimuspuer modefte refpondit, quid efl, quod me quzrebatis? curtanto fponlio.— cumcruciatu& angoreme quarfiviftis, per multa loca, multasque domos, furfum deotfum curfitando? non opus fuiflet tanto labore, compendiofiore via me invenire potuiffetis, vx»deile Gs Gv voie T. arsmpóc juu di civ] pe s noune fciebatis quod in locis Patris meifeu in ede& domo illius, oportet me effe* Luc. 2; 49. nec alibi me effe decuit, necalibi me querere veftrum fuit, Si veniffetis huc, ubi Pater meuseft,& hactenus habitat; ubi ego non potui non efle, minus operz habuiffetis, $. 330. Puer Patrem nominat,non]Jofephum putans,de quo ante Maria;i zavá? re xe ;,nam islocus, templum,ubi eratnon poterat dici Jofephi; fed Patrem fuum iwr,cujus erat vefponfione,€" operi Te[ta pueri, Cap.IV.Lib.s.— 14$ erat domus& templum, ubi erat. Joh.2: 16. ne facite domum Parris mei, domum mercatiés à quo exiverat(y venerat in mundum 5 ad quem rurfus abiturus erat, Joh. 16:28. à quo erat[anificatus,& mifJus in mundum, Joh.io: vers.36. à quo erat bodie genitus fecundam fandlitatis Spiritum, Pía1m, 2:7. Rom.1i vers, 4. quem Angelus vocaverat Zlr/Jmum. Luc.t: 32. Wa opoAóy ves puer;quis effet,& unde effet; fecundüm carnem& Maria; fecundüm aternum Spiritum e Deo, Z 7a7op, quatenus€ Maria; dusrop quatenus e Deo, nullum habens in terris; unum habens in celis Patrem, nam qui in terra Patres illius dieti funt, id fuere non naturá, fcd confiliis, ut Jofepb, aut refpe&u cognationis& originis aífumte carnis, ut David& Abraam, Matt. 1; 1. Luc, i:32.. Caro enim Chrifli, non tantum Maris, fed& David per Mariam adbaret, dy Je[Je per David, inquit Tertullianus libro de carne Chrifti, o. $.331. Suntqui haec Chrifti verba ita amant vertere, nonne fciebatis in negociis patris mei ae effe oportere, Sed Chriftus non dicit, decet me ejfe àv voie c0 sravpós juu pay jen s fed tantüm, à vox; 20 47eó; us, Neque enim eivaj&v 76i; valet, negocia alicujus obire, Neque, fi id dicere voluiifet.ita apté Marizrefpondiffet, Conquerebatur illa,fe& Patrem óZwa1s illum quafiviffemultis in locis,domibus;plateis, Chriftus optimé ad rem refpondet;& exprobrat,quod non in loco fe decente, fibique proprio quzfiviffent, querendum illum fuiffe v cic roO rap; cv, in Patris fui fede& habitaculo,hoc eft,in templo. In hunc fenfum Syru vertit,ut do&tiffimo Fullero obfervatum in mifcellaneis ubi ex Chryíoftomo locutionis Grace fimile exemplum adducit,nimirum é Sermon. in Genef. 2.& Z«Aauren d dieaiov, 9x oidyat y 0v1 o7T« dy au Tür ari Sem gupAGaivi, y Toi voU deanóTS TOU kauTE &€iya) GUTOV dY*at y um, $«332. Parentes uon intellexerunt verbum hoc,quod illis loquebatur, Luc.a:$0. Ita grave eft cor hominis nec poteft Z6;«9u/( r;0 middle o0 9*9. 1Cor. 1: 14.. Eft in omnibus Qcqnatura xapdia dcóver(Q-. Rom t: 21, 5.3312. Defiedir autem puer cum parentibus,& rediit in Nazarerb,Luc,2: Y.$1. ubi vixit fub illorum cura& gubernatione; 2, 1 Gees zi murroic dy erat fubjeclus illis, Ibidem fponte fe illis in fan&am legitimamque fubjiciens obedientiam. lta implevit legis praceptum,quam 74Aaj,ut Angelus foederis, iu die comitii tulerat bonora patrem zum, d matrem tuam, Exod.20: 11.; $.334. lta dum vixit,«ysfzozre ccoia xg) arid E, watts evcg, dto à axÜpumcut Luca:$2. aystuzrre proficiebat, fucceffivé nimirum& labente tempore, fuitque illius «pino qavipa é am, ut ita loquar é i'Timoth.4:15, Nonita autem profecit, ut illi, de quibus 21im,2: 16.£l eA éiov mpoxé jen desoerac& 2 Tim.3: 13, ayoniAeny 6r(9. xci p, aur ut Paulus Galat. 1; 14. ayoésoilor 6x v Tad'oisjat) vmtp woMei, quem profectum deinde inter czuCzAx reputavit,& uia cftimavic Philipp.3: 7.8. Sed profecit Jefus nofler 1,x«gía. fa; entiayin omni fapientia,divina& humana, profectum egit; ita ut fa&us fit fapientiimus omnium creaturarum,& prae Angelis& prae hominibus; quemadmodum exftitit pulvberrintu pra filiis bominum. De illo veré dici potuit, ecce fapieus es 14 pra Daniele, omue abfcouditum non celarimt te, Ezech.28: 4. Ad illam profecit fapientiam,qua in naturam creatam cadere poteft. Par enim fuit, ut is, qui elt 2002, Matt. At, vers. 19. Prov.8: 13. 9:1.& ediui9w sepia 1Cora: 30. ellet fapientiffiaus, Hujus fapientize imprimis fuit noffe«A ao»vmotuvor s:oiav 9e, Ephef. 31 v.10,& perfectiffima ha^ bere omnia illa myfleria, ad que exclamant fani àv 5 eogía te iv, Apoc.13: 18. Ita pro» fecit fapientià,ut infans exiftens fapientior exftiterit omnibus infantibus, quibus maturé fapeParentum ,, acuye0id, qP0X OTI Icfa pueri. Ín fapientia. Kate. Íeu ftatua. — 144.(De opi Jefa puert.. Cap.IV. Lib. fapere taró contingit,ut juvenis fa&us fapientià omnes juvenes antecelluerit;& virfatus omnes viros;& in gloriam affumtus omnes glorificatos& glorificandos, Laudat Scriptura eogíar XcAopusiva(Qu, Sed€CCe, rA etty Zoo«ds, Matt, 13: 4.2. Luc. 11 31, eoa vip Q- ZoAopusri e dv, Salomoh in omui gloria[ua cedere debuit liliis agri, Luca: verfa, quanto magis in omni fapientia fua cedere debet fapientiffimo bomini Chriffo Jefa? Si autem homo Jefus fapientià profecit, utique errant.qui docent; ab ipfa conceptione animam Chrilti ita impletam fuifle fapientià, ut proficere nil potuerit;& naturam Chrifti humanam fuifle omnifciam, ob unionem hypoftaticam. confer$.147--154.. Sapientiam, quà profecit, non didicit ab hominibus, non hauíit à magi(tris, fed manifeflata ac netifcata Mi elt C203. inocculto, Pfalm.ct: 8. Plenitudo Deitatis babitans in illo corporaliter, fecit in humanitate illius babizare omuem yleuitudisem fapientize& prudentiae copiofiffi me& abundanter. Col.1: 19. 2: s,.[ta de fe dicere potuit; uen didici fapientiam,& fcieitiam Sanctorum novi, Prov.3o: 5. neque enim ad ullius fedit pedes Magiftri,& tamen ita profecit, ut fcientiam noverit San&torum, 2. Houzía atate, dierum enim vitze nume. rus felici acceflione cottidie auctus fuit, quos fine infirmitatibus, in incolumitate; fine defectibus ac turbis, in tranquillitate ac pace egit& tranfegit in infantia.Buzyrun( me comedit, infans Immanuel, ufque ad füre illum rejicere malum,& eligere bonum, Efa.gw, Poteít& verti flatura; iiia enim utrumque fignificat, Illud Hebra1:11, Joh.o:21.23, Hoc Matt,6:27. Luc.12:2j. Itanotabitur corpus benedictum Jefu creviile in pulchram proceritatem,clegantem formam,& decentem omnium membrorum proportionem; adeó ut fana illiusanima pulchrogavifa fit domicilio; pulcherrimufque hic polluerit ingenii dotibus,& corporisbonis. Id in genere de ftatura Jefu& externa illius forma dici poteft,quod non fuit illa ejufmodi,qua rifum parit& contemtum,ut illa fuit Zachai, qui dicitur fuitfe v5 s2uxie pepe, Lucag, v.2.3..& uxoris Archidami, Regis Lacedeemoniorum, qua fuit ita uepz G u65«6-, ut Lacedaemonii pecunia mul&tarint Regem, ob du. &am tam parva fatur mulierem, jmerórres, ox 8 Qamíias dd Bamiiruuc aae ui7óic J/aroci(6, referente Plutarcho&&3 4522535,— Nec ejufmodi,qua metum ac horrorem incutit fpectantibus, ut Ge/iazi ad cujus afpe&um zimebant Yraélitze vlde dy fugiebant, 183m.17:24. Sed,ut dictum, proportionata,decora& amabilis, In Sacris laudatur eximia forma Sui, 1$am.10:23.14..& Efjab?, fratris Davidis, quà captusSamuel, dice bat, certe coram Domino uncius ejus bic, ubi tamen Dominus, ne ajfüias formam eju, ne altitudinem Jlaturs eju. Y Sam.16:6.7.. De Xerxe fcribit Herodotus, quod habuerit& d Q dier ropavvid-, quodque nullus fpecie contendere cum illo potuerit. De Comodo Herodianus, quod fuerit sho ou azicSiam Qe; co naTés mi CUu TPI. kd) xaJ apeouá Dc noftro Immanuele fentiemus, quod habuerit eid G- aZicr T d/aserías,& c0 iyu, quod ut perficeret, venit in mundum, Quare quod dicitur Pía1,44: 5. CON 22D IYB'P! pul. cerriun es va filis bominum, etiam de externa corporis forma accipi poteft, quz hautquaquan negatur, ubi dicitur corruptus pre viro afpectus eius, Qj f-rma illius pra filins bomi utin, Efalae 52:14. confer Ef.53: 2. non forma iliqnec Majeflae, nam haec tantàm de externa Chrilti conditione;de humili illius flatu,de terreftri vilitate,infra mundi fplendores& g(timationes dicuntur. Ita accepit formam jerviyut& pulcher eilet fervus;& tamen humilis ac contemtibilis fervus,pauper,cui 19[8 vil era?, Praeterea& hocreferri poteft ad£clicem profectum tatis& ftatura Chrifti, quod corpus habuit vegetum, temperamentum folidum,vitefque robuftas; quod tot malis,& fymtomafi,& paffionibus non fuit exercitum, utnoftraexercentur. Non conftat, Chriftum unquam morbo laboraffe, acum ad. à "Detacita Chrifli pueritia biforia,€9 cur? Cap.IV. Lib.s. r4s adver valetudine conflidatum effe, licet verum fit;. 7Morbor noftros tulit, dy dolores bajulavit Ef$3:4. Idenim impletum eft in fanatione plurimorum zegrotorum, Matth, 8:Y^ 16. 17, Imprimis autem in bajulatione noftrorum peccatorum illorumque ablatione& expiatione. TW/iz peccata noflra in corpore f, 1. Petr. 2: 24, 3. Xdeeri gratiá y in- Exgueis, telliguntur gratiz diving dona,que gratiam pariunt,& gratos reddunt,qualia funt continentia, temperantia, vitz fan&titas, morum integritas, paffionum rectitudo, oris puritas fermonum füavitas,cogitationum zquitas& finceritas,his virtutibus& donis omnibus largiffimé profecit Jefus natus, inde& exftitit£0 Q«, dva, oir rav dpaprwAay xeoed Hebr.7: 26. duo G-€ dari Qe, 1, Petr, 1: 19, necmentitus eff, Habac, 2: 44 nec injuriam fecit, nec fraus in ore ipfius fuit. E(.$3: 9, necpeccatum novit, 2. Cot. g: at. nec ullius peccati convinci potuit, Joh. 8: 46, Autne hac explicatione putes juvari illos, qui de gratia gratum faciente, in prejudicium gratuiti Dei amoris, quo ju/lificamur, gratis, per redemtiouem qua in Chriflo, Rom. 3:24. multaerronee fingunt, ita verba haec capi poffunt: Profecit gratiá, hoc eft; majorem amorem& benevolentiam obtinuit cottidie eve5. dud tg) dvüpurroi apud Deum,(y apud bomiues, Ayud Deum,qui colefti voce teftatus Apad peua; eft, Hic eff ilius meus. dileClus, in quo acqttievi, qui non tantüm ab aeterno à me fuit amatus,& homines. fcd quem cottidie novo;quafi amore profequor. Apud homines, qui adventu Chrifti, ut promiffi Metfize, delectati, cottidie chariorem habuerunt, quibusque fuit 7713001 45/jderium maxime defiderabilis, Hag. 2:8. Certé Simeon, Anna Prophetis. omnesque illi, qui exfpe&tabant redemtionem iu Jerufalem, funt de illis dvSpuoi, eap. ois Inr c sepofxo7ls xaedi, Ita dum profecit gratia apud Deum, hoc elt, dum Deus de die in diem gratiorem& chariorem Jefum habuit, recentique cottidie gratia amplexus eft,veré apparu: it, quod grazia Dei[uper lum.. Luc, 2: 40. c 4.335. Catera ata pueritize& adolefcentize Chrifli, ad annum statis usque trigefi- netiqua ada E mum,tacuit Scriptura,ideó& nobis tacendum. Narrant veteres multa de manuaria ope- pre ra; quam Jofepho praftitir,& fabrili arte, quam exercuit; unde di&us fit véxlov fiber. Chri Marc, 6: 3. Teftatur Juflinm 5 Ícriptor antiquiffimus,gefum,artequam miniflerium obiffet, fabrum lignariuw fuiffe,& aratra ac juga, cateraque ejtemodi fabrica[Je. 1mó& exftat liber fabulofus Ze iufantia Salvatori, Sed non libet nobis dporeiv dip à 549eu72). 1. Cor, 4:6. ld certum eft; ut virilis Chrifli etas fuit fan&tiffima, ita& puerilis illius zetas. Peru fuit Baptifta ab utero matris Spiritu S. Luc. v:15. quanto plenior Chriftus,fuper quem totus quievit Spiritis?. Ef. cap. 1: verf. 2, Eft Chriftus nobis fatus familis, y? adv, Hebr, 4: verf, 15, Ideó& cum infans eflet, fine dubio azinfans locutus efl, Japuit b cogitavit, 1, Cor. cap. 13: verf, 11. tamen quia fimilis factus eft xy»e&5 auapria;, omnes impetus pueriles, ftultitie, ignorantizprajudicia procul ab illo abfuerunt,non de illo dici debet, nam antea; qui fcires pe[fe aut inpenium nofcere, dum etas, metus, magifler probibebant? Non fecit, quod plerique omnes faciunt adolefcentuli,ut animum ad aliquod ftudium adjungant, aut equos alere, aut canes ad venandum, aut ad Philofophos,nam preterea,quod à pauperibus natus& educatus ipfo fa&o edocebatur và vevipz», parentesque illius neceffum habebant, ei? Bív»a8 inde m d'yuvitset, vb iuipar, neque adeo poterant multosin illum impendere fumtus,ille&Spiritu ita fanctificatus fuit,& du&us n2"2 803 in terra plas E nitie, ut ab omnibus vanitatibus& mundanis deliciis alieniffimus fuerit,| Minima hxc - fueruntinillo, que vulgo inter laudes recenfentur adolefcentum, omnes perferre; cum | quibus fis, iis fe dedere, eorum obfequi ftudiis; adverfum nemini;nec fe aliis preponere, Majora long? de illo cogitanda funt, Fui: puer& adolefcens fanaiffimus, caftiffimus, t conAs 146"De genealogia Teu Chriflt, in tribus coafiantiffimus, mitiffimus, fapientiffimus, pientiffimus,& interdiu& no&u erudiverun; Min vues ipfius, coufaluit ipfi Dominus,& fuit fempera dextra ejw. Pfalm.16:7.8, I non potuit non 205/05) Q( tgiv dAnÜii,(e mwuva, Q2. dina(2 dva y o(e epo QuAS, Mg iupra, ei Ti dp£là x94 ei ic ÉrapG-, Phil, 4:8. nec 205/6996 tantüm, fed& facere, ac opere ipfo praeftare. Er ror?$.336. Neque accufandi funt Evangeliftze,qüod filentio praeterierunt ea;qui longif. fimo vita Chrifti in terris fpacio a&a funt, Nam ur illi non fcripfere 2&udh dvgyurs, ita nec hec omifere$odprri dySpoe, Spiritus, à quo ai fuerunt, haec& non alia, nec plura fcribi ab illis voluit. Judicavit fufficere ad idem noftram,& zdificationem,& fpem & folatium,ut fuse liaberemus hiftoriam ortus Jefü;hiftoriam virilis vitzeefu;hiftoriam avabsp rov hiftoriam denique? p7 vau dvZov. Pueritize autem& adolefcentiz illiüs compendiofam pertexuit narrationem; ut nec illius plané ignari,fciremus, pueritiamil. lius fzitle reliquae vitae conformem in fan&titate& przecellentia, Nec opus fuit, ut omnia q'aque& minima infantiz,pueritiz;adolefcentie a£ta in literas referrentur,neqy enim funt[citu necelfaria illa omnia,nec ad falutem faciunt, Confuluit Spiritus non curiofitati no?lize fed utilitati;non vanitati,fed neceffitati, 11la imprimis notavit temporaqua nobis impenfa, quz in munere confumta; qux Chriftum exhibent claufum in utero,& exeuntem ex utero; quz illum oftendunt in cathedra collocatum,in ligno fufpenfumjn exlos affumtum,& in throno exaltatum, Reliqua omnia, fi debuiffent fcribi, necipfe mundus potuilfet» vpisa](& 3exozuSpz GiCiu, Joh.27,25.. confer Joh 20,36. EiBerorus$237. Supereft. ut accedamus ad&iGer 4ipiteeo: libram ortus 3eju Chrifli, quem MatAi chif, thus& Lucasconfignarunt; ut majores ejus, quoad carnem, cognofcentes,in fide catholica confirmemur, Demiuutué Juda progermina[Jé, Hebr.7,14..€ fructu lumborum Davidi exciza. tuii efe, A&tor.2,v.30. vereque eífe Filium Davidis,& Abrabami, Matt Cap. T, V. cui ipiSw(zv aj 6a, 5 io] xg) me amipisali dre, Galat.3,16. Neque enim moramur Faiflum M uicbsum, qui dicere olim non erubuit, geuealoriam Chrifli uec Evangelium e[fe,ne ad Evangelium jertinere; ade:que[al va Evangelii autboritate à fe rejici po[Je cui fententie anfam dedit noxius, quem fovebat, error, Chriftum non eífe verum hominem, e Davide patribusque mper x2«2522, Quidni enim pertineat ad Evangelium defcriptio ortus Chrifli; cum hoc primum lit in Evangelio, noffe, Chriftum natum,& ex Ifraéle natum, &€ Juda prodiiffe? Defrips. 9.338. Licet autem hic 6/64- jíeev: aliter à Matthaeo, aliter à Luca recenfeatur,e aMatbao Lámen omnis res redit, Chriftum;Filium Dei;efle natum hominem é femine David. Matlus— thzus intres indiculum feuCatalogum hunc difpertitur teffaradecades, incipit abbr amo,& defcendit ad Tofepbum ufque,virum Mariz. Lucasà Chriflo incipit,& indeafcendit,non ad Abraamum tantüm, fed ad 41damum ipfum, Ditferuntigitur genealogia ha, 1. Methodo, Mattheus defceudendo à majoribus ad pofteros; Lucas afi endende à polteris ad majores rem perficit, 2. Termiuis intevmediis, Mattheeus per Salamouem; Lucas pet Natee nem qui etiam filius Davidis fuit, natus illi in Jerufalem, 1 Chron.3,«. Chrifti genuse Davide deducit. 3. Terinis extremis. FinisGenealogiz apnd Mattheum eft in dhrab uro, apud Lucam in Zdano, utur autem duo hi Evangelifte videantur fibimetinvicem contrariari; tamcn nulla inter illos eft lis& contrarietas; fed diverfimode cadem de re fciibentes, eandem veritatem diverfis modisilluftrant& confirmant, Banus$.335. Initio nominat Mattheus Tefim Chriftum Fium David; Filium Abraam Matt, vea E-. 153^ Merenuwrenim imprimis illi Patres Cheifü vocari; tum eb prom;J;cnem,qua utr: que H d I teffaradecadibus confifente. Cap.IV.lib.s.— 147 que illorum infigniter de Chrifto fa&a eft, Genef.22, 18. 2$Sam.7, 5- 17. tum ob eximi- iium pevid am fidem, quà£745 feAjar$6 acceptantes ratam fecerunt illam& firmam; qua& ipfa in& Abraam. fe firma& irrevocabilis erat; ob eternitatem nimirum confilii,& conftantiam ac veritatem Dei, Nec efl,ut inquiramus,cur Matthaeus Daziem ponat ante déraamium. Voluit enim oftendere,Chriftum Abraami femen eile per Davidem; voluitque ponere pofteriore feu fecundo loco Abraamum,cui in Genealogia fubfequentis recenfione dedit primum. D. - e.:. N e ufu voci; $.340. Vocem sir giguere ufurpavit Matthaeus non de proxima tantüm, fed& de(As^ remotiore generatione.Proximior generatio eft,qua Pater Filiumgignit. Ita genuit Abra- 5,4 Mac. am lfaacum,Ifaac Jacobum, Jacobus Judam,&c. Remotior generatio eft, qua avus nepo- thzum. tem,proavus proneporem, abavus abnepotem dicitur genuitle, Ita genuit Toram UjJiam, quem inter& Joramum tres intercefferunt Reges, quique à Joramo quartus,& illius abnepos fuit. Ita& Jo/ia« dicitur genuiffe Jechoniam, cujus fuit avus, Pater enim Jechoniz eft Jebojalkiw. Matt.1, 9. 1 t. $.341. Teffaradecades tres, in quas totam Jefu Chrifti«nv diftribuit Matthaeus, Teffaradecaquod attinet;illarum prima ab Abraamo incipit,& ad Davidem Regem pergit. Matt.1, 17, eue. Hac complectitur in ambitu fuo uongeutos,& quod excurrit, annos, Ab Abraamo enim ufque ad exitum ex /Egypto funt anni 430, Genet, 13. Exod. 12, 40, Gal.3.17. Itinera in deferto aflumferunt annos 4o. Deut.29, 5, Regimen Judicum,ufque ad Samuelem Prophetam,& Davidem Regem duravit annos 450. AGor.13, 20.21. Igitur quatuordecim illi homines primae teffaradecadis fuere zaspzCio longzevi, bonumque impleverunt annorum numerum, Secunda à Salomone incipit,& ad traujfortationem Babylonicam procedit. Matt, 17, Haec annos abfolvit quingentos, ut Chronologia Regum Ifrael& Juda conflat.Simul apparet,homines fecunda teffaradecados fuiffe pasgoGio ipsc, hominibus primae& brevius vixiffe, Terzia, à traofportatione Babylonica 44 Chris natum progreditur. Matt, 1, 17,& abfolvit 70 féptimauas Daniclis,quae faciunt annos 490. Dan,cap.9, verf.24. $.342. Homines prima teffaradecados funt t, Abraam, filius Teracb, decimus à Homines Semo, Genef.u, 10, 1 Chron.1, 24. 2. Ifaac, natus& Saab, 3. Jacob, natus& Rebecca. brin efe 4. Judas& fratres illius. Judas fuit Le« Glius,quartus illius feetus, peperit enim illa Raben, Simeon, Levi Tuda,I[afchar, Scbulon, Genef.35: 21. Fratres Judze fuere prater hos quinque duo€ Rabel,Jofeph& Benjamin, duo& B:lba, ancilla Rahel, Dan& Napbrbali;. duo 6 Silpab, ancilla Lex, Gad& Afcbur; adeoque in univerfum undecim. Genef. 35, 21-- 2$. f. Phares(y Sara€ Thamar. Hi duo fuere gemelli. Thamar autem fuit guru: Jude.Genef.38; 15-30.*6. Effom,|n 1 Chron. 2,$e 7.dram, CY) 1 Chron.2, g.. 8, dinadab, 27W"3y 1 Chron. 2, 10. 9. Naaffon(Y£T3 qui fuit N'Z3 Priseps fi/iertm Judab 1Chron. 2, 10. 10, Salón.|Y22U: dicitur& NO? item nD?U iChron. 2, vers.tt. Rut.4, 20,21, 11,805, 102 1 Chron, ui, Rut,4, 21. natus é Rachab, lila fine dubio, de qua eft Jof.2,1. qua exploratores, inter quos à nonnullis fingitur fuifle Sa/on, Pater Boofi, hofpitio excepit,& fuit sóp, Hebr, 11,31, Jacob.::25. Quihic aliam fingunt Rachab, quàm Hierichuntinam illam, merá nituntur conjectuiá, Sed cum Veteris 1eítamenti tabula hic nihil definiant, unde haufit Matthaeus relationem hanc? Sine dubio à fide digna traditione; é quali etiam Paulus Magos ZEgyptiacos dicit vocatos Jannem (? Jambrem, 2 Tim. 3,v.8. Matthaeus loquitur; ut de re omnibus nota, Gezuiz Booz, € Rachab, Certum id notumque fuiffe videtur inter Judaeos, omnefque coztaneos,Matthai.12, Obed,"Y. 1 Chron. Cap. verf, 12. é Rutb, quee erat Moabitz, Rut. Cap.4. tz verf,io, — 148"De feminis peccatricibus, C9 difficultatibus circa Booz,,ac verf.s, 3san nn:as. geffe, 1Y1*2N Pater Davidis. Rut.4. y.32. I4.Davidqui Rex fa&us eft,inde A2Ci4? faeta, Matta: 6, id eum in finem addidit Matthzus, ut doceret, illum, cujus hicgencalogiam ne&it, effe filium Regz Davidi, im& Regem, cui datus eft 6 SeérQQ-^uCid oU mapoc arri. Luc, 1: 32. Regium autem Davidicum non fuifle doas, fimul innuit Matthaeus, übi pauló poft loquitur de usGixteia. paCucvQ-, in qua receffit fceptrim à Tuda,& domo Davidis, nec unquam rediit,— Notetur inter majores Davidis fuifle viros Principes, ut vidimus de Naaflon, CurManhz. 9:343. In hac teflaradecade fit mentio feminarum, fed non illuftrium illarum, quilis us memine- Sarah fuit; Rebecca& Rahel,fed obfcurarum& peccatricium;inceftuofze Thamur,Matt,1, D minae X. 3.& mcrciriciee Rabab vers,5,& extraneze Ratb, vers. 5. quze fuit& filiis Moab, de qui« ricum?— bus Lex, uon veniet Moabita in cttm Domini, Deut.25: vers.3. Imó& in fecunda teffaradecade additur adultera Jarfebab, Urize olim fcemina, poftea, poft adulterium commiffum;Davidis faa, Matt.cap.t: vers,6, Id non fine gravi caufa factum effe cenfendumefi; nimirum ut appareret, Chrif/im de peccatricibus nafceutem omnism peccata delere, ut Hieronymus loquitur, adde Anbrof. in cap.3. Lucae, AMaztbaum, inquit, patffe, Chriftum ne bujw quidem exortem a[Jerendum e[fe pietatis, ut maculata quoque oripinz non recufaret injuriam, Idem, Ne pudeat E:clefram ex peccatoribus congregari, cm Dominus de peccatoribw nafievetur,, Auguftinusobfervat, verifJmum& verail]imam Salvatcrem, non félum liquendo, jed etiam naf. endo magillrum exfhtilfe,& parentes bouos(j talcs propter convenientiam bumauitatis non.[Hevi[fe. Chryfoft. Homil. 3. in Mattheum, Jf«eG xq 4[6 sg prxauC uiprmrap, Y QOO dXAeULe, T P cópyne, ira uxUvc, Gra maru Age(E vara hv. «or(x spirqa, Gentiles foeminas non dedignatus eft Dominus, qui venit, ut effet in lucem: ceutinm, Luc.2: vers.32. Efa. 49. y. 6. Genef. 49. vers.10.— Haec approbemus pra ratione Lyrani, dicentis, feminas bas ob id expre[fas effe, quia. fuerant viris fut, 6 gtübus conce erant, accidentaliter coujtncla,& Maldonatis propterea harum mulierum mentionem factam, ut conflaret, Filios, quos Evangelifta recenfet, ex illis legitimé procreatos fuiffe, Potuiffe enim dubitari de Racbab, utpote quz meretrix fuerat& alienigena; de Jfebab, quia adultera; de Retb, quia Moabitis; de Thamar, quia flagitio incefto fe polluerat. Difficultas$.344. Sed major in hoc eft difficultas,quod Beo: dicitur effe geuiri£ Racbabsquodque deBooz.— idem deinde genuit Ole€ Rutb.Matt.1: 5. quz etiam augetur;fi vera eft hypothefis, Rut? Boofi conjugem vixiffe circa tempora E/i Sacerdotis. Si enim Fc eft é Rabab,natus eftille circa tempora Jofuzeoportet igitur, ut ad aetatem longe maximam profecerit, longiorem pre menfura ordinaria humanze vitz; utpote,qui tempore Jofuz natus, Eli vivente ad« huc genuit; qui duojquatuorcentum annis ab invicem diflant, Solvitur. 9.245. Hinc multi eo confugiunt, ut dicant fuifle tres Boczos, filium Salmonis, Nepotem,& Pronepotem, cognomines, hunc ultimum vixiffe tempore Heli,& duxifle Ruth, Duos priores à Matthaeo pratermiffos efle, Sed uniustantüm Boozi Scriptura ubique meminit, Ruth.4. vers,20.21, 1 Chron.z:11, 12, Luc. 3: 32. 1deó alii dicunt, 'etüftiorem effe hiftoriam Ruth xtate Eli,& referri debere ad tempora Debora, aut Gideonrt, aut Ebudi, Certé quia dicitur exflitiile in Ztebus, quo jdican nt Ssdices, Rutharr, probabile eft, illam vixitle, quum Jutdicatis adhuc in flore fui, qui fub Heli& poft illum fenfim defecit, remque ita declarant. Salmonem e Rachab genuiffe etate inclinante Boozum. Boofum rurfum aetate provecta Obedum, Obedum Jefe, ita ut intervallum temporis, quo gubernarunt Judices; quod annorum eft 400,& quod excuriit; puni orum c- LB. a)"lac"T€ 22[ecimda te[faradecade occurrentibus. Cap.IV.lib.s. 149 horum hominum aetate fufficienter compleatur, Nec mirum, in zetate decrepita illos homines genuiffe, fuiffe illo tempore fenectam magis vegetam. Ita generavit Abraam centenario major€ Cethura juvene. Mofesattigit annos centum& viginti, Calebus filius 85. annorum adhuc in viribus fuis gloriabatur, Jof. 14:11, Phineas Eleazari filius videtur annos attigiffe 5 4o. Jud.20:28. Jojada Pontifex centum vixit& triginta annos, 1 Paral.24:15. 5.346. Secunda Teffaradecas incipit à Salomone, genito éx 4'Oveis ex illa, que Urie fuerat uxor nim,& conjux. 2 Sam.11: v. 3.. Maluit Matthaeus Urie mentionem facere; quàm nominis Batfebze; tacité quafi Davidis lapfum commemorans, In hac teffaradecade quatuordecim numerantur Reges; quorum unus toti Ifraeli praefuit, Sa/omob; tredecim autem foli tribui Jude,— Hi reges fuere pattim boni, optimi,& fanaiffimi, fuis tamen lapfibus notabiles, Salomob, Ajab, Sofaphbat, Ufrab, Jotam, Ezechias» Jofiae. 1 Reg. 3: 3. 11: 4--10, 15:10--15. 2Chron, 17:1, 6. 2 Reg, 15:2. 5. 2 Chron.z26: 16. z Chron.22: 6. 2Regu8:5.6. Efa.39:1« 13. 2Rega3: 259.30. 2 Chron.35: 20- 24. Partim mali, improbi, peffimi; Rebabeam 2 Chron. 12: vers, 1, dbijab 1 Reg. 1$. V. 3 joram 2 Chron,.2 1: v. 9.1 1. /4cbas, 2 Reg. vers,2.3.4, Mena[feb, 2, Reg.23. Vers.5. qui tamen humiliavit fé tandem coram Deo, 2 Chron.33, vers.11.. Zfmon, a Chron. cap. 33. VeI$.20--- 23, Techoniab, qui captus& in Babel abdu&us eft, 2 Chron. cap. 36. Vers, 10, $.347. Occurrunt autem hic nonnulla difficultates, quarum prima eft Matth.i: 8. prima difforam geuvit Ujfism, Atqui inter Joramum& Uffiam tres intercedunt Reges. 1./fcbas- cultas, jab 2Reg.2: 25. filius Jorami(E j3 minor natu, 2 Chron,z22: vers, 1. etiam di&tus Jeboacbas 2 Chron,zt: 17,& Zfzariab 2Chron.22:6.. qui ambulavit iu viis domus"Achab, cujus erat|DY gener, 2 Reg.8: 27. tunm tantüm regnavit arum 2 Reg.8:26.. Mater illius fuit Zraliab, fila Omri, Regis Ifrail, ibid. Hic Achasjah dicitur 2 Reg.8: 26. fuifle filius 22,annortim, 3202 cum reguum cape[Jeret, Sed 2 Ckron.a2: 2, dicitur fuiffe fifius 42.4nnorum, cum regnare inciperet,quae differentia haut difficultate caret, 2. Joafch, filiu: Achafize & fucceffor; furtim fubdu&us ex aliis filiis.egis. interfectis ab Ataliah, beneficio JeboJebabatb, filie Regis Jeboram, fororis Acbafte, u'zovis J.beyad e Sacerdotis, 2 Chron.z2: V. 11. Fuit certe filius Acbafre,genitus ab illo s dicizur enim TIN 12,& medio filiorum Regis 1Reg.11:2, 2 Chronzz:11, imó& 19271 12 filiu Regio, 2 Chron,23: 11, Quarequi dicunt, Joafum fuiffe& linea Nataus, qui etiam fuit ilis David, 1 Chron.3: s. cujufque in genealogia Chrifti fa&a mentio.Luc.3: 31. Patremque j^uf fuiffe Simeenem quendam; dici autem Achafiz fi/ium,non ob generationem, fed ob fuccelfionem. Item,polteritatem Salomonis in Achafia defeciffe, quamvis autoritate J'brlenis& Znuii nitantur, hic videntur impingere. Ideó& id, quod conformiter huicerrori d:ximus ,libr.z. cap. 16.$.161. haut nunc volumusdictum; hoc imprimis du&i argumento, quod Lucas,qui in Genealogia fua Natami pofteros defcribit, hujus J»2//haut nininics cujus certé memiaiffe debuiffet, utpote Regis,& viri primarii fi€ Natanefuiffet, Joafus hic dicitur feiiffe recti. 2 Reg12: 3. Sed poftmodum lapfus eft. 2 Chroa.24: 17.8, tandem interfectus à fervis conjuratis, 2 Chron.z4: 25. regnavit annos 46. 2 Chron.24:1.3.. dmaziab, fiue jeafr, 2 Rega4:1. qui fecit reum, n;p tamcn zt Da«id, vcrf.3. regnavit annos 29. 1Chron.25. vers, Huic demum fucceffit /42ari;, alias Ufrab, lius illius 2 Reg.14:21, quem Matthausà Joramo dicit genitum, $.348. Neque in hoc fita difficultas eft, quomodo Jeram potuit dici genziffe Ufram. t 3 Secunda tef faradeeas. Antea Secuüda d:fnealtas. 150"De difficultatibus 1n fecunda, C5 Antea enim oftenfum, vócem gignere etiam de remotiore ufurpari generatione, Et ut nepotes Hebraeis filii dicuntur, fic avi& proavi Pazres, Abraam dicitur Pater Jud&orum Joh.8: 33.39.. Elifabet, é filiabus 4darou, Luc.1:1.. Sed hic omnis latet 1, Quid caufe lic, cur tres hi Reges fuerint omiffi, 2. Quomodo Matthaeus potuerit diceie falva veri. tace, à Davide ad. transportatiouem ufque Babylouicam elle-Spsac d'ixactoyapes cum fecundüm hunccalculum fint i2. z; J£«z. Taceo, quod inter offam& Jechbouiam intercedat jenj Rim, Pater Jechonia; cujus etiam Matthaeus non meminit, Matth, 1:11... 2 Chron, 36. V.9, 4.349. Suntqui putant tres hos Reges negligentia Librariorum omiffos, Alii obli vionem Martha culpant, in quo Spiritus Sanctus humana voluerit exítare infirmitatis Sacramentum, Ita ab eodem Zeremiam nominari pro Zacharia Matt,27: 9. Alii dicunt, Spiritum S. noluiffe in re exigua, qux fundamentum non tangit; admodüm accuratum ell; Sunt qui caufam omillionis hanc fingunt, quod tres hi Reges in Prophetas fuerint iniquiores,Joas in Zacbariam,blium Jehojadze, 2 Chron.24: 21. Amazias in Prophetam, qui illum moncbat,ne fectaretur Devs Edom, 2 Chron.25:14.15.16.. Alii enormia illorum peccata& infigniora obtendunt crimina; Hieronymus& Hilarius hanc allegant caufam: Joramum cum impio Achabo& Ifabele, du&a Athalia filia ejus, affinitatem junxitle;id£irco ad tert:am u[que generationem ejus memoriam tolli, ne in[auce nativitatis ordiue ponaur. Aliitres hosReges violenta morte obiifle; breve illorum fuiffe regnum,& memoriam inaufpicatam, Aliijinter quos Jacobus Faber Stapuleufrs,piam fatentur ignorantiam dicentes, uo[Je ilum, qui omnta novit, profunda Dei[erutatur, qua ratione Spiritus Evatztlijla hos tres Reges bac generatiuum Jerie excluferit, iudiguejve cenfuerit, Nulla autemid ignerantia aut dormitatione Evangehifla accidijje. f$ 350. Quod autem Matthaus à Salomone ad Jechoniam dicit effe zeneratiores quatu.rdecin, cum fint feptendecim,& quodexcurrit, in eo non meretur reprehenfionem, Non enim fcopus illius fuit; omnium Regum nomina referre, aut juftum illorum texere catalogum;de quo e tabulis Vet, Teft. conftabat omnibns, fed conftituere certas tefleradecadas, opportuno ad. memoriam in illarum ccnciumtate juvaudam canendi, ut verbis utar celeberrimi Gomari;& fecundam finire& terminare cum Regni Judaici fine& tetmino, $«351. Secunda difficultas eft Matt.t: 9.'Aza€ 5$; énsov 7"EZoav, Idem dicitur 2 Reg.16: 20, 18: 1, Atqui Achas, Hiskiz genitor, dicitur fuille zizin£i annorum, cum regnum obtinuit; idque tenuifle fedecim ames. 2 Reg.16: a, unde fequitur illum 6, 2tatis anno diem obiiffe fuum, At. 2 Reg.18: 2. dicitur Ass, filius& fucceffor Achali, failfe«i, iuti& quinque annorum, cum fulcepit regnum. Si id ita eft; oportet, ut Achas, puer andecir annorum; genuerit Hiskiam, qua tamen aetas ad generandum immatura efle folet. $.352. Hac ditficultas jam olim mota fuit Hieronymo, ita ad Vital m fcribenti; Iuter catera deprecaris, ut tibi exponam caufas, quare Salomon(y Abas undecim annorum filios genie divautur,. Idem Hieronymus narrat, Hebrzos tiadere, Ezebiam nou flaztim pofl mortem. patris Achaft. imperio fubrezatum 5 fed oed. feditimbus populi 5. vel qui. bufdaut premeutibus malis,& binc iude coufurgeutibus bellis rez num ejm fuilJe dilatum, Sed de boc quaft interregno nil facrae litere. Alii ingunt, Ezechiam fuifle fratrem aut privignum Achazi; aut etiam fuiffe illius Filium, non genitum, fed adoptatum. Sed& id gratis dicitur, Alü denique ftatyunt,cum non defint exempla illorum, qui admodüm pucri m te onu tertia teffaradecade oceurventibur. Cap.IV.Liba.— it pueri genuerunt, idem de Achazo flatui poffe, In multis vigorem antevertere annos, H Veteres pubertatem non ex annis folüm, fed etiam ex habitu corporis in mafculis aefti" mari voluiffe, ZEtatem undecim annorum fotura haut inhabilem aliquando deprehenfam fuiffe, ferioribus hifce feculis, l$.553. Tertia difficultas eft Matt.»: rr, Tofías autem genuit fechoniam. Atqui Jofías venis aig. E fuit avus Jechoniz, nec proximusgenitor. 2 Chron.j6:8.— Ad hac refponfum pete€ cultas. $.340.& 348. Qui putant ita legendum effe,'Iocíac 5 iévnos 7"lacis, vel'tozzetus "Iazeipi 5 6) tace T"Ioyeriav; id quod Robertus Stephanus in vetufto quodam codice reperiri afferit; ii nil quidem dicunt vero diffentanenm; tamen, preterea quod antiquiffimi quique codices aliter habent,hac ratione fecunda teffaradecas in pentadecadem inutabitur, Qui autem putant ita fupplendum,'Leyov/as 5 iyérrnos"Teyoriay, ut fatum ab Epipbanio 5 aut qui pet"iexov/ar, de quo Matthaeus verf.ui. intelligunt filium Jofize e5oE jahim,quem dicunt fuiffe binominem,di&umque Jebojalim& Jecboniam 5 per'Texoriav aue tem, de quo verf.12. demum intelligi volunt iz Jehojakimi, ii quamvis bona id faciant intentione, tamen nec id fupplementum in plurimis codicibus invenitur; nechac interpretatio firma probatione conftat, Aliud enim nomen eft,& ex aliis compofitum elementis, CQ p ozxen 5 aliud 230"Teyovíac... Omnia haec tentantur à piis doctifque viris, ut& fequenti tertiz teffaradecadi fuus conftet numerus, $354. Jechoniz adjungit Matthzeus fratres€ Gt ddvA oec advo, verf.1t, Habuit enim fratrem unum, 1 Paral 3:16. Ez filii Jebojahim,Techonias filius ejus, Zedelias filiu ejus. Deinde& fub nomine fratrum comprehenduntur Parzi illius, quos tres habuit 5 Jocbanaur, Zedeliam,Sallum, YParal 3: 15, unde& Zedehias, Patruus Jechoniz, vocatur VIN. Frazer illius, 2Paral. 36:10. Fratrum enim nomen laté patet, confer$.107 $4355. Docet Matthaeus genitum Jechoniam 95 4 uGixeotiac BaGuNGv(O-; 1d vertendum eft, Iurminente Baoylouica transportatione feu cir.a illam, verf.11 /genitus enim eft ante piGiesoiar 5 ipfeque pars magna illius fuit,. 4.356. Tertia teffaradecas incipit jJ và usGteeoiay BaCuxev G*. Matt.1: v:.. In illa pri- veria ietrmus eft&A49«A Salatiel, genitus à Jechoniain vinculis, 1Chron.:: 16. Salatielem excipit radeca. Zerubabel.£323 5 Uybrrmoe 9 GopoCaCeA., Matt. t1: 12, Ita fecundàm Mattheum Sealziel genitor eft Zorobabelis qui tamen 1 Chron. 3: 18. dicitur fslius Pedaja;fratris Sealtie]. Adeoque filius eft Sealtielis gradu remotiore, five ab illo adoptatus; five illi à Pedajah fratre excitatus. Mos enim erat, ut frater improli fratri exciraret femen, Fuit autem Zerubabel fn prafes populi Judaici, Efr.:v4, NW73. Priacep: Juda. Efr.v:8.. Ita paulatim defecit E domus Davidis,& qua ante usGueeci uy Reges erant, ex illa poft usgissoiar tantüm Prefides exftiterant: nec id diu, Nam tandem illius pofleri ad infimam delapfi funt fortem: Jofephu: fuit faber, Maria, paupercula. vU 4.357. Poft Zerubabel narrantur nomina. que in Vet. Teft librisnon inveniuntur: In ila nomi. nam iChron.3: 19.20.21. dicitur filiw Zerubabel 1220 CQ. Mef bullom d Chauatiiub, mi, pet Filis autem Czananie, Pelatiak&c. Mattheus autem dicit Z.robabel genuit Abiud. Abiud,£94. Eljaleim, tunc zer, tunc Sad: 4&c. Matt 1::3.16.. Certum eft, Mattüzum vera ioqui; ns nec contraria dicere Veteribus tabulis. Habuit fine dubio Zerubabel, preter filios, in Paralipomenis nominatos, hunc 4/i/d. Cur autem hujas Abi nulla in Vet Teft libris - facta fit mentio, definiri haur poteft. Unde autem Matthaeus fuam haufit relationem? po Non eft dubium;quin qua fcripfit€ dictamine Spiritus Sandi fcripferit.Forfan& illa den fcripfit tabulis genealogicis Judeorum,qui feduló olim obfervarunt omnes tribuum feT ries j Y2. De genealogia Chrifht fecundum Mattbaum. Cap.IV.Lib, fies; imprimistribus Jade, ob promiffum ex illa Meffiam,& ob datum ex illa regnum Davidicum,& Lévi, ob collatum in illam facerdotium, Cumque probabile fit, Matth. um in Judzorum gratiam fuum exaraffe Evangelium; quem in finem tot€ Prophetis teftimornia citaffe videtur; nec hoc ipfum improbabile eft,genealogiam ab ipfo petitam effe ex authoritate Judxis nec ignota, nec fufpe&ta; unde potuit etiam haurire; quod y, 5, de B202 à Racbab tradidit. I» dla vides—$, 358, Sed in hac teffaradecade una videtur deeffe 4ju«.. Recenfetui r. Sealtiel, 2,$t. vor detz65, vubabel, 5, bind, 4. Elijakeim, 5. xor. 6. Sadok, 7. Acbeim, 8. Eliud. 9. Eleazar, mna qo. Mirtan, V. Jacob, 12. fofepb, vir Maria. 13. Sefus, diclus Chriflu, natus€ Maria, E. vangelium Hebreum Matthzi, Lutetize excufum, ut numerum fuppleret, inferuit poft Abiud, 4bser, COp'9N 77x"0 228 7028. 715v"W2N, Sed haec le&rio nulla Grecorum exemplarium, aliarumque verfionum au&oritate comprobata et,— Alii putant, in hac reffaradecade Jechbowiam primo effe numerandum, pracedentem claudere fratres illis, Acqui ut in prima Judas d fratres illius ponuntur pro una pte 5 itemPbarer QU Sarab é Thamar, Matth, 1: 2. 2. ita& de Jecbonia& fratribus illius fatui merità potefl, Quid alii ad tollendum hunc defe&um moliantur, attigimus$353. Alii deniqueita diricultatem folvunt, Etfi tredecim tantüin recenfeantur viri, Virginem Mariam iisaccenferi, tanquam peculiarem generationem; idque quia Virgo peperit, recenferi Jofephum, non ut Patrem, fed tantüm ut fponfüm; Mariam autem, qua fola fuit Mater Chrifti, absque viro, inter Jofephum& Chriftum fpeciatim memorari; ac de ea exprefse dici,€ qua natus ef Cbrifls, ut ita Marize generationem penultimam,& ex ea Chriftoulti. mam tribuendam effe, conftet Ita fenfit laudatitfimus vir Zntonius Toys referente Lu. dovico de Dieu in append. ad Evangel. Matth. cap. i. Curgens.— f. 359. Duxit Matthaeus genealogiam Chrifti ad Jofepbum s nec fecit id, ut gratifica-| eeiam retur Judaeis, opinantibus Chriftum etfe filium Jofephi;& fic ex ipfa illorum convinceret dua,— hypothefi, Jefum effe ortum e femine Davidisquam fententiam Chryfoftomus refert fuiffe multorum Sauuag or xg) Cnsfuev dvdgdv 5 dicentium, n:/uiffe Dcum oi; ied'ajoi era] dUiAw zd. v Tuv ódirtoy xajpor, r1 Cv, avapltvu ec Nuria) 2816065 Gc id fpe&talfe,ut fervaretur virgo Maria,& immunis ejfet ab omni Coo-/a sorge. Nam in ipfo primo Evangelii fui capite docet, Jefum& virgine natum effe,& fecundum Scripturam nafci debuifle, Sed fecu. tus eft fui temporis morem, ubi catalogus generationum per foeminas non folebat texi, fed virorum plerumque fcribebantur genealogize, docente id Chryfoftomo Homil, 11, in Matth. 9x li vis(Q- etd. lsdajor psaAc, iyu uraj«as, Adde Hieronymum in cap.t, Matthei, Quarar, inquit, Ledor, Quum Jojepb non fit Pater Domiui Salvatori, quid pertinet ad Dominum genevatiouis ordo deduclus[que ad Tofeph?. Cui refpondebimus primum, wn ejfe confüetudinis Scripturarum ut mulierum in generationibus ordo texatur.. Deinde, ex um tribu fuiffe Jcfeph& Mariam. Innuptarum puellarum genealogize ducebantur à Patribus; nuptarum à maritis, imó& defponfarum, Probato genere Jofephi probatum erat genus Chrifli, proptercognationem Jofephi& Mariz; qua ut£irpG- bares, quod liquet ex eo,quod recenferi debuit,non potuit nubere extra ttibum, imà nec extra familiam, Num. cap. 36: 3.6.7.8. 9. 11. Hinc& genus Chrifti olim fuit extra controverfiam; adeo ut in ipfo Tam, in tractatu Sanbedriu,editionis Venetae, cap. j"13 1222 dicatur fuiffe pro puuquis regia profapia. mans anj A| $. 360. Si quem denique juvat inquirere, an quid fubfit myfterii in partitione in tres teffaradecadas,& in quadraginta dias generatigues, confalat dubium xv, dubior. Evangl. Partis 1. fummi Viri Fr, Spanhemii, f. 16 4 De genealogia Luca. Cap.IV. Lib.s. 153 5.361. A Matthaeo nunc tranfeundum ad Lucam eft, Is numerat non 42. fed /éd /e- Genealogia piuaginta fex generationes Luc.3: 23-58, In illius genealogia eadem occurrunt nomina plu. Pc Ies, quatuor nominat Jofepbos, vers.23, 24. 26, 30. duos Maftat vers,24. 29. duos Lev Ver$,2 4429, duos Mala Sa; Vers.25.26. duos Juda.vers.26.3 0. duos Cainan vers. 36.37. 3.362. Dicit Zofépham,qui opi?«(5 Pater Chrifti, fuiffe niizim o0^i. Luc 3: 23. Mattheeus dixerat Jacobi. confer$. 19. Tutiflimum eft dicere, He/; fuiffe Patrem Marize,& focerum Jofephi; adeoque& Jofepbi Patrem dici; cujusob cognationem bona Jofephus hzreditaflet, nifi Maria exftitiffet, unde omnes illi, quos poft hunc He/i Lucas nominat, fuere Mariz majores. Matthaeus igitur Jofephi, Lucas Mariz enarrat eyoyórss, Majores utrique é Davide genus ducunt. Sed Jofephi;per Salomonem, Matt.1: 7. Marice pet Natanein Luc. 3: 31. utrumque Davidis Regis Filium. 3.363. Lucas Filium Sorobabelis facit 4 bre vers, 27. Matthaeus 7'ACiéd, vers.12. Sed an Serobabel Luce idem eft, qui Matthei? fi idem, quomodo fimul genus habet& Natane,fimul e Salomone? num in Zorobabe] forfan linea utraque, Salomonis& Natanis coaluit, five per nuptias, five alia aliqua rationelegali? qua poft illum rurfum bivaricata& decuffata efl. Si non idem,ut multi putant, duos effe Zerubabeles; unum& Salomone, de quo Matthzus; unum Natane, de quo Lucas; unde& é qua Scriptura id probabimus? Eadem difficultas& conje&ura eft de Salatiel, quem Lucas dicit efle 7» N»e: vers.27. Matthazus Jecbonis, Sed hzc& alia non vacat nunc exfequi, Magna hic cum utilitate legentur Clariffimi Spanhemii Dabia Evangelica, part. 1,& fummi Gomari tractatus de genealopia Chrifli, 4.364. Lucas ad ipfum ufque Adamum fuam extendit genealogiam,ut conftet, ex ze effe Sauclificamem d fanclificatos omnes, inde ab initio, Ita«4damus fecundus ex Adamo primo quafi genus ducit; non tamenordinario modo, ex filio& filia Adami; fed& Filia tantüm, unde nec in primo peccáffe putandus eft, $.365. Ethacde genealogia Chrifti fufficient, quam legere decet non haretico animo, unde rixere; fed fideli pioque corde,unde zdificere,— Certum eft; Evangeliftas confignaffe exploratiffima fuo tempore& certiffima, Hic fi ignorare quzdam detur, id citra difpendium falutisfiet, interierunt enim nunc genealogiz, nec omninó patet amplius, qualis tunc earum fuerit ratio. Denique nec immemores(imus monelz Apoftolice, Tim. 1: 4, 4.366. Ha&tenus de magno pietatis myflerio, de Deo in carne manifeftato, prolixé Conclulie fatis,utinam& claré fatis& bené! Quibus nil addimus, nifi unuin hoc,quod refert Sui- pee das in voce'Av;sc G-, Niceph, Calliftus lib.r. Inftit. Ecclefiaft.cap. 17, Georgius Cedrenus in Annalibus ex Eufebii Chronico; Cafar Auguftuscirca tempus nativitatis Jefu confuluit Pythium Apollinem de fucceffore Imperii; tumque hoc à Damone fertur editum fuiffe oraculum. Me puer Hebraw jubet boc. diftedere templo, Rex divim,& fypium rur[um remeare[ub Orcum, Tu facirus nofira bac jam nunc altaria linque, Chiiftuz ad Oinnis v€. ba» timun. Cur voluerit baptizari, 154. De Paptifmo(Lrifir.. Cap.V. liba. Caput. Quintum. De opcubus, qua fecitàx4 9 in carne manifeftatus,habitans in nobis, ufque ad s«»& illius. $. t. IB: de iis, quze Jefus Chriftus, 4 44549-«9«5, in terra,& 9 iufpus Y sapis dd(Hebr.«: 7.) egit fecitque, id initio monemus, non poffe nec debere nos inflituere fermonem s& eror deomnibir& fingulis, àv spfaG 6 Ince mew ve Z, didasxen, A&G.1: 1. quodnam enim illis fufficeret volumen? fed capita tantüm rerum,& quantum ad fcopum noftrum fatis, attingen;us. 4.2. Omnia hzc Johannes paucis eximié complexus eft verbis cap.12 14. Sermo can factus gl, e babitavit in nobis,& fjeclavimu gloriam illius, gloriam unigeniti à Patre, plems gratie& veritatis. confer 1Joh.a: 14 quod ardrvimusquod vidimus oculis noftris, quod contem plati fame,& manus noffre attreclaverunt, de fermone vita. f.3. Antequam publice quicquam ageret Jefus,veniz ad Joannem Baptiftam, ut abipf baptizaretar, Matt.3: 13. Venientem ut vidit joannes; dixit, Ide à duos 79 9«& Joh.r: 19. imó& dieso ver obnixé probibuit illum, Chrifti faffus excellentiam, fuamque humilitatem & indigentiam, ego nece[Jum babeo à te baptizari,& tu venis ad me? Matt, 3: 14. Baptizans omnes 2viZwri eic uerdyorar Johannes,& fine dubio ipfe baptizatus, alio fe adhuc egere baptifmo, indicat, illo nimirum qui eft& ereuar: 45ic vet, Matt, 3: 1r, fimul hunillima hac& reverentie plena prohibitione effecit, ira ua rou'seetw oi épavrec, vgl aà72», Jefum nimirum dc&ra srMvov ec per dvosaw Gur itoppss, ut annotavit Theophylactus. $4. Prohibenti refpondit Jefus, Ze« apri, ita enim decens eff nobis implere omnem ju. fiitiam, Matt 3:15. Nobis, inquit,& tibi&fmihi, Tibi, ut Pracurfori meo& Angelo, vie Paratori, regnique celorum Praeconi,— Mibi ,ut Servatori, Fratri, Homini, informa fervi apparenti, fratribafque fecundüm omnia fimili. TZ ayezov decentiam inculcat; que eft rcgula omnium a&tionum Zivinarum, Hebr.2:10.. esee 55&mf, Hebr.7: 26. vo Apdiy Ueeeer dp ngiur, contra quam Deus haut poteft agere, ut je ipfum baut peteff abut^ gare. 2 Tim,2: 3, Imó& elle debet noflrarum, Ephef.s: 3.«abes ptor do iere Y Tim: 2:10. 5 yid ouraifiv, Tit,z: 1. AdM& eyic4, Fuitque& Chriffi, in carne manifeflati, Nimirum quod veritas Dei, juflitia, fanctitas, fapientia, Lex requirit,id maxime ees igi», contra id agere,eft àoyssé,. Decens erat.ut Jefus izpferet, fato ipfo& opere, om nem jtflitiam, hoc eft, omne id, quod redum juftumque erat, ut Fptizareter. juffitia erat, hoc eft, rectum& jullum, Obedire Patris prxcepto, füfcipere Paprifina, quod erat£ ccs Matt.2: 2«,. honorare ha figillum foederis, accipere eadem communia cum populo Dei cujus caput erat efus, omninó decebat illum. Ita in ipfo, ut capite, accepit populus Altiffimi fignaculum juffitiae& purgationisà peccato, quemadmodum iu circumcifont d circinnofus cfl e&erous a eipomoríve, Cola:1,. Non quidem baptizatus eft, ur alii, qui confirebantur Tuc uuvprac eua: Matt 3: 6. nam austpriay xx£2 96, 2Cortnt, 5 21, necut fatturus urévciar, in quam Paptizabat Johannes Matt.;: 1i. Luc.;: 2, nam ref pif:trt eft $ auapro^d» Lucas: 2. Sed ut Agnus Dei; penam Patri praellare volens obedientiam, & peecata nofira bajulans, à quibus jsfliicandu(Matt. 11:19. 1Tim.3:16.)& spo vendu: : I 3 ( —- f£^69 De triplici figno ad Chrifli baptifmum. Cap.V.Lib.s.— r5; vendus erat. Ita in fuo ipfius corpore confecravir Baptifmum,illumque exemplo fuo fanGificavit; ut ne nos gravemur venire ad baptifmum Duaini, qui non dedignatus eft. venire ad baptifmum fervi, fta exíticit baptizatorum Caput,ita doctrine Johannis& baptifmati auctoritatem conciliavit, Etiam occafione fuüfcepti baptifmi turbae videndum fe publice exhiquit, quare. juliria fuit, baptifmum(ubire. Imó&;uffitia Johanni fuit, Chriftum tingere baptifmo, neque enim detrectare debuit officium, cui inerat tam varium pietatis, veritatis, ac fanótitatis documentum, $.«. Triginta circiterannorum vir fuit Jefus, cum baptizaretur. Luc.3:23. x4) auv2c Adultz cune lui 5 Ios 6; occi vraw veia uar(os dox óUDo Qe UY tpfe erat Tefus circiter anuorum triginta imcipins, fuit atatis. hoc eft, cum inciperet prodire in publicum,& accingere fe muneri, imó& cum veniret ad baptimum, cujus paulo ante recitata hiftoria, Luc,2: 21.22, Ita fimplicius hac capiuntur verba,quam fi cum aliis, fublatà diltin&tione, conjungas, 59 apxópde 9 v, Scilicet non ante baptifmum potuit fufcipere, quàm inciperet baptifmus; non admodum diu ceperat Johannis praeconium& Baptifma, Neque ante Baptifmus potuit inftitui,quàm impletum e|Jét tempus,& appropingua|Jet regnum celorum, Marc.1: 15. cujus acceffio& fignaculum Baptifmus exfticitcujusque adeó cum promulgatione unà cospit; ut ne quis ex exemplo Chrifti, in etate provectiore baptizati,concludat;,adultos tantàm baptizandos. $.6. Baptizatuseít Jefus.cum maxima turba baptizaretur. Luc 3:21,&érG 5 erm Barílicr iva] avrar(&. Xaov, qa) Insyé. Bazlugir Qe Nimirum;qui factus erat ut unus 1llorum, non baptizari tantüm voluit ut unus illorum, fed& in medio illorum, ut ab illis pro fratre haberetur, concive& domeltico; nec ullo ab illis repudiari jure poffet. $.7. Dixirautem Johannes populo, qui baptizabatur, u£ crederent tu Chrift«m Tefüm. AG.19:4.. Num id ipfum etiam Chrifto dixit,adeoque illum;in femet ipfum credere juffit? Certé baptifmum accepit Jefus, in fignum, fe effe illum, in quo;ut capite;eft purgatio vera& ablutio, Et ipfi Chrifto homini baptifmus acceptus fignaculum fuit, fe effe illum, in quem, ut Chriftum& purgatorem credendum fir, $.8. Apud baptifmumorav.t Jefus, Luc. 1: 2 1."ine Bazhigrérl« qg) eopeseuyopíre, quod& aliàs fecit; five ftans, eredfa oculis avo Joh 11: 41. five prolapfu in faciem. Matt, 26:39. Argumentum orationis apud baptifmum forfan fuit, ut daret ipfi Pater munus, in quod nunc confecrabatur,fubire alacriter; momenque, in quod baptizatus erat; manifefare intrepide,& propofitum certamen decurrere fan&te, $.9. Baptifmus Chrifti triplici figno memorabilis eft, 1, Apertione coelorum, 2, De- rüiples fcenfu Spiritus Dei, 3. Voce delatá caelitus. fignum, $.10. Deprimo ita fcriptum eft, zr 9nGr den ài sparoi, Matt. 3: 16. Luc.3:21. Mar- spertio cus dicit ouiopivec Goc spavec, 1:10, Zlperti funt cat& pjJi feu fciffi; vifibili nim.fcitlurá,& ciorum. proprià apertione; adeó ue aliquid planetis& ajlrrs fuperius perjfici potuerit. nam Q oC: realem notat fciffionem.Matr.27:(1. Marc. 15:58, Luc. 23: 4f. Sabtllius autcm inquirere, qualis fuerit(ciff/ura, neque ad rem multim pertinet, ueque etim expedit, inquit rurfum Calvinus nofter. Mittimus igitur,qui negantes phyficam dvor£w,& or vrucv, dicunt fuiffe apparentem tantüm, B av ómorojslavy ac 5v Spa auri, ut in otfmue, fpiritualibus oculis exhibitam,licet verum fit,in facris nonnunquam diti apertcs fuiffe(c/o; ubi tamen proprie aperti non fuerunt,Ezec,1:1, C2'DUn WU aperti fant coli i; vidi vifioues Dei, Joh.1: «2. 4 nunc videbitis Y douróy avuryci,(b Ingelos af endentes& defcendentes, A&.7:.6.Ecie video vé égavse dvupyuiras, d filium bominis 6 dextra laute Dei, ld autem quoddicitur Genef,2; n, B3 CO'DUn 37) dy fenefira culi aperta funt, aliud plane eft, u 2$1. Cui 156 De Spiritu Sanctoin Chriffum inflar $. 11. Cui autem funt aperti,& in cujus gratiam?. Zu i/i, non Jobanni tantüm, acfi ille tantüm apertosillos vidilet; fed& Chrijo baptizato& oranti, Luc. 3:21. Matth 3:14. confer, Marca: 10£r fam afcendeus ab ia vidit fi Tos calos.Certe Chriftus quatznus homo eiat, Jo: ipf. redditus eff vocation[t ce 5., u. cre Calvinus, Teftimonium aurzm aocrti hi ci tulerunt 1. Jefum ede Doginatn.«li, Ec á celv 1, Cor. 1f: 47. venie CO. fob. 3:3). 2, Hlum dicturum non is/yer tanti, fed&& izepdua Joh. 4: i1. 3. llam cerios placatucum,& oi ou Gatiacurim apis pXzv ng) Qe(av. Hebr, Cap.tO: V.20, 4. Illam TECOU lÍALIT A G& wn vi: EDOICRETEOT£o2vois. Col. cap. 1: 27. Ephef. i: 16, 5. Coclos iphusullvüspatere 5; ut dum in terra agit, Zugeli celi frequenrer illi minifireyt Matth. 4: 1,& ubiopus in terra egitlet, furfum recipiatur ei 5 paso, Actor. ttum, J.12. Anetiam turba circumftans(ignum hoc viderit, non fcimus certo Potuit feri, ut populus audiverit vocem ceeieftem, nec tamen viderit, neque apertos celos,neque de. fcendzntem columbam;. ut factum sé evucdszuni vi s^, ACtor.9: 7, fed& potuit fe« cus lieri, Deiten fus$. 13. De fecundo ita,$ vidit Spirit: Dei defcendeutem tanguam columbam ,& veni-| pinus, enteni ex! as[uper ifa, vel faper fe, uti ov idem ftit quod£' avv, Matth, Cap.31 verf. 1$, R«larivuin enm cum reciproco fepe commutatur, Joh. cap. 1: verf. 47, oi dit Natanael in venaxntcai ass euT2v ad piani, hoc eft, ad fe aps tavTcr, Hebr, cap. 6: verf, 7.8 29 à visi Um asTRO ip eu jvTir pro P! esca lta& apud LXX. interpree te5, 1. Sani cap. 17: verf. 40.£a6c sh fia nesav dur&v etes ars accepit baculum ipfas) ju maum ipis, hoce(t,(uum in fuam, Ef. cap, 49: verf. 15. un fnasev?) yurà T aadie l wor», pro zuzis. Ita& Clemens Aiexandr. Paidag. libr. 2, à 99 apaflásov, ap ird T paf án, veipur€ dria TTep aui roc dur, pro«óre. Addatur Palaphatus, dpyesta TOÀ qo eurn sho wy, hocefl; Argivi tatricem civitatis Juncuem fibi ducebaut, edvas pro I cdiaw ausus five iru. h $14. Igitur non Jobannes rantüm, Joh.t:32.. 76/224 erst eaxlaCajvor, fed& ipfe: Chriffus vidit, Marcet i10. vult fiudi clos,& Spiritum, ut columbam, confer Luc.3: d 21. 22. neque cnimcongruum eft dicere, Spiritum venille fuper Chriftum,nec Chrillum í vidiffe venientem füperfe; fed Johannem tantum. Cur major hic Johannis prarogati-! va, ut viderit, quod Chriltus non vidit, nec Chriftus viderit,quod Johannes vidit? Infe- J fto Pentecoftes vijz[uut Apoltolis divifa illa lingus, ut tguis, jeden: juper unumquenqatil-: lvrum.. AGor, 2; y. 3. Et Chriftonon fit vifus Spiritus, columba inftar fuper ipfum de-: Ícendens?/ $.15. Quid autem? G' eva T 9v, Matth. 3:16. G avsuz Q air, Luc. 3:22.; Spirituan, tertiam fanctiffima Triados perfonam, viderunt defceudcnzem, In facris Dee; dicitur Zefcendere, Genef. 11:7.. Defceudamie(9 confuudas us at miZerum, nimirum quum aliquid in terra facit, quod extraordinarium& mirab:le ec irufitatameft.— Alio fenfu dicitur Fir Dei Aefceudilfe, Joh. 3: 13.6:$1. Ephef. 4:9. 10. quatenus nimirum incarne apparuit& ci;«avterépois aig Tàs 2c, Peculiari nunc modo zef edi Spirimus Dei, quatenus ín 3p:cie vifibili apparuit,& vifibile pracfentize fuac fignum oftendit, aliàs Spiritus hic infinitus proprie nec deícendit,nec afcendit.eft enim ubique& impletomnia, Pfal.1:9: 7. Viderunt defcendentem u£ columbam, Matt. 3: 16, Marc. 1:16. Job. 1:32 euorahi- of eidd corgorali ecu, Y. oc, 3: 22. adeoque hxc columba non fuir fpecrum, necfinihitudo taniiin quacan, fed fclidum corpus, veraque columba.« nihilo à Spiritu S. formata ad pracfeztom ufum. d qucd B, Calvinus io uedio vecuiriz dicitur enun;^edes; quia vi cofumba defcendente, C ap. V. Lib.s. I7 vifni fuit objecta 5& corporalis; ut diftinguaturà fpectro feu phantafmate, Tam veré,inquit Tertullianus, frr columba, qum veré erat Spiritus. Igitur Spiritus fan&tus vera& vifibili columba ufus eft, quam fecit, animaviz, defcendere fecit& venire ac mauere fuper Chriftum, S 1 autem quaeras, corpi coluimba ubi fit ,ve]umto in celum Spiritu, refpondeat idem Tertullianus, Eddeta ratione iurerceptum efl quá C editum fuerat, SividilJes cum de nibilo proferebattr, fciT»s, essa in nibilum fubilucebatur, Siuon fuit initium vifibile, nec fini, Neque opus eft dicere, Spiritum eadem ratione affumfiife columbam;qua Filius carnem, id enim non efTe exinde etiam apparet, quod carnem affümtam Filius inhabitat in aternum, columbze aucem fpeciem Spiritus renuit tantüm ad parvum intervallum. $. 16. Defcendit autem inftar columbze Spiritus i£ spass é culo, Joh. 1: 32. quod ia.rco: apertim fuit; uc itaconftetjillum Spiritum, qui creavit omnem celi exercitum Palm. 33:!uambz. 6. defcendifle,& columbam, qua ufus eft in defcendendo, non fuiffe vulgarem,non agreftem, non domefticam,non mifcellam,fed calitus quafi delatam,& in hunc tantüm ufum à! Spiritu formatam. 5. 17. Defcendens Spiritus inftar columbze veuiz /zzper Jefum Matth.: 16. Marc.1: 16. Luc. 3: 22.& maufit fuper illum Joh. 1: 32. Columba ipfa,fymbolum defcendentis Spiritus, defcendit venitque füper Jefum, non ac fi capiti illius infederit; aut in humeros illius fe demiferit; ut in fefto Pentecoftes /;7/s dicitur fediffe fuper Apoftrolos, Aor. 2: y. 4. fedforfanalas fuas fuper illum expandendo, eumque alis tegendo& obumbrando,& crebro ac diuturno circa caput Servatoris volatu fefe agitando.Ipfe autem Spiritus, revera defcendit, venit, manfitque fuper Jefum baptizatum, nec ab illo receffit unquam. Quinimo ut Apoftoli vifis linguis divifis, /mplezi dicuntur Spiritu fantlo, eatenus ut iuceperint protinus /oqui linguis alis,(y enarrare magnalia Dei ,' AGor. 2: 3.1. ita fine dubio poft vifibilem hunc columbae defcenfum, Jefus homo; majore quam antea, Spiritus fan&i menfura impletus fuit; notante id Luc, cap. 4: verf 1. Tofus autem velar 9" dila ex^ spns reverfus efl à Tordane. confer verf. 14. àv o5 ddp T vióuzl-. Imó ab hoc tempore potiffimum deillo verum fuit, 6 55 éx uéspe did ooi$ 925 G. e riüan, Joh.3 5344 Jefus quidem etiamnum Pzer,dicicur crevi[fe& reboratus fuifJe Spiritu s& grazia Dei fuper illum, Luc.2: 40. Imó omnigratia Spiritus à primo vite momento ad miraculum usque excelluit, tamen poft vifibilem hunc defcenfum Spiritus, nova quafi Spiritus virtute 1ndutuseft;& pleniffimé in illo impletum, quod erat predi&um Ef, 11: x. Ez quiefce? fuper illam Spiritus Domini, Spiritus fapientia(9 prudentia, Spiritus coxfilii(by roboris, Spiritus agnitionis(& timoris Dominis Ef, 42: 1. Ecce eleus meus, Dabo Spiritum uum fuperipfum, Ef. cap. 61: verf... Spiritus Domini Dei faperme, Igitur quaecunque egit magna& mirabilia; egit in hoc Spiritu, In illo tentantem in defertorepulitDiabolum, Matth, cap. 4: verf. 1. inillo deonia ejeft, Matth, cap. 12: verf. 28, in illo cogitationes cordium recegro vit, Marc, 2:8. in ido jujfificizus, Y, Tim. 3:16. Mo vivifiar ett. Rom, 8:11. 1. Peto, 2:58. $.18.. Quamdiu& an pluries, etiam po^ baptifmum, columba hzc vifa fit fuper Jefum, baut eft fcriptum, igitut nec divinandum, E vanuerit mox columbina fpecies, Spiri, tus nec abiit, rec rece(iit à jel'uunquam;, bi utiiius Inquiretur; cur in fpecie co/imibe deÍcenditSpirizus, non igzis, aut fLoinm:e t. ceri ad notandu:.. Clinfli gau wetadinen, ut ne metuamus adillum venire, qu! ven /ermiouil Spirita: potency, fed amabili& placida; vatin tidutut oobis eecarrit it polchie Calvinus. $. 19. Columoa animal jjiex eft. Matth, cap. 10: 16. dxfpapor ex aj exe tpa; Mite u 3j« Vox cocie fis. 8. Decolumbarum-virtutibts ad Chriflam accommodatis, e$ & manfuetum, hinc proverbium. Colwnba mitior. Felle dicitur carere, eft avis pudica, quam unam unus mafculus novit: munda. Theophyl, xa Sage(aroy Voy f Abg qd, é $3a dwsudia hw,««Fgpuiq, ubi malus odor efh, non permauet, Huc facit illud Ovidii, iius ut veniaut ad candida tea columba, Sufcipiat nullas fordida turris aves. Focunditas illarum mira eft, ordinaria illarum vox gemitus, funt trepidz, Aen«(i diis igedpulum ashesa]). trepido trepidis ajfident columba, Nec imbellem fero.es progenerant. aqtila columbam. $.20. Hisdonis, puritatis, manfuetudinis, innocentia, integritatis, pemituum facrorum,patientiz,caftitatis,fcecunditatis in omne bonum,abundare Chriftum, beneficio inhabitantis Spiritus San&i: defcenfus illius columbinus figuravit. $.21. Voluit autem tanto miraculo infignem effe baptifmum Jefu Dominus, ut ita omni turbz conílaret, àv sciZer 6 Baz ipu Qe à 6 Baz(ov,& ut ex evidenti hoc figno intelligerent, Jefum clTe Chriffum, unétum Spiritu S. Spiritus fuper me, ideo umi me, Ef. 61:1. licetenim omnisturba hoc forfan esuev non viderit; Johannes tamen id omnibus tuafl)pnoe reflatus eff. Joh.1: 32. f. 22, Sedunde ipfi con(titit Johanni, columbam hanc fuiffe Spiritus San&i fymbolum? Idem qui Spiritum fpecie columbina fecit in Jefum defcendere, per eundemSpiritum dedit Johanni hoc myfterium intelligere: fine dubio etiam memor fuit infigni. um illarum promiffionum deSpiritu dando Meffioe. Columba autem hac e colo defcendens vix aliud potuit facere in mentem fpectatoribus venire, quam illam effe fymbolum fupervenientis Spiritus qui omnibus columbis purior, caflior, manfuctior eft; qui etiam feecundiffimus bonorum donorum auctor eft, 1 Cor. i2: 6. $.23. Muhammedes impoftor, ut perfuaderet vulgo, Spiritum San&tum familiarem fibi effe, illiusque fe regi atHatu, dicitur columbam frequenti domeftico paftu ita affuefcciffe, utcrebro volatu frumenti grana ex aure fua peteret; quodque illa caput illius cum ftupore miferg plebis circumvolare fzepe vifa eft. $.24. De tertio nimirum voce qua ex illa celorum fciffura perfonuit, ita habetur. Et ecce vox é celis diceus, Hic eff Filius meus, dilectus ille, à d sud'ovn(a, in quo mibi come placuit, Matth.3. vers. 17.. confer Ef. 42: vers.1, Ele&lus meus,'VBJ TW quem gratiose acceptat anima mes, Matta: vers.i8, 17:5. 2 Petr 17, Fox e celis fuit Dei Patris, dicit enim, Fin meu, Fecit Deus fzepé audire vocem fram, Hfraéli de monteSina, Moli, cum proclamavit nomcn Jebeve. Exod.34. v.5.6. Etiam Adam& Eva audiverunt vocem Sehcwve, umbulautis iu borte, Genef, 3: 8. Hic nunc coeleftis vox de illo, qui in mun dum venit, Servatore, teftimonium fert, ut ita veré dixerit Joh.g.v.37. Er qui mifit mt Pater, a/Tóc uspaprpuze afei iue, loh,s.vers.37. Hic efl Filius meus, inquic, Filius& Judi Roma. v.4. 6 uoroqipus die loh. 1, Y18. epsicox Q-«rxowe lieve: Col.1, versi. Cui iquam dixit Auselurum, dx ju& cd, Hebr, vus. 6 doommris diledhus mew. à ano d ad L1 ucy Ioh.3:15: Eft ust T d^ ai dvd Col. 13, confer Ephef.t: 6.& mi jacenóe. Eft Dv T Diletlus Jebsev.e Deut.33: v. 12, 120N P quem. Dew diligit, Ef. 48:14. addeE(,s: 1, Cana 117. Et lerem, 11: 1«, 722"yo n: Eram Sancti veriti nominantur d2«zwi i0. Rom: 7, funt. x9 qao éxAoy lo, ayami(oi, Rom.tt: Y.28. Deusque J/& Th oM adim durd iy arare as rec. Ephef.2: v.4.. Sed hi natura funt exofi& inimici;€ graria autem,& propter dile&um Chriftum dile&i, Hic ma dilectus voce calitus audita, 89 Chriffo in de[ertis dudto. Cap.V Aib. 159 dile&us eft Deo,omni dile&ione digniffimus,«e 9e éxxevroc sili GO. 1Petr 2:44 In hoc Filio dile&o«929»es,. In illo«0dGxuos vrav(9. arAnpoaz-xa(oiita, Col.1, 15. dur tod xncer à vra Tip d'éva] 55 Bamieiay Luc.12, 32. 22, 29. illumque ponere beredem omnium Hebr.i,2. & facere a.cedere ad fe Jerem, 30; 20. ut Sponforem, Mediatorem, Sacerdotem; cumque illo facere cenfilitim Pacis Zach.6,13.. in illo facere epóSrenw 5? avo Ephef.3; 11. 4n illo nos elisere Ephef.t, 4.& gratiam dare?'Tim.2,9, Marcus& Lucas vocem hanc ita referunt, Tu es filius meus,dilechus ile,&& ebd Uxn(g Marc.r, at,& eol dixo Luc.3, 22. Attica Dialeto feu confuetudine, qua«ó diphtongus, communiter immutabilis, eleganter mutatàtur in av. $.25. Apud gloriofiffimum hunc Chrifti baptifmum tota fe manifeflavit fan&iffima Trinitas. Pater azditur in voce, Filius smanifeflatur in bomine. Spiritus Sancius dignofiitur in ave, ut pulchré Auguftinus 5 aut ut alii, Foce Pater Natus corpore» Flumen ave,— Athanafius negantibus Trinitatem fertur dixiffe, 4bi ad Jordanem,& videbis, $.26. Baptizatus Jefusreverfw ej€ Tordane, Luc 4,1. 29) e09c G mvdpa a Tov éX- Chrifta PaCM eic bo ipse Marc. i, 12.. Tà7vsÜpa non hic norat animam Chri(li, que aveüuua. eft; Spirit in Luc.23, 46. Joh.13, 2t. neque etiam wea dua Saprov, Spivitum malum, Diabolum; fed deferrum, G moDAx f$ dyiov Spiritum fantum, qui in baptizatum vifibiliter defcenderat Jefum, 1a^*^*7 liquet eLuc.4, t. Er Sefüus plenus Spiritu Sanclo rever[us eft à Jordane, kd) sys(G 6» T Ouh& ducebatur in Spiritu, nimirum illo, quo p/euss erat, in defertum,& Marc.1, 12. d fiatim ejicit illum G. vua, nimirum id avena, quod paulo ante xar£&n Gr gjjror,€x, Matt, 45 T, Tére, tunc, poft fufceptum baptifmum,& apertos coelos,& defcenfum Spiritus; du&us efl in defertum$23 60 medal G- à Spiritu, eodem nimirum Spiritu, cujus nunc virtute de novo indutus erat: neque enim intelligi Diabolum liquet€ Matt.4; 1 duálus efl à Spiriru, ut tentaretur 4 Diabolo, En diftinguitur Diabolus à Spiritu illo. Si fecus; ita fonarent verba, Du&us eff à Spiritu, hoc eft,Diabolo, ut tentaretur Diabolo, potius dixilfet, a5 i/lo, Igitur non idío tantüm Muri, ultraneo motu, proprioque impulfu, a&us eft Jefus, fed Qo pe 03 mvel uut Q- 35 ie, San&iffimi Spiritus hoc fuit opus: ille voluit; Jefum falutis noftre Principem; hunc fubire zepacucr. $.27. Ab hocSpiritu dí; 9w fisbduchus eji Jefus in defértum Matt, 4, 1. 92«6 ducebatur. Luc.4,1. Marcus 4xCaA 91i: it luu.cap.t, 12, Dacus eft à Spirituymovente& impellente. Imb dvíz; 9v furfum duélas efl, Putant nonnulli prapoftione uctari deferti fitum, quod 4lriore loco fitum eff, quàm Jor. nes uvis Alii externum inde raptum concludunt; nimirum Jefum firfüm per a&rem abreptum,per Spiritus potentiam: quemadmodum zreüjax nues pact OIDSELTTAPEVESS éia w axróy uxévi 6«0vey(G-. AQtor.8,39. Idem é voce àxCaAM, qua Marcus ufus, conctudunt ,: c 4 fabitum innuat raprum, Sed vox éx&Zzio etiam mitius venit, Matt.9, 2f. seed$. 79s, Ibid verf. ,2, rogate Dominum; mzJJis, rtc én Gau ip x G« is meffem Jam. Joh 10, 4, P atorovium dicitur éxC4DNerv(x idva eopdCa n, Ideo rectius fortan dicemus, non quidem fubito& externo raptu abductum Jeíum; impulfu tamen extraordinario,& infpiratione tineulari,. $29."Hine deferta 7, qvo ductus Jefus, non eft ips. 2"Iedulac, ubi Johannes Cseénan fuit xup/rsev Matt.3, 1. Triftus Tuaaez, mouanus quidem& afper, fex tamen urbes mua? cura fuis pagis continens Jof, 61.62. Sed aliud quoddam incultum, horridum faxis; montibus. filvis, non hab;tatum, fe:.s infeftatum, Marc, 1,15. ubi nulla victus aut alimenti copias cujus nomen fitumque tacuit Scriptura. T'emeré nonnulli dicunr, tuilie 1d intet Twi8us eft illuc ut tene [EITIDIA À Diabolo, 100— Detentatione Chrifli in deferto. Cap.V.Liba. inter Jericho& Hierofolymam; item;qui allegorice intelligi putant Hierofolymam, dj. mum iam defertam. Matt,23:38. Luc.13: 35, Nec fruftra videtur Spiritus fan&us hujus deferti nomen tacuifle, ne fuperftitiofus mundus locum illum veneraretur,& in ipfo illo tentationibus fe temere exponeret, $.29. Du&usautem eft illuc, oU reactsva] ut tentaretur Matth.4. v, 1. non àDe,, qui zeit sdéra Jaca: 13.& ubi£eutat, ut fecit Abraamo Genefa2: 1, Ifraeli Exod. I5 V.25. 16:4. 10:20. G Hislie 2 Chron.32:31. in bonum tentat,fideique noftre THjar AeuCas] experimenttim facit, qualis tentatio grata eft& x«pz. Jacob, 1: 2. 3. 12. confer Píalm.22.vers,2, 2021230713. proba me,( teuta me, expetire fidem meam& charitatem; nec ab bominibus, ut poftmodum fepe tentatus eft Matt. 16; i. 19:3. 22:185. fed$72 720 Aia Gi à Diabolo, qui re&é à eatur dicitur Matth,4:1, 3. à Satana. Marc, cap.l, Vers. 13. Luc.4.vers,2.— Apparuit Tentator Chrifto in forma vifibili: dicitur enim accefJifJe ad Chrifhum,[cutus cum Chrifto,[umpfiffé Chriflum, ac duxiffe quafi manu: cum tentaret Evam, ferpentis induit corpus; qualem hic mutuatus fit formam, Scripira tacuit. $.30. Igitur à Satana tentari illum Spiritus fanus voluit, cum Satana confligere, il. liusartes, fraudes, dolos& nequitias experiri,vincere,& ex illis feliciter cmergere, Scilicet, qui in mundum venerat, ut opera Diaboli folvere 1 Joh.: 8. ut ferpentis caput contereret Genef. 3: 16. ut principem bujus mundi foras ejiceret Joh. capaz. vers.3t, is ut tentaretur 4. Diabolo omni modo,& operta arte,& aperto Marte,& per organa,& per ipfum illum,& ufque ad fanguinem,& non ufque ad fanguinem, non incongruens erat; ut ita omni modo victor evaderet,& nullis Satanae telis penetrabilis oftenderetur, Pri. mum Adamum tentavit Satan,& vicit; fecundum etiam tentare aufus eft, fed vi&us eft & fuccubuit. $.31. Tentavit Satanas Jefum;permittente Deo& Spiritu, imó volente, du&us enim eft àSpiritu, ut zentaretar.. Sollicitavit forfan Satanas Deum, ut copiam acciperet experiendi Jefum,& fidem, conftantiam ac pietatem illius; ut itaomni modo pungeret cal. canem benedi&i feminis, Genef. 3: 16. quemadmodum de Jobo fecit, Job, 1:112. 2: 4-- 7. Et licetSatanas tentavitad malum Servatorem; nam ma/ss hic non nifi malum tuadere poteft; tamen haut ziale egit Deus, quod juftum& fan&um Servatorem Satan quafi tentandum commifit, Ita enim patefactum eft, Priucipem bujus mandi niil in ilIm babere: Joh.t4. vers.30,. Jefum effe. cov, duausv Zuvpusv, omnique infernali tentatione longé fuperiorem.— Fuit igitur Tenrario refpectu Satanze tentantis peccatum: refpectu autem Jefu tentati bonum,& occafio probande maxime illius fanutatis& conftantix, Imó& ex hoc certamine apparuit, quàm infenfus Satan fit humanae faluti, lllo tempore acerrimé Sejvatorem impetit, quo fe ad perficiendum falutis noftra opus accipngit. $.32. Tentationi aptum erat Jefertam; quod ipfum tentationem auget; imb mora in folitudine tenzationis fpecieseft. Nullus hic accurfus populi; nullum amicorum confilium aut auxilium: non hic communio precum; quasSandti jungere folent efficaciter in maximis tentationibus,— Solus cum folo híc acerrimé congredi potuit, Etiam nos doceamur, ubi maximé expofiti fimus tentationibus Satanz, in Jeferzo, Igitur vitemus folitudinesafperas& incultas, colamus communionem San&torum, eXeamus emutdo, qui horribiliffimum defertum eft, Rafticae plebi in ilvis Satanam ut plurimum ocurre re& infidiari,€ multis novimus, 5.3; In EN "De Chriflo-n deferto a Satana tentato. Cap.V.Lib.s.| v6r Numerus 9.33. In hoc deferto fuit Jefus quadraginta dies,& totidem nodles, jugiter mepadipfloG* dierum in VmàToU Xa(xva, Matt.4:2. Marc. 1:13. Luc.4:2.[ta recté flatuit Hieronymus in Com- d«ferto ment, Habac.cap.3. Diabolus quadraginta diebus tentavit Jefum in folitudinz, haut forfan randteperpetuó, fine intervallo, fed perintervalla& vices, Cyprianus fecus ftatuit 5. quievilfe Satanam toto jejunii tempore;& orta demum é longo jejunio fame,Chriflum aggreffum fuifle, Non edir jefus quicquain e* iuipaie énemus Luc.q:2. Anetiam non dormiverit; latet; ut&,quà ratione prima fronte Iefum Satanas adortus fit,& quomodo in illum omni illo tempore infultarit, quibufque tentationibus vexarit. Elapíis quadraginta diebus blandius egit,&€ Scriptura difputavit, potuit labentibus illis violenter agere& hornbilibus verbis, an forfan terrorem Iefu incateret; potuit& é natura& ratione argutare, Sed quid juvat conjicere? $.34. Fuit etiam uj 7? Saeter cum immanibus Pella, Marc.1: 13, quales gaudent in Feit Te'us defertis habitare, quemadmodum gazdez in eff//fis babitare cuniculus antris, Martial, libr, dicum bee 13. Nebucadnezar ex bominibus expulfis manfr-nem[uam babuit W713 DYIY CO. cuan bzjiüs agri, fiptem tempora, hoc eft,annos; ipfe ut bellua factus, gramen comedens ut boves,Dan.4., 2:, omnemque adeo humanitatis fenfum exuens. Iefus nofter fuit cum befliis, non tamen factus, ut beítia, nec edens ut beftia, fed omniscibi panifque abftemius, $.3€. Abfiluti 40. diebus emeraes ejurivit. Matth.4: 2. Luc.4:y.z.. jejumaverat ha- sfaciric, &enus; nec fenferat famem, totidem dies jejunavit 44//e:, Exod.34:28. imà& Elias 1Reg. 19: 5-- 8. jejunium tam Mofis, tum Elize, tum Chrifti naturam exceifit.. In futura vita jejunabimus femper. Sed corpus tunc habebimus vvevpsamixév, quod cibo nullo eget. 1Cor14:44.50. Ad jejunii quod Chriftus egit; imirationem perverse inftitutum eft jejunium quadragefraa, feu veerapastrüBé uso, ti illud etiam jejunare eít,in prandio bené farcire ventrem,ut cena fine Inccmmoco carere poffis. Efuries Domini, longum illud infecura jejuniu, non tancum docet verum illum hominem factum, qui naturales etiam noftros defectus fenfit,fed& fuit occafio ulterioris tentationis. Etiam alias efarívi Iefus, Matt.21:18. ut& fri. loh. 4:7. 19:28. $.35. Efüurientem adortus tentator, fi filius Deies, inquit, dic, iraol AiSor dri dprai Tentitio de dies3. Matt.4:3. Lnc.4:3« lefum hominem Fi£iun effe Dei non ignorat; confcius vzc5 5. di in e calo delata, bic ejt Fits areus, Yndc& Paradifo fciverat, femen mulieris fore contricorem panem. Capitis fui. Ideo& fecit clamare&* duiucrio pA c, T1 iiv C oet, Yos ui TÀ Du, Matt. 8: v.29. confer Marc, 1: 24.& nunc dicit, fr es filie Dei. Abs re putavit Cyprianus, Diabobolum ign»vage. Chriftum ejfe Dei Filism, cj eum in finem tenta[f? y nt cer itodiuem illius iuquirez, Loquitur autem dubitantis inflar, fr es, invidet hanc gloriam Filio hominis, maximé vellet hominem Iefum non effe F//ium Dei, unde id omni tempore in dubium vocare annifus eft. E(t autem haec illius mens; //es Filius Dei,(i vera eft vox epavi(9-, ft omnis Deitas ccrporaliter in te habitat, cde illius fpecimen,& luculento id porentize exemplo demonftra;nec patere te, quà hominem, diutius fame,& neceflitate, duriflimo telo angi premique, Indecens enim, naturam humanam Filii Dei inedia laborare; illumque, qui omnibus fuppeditat alimenta, ipfum illis carere,——. $.37. Lapides vult panes fieri, Ferunt deferta lapides, qua frugem aliam non ferunt. Lapides vertere in panes haut impoffibile Deo magis, quam e lapidibus excitare zlbraamo filios, Mart.3: 9..& petram mutare in[lanum aquaritim, Pfalin, 114: 8. Sed advertenda fraus& malitia Diaboli. Simulatcurz fibi effe Chriftum,ut ne fame pereat, Ide5 fuadetyit panem faciat lapidibus;id ipfi;ut Filio Dei,effe facile. Ita forent inedia humaniX tas Ten at'o Tecu ia, 1:62. De Chrifto in de[érto à Satana tentato. Cap.V.Liba. tasnon confumatur,& divinitas fimul eximie demonftretur, Pariter docet, fubftantias matare,& unam in aliam convertere, non effe hominis opus, fed Fili Dei, Sed nequi. tiam claufam habet in pectore,& nefanda tentat, Hoc unum venatur,ut Jefus deinceps audiatasSrez Q-$47 Q- bomo edax,quii antequam famem fuftineret, lapides juffit panes ficri, quo convicio à Satanz filiis affe&us eft, Matt.r1: 19, ut videatur paífionibus fuis & appetitu inferior,& ut vi&or ferpentis à fame videatur vidus; qui naturam ipfam mutárit, ut ruentem ftomachum fulciret, Et quo non impuliffet mundum, quas non fraudes, rapinas. violenuias, victus quaerendi causá, licitas ipfi perfuaderet fi Chrifli gloijari exemplo potuillec? $.58. Jefus, hauc ignorans Satanz artes, e Scriptura folid refpondit, propofitum habens,huailitate vincere Diabolum& rationibus, non potentia& feveritate, lifdem armis& nos pugnare decet adverfus Satanam. Sermo Dei eff c/xcax,( actihior omi cladis. Hecb.4: i2, Ephef.:17.. Hacarma funt dora, zc nafaipeny Zoupeuarvs, 2 Cor. tou, Locus ex'tat Deur.8:;. CONDI nv"i cmn bI xo n. ii iu pane fo vivit bomc, 2y 3 C—7Nn nre mmt tb sxiz792 Jod in omui qued exit ex ore eboca savit bomo, h.e. in omni quoJ jubet adcile& comedere Deus, imo vit confervande gratia facere, ld ut dnJiraret Dominus IHradl, idco illum fecit efarmre,& poftea comedere Mi, ibid, Senfus eft hominem gn fL pave eicere, nec ordinaria vivendi ratione femper fubfiftere, fed mira. culosé à Deo polle fuftentari,& per media extraordinaria; qu largiri in Dei manu fit, quaque loquente ac jubente Deo fe fiftant, Sunt qui hxc verba de fpirituali vita acipiunr, ac fi dictum etlet,animasnon ali vifibili pane,fed Dei verbo, At non ea mens di€; fed datione Manna conftare; hominum vitam in pane haut inclufam effe, fed pendere à beneplacito& jutlu Dei, Nequehic verbesz 951m Dini Matt 414. Luca. pro docirina capiendum cft; fed pro. decrete Dei& Jracepr:. 9.9. Ita optime refutatus Satanas, Tu fuades, ut ad confervandam vitam]apides diCaii. h. e, jubeam,panes fieri, Sed fcire debes,bom/uein non vivere J.lo paue,etiam fne pane vivere pofle. Alia enim cft& potior vivendi, vitamque fovendi ratio,verbum Deimanda« tum, jullio illius, cftque vita humana farta& integra in omni,quod dicit jubetque Deus, Ideó etiamfi nunc ecrézi D^?& juffio& voluntasíit, ut efiam,& fame exerceat diutius, fcito me& in hoc verbo Dei viturum,vitamque incolumem fervaturum. $40. Diabolus ita depulfus aliam ingreditur rationem, e eA avCurq a[lienit& trans fert Jefum(confer Matt. 17:1.) es e do im car Mattis. Luc.:g. à s; any airo ei "ipesaN ij, Jerufalem civitas fn3a dicitur, confer Matt. 27:53. Pfal.48:2. Civitas Dei wfiri meus[auctus ejus, quia fita fuit inCanaan,terra j4rctifat£ ut vta loquar exExod,y:f.quia in illa habitavit femen fanctitaté Ef.é:13.& in illa fuere viri fimctizaris Exod.22:30 mo San tum.Pf. 34:2, E72 CZ ANZ tollite mans vejrae ad Sancta. Dan, 814. Cp pn G juflifi abitur Sanctum, quia in iliaoblata 7 7p W2 uoro fan radacriiorum Jeru:tg. & in illa promulgatà Ug CU uomen fauctuin DeisLev.26::. deniq; quia in illa apparuit mnm UT Sun.tum Domini, diledum Deo,à Juda profanarum. Mal 2:11& in cicer illius effufus eft 2 D spivitas /aucritatis Past 13.Zach.iz:10, Exdem dicitur s? us dh fam ios, h.e. Dei, Matte c. 1 Finnufrt autem& daxit in civitatem lianc Jefum Satanas, Multi putant vettum& raptum per acrem à Diabolo Chiiftim;. celerrimo motu, aliis enim non potuille illuc venire videtur,nifi poft longum& proiixum itcr, Alii metaphoricam ftituunt affumtionem& translationem, quae non fit fa&a loci mutatione, fed per»xiongm 5 occzpatà fcilicer phancztià& imaginatione Domini,u: putaret fe vapsferri, I D f . n Porte 0£o P775 f31 e——. P" ———- e P De( briflo 1n deferto à Satana tentato. Cap.V.hio.— 163 ri, cum tamen haut transferretur, quo pertinet exemplum, Fzech,40:2. qui fe dicit /u vifjonibus Dei dudum in terram Ifrael, 9 collicatum."iRQ 021 5w in monte alto voide confer Ezech.cap.43. vers.g. Sed num fatis decuit Dominuin, ut phantafía illius f&a cogitatione à Satana occuparetur, illeque przxeftigiis illius quafi obnoxius redderetur? Ahi denique putant, Chrittum Diabolo peteuti obfecundafle,& fponte ipfum in Hierofolymam fecutum effe,& in zIgdorv afcendifle, eodem Spiritu, à quo ductus erat. in deiertum, autore& iníligatore, quem in| fenfum Cyprianus;.[0 itaque Spirits inquit, euin credeudum efl ductum ey in defertum. i[uper piam templi, Secundüm hos igitur affunfit& transtulit Dominum Diabolus, quo ad petitionem Diaboli ivit fponte, motus áSpiritu S, $.41.. Alfumtum in San&am civitatem&gaeer VG alspiior mio ips, Matt. t: 4. Luc, 419. Toyo» nonnulli interprezantur jiunam, ambitum templi, e«pzr&v ac loricam te&i, qualis dicitur PYB. debuitque fieri in omnibus olim Judzorum zeiz,é mandato Deur,z22:8. Alii ze&um planum, in medio aliquantulum elevatum,& fic duarum alarum fpeciem habens, quod& notari videtur per C2'23 Prov.9:;, IYYN2"na Sy iu alis celorum civitatis, quod& 464a appellatur,in quo ambulare folebant, imó& inde popuIum buccinà convocare, Alii denique id notari putanr, quod in edificiis flatum venti fo. let indicare,& nonnullis vertumn»s diciiur, Sed hoc parum probabile, in templo enim Hicrofolymitano,& in orientalibus edificiis nil cale fuit, Igitur putemus, aut in fummum tectum templi, aut in loricam tecti Chriftum à Diabolo translatum 5. aut urgente Diabolo confcendife,& pedem ibi fixilie, $ 42. Wique ica allocutus eit illum, ff filius es Dei, B2« eeauriv zx*o Matt.4. V.6, Luc 4:9. Rurius divinam filiationem allegat; cut Jefus cupito fuo o5fequi dcbeat;. innuensFilium Dei, Deum potentem omnia olfa fua fervare poffe, unum ex illis ne frangatur. Imó&Scijpturam rurfus citat, Pfalm.9i: 1, 12. cujus hec verba mutilat, a4 ferandi te T237533 in omuibus viis tuis, vide Matt. 4: 6. Luc.4:10,: y, unde docemur, a nbulantes in virs /u/, decentibus& ordinatis, in vocatione,& opere divinitus injuncto a: impofito Angelos habere cuftodes& prote&tores. Atqui quod Satan à Chrifto poítulaat, crat à viis Chrifti alienum; qui non venerat, ut temere flbi accecfcret periculum,aut ftalta& impia temeritate infargeret in Deum,aut levitatis nos przirec exemplo, aut fecuritate noscarnali impleret, fed ut doceret nos cautosefle, prudenies, fedazos;& in timore ac circumfpzdtione follicita facere omnia, Alias veriffimum ct de Chrifto,"dngelis ficis praxepit faper te, Vii enim in omni vita Chrifti faere comites& min:itri, Joh.1: 52. Lc 22:43. Potuiflet Chuitus pracipitem fe dare de pinnaculo;fine noxa aut lzlione,ut & potuit asbidare fuper mare, nec vifus eft xaGremiZ 6, Matta4: 25. neque enim mae gis mirum eft, przcipitari de testo, nec cervicem frangere, quam ambulare in fluctibus; nec inergi, tamen Satanae haut debuit aífentiri, $.4;. Apparet& inde malitia tentatoris,quod in Hierofolymam,ipfumque templum, ubi cottidie multa aderat turba, Dominum transtulit, ut ita Chriftum ludibrio exponat in oculis totius quafi mundi ifque teftis fiat temeritatis haut vulgaris. Sed prudenter vicavit illum faltum Servator,non enim venerat, ut agilitatis& faltationis laudem acquireret. Ab omni,quod inanem fapiebar oftentationem,procul decuit illum abefle, Ica faltare athletarum potius eft& lu&atorum ac fcurrarum; gravem,modeltum;& manfuetum Servatorem id omninó dedecuit. $.44. Chriftus etiam hunc Satana retundens conatum, locumScripture citat, Non renX à$405 Tentiio te,tia. ^ ingens auT-— 164. De Chrifloin de[erto a Satana tentato. Cap.V.Liba. ta! is Demum Deum tuum, Matth, 4: 7.. Luc. 4:12, coufer Deur, 6:16. docens, quo. tics homo excedit vias fuas,feque temere periculis exponit,& divina capere potentia experimentum, ubi nulla id flagitat neceffitas,appetit tentari Deumjilliusque curam, auxi. lium, protectionem per ludibrium peti,& promi/siones illius injufto examini fubjici. $4. Ita& hoc conatu fruítratus Satanas, rurfum a[famit Chriftum ec iQ íi Aias, Matth, 4.: 8. Lue, 4: g, e monuflrat illi omnia regna mundi, gloriam illorum, Matt, 4: S.& eio? zeore. Luc. 4:5. Num demonftratione forfan verbali? atqui tum non opus haouiTet in niontem illum deducere, Aus forfan obtulit Chrifto ideam quandam oculis infpiciendam s vt Moft u annte mouflratus eff vá 9 aedificandi tabernaculi. Hebr. 8: vcrf, 9, Idem Mofes de monte Nebo omuem fpe&avit terram Canaan, Deut, 34: 1, Videro Satanas Deum iinitari voluiffe, Ex turri Pfephina Hierofolymis pleraque confpici pott: cera Can ian, Non tamen in illam, fed in rnontem quendam altum, cujus, ut& 7à; iiie, tacuit Scriptura nomen, dedux't Satanas Servatorem,& ex illo non Canaan tantiim, fzc& reliqua regna v35 oizep foc ottendit, ideam& typum illorum exhibendo, Aut. fi ncc hioc placet, dicamus, oftendile Diabolum omnia regna,& digito quafi fitum & diftaitiam illorum notalle, nam ut deunorponte omnia regna mundi oculariter viderit onuzus, potlibile haut eit. $...6. Necrzgna tantüm, fed& gloriam illorum monftravit, infignia nimirum regia, Ícevtra, corovas. thronos,purpuram,diademata;palatia,turres,pompam,&c, Non tamen diu idea quam exhibuit, vifa; fed evanuit à&42.ux aecve in pticlo temporis, hoc efbbreviffino intervallo, quali formula etiam Plutarchus ufus eft& 2;»53;,€i acirs ecc Vuri&HQs Punctum tempori tota cita efl, hoc eft, breviffimze durationis, 8. 4,7. Hicgrandia incipit verbaloqui,& aureos montes polliceri.H«c omnia dalotibi, Matth, 4: 9. Luc, 4:6. turpicerteaufu, offert regna fluxa, terrena, inftabilia illi, cui mclite dibefuit Pater regnum, Luc. 22:29. Baeeio: aoz^«euGv, Hebr. 12:28, quod nuef de boc muudo, Joh. 18: 36. Talibuspromiffis mundanos miferc fzpe decipit, quibus heret Euripidis illud in Phoniffis. E7:p 39 adisetv xen Tupavvid(Qe. abr Ka2Nigor adizeiv, 7. d)ha. d' tuesCes ociov Quod ipfe Cicero improbans ita vertit libr. 3. Offic. Nap fi vieclandum eff jus, regnandi graua viclaudum efl, alit rebus piezatem cclas, 1mà& chorus muliercularum Phonilfarum apud eundem Poétam id judicat& waa, dA v3 dien mvixgev. eiraj. $.48. Imó& mentitur, évi ipo aeg d ido),€ d bv SEA, ton did'opi aw bs, Luc. 4:6. Chrifti eft dicere, eavG uoi mapedéón, Matth.11:27. confer Matth, 28: 18. Diabolocatenz data funt& vincula 2. Petr, 2; 4. Jud. y. 6. Nil habet nifi tenebras, Vocatur Prin eeps mundi bujus Joh. 12:31. 14:30. Imo& Dem bujus feculi 2. Cor, 4:4. fed hisnominibus infideles& reprobi indigitantur; ut& Joh. 1:10. Mirdus illum 0n cognovils 1. Joh.$: 4. 3uod natum ejl é Deo, vincit mundum, qui Satanae& peccati funt mancipia, Quomodo funt data omnia Satanz qui deflitutus eft omnibus, qui Jobi nec cutem, nec pecora tangere, nec fues invadere Gergefenorum poterat, Matth, cap. 8: verf. 31. fine fpeciali conceifione Dei& Chrifü? Dei foliusieft, dominari in vegna bomintm,&& cul vut, aareilla, Dan. 2:21, 4:29, 5:21 Hocimperium Deo ereptum non fine facrilegio fibi ufurpat, 5.49. Promittit autem fub conditioneiay«sov eypccvuwásue uo Matth: 9. cenfer dacaczicc-[. N..:, Á $2 0520 Luc, 4: 7. Scelerata certé audacia;quem laudaverat Fun Deijab illo adorari cupit, quem adc| à , [ : De Chriflo rn de[erto à Satanatentato. Cap.V.Lib.s. 16: adorant omnes Dei, hoc eft, 44nzeli Pfalm, 97: 7, Hebr. 1;€, ab illo defe&tor Angelus adorari vult. Simul fe prodit profunda illius ignorantia, Filium Dei, San&um Ifradlis, qui peccatum non novit;ad rantum fcelus follicitare conatur: eyosauréo,quod vertitur adoro, derivatur à verbo xu£o»fculor, Nam adorantes folebant ofculari 1, Dextram fuam, Plinius, Zu adorando dextram adofculum referimus, Apulejus in Apolog. Si fanum aliquod pratereat nefas b. bet adorandi gratia, manum labris admovere. ldem de Afino aureo. libr, 4. ddueventes oribus[uis dextram» priori digito in ereum pollicem refidente, ut ipfam prorJus Deum Feuerem, veliaiohis adorativuibus veuerabantur. Hieron.in Hof. 13: 2.. Qui adcraut$ folent ofculavi manum. Yd fe Hiob feciffe negat. cap. 31. Si ofculatus fum mannm eneam, o 2. Idelunipfum. 1, Reg. 19:18. Omne 0$, quod non ofculatum efl Baalem. Lxx, cav gíum 0€ ayiceuniracwv wm), Imo os Idoli, ut& fubindicat Cicero in Verrem; ubi ita deflatua Herculis; RiZws ejus Gc mentum panló attritus, quod in precibus ac gratulatiouibus uon jolum venerari, fed& cfe ttlari folent,! $.5c. Jefüs, ingenti Satana offenfus temeritate, abire illum jubet;oay«&(avx Matt, 4.:1c. Luc.4.:8. graviadditaratione, Dominum Deum tuum adorabis,& illi foli fervits; Auceiózeis cler, Paulo aliter hzc fe habent Deut, cap. 62 verf 13.. Dominum Deum tuum "i3yn imn PTTYD rünebis,& illi /rvies, vox fli non exflat, continetur tamen in vi fententiz, cul enim ferviendum elt, illi[ol ferviendum eft 5 nemo enim potefl doi dyoedem Matth. 6: verf, 24. Deinde zimere Dominum eft veré adcrare illum, qui timet, adorat. Externus geftus non prodeft, fi timor abeft 5; iom. ox), ud lo possum, qui non id xdlpydQor?) pz diC« xg] vpojs. Finis euim omuis rei eft, CU? Conon 77x Ecclef, 12; verf, 13, $.$1. Ita dereliquiz t«nc illsm Diabolu, Matth. 4: 113. Sed dyes sais ad tempus tantüm, Luc. 4:13. Igitur& deinceps tentavit illum; nec quicfcere illum fivit, adeoque exflitit vita Chrifti perpetua quafi cum Diabololucta, Tentavit autem non immediate femper, fed& per organa, Judzos, Pharifz:os, Sadducaeos. $.$2. Ablegato Diabolo. venerunt Zngeits y wiuiffrarent lli, Matth, 4: 11, afferentes forfan panem, quo hucusque cfuriens carucrat. Ita impletum dictuni,quo abufus fuerat Satan, Zngelis[ais pracipier,&c. $,53. Tentator Diabolus id hactenus operam dedit 1. Ut fidem Chrifti labefactaret, qieniopia. 2. Ut ad totalem Chriftum defe&ionem compeilerct, Fuiem duplici modo impugnavit, boli tentanprimo confli&u ad defc&tum, fecundo ad excefium illàm provocaudo.. Prima tentatione"s ad diffidentiam 5 fecunda ad inanem quandam& vzentofam confidentiam Chrifj'um adigere annifus eft: fed in vannm laboravit. Evani vicerat: à Chrifto vidus eft, ut Semen Mulieris fortius appareat Adulieve. Ipfe Jefusiza tentsrus prima quafi militice fuz pofuit tyrocinia,& ad pugnam ac conflictationem cum D.aboie vclut initiatus eft, $. 54. Neque peregrinum videri deber, Mathacu^.& L: cani d.fferre ineparrando crdine? eepaspavlta enimrei ipfi nihil decedit. differunt oicine. laut narrationis verita te;non feripferunt ex comp3&o, ide variare pc: nerustin e. echodosnec jiopotuerunt ita facra contexere filum hiftorize, ut temporis fempe: rationera 3; arg;nem evndem exacte fervarent.Si tamen rem ipfam infpicimus,eo videnrur omni:«cene acta ut Mz ttheeuns uotavit: nam ita gradatim perrexiffeDaemonem apparebit, quod levius erat, ido 0i ias eft, Dic lapidi, indc perrexit ad gravius. D«yice te ipfi7., Defiit in gz2vitlimo, Codeni sdera me, $. 54. Facta autem& defcripta eft hac tentat'v;ut conftarer emiibus. Lezes D.i fuitle inincdio Chrifti, Pf, 40, nullam unquam mali cupiditatem fancüllimum illius animum x 3 puCrdo 76v TGpas uA. 166 De pallio Chrrfhi munere. Cap.V. liba. pupugiff in fpi'itfimis Lofibir vencs ipfrus illum eruciviffe, Pfal. 16:7. Ita& exemplum niohistelictuni eb, quomodo& quibus armis vincendus Satanas, Hac victoria acquifivit vocis Doninas triumphum; fancüiicavit tentationes omnes noflras; imo omnes illa, qas 405 expeimur, Cariftus, caput noftrum vicit& fuperavit. redates 2 599 Fccleiia ad finilitudinem quafi Chrifti deinceps varie tentata eft, Experta eft tin inculam in deferto;lioc eft; quamdiu fub Gentium vixit imperio& perfequutionibus,lbi [xv de fcatum putavir.ei cx lapidibus panes ficrenz;hoc eft; durilfima quaque molle. ceiznz Etiam tenrata ed,ut füi medizaretur exaltationem,& regnum quareret mundanu; adeoque de carlo, de templo defilizet in terram, Quid fecit ida ita dia Exdefia, ovx utriufgue gladii gloriatur poteftate, nifi faltum€ templo in pratorizm€. Denique, quando Ecclefie conifium datum cft;ut fefc fub Beftia humiliaret,& tyrannidem ejus f^rret, nec fe ab illa omniio fepararet; facilius ita Rezmn, quod fperat, cbtineri potie;| quid illi di&um aliud, quam, Ze tibi d.ibos ft advrazeró me? Le EL ieles$.57. Necunive;funi tantüm corpus fidelium, fc fingula ejus membra ita fap? ten"euis^ rantur. Tentautur enim vcl peuzria,& inde exorta diridenua, vel j ericulzz,& inde caet: gendi, per illicita fxpe media,& inanis gloriolze captationem ftudio vel jujerói:, ut fla-| tum quaerant altiorem, fuis haut contenti rebus, Imo docet& Johannes, tru eje nimm| dv, quae non faut é Patre, féd émundo,cum quibus graviter fanétis lu&andum eft,$55/ua| T Gupuccs x» bon up 8 oL Sau, Z, n uAadertin T6 Pis, 1 Joh.:: 16. 4.48. Jejunum eft, quod nonnulli dicunt. Jefum hac vittoria expiaffe in fpecie tres tentationes,quibus Ifraélitae offenderunt Deum in deferto 1, De panibus, Exod.6, 2,De aquis.Exod v7... 3.De vitulo aureo. Exod. 32. (.«9. Abhoc tempore coppit Jcfus prodire in publicum,& fun&iones fuas obire,& Jeie inunus (uisum. agere,quz par erat agere illum, qui venerat iu mundum. dpaproAec cusa), 1 Tim.cap. 1,' F g iq lu S Map: P vers,1 4 ng] zaMsa) eic adavoiav, Matt, 9: vers. Qux cum longe funt plurirza, adcertes, docendi ftudio, à nobis nunc refcrentur titulos, quorum prior erit de Chrift prat002, dzcirimna, fermzuibis,| Secundus, de Chrifti frs, predigit,& veris peut, Tertis, de Chrifti inflitutionibus, pree.eptrs,& Jacramentre,— Quartus, de dra iiis, quos jtcnN Ga; HRS. Quintus, varia Chrifti acta,& v; x^aii G- ilius infigntores demon[uirationes,& totius vitz rationem ac modum,& quae cum hifce conjundaa funt, obiter & curtim acringer, cuit 5.60, De priore prius,— Docuit certe Jefus& precontitus ed. Matt. capas vers, "ATLTIT zd aepiercivad id fe exit je conícius, Marc.i; 16,(f Te(o y e AYAUU. Totam illum ia finem perambulavit terram. Luc.8, vers, 1, die: X7 222 047. Matt, itg. uricn, T8 did aea 2, wnpucsem ev Gis mini wur, Matt.$ VOI, 2.0422 8 22 ir Áo S iA tuat didácuor, Marc.t: 38«.'A2 epo ei ac EytuNoas Ye uade Aca gaza vocc I. confer vers. 29. adde Marc.6:€. Luc 4: 44. Id inter crinna illius| narratum à Ponticibus, eraze4 7 2 au, diddcnty xa one? Iudataz, at ZapSp Qe 9i 7 2e| | [e] t. n^ CUI! X WGUTNV, ZULUSGGU, y ^uia: pus ids. Luc.z3:g4.61. Docuit autem in Synazzgis, quz in fingulis erant urbibus, Unum erat Judeis templum in Jeru alen;; fed in omnibus oppidis erant domicilia;in quibus conveniebano ad audienda verbum Dei,& fundendas preces; dicta eviaz oz aj. Matt.cap.4., versi did eain oy Cie eura) 05 2i5«Ty. Matt c. 3c, Luc.4:1g. adde Joh.cap.6: V.$9. ts eWi CP CUY22 029, didacuuy Cv DT TIT: adde Matt. 13:54... Has fingulis Sabbatisftequentabat, Marc.cap.1: vers,z 1, 49) sv0éos cis a«GCaaw eicwADuv eic cuya w) ir, ididarnt. Luc "De pubiico Chrifli munere. Cap. V. Lib. 167 Luc. cap.4. verfA6, xi doun9« x9 G eioSic enl,& v8 Suipa Y caGCzrav,&c var qurx2oysr, confer Luc.6. v.&, Ita fatisfecit Legi faudlifica diem Sabbati,& muluitudinem auditorum invenit. Moriserat, ut do&iores in fynagogis textum quendam in facro legerent codice,& expliczrent. id& narratur de Chrifto. Luc.4, 16, 17.. 4éen Zvazveva]; ubi midéSadum! 2ider hi, quod draz]l/£a:, invenit locum, Spiritu: Domini faper ini Efa.61, 1,2. in quemita eximie concionatus eft, ut omnes mirareutuv$i voc Ac25:7 vyderQ-5 imo& dixit s. Hvdie impleta ofi Scriptura bac iu aurilus veftris, Luc, 4. verf, 16-- 22, 3.62, Sxpé etiam à m iss in templo Hierofolymitano, Matt.25. v.55. Cettidie In tempto. vooijcum fedi did ov&r TU ipe Joh. 18. verf. 20, t9» aros ididaZa év vy eura) to29 xd)€ m] il, Cro advo: oí Yeduios cwipzovraj, confer Marc, 12, 35. 14: 4.9. Luc. Cap.19. v:47. 21, 37. In feftisafcendebat in Hierufalem, Johann.2;13.$;t. 7,2.10. Joh.rr, sp.66. 12, 1.12. Tunc iagrejfus in tenplum docuit. Joh.7, 14. confer verí.28. expaZer i vt. ipe did ionor, adde verf.37. Nou folebat vitis eis G OM O xaAspSpsr Exam. uterdiu autem 7A ape iro eis Gispóv,. Luc,z1. verf. 37. Joh.8. m |ta à aci; 75 capit évrd$44 eva] abor, Luc.2,49. Commodeé autem docuit in templo, deno Patris fii, Joh 2,14, imb domo fua, domo oratiouz, Matt.21,13. Illuc enim; pixcipué in feftis, totus confluebat Ifrael, omne(que profelyri. Luc.2, 41. Joh. 4. verf.4:.. Eram Galilei veueraut. in. fzflum Joh.i15$$. ad dviCn(y modi eic. IeporéAujan £s d yupas ayo r6 dora, EtiamAe: venire folebant. Joh.12; 22.21. confer Joh.i2, V. 12. xA Q- i^i 6 Our eie ho pri, adde Joh 7. verf. 10. Ita impletae Prophetim, Mal. j verf 3. Feniet ad. tem lum fuum Domiuus, Efa. 40, verf... Et videbit omnis caro, quod cs Domiui loquitur. Efa.5 a. verf, 8, Videruut oculo ad oculaum, Domine redeunte ad Zion, $43. Sape etiam docuit. in monribis; Matt.s, 1.2. 7, 28. imó& à navigin, in mart, tn moupopulo flante à 3 dria, Matt 13, 1:23. Luc.(,3. imo&«t4«bà Shea» Marca, bus verfag, Ita fan&ificavit locos omnes,& oftendit, verbum Dei,utut exiverit e Zion Efa.2. verf,3. ad Zionis templum& montem illum palpabilem alligatum non effe; quinimo; ut nunc neque in monte Garizim, neque inJerufalem adoratur Pater Joh.4.v.21. 1ta nec verbum illius nunc ibi xa(&;524«7. IN $.64. Docuit autem 4. éz2ov. Marc. cap.2. V.13. 44 74: 5 5: Q- 220, xA tdidas- Populum& xw arse, Confetó, 34. Et vidit jefus achüv yov, xd) did didesuem aprés Ma, eifcipalos. Marc.19, v. 1. eupmrezeusv2) TAA Uy A61 E05 TOV 5 mr c4, mir kdidumusv auc, adde Joh.8. v.2. Privatim verb docuit 5: uaaras dd. Matt.5, T2, 1351036. 1512.13. Marc.8, 3t. EE $.65. Abofficio docendi audiit dide«aA Dichor; quo nomine nomiravit ipfe fe Inde audit Joha3; 13:44.. Matt.26, 18.& Difcipuli illum Marc. 1j, t. Joha;39. imó& Nicode- Pocior, mus Joh.352. cis 5:242 Matr.8, 19. Phariizci. Matt, 9, 11. 12, 38. 22, v. 1.6, didückaM das. Matt.19; 1€.. e So. No o».. Doádna i$.66, De deciriua fua ipfe teflatus eft Chriftus. Toh 7,16.» ipn did'ayà vw tem ud, suas ren. «A mob ipi avios ui, de qua cnpit cogncti ,íripor 6n vo Dee Ew, aut num à fe pfo lg- monium, quatur verf, 17. Joh. 14, 10.('puusim, d 190 AaAG Üpiv, em ipavre s At, Joh. 12,49. 00$ épuavTe Gu eaAR( y uM 6 minas us TaThQ, eurós un Evry Ene 0l éro wg) Ti^aMico, VerÍ.$O.—& vr Aa«AG(oU y xaO ue Epnkt Mol 6 moT?Wp, wTO hae, Jol.8, 28,«a9 ididaZi px$ marfp us;(RU^ae, ut enim un pozcjft Filius may PT 168 De Dodcivina(Evrifh.. Cap.V. liba. do daré ides Joh.g, veizg. ja nec a«»om Narrare debuit P1 ON. ad id, ated tra. fcriptum crat, Palo. a: 7. Ut credeares Moti, etiam crederent ipfi; quique fidem ha. berent vo t5 2c44MaOT, nec candem negare pollent Domini Pian, Joh, cap.s, vers.4 6. 4 7$.67. 1mà& jam anrea Johannes Baptifta, 2. tepore X, snum, T8 naprupe. Joh.j. v, 22. alleniu: Zhuftus]Jon.g. 26. PP OPPEPIMÓ-ap dur, Tag. tym ec 0 xicpw. adde Jobstin ees ir) Pasa Xy 9 Eopixaplo papropep S, loquitur in. plurali, fe innuens: & alturodium osse Joh.ró. v.13. s 9 Ax] ap iners, GN£(g. dv diaáon,^ad,: jui uia quati cuan uno millus eft, Joh.3, v 34. Efa-q8: 16, Er nanc mt ne Domin ,&; D Uam js iu,) T T st. 3.68. Idzm johannes de ipfo HA p T UpCY,[c3 Eat T8 3€ Aa6 Ferba Dei Iquitur, TTE]oa.3: 11. ut M ipie, aui eff:DesQG[uaa T5 Que Zudl. Subintellige, qe ego Ain,; Joel 3: 46 47. Igitur quod Herodi acclamabatur per adulationem, S: ora; eg] vx ave Loc Adoraz:zi. id de Chrifto loquente veriffime dici potuit; Fox Dei, mon bomiurs, Voba eim Deilocvtus elt, hoc eft; talia verba, quae non poteft, nec debet loqui, aut fibi, nibucic, out non cft Deus benedié&us fuperomnes in fecula. Ecut qui Chriltum vidit,; Datreia vrdity ita qui Chriftum audivit Patrem audivit. Joh. 14:9, Ita invifibilis vifus o-; cuis,& auditus auribus eft,: $.69. Denique Johannes dum docuit, Ovi eff€ terra, é terra ejf, d e terra loquitur,; innuit illum, qui non eft é terra, fed venit ayalev, 6x T pare, non e£erra locutum elle, fed; ut ita dicam, e celo, hoc eft, non miniflerialiter, fed magiftraliter, non in qualitate fervi,; fcd in peteftate Domini. Joh.3: 31. Ideó& Praceptum, quod dicit datum fibi à Patre, quid dicere deberet& quid lequi Joh.12: 49. non in contemptum aut minoritatem illius debet| intelligi, fed ut teftimonium excellentize illius& fingularis przerogativae haberi, Nulli; enim Angelorum, aut hominum hoc;raceptim datum eft,folus'lile dignus fuit id accipe- E re qui& hoc Praeceptum, ut& alia Patris fui serápsas Joh.15. versio.& zalec Oves H Aaro dvmd 6 uTUp TO merumat nd) Adan, Joh.i4. v. 3r. ut e vero gloriari poterit, B Evanzcizavi juflitiam in Ecclefia magna, ecce labia mea non cobibui, Donne tu usfti, Pfalm.; 40. VIS. 10,1, mE f $70. ld etiam ad eximietatem do&trinze illius facit, quod dicitur enarra[fe Patrem. Deum ueimo zi lit usquam,— Fi jus pnigenttus exei Qs iEoyraio, Joh.i: 18,& mamysfiajjeu-, vcn Patris xg) ireen(g aoi: órcuat 04, 2, 2 ymet00, Joh.2: 6.26.& nuncialle, quz o-! culus olim non vidit, nec auris audivit; unde bear audientium anres, beati ocu dicun-; tur Matt, 13:16, Luc.10: 23. 24- Í Decrinà ERI Qui docentem Jetum audiverunt,:ZesAsesovG 62i 5 didus dod, Matt.7. vehementer 204 22:33. Marci: 22.1 i:18. Luc. 4: 32. Pontificum iz»547), Nunquam, dicunt, n4) pecolü,—[ccnture cfl. bono, ut. bic Homo, Joh.7: 46. cumque nonnulli dicerent; Araórir EC,; pani) soci duré duuth rejfondent alii, aU(& bípa(n sm iei d'anenitopAis, lohan to.; vers, 21, Scilicet animadvertit populus quod eilet.& izuzia à 2.2, avr, Luca: 37.| k quod doceret ipfos, ac tfuaiay Vytr y X, x ux ei jcapuuieatleic, Matth.7; 29 ,Marc.cap t. vers.22. lg ideà& fuit. d«ZaZZp fu e$0 marvov, Luc. 4: 1$, 1m verba gratie, exeuntia ex ore eju' omnibus fuere admirationi, Luc.4: 22. Id capere multi non poterant, quomodo mut Je-, fus s, za. an aso) oh, 7: 1$. unde dicunt, 763 TETQ B CtQla auTh, Matth. ij. t Y.j4. Marc,6: 2. qui ignorabat; bacaudivi[fe illum à Patre, Ioh,8: 26. Eximié confite-; batur Petrus de veriis& fermonibus Chrifti, Verba vite ezerna babes, Ioh.6; vers.68. N kt ,.— De dotirina Chrifli. Cap.V.liba. 169 Et Chriftus ipfe, Verba, 21; ego loquor vobis, mund s, 6(os i, Joh.6, 63. Multi audientes crediderunt df& 3$ Aéyor dvrd»jJoh.4.41. 7,40. 8,30. Sed& alii obftupuerunt dicentes; exAnpov ouv$1(Q- 6A Oe, ric JUva?) dvrd. dxden, Joh.é; 60. Tic à didux& xaura ar». Marc, 1, 27, Pontifex rogavit Je[um 4f$ aos dvd, Joh.19,19. aci illa monftri quid aleret, 4.72. Illa;que docuit Jefus,fünt vel 9jyer, vel spinis, Joh.3: 12, PrzedicavitEvam-— gelium regni, Matt. 4, 17.23. 9,34. Dei Luc.8, 1. refrpifcentiam. Matt. 4, 17. Marc.t 14.15. rgo eue impleti efl tempus,(5 apprepiiquavit regnum Dei, refipifcitey d credite Evaugelio Matt. u.5. xd) oxi e) 8A 100v) confer Luc.4; 18. 0a eie mloxoic, wnpuEa] uix uaAaTols qunm, xnpua] Svizu TOY vueuu. d'ecróv. $.73. Sermones, in quibus Jefus«&é dida; Iu/ dvd expofuit,& qua à Patre audiverat, semones & apud Patrem viderat, queque Pater ibum docuerat illique praceperat funt vel publici ve] 1etu privati, $.74.. Publi.i,quos publicepublicis in locis, in templo, in Synagogis, in montibus, in plateis habuit, in maxima audientium frequentia, adeó ut fepe adefleut uvetad'e oU ox Ag oco xam reir awe, Luc.12, 1,& Chriftus fzpé abire neceffum haberet, ive uà 32iGaery 2órór, Marc. 3, 9, Talis publica concio fuit, quae defcribitur Matt.5; 6, 7. in qua egit de vera Peatitudine, de San&orum praftantia, quod fcilicet fint, S4/ terre, Lux mandi: devero fenfu /ez& Dei, quam à mapepulweta fcribarum vindicavit, de eleemofjnis, de precibu, de jejuniis, de tbejauris manentibus, de curis animalis vitae ponendis, de iujlitiá Dei& Regno ejus,&c, Talis fuit, qualem ad Judaeos habuit in templo. Joh.cap.;. Vers.t. 17- 47. Inqua publice euo^éyvee, Deum efle idv» fuum arípa, fe à Patre dili£l» opera Patris videre& facere; vitam habere infe, Imó& multiplex de fe reffimonizm enarrat; 1.Baptifle, qui uspupripnee cà aAnDeia, Verf. 33. 2. Operum, quae teflantur de ipfo. vers.36. 3.Patri, 6mipolas pA TaTilp, erro pipagrópixe AI Sus. Vers 37. 4. Scripiurarum, nea, etc aj uuprupera] RÀ ie Vers 39. g. Sui ipfius, de fe ip?, quod quidem híc non urgebat verf. 1. alibi tamen citat& adducit, Joh. cap.8. verf.:4. Fuitque adeo Teftimonium de illo, quinque teftibus firmatum, veriffimum& certiffimum; cum fecundüm legem do dy6parov paprvpía, a^x0ic habeatur. Joh.8, 17, 18. Talis etiam concio fuit,quam habuit in Syagoga Caperniumitica, ubi docuit, fe effe panem vite, defcendiffe de calo, carnem fuam dare promuudi vita, iam ederdam, fanguinem bibendum effe, Joh 6, 51.54.55. Talis denique fuit, quam habuit à 76 /odvn ipto. T5 pep An 0 prio, ubi dixit, 4 quis fitit veuiat ad ine,&c. Joh,7, 37.38. Et talia compluria omnium oculis funt obvia. $.75. Priv.*iquosfzpe privatim habuit cum privatis. 1. Cum difüpulis, tum Soannzs suus, Matt.9, vers.14. 11, vers,2,3. tum fi, quos ad frequentiffima colloquia admifit; quos indefinentet docuit; imprimis tamen omni ftudio& efficacia& potentia erudivit fub finem vitz; quibufque adeo dediz rera](x. nue fexus o Bam. eia T parar, Matt. 13, 11, lege johus. à 31.& cap.t4.15. 16. 2. Cum adeerfariis[155, qui ipfi infenfiff umi omni genere conaminum annifi funt, ut illum illaquearent in fermone, Matt.22, 14.& perderen:, Matt. 12. V.14. adde Luc.11, v.54.. sdgevovrec ewtv, xg) Qrrevrss Srpioca] 01 66 060 erópaae T(- dud, a xa(a y opio tony dur?, quibus tamen omnibus ita refpondit; ut abirent«GuiopSpo, Matt.22, 34. nec poffent illi 2oxesSsraj Mor, nec auderent vriporiira] auvir vxiri.Matt.22,46.. 3. Cum alisnon malé illi volentibu ut Niccdemo. Joh. 3. cum Samaritana loh,4. cum agrotz, quos fanavit,& verbo erudivit,& folatus eft fapiffime, Matt.o, 2, y Matt, Publici, 5o——(Dedodhrina€9' vaticiniis Chrift. Cap.V. Lib.s. Matt, 15,26. Joh. 5,14. 9535.37. cum 5euuuzrei uno Matt, 8, 19. 2c. cum difeipalo quodam, volente fepelire Patrem fuum. ibidem verf. 21. 22. Cum divite illo veis Matt. 19, 16- 24. 4. Ad uivitates incredulas. Matt, 11,20- 24. 22,37. 5. Ad Patrem fuumidw», Matt. 1:525. 26.27. Luc. 10,2:. Joh. 12, 27.28. Huc imprimis pertinet infignis ille Sermo, quem paulo ante mortem habuit, Joh. 17, 1- 26. Pater, venit bora, glorifica Filium tuum Uc. Telimóm.— 9.76. Id etiam in fermonibus Chrifti obfervandum eft,quod nec ipfe locutus eft extra umhabem— Mofen& Projberas, unde majore potuit jure exigere, ut, qui crederent Mofis jexuuamsetii Met— am fuis credant pias. Joh, 5, 46.47. unde& poftulavit cognof.i de docirina. Joh. 7, vers, 17, Legem Mofis exactiffimé explicuit. Matt, 5, 20- 48. Matt. 15,4. faepe cita vit Prophetarum oracula, Matt, 9,13. Matt, 11,10. Matt. 15,14. 15. Matt. 15:7. Loquutus eft nonnunquam de veteribus exemplis, Matth, 12, 3. j. 40. 41. 42. confer Matt, 22,31.32. 42- 4f. Matth. 24, 15, Joh.6, 45. mitto plura. Mypubole.— 9.77. Chriftus etiam ufus eft hyperbolicis fermonibus. Matt.£, 29.30. fite eua dexter[iandalizat, erue uum, Si manus ,amputa, confer Matt. 18, 8. 9. adde Matt. 5, 45. 40. 41. Mattt. 18, 6. Luc, 6,29. 30. Matt, 19, 24. Facilius efl ndjushev dfg. sgumipasQ Epit dior,&c.. Parabolz,$.78. Etiam fzpe eezConegs& napoialay, Matt, 135 2. 244 316 33* 44. 45. 47^ Matt, 18; 23- 35. 20, 1-16. 21,33- 46. 22, 2-13. 241-13. Joh 10,6. Matth. 23, 24. lddicitur Matt, 13, 3.. Et locutus efl illis cocM a v voy Coa], verf, 34. 23) xen efto Gi VAGA awTO;. MIC, 4533. TelaTa| t oes CoA a]s crea): UA224 arcis Y Ayer, xabus dina d»sem, confer Marc, cap. 4, verf. 2. Quas xaz' idiav difcipulis fuis inve, MalC. Cap, 4s verf. 34. Curautem in Parabolis populo locutus fit, expofuit, Matth. Cap. 13, verf. 1015. 35. Vaticinia d$ o. Etiam«aricinialocutuseft Dominus, Predixit palfiones fuas& glorias, Matt, Domi— 16, vers, 21, 17, 22. 25. 20, 18.19. Luc. 9,22. 44, 18, 31-34. Joh. 3,14. 8,38. 12,32. 33. Difcipulorum fortem, perpeffiones& opprobria. Matt, 10; 17. 18. Joh. 16,2. 2518. Jude proditionem. Joh. 6,64. 7c. 71. 13,2 1. Hierofolymze interitum, Matth aj, Y. 38. cap. 24, 2, Luc. 15, 41-45, Ecclefiz varia ac diverfa fata, Matt, 24, 4- 30. slà eyoj'ay, Matt. 24,12. $.8o. Ita docendo& loquendo oflendit Dominus, fe effe vert Propbetam,promiffum Deut, 18. Diclorem ad juflitiam. Joil. 2. cui Deus dedit linouam erttditorumynut tempeflive fciret loqui verbum, Ef, 50. Dixerat Matt, 14,«2. Omen: féribam infistutum in regum celorum fimilem effe Patri familias, qui profert é thefanro fuo xaxd xgi«a2aja. ldfaciendo prz omnibus, oftendit feetle omnium fcribarum Principem& Dominum, Veritatem afferuit placide, mendacium confutavit folide, fuperbiam proftravit potenter. Errantes correxit decenter, Morftos fuaviffime eft folatus, Infirmos amiciffim:é hortatus, Jufliiam docuit, regnum coelorum nunciavit, viam vite monftravit, omnes vocavit, judicium inobedientibus comminatus, vitam credentibus& refipifcentibus pollicitus. Mofen confirmavit. Prophetas explicavit, vetera cum novis comparavit, umbram& corpus, promiffionem& Evangelium, legem& gratiam conciliavit, Talis igitur did«sxaA sdbror ciim 6 qi'IopaiA, cui merito dici potuit, cidapóy, cri 972 Ses DAD uUa: did era Q-. Sique quisquam, ille veré potens fuit 42] veg xuNem p Tí dd asxaMa va iouaqeiew y x, TS ari éyoflac Gyon,"Tit. 159. re ferraeni- 5. 81, Si penitius fermone; Chrifli intuemur, deprchendimusjn illis abundé& pes tradiE De[umma(rmontim Chrifii, Cap.V. liba. ri traditam omnem doctrinam falutarem, omnem agnitionem veritatis, quae eft fecundüm chiti cenpietatem, omnem fapientiam celeftem& divinam, ade ut ex folis Chrifti verbis cont- vlogia, Theponi& contexi poffet elegantiffimum& perfe&iffimum corpus ac fyítema doctrinze Theologicz;quod hic tentallemus,fi per brevitatem licuiffet. Do&rinam de Deo Patre,&& operibus illius; de DeoFilio,illius cum Patre unitate,& praeagnitione; de Deo Spiritu, illiufque aeterna proceffiones de incarnatione Go 24:8, de operibus, patfionibus, glo:iis illius; deeffufione Spiritus S. illiufque varia in San&is operatione; de juftitia, de regno Dei;de evangelio, de fan&tificatione& bonis operibus, de libertate filiorum Dei, de novo Teítamento;de baptifmo;de ccena; de lege;illiufque praeceptis,de dile&ione, de coucupiÍcentia;de facrificiis,de fabbato, de circumcifione, de pafchate, de altari; de conjugio, de anim: immortalitate,de refurre&ione,de jdicio noviifimo,de interirn mundi,de vita eterna 5 de vocatione gentium, de Anti-Chrifto, de apoftafia, de peccato irremiffibili, de fcandalis,de morte,de Diabolo& gehenna, aliaque plurima, ad unguem omnia enarravit expofuit; fimplicium fe accommodanscaptui; opinione vana fcientiz inflatorum occure rens faftui; de fublimibus loquens humiliter; de invifibilibus palpabiliter; de ab/conditis intelligibiliter; imó omnibus fa&us omnia, ut omnes lucraretur,&(alvifica cognitione impleret omnes, Ita veré Deus in ultimo dierum locutus eft nobis in Filio, Hebr.1: 1, idque ita abundanter,ut nemo unquam Prophetarum plura docuerit& dixerit,unde& quatuor Evangeliítz,divinitus excitati,cum cura illa defcripferunt. Hzc, qu Chriftus docuit,tenenda nobis funt, Th autem maue é o£uad« Q Vned3w duc etg ri O- fuae, 2 Tim, 3:14. à Chrifto nimirum, fapientii Patris, quae egit ut eft Prov. i: 19.20, IHD2n ia platea clamavit, in forts extulit vocem fuam, in capite flreperarum clamavit, in foribus portavum, in avitate verba fita dixit, Quare fi quisérspodWuevaA ci, C ni dopo ép era, 0121891 Ade 2o Domini noftri Tefu Chrifli, ide verípo?), uxdiv ceu, 1 Tim.6: 3.4, 0 à pRoev& Ti didus o0 peii, Dy vx Ed, 2 Joh, verf. 9. $.82. Cum autem hzc omnia ne in operis quidem jufti materia,nedum hujus tam re- r.ocus cifi, digne exprimi poflint; haut tamen tempero mihi, quin nonnulla infignia oracula Mate tt; 28. dictaque Salvatoris noftri híc inferam,& pleniusexplicem, Primum autem teneat lo- expiicacas, cum oraculumeximium illud verbumque Chrifti;Matt. 1 1: 28.29.30. quod à nullo alio Evangeliftarum notatum eft, ubi in y.28. notandum| 1. Quid füadeat jubeatque Dominus, Art poc s, in quibus verbis eft amica quafi invitatio, ut Matt. 22: 4. d*O« eic ox ydpue, 2, Quos Invitet, vraylec oi xomisvres C mepopricuSoor, 3. Quid venientibus promittat x2: drama Use ópa, In reliquis verfibus rurfum videndum 1. Quid exigat;^paze 7 Quylr uu,€ adero,&c,. 2. Quid promittat; Z, eipiccle avdvrauew,&c, 3. Quo argumen to& ratione tum praeceptum tum promiffum ftabiliat, 2v; edo; epu,&c. à. 99(vos jue 24g 9c&c, $.83. Ads veniteinquit, Ita& Petro& Andrez, cum à pifcatione illos ad difcipus Venite. latum vocaret, dixit Aejv« óz7e0 ua, illi flatim dpévrec(x. dYwrua iuoxd Su(gy dvd Matt.4: 18. 19. Marcar:i7.. Igitur hi juffi funt ita venire, ut fimul juberentur ordinaria opera & vocationem derelinquere, confer Matt,19: 27, Ecce nos dereliquimm omnia,(fecuti fumus te, Quos autem hic monet Dominus, A«dr«, ii poffunt manere in opere& erdinaria vocatione,& nil minus venire,ut ne putemus,qui ad Dominum veniunt, neceffum habe. re tatum externum mutare& civilem,& omnino 6o nep t£eABeiv, 1 Cor.5: 10. nec cu» rare amplius(e' fieriua, $.84, Dominus,qui venit in mundum;quique venit ad nos,vult venire nos ad fe,ut nos y 2 non ue 172 De explicatione loci ZYGattb, v: 28-30. Cap.V.Lib.. non priores amavimus Deum, fed Deus ptior amavit n5, 1 Joh.4: IO, itanec Dos priores venimus, fed Dominus prior venit ad nos, Non veniremus nos,nifi veniffet ipfe;nec veniffet quifquam«x24; nifi venturus fuit ipfe. Imà adhuc venit Dominus. Joh..4: 2j Si q«i me diligit,&c. veniemus ad illum, x94 ul) eap dvi eciicopBp, Veniente igitur il» Jo, venientibus nobis, certior eft& celerior occurfus. $.8$. Feuimus non uno modo, vel adventu corporali, quemadmodum Regina Aufhri PAOcr 6 T wipikirav$59, Matthaz: 42.& Chriftus duobus difcipulis rogantibus ee pires, dicebat, ipe C idere Joh: 37--40.. vel Spirituali, hoc eft,cum cor,vota,defideria, cogitationes aliorfum dirigimus: ut enim hac ratione faepe fumus ubi non fumus, ita& venimus, quó non venimus, ubi tbefaurus nofler ibi ccr noftrum, Matt.6: 21, ubi vota noftra& cogitationes, ubi proprie eft sapezia noflra, Ita Apoftolus aav qu capri erat exapzv mi aveiu2li Corinthiis& agebat«s crapov ut prafens. Y Cor.: vers. 3. confer vers. euuex Sirrav Guy xg) và tug avoualG-, confer Cololl.z:«. $. 86. Chriftus, dum dicit venire, imprimis cupit, ut cor fpiritusque nofter veniat, Neque opusefl,ut exeamu é tcrra Cbaldaorum, éy 6 terra ncfira,& in aliam migremus terram(A.7: 3.4.) ed manentes,ubi fumus, poffumus venire,& Domino dicenti, venite,. obedientiam prafflare, Nil enim aliud eft hoc veuire, quàm credere, confugere, quarere; re(picere ad Dominum, grata facere illi, ambulare coram illo, ofculari illum, apprehendere illum, ut alibi Scriptura loquitur."2N 328; Pfal.z:ir. Ofudamuni Filium.Btuti eonfugi:utes ad lum. Ef.27:5.. AApprebendat arcem meam, Genef.49:10.. illi adbafío populorum, Ef.es:1, Cvpo 125: Apoftolo idem eft«jare za] m 9i, mpectpy t, nfi. cap 3r, Hebr.1:: 5.6. Igitur veuians ad Dominum, cum credimusin illum,ampledi€timur, confitemur illum, obedimus illi, nosque illi committimus, nine feu ffiritus hic funt primae partes, xap4ia 99«ig w«?), nec corpor: poftremze, nam& eiui iue 242, Rom.t0: 1c. etiam corpora funt /iienda Deo Susia, Rom. 1:: v1, ut itaglorificetur €v qt) COAXTI AG, xgi 6x Td eviipali 4ucr, 1 Cor.&: 20,& ipft fervetur Q iAcxnyr apa, a Theff.;:25,. Venit Dominus totus ad nos, obtulit fe torum pronobis, Quare& turi veniamus ad Dominum, $.87. Dehoc adventu Sermo eft Ef,45.v.24, In Domino juflitie, NY3! Y. ad ipfam veuiet, omnis qui venit, Jerem.cap.16.vers, 19. 24d fe pentes venient, Pfalm.86. v.9. Omnes gentes, quas fecifliy veuieut, confer Apoc, 15: 4. Imó& Joh 6:35. à igxiplip- arn si xa) ómnia cicius Kc, pro quo eft vers.qo, 6 S«opoy 7 div. Im apsioem ab rdpat, xj aive(o 12, pro illo parallele ponitur vers.s4.56, Brevi,totum& epytv'* 91e, quod, ell,«£ credamus in illum, quem mifit ile, Joh.6.v.z 9, una hác voce commendatur, dirt venite, 5.88. Hoc venire non eft noftrarum virium, Nemo poteft venire ad we nfi Pater trabat illum, hoc eft, ni audiat à Patre, C difcat. Joh.6:44:45. confer vers.6«. nemo pisi venire ad me, nifi datum frt ili à Patre meo, ux fiue Chrifto non po[[umus iei ed, johas: X.f. itanec venite, Trabe nos, pojl te currens. Cantic.1: 4. 4.89. Nil minus veré& congrué dicitur venite, lta enim docemur, quid à nobis exi£at Dominus; velitque non Svcíay, non ayccQozav, non ézoxsviuua(x, fed venire, confer Mich. 6: 8, Hof.c:6, Id eft£' SQOxaa T Ow(o d2aOor X, eOatgeccov Z r£Àeey. Rom, 12:2, Secundó,quid acquifiverit nobis Dominus, nimirum jus veniendi, Neque enim dicere pollet,- eyize, Difl eajincíav in ipfo baberenme ciz bo eiGdev? diyicr, neque n. bi intiafft viAU Tcceuem Q uvam, Hebra0:719,2 0 mportpy i aia v 4G ajireiac, Heb, 4:16, Dominus enim ^ Li ü "4 De explicatione loci Matt.1:28-20: Cap.V.Libs. v3 enim jubet venire; nec abfaue jure jubet."Tertio, quid in nobis velit efficere, Jubet venire,quia facit nos venire,quod jubet nos facere,id vult in nobis facere, Eft enim 6 énpyav er jpáv 2, SiNem qq) érpyerv, Phil.2: v.13. Ut cum dicebat, Adaps depo Eo Joh.11: Y;& G2«$0 Marce: 41, Lazarum fecit& puellam veuire Q furgere, ta dum nobis dicit, Fenite, facit nos venire. Et quia, dum nos facit venire, id non facit citra noftri fenfam, fed ita; ut cor, animum, nosque totos fan&tificet,& faciat oblationem jjontanien! ideo eó magis dicit venite; illa enim efficacia operationis fuce divinz efl,ut fponte velint, veniant, accedant;currant,ament,credant,confidant,obediant,quos fecit venire, velle, accedere, currere, amare, credere, confidere, obedire, Denique& hac loquendi ac vocandi ratione efficitur, ut omnis mundus reddatur dvamonóyvlo-,& sav e dna pez Rom.2:1, 3:19. jubentur, vocantur, monentur eyes venire, Hanc qui aengórs&e con» - fein unt, cos exesiQor?)* Rom.2;4. Hebr.2:3. nec valet. Non peoffamus venire, Corruptio enim, 22a ef, Ijraél; ex teeft, quod non potes, Hof.13:v.8. Neculpa Jefum: juffit te venire: nec tenetur tibi magis, Ne fs oculus tuus malus, nec lingua. blafphemet tua; quod /ic bonu fuit Dominus. Matt.20; 15. 9.90. In venientibus animadverti poteft,«nde veniant,& q40, Quos Dominus, ut veniant, jubet, ii veniunt é sumo, 4105 dedifli mibi 6f. xósuu émundo Joha:6. àquo » tempore dicuntur, non amplius efle à«? xócgce. Joh.i7:16.€ reguo teuebrarum. Col. 1:13, . À lese peccati&j mortis, Rom,8: 2. Imà& à lege veteri, à jugo ceremoniarum, ab oblationibus pecudum, à&2uuao td) mono, x2) dfaoiooie Quoi, Hebr.9:10, nam& illis dictum venite, ut ex fequentibus mox apparebit, $.91. Quó venire debeant, dicit ec j«,. 41d fe jubet venire Dominus: cujus Do- Ad me, mini titulos lege Matth.16.v.t6. Joh.o:3$. Joh.8:12. 16:7.11. 11725. 1Tim.2:6, Venite, inquit, ad me, Lucem gentium, Gloriam populi frael Luc.2:32. qui aute mandi fandationem[um preapgnitw 1 Petr 1:20, ab initio promiffus, Patribus olim exfpectatus, in ceremoniis adumbratus, nunc in carne manifeftatus, pauló poft per palJioues confume mandus, Hebr.i.v.to. $.92. Dum jubet venire a4 fe, jubet fimul ne amplius veniamus ad altare manu fa« s.&um, ad fan&uarium terreftre, ad montem palpabilem Sina, nec umbratilem Zion, nec | catbedram Mofis vifibilem.Hebri2:18.19..€ ayortAsA o 3ali dua punire Cod j xal exar agUpls Z, yrépp Xy cxoro, xg) Sut,&c, Venit enim nunc hora, ut ad Servarorem folum, unicum, Mediatorem, Sacerdotem, Regem, Dominum, veniamus,& dicamus, Do« mus Jacob. Ite, eamus in lue Domini, E.cap.2.vers.s. Nectantüm, fed& jubet peccato . valedicere, nec illi diutius£nuives Rom.6.v.1. confer vers.14. dpaplia iu€ xveniod, tU Dicit enim Feuite ad m; vivitemihi: fiftite vos Deo, ut é mortuis(s, Rom.6: 13e ita in hoc verbo eft oblatio Lizertatz à jugo tum peccati, tum legis. Poteflque illis, qui veniun:, eu venerunt ad Dominum dicentem, As07« eyéc us dici, Fenijtis ad montem Zim,( civitatem Dci vivi,&c, Hebrcap.2. vers.22.23,24« Talis abundat gratia ve« nientibus, uM $.91. Domino dicenti, Feaite, non refpondendum eft, Tos^y N33 Nó»"n Je. Iem. 2: v. 31, fed, Ecce veni, Fauie v-lautatem tuam, Domi-e, delector. Pfal.40:9. Age, afendamu ad montem Domiui, Ef,a.v.3, ge convertamur ad Domm.m, Hof.6:1, Etiamfi conjun&a(it duriflina conditio, nobisque adhuc dicatur. quod Abrahamo AGor.7? Vers, 7, Exi é cognatiore tuas aut quod dicebat Dominus 7j zpxovri ili, Qu: babes, veude, veni fequere me Luca; versa.22..& difcipulo illi, Matt.8;vers.a2, 4e ve; put y 3 s [LIA Laborantes, -— vA Deexplicatione loci eJYCattbav:28-30.. Cap. V. Lib. Süd] GUc taflov venpoóc, aut debeamus cum Apoftolis relinquere omuia Matt, 1: 27, 29. tamen veniendum eft, nec imitandus ve/ex«ille, oc«752.94 AvzcspSpO-, Matt, 19. verf,22. Luc.18: verf. 23. Imo, etiamfi anima(lt ponenda propter Jefum, veniendum eít. $.94: Quidni enim veniendum fit. 1. Dominus eft, qui dicit, venite,& non venire. mus? óixalv(zpy G laudat fervos fuos: Dico buit, abi,(y abit;& alii, veni,& venit; Mett.$: y. quanto magis Domino id dicente, veniendum eft?. 2. Redemptor eft, qui dicit Fcuite, qui purgavit nos fibi Aaór mreesómov, Tit. 2: 14. Mortuus ell pro omnibus ut ipf vivant omues, 2 Cor. 5, v.14. venit ut ad ipfum veniant omnes.;, Etiam necesfitatis noftrz fenfus nos monet, ut veniamus, /Egrotus, pauper, reus, cecus, infirmus, triftis fubüdium quarit& accedit. Atqui tales fumus omnes nos, imó pejores. 4. Moveatnos fuavis promiffio. Qri ad me venit, non ejiciam extra, Joh.6:37. Imó& Pena, venientibus parata, z259 drazauew, Joh.6. v. 15. qui venit ad me, 4 uà zevden, confer verf, 39.40. adde Joh.10:28.. Qui veniunt, illis dicetur, A:o«, x2) cuvecyede 66(9 d'eravor vtt. ueyahu 98, Apoc.19:17,& tandem, dore beuedicli Patris mei, Matt.25: 34. s. Non erimus Chrifti, nifi veniamus ad Chriftum, Joh.to:27. 6:37. Ad nullum alium venire poffa. mus, ubi nobis bene fit. AC, 4: 12, Ef.45:23.. Pudefient omnes 32 C230; inde Petrus xUeke, Gor Tiva, acreAeusiusSa, Joh.6: 68. Quis mibi in. celis, d preter te uon ejl in terra, Píal.7 5: 25. 7. Venit Regina Auflri ob Salomonis fapientiam, Et ecce Aer Xoxousil f «dv, Matt.12: 42, $.95. Ii; quos venire ad fe jubet Setvator, funt 1. vri. 2, oi wemirec, 3. np mpapTiCMÉVOL, 9.96, Onmes vocat, E(t enim lytrum pro omnibus y Tim.2; verf. 6. mortem gufavit pro ouibus, Hebr. 2:9. 2 Cor, 5:15. gratia. illius illaxit omuibus Tit. 2:11.& juffitia il. lins eft i5& fuper omues Rom.3: 22. Generalis eft hzec particula, univerfalitatis index; non quidem complectens frue excepticu: omnes, ftatim enim reftringiturad 9c xomux(;, omnem tamen 4/z2e Lu diffindionem tollens. Venite ones,€ 99 52: fece, Rom: a1. Igitur omnes nation's, linguae, tribus, populos( Apoc.$:9.) omnem fexum& conditionem hzc vox tangit;. non eft hic Judaeus nec Graecus;. nou fervus. nec libertus s nou masy nec femina, zàv«: omnes una voce adeffe jubet Dominus. Galat. 3: 28. Vocantur. fant; adelefcentes, filii filisque, fervi& ancille, adeoque 422793 omnis caro, fuper quam etiam Siiri'us elfufus e(l. Jocl.3: 1.2. Ne quis igitur prava fibi przecludat dubitatione viam,ne. que peculiarem fibi quis tribuat praerogativam,| Ex equoenim jubentur venire omues, O;nues familie terre in hoc feminebenedicuntur. Omnes familiz in eodem adeffe juben. tur. Nec adulti tantüm,fed& infantes, Matt.19: 14, docs(E araidia, Z, ut noA Utt a. D ferr apó: us, Imo& mexora) ua ripraj, Mattz i: 32. $.97. Sed vec womuv(e. Vox semis fignificat 1. Laborare,& quidem manibus 1 Cor.4. verf. 2. Ephef, 4, v.28. A&tor,26. v.34.35..(Eie aeefayc um Uni n(ey aj xepss ab TU eee. FTIS XO TIGV(LS d'e avia Caves T adrwsvlor, 2, Moleftiam quamlibet fubire, 1Cor.15:10. Güresóregor eva sraslov nomine, ApoC.2:3. JJ&(9 vous ue xexomiaxaz 3j s xóa, Y Tim.4: 10, Rom.16: 6, 4. Notat& defatigadionem, Joh.4: 6,«exeztanii i 3$ éJermepiaus, 5, Etiam docentes dicuntur woziav& Ado xg) ddacxaAig, 1T im.s, verí,17. confer 1 Thell. 5: 12. 5.98. Igitur hicnotabuntur /aberanres& defatigatinon externis manibus,nec externis ambulationibus feu itineribus, fed quibuslibet moleftiis& adverfitatibus, Omnis noftra vit4 * De explcatione loci Mattb.i:28-30. Cap.V.lib:— vr vita eft 9D sóQ., sn Q., Ax 9 Q- Job.s: y. RP py*» con Job. 3: 9. Et occultaffes p. arumnam ab ovulis meis, Pfal.9: 1o. DN»Dy CO30T3 exyulratio illerum Lxx. G. enemy ad« va» erumna& vanitas, Ad hoslabores& eerumnas pertinent non tantüm triftitize& zerumna,omnibus obviz cottidie; nec tantüm fudor faciei, in quo comeditur panis, Gen.7, fcd Spiritualis imprimis miferia, animi imbecillitas» lu&a varia cum carne& fanguine. cum Principibus tenebrarum feculi Ephef.6; 12. peccatum inbabirans Romy: vy, Lex peccati án meinbrisibid. verf.1;. corpus morts verfa 4. fragilitas.corru ptio mors, Hos ita varie laborantes& miferé atfli&tos venire jubet Dominus ad fe, $-99. Eofdem dicit z«gepricu£ruc oneratos, peccati nim, onere. Peccata graviffimum onusíunt, Magnum ef! peccatum meum WO pra quàm ferre po[Jim, fentiebat reprobus Cain, Genef.4: 13. 22D 1122? 122 NÜUD2 ut onus&4ave graves exfliterunt pra me, queritur David de pravizatibw fuis.Pfal.38: 5, Peccatum enim cumulat in nos mortem, iram;tnáledi&ionem, eterna tormina,terrores, gravat confcientiam,accufat. Neque enim uA &risis xpi ele 93 odor Matt.8:6, ulla ratione peccati pondus adaquat. Hos nunc laborantes& cum cottidianis malis tum animz, tum corporis,graviter collu&antes. Et hos oneratos,'qui peccati mole premuntur,& poenis peccato imminentibus terrentur, ac ira Dei percelluntur,& aeterna tormina horrent, Chriftus ad fe venire jubet. Qui tamen nec tales effent;nifi Chriftus illos tales feciffet, Ex fe enim nemo miferiam fuam agnofcit, nec defectus fuos fentit. $. 160. Calvinus nofter monet in Harmonia füa,nonnullos ous cj»[aborem reffringere ad legales ceremonias, quos nimis extenuare, ait, Chrifli fententiam 5 quamvis fateazur, in^ tolerabile fuilJe onus leoi,(& quod animas obrueret, Stet igitur expofitio allata, fed& addatur altera; nim, intelligit Chriftus per xoziev(zs laborantes feu defatigatos etiam illos, qui ex diuturna latione legalis jugi,& protrattione fpei /aborem& infignem defatigationem ac moleftiam experti funt. Lex cum jte comparatur. AG 1 f:16. Gal.s:1,. Et fuitcertéjugum Lex praecipiens de facrificiis, lotionibus, cibis& diebus, impofita fub comminatione maledictionis, exercita magno cum rigore in transgreflores, habens inflar chirographi Coli:14. in fe infirma dj imatilis, Hebr, 7:19. quzeque plane cultores fuos comprefliflet; nift infimul habuitfet exizy 7. 12Mévrov 2yaSav Hebr.10. v. 1.& fuiffet Tatdayoyóe eie 24e iv Gal.3: 24.& Sacramentorum induiffet naturam, quz füb vifibili imagine invifibilem reprafentant& obfignant gratiam, Hi ita xol,& cottidie ras auras Svaiar dopoge eipories Hebr, 1c: i. inde magis etiam&xcaa(gy& defatigati funt, quod fuerunt viudli ffe; Zach.9: 12. hoceft, cottidie fperarunt gratiam ab initio promiffam,& igmplementum pro« mijJionts Pagribus fale AGor.13: v.31. ad quam G^ dudexaguNor évéxhwelg vis(n xg nj4ipay AacesUor fperavit xa(zvrioa; AGtor.26:7. quamque iz«3uun(r id'esy Gc duover, nec tamen. &idov, nec sieur, Matt. 13: 17. à qua fpe comparantur cummuliere€» cpi ixoUry, QU xpaé4 odirs(& Apoc.tz; v.2. Et quidni Legis hujus cultores,& fpei hujus adcó rardantis alumni cum xeziom defatigatis comparari pollint, qui alibi dicuntur /rieuzes Deut. 29:19, Efa.g5:1. vindi in fovea fme aqua Zach.9: v, 1. fracli vorde, captivi, Inpentes Efa.G 1:1. 2, Speculatores Mich.7: 4, parvo momento derelilli, Efa.s4; 7. mulier derelicla,maujla Spiritu 8 Efa.54: 6. $101. Nec fruflra hi ita wozuilss dicuntur zreooprisutses onerati; nam faperimpofitum illis fuit aliud os, non à Deo,(ed ab hominibus, Seribir, Pharijadt; Suerdotibus multo gravius& durius illo jugo;quod portabant é pracepto Dei; de quo onere eft Matt, 23: V4 ligant poprin. Bapin xg) ducfag usn, ng) VinriGinew B ToU; ejus T«Y Opa ay, s et Et onerati, Y* ego telo. eilabo vos, vé— Deesplicatione Mattb.i: 28.30. Cap.V.Liba. fer Luci: 46.. Scilicet onerarunt illi populum multis praeceptis, omittentes& Baydzi. g^& meliora sé vine Yderuisvres d nd Jospier y 444 G. dynSov y 2]. nóptver, Matt.23: 2. injungentes 2a7is14e aéhieiav, C Eig av, C xaxov€ uvav, Mare.7: 4, G talia plurima; fep? euam dje abo sraaddhetv aurov ev eg Gd wore vh éGbu GG à«e, Matt.1g: 3-6. diddr. xofles didarxaAlas SrrdA ua düpuruvAbidem y.9. adeo ut& hoc refpe&tu mifer populus, tempore inprimis Chrifti,admodum fuerit vegoflispAó-; fuper quos etiam mufericordia| Ízpé Servator commotus fuitjzvi^ev 6n opinan, topaapaéros ret emp Ca(n. eit Ty ovg muda,| Matt.9: 36. Marc.6: 44. Huc acceffit onus fervitutis gentium, quibus fuberant, à quibus pro lubitu cenfebantar,& varié atfigebantur, à quarum exercitibus tandem exllitit»;.| xAsuim n I«u(g2ij. Luc.21: 20, quam ob rem Doinatores ejuláruut,& juziter nomen Dei ' IP Jhretum ac blasphematum fuic Efa.s2:«, Imó& onus frequentium exiliorum& rapina. rum; deniqne plurimorum fcandalorum in doctrina& operibus,ubi in mendacium mutavit legem Del/iylus. fallax fcribarum, $az2. Hi igitur,ut paucis repetam,dicti funtàChrifto&i v8 zZ TegspriGuiva 1Qui D peccati fenfu adfecti& terrore illius perculfi,& onere illius preffi laborarunt, 2. Qui ju. q gum& fervitutem legis geftarunt,& longa fpe emaceratifunt; imó& varié ab homini. a bus agitati;caftigati,& vanis traditionibus ac inftitutis, ad fuperftitionem ufque onerati 0 fuerunt. Priori fenfu hzec verba Chrifti conveniunt omni tempori. Pofteriori;elapfo tan tum tempori prioris& Veteris Teftamenti." $.103. His venientibus ad feeximii quid promittit Dominus, Et ego refoüllabo wo, il Vox arasavey requiem& refocillationem tum animi, tum corpori: notat, 1 Cor. 16. y.38, Y dvbmup(ay*y9 To vor YU, Conf 2 Cor. 7: 13. Philem,y.7.:0. Matt. 26: 45.xal«d d C dra- d eraut. confer Marc 6: 31. Luca2; 194: 4v draaww, pdt mi ebopaire, Hifce conformi- i ter promittit Servator requiem omnem;& externam& internam, corporalem& fpiritualem,temporalem& ateruam, i $-104. Si pervazi zc,&c, intelligantur, quie fenfu peccati& irz divine laborant, n tunc fenfüs hujus promiffi hicerit.Ego peccata veftra auferam, cum Deo vos reconciliabo,& perSpiritum meum fandtificabo,dumque hic in terris agitis,speuer€ ed; ior Cor(1 Tim,a, ü y'.2) vobis procurabo,& poft hanc vitam in veram vos quietem introducam,ut griefcatis à laboribus veftris, Apoc.14.:13. Venet in paceyrequieftent in leclts fuis. E(a. s 7: t.& poflreuo die n vos refufcitab), Joh.6: 39. Gratuita peccatorum remiffio, vera cum Deo reconciliatio, fan- p &ificatio per Spiritum S. fpes vite& falutis)fola tranquillat laborantes& oneratos Hac r Khriftus adducit, applicat, donat. Ideó vere dvazadi spas. W $.1€5. Siautem intelligamus, füb /ece fervientes,&c. fenfus erit. ego GA Caro viuor ta k yspaso Galat.4: 5. xepéoeagor abolzbo G éiedio telam, Col.2: A4, jugum oneroi tui, virgam, Exadlorir frangat Efa.9: 3, fraclos corde obligabo, captivis libertatem, vincis apertiouem pre- r mulgabo, anumque beucplaciti Domini,& omnes lugentes con[olabor Efa.61: Y, 1, 2, confet à Dan.9:34. 6 uetfoixo» felvamypacemque nanciabo Eph,2; 17.Et veré vos liberabo, loh.8: 36. Q ut fletis in libertate Gal.5: 1. G remifto vobis annuncietur,($ ab omnibus. quibus non potuit n in lege Mofis juflificari,A&13:]38.19. faciamque;ut non deffizramini ulla re Pfalm.23: 1. ut n fluvii à ventre vefiro fluant aque vive Joh.7: 38.& 6 4 duZn 2,€ GO mw vrüpua iQ inu evaz4vn) in feculum 1 Petr,4: verí.18. vofque edatis bonum, vinum(y lacs d, anima vefira y in pinguedine delicieturEfa.s s, ver(.2.3.. Libertas à lege; à commemoratione peccati, à t fcri ptione chirographi, à fervitutecarnali; effufio Spiritus promiffionis Sancti, benedi- f &io in fupercaleftibus, haereditas mundi, addu&io gentium, tranquillavit illogqui olim l de De explicatione loci Mattb.n: 28-20. Cap.V.libs: /— 77 defatigati fuerunt,& onerati inflitutis legalibus. Ita liberati intrárunt inrequiem Dei, it GGCarisuir, qui olim dieat ml Aud GG 3«2, Hebr.4: 9.10.11, de quaxa(zade4 agitur Píalm.95: t1. $. 106. Ita igitur Chriflus vere éyoea/A4, unde& dicitur Pax noffra Eph.2: 14. now TrauquillatoryGenef,49: 1o. Rex Paus Hebr.7: 2. qui folatur nos ab operibus noflris, ó 4olore,Genef.s: 29. sapa'xAsl- 1 Joh,2, v.1, de quo Moli di&um, facies mee ibunt, hoc eft, Angelus faciei meus, 12"Dm e faciam ze requic[cere, Exod.3 31 14. In anat/ronibus gramrinis facic me quief.ere, PWA3O*D Dy. ad aquas quietum ducit me, Pfalm.23: 1. confer Efa, Il:10. 7122 1122 DIY dy erit requies ejus gloria, Pal. 16: 7. Redi animaimea,'2TW2D ad requiem tuam, ut extra arcam Noze columba non invenicbat D LXX. avdwawow locum quiefcendi ped: f4o,Genef 8; 9. ita nec extra Chriftum horno. confer Ef. 45. Refpiuite ad me, G faloamini omues fines terra, 4.107. Qui venunt;illos refocillabit, vac 96"rig toy cic aprór pA Doro elTa Joh.s: 16. oi dxe(grru 9 Qursc 90 qs Gv, Qioov)). Joh.s: 25. Igitur qui vult iderv ijkfox. aad ac Gc tran quillitate frui,& nunc,& in feculum,ioy G9 ujepóc ad vóv. Etiam qui veniunt,oportet,ut ve» niant ec xomiavlie C 7«poprisjooi, non enim eget Jefu refocillatore, qui non fentit xózroy&C onus quo premitur. $-108, Vocatis ita omnibus ad veniendum, exponit Dominus, quid à refocillatis fuis rottice joexigat,quoque illos velit gere xavóvi quidque epoveiv.Phil. 5: 16. Gal.6:16 ut ne gratiam 8" meom, illius ad carnis convertant indulgentiam;aut /iPertas illisfit£inuaA vpn T xaxias yPettr.ze V.16."Apart, inquit,? Quyórus ip üpsdc, Tollite jugum meum[uper vos, Jugum Chrifti fuccedit jugo veteri,hoc non confiftit cum dvezass(,illud bené;jugum merm,inquit;quod vobis impono pro jure meo,fub quod apéze uo vos mittere,quod decet meos fubire,quod libertatem,quam peperi non minuit. J424:in communi ufu eft.quod boum jun&torum collis imponitur. Olim hoftcs viti wazebantur fub jugum, hoc eft, duabus haftis humi defixis hafta transverfa fuper eas deligabatur. Has fubire inermes cogebantur per ignominiam; & ita confelfionem edere, fe vi&tos domitofque effe, L. Quinctius Cincinnatus id primus dicitur inftituille.Chrifti jugum non e(t jugum boum,multo minus jugum ignomin ize. $109. Intelligit Chriftus pet jugsem fium omne id quod imponit fuis,quodque portati vult à fuis& fufcipi, 1.Legem jujlitie fidei, 2. Legem:baritatis filisl*. 1] oh. 1:23. H eft preceptum ejuc, ut credamus,& amemu. 3. Crucem,& affli&iones, per quas probari vult fuos. Illa cum jugo comparat, quia illis continentur Sancu in ordine& officio, quia catni jugum videntur, quia fzepé jugi inftar premunt, videlicet crux Qui Chrifti funt, oportet, ut ad legem ejus pra. lentur. Ef.42: 4. Jerem. 31:33. Deut.3:: 11.12.14, Rom.to. v.6--1o. QuiChrilli funt, oportet, ut in amore a:wbulest, In boc copnofcent omes ,quod difcipuli mei epis, iav dyydimloo Cy eve& dioi, Joh.az: 35. Hoc praceptum novum dee dit wvbis, ut amemus nos scvicesm, Joh,tg: 14. 15:12. confer 1]J0h.2: v.7.8. 2Joh v.5.6. Qui denique Chrifti funt, oportet«racem Chrifti ferant. Match 16: 24.25... Luc.9: v.13« mrdyreg of 2iAorTtc eücsCac Cir év xotg Ines diwx 9u(vraj. 2 Tim,cap.3. verfaaz. AGor. 14. verf.22. $410. Tulite,inquit;fzper vos fponte fufcipite, lubentes ferte, cum gaudio fubite, car-. nem cogite in obedientiam.Conveniens eft hoc jugum à Chrifti populo tolli Credendum eft in illum;in quo eft juftitia, Charitate profequendus ille;qui infinita charitate nos profecutus eft. Crux ferenda propter illum, qui ob nos cruci adfixus eft.Moriendum cum illo, per quem vivemus in futuro feculo, z$11 Se d vs Deexplicatione loci eYCattb.v1,28-30. Cap.V. Tiba. Ecdifciteà f$. 111. Secundo exigit, udBere zm ipu difcite à me, à Chrifto Do&ore difcendum eft, me^ Debemus effe 77v"3129 D.&i à Domino in carne manifeflato. Ef, f4»13. ne fimus 419 r4»*93y3 Jerem.;1, 18. Docuit Chriftus verbo,& opert. Xawe»izravay Aaronpaupayr 1, Petr 2,27, Difcimuà Chrifto, cum ad verbum& opera illius attendimus, Didiimy, eum fecundüm verbum ejus ambulamus,&(& ipya T 9«s ipyaQiuiba. Joh. cap. 6,y. 28, Cumque multa doceat Chriftus, multaque difcere habeamus à Chrifto, hic in fpecie duo commendat difcenda,&acrn(x xa) rawewórw(n, Difcite à me, OTI tp 0; Eig Xg TUTEIY TU xapdia, To cri accipi poteft eidi«ac, ut fignificet, quid à Chrifto difcere debeamus. Sumi etiam poteft 4,77,054x8;, ut caufa indicetur, cur à Chrifto difcere debeamus, ninirum quia mn[uctu cft,&c.. ne accedere aut difcere vereamur ab illo, qui benignus magifler eft, cujus nec terribilis vox. nec horribilis forma, nec fplendor oculos firingit 5 qui ipfe tuas ómaxol. Hebr.:,8. Sed nunc primum tenemus. Manfuetudo Chrifti diícenda & imitanda efl, 44 eyairw(z deícribnnt Ethici uecoms(z ao: épyac. Ariflot, libr. 4. Ethic. Cap. 4» VerS, 5. à apa. G- ex égu siuoprizós non efl ad puniendum yrouw, ava uar svy-| 2rspuxéc» fed potiusad. guojcendum. Habemus Servatorem non T uuopnixcv, fed evyoroy-| nór, lta manfuctus fuit, ut nec temere irasconceperit, nec vindictam ab hoftibus ceperit;| 9; AcidopeploG- vx dyrtAoid ipd,&c.. 1. Petr. 2, vers. 23. confer 2. Cor 10, 1. Ego Paulu bortor vos df3. 5 aypgóvwvr G- X, Enea: T 2eig s, Deinde& humilitas ord;» non decet geflu| tantüm, fed& corde humiles effe, Nonne bunilis fuit Chriftus, qui fe ipfum ad ima bumi-| lisvit 5, Phil. cap. 2, vers, 8. confer Hebr. cap. 12, vets. 2. quique in tota vita fua fuit| femper euo aa y TG; TaTem0i;, Rom, Cap. 12, vers. 6. Extrema ayaérmr(Q- funt| 6pyiMóT1;& aopynaa, fecundüm Ariftotelem, feu duóvn;& avaA noia fecundüm Plutarchum. Oppofitum vezemérrr Q- eít ocrepuipat ia.( Marc, cap. 7, vers. 22.)«ydírw: parcit inhrmis, condonat lzdentibus, Tazenérw. fervit& patitur. Utraque virtus neceffaria eft rellentibus jugum Chrijli, u$ eden; enim(rerrocppos ve 4g) parv 9.( Ephef cap. 4 vers. 2,) credendum eft in illum, amandus eft ille, crux ferenda eft pro illo, Utraque virtus etiam habet promiffiones, Matt, cap. 5, verf. s.. Beati cí ayaesc,&c, Galat. cap. &» Verf. 22, Fruchue Spiritus efl cypaéruc. Jacob. cap., verf, 6.. 1. Petr.$55. eui 5 didonv zdew 2.Cor.7, 6. 6 cetuxaAGy 78; Tazewoc 0 Que, Matt, 23,12. Qui(zene€4 iavver, o obics?). Frinveaien— f. 112. Tollentibusjugum,& difcentibus promittit, 44) ivadeere drdgasn 76ji doe wguem,— xal; Xj. confer Jerem.6: 16. Et invenite re;uiem animaew vefiris, Cz36525 y WD WXDI; Certé qui tenet fidem, charitatem, füflert crucem, id quod eft zo/ere jugum Domini ille demum in corde tranquillitatem fentit, Pix Dei cuftodit copiratines illius, Phil.cap. 4 Vers. 7. ddxGo: fervir Deo. Luc. cap. 2 vers. 47. Cor illins uon coudemuat ilum. 1, Joh, 3, Vers. 21, Eftin illo€ adÜaprov T ayai(Q- 44) icuxíe evparQ, 1. Petr. 3, VeIS, 4.| Nam qui credit/fcit fe non peritürum. Joh.;,vers.16. 6,40. Qui amat,ícit fe amatum, O-| annis, qui amat, Deo natus eff,& coguofit D- um, 1. Joh,a, 7. 1c Qui paritur trexer 06 X dixaposirns Matt, 5, 10.. fcit, pov durd foie eoAw incelis Matt, 5511. 6€ cusaztüarglpy a9) v CS QpSo, ei Gros po suuCanAeiGplp. 2. Tim. 2, 11. 12. confer Rom, 5, 3.4.f. De his gratiis, qui certus eft, quidni fentiat avazawmw à 5$|vys? dicens, confidam, utn rimebo, nam robur meum Dominu, d exflirit mibi ia jalutctt: Efa.s2,2,. Pariter qui eft r4 x9)«seni; non poteft non quiete gaudere, neque enim fibi confcius eft ullius injuriz illate proximo, qua rap exer folet xapd/av, neque metuit vindictam hoftilem, qu& vim illatam vi,& injuriam injuria repellat, non óp/(sD) sd«dvd ud 6iki; ———-— a C———— un L]*^ 4 L^. De explicatione loci Matth.12:51,22. Cap.V lib. 170 eixii; quod obnoxium facit il x&oq, non dizit illijaua, quod«d evrtd io, non nupt, quod eft ei oáervar GO ups. Matt. e: 22. lta qui facit,is veré 4pa9« rir aeigir, Ephef;4:20. qui fecus, de illo dicimus cum Apoftolo, ó61; 5 Vy d roc tud 3e 7 Ate. 5-13. Id denique ad encomium jug1à fanis tollendi facit,quod addit Dominus, 39 Qvyés a agneós jupum enim wieum eft facile, fcu fave y xg)(9 Qoprroy pu DappórSotv(y onu meum leve efl dura fervitutis juga,& verbera,& reliqua mala horreat quis, non fuave hoc jugum,& leve hoc Chrifti onus, Quid fuavius, quàm rredere remiffionem peccatorum, reconciliationem,redemtionem? quid fuavins, quam amare, quod ipfum maxime fecundàm naturam eft? Imó omnis crux fan&orum levis eft. Chriftus illam portat in nobis, afilictiones noflra funr ipfius. Col& 24. Omnis aretpou uoc et ayÜpumriv(O-, GC mrigrocà Seoc, 1Cor.10:13, xagzróv eiputivivSmd" dvms. Hebr,12: 1 1. confer Rom.8: 18. 2 Cor 5:17. ad. de Thren,3: 27, oy N73 5315 20 bonum viro, quod tollit jugum, Qui hoc jugum tollunt; habent inde id'oyac M Ouga yrygiac, T^c ve Tip en enanenrens xg) RsGaiiltpa;; bonam confcientiam, /audem à Deo, Rom.2:29. Non eftin fübitione hujus Jugi&papríac zrante €1;, non z&«ic quid aut 4er&, fed multa mrapaxAumi;, fpei roboratio, fidei confirmatio, charitatis incitatio, S114. Secundum teneat locum memorabilis fententia Chrifti, Matt, 12: 31. 32. confer Locus Matc.3:28,29.. Luc.12: 10, Dixerant Pharifzi. Ejicit demonia in Beelzebul, Matta 2:214. dn 3 riui. xa dapror Gd, Marc.3: 30. Idà fe Chriflus maximis amolitur argumentis, Matt, 42: 2j-- 30. adeoque oftendit, hoc per malitiam& calumniam ab illis dici, praeter fcientiam& conícientiam, Denique addit. A;! su^(yo Gpóv, Oinne peccatum(& blafhbemia vemittetur bom:nibus, à 5 GUmrdpalQ- BAacenuia x«9:3 cv?) bomtnibis, docens, Pharifzos ita malitiose de ipfo cogitantes& loquentes reos fieri irremiffibilis hujus blafphemiz, Igitur hoc verbum Chrifti non eft proprie sdwrouitoriwm, ac fi Chriftus monere voluerit Pharifzos, ut caveant à peccato hoc, cui valde ptopéfint; fedeft iudicatorism, hoc eft, indicat Chriftus, Pharifzos peccati illius reos jam effe, id liquet é Marc, 3: 29. 3c. Qué blajbemaverit in Spiritum S, non babet Zpsw,&1 1^«or,&c. quafi dicat, vos blafphemaftis in Spiritum, quia hocdixiftis, Certé dicere, Chriftum in fpiritu impuro feciífe, quae fecit; eft blafphemare in Spiritum, Id dixerunt Phaiifzi, Deinde, qui dixit Aéyor x GU mreij27(-, is hujus culpae reuseft, Id dixerunt Phaiifai, Non quidem invehitur acrius in illos Chriftus fed mitius agit.nam qui hujus peccati rei funt, quid in illos multum inveharis? deplorandi potius funt, quàm objurgandi, objurgat'ones illis prodeffe non poffunt. Neque omnes hujus culpae forfan extiterunt rei, certé non illi, qui, quod fccerunt, Xy dvoav VapaEay, AQ;: 17. Attamen omnes illi, qui convicti Chriftum egiffe, quze egit in S, fritu 3, pertinaciter nil minus dixerunc, ii Bec/zebul facit, imo&, qu! cum agricolis illis filium Dini fui nofcentes, nil minus dixerunt, 4vóve Wooxleivepoio azvóv, Matt. 21t 38.4.5. ab hac noxa excufari non poffunt. $.ug. nai dpapría X) BAaconpia, Marc, 3:29."rav(x(c aput prin X, B aconuiaj,"o; Péccatum dy BAuzouascunm, Loquitur univerfaliter. Ode pecca:um, ita tamen, ut blafphemia in^ifphemia, Spiritum$ excipiatur. Omnisblafphemia remittitur, fed Spiritus S2n&i non. Ergo omnis,& non-omuis, Hinc quidam vertunt, quodvis yeccatrm, boc cft, mnis gencris pecca. tum. Zeccatum& bl»jbbemia differunt. Omnisblafphemia efl peccatumnon tamen on:ne peccatum eft blafphemia, eóvoi, uory&iaj, aropytsag, n^omal, vd suaprveia] funt certé peccataj atnon£^aspnuía. Matr, 15: 19. Igitur vox apoprín eft zeueralis, Dhasqupía AMetialir, unam peccati fpeciem notans, £z à$.u6.0m^. p. 7 " De Chriffo in deferto a Satanatentato. Cap. V. Liba. $. 116. Omne precarum inquit, notatur omnis ddinia, dvoula dmeibus, omnisque aiio mala& vitiofa;& élaff bemia, Putant nonnulli hecduo jungi& dici, pro omne pecca. zum blafjbeuna s ut ita genus& fpecies copulentur; fed malumus duo vocabula diftin. &té accipere, quemadmodum& Marcus diftin&e ponit, 1, TIayra(& apaprípo(n, 2, Kaj Kxacdnpaj. BAacdrisdia derivatur à£a»,& qáun quafinoxa fama illata,£Adeduug eft, qui£ dr dl tudo, Omne verbum contumeliofum,quo honori& famze ac glorie alterius detrahitur, eft A«cdvpia, Dicitur Deus nomenque illius blafphemari. Apoc, cap. 16: verl 21. agi iCAasdpípu(r bomines?. Sv, Apoc.cap. 13: vers. 6. Et aperuit beftia or Juin, eis E acdnjutay pos Ty 3itv, PXacdpnpsoa] G cvoua durd, confer Rom.cap.2: Vers. 24. Actor, cap. 6: vers. 11, Imó& bogo. 1. Cor. cap. 4.: vers 13.£Aasdrus pln| «Cy xa^ epó, Tit. cap. 3: Vers, 2. jundéva ÉAacipsuem, adde 2, Petr. cap. 2: vers. 1o, jud.( ».8, AC. 6: ri. Denique& a/ieres. Apoc. cap. 13: vers. 6.&Aaedndisa] vio exmlu ded,: A&or. 6:13."pua. Bo ao nun XP 7 mime 7 aiu Tura Z,T vias, 2, Petr. 2:2. di éciidi * dAnleac É^aednpnbnes?).]ud. V6IS. IO,(2 vx odani f^acdzusov, Id Hebraeis eft"m Y &"quorum polterius non in verbis tantüm confiftit, fed& in fa&is, Num, 15:30., Jt anima, que fecerit manu elata Dominum illa tja contumelia aiit, Ezech, 20: 25, Ad. ü buc VARI bac re 32 comsumelia me affecerunt Patres. veflri. Ita& forfan 1. Tim, 1:20, quos tradidit Satana, Vra aajdDu m ju BAacdpupuem, de Hymeneo loquitur& Alexandro, j Itaque& verbis& fa&tis blafphemamus. T $. 117. Homo blafphemat in Deum, cum contumeliose de Deo, fine honere&reve- i rentia loquitur,& ita cum illo agit; fic Pbarae Exod. 5: vers. 2. Quis efl Dominus, cuiche- i diam? fic Rabfeca, Ef. 37:10. Ne decipiat te Dew tu, confer vers. 23, DB Bn m l Sic Nebicaduezar, Dan. 3: vers. a5. Quis eff Deus, qui liberavit vos c manu mea? Hocelt n | COvou enn blapbemare feu contentim logiti de Dro vivo, Ef. 37: 4. óvedi(em üGentem, il Deinde, cum ea, qua Dei funt, fibiattribuit, autaliicreazurz, Ita Pontifices, quum" Chriftus fe Filiupi Dei diceret, judicabantillum£aaedsuaer, hu ere hà 92 acdmuiardmml, f: Matt. cap. 26: vers.6$.. Marc, cap. 14: vers. 64.. confer Joh. cap.10:3j. Imà cumdiret, renzijJa fmt tibi peccata tua, dicebant sv(-£^aedwuei, Matt, 9: 3. confer Marc 2:7. 0 ^aA6 ÉAacdwaiac."Tertio, cum Deonegat, quz Deo funt propria, ut fiquis juflitiam, fa- y pientiam, potentiam illius vocaret in controverfiam, Denique; cum Deo attribuit, que r cum natura& gloria ejus pugnant; ut fi diceret Deum mcrzalem, mutabilem, menda- p cem;&c, n $. 118. Homo b/afbemat proximum, cum conviciis& probris illum afficit. Ita Ju- 2 dai bajbemabant Sefum in cruce, Matt. 27: 39. 40. Marc, 15:29. Luc.22:65. t8; repa aca BA ao Qnjievris 650v eic aurov, Etiam unus av xpsuacrtrrov iCAacdi auTis" fies Chrifus, ferva te& uos, Luc.23: 39. Item cum falía illi angit,& contrarià illis n quàm fentitaut locutus eft, Rom. 3:8. t QAacdnusue2a, K ut dicunt quidam ni di- og 7e. Imó& hoc dicitur&Aaeqvuía, cum quis aliter de fe ipfo prefumit, quàmre ipfa elt 1 Apoc, 2: 9. Novi bladbernam dicentiumydudaos ejfe fe ipfos,& non funt fed f)napoga Satunt,! Apparet ex dictis blafphemias varias effe& multas. Ideo Marc, 3: 28.£Aacdnuday 1s dry? & Matth, 15: 19.£Aacdnasat. 5 Semovon.— 9:119. In fpecie addit Chriftus, quod£z omui fermo Aic contra Filiam bominis ficepn Flum milfibilis, xj cc zv eios Aoyov x7 4 qe av Spore ádónze?) dem, Matt. 12::2. confer Luc. t UPS 12:10, Intelligendum loccua..eftriticne, Nam& füntverta contra Filium homi-", Di5, qu& non remittentur; ut verbum hoc Pharifeorum, Spiritum iummundum babet, iu l Bed.| : De explicatione Matth.12: 21-32. Cap.V.hib.s.— 18 Beelzebul.&c. Ergo omne verbum, quod Chriftum quafi folum tangit, necíimul inju! rium eft in Spiritum S,& immuneà blafphemia in illuu. T$.120. Exempli gratià,Chriftus eft Filius Dei& Hominis;quá illud;genitus eft ab eter^ no,& un&tus,quá hoc;natus eft in tempore, fa&us homo;docuit, mortuus eft, fepultus, re» ' furrexit,afcendit,Spiritum effudit,ad dextram confedit, Si quis dicat verbum contra hec u Chrifti,non re&é fentiens aut de illius genitura& ordinatione,aut de illius incarnatione, U eperibus,morre,gloriis,aut de illius merito& beneficiis,ille non poteft ab omni remiffio. nis fpe excludi, dummodo refipifcat, nec errorem fuum fcienter, volenter, contumaciter, ü per malitiam,contra confcientiam& lumen Spiritus S. tueatur& foveat.Nam qui italoquitur contra Filium hominis; nec,utut convi&us,defiftrere vult à tali fermone, certé ille ) committit BAacQnuíac v6 mreüpaTOe,& eim Aor xav durd;& fic peccatum, aliàs remiffi- bile, perobftinatam& infuperabilem peccantis malitiam, fit irremiffibile, U$21. Poteft quis etiam dicere verbum contra Spiritum,& non re& loqui de illius diU: vinitate;egreffione; aut de illius operibus,puta;fan&ificatione noftra;obfignatione, teftiB monio in cordibus noftrisinterceffione,&c. fané fi id faciat per errorem,per infirmitatem, citra obftinationem,pertinaciam& malitiam,remitti id illi poffibile eft, $.122. Idetiam animadverti poteft. Filius hominis quadam egit folus ,, quaedam in Spiritu San&o& cum illo, Solus filius eft natus,non Spiritus,folus mortuus, folus refurrexit, folus afcendit, quamvis fit conceptus é Spiritu,& vivificatus Spiritu, Ita& efzmdi, Cu immitti in corda,clanzare Abba, Spiritui competit, non Filio, Sed quzedam egit,quae Spi2 ritus unà egit cum illo, ex. gr. /ocutus eff cj teflatus, nec folus id,, fed Spiritus in illo, il7"—]einSpiritu, hinc dicit Joh. 3: 11. qucd novimus, loquimur, quod vidimus ,teflamur, Ego nimirum& Spiritus, Imó miracula fecit in Spirizu, hoc eft,Spiritu agente& operante in illo& per illum. Matt.12: 28. Ego in Spiritu Dei ejicio demonia, Forté qui dicit verbum contra illa,& blafphemat,qua Filius Dei in Spiritu Dei fecit, citius reus fit 4 G0 mena ^O- 9^.actrpiac, $.123. Dumautem Chriftus dicite peccatum remittetur, non hac eft illius mens; Quis fenfas omnia peccata hominibus remittenda; folo illo in Spiritum S. teneri illos, nam multi oinne pecca pro peccatis aliis& plurimis luent in eternum,qui forfan nunquam rei fati funt blaspbe- m remite mis in Spiittm, Sed hoc vult. paratam fpern venize& remiffionis peccantibus quodvis, Nu peccatum, praeter uium hoc infigne& execrabile. Remi/titur, inquit; hoc eft, remiffibile T eft,& a&u remittetur, Si nimirum accedant, qua accedere oportet, zís is Xj uaravoia,(At, 20: 21.) Citra ueravoray nulla peccati remiliio eft, ducGuéil Q-»apdia Sucaueit4 iaurw ipJl. Rom.z:«.. Caufa remiffionis peccaroruni eft£z faneaive Jefu. 1 Joh. 7. Ephef. 1. verf.7. Coloff1, verf. 14. xoeic e]uavisxurias 4 yr) do:ee, Hebr.9: 22, Idem fanguis meritus nobis eft uerdroiay purget eim d p.:cc*0 1 Joh, t, verf. purgat confcientiam ab opevibus icrtztis, Hebr.9: 14« lavat Apoc. 1, verf.s, Hinc immediate juna funt pvo i22. ACor 5:31. d'évaj ptrdvoiay Xy agens. Jpazviav, Luc.2 4: 47. xnpu) S 8va] pusTdyolay à,«9s. Ideo hic fenfus eft Chrifti, omne peccatum vcimitterur, per Rdem in fanguine Jefu,& veram iefipifcentiam, qua remiffionis confequens, effectus,& sopayi; froillum ac obfignatio eit, $.12:. Dum Chriftus dicir, va dpaprix memores fimus Pfalm.103: 3. Remitteus p A525 fjanans vnm 2? Mich: t9, Projici? iu picfunda maris CAnwbrn?3 Ef.. v.1 f. Si fint peccata ve[fra ut«occinum, ut nix albelcent, à Voh.r. verf, 7. 29"ruens auapríac Luc.7:.47. ddforra]«j«papria] adiri a] moMej, INz2 dicas igitur Genef.cap.4. verf. 2. z j NUOD Tla'phemis Spiritus, 1:2. Deexplicatione loct Matth. 12:317 22. Cap. V. lib, w30 19y oY) magna eff pravitas mea pre condonare(Exod.34:7.[0] R3) Chriftus dixit Omnia peccata remittentar, $125. De peccato autem non remittendo ita Chriftus. 5 5 Go zvwpud B^aronula, Matt. 12:21. ócd d» eia x QU mvv/janl- GU dyrw. ibid, verf.32. 2x d" dv B^aequuásy e G 7wüua G dpwv, Matc.3: 19. Luc.12:verf to, Blafphemia Spiritw eft itremiffibilis. Spiritus non hic eftcaufa efficiens, fed objeum,| Blaffpbewia Spiritus& blafphemia in aut contra Spiritum, de quo peccato ita Auguft. Serm.xrz. de verbis Domini, Forte in omnibus Sanclis Scripturié, nulla major quafho, nulla difficilior invenitur.& Midorus Pe. lufiota, libr, f. epift. 9. Qirnua moM oic pp ipsuvsltv. advo d'e Gic. Seemrógone kane €3tr, $.126. Spiritus decujus BAasenuig nunc fermo nobis, eft tertia Trinitatis Perfona, qua non e[fentia tantüm ratione eft zv«ua, fed& cujus perfonale nomen eft Spiritu Sauus, idquodliquet e Matt2:32. 6« dv ean xz G0 ue G0 dvSpmre,, cie d! drei Qi evil ual D ais. Blajhbemia autem Spiritus cít ditum& fatum contumeliofum in Spiri tum, Et£Ass9vuása] ei G. 7v«0pa, elt, dicere& facere contumcliofa, per qua gloria& veritas Spiritus lzeditur;& horrenda in Spiritum malitiose committere, nec à conviciis temperare, iiridere Spiritum, qua Spiritus funt, tribuere alii,& nihil turpe ducere aut Spiritui injurium,. Blafphemia haec fit ore, or. dv ef» Ayer, adeoque confittit in fermone, Bgreduur e corde, Matt.5: verf.19.. à wapdiuz iLépyor?) GAa(gnaia, E. plesitudine cordi blafphemantis loquitur 0s pian. BAa(9n424,— Demonftratur opere; cujus enim cor& os B^a(pnuias dpac ugy mixeAas 74d, Mlius opera non poffunt effe illi conformia,& tendere illuc omnia, ut magis blafphemetur,& contumeliis afficiatur, eic ovg] G eópia qg]s wape dia. Co a phianet, $.127. Blafphematur autem G mra G. ir, vel in Perfona fua, vel in operationis bus|ui, Si quis dicat, Spiritum non effe, aut non effe Deum, nec aeternum, nec infini tum, nec bonum, nec fantum, idque pertinaciter& malevolé,& ex odio, quo inSpiri» tum fertur, contendat, certé is£Aa(ignaet eie G mveÜua, Operationes Spiritus, pro varietate objcctorum, in quibus illas efficit, variz funt. In Chriflo S«xrgpocso operatus eft; dona largitus eft illi s ex uéeps.. In illo locutus eft;& miracula fecit. Si quis nunc dicat, Chriftum locutum effe,& mirabilia egifle in Beelzebul, certe is& Chriftum blafphemat, & Spiritum in Chrifto& cum illo. In Apvfislis operatus eft, quibus dedit»u2er ripas y^uc(us&oiop So 86(x. eyaeia(50 9e, ACor.2: 4, 11, quos decuit cmnia Johaa: 16. K duxit in omnem veriatem Joha6: 13. Siquisdicit, y2«/xwe psptg uplpor em, contra evidentem veritatem, idque pertinaciter tueatur; imó fi quis dicat, Spiritum impurum, mendaciorum patrem illa in illis effeciffe, certé js blafphemat Spiritum,& ébono facir malum,€ vero mendacem, e Sancto impurum ac profanum. In omnibus Sandia operatur; dona enim illa, quibus differenter abundant, acceperunt à Spiritu omnia, 1Cor,i2: 4.11. Si quis hec dona Spiritus in illis, dona precum, zeli, caflitatis, patientiz,&c. dicit carnis opus, vergere ad oftentationem, effe hypocrifin,&c, nae is infigniter blafphemat Spiritum, horum omnium effe&orem,& contumelia haec recidit in illum, Hox forfan habuerunt in mente illi é Scholafticis, qui bZubemi«m in Spiritum dixerunt effe invidentiam pratis 5 quo facit illud Anaftafii Niceni quaft, LXVIII in fcripturam. Liquet Gj budie blipbemum e[Je inSpiritum Sanhum, quicunque operationes& f" yu Spiritus Sani Adverfario adfcribit, quod plevifaue nobis accidit, quando pietatü a6 virtutum. Jlndiofum. pleruuque anu temerario inauis glorie cupidum. deuominamu bouum "De explicatione loci Matt.12: 21,22. Cap.V.Libs.— rss bonum alizujus zelum, iram falfo vocamus, dy alia Jimilia ex malis fufBicionibus mendaciter, diffamia reddimus. $.128, To es G avus(9 10 BAaronaciy diftinguendum eft ab alis illis exorbitantiis, que in Spiritum committuntur etiam à San&tis; quale eft, de quo dehortatur Paulus1 The(.5:19. 6«v«0j42 ui cCérvrs, Ephef,4: 30. uà Avzeire G even, Gal.g:17. Caro fnbuuei x T$ aiiud". Imó& aliud eft, quod fecit Ananias Attor.cap.s.vers.3, Cur "implevit Satan cor tuum, Aes Sal ow G(ua G diy, Et quod dicitur Ef.e;.vers.10. Yap m DN 2X1& dolere affecerunt Spiritum San&um eju, Imà&. quod A&or.7:51. objicit Stephanus Judaeis, jue aei ad movelpual md e'ylo dyrimiíalere, e$ ói ard lépes JA, Nam hzc omnia talia funt, ut remiztanrur; haec autem blafphemia remirtitur nunquam. $. 129, Igitur inquirendum, unde fic enormis fiat hac blafphemia,& fic execrabilis yade itus fit ita blafphemans. Blafphemarunt alii,& iae/ón&v.. Paulus dicit fe fuiffe Bd Qujsoy,€normitas, xe diu Tu xg) o Cere bw; fed qui id fecit àvouv éy amica. 1 Tim,r:13.. Notantur& alii, quos idem Paulus ebiesec iuapépdlo(O- uic, coégit QAacguuery Actor.26: v. 11, Petrus abnegavit Dominum,«8 cpu, xara Siaali(or G iuyiur, Matt, 26: 70--75. Sed blafphemans in Spiritum nunquam ia 165627), $. 130. Certé deteflabilis hujus peccati enormitas etiam ex adjun&is illius& circumfítantiis magis elucefcit, nimirum illi qui&Aaceuusay eic«viia, norunt 0 BAacque p80; Spiritum,& ea quz funt Spiritus; itaque non BAacexasai ex d id uai, Jud.vers, 30. Sed gAaegspsn d dun. Deinde non faciunt id 4?»ole, ut Paulus, nec coacti, nec infirmitate abrepti, ut Petrus; fed fcientes, volentes, ex odio deflinato, contra fcientiam& conícientiam, Denique faciunt id horrendum in modum, abnegant, oppunant, blafphemant,& in illo pertinaciter perdurant, Notitiam hanc hauferunt, non € nuda hominum inflitutione; fed i//;inati funt à Spiritu, qui ut redarguit mundum de peccato, ita& convincit de juffitia, hoc eit, de eo quod juftum, re&um,verum eft. Joh.16. Y 8. Hacomnia ineffe Gi;&roc BAacenuseow, ex ipfis conftat Pharifzis, Dicebant: /n Beelzebul ejicit daemonia. Atqui convi&ti erant, Satauam nou ejscere Satanam Matth; 12:25. 26. Tamen contraconícientiam, é mera malitia,agnitam veritatem blafphemant& im pugnant. Etiam Paulus docet, vé a«pazrecóvs, G& avagrauguv(as taugis* iov f Sed, xe ayapad'erysaiter(at, quosque dd'raGy«dau» dvaxajviem eic uevdvoiay, quibus verbis fi non pracise defcribit b/ajpbemontes in Spiritum, certé tamen illos, qui graviffimo peccato tenentur,& proxime accedente ad hoc in SpiritumSanc&um, hos, inquam, docet, Juilfe femel illuminatus, participes factos Spiritus Sancti, gulla|Je bonum Dei verbum, Hebr.6: V-4.5.6. Et Hebr.1-:v.26.25.. illos, qui comulcant Filium Dei, qui fanguinem Teftamenti profanum ducunt,& S, irum gratia évoCesTem, docet ixuavoc[jontanee peccare, uc; fo.^ae Geiy 1b eri) ye my* aAnÜeas, $4151. Ex quibus concludere difficile haut eft,quenam fit formalis conflitutio pecca?i, feu blajpbemis., di&ze in S, 5: s, nimirum Chriftum, opera Chrifti, doctrinam veritatis. dona gratie, de quorum bonitate& integritate convictus es, per illuminationem Spiritus San&ti, fpontanee, fcienier, volentcr, ex odio& malitia, blaíphemare,conculcare ig. nominia notare, exemplare, id veié ef£ausgnuem eis G m viüpa Q. div. Quia autem ita blafphemans, imprimis a it contra Spiritum illuminanrem.ideó hoc peccatum non ram contra veritazem,quam co^tra S1iiituwm Son 1m dicitur. Etiam nemo hujus peccati reus pronunciandug eft, qui non antea convictus fuerit per illuminationé Spiritus de veritate Chii 4 Deexplicatione loci Mattha2:51-22.. Cap.V. Liba. Chrifti& Evangelii adeoque cum fcientia,& libera voluntate,& fpontaneo motu,citra coattionem rcjicit& contumeliose profequitur id quod de Chrifto, dc Evangelio, de Spizitu Chrifti tenet& agnovit, $.132. Etlicet vix poffibile videatur,ut quis blafphemet id;de cujus veritate plené eft perfuafus& convictus; cum voluntas femper fequatur intelle&um,& ab eo determine. tur; tamen experientia abunde docet, homines Ízpitfime agere fécus, quàm intelligunt; videre meliera cum Medea, probare y deteriora féqui; mortem quaerere,& volentes cecutire. Solent hic vulgo diftinguere inter judicium intelle&us rbecreticum& pradficum; hocque effe vel abfo-wtum,vel relatum five comparatum, Ytem, primam& ultimam y que omnia fatis bené ad rem faciunt, $53. Diciturautem hoc peccatum in Syirirum fanum, non quod non fit& in Pe. trem&in Filium; qui enim dicit Filium ejicere damonia in Beelzebul,non tantüm Spiritum, in quo,fed& ipfum Filium;qui illa ejicit, blafphemat. Pariter, qui dona in Sandis blafphematnon Spiritum tantüm,fed& Filium,qui dona accepit in bominibus, Pfal, 68. imb & Patrem, cujus divina potentia nobis omuia donat, 2 Petr, blafphemar. Ita funt ejui més tv 1 Joh.j: 7. ut qui unum bonorat,& alium honoret Joh.:2;. qui unum blaíphemat, omnes tres blafphemet, Attamen, quia in Spiritum Sanctum, ut applicatorem do. norum, quee Pater dar, Filius acquifivit, hoc peccatum infigniter committitur, ideà&ab illo denominatur, Poteft quis peccare in Patrem,imà& in Filium, nec tamen diredein Spiritum: non poteft quis ita peccare& blafphemare in Spiritum;qui;non fimul blafphe. met Patrem& Filium. $.134.. Blafphemize in Spiritum San&um poffunt rei fieri, etiam qui funt extra Chriflum. T ales erant Pharifzi,nec baptizati,nec credentes in illum. Extra Chrifhum hoctantüm fenfu dico, quatenus nunquam profcífionem fufceperunt Chrifti. Attamen oportet, ut convi&i fint deChrifti veritate& operum& doctrinze ejus. Nec requiritur ad effen. tiam hujus peccati, ut omnis veritas,& omnia religionis capita blafphementur. Pharifzi Mofen,nec omnem Mofaica dodtrinz veritatem non blafphemabant. Satis efl, fi caput K fundamentum omnis veritatis, Chriftus Jefus, blafpheme impugnatur. $435. Neque reftringendum eft hoc peccatum, vel ad tempora Chri(ti in terra agentistantüm, vel ad tempora Apoftolorum; fed ad omnia Novi Teftamenti fe extendit tempora.[mo inultima hac hora, ubi tanta vi ià£y4 Spiritus, ubi tanta eft frequentia Ymgancv ubi tam pertinax mendacii amor, plurimi forfan cottidie rei illiusconftituuntur, Fuit& locus crimini uic ftante Veteri Tabernaculo; ubi nonnulli dicuntur feziffe inalum. 32772 mana elata Num.5:.0..& immerli funt illis conzumacii: quibus P(almifla fe petit fubtrahi;quo effet immunis à defectione magna 5. nec videtur potuille hoftibus tanta dira imprecari, nifi certum habuiffet, illos 3voj2xeiv contra fcientiam fuam& confcientiam, Non umi—$.136. De hac autem blafphemia affirmat Dominus, quod nor remittetur,* dee itur."^.'$e D. T Sov?)«dic dvSpomoi, Mattt2: 31, Lucz;10. Eft igitur irremiifibilis, non quatenus, ut plarinitn nou, aut difficulter remittitur, fed quia nunquam à Deo remittitur; juflitia illiusid poftulante. Atrociffimum enim eft peccatum, tum objediratione, quia in totam committitur Trinitatem; tum Jn/ZjeXi,quia fit fpontaneé,contra illuminationem& men. tis convictionem; tum modi: quia eft plenum malitia,& omni genere indignitatum, eft quafi iterata Chrifti eracifixio, illius ees d'eryuamispie, eft üCene, eft comulcatio Filij Dei eft Spiritus coutumeliofa traduclio, Nec prodeft rogare, annon per potentiam fuam Deus - Ur oc» 0 2. o l1 Lad ^r De explicatione loci CDyGattb.rg:g. Cap.V.liba.— ss Deus illud abolere poffit; an vis mortis Chrifti& fatisfactio illius non fufficiatillius expiationi; an Spiritus Dei blafphemantem in fe non poflit regenerando convertere, Scimus enim,non velle Deum deteftabilem hanc malitiam,in fe,in Principem falutis,Chriftum in applicatorem, Spiritum perpetrata, remittere unquam, Canibus his& porcis non vult projicere grgaritas,Matt.7:6, nec in adeo defperaté corruptis gratizefuce prodigere pretium, Elt in hoc peccato quafi óv«GoAà* saxias nec ullius peccati intenfior eft malitia, Peccatum Adami& Eva plus habuit noxietatisextenfve, Blafpemia in Spiritum plus habet malitizintenfivz, Eít vere eqantdlia pa; Sava(go, 1. Joli. 5: 16. mcrtem enim aeternam parit inevitabiliter."Ad'ua(v, ell ur oc duilevorine| dva qvi deer Hebr,6: verf.6, con? n»b nv, nasnw» uon volet Domiuu idis remittzve. Deut.29:200 al rauTw; d apliac ue Fri NToAeeTI) Ducis. Hebao: 26. $2137. Btiam inde magis conftat illius irremiffibilitas, quod non remittetur ,eue in boc feculo,neque in futuro, Matt. 12, V.32. S» Ger deriv eic 3 ajara, a2 tvexde ig ajri xeiceoc. Matt.3: 29. $.138. Etquamviscertum fit, multos hujus peccati effe reos, quinam tamen in individuo 1lli fint, judicare difficile nobis,quis novit alterius mentem? quis inanimum intrare alienum poteft, ut videat; quoufque de veritate, quam blafphemat, convi&tus(it? Chriftus Pharifzos illius redarguere potuit fceleris, probar enim corda& renes, deinde manifeftifima etiam erat illorum malitia, rationesevidentiffime, Vulgo adducuntur exempla Apoftatarum infignium, Perpbyrii Philofophi Platonici; 3,/iuni Caefaris, Francifci Spire, caufidici, Ego malo judicium fufpendere,& in re obfcura tacere, f. 39. Succedat locus, Matht.ij: v.j. à:&v emp md avarpl s Tij uwrgl Acgor à dy. i£&jui Locus Matt, e QeNubac xg) d ux ipd my T. ararípa. aur, h Tí) unríoz aora. confer Marc, 7; t1, 12, Voca- 5$ bulum A«ror refpondet Hebraeo 127p Marc. 7: 11. wopGav 6921 dlipor, notatque 1. Sacrificia& munera, qu offerebantur in altari; Matt, 23; 19. G' Sunagiewr G' ayiov(6 dup, 2, Omnia, quae Deo dicabantur& confecrabantur 5 que in gazophylacium feu thefaurum templi in facros ufus deponi folebant Particula tz» non hic valet /;ut Gal.1; 8. idv ijiéic, fed venit pro dv, Matth, f: 19. à; idv er Ades Cap. 8: 19. Pw 4v derépym, 10 114. is edv uà AEn) ónas, 19:19. ev day diy. Verbum e ous; jaagitut cum. teeufaziva à, cum alias gaudeat dativo, 1ta& Matt. 16: vers. 26. tí y to pies) arüpom Qe, Marc. j: vers.26. uudiv apsAnDeig. confer 1, Cor. 13, vers. 3. Verbum viuden, à cip", refpondet Hebraeo 123 honorare... Exod. 20, vers. 11. nec complectitur tancüni externam venze rationem, animi aftimationem,& obedientiam, fed& precipit commudis, largit/onibus& dvriactia profequi,& dporGxc 2omdidvrag, 1, Tim, cap,$, vers, 4. Ita& vae» ad commoda pertinet, 1. T'im, cap.$, Vers. 3. xiipa: aípa, Tas Orr xiigue. Confer vers, t7, dinlic ipic dE(av duplici bonore, hoc eft, rezauneratione«gui babeantar; quum ab inferiori merces fuperiori debita tribuitur, bonorasium iliud eft, non merces, Ev 7. iud» eft vins q. d. foluti debiti, Pro ultimis verbisita Marcus, qgj d«éri d. pide auvóv dd&y evsca] v waTei avTs, Hebrais etiam. 7122 ngnincat sunificum effe Proverbiorum cap. 3, verf, 9."in rim pos 932 bonra Jebovam de oyibu: tuis. $.140. Sunt. qui hec verbaitaexponunt. Douem quod à me, fupple offertur, tibi proderit, Va Acpov erit fubje&um enunciationis,& verba, 2 idvi£ ius, ad idem pertinebunt, Hac verba funt quafi refponfio filii ad petitionem parenti, Patz;& v.atercupiunt aee eis. ld à filio petunt;à quo jure id poterant, Filius refpondet, donum, quod à me of. 44 ftr £6— Deexplicatione loci e9YGattb. 15:$. Cap. V. Lib.s. fertur, tibi proderit, quafidicat: ego donum Deo obtuli, autofferam in tuam& meam falutem ac utilitatem. Inde utilitas tibi cedet, plusà me exigere non debes nec ego plu. ra tibi praftare teneor, Ita deprehenditur filius petitioni patris repulfam dare,d; excufae tione bac fignificare, extermo Dei cultu abuudé[atisieri Pitrio bonori, ut qui Deo aliquid«biu. lerit, nibil amplius parentibus debeat, ut Tremellius loquitur, Eft in hoc refponfo fraus aperta& pietatis ac benevolentize cujusdam fimulatio; non enim ruditer repellit patrem, ad donum oblatum aut offerendum ablegat, inde jubet Patrem utilitatem Íperare ac ca. ptare, Sedrevera ineft in his verbis ingens fcelus& deteftanda malitia, ac fi filiusnon aliter teneretur prodeffe parentibus, quàm oblatione unius aut alterius muneris facri,[ta Pater opibus nec juvatur, non egensalimoniz, aut aliorum officiorum fuftentatur, $. 14.7. Sed Chriftusnarrat;qua Pharifzei^6) ver, docent& tradunt,Zuec 5 26d. Non invenitur autem ullibi, docuifle illos, filios oblatione facrorum munerum,ab ulteriori o. mni officio, parentibus debito,exfolvere fe potuiffejadeó ut munus oblatum à filio,& pro fc ipfo,& pro parentibus, vicem teneat omnimodi filialis debiti. Quare non potefthac expofitio pro certitlima haberi, quinimó obftare videntur verba 2 iav, qua non certam rem, fed hypothefin feu conditionem fonant, $142. Hanc fententiam tamen fuam facit illuftriffimus vir Jofephus Scaliger in Elencho Triharefii Serarii cap. 9. Ita enim verba vertit. M, ep quodcunque eji ex me, tibi proderit. Addit, quum quis cfferebut munu, dicebat Y 151» 2n 2n 137p boc Kerbau, quod ego Deo offero profit mibi& meis, Quatro autem, Hoc di&um folisne ufurpatum fuit liberis; non autem patribus? Quod fi patribus, ut negari non poteft, quomodo is illius fenfus effe potuit, quem fummus vir exponit, boc pacfo putabat fe liberum debita caritate in parentes,(& defauctum omni pietatis offciv erga ipfos illo dono,(yc. num patres-familias, pro domo fua offerentes, omni ulteriori officio exfoluti fuere, adeo ut nil uxoribus, nil filiis, nil fervis amplius deberent? Quod(i non, quomodo filius, etiam profe &(uis. adeoque& pro parentibus, Korban offerens id prefumere potuit?* Ergout patres pro filiis& fuis Korban offerentes, hautquaquam fuere defuncti omni pietatis inii. los officio, ita necfilii idem pro patribus offerentes, fuere foluti omni pietatis& grati tudinis inillos debito. Ita porro Scaliger verba loci hujusfupplet. AZper, 2 ias f ips expenUnc, doni jt eor 0$ Tide xg) vanpecia: bAeuÜspei, fupplementum certe fatis prolixum. Hanc denique fuam interpretationem diit veram, qua emnes docles, indedos, veteres, vecennores fugit, 4.143. Alii verba pofleriora 2 iav i£ iu s poatàc dicunt efle fubjeGum, Donum autem pradicatum, Solere praedicatum fepe pracedere fubjettum, ut Matt. 5, 3.. uaxseni à Toxci, confet verf. 4, 5. 6 11, Matth. 15,7. prophetavit de. vobis Efajas verf. 8. appe piuquat. mibi populus bic, Yta erit fenfus, quo a me juvari poljis.(cu petis dinum eff, Deo confecratum, quare non licet id tibi, aut in ufum tuum& commodum conferre, Chry: Íoftomus, docuerunt juvenes pietatis Jimulatione contemuere parentes,— Si quis parens dictrtt filio, da mibi banc ovem, quam babes, aut vitulum bum,(c. dicebat, Aupéy£s m To Te 9uj 8 Sen E gus o pO X, Theophylactus ita eezdpaQ.. Denn cff, hcc eft, Deooblatum eff, ó Pater,quo à me juvari quar. Hancin mentem vertit Cl. Ludovicus de Dieu, Crrbau efl id, cujus ex me utilitatem caperes, Camerarius notat ex Epiphanio legiffe aliquos, Aupoy vd wh idv,&c, Ita fifumantur verba, erit in illis excufatio amica negata patendum, 4. 144. Sed 7489 f I—14 Cro 2 T3.4.40yc —-—— 5 I.£a. V"— ^, Lt ua De explicatione loci Matt.1:: Cap. V.Liba. 197 $.144. Sednum omnes res,quas habebant liberi,erant Kerbamdicatze Deo? ut de omnibus, quz à parentibus petebantur,dicerelpotuerint, Korban.Certé non omnes,potuiffent ergo parentes cavere;ut ne peterent id ex bonis flliorum,quod effet onum, Aut oportet,ut liberi confeftim,ad auditam petitionem parentum,dixerint, Corban eff fed tunc non aptum fuit dicere, efl, id enim indicat ftatum rei& conditionem, qua jam eft& fuit, non quae ipfo momento introduda eft& cepit, Aut oportet ,ut à longo tempore, imo à quo ex ephebis excefferant, omnes fuas res munus Deo voverint, utà parentibus rogati quocunque tempore, dicere& refpondere haberent in promtu, munus eff, $144. Ideó commodius ita nonnulli vertunt, donum feu res facra fit feu efto,gaicquid illud fit,quo ego tibi profrm,aut qua tu utilitatem ex me capias, adeb ut hic fit aperta beneficii, à parentibus petiti,cum indignatione& ira quadam, negatio,& fubfidii conferendi recufatio, quafi filii egré ferentes, quod à parentibus moleftia áfficiantur,& variis petitionibus macerentur,& continuis largitionibus debilitentur, cum ipfi habeant domum& familiam, cui debeant opoíg-asw4, in votum ruant przcipites,voventes,mumu fit, quicquid ex rebus meis attigeris utilitatà causá, Ubi notandum, Pharifzos dixiffe& docuifle,valeré illa vota, qua fiebant ex ira, quibus homines irarum pleni omnia!fua bona Deo confe. crabant fecundüm illam partem, quam parentesillorum in ufum fuum convertiffent, poffe hominem bona fua confecrare Jrngulariter, hoc eft, refpe&u unius perfonze tantüm; ut fr quis dicat proximo, volo feu voveo, quod bona mea confecrata fint, rejpeBu rui;. tunc. bujus proximi refeGu con[ecrata effe. Eum tamen, qui vovit', d alios bomines illis bouis uti poffe, ut€ Talmude notavit Paulus Burgenfis. Igitur fi filius diceret Patri, munus fit,&c. tunc nullo modo porerat pateruti aliquo bono fllii fui, etiam volente filio,& patre fummopereegente; quia nimirum omnia bona filii confecrata fint refpe&tu Patris;& facrilegium ftt rebus facris frui. $.146. Vototali, mum fit! nulla certa res confecrabatur Deo, fed in cafum incertum confecrabatur id;quo parentes potuiffent juvari. Hoc voto parentes fiebant'IN3721 C2" C2'23n[D, hoc elt, per votum ab utilitate€ filis capiendaarcebantur.— Neque illud votum unquam diífolvi poterat; nec poterant miferi parentes ullo deinceps beneficii aut officii genere juvari. Formula autem ita vovendi eft in Tractatu Talmudico C2'13, feu de voris& jurameutis, 30 N31 710722 137p quae verba Servator nofter in fuam quafi linguam tranftuliffe videtur,Aepor d&dv E eu d pe^ n0n;, ubi tantüm deeft univerfalitatis nota O3. Vocatur autem tale votum INJr 7Y13 votum: utilitatis autcommoditatis, quo nimirum vovebatur, ne quis, five amicus, five pater, five uxor, five vir, ab illo, qui vovebat, juvaretur aut commodis ullis affceretur. Licuiffe autem ita vovere illis refpe&u etiam parentum, dudum annotavit Coccejus nofter in excerptis Gem. Sanhedrin pag.27 y. ubi& codice Nedarim cap. 1 1.5.4. citat N2N*2 y ny"wv COXW:qua ita explicatMaimonis des'2 RT uou o TIOIND N3N 12D o3w xS ncyNV no o3v q:t0d quicquid paravero,exillo nop comed^t pater meus quicquam;hoc eft, utilitatem inde nou percipiet Rabbi Niffim. n2 53 "n5"3nd C23ip3 N2N'B5 neny JN quodcunque paro rejpe&lu patris mei eflo velut facra oblatio, non potefl id facere irritum, fcu revocare vorum id, Nota CX eft»»3 ]3"p? synonimum 4 KopCav.. Adde Caph. nacbat, 9 13D ny"wenn*2Nm vpn N2N UD hoceft, Sacrum erit, quicquid paravero in. futurum, quantum ad os patris, Senfus. uti facra re, ita omnibus meis bonis, qua ego arte mea acquiro, interdium patri efto, $147. Huc refpexit Dominus in verbis,qua tratamus, Canonem Judaicum decurAa 1 taté "«De explicatione loci Mattb.1é: 18. Cap.V. Lib.s. Satecitavit, Sunt tamen verba Domini plana, parvo addito fupplemento, qui dixerit Patri aut Matri, munis fit, quicquid ex me adjutus fueris, 1stenetur& obligatur; aut, is dyulrito- eftnon peccat.(Mattaiz:5.) d non bonorabit; commodis nimirum& bonis fuis Paticn[Fitiyc.. Ita certe nou frversmnt Pharifzei filios deinceps quicquam facere Patri, aut Matri Maic 7: 42.. Eflque ceité haec sapdeoic aperte contraria v» às G0 9e, de bouov5 nec maledicen. i porentibus Matt,, 5: 3.4.& labefattavit reverentiam parentibus cxbitam quam ipfa natura gentes docuit, Plutarchus«& quad glas, 2otni rwr ud) Sue eye do) QC ni ili ni pón. autor vos Qe d mid'uxt, Et, sd&v aca2uy aeiQuv Fidei aue 35 0 d al ovis Das platz, eoa eras, Norarum etiam Theophyla&to, parentes coa&os fu: fle ex hac tradizione bona fua cum liberis partiri;&(ic remaníiffe eos zy vpoxsusrer in jeneciatte defertos, omni cultu deftitutos, Los ap 32148 Addatur denique celebre dictum Chrifti Matt.ó: 18. refponfum Petro,qui diMEUS xenat, utes Chriftus jil us Dri«ivi. veraz. In quo triplex quaft teftimonium confiderazdum venit. 1. De Perro, 2, De Petra. 3. De Ecclefia, $.'49. Deprimoita.z229 da(91 A£0, 9r 0v. ei ice(Oe. Et ego vero tibi dico,qud tu Petris, ac fi dicat, tu dixitti me Chrijtion, Filium Dei. Ego vicilfim tibidico& pro pul. chra id t bi confetlione reddo; eft& alibi, ubi xa« vicifJitatem notat, feu, dGridiar quandam. Matt. 11: 23. Venire ad ime, 2d39 drazaus0 2025, Matt. 10: V.32.. Qui Chit bitur nine, d50 confitebor in illo, Matt.26:1$. Luc.22: verf.28.29. Marc.1;29 Et ego dico tibi, id volo tedere& alios fentire, talem volo te abomnibus haberi, Is, qui de fe dicit Efa, cap.4.€, vers8. 2N*D. de me dixit Dominus, confer Pfalm, 2, vets.7 Dominus dixit ad ue, is, inquam, híc nunc Petro dicit, quid autem? ed ei més D, Tu t5 Petrus, $.15o. Cum prima vice Simon filirs Jona, accederet ad Dominum, dixit illi, có x $áenKngdc, Joh.i 43. à quo tempore Cepbas dictus eft, 1Cor. i12, 3:22. 91$. M55 Galar.z:9. neque enim in hislocis alius quidam hoc nomine indigitatur, unus nimirum e LXX, difcipulis, ut vifum Clementi,& relatum Eufebio, id enim praeter fcripuram fingitur,& ab Ambrofto refutatur, qui in 1 Cor.9: g.. Cej bas, inquit, ipfe eff Simon Petrus, Eft autem s»ga; nomen Syriacum, ubi N£N2 fignificat, 1, erram feu faxum, 2. Peronam, qna id nomen gerit. Hebraeis etiam Perrc C223 dicuntur Jerem.4: v.15. Job. 39: 6. Syriacum autem ssozs&uhosierag mésg Qe: juterpretatur Petrus, Joh.cap.t. verf.43. hoc eft, qui Syri dicitur Kephas, is Grxcis vocatur Petrus, Imó& Graecis hoc nomen appellativiem eft, neque adeo femper propri;. fed fepe idem valet, quod Addi vel à Ai6Q-, lupis, faxum, non quidem in facris Novi Teflamenti libris, fed apud Poétas tantum,& Hiftoricos ac Oratores; qui Attica diale&to ufi funt, Homerus Il. verf. 288."Evterupfloov ae crisgoo irruentem. faxo petit. Soph, Aja, 3:3.«« ex dpi Gu i eírpum rue xa(kLavÜeig Gave, ut non probib.re po[Jet., me faxis totus laceratus mort retur. Xenoph. 3. Hell. V GRE Aorrwr mexuMird'ev crémeve ke S na(urTes— Super riliquos faxa in ovctrfum devolvebint,| Ab hac appellatione fiae Joua deinceps dictus eft Simon Petrus, Luc. cap.$. verf.8. Joh.6.v.68. 15:6.9. Matt,1c:z. oipov ó Ao diii atae O, $141. Indidit hoc cognomen Simoni Dominus, ad /znificandum, quemadmodum& Abram dictus cft Abrabam, Gencí. 17. vetf 4. Jacob Ifrael, Genef. 32. v.28. nimirum futurus erar Simon, ut víseQ-[apr, firmus, folidus, movendus, volvendus in omnts mundi partes 5. oftenfurus guzvpor pads igneam quandam ealiditatem.. Solet enim 1gnis TucsPctr. PNE I M De explicatione loci Mattb.ié: 1$, Cap.V.Lib.— 189 ignis e collifis exire lapidibus. Sed& in nomine Tiézg 9 eft refpetus ad rlésgar; eftqu* quafi denominativum à Petra, fignificans Petre situm, Yaque Petrus fignificat non» lapidem tantüm 5 quà notione tamen in facris, ut di&um, non occurrit; fed imprimis Illum qui in Petra efl,aut& Petra eft& velut éPetra excifuseft Ef., 1: 1. 4fficite ad rupem ex qua excifi eflis, Neque igitur in hoc loco idem eft zéze9-& zécez; fed differunt, ut denominans& denominatum; quare nec cum dicitur, Vn ín 79 7íspa, de eodem fermo eft, cui di&um, ed dséce(Q»:& ut diverfa fubje&a funt accipienda, ITéeg Q riésea, $agz. Tues Pe rus, inquit Dominus, non vocari tantüm, fed es, non nomen modo, fed & omen habes. Ante dixi,vo:aberis Petrus, nunc dico, es Peirus, declaro te id effe, cospiffe eife, fa&um effe, confelfio tua, quam edidifti, palam facit teefTe Petrum, lapidem vivum, 1 Petr.z. verf.5. cum vera Petra habere communionem, eedificatum effe in Petra, acceffiffe ad Pezram, lapidem vivum, 1 Petr. 2; 3.4. Adeó ingens hoc verbum eft, decla-: rans, divinz gratize haeredem elle Petrum, filium lucis, fan&tum, vocatum, fidelem, membrumcorporis Chrifti,illi mplantatum, initum, incorporatum, Potuiffet Chriftus aliis verbis laudare Petrum;. potuiflet dicere, smagua fides tua Perre, ut Cananzz Matt. i5. Vers.22, aut ecce veras Ifraelita, ut Natanaeli dixerat. Joh. 1: 48. Sed nunc amat dicere; tu es Petrus,& certe nil majus dicere poterat; quo aut fides Petri, aut beatitudo illius,aut communio illius cum Deo& Chrifto clarius laudaretur. Simul hac ratione nactus eft occafionem loquendi de vera Pera, quemadmodum, Joh 4, ab aquis putei Sichar anfam nancifcebatur loquendi de vera aqua;& Joh.6, à panibus quinque progrediebatur ad do&rinam de vero pane, $.153. Dicit,z4 es Petrus& dicere ita poterat;& veré dicebat, Peterat,quia novit; quid in bomine, Joh.2: 25. quia illius hoc erat beneficium, illius eae xdecri agre 8 a) 6 mé à l^, 1 Cor.ij: 10, Dicebat vere, Praeclara confeffio Petri id docuit, opera confirmanr; quz poftmodum fecit, mors, quà glorificavit Deum, obfignavit. $354. Quod Petro di&um,etiam alii difcipuli di&um fibi debebant putare;qui idem cum Petro confitetur,idem dicit,is idem audit,idem eft. Non Petrus folus confeflus eft,t es Chriflu:, fed& alii dpoffuli, ipfo id teftante Petro Johann.6: 69.«gj seis qeaig tixapflo gg) iyvénapfp, 6ri cu€ 6 a519 25, Nc, Quare nec Petrus folus eft Petr, fed& reliqui Apoftoli, imó omnes fideles, quos ipfe Petrus vocat A/9us(avs 1 Petr,2. verf. j. hoc merito gaudentencomio, Atqui foli hoc Petro dixit Dominus?(9; A£yo, Petrus refponderat folus. Ideo& foli dixit, fed non pro fe folo refpondit; fed nomine quafi omnium, Ideb& in Petro fioc dixit omnibus, ut ne putemus, Pctro hic praerogativam tributam praalis; aut in majus elatum,& praelatum aliis, aut folum hoc gaudere titulo, quod cft Petrus, nam& alii Apoftoli fuere eJAor, Galat.z: verf.9.& Paulusaperté teftatus eft, nil fibi faoizen oo 8 denvror eivaj vi, ibid. verf.6. adeoque nec à Petro, licet illi ditum eílet, zu es Petrus, quod rotidem verbis Paulo dictum haut fuit, Atqui unde conftat, Petrum refpondiffe,& pro fe& pro aliis? cum Chriftus rogaret, quem ne dicis ut boues, d.xe; unt,& refponderunt fine difcrimine omnes 5 alit jobannem; alii Eau,&c.— Hic cum Chriftus rogat, vor autem, quem me dicitis, tacent omnes folus refpondet Petrus, nec ab aliis juffus pro aliis, fed proprio motu, pro fe refpondet,& fuam privam, propriam que confeflionem edit, Chriftufque ad illum folum converfus, foli illi refpondet, beatus zu, Simon 5($ egocicotibi,— Alibi Petrus aliorum nomine dixit, ece mos reliquimus Qiiie uia,&c, Chtiftus omnibus refpondit, neu dico vobis&c. Matt.ig, verf.27.28. fedlicet non diferte exftet, reliquos difcipulos juffiffe Petrum refpondere pro Íc, tamen Peaa 3 uum -"4 — 1c0.—"Deexplicatione loci Mattb.16:1$. Cap.V. Liba. trum re ipfa pro illis refpondiffe fatis conflat, Petrusut etat celer& promtus procu. pavit alios,& vices refpondendi ipfe fibi fumfit, Difcipuli alii audientes fuerunt,& filen. tio auditum approbarunt; neque enim haferunt ipfi,& dubii fuerunt,quid de Jefu confi. terentur., Sciverunt equé, ut Petrus,& crediderunt, Jefum effe Chriflum, Filium Dei, Re. fpondit Peuus fufficienter: Ide addiderunt nihil, Sed in ipfius fan&é refponfo acquie. verunt. Neque enim tacuiffent, fed loquentem interrupiffent Petrum, fi aut Petrus non dixiflec re&e, aut fi ipfi fecus fenfiffent;& aliter fe explicuiffent.Chriftus folum alloquu. tus eft Petrum; quia enim folus loquendi partes acceperat,folus etiam refponfum accipere debebat& czteri id ipfis etiam putare didum, quemadmodum, quod Petrus dixerat, ut fuum ditum omnes approbaverant, Certe Chriftus dixerat omnibus, Fo; autem,quem "e dicitis effe. Solus Petrus dicit, Reliqui tacent: quia€ mente& fententia illorum bent )xerat.' $. 155. A Simone Perro digreifionem facit Dominus ad Petragr, 9] V(óry v at. apa. clesd'oudiao pos 1b) ExxAve1av, Neque enim ad Simonem hae fpeGare ex ipfa orationis formula fatis apparet: magis etiam ex illius fenfu, Tibi dico, Tu es Petrus, id ad Simo. nem pertinet:(5[zper bac Petra adificabo; Simoni non convenit, aliud enim eft Petru, aliud Petra: zgj capi poteft à/u9lixoc adver[ativé jut ht Match.12: 34, 15:4, AGor 43. imprimis 1 Joh.::20. 44) óseis 2eispin Eye, Ita fonabunt verba Chrifti, Dicotibi, Ta es Petrus 5 fed fuper banc l'etram adificabo. Ergo non fuper Petro; quia fuper Petra, Putant nonnulli, Chriftum, cum hzc verba prolocutus eft, digitum in fe intendiffe; ut& videtur intento in corpus fuum digito dixiffe, deffruite boc Templum,(y tertio die excitalo illud, Joh, 2: 19. $156, Ylérea notat. 1. Lapidenr, Hefiod.Theogn.ó75. zéveu; hiuCdoruc ciCapiic à X"ei vyorree. Lapides ofBeros five praealtos& praeacutos deufrs in manibus babeutes, Plutarchus de defectu oraculoru n, ores» dvappiders lapidum projectiones dixit. 2, Rupem. lliad. v, 6 14, 0v mia v, C vperiv donóAoinv Matt.27: fl. xad aj érpa] éxitngv confer Apoc. ó:16. Alias fignificationes mitto. $157. Secundüm hzc, verba£x(&íru 0i évpa, verti poffunt, fuper banc rupem, feu fuper bunc lapidem, Hic ftatim in mentem venire poteft illud Pauli. 1Cor.10; 4.? 4 airga irá 21927. Ad cujus imitationem dicimus, Pera, fuper quam aedificatur Ecclefia, Chbriflu: eft, Super b:c Petra valet tantundem ac fi diceret, f/«per me«digicabo, Amavit Dominus zraporouamaZe, Xoc mire Qe, xd) ER(xoa n0 mérpa,— Voluit oftendere, cur Simonem dixerit Perrim, nimirum; quia ipfe, qui id dixit, eft»ícea: neque enim Simon elfet Perris, ni Chriftus effet perra. Erit igitur hic fenfus. Dicotibi: Ta es Petrus,& fuper ipfa ac eadem hac Perro, à cujus communione, conjundtione, inzdifi catione tu P'erris audis, quam tu confeffione tua glorificafti, edrficabo,&c, Ne mirate te nominari& effe zisecv: nam Ecclefia edificabitur in hac zísee. Sepiffimé Chriflus dicitur Petra, Rupes, Deut. 32: 4. 8. 15. Pfalm.9s: 1. Efa.g 1:1, quod nomen divine eft eminentiz Pfal. 18:32, qwe rupes preter Deum nofirum? Ef.44:8.. uon efl Petra, mut vi, Pfal.z 3126. Ef.26:4. Pfal.89: 27. Imó& Lapis, Genef. 49:24. Lapis /fradlis, Efa, 28:36. Pfal.i8:22. Zach.3: 9. Et quia /apis in aedificio vel fundamentum eft, vel auguIi* qui continet, Chriftus utrunique dicitur, 9494Q 1 Corinth.3: 11. Ephef.z: 20. dxpe?«riaG-, Ephef. 2: 20. Confer 1 Petr.2: v.6. Rom. 9:32, Efaiae8: 14. Matt.z1:v.44 1Petr. 2:4. ACor 4:(7, Dan.2: 45. Et ratio appellationis manifefta eft. Petra ac lapis folidum quid eft. Rupes refugium prae hofte, domus in rupe fundata, tuta eft à pluviis, ventis, Deexplicatione loci e9Wattb. 16: 18. Cap.V.Lib.s.— ror ventis, fluviis, Matth,7::5. inaedificiisexftruendis imprimis ufuslapidum. Ad lapidem etiam pes offenditur. Pfalm, 91:15. Lapides funt arcendis hoftibus, Fraffo lapidis niolaris confracla cervix Abimelechi. Jud.9,$4. Lapide funda proftravit David Goliathum. 1.$am.17, 49. Lapisin ftatua Nebucadnezaris comminuit ferrum,«5, lutum,&c. Dan. 2, 45. Confer Matth.21, 44. p v d dv rien 2uxpdoq ewvov, Igiturcum Jefus fit rupes& lapis; nec noftra rupes, qui non flu noftra,& Redemptor nofter;cur non intelligemus illum, cum dicit 93i 7av75 75 eéee, Imprimis, quia unice ipfi convenit, edificabo Ec« clefam meam faper,(gc« $.158. Aliiper Petram metaphorice intelligunt covfe/f/onem Petri de Chrifto,cui confeffioni, ceu fundamento Ecdefia fuperfiruGa efl. Et fane poteft fententia, quae continet fummam fidei, Petra dici; quemadmodum doctrina de refurreGlione dicitur e«póc 9«46Q-. 2. Tim. 2, 18. 19.& de manifeftatione Dei in carne dicitur firmamentum veritatis& olumna, 1. Tim, 3, 13.16. Et hac fententia in primam recidit, Si enim füper articulo fidei de Chrifto fundata eft Ecclefia, quid ni& fuper Chriftum ipfum? $.159. Alii Pezrum ipfum intelligunt, quem dicunt Ecclefize fuudanrentum: quia fcilicet omnium primus Apoftolorum Ecclefia fundamenta jecit,& ut fcit Tertullianus, primi hoc pa&o clavem imbuiz, Petrus primus Evangelium Judaeis praedicavit. A&or. 2. Primus Ecclefiz gentilis fundamenta jecit; monitus in ecflafi per vifionem coleftem, confer AGor. 15:7.«p nuepar apxajov,&c. Hac eft fententia CI, viri; Johannis Cameronis in Ayrotbeco Evangelico: ubi verba, fuper banc Petram adificabo Ecclefíamjita mu. $o4 Tu eris Ecclefia mea fundam:ntum, Etiam putat, Perri nomen Petri prerogative tizulum e[fe: unde dignitas illi& authoritas concilietur. Caeterum nomen fandamenti non videtur homini convenire, quia id foli Chrifto tribuit Apoftolus, 1, Cor. 5, 11. $.160. Etiam Ecclefia Romana,fed alio long? fenfu per«ízea» intelligit Petrum Apoftolum, idemque applicat, haut fine facrilegio; Romano Ponrifci, ut Petri fucceffori; unde& Bellarmiuus in praefatione de Pontifice Romano Papzs applicat dictum Efajee cap. 2.8. E«ce fundo in Si.ne lapidem. Quibus nunc opponimus Alphonfum Toftatum, Epifcopum Abulenfem in Matt.16, quaft, 67. Queritur cum Chriflus dicit, fuper bancPetram Gc. que fit Petra ifla. Aliqui dicunt, quod fit Petrus, feilicet quod fuper illam fuerit edificata Ecclefia, id efl, ipfe fuerit fundamentum Ecclefie, dc. fed dicendum, quod accipiendo proprié fundari vel. aedificari. Eiclefiam, non efl verum, quod[uper Petrum fit. edificata, Nam id fuper quo adificatur eft fundamentum, Gy frc Petrus diceretur fundamentum E.clefie. Sed falfum eff, quia folus Cbrifius ef fundamentum, v. Cor. 3. etiam ipfe foluefl caput Balefia. Nos autem omues fumus membra, Petrus ergo membrum eft,& non caput Ecclefia, nec fa dam mentum, $.161. Audiamus autem rurfum Dominum, Super hanc Petram, inquit, 1. ZEifrcabo. 2, Eulefiam.. 3. Mtam, 1n Petra, Chrifto, edificata eft Ecclefia, Chriflus enirn pofitus eft. fundamentum. 1, Cor. 3 11. idqueà Domino Ef.28,16. Ecce ego, qui fundat. confer Rom. 9, 3;. Quanta hac Petra! fuper quam edificata eft Ecclefia, tum qua eft& Toig Spavoi,, tum quae$3 4 y8. la fertomnia, Hebr. 1,3, ZEZifabo, inquit. 2, Sam, 7,12. lllud, femen, edificabit domum ueminimeo. Zach. 6,13. Vir Germen adifikabit Templum Doamiue, Prov., verf, 1. Sapieutia adificavit domum. Quod Chrifius E- /efram;, Prophetia domum, templum dicit, Ecclefia enim utrumque efl. Dope,"Yir. cap. j; 15. 6 xo Sie. dvagpépeBG, iiic igiv Genhnaia, confer Hebr.$, 6. 10,21.:. Petr. 4, 17, fed piriraalis, 1, etr, 2,$4 Teu lum. 3, Cor, 3; 16, vaic Sw ig Y.17. 1, Cor. n:. Ep ele Xdificabo. Fcdefam mecan, Deexplicatione lociyCattb. 16:18. Cap. V.Lib.s. 2. Theff, 2:4. eic? vaiy T S8 xabízaj, non tamen xepeAGor.17: 24. Omneautem templum, omnisque domus safe: 402) Ceo TQ. Hobr, 3:4. Igitur AU x ula utux(uc, neieóc, dicit enim, JEdificabo, adeoque illius£auuepz 6c ae verius tz. Hebr, 10. Mirares; eft Peta, in qua zdificatur,& eft is,qui aedificat, ita fiznul fundamentum, fimul opifex, Quod Chriftus dicit eixed«uev, id Paulus dicit impletum. EsixodoualBtrls; Fri m Sod,&c. Ev o asa b cieod'opsn qui appaoAe popa zuA. Ev quy Vucis eunaizadoteiáss eis kamen Tear T S«&, Ephef, 2520.21. Et Pctrus, kdy uoo os Ailot Cass olnsd'oweicye, 1. Pett. 2: 4, adde 1.Cor, 3,9. 9«8 cizcdvud ig, Super Petram igitur aedificata eft Ecclefia: nam in Petra ftat, à Petra portatur, à Petra firmitatem habet, à Petra tenetur, Petram tenet, qua p/avie, qui fli, qui venti profternent domum hanc, quae ruso fn 75 airyav, Matt, 7,25. TemplumSalomonis zdificatum fuit fuper monten Zion, Hoc templum fuper ccleftem Perram, deillo di&um: quanam eff donus ,quam&dificabitis mibit quinam locu re4uietis meus? Ef, 66,1, de hac dicitur. bic requies inea iu. eternum, Nazaret ftabat i7 áp«c, quce tamen cum monte fuo dudum interiit, Luc. 4, 29. Hoc templum ftat in monte, ui manet in fecula,£ dva?) adus wpuCiva] Uoavo 2pes nep"- Matth. 5: 14. Eft igitur "JO!D"IDYD fundatum optimé fundatum. Ef. 28 116. Ecclefia fundata in Petra hac qua illius e(t fund.umentum, imb& angalaris lapis. Mirabantur difcipuli 7c oixcdopude 8 ipe Matth, cap. 24.: verf, 1. ids mira Ahi, ng] era) cinsd oua, Marc, cap. 13: Vers. T, Hicmirandi potior materia, Mirabile eft fundamentum CO'DOy"W Perra aterna,$i. 6 Q9- à Qv ipis ille vi:us.. Mirabilis Architectus. Dominus, Conditor celi. Mirabiliffima ac pulcherrima denique ftru&ura.. Ecclefia Dei vivi, Qui fuper Petram hanc aedificat Ecclefiam, idem redemit, juflificavit, fan&tificavit illam, Id ni feciffet, nec Ecclefiam in fe zedificare potuiffet, Sanguis, obedientia, Spiritus illis,aptat, lavat; concinnat, jungitfr192 Ephef, 2: 21. e esc vaiy d^ 0f, mov, in quibus zxToxe Domin. mat omnes hujus edificiii lapides, Non nunc opus amplius habet Paprzari in Mofem 1. Cor. 10: 2. qua xdificata eft per illum,& fuper illum, qui longe majore gloria e Mezh) iZi«?) Hebr. 5: vers.3. Nec fruftra dicit ciasd'euds dificbo, ab initio fuper iJ lum avdificata fuit Ecclefia. dpor v«& ez. Hebr. 113. Et tulit illus ac baiulavitomuibus dlicbis fecuti, Ef, cap. 63: vers, 9, confer Ef 46: 3. 02722 C'onyn portati à ventri, bajtlati ab uter. Sedloquitur de Ecclefia, quam nunc zdificaturus; de ovibus, quas nunc addu&urus erat, quz non erant e$ aua; ow Joh. 10: 16. de iliius Tfamenti Ecclefia, quod mela: Scriptura dicit,& e(t in[anguiue illis, Hebr. 816. 9:15. loquitur de exivy illa gnus, M£ovLet 5 xv. zd) 32 arbpu OO, Hibr. 8:2. Prior zedificata fuerat fuper illum.$./vi4 per ifi gratin AQor 15: V. ob aterui Spiritus oblatisuemm Hebr, 9: 14. ldeà nec pofterior dificari fuper aliam potuit,, Petra enim eft femper eadem. Et n[que a.l feutcatem Ego idem, Et uf-5ue ad canitiem Ego bzox portabo, Ego fecis Gi egofe rans d ego portabo& eripsum, Ef. 46:4. Igiturft faper hanc Petram aedificat eft Ecclefia,& aedificata manet in zerernum; adultera certe rupes eft, quz Eccleíiam zedificari voluit fuper fe ipfam, quam qui acceperunt, illis dicimus, Nou a? Rape iliortn Repes nofira, Deut, cap. 32: Vers, 31, (f.162. El autem 5 Guia, quze zdificabitur.Id nomen Etymi ratione derivandum efLab Z«xaA c evocare: unde videtur,notari illos,qui quafi& reliqua turba evocati funt.ad haereditatem falutis, attamen in facris occurrit ubique aA ciy,nullibi isaAer, San&idicuntur xAsroinon éxxAnzoi,illorum vocatio x23ec non exero utut igitur veciffimum fit, fideles cie evocatos& electos ex aliis, imo Zeeepipes, tamen id noneft proprie in no» De explicatione loci Mattb. t: 1$, Cap.V.Liba.— 193 notione vocis éxA»ciz;, Solemnes Judaeorum conventus,totzque gentisillius mulcitudo LXX, interpretibus folent nuncupari'ExxAsc/z, Nec veteribus inufitatum Grzcis fuit éxxAncíag nomen, ita comveutum populi& concionem, quam in civitatibus folebant inftituere, cum publica habenda confilia effent» adquam(ine difcrimine omnes conveniebant, nobiles, ignobiles; divites, pauperes, nominabant, Imb& éxxAnoiater ilis eft concionari, cunt popnlo agere. gitur cum fancti dicuntur éxxAn2/2,1d nobis in mentem veniet, illos effe ingentem mulctudinem; exomni gente, ordine, loco in unum colle&um, ad communicandum invicem contia, id credimus, $. 163. Vox éxxAscra refpondet. voci onp qua notat multitudinem, concionem, univerfim,in comitium congtegatam. Ita AG.-- 3*. dicitur Mofes fuiffe é«5 ixuAnla. àv TJ diua. uo Pays T Aa De duri 6v vB op Xa. Idque ex Deut g:vers. 10. ubi eft, Tipi C2Y3. in die conitii, quando totus populus coram Deo fuo flet, LXX Bjtpz One xia; SicDeut.o:v.4. 18:6. 23:2,3. Igirur.ut dictum, pervocem Pp defignatur collectio generalis populi totius, omniumque reipublice civium,vel ad capiendum confilium, vel ad agendas res(ut Jud.zo:. 2:::.8.) vel ad videndum faciem Regis, autad percipiendam illius voluntatem, aut fi alius quis finis 5x2672;,(eu«onions elfe poteft, Cum ergo, qui zdificati funt fuper Petram, vocantur'Ex»xsaia, DP, notatur, ut diximus, elleillos multitudinem magnam, in unum confpiranrem, in unum coéuntem, Cumque dicuntur'Esz^weia ARISU S ns Tho ÉxuAvotay; aUt ixxAncia Oen Cor, indicatur. 1. Quod per vocationem Dei& Chrifti habent jas conveniendi in unum, 2. Quod comparent coram Deo& Chrifto, ad videndum illum,&audiendum illum: utamicum, utPatrem; ut Regem; adfruendum bonisillius,& vivendum coram illo. 3. Quod Ecclefia non amplius ad cathedram vifibilem Mofis& vifibile fane &uarium Aharonis&?«pesGulípor aapadtsers neceffum habet convenire, quod debe. bant facere Judaei; utut& illi effent Ecclefia Dei, Sed quod immediaté accedit ad Deum vivum, $.164."ExxAxoia: nomen in facris datur nonnunquam ccetibus particularibus, unius autcivitatis aut regionis. lta ACtor.cap.8. vers. xxamofa i v"epo GA datus n Cor.cap.t, vers.z, Ecclefa Dei, qua efl in. Coriutbo 2 Cor.cap.8. vers...&$ énzAnoiai; 4 Mausdovias, Ita parti datur nomen totius. Szepius tamen notat univerfam fan&torum m. ltitudinem toto orbe terrarum difperfam, Ephef. cap. 1. vers.22. E£ ihe dedit caput[uper onmia vy Gwihmeig Ephef.cap s. vers. 2j. Chriffus dilexit E.cleum, d fé ipfum. dedit pro illa, ad hanc pertinent. aj&xa2n01aj? Vüyov, Rom Ccap.t6. vers.4. Tudai( gentes. 1 Cor,cap.io.vers.52, deyóexozos yiyeoe, Juden& Grab,«gy và ónxhaeig ToU SU. 9.165. Et de hac univerfali loquitur Dominus, zdificabo Ecclefm, univerfam, toram, omnem, e Judaeis, e gentibus, ex omni tribu, lingua, populo, fexu, conditione, Cujus dicitur»«oaA capaz, Ephef.cap.1.vers,22. cap. s:vers.2 1. Col Cap.i: vers. 18. Hanc denique vocat fuam, 1s vhà éxvAnciar, non tantum, quia fe proi;a dedit, quia illam[an*iifi. at, Ephef.cap.s, vers. 25. 26.27. quia illam per Jangyinem fuum acquifivit A&or:2.vers 27. quia eft cor;u iliius. Col. 1.vers. 18.24. fed&, quia omnis illa ad Chriftum cengregatur, ad videndum illum, audiendum illum, ambulandum coram illo, faciendum voluntatem illius, 5.166. Succin&ta paraphra(is cotam fententiam faciet clariorem, Super banc Perrom «diquod indicat comma fanctorum, quam Ktpoiz Infetni, 14. Deexplicatione loci cOXCatth. 16:18. Cap.V. liba. «dificabo Ec lefíam meam. Multitudinem univerfam, colligendam ex omnibus finibus terrae, qua ad me accedet,& me conveniet, ut me audiat,v deat, mandata mea accipiat; qua erit quafi comitium& concio à me indi&a,edificabo,in fimilitudinem zedificii ac ftru. Qurz eveham, ut erefcat bené coaptata in templum[auctum& domum fan&tam; idque faciam 1. Per fanguinem meum& mortem, per quam reconciliabzmtur, purgabuntur, juflificabuutur, Rom. 5,9. 1. Joh. w vers. 7, 2. Per verbum mctim, quod annimclabitur omni rea. tura, poteuter, adjalutcin, Rom, 1,16. 3. Per Spiritum meum, quo obfignabuntur, utarvbabone bareditatis, Ephef. 1, 1 3.14. ut flet fuper Petra, immota, inconcuffa, tenens Pe. tram, glorificans illam,omneque fuum refugium, fpem,fiduciamyin illa collocans; portata à Petra, nec derelinquenda unquam, $.167. Huic fux Eccletiz, huicuniverfz multitudini, colligendz, adducendse ad. vocanda;, infigne edit promiffum; Z eu^aj dd«€ sari óruny avTa2;. Videamus, 1, Quid fiat«uxaj eó« 2 Quomodo illa g xar sevo v 271815,: 4.153. Omnis domus;civitasque porrac habet;per quas intrant;qui veniunt; exeunt, qui abeunt, quas claudunt de nocte,& ubi imminet periculum. Roburcivitatis, vigilum manus, tormenta,& quicquid ad repellendam facit vim, in portis praefto effe fole, Ex portis fiunt irrupciones in hoftilia caltra, qua urbem obfident, Olim in portisftdebant Judices, fiabebant ille fora, in quibus agebantur comitia, cognofcebantur caufe, dicebaatur fenrentize, judicabantur crimina, Et quia pota funt obftacula, ne quilibet iavadat urbem, inde folet quilibet obex,& quodvis obltrumentum Graecis«n dici, ut cum dicunt, exa; d' ezibuda.&sGus portas, hoc eft, obftrumenta jr:faurs imponiteytceteillos, Qui profundé dormiunt, dicuntur xraeserm 6v eregemod^m Jiertere in porta Jeimnialibus, $169. Ad» quod inferum vertimus,& compo(itum eft ex 2 privativo& iZev,quaft dicas obfcurum quid,&(ine luce domus, ubi elt exév Q- tZe«por 5 Poétis Aide,& iit, ajJ Q-, unde eft per evrafgsns, ac inverfionem fpiritus, 2£»«, notat in Sacris 1, Sepulchyum motuorum, Actor.2, 27. 31, 2. Zuferutii ,locum damnatorum. Luc, 16,23.& qd adu eierensoznl sj405,& ut nonnullis videtur, Matt. ur, y. 23. e&d'u uale eien: & fecundum illos, qui ftatuunt Chriti defcenfum ad inferos poll re urredtionem, in his fymboli veibis, xavsCn ci; ade, 3, ZEuiznati€ venit, Apec. cap 6, vers, 8. xdi à adv dxcAuher uer! div, nimitum Saraze, xdi hd iUn euro: oam ViTosrere] Un ESSE VETTER poudale xg) Cv auto qd)€ Sara. Ápoc.ic,l4. xm 6 DararQR Z6 ddu; Cibs/zv ei; qi Aiuviuo T mui acte Cer 6d ssp- Sara G-. Poctis, ut& id addam; Plutus, Deus ille inferni, frater 77:75, cui in divitione haieditaus Saturninge calm i& Neptuni, cui sari fors obtigit; ubi Pluzus arer.riez fortem adepius eft; dicitur 2 Aév/. Wa apud Houerum Viad. O. 188. Neptunus dicit, Z«0e, zo) 824, spiri; ve Aidus 6réqui dya As an, jugiter,& ego, tertius que Pluto manizus i iperaus. f. 170. Tat dde, PIN"WU(Ef. 38, 10.) perte inferui(apud Homerum, ed ejdao;& Euripidem dw«/Aaj) notabunt. i, Pzfeutios, vim& robur inferni, ac Satanz, in inferno degentis, quia nimirum in portis robur civizatiselt, 2. Te:bu.ss ac Ír:udes Satanzs,& malitiofas artes; quiaolim in portis habebintur confilia. 3. Vim mortis& Ícpulchri inomnes homines,quibus pofitum etl mori; jum in fenfum dicitur 72"yz pore mortis Job. 38,17. confer Píalm. 9,14. 7702"wen DoD Píilm 107, Y.1* PFWD yv M yn 4. JEnigmatictmortem fpiritualem& infernalem poreftatem, que in regno Anti-Chrifli obrinet, Patres per»errae ivferui intellexerunt ftaudaia do&rinz, yite, hxreticorum, blafphemias, tyrannorum perfecutiones, X$a71,Hq Deexplicattone loci£XCattb.Y6:18.. C ap.V.Lib.s.— 19: $.171. Hae ncAa] w xai ósunw$ SeNueia; ,non prevalebunt Ecclefie, non fuperz" buntnon vincent,zurio uis ell vir.i, fuperarijopprimi, Ita Diodor. Siculus libr,17, de Alexandro Magno dicit in pugna T'yriorum, xzliarvouirec XY Maatdiras nali dem viticere, Synefius, ui 9 dà xg] d yrepans ipao Aclguor alise óre, Ne Demon fcutentiam nte Jiram vicerit,«liy 9sa| eft velut iocdem x?"iz. Ita AGor.19, 16, dicitur homo, Spiritzam malin habens, in Judzeos ifopeira: irruille, qu) zaGuevens(ns auTar Igctct wav aurov, dg 2uure; xg) Terpavjudumjséru; 3x20) cv. Non ita facient portae inferni Ecclefim, Pravidit Chriftus, cum portis inferni multam rem, multam collu&acionem fore Ecclefie. Praevidit, inquam, Ecclefiam non gavifuram longa pace& quiete,— Satanam quaefiturum membra illius ewviceaj, Luc.2, vers.31. circumambulaturum ut Leonem rugientem, ut illaxa 3. 1Petr 5,8. Ideo& delineavit illam in fimilitudine domu:, in quam facii piuzie inruunt, Matt.cap.7, verf. 25. Imó pravidit ortum novae cujufdam civitatis; cujus origo cft ex inferis, quae intra portas& pomaria fua, ut nova Babylon,& fecunda quadam /Egyptus, cin&ura erat Ecclefiam, in qua civitate docende eflent do&rinae damouiorum, eu infernales,& via complananda inferni, Hic tamen promittit Dominus; fore ut infernales portz non prevaleant; fed ut Ecclefia ruptis illis& perfra&is vittrix, liberata aliquandoexeat,. Denique ut paucis comprehendam omnia, 4 portis inferui niu füperari, eft, non manere in morte, fed refurgere, non venire in judicium, fed abfolvi, non feduci& abduci à Chrifto, fed manere cum illo in ipfa morte; imónec manere perpetuo fub fceptro& poteftate improborum. Joh 115,24. Matt.a4, verf.24. 1 Petr.cap. 1. v. 4, confer Pfalm.t125.v, s. Nau n.n vequiejcer fieptrum improbitatze fuper[orte juflerum, ut ne mittant juji ad iupaplitiun manam[uam, lta certa flat Ecclefie victoria, Portarum infernalium clades, quibus dicetur, z& e, SZvame(9 névapor, mà cu, qdv, G viz, 1 Corinth. cap.r4. verf.55, Promifit enim ille, qui habet v5«Ae GU dde«qj G0 Sava1v, Apocal, t, verf. 18, $172. Quod Ecclef promifit Chriftus, idem fingulis illius membris promiffum eft, adeb ut nec Eccletize univeríze, nec ulli Ecclefie membro porte infernales prevalere unquam potuerint.Si enim vel uni membro porte pravalerent;jam certé hoc refpe&uEcclefiz praevalerent: nec verum eílet nou prevalebuut illi. Igitur ut totius Ecclefiae híc atferta eft conftantia, perfeverantia, vi&toria; ita& omnium illorum, qui funt de Ecclefia. Ve12 fan, Catholicze Ecclefize, nec quoad totum fui; nec quoad membra& partes unquam praevaluerunt, unquam pravalebunt inferorum pórta,— Errant itaque,qui negant fidelium conftantem ad ánem ufque vi&toriam; quique docent,veré fideles, aliquando à fide deficere,& in totalem apoftafiam incidere; quod f1 ita effet, certi(Timé preevalerent adverfus Ecclefiam inferorum portae, Necjuvatexcipere t. Portas inferorum fionificare mortein(y damnationem, Si enim mors& damnatio non pravalebit fan&is; utique nec totalis apoftafia; cujus infallibilis eft fequcla mors terna& damnatio. 2. Promij[onem bic fieri duntaxat adver[us cim externam., non adverfus propriam bominis malitiaur, Atqui dicitur rertas inferui nou prevalituras; omnem illarum vim, five externam, five internam, fruftra confumendam.Si propria malitia przvaleret,utique Diabolus przvaleret, qui omnis noftre malitize autor, fautor& adau&oreft. Non limitavit Chriftus promiffionem, fed omnem pravalentiam inferno denegavit, Nec funt de Eccefra, in quibus coufque regnat propria malitia, f/auchfi.ara enim illa eft, pargata, foflenda fiue macula(y labe. Ephef. cap.5. verf. 26. 27. 3. Promi/Jionem banc tantiim. dirigi ad Ecclefiam Chrifli, quatenm eft talis, Gy quantispzr mau Ecotyi Promif'iouem Ecclefie faClam in feuf&a 2€üfiNon przite Icbunt illi, Miracu!s Chrifti, 196 De explicatione loci Mattb.16: 18, Cap.V.Liba. compofit nn in fcwjn divifo, Atqui non ita docet diftinguere Chriftus,& certé quid hoc eft nifi Judere? ut non à nobis eft G' civajExxoneiav, aut deEcclefia, ita nec manere, ew£g dup."Tam impoffibile eft Ecclefiam non manereEcclefiam, quàm mutari Deum, non exaudiri Chriftum;pro Ecclefia intercedentem; imó& fruftra animam illius laboraffe,& vim confumtam, Efa.49 4. Firmum[lat fundamentum Dei,"Eyvo wéexQe GR iv: avro, 2 Tim 2:,9, $.17:. Sciendum autem, non hac promiffione cautum, ut nunquam peccet aut erret Ecclefia; fed ut error, mendacium, peccatum non pravaleat illi.Imà nec;ut non fpe fuc. cumbat Ecclefia in terris expellaturé fuis fedibus, detur in necem,variis affligatur ctuciatibus& paffionibus id quod avorum noftrorum fzpiffime fa&um memoria;& etiamnum fit quod Chriftus fzpiffime predixit,tum Apoftolis, tum communiter omnibus, Sed hac genuina illius mens& veriffimus fenfus efljnunquam ita przevalituras portas,ut exEccle. fia Dei hitSynagoga Diaboli;€ femine fancto femen ferpentis;& veris confefforibus Chrili abnegatores,€ filiis lucis tenebrz,ex heredibus Dei,mancipia Satanae; membris vivis foetentia ulcera: ex amicis Dei hoftes illius: ut, qui veré in Chriftum crediderunt, fanàé illum dilexerunt,& ab illo dile&i fuerunt, à dile&ione ejus feparenturunquam; aut maledicant Chrifto Domino fuo;aut repudium illi mittant in perpetuum, Addo,Licet. Ecclefia in terris intercideret, necdum tamen infernalesilli praevaluiffent porta, tantüm Rieret,ut Ecclefia definereteffe in terris. Atqui definere effe in terris, non eft vincià pottis,fed contra incipere elfe in coelis; quod eft plene fuperiorem fieri infernalibus portis, Sed nunquam ita intercidit, nunquam intercidet in terris fan&a Dei Ecclefia, habebit Deus femper in terra Ecclefiam,habebit&y&icz iA fec dod pac, érrit vx Enaolav óvv Tt aa, Rom. cap.ti. verf.4, Exiftet femper»eiuuz xav! élu v zen,— Imo fi Ecclefia defineret efle in terra, ipfa terra effe defineret; quae propter Ecclefiam facta eft,& confervata hactenus; qux& ipfa conflagrabit, quando Dominus Ecclefize fuze militiam in uni» verfalem& perpetuum mutabit triumphum, quod fiet in adventu illius noviffimo; ad quem Ecclefia fufpirat, $374. Et ita quidem Ecclefam confideravimus ut oppugnatam; portar,ut oppugnantcs,ingenti quidem animo,magna contentione, plaufibili fzepe fucceilu,& apparentia, itrito tamea& fruftraneo exitu, Sunt qui paulo aliter haec accipiunt verba; fecundüm quos Ecclefia erit pars oppugnans portze pars oppugnata; ac fi fenfus Chrifti fuerit, Ecclefiam portas inferni impugnaturam,& victuram; portas non fubflituras, fed coram Ecclefia potentia collapfuras, Perpetuum Ecclefia inferno illaturam bellum: portas inferni deje&uram,rupturam, potentiam murofque inferni proflraturam. Ita portas ad Evangelii praeconium collapfuras inferni,ut muri olim Hierichuntini collapfi funt ad fonitum tubarum populi Ifraélitici, Hunc in fenfum Hilarius, qz, Ecclefia, iufernas leges d tartari portas, oinnia imortis clauftra dilJolveret Quae fententia autexplicatio,fano fenfu accepta, nec ipía fimpliciter rejicienda eft; tumque ita verba Domini vertenda erunt, Ez porte in ferui non valebunt coutra illim,hoc eft;non fuüfficient ad ferendos Ecclefiz infultus; fed col^ lapfz pra potentia& viribus illius corruent. Qui urbes impugnant, muros quatete;& portas pulfare folent, illaeque maximam fuftinere vim. $175. A doctrina Chrifti progrediendum nunc ad illius;ziraz sla, quae Scriptura voCat eue xd) Típat, xd) duraueig Joh2:11523. 5:2. 4:48. Matt.11: 20. 13.3.58. Imó &£p?«, Joh. 15. 3.32. vM xaAa£p? td'esba iuiv, verf. 38. 79k por: zie si(er, confet Joh.cap.5.verf.36. 15:24. Johannes Prodromus euer tecivevw div, Joh.cap.to."s lu f M De Chrifti miraculis, Cap.V.lib.s. 197 Plurima autem Chriftus,£22 s»Üpur(Q« roh eue 70:6 dicebant Pbarifei Johan.i1. V.47. G Turba, Chriflue, quando veniet, numquid. plura fena faciet, quàm bic feit? Joh.7. V, 31. Ita invaluerat fententia, Chriftum in adventu fuo multis fore clarum miraculis: Imó maxima. Goav(a^ aurd enacia vremomuórQe, Tanta ille cum fediffet figna. Opera fei in illis, d$d'ei AQ memoinxce, Joh. 15: 24. de quibus dici poteft, i£.«jor» sx xen Joh.9: 32. unde Petrus Jefum Naz reium dicit. dvdpa str GO See saodsderyjdpor dudit" €, X9j Tfpani xg] enpslois Actor, 2: 22. Horum enueiov nonnulla recitarunt Evangeliftee; haut tamen omnia. qg) dA» enpseia moiety 6" Incwe, d s»(gi yeyeaj uoa. Joh.cap-20. verf. 3o. $176, Zuem autem illa, ut funt multa, ita& variag& maxime infignia inter illa, qua fecit n?«Sweilov Joh. 6:2. quos magna copia ad illum adduxerunt, Obtulerunt ili mav(xs vec natis Vyov(ae, vromiA aue vó(oie qq) Basavoie guytyouive:, Matt.42 24. 1423$* adde Matt.15: 3o. Veueruut ad illum populi multi, Vol: ps0 ndlay uec, TUQAuc, xe3c y xu is, te] Eripuc moie, xg] tpi-jav auvéc oto T9c mida: GU Incà,— Hifape irratruit in Chrifium. Marc. 3: v.10, es Variae durd y ra durd ees), o9). éixov dig iytfe Fuere illo tempore plurimi z&«ctvre; in populo.[n porticibus pifcina Bete[da jacebat féiper eN8o Q- soo? 4dyeruvlov, Joh.g: 2. 3. divina id itavolente providentia; ut Filius incarnatus inveniret Seescuóv«xoAQv; ut ita loquar; ut haberet.in quo potentia ipfius fe ex. fereret j& ut commodé videretur venifle hic iaspà; in fubfidium tot.»axoc ixovlov, qui LULUE T[C12] ixres, Matt.9: 12. 36. $177. Chriftus Dominusbenignum fe exhibuit omnibus; nec ullus acceffit, qui incuratus abiit, Sepszrevar m2(gv vi(gv, xay 2v na^ axiav&v md. Aud. Matt.4: 23. iOpsartucty vdy(a; Matt.i2:15.. Vidit Telus ro dv 6 iov, 2j tamwyxyidtu im irs, gj£Otpéreuce TS apjoe uc aur», Matt.14: 14. Sepé in nonnullos duriora verba locutus; nonnullis etiam fe paulo difficiliorem exhibens, Chananzez clamanti, x dz«ei9n Aóyov Matt, 15: 22.23« 24.26. Viro;pro filio fuo lunatico intercedenti, dicebat, 9 Jjsz dig- X) disgpaj Spon, Vox rie Usa] ael Gastos Tór ivl Eopua] psum, Matt. 17: vy. Rezio,"EZv uit auaera qq] ripas idi, 4 uà mie iios. Joh.4.: 48. Attamen omne id fecit, ut exploraret illorum fidem,& probaret illorum conftantiam,& preces illorum exacueret; tandem verb benignum& exorabilem fe exhibuit omnibus. Dehifce miraculis ita compendiose Chriftus, TU9Acl dyaCA Emu, X, x95 aeama(gun,^ ecepoi xa SaeiQov?), x) xpo v x5u0l, vexpoi Óyergor?) Matt. t£. verf.5. adde,£ duuóvia. 5464?) Xy rrt. Vie: yivov?), à d'asile zaTixur?) verápaTi, Ut ita loquar e Joh.«: 4. $.178. Defíingulis feré narrantur exempla. 1. Cecorgm.Matt 9: 27. do 702^01. Matt, pxempta 2C. V.30. d'Vo TupAoi, xa Spo cog. Tb)$d$v 5; quorum unius tantüm meminit Marcus, miraculoillumque di&um Bapriuajov, Marc. io. verf.44. Luc.18:35. adde Marc.8: 2:. vo^» in." Betfaidah. Joh.9: 1.«veA3c ix peris, Hisomnibus ixaei&G G' BAtrew Luc 7. vei.21. & e(elo mw rave, Marc.8, v.15. 2. Claudorum, horum nullum fpecialeexftatexemplum; fanatostamen xoAs:, vide Matt.1:.ver(.3o. 21:(4. 3. Leproforum 5 - Matt.8: 2, Àj idvo AespX; confer Marca: 40.. Luc, 7. veraz. dYxa Aeapol, 4. xoay, hoc eft, mutorum&[urdorum; utrumque fignificat«og^e 5 mutrm,& Jordi, aed(o utxépSaj Th) Uma, à Ceefa fcilicet& laa voce, ut vocem fcilicet, nec audiat, nec ipfemet eloquatur, Matt.9: 32. obtulerunt ilii avgpurev xegiv. verf, 3. A dheoty Ó«uo c Matt. 12. v.22. oblatus eft illi xo93s, oe TueQiy AaAny, Marc 7 32. 39 eipsei auri xiv verf, 3$* à) dinvoix Su(gy durd aj 4xon],., Mortuorum. Matt, cip rei."Apuv, Cpauaius 25 eG, 3 fio Ín zgrótis, AYIUSL dw A/D. Sue 5 EeAmviaPULS 198 De exemplis miraculorum(brifti. nomine Jairtsy veniens dicebat. s 3v) ep psa dpi tre evTuees, verf.25. e Ayip92€ xpi confer Marc. 4, 22.& Luc.$; 41.42. 6T: duy up pepe yv duo y 3j quTR amióvnsuer. Luc, 7,12. Fiir ui, enitus viduus in Nain. Joh. ai,|. 240 p Lad fnSavíaz, Nota Filia Jairi dpi ere TTE? ando a bát Fal, Matt.9, 18. Filius e Nain t£ecpu(dfe vibresos, efjerebafer jam ,dufassg espe, ut tegeretur humo. Luc,7, 12, 14. Lazarus jam erat Íepultus. Dan. ,duebat Marta,»dw20d, vp Q- yop Ver, quatriduauus jam efl. Eratév anutm y b ovy ax dAaio y X AMO mix e eus Joh.u, 38.;9. 6. daiuericcudpur, Matt. LA v6. dvo duiprizopóa. Marcus tnis tantum meminit. cap.9,2.& Lucas cap.8; 27, Matt,5, 32. córuleyunt ili koininem wozov doit uSss. Matt.12, V 22. T£0& Apes toy Du dum d'aunsvizap s, G-, Matta, 22. Mulieris Chanana filia zaizo td'aiuori(G, Íeu ur eft Marc 7,24. 62:70:02 xa datfzv, Marc 1 23. homo i zvezusbi xavprQ 5y ril suraya5». Matt, L7» 14. Fíus meus naxoo m zoy4.. verf 18, Z mA Z^ G0 o d'uudrie, 7 dM RATC/OMDpib Y vo741A201" quales Ccrant, Parabyti.i. Matt.8, 5.6. PHecatoutarchi 73s af Mi xi; Matt, gi 2.. attaleraut ili eogAuiucy 90 xNivus Bs muS iw. confer Marc. 4, j Fe brüitantes, Matt.8, 14... Marc.2, 30. Luc. 4, 38. 8 j zubga EXqunQ xarise) muore G. Joh.4, 6. Filius Regii feu aulici eujafdam in Capernaum confer verf. 2, dziew av. qiécuperu. Lunathd, ee?avia cua Matt.i7, 15. Domine A£zeov uu Y uev Gri etin. &2. Huc referatur Madir aiuto dudseatrn Matt.9, 20. Maic. 5,25. Luci qj, Mulier sz mvsZun ad eGai Cn dizu Xdà Dm, qua erat evyxdT ele,(5 fil penat avavvbe] di; G zavr. s, Lucag, it. Homo, Teezeor(, iro$n zu v ddtwera, Joh. Honc, shui y ópa ex ov Éspey,. Matt. 12, 10. Marc, s, 1. Luc.6, 6, Fuereetiam quidam plu. ribus limul morbis& malis atfc&i; quales imprimis erant.£i daiperidépfpor. Matt 9,31, liemo xezis d auritc y. Matt. 12, 22. dais), utis, ng) sodi;. addeMatt,, 15.18. Marc. 7, 32. etiam fit mentio illorum, qui e zr us ac. Mate. 2,10, Luc.7,21. la ila Era f[emabat malto Eri view«gj pagi or X, aveups Tur morsgav. Intelliguntur vehemen. tiores morbi, flagellorum inftar, naci£ enim flagellum, labrum, fcuticam fignificat,[ta gun: diua Je feu ien 2 zia G- dicitur js Marc, f, 29. confer verf. 44. iiim T LG, 69. $.a79. Non inutiliter,&£ 72:47», monebimus, quid fint ipea, es. nau, ceiguri, quorum toties In hiftoria Chrifti mentio fit, ei Zaiuencglu funt cbfelfi à Dximone quopiam,& corporaliter agitati. Matt. 8; 16. obriierunt. duipuituwyu asMdS& eeu omuóaaR. Ergo dunassZzdyoa habent spa.[[ initum, immundum nimirum, Marc,1, 23. 26. 6 iua G axaSeQGr. Petrus miferos illos dicit fuille z2durzg vopipus v7 62 dixC2.e, ACor. 10, 58. Habebant illi nonnunquam duis Luc 8,27, plura dzemonia, à quibus tenebantur, poifidebantur& agitabantur, Imoz;iiueg, Maic,5, 9. Acer aua uui, riu ips confer verf,ig, 7 ign kl Y Lipsia. Luc. 8, 30. d'auóvia mo esi dcr ev uuv2r,— Tales obfeffi nec cateuir vinciri, nec«5 ligati, nec dograri poterant, in montibus,& monumentis agebant, nterdiis K noa vociferabantur& lapidibus fefe fericbant, Marc, 5, 3.4.4. iusrriov ex éndidiexa, xd) ev eizia vu(av, Luc.8, 27. agebantur à Dawone inMeférta. Luc.g, v.:9, Erant, etiam ciferati inalios homines, quos non finebant fe praeterire. Matt, 8, 28. In multis erat zriDu.e Au xdi xegiv, Matc.9, 17,25. quod folebat certis horis homines zaGaaCá,& rimpere, ut dentibus frenderent,& j)amarent& exarefierent. Marc. cap. 9. verfi imo ita Luerare, ut fierent«ew. vexgoi, ibid. verf, 26, 6i evioriaQop Spo: autem funt. Lumafiel, De modo[anandi à Chriflo adhibito, Cap.V.Liba. 199 tici, qui furore laborant, aut morbo comitiali, intervallis quibusdam recurrente, Videtur ita dictus morbus ille, quod Lunze inftar flatis vicibus recrudefcat: vel quod iis,qui in ipfo nari funt interlunio, familiaris effeconfuevit. Lunaticorum proptium erat, dum dormiebant, furgere& teQa edium, felium inftar confcendere: non agebantur extra tecta in deferta;[ed extra domorum conclavia in teca. Dicuntur Syris N02N 021 fila. Ze-i, ut vertit Cl. L. de Dieu, quia morbus feu fBiritus lunaticus teSorum amans fit. Morbo lunatico frequenter fe immifcebant dzemones, Matth. 1 TM 5,18, Marco: 1720.27.25. qui iisdem intervallis& periodis hominem cortipiebant, quibus lunaticusillorum morbus incipiebat, Marc.o:18. 9s dv advàs ea(RAdCy, Differtfecundüm nonnullos morbus Iunaticus à comitiili: hicfacit homines cadere in aquam(y ignem, imo fumare, imo aua e&c4. lle, furore implet,& facit tecta confcendere, Matt tamen 17:15. non videtur hac differentia obfervari. Domnzuiacus autem facit extra tecta per folitudines ambulaIC, TlagxAvrizcl dicuntur Paral5/f feu refolutione membrorum laberantes, Celfus. Refclu- uasaav tio nervoriim frequens ubique morbus efl, fed interdum tota corpora, interdum partes infe- iol, Fiat. Veteres illud SoznxZiav 5 hoc apa^rw nominaverunt; nunc utrumque zpave1; appellatur. $.180. Omnem sees C uaa axiav fanavit ac curavit Dominus verbo potenti& mira. Modas faculofa manu;nullis adhibitisremediis. Leprofum arriziz,dixitqueyvolo, puvzator Matt, g,^d Cie; X.3. Marc, i41, Luc. 6:13. Hecatontarcho dicebar, abi,ut credidifli fiat tibi Matth.8:1;.&us. idem hecatontarchus antea dixerat, udvor eii Adyov, y, 8. Paralytico; ferae, tolle leTum tuum. Matt.9:6, Mortue Tairi hliz, puella[arge. Marc,5:41. Filio vidue de Nain. 4dolzJcensstibi dico, fu/citator, Luc.7:14. Lazaro magna vo: acclumabat, Lazare, d'üpo t7t, Joh. 11:43. ibi tamen elatzs in celm oculis dixit, Pater gratias ago tibi quod audivijli ne, yr.4t« Surdo usj aA ZA dva Gas ec sparóv, E popa Sao 1 dfavoly Su. M a1C.7:34. Homini apud pifcinam Betefda cubanti, furge tolle grabbatum tuum,& ambula, Joh.5:8. Spiritui immundo$eysexs pure f[Pritusx bomine Marc.s:2, Ego Qi Vnvdoyo, exi ex illa d nunquai iutra in l/wn,Marc,o:25. Id fuit&«vidua 346 m 4o, Matt.9:16. Ili autem furdo yi daas Tocit disitos in aures,& n; S ibueus tetioit lnignam ejns. Marc.7:33:Caeco€ Betfaidah«Us ei:( Zuua[biens in oculos, impofuit manas, rogavitque; e vi CAéz4 illo dicente, vide» bo:m?ues ut arbores amb dantes ei mdoas impofuit manus f'per oculos, fecitque, illum drz&Aéay, nim, perfe&é, Marc. 2:23.24.25. Etiam cxeco é nativitate /Zivit qd anAov lutum o.ulspoftquam juiffet yap brimi,& e jputo fecilfet lutum; ac deinde juffit lavare in Siloain, Ita demum 225:£Aémo, Joh.9::0.11, Multiex atza Iu fimbris fanati funt. Matt.14: 36. Rezabuut illam, ut tantum adovray 7 spasuid'u, iuxiu dud,€ eoi sar dieu Susa, confer Marc.6:5^, adde Marc.3: re. Hic memorabile eft illud 2 ajucitzsznc; qua a rergo accedens, tetisit ontri-i in fe certa, fe(anandam,dummodo attigitlet, Matt.9:20. 2 1, utut attigib;prcflrvirnn exarrits ipfa vit d cupri or: 122). Marc.s; 29. Multa mfifera haec pa[Ja erat à medicis,omuia[va coufumférat, idque fruftra ibidem y:.26, nunc folus Bimbriz illam atta&tus fanat, Chriftus flarín in fe peruovit hà i£ sov d'dvaum s£eA0dgv. ide rogat, Qd tetigit vef!imenta mea? Marc. 10, Certe veftibus Chrifti fanandi vis haut inerat. Sed Dominus vefte illa te&us vim illam exercuit, idem utim vim ex[e exe vitem nivirhoc ett, fciens volensque vim ad fanandum miferam hanc emifit, Idea fcivit venturan:& racturam feminam, antequam illa veniret& tangeret,non enim eft creazura inconjjicua coram ille,Hebr.4:1 3. imó cogitationes mulierculae hujus omnes mature perfpectas habuit, Eti am utin, quod cacorum illivit oculis,per fe remedium depellendae cacitati futficiens haut eoo— Dewerbis egrotorumad Chriffym Cap.V. Lib. hautfuit. Atpotentia divina, qua nullis alligata elt remediis,& fine illis agere poteft elicaciteriila 1uquam,;potuit inefficaci fputo addere efficaciam; ut per illud fieret;quod, fieri per lud nacuraliter noi poterat; nobis documento, ut nullis idamus nimiumremeus, nc cenremnzrus tenuta(^d doceamur pct:ntiam Dei etiam in infirmitate confive rns Sisi Elifa: feccre mortuam revivere, 2. Reg. cap. 13, vers, 20, 21, quidni bml ja C'iritti; aec tpctum illius feceritzegrotos reconvalefcere? Si pallium Elize fluxum aquaun..onpcícuis, 2 lteg. 2, 14. cur non fimbria Chrifti luxum fanguinis fedaverii| Szc ut ha zvisi on fuit inita nec pallio, nec offibus demortuis, corruptioni proximis; ita| nosümounias nc puto Domini noltri.| j.18t. Omnia hcec enaeia fecit Jefus 2ediüpom Q9; imà fecit 963: Ji dud Deus per il. lus née: oiii. nequecenim afe ipje Fits facere potefi qui. quam, uift quod viderit Patrem fodenteyg ta Cum Jie Facit baa qg Filius fimiliter fadt. Joh. 5,19. Igitur ue Pater refa. gutat S vizi a, fanat aegrotos a Elus, qu.s oult, vivificat& fanat, ibid, verezt, 1 t | Deline ergo mirari, qui homo 7. //t talia& tantaegit: nam divinitas operata eft in Je. fu, áetine ngere, cnap 124m humanz communicatam carni; nam divinitas, carnem inhabitsns, operata eft in carne. Hujus opus eft, quod finite carnis opus effe non potuit, vebiagos— j.18:. Etiam hicannoremusnonnulla verba, quz zgroti accedentes ad Dominum f idum, elocuti funt; ut conftet, quo fenfu, qua fide, qua fiducia accefferint. Leprofus dicebat, b Domine,(v Singe, ft vit, potes me purgare, Matt. 8; 2. Agnoícitin Domino 3iàsua an J dívauov, Hecatontarchus, No» fum dignisyut Jub telum mesi intres,agnofcit illiusize- P Cu sav aEaitn(x. Tantim dic verbum: fatetur aidyovillius d vagur xg) Suv que byami fert omnia, Matth. 8,8.9.. Jairus. AMurtua eji fiia mea; veu, impone illi manum,&vi-[ vet Matth. 5,18. Laudat satin, in qua funt terre profunda. Pfalm.$9, 4.. quidni mors & vita? Caci, 7M ferere nofiri, Fili David, Matth. 9, 27. confer Matth, 17,22. 20; j0, T Agnofcunt veram illius aptari xorvovi av(psa: xg] ajax T G-. fraternitatem, quamini-" re cum hóminibus uon erubuit,&«ono dvrd$«G*;. imó& iudiguitatem fuam, quienim á ad mifericordiam provocat, fuum meritum abnegat. Regius; Dwine, defceude, ante-" quam moriatur putv mets, Joh. 4: 49- indicat, mortem ad defcenfum Vi&oris mortis fu- t ere; necmortis imminere periculum,ad quos contingit venire Dominum. Marta, Do. i mine, fi bic fuiffes,frater mens ucn fii[Jet motis, Doceamur,cum quibusefl Dominusjl. I losà morte tutoseffe, Sed n«nc novi, quod quartnque pezieris Deum, dabit tibi, Joh. u, r 21.22. Viminterceffionis Domini laudat, qui, quod petit à Patre ob meritum inbnitum 4 femper impetrat. Ipfa daemonia clamarunt: Ts es Corijizs, F.lius Dei. Luc. 4, 4t. Quid f nobis, y Tibi, Jefu Nazarene, novi te quises 5, Sancius Dei, Marc. t, 24, Matt. 3, 19. It& Diaboli, quod tota mente horrent, fateri neceffum habent; aeternam Jefu qérv(g, 5 in- n vincibilem illius$«/r2(, excellentiffimam illius Z24órs(. 5 ajuoxos(g, Si rentum fitm 5 briam tetigero, fauabor. Matt 9, 21. Declarat fiduciam divinze Chrifti potentiz,& gratie q & fan&itatis. Sciens fe legaliter impuram, non veretur, ne contaminet Purum, fed fpe- p rat; à Puro hoc purgandam fe impuram. Scientiam illius divinam non ignorat; ideo L fermone palam explicare defideria fua; haut opus judicat. Neque illa fiduciam in opere[ pofuit operato; quia certé non fuit in illius fancto pectore tanta& tam ignara fupet-: ftitio. DL M'nenla im—$.183. Ncc Q3 rur dd wevrov tantüm, fed&CYài T goryeer T nósps in rebus elemet- E hei. taribus multa Jefus fecit ew4&«& víipa(g, In Cana Galilaece fit aqua vinum,& melioris i quidem i Degloria'Domini miraculis manfeflata. Cap.V.Lib.s./ 2o quidem nota, ipfo Architriclino tefte, Hoc miraculum fecit fine voce, fine geftu: fuitque idá dpyà T euueluy initium fsuorum y feu primum omnium fignum. Joh. 2, 3-11. ventis Q' mari,in maxima procella interminatur ,& derepente fit jar ean, Matth. 824-26. Matth, 4, 56-41, Luc.8,:2-2$. Cum contrarius effet veuru(s à flat Jibu navigium ja&taretur, prout intrat in navem, quie(cit filetque vehemens& violentus ventus Matth. 4, 24-12. Marc. 6, 48-51. Quinque panibus& duobus pifcibus cibat viros quinque mille, duodecim cophini fragmentorum tolluntur. Matth. 14, 15-21. Marc, 6, 3$-44. Luc. 9; 12-17. Joh. 6;$-16. Septem panibus& paucis pifciculis faturat quatuor mille viros,& de fragmentis implet feptem corbes, Matth. 15; 32-38. 16; 10. Marc. 8, 2-9. Fícus ad verbum illius exarefcit, Matth, 25 19. MatC, 11, 13, 14, Petrum jubet pif em capere,& ex ore pifcis ftaterem, Matth. Cap. 17, Vets. 27. Itanorat, quid effet in pifce, qui vir, quid erat in bomine. Joh. cap. 2, vers. 2«, Ex Betphage mittit in vicum,quaefitum afinum, antea non vifum. Matth. 2 1,;.5, Ipfe ambulavit fuper mare; voraxque hoc& rapax elementum fan&tiifimum hoc corpus debuit bajulare, nec aufum eft abíorbere, Matth. 14» 2$. 27. MatC. 6,48. 49.0, Joh 6, 19. $.184. Etiam ad figna referantur, qua in ipfa fan&iffimi fa&a funt perfona. Judei eei petebant, Refpondet, filvite templum boc. Joh. 2, 18. 19. Capernaumitae dicebant, quodnam facis fonum, quid operar? Refpondet. pani Dei efl, qui defcendit& cal». Joh.6, 30.32. Pharifiei, Domine volumus à tc fignum videre, Ptomittit illis Figuam jonas Prophete, Matth, 12,38. 39. 16,1. 4. 5$. 185. Talia faciens, tot tantaque miracula, kparípoes nhà dMEay asré manifeflauit v. iraculis gloriam[42 Joh. 1, 11. confer Joh. 15 4o. videbisgloriam Dei, dicebat Matthze, forori iin: etai Lazari jam jam refüfcitandi, confer Joh. 7, 3. 4. imb manifeflavis qi operatus eff opera eju, pora lumiqui mifit ilum, Joh, 9,3.4. Imà per illa ido£asün à uos«c Joh. 11,4. confer A&or. 2,22. Wm T Dus Por dde oy. ei; óc dpud,&c, Qui ex hominibus miracula viderunt, mirati, dixere, auméc oso Cr. Matth, 8, 27, idifaGgy 4 9, div& ifeciar do120ThU TOjc avÜpa roi, Matth. 9,8.(Cigar aavre. Matth. 12523.€ÜaUpa(gr, AtsorT6, 071 V dÉzoTe vruc kayn y vU Icpaà^ Matth., 33. confer Marc, Cap. I, Vers 27. 2,12. vdésort Vus eidtyflp, 7:37. Umprrepesoxis tEemMosorro, Méyorrtc xaAce av 1 aremoinxe, Luc.17 17. 424 m2: ó ov^(Q- xyajpty 5X aao) oic edFois rois yir:pilioic óm dvd, Ide Emery eic a)rór oi uabwra] dvrd, Joh. cap. 2; vers. 1 1. aycresuinigy dod, dicentes, A)abic S8 dic ei Matt, 14, 33. Nicodemus. Nen potefl ba fiona facere, qua ti fiis, nifi Jit Deu cum ipfó Joh. 3,2. in Jerufalem mti crediderunt in illig nomen, Seepavrer durd (& ewaén, x vo. Joh.2,2;. Ob eadem figna recepertur. illum. Gol.lai, Joh. cap 4, Vers, 45. Sequebatur illum óxQ9-«Ad;, d; tepev durd(& ewacia, Joh. 6, 3. confer vers, i4. imó volebantillum Regem facere. ibid. vers. 15. Multi tamen fecuti fünt, non quod viderant figna, fed quia cderant e panibw ibid.v, 26. Ob f'gnum in Lazari patratum perfona, cccurrit illi populus. Joh. 12,:8. Multi e Judaeis$«aeapfioi, d irémoev Jcfus in Lazaro,ivígsu(ev eir aovov Joh. 11, 14. confer 12, 1. Multi etiam ex iis, in quibus miracula fecerat Dominus,crediderunt,$ 8211522; Gre sve hore durd(ou,]oh.4.53. Cacus natus, dicebat vie io xdeue, Xj aponeuóvnety curd Joh.9,3:.38. vir, ap! 8 ow db(x dieipdviejid iss eivai sov dvrd Luc, 8,38. Multi etiam beneficii accepti citó immcmores fadi funt, E decem leprofis purgatis,unus tantum,& quidem Samarita,&Jofpa:, reverfus cft, diva] Fav mi 39 Luc 17,18. homo, quem à diuturna infirmitate fanaverat, abiit,& nunciavit Judas, hoftibus Jefu, /vi^mcéc Yo à monl(Qs auri 92/51, ita proditor quafi cxftitit benefaec€oris »o; De miraculorum(hrrfa praflantia. Cap. V. Lib.s. &oris fui Joh. 5,1. Etiam& Judaeis quidam,qui miraculum inLazaro fpe&averant,abierunt ad Pbarija.$,£j€iiov agis, Zvrimor 6 Incsc, Joh.114.6. Multae civitates;in quibus ipo e| ig d] duoaue,€ pwn(zv, Matt.11, 20. inter quas& Naazaret fuit. Matt.v, 54.56, 57.58. Imprimis contemtim& malitiosé de illis fenferunt Pharifai.Matt.9,34.. dictbant, in Principe demoniorum ejicit. daemonia. confer Matt. 12, 24. Marc,3, 30. Quod is 3abba10 egrotos fecerat 2549 id habebant pro Sabbati diffolutione& profanattone, Joh.9,16, putabant non licere Gic ean S«paesem Matt. 12, 10, quod Chri(tus egregie faepe refutavit,docens, licere, Gic eaCCxes xaAes moie Matt. 12,11.12. Luc,13: V.14. t5. 16. confer Joh.5, 9.16. 7,21.22.23. 9,14. Et de hac illorum iucredulitate lege Joh.12, 37.38. 660(x^ dud ewpéa meom uopocoe abTQy£u eig evoy eic avvor,— Valde verebanturne, fi Chriftus ita pergeret, závrec zie edsoey ei? avvór Joh.10, 48. Pofteriores Judai blafphemare non verentur; Jefum propterea à majoribus lapidatum 5 quod magiam exer.uit, v2U 9y& feluxir,& depulit Ifraelem, quod convenit cum calumnia Pharifzorum, in Beelzebul expellit&c. Sane qui cft magne,& per magiam facit mirabilia, in Beelzebul operatur. Paule honeftius Flavius Jofephus de Chrifti miraculis teflatur dpi, m dicenslu, nimirum Jefus, avcadvEov spyev ome, Mincla——$.186. Miracula fua Chriftus voluit taceri.Matt. 8, 4. dicebat leprofo, ape undwi emu eco Matt.9, 30. érCenal eG auis à Ynris, ipsvre pnd'eig ymvacnéro, Matt. 125 15.16. Sanavit illo omnes, C emvripncey opis, va um Qavepor axTcv"reife on, Mar. 7, 36,€ disg elAafo avoit, ir puidwri e70mv. Marc.8, 26, Caeco in Berfaidah dicebat, ji eiue vivi& v8 npa. Mate.5, 4]. xd disc eth ao eno ic rM asia. under LL quod Jairi filiam excitaffet, Ipfis impuris fpiritibus praecepit, jra ut amv dpavepov eroiia emi Marc.3, 11.12. confer Marc.1, V.34. 1] 9* 5218 Aaxeiv& d'aupivin ori sdeigv auviv, Ideo autem taceri nec divulgari voluit Dominus fatta fua, ut impleretur, quod diclum efl per Ejaiam Prophetam, ecce puer meus, non damabit, nec audiet quis in plateis vovem eit, Matt.12, 17-721. Ef.42, 1-4. fcilicet oftlentatorum eft, velle bene facta crepari ab omnibus,& narrari in omnibus biviis. Sutficiebat, Chriftum hzc facere,multos illa afpicere, miferos levamen inde percipere, non erat é re omnes X fingulas actiones inter omnes divulgari, Chifiwi.— 94187. Feceruntante Chriftum fauci Dei bomirxes multa& ingentia miracula,figna, ac z«vis om- portenta, Quas non fecit Mofes 7 quae non Elias? quae non tfrfa? fed mirscula Chriftifu. man perant illorum 1, Numero, 2.Magnitudine, j Modo patrandi, Numero,neque enim il lorum quifquam tot mortuos excitavit,tor daemonia expulit,tor zegrotos fanavit. Magni rudme, nemo cibavit tantam multitudinem tam paucis panious, nemo ambulavit fuper .impetuofum mare. 44 feculo uon auditum e]l, quod quis a] erutt cciics 7008 9 ejmpln. Job. 9,32. Modo patrandi, Nullus ante Chriftum fecit,qua fecit, ida duras,& siaCeg ft cerunt tantüm flatis vicibus, certifque temporibus. Chriftus perSpiritum aeternum, te cundüm potentiam vita indiflolubilis,quando voluit; ubi voluitquoties voluit,mirabilia patravit, Ex Chrifto ipfo exivit 2 Zuraqus, qua a'grotos(anavit. Marc.5; 30. $.188. Cum Chrifto& poft Chriftum fecerunt Apoftoli& Difcipuli illius miracu la. Damonia tulta ejecerunt, multos iufirmos[auarttut, Marc, 65 13. Septuaginta reverfi eum g.. udi, dixerunt, etiam demonia uobii fubii-isntar. Lucio, 17. Sednec illi prepria te feutia(& pietate AG.3, 12. Sed& ml isépari In& acie x, AGor.a; 1c. confer Aor, 3; vé, unde& LXX. dicunt,Daemonia nobis fubjiciuntur é& me usa d ess in uomine rio, Omnem i£scíar, quam ufurparunt, fcu in fanandis morbis, feu in expellendis fpiritibus impuriS, omnem, inquam, illam édwaer. aoi; dedit ills Dominus, Matt.io, 1, Neque tamen o8» nia Decau[a miraculorum à Chriflo patratorum.Cap.V.Lib.s. 203 nia dwibugr éxGuAeiv demonia, Matth.cap. 17: vers. 19. Marc. cap. 9! vers, 28. $. 189. Potuilffet Chriftus nulla facere miracula,& nil minus plené fübire munus& c, e.g, Propheta& Sacerdotis, ut& Johannes pracurfor nulla fecit, Non erant illa neceffaria.(ot tec abfolute, Potuiifent peccatores falvari fineillis, San&itas vite,& excellentia do&trinze miracula fatiserat ad manifeftandum, quis effet Chriftus, Vocat Chriftus etatem mal m S adu"teram,quze ewaeier EhnQrre.. Exprobrat, quod son credau:, nifi videant. euueia«gi Ttpx. Matth. 12:39. Joh. 4:48. Tamen voluit divina Sapientia, ut multis Servator inclarefceret miraculis. r, Ut ne minor effet ulla in parte Mofe& aliis, fed omni modo major. 2. Ut effet Servator perfe&iffimus; qui etiam defe&ionibus corporalibus populi fui mederinovit.;. Ut ex illis appareret, quod fit Filius Dei à Jlyyas4. qui venit pIT12; cujusque nomen eft«222, 4. Ut Prophetis, qui id pradixerunt, fidesfieret, 5. Ut etas, que 3um vidit, uberrimum prafentia ipfius fru&tum guftaret ac perciperet. 6. Ut videntes excitarentur ad attentionem& inquifitionem. 7. Ut imbecillitas fidei pluribus fimul fulcris inniteretur, 8.Ut fortius convincerentur hoftes;& aufeiretur illisomuz apertiooris. $. 190. I^UN5b) Miracula, quz fecit Chriftus tanto numero, f'speratteflantur faluti disla annunciatze per Dominum, Hebr. 2:3. 4. hoceft, non obfcurum ferunt teftimonium fan&itatis doctrinz,, promulgata per Dominum. Et quamvis fides illius hautquaquam unice fit fufpendenda à miraculis; habet enim illa teftimonia alia& majora; Patris, écelo loquentis; Mofis& Prophetarum; integritatis& innocentiae vitz; tamen augeri illa& confirmari poteft ex intuitu tot prodigiorum. Vir enim,qui opera divina, omnem creatam& finitam potentiam excedenrtia, fecit, non poteft loqui nifi divina, nam tenebris non eft communio cum luce, veritati cum mendacio, virtuti cum fraude, Vice verfa; doctrinz, quam Chriftus publicavit, eminentia, fanctitas, fublimitas, majeftas, maxime confirmat veritatem& integritatem miraculorum, quz edidit, Neque enim eft poffibile, ut is, per quem locutus eft SpiritusSan&tusnon operatus fit per Spiritum Sanctum,& in cujus verbis vis Spiritus vifibiliter apparet, ut illiusoperibus vis aliena& impura graffetur, Im5&clariffimum eft, miracula Chrifti non effe miracula fedusioni& tentationis: quia fuperant viresomnium fedu&orum,& ipfius Satanze,quia per illanon abducimur à Deo, fed adducimur ad Deum; non minuitur gloria;fed augetur,& Satanae regnum profligatur,& malitiz repagulum ponitur:& San&orum bonum falusque quaeritur& promovetur,& quicquid dixerunt Mofes& Propheta partim impletur,partim confirmatur 5 imó& quia funt talia, qualia fatturum Meffiam,cum veniret, diu praedi&um,& à fan&is exfpe&tatum erat,[n oreJefü non fuit dolusaut fraus,neque ergo& in operibus ulla fuit. $.191, A miraculis pergimus ad Chrifti inftituta, przecepta, Sacramenta, qua Domi- chriftiSacranus dedit Ecclefra fue, fuper fe adificanda s Mofes dederat cireumcifionem Joh. 7:22. imà menu. & Pafcha, obfervanda in omnes generationes líraélitarum, Non minor Mofe Chriftus etiam Ecclefix fuz dedit obfervanda in fecula mundi omnia. Parciorhic Mofe Chriftus, qui pauca dedit, cum Mofes multa& plurima dedit, Sed hoc ipfo gratioflor; qui noluit ulli jugo Ecclefiam fubeffe fuam. f$. 19:.. Principio occurrit, quod ipfe Chriftus, à Joanne baptizatus, etiam baptizavi, naptiasvis. non ipfe quidem fed per Zifcipulos, Joh. 4: 1. 2. Joannes non diu miniftravit baptifmum, quia mox traditus& fublatus eft, ne autem cum Johanne defineret baptifmus;,à Chrifto fuit ceptus& continuatus, Im&, cum nunc mundum ipfe dereli&turus effer, ferio juffit difcipulos,«opsu0ivrtc uaDwrei(g re arav(o.( iüvny Barm iCorric aóm s, Matt, 28:19. Marc, 16; 16, Id quod& fedulo ab illis obfervatum. Perrw infolemni illa concione, A&. 2: 58. CC monet 204. De Baptifmo à(riflo inflituto. Cap. V. Lib.s. monet altà voce, Bazlu9áre txac(G- ópuv,. Philippus baptizavit Samaritanos. AC. cap, 8, versa, Emutcbim, ibidem vers, 38. Saulu baptizatus eft AG.9:8. 22:16. Coruelig A&or 10.v.47.49.. Lydia voppupómonig. ACtor. A4. V.A6. 6 d'ieuopiAat AGor.cap.ié, v.3, muli Corintbi.ram, AGor.cap.i8.vers.. Crifjus, Gajus, Stepbani domus, 1 Corirít, cap.1, vers. 14. 16. Aqui.,$.193. Baptifmus fiebet à dirmi aquá, ita Jobannes baptizavit. Matt.cap.3. vers.it, ita 4dpcffoli, A&ot.to: 7. Num aquam probibere potefl quis, v6 ps Basrhiériva) mérest Eu. nuchus dicebat Philippo, E.ce aq, quid vetat tme baptizari, AGor.8. Vers.36. Inde ba. pufmus dicitur A«zpy 78 94a Q- lavacrum qux. Ephef.5. vers,26. Tertullianus Sacra. mentum a2ue, ldom cap.4. de baptifmo. Nulla dilindlio ef, mari qui, aut flagno flumine aut foutu aut ilven diluatur, In aquam folebant defcendere, Philippus& Eunuchus xarcsaGv e;(. 0dup. ACtor cap.8 vers. 38. confer vers.39. de^ dviCn(gw ix v6 daz. Etiam Chriltus baptizatus afcendit ab aq4a,. Matt. cap.3.vers16, Ergo baptizandus de. Ícenderat in aquam. in nómen$.194.. Juffit autem Dominus baptizari e G cvepa in uomen Patras, dy Fili,& Spiri. ERR"sah, Matti819.confer AR AVers 98. Baytizetur anu[qui[que à mi óvipari Inns, A£tor,8. v.16,. baptizati erant. e(y ivoua, Doinini Jefu, Galat.3:57.. eic 28i 0v Gali, Rom.6:3. iGereidnpy eic nier Wer, Hoc eft, qui baptizantur, non tantum nione, hoc eft, juffu& mandato ac auctoritate triunius Dei baptizantur, fed in nomen ipfius, adeoque in Deum ipfum, in Chriftum ipfum; ut nullum aliud nomen, prater hoc unum nominare& colere debeant unquam. Baptizantur in nomen PazrisCreatorisuni. ci, Fili, Redemtoris unici, Spiritus Santuficatoris unici. Vi baptifmi fufcepti nonalium, nec Creatorem,nec Redemtorem,nec Sandtificat-rem venerari aut accipere tenentur;qui id facit, Baptifmum fuum irritum facit& prophanat. In remo.— 9.!5f. Nec in nemen hoc tantüm,fed& ec dgsniy ajaprior in remij]onem peccatorum, wu 0 ACt2:38. Baptizetur quilibet veflrum in nomive Jeju Chrifli iuremij[roue pe.catorum, Mna« ' nias Paulo ACt.22:16.. Eari02) qq] AóN ena| v) A napriacau baptizare(y abluere pecaata 14a, Remitlio peccatorum eft in fanguine Jefa Epheí.i:7.. Col. i:versa4, Etiam pargazio y Joh: 7..& ablatio, Apoc.t: 5... Qui baptizantur in nomen Jefu, etiam in illam remilfionem& ablutionem baptizantur; hoc eft,Bapti(mus obfignat illis communionem remiffionis& ablutionis in fanguine partz, ut qui baptizatus cít, tam certus fit, remiffa fibi peccata, quam certus eft, fe baptizatum eile. Beprzamut— 9.196, Quicunque baptizari fumus in Chriflum Sefam, eis* SavaGy dvrd iari PAN in mortem ejus baptizati[umus Rom.6: 3. Adeoque in baptifmo eft o5/iguazio communion &fepuu.?"ortz Domini noftri, Tam veré mors illius facta eft noltra quàm vere bapcifmus fattus nm, eft nofter, Aqua corpusobruens, fuffocans, fymbolum mortis feu mortificationis eft Imó& awerdgoydlo durd Jf v5 Bxflisuar Q- e 3 Sarafov coufey cti ipft ums per Baptifwa in mortem. Rom.6; 4. Sepultura fequitur mortem, Baptifmus obtignat& mortis dominice communionem,& fepuw/rare, Sepultus Dominus à meledictione& peccato, quod in mortem ipfum dederar, plene abfolutus& liberatus cft,quemadmodum qui olim fufpendebantur de ligno, fepeliri debebaut, ut à ivalodi&ionz. qua: ligni feu crucis atrz tiruluserat,immunes redderentur. Nos vonfepít: Domino, illo ab omni reatuabfolvimur. Baptifmus nofter hujus fepulturze nos ceitos ficic.Col 1si.cun(xoirrs ami ü qw Bazrrísuari, Eft in aqua Baptifmi fepulturze fymbolunm,ut enim aqua corpus tegit,itá moituos fepultura,Porró fepultura fignü«ft a&ualis morus, Ideo Chriftus eft fepultisut oflen«^-* e^ -£3. -— ———.———— D TW 0 0——-— 7 FR 4 De Baptifmo 4 Chriflo mfiituto, Cap.V. Lib.s. 20$ oftenderetur vere mortuus, Dicimur, per Paprtifina confepulti in mortem; ut doceamur,baptifmum fepulture inflar, etiam hoc ipfo, quod fcpultura fignificationem habet, nos de Vera communione mortis facere certiffimos, $. 197. Quicunque in Chriflum baptizati eff, 22: ó» yd Qs, Chriflum induiflis Baptizati Cal.3.vers.27, qui baptizatur, aquam quafi induit; aqua induitur. Baptifmus nofter ctuitum. Chrifti induti noscertos facit. Induenduseft Chriftus,ut nuditas noftra tegatur. Sunt in Chrifto veffes falutis, pallium juflitis. Efa.G1:10,. Hifce&d ud poor, d ujavel upebnró ue Sra, 2 Cor.5.v.3. De indutione Chrifti in Baptifmo ita Auguftinus libr,s, de Baptiímo cap. af. Induunt bomines Chriflum aliquando ufque ad Sacramenti perceptionem 5. aliquando ufque ad vite[anGificationem, Primum potefi bonis& malis effe commune, boc autem proprium eft bonorum(5 piorum, 4f. 198.. Ecclefiae purgatio attribuitur baptifmo,Ephef. q:26. ur Janclificaret illam, xa- Lavacrum SaeiGs m) Xesgd ve 0M£v ipud quam purgavit lavacro aque in verbo, Lavacrum?3e^ aqua,hoc eft;baptifmus Chriftianorum, pzrgar,hoc eft, à peccati reatu abfolvit,& à pec- verbo. cati macula ac labe fan&ificat, quomodo obfignando; non autem merendo aut infunpurgat; ut caufa, ut meritum tum abfolutionis, tum fan&ificationis noftre. Baptifmus purgat 5 non virtuteulla inharente, non efficacia operante, fed in Verbo; Dei nim, qui baptifmum juffit feri in obfignationem remiffionis& purgationis à peccato, quam acquifivit fanguinefüo. Hoc verbum, hoc mandatum Dei. & Servatoris aqua lavacrum conftituit vera& fpiritualis noftrae purgationis fymbolum& figillum, Ideà baptizatus in verZo,& fide verbi Servatoris fui de vera fua purgatione certuseft, Verbum enim Dei verum eftnec fallere,nec mentiri poteft. $.199. Imó& Jalvario, fcocwvr ia: d/& Aures aaAylwicia:, X, dyaxaivogsoe TrveUpuA D» Salvat, diu fervavit nos per lavacrtim regeuerationtt,(5 renovationem Spiritus Sauli, Tit.3.vers,5. Salvat; quia per lavacrum illud fa/ute, qua ef in Chrifto,& in nullo alio, AQor.4: 12. neque ergo in baptifmi aqua; obfignat& applicat, Idem lavacrum eftlavacrum regenerationi 5 quia qui illo lavacro tinguntur,regenerantur; eft arrha,& fymbolum,figillumque regenerationis, Per e ramen id non potefl; fed oportet, ut accedat renovario Spiritus S, 1Petr.y2t, ips vüveut Bélis,a nos nuuc Jatvat baptifmus, hoc eft, de falute certificat;illiusque participes facit, quomodo autem fa/vat 7. 4(apxic emóSvese pómrv, non efl carnis depofitio fordide, hoceft, non poteft per fe auferre carnem fordidam, hoc eft;nature noftre corruptionem,quae nomine carus paffim indicatur, Ergo ne putemus, per baptifmum omnem natura noftre fordem& feetorem deponi,zMa cuvsudYietas cya 935 emt góTwAa, eic Y. Div. jed ejl cunJcientie bona refiipalamentum feu fundamentum ac firmamentum interrogationis»» Deum, baptifmus facit bonas conícientias, fanguine Chrifti purgatas Hebr.9: i4, à Deo reltipulari, jure figilli& facramenti obfignantis, vitam& falutem. Docet porro Petrus, quomodo G' B.;"rlisua,& per quid férvez, di 4xag-4cos'1necG ARS per reiurrezlunem jeu ChritivPetr,3: v.21. Refurrexit Chriftus ob juffijicatiouem noftram, Rom.4.v.15, quis condemnens 7? Chriflus vefurrexir, Rom.8:34. Refurre&io Chrifti non eft A /seor feu vcio veecryid enim eftmors&(anguis,Eft ramen arrha foluri& acceptati lytri;& acquifitze nobis jultificationis& falutis, Quia refurrexit Dominus. à morte teneri non potuit, Ergo mortem vicit,& Satanam,& peccatum. Baptifmus,ut mortem & fepulturam, ita& refitricéhi new Domini repratentat, illtusque communionem obfignac, Ideó& docet Paulus Col. 2:.2,quod ui baptipmare fimius vonrejuféitati. Aquaenim baptifmi, quatenus fuilocat; merz, quatenus regit, fépultara; quatenus purificat, €c 3 rejurdendo. Solus augus Filii Dei 206 qpeeffettibusBaptifmi a Chrifloinflituti. Cap.V.Liba. eefurrecliouss perfpicuum fymbolum eft, Igitur fervat baptifmus per refurrecliomm quatetenus nos de communione tefurrectionis, in qua falus noftra cft, certos facit, Hoc no: ftrum£7:642 docet denique Petrus elle dvvivumw üduvi per quod pau-a olum anima fere vata fint 5 intelligit aquas diluvii 5 undedifcimus, Baptifmum efle rázer v/va, qui vim habet fignificandi, docendi, commemorandi fublin ius quicquam& divinius, quanam? lotionem, fepulturam, mortem, refurrectionem, indutionem, purgationem; qualia quia etiam ex parte aqux diluvii diu ante fignificarunt, ideó hac duo, diluvium& baptifmus nofter, dicuntur dvrírvza; hoceft, typum& figuram earundem rerum exhibere; qua de re egimus libro primo capite V,$.4$. 46. 47. fxeorge.—(, 200. Siautem& id; quod dicit Dominus Joh.3,5.. Nifi quis regeneretur i£ ida neum.— ex aqua, de baptifmo accipere velimus, quod tamen, quia haec verba alium& abundantiorem fenfum exhibent, non qué neceffum eft, eatenus cogitabimus ex aqua nosregenerari,quatenus baptifmus Sacramentum eft& vifibile pignus regenerationis& expl. eia: fan&torum, Aqua alias baptifmi ex fe& in fe vim generandi non habet,neque enim eft Gpxóc driheis jís«; necomnes, qui baptizantur, actu regenerari, ex multis, qui ia adulta ztate baptizantur, veluti in iis, qui ex Judzeis nonnunquam Chriftianifmum fu fcipiunt, apparet, qui; non obftante baptifmo,à regeneratione& fan&itare, proh dolor! deprehenduntur effe alieniffimi,& longiffimé ab illa abeffe.. Simon 4dagnits vert fuit ba» ptizatus; non tamen unquam regeneratus, Actor. 8, 13. 21, 22. 2 3. $. 201. Ex his nuncScripturz verbis facileeft Baptifimum deícribere, nimirum eft/s. vacrum aqua, in verbo purgans, lavacrum regenerationis, quo /avamur à peccatis, in resifi« nem peccatorum, iu mortem y[epulturam, refurredionem Domini; quo induimmw Chriflum, & falvamur, inquo nonquidem eft depoftio fordid.e carni(ed confcientie bona firmamentum ad rogandnm feu ftipulandum 4 Deo, quo denique adjuramur i» nomen, fidem& obedientiam Patris, Filii ,& Spiritus Sancli. Denique& eft unitatis Chriflianz fymbolum, 1, Cor, 12, Vers, 13. à iri aerei vg mavT&c esc iv Gujan Carini. Kefpifeen-—$. 202. Refrpifcentia iis,qui baptizabantur,ferio ab Apoftolis recommendata fuit; un"a nece de&&dai60 ui(uroias dicitur. Luc. 3 3. pifavoi(a vs, inquit Petrus, xg) Bawridira baptizantur. txag(Q«. ACtor, 2, 28. imó& fides, aig ei(ac ng) Bamlicyeic, ewüiov)), Marc.16, 16. CoKFides— pinthii fetvoy xg)£alicerG, AGor. 18,8, Eunucho Baptifmum petenti, dicebat Philippus, fi credis é toto corde, licet. Refpondit Eunuchus. Credo Filium Dei ejfe Jefum Chnfium. Ma baptizavit illum, A&or. 9, 37. 38. Denique& non collatus fuit nifi iis, qui difcipuli Chrifti fai,& bené de Chrifto doti erant, jufferat enim Dominus, uabrreiirt Et infüitutio. aux(x vn Bawlidoers eoru: Matth. 28, 19. Mabilsio fignificat e[fe alicujus difcipspaprizati in[peg feu edoctum, informatum effe ab aliquo, de Jofepho ab Arimathia dicirur. Matth. 27, 7. xd) e) vic taalireume m) Inc y& ipfi difcipulus fuerat de[u 5 fed cum accufativo notat; docere, facere, difcipulos y ita fenfus erit faite y colligire mibi difcipulos ex omnibus gentibus, illosque baptizate, Etcerte nemo poteft credere in Filium, nifi ante didicerit illum. Fides eít ex auditu, ut ergo fides neceífaria ad Baptifmum; ita& difcipulatus feu inflitutio. nbi in$.203. Baptizate fuere ab Apoftolis integrae domu, Lydie. A&or. 16,14.* dure QUA«xQ- AGor. 16,33. Stepbani 1, Cor. 1, 16. adeoque& haud dubié liberi& injattes, qui poft parentes principalis pars cujusque domus funt& familie, Hinc& AG. 2, 18. cum dixiffet Petrus, da19 ro xag G-, ftatim addit; ópiv yap Girr à irapa Mn vini De"Baptifmo infantium. Cap.V.Liba. 207 virus uz, Quorum eft promiffio, illorum& eft baptifmus, Filiorumeft promiffio, Ergo & baptifmus, Voluit Chriftus&«dia tA8erv infantes ad fe venire, nec arceri Matt.19:14Marc,io: 13.14.14.. Hllorum dixit effe reguzm Dei; quidni ergo& illorum fit baptifm» Sacramentum regni celorum, Quinimo illi funt baptizandi;qui difcipali funt faciendi. Atqui à teneris ad difcipulatum Chrifti ducendi funt infantes, Nec obftat,quod non poffint credere, nec refipifcere, nec in tenellailla atate inftitutionis fint capaces. Certe non eft in illis fides, ut in adultis, Tamen Paprizantur in futuram paenitentiam y fidem,que etJr in illis nondum formata fmtyarcana tamen Spiritus operatione utriu|aue femen in ilis latet y ut bene fentit Calvinus libr, 4. Inftit,cap.16. femen feu Spiritus fidei in eis ineft, inde per auditum verbi a&ualispaulatim fides formatur. Habent fidem radicaliter, hoc efljin parentibus fuis credunt,quemadmodum& in illis fandi funt. 1 Cor.7:14.,Augult. Quomodo credunt infantes? fide parentum, Fidem,quain infantibus effe poteft, alii babizum, alii inclinationem dicunt, Lutherani audacius loquuntur, Zufanres vel ante baptifimum, vel in ipfo potius baptifimo fide donari ac regenerari, Po[Je Deum infantibus fidem interiore afflatu cono ferre 5& fadiliu, quam adultis, in quibus viget illa intelligentia carnis,& depravata rations repugnantia, Parvulos po[Je credere, liquere€ Matt 18:6. Marc.9:42.. etiam ex exemplo joanus, In hunc modum locutus eft Jacobus Andree incolloquio Montispelgardenfi, De Johanne Baptifta pulchre Auguftinus Epift. 57. Nec quod faclum eft in Jobanne contemt0 j nec inde regulam, quid fentiendum ft de parvulis, figo, Imoid in illo propterea mirabiliter pradico, quia in aliis non invenio. $.204. De baptifmo non recte fentiunt 1, Mennonite 5 negantes illum infantibus. 2. Sociniani; docentesà Chrifto non mandatum. Zfpoffolos fine expre[Jo Dei mandatoyconfilio dy infiru&lione potui[Jé baptizare, baptifmum effe jugum, ad tempus ferendum,tandem intermittendum, Volkelius libr.4. de verareligione cap. VII, snum zantummodo,ceremoniale preceptum, datum à Chriflo nobis eff, nim, cene ipfius[ancliffime religiofa celebratio, Uuamjinquit, Baptifmum excludit Libr. 3.cap.7. obiter de Paptifmo Jobannis agit. Chrifti; quod fciam, nullibi meminit, 3. Pontificii,qui ex baptifmo faciunt /rgmum; ita continens gratiam regenerationis& juftificationis,ut vas medicinam continet,conferre gra» tiam ex opere operato, Et baptifmo fuperaddiderunt exorcifmaum; cujus tres faciunt ceremonias, 1. Exfwfflationem cum manus impofitione& figno crucis, 2, Salisin os immijJiowem, 3. Salivam digito auribus& naribus impofitam, Dicunt, per exorcifmum ab infantibus expelli Demonem, ne impediat bap tifuum vel fttangulando infantem in ipfa baptifmi inchoatione, vel impediendo fru&usbaptifmi. Corporaliter obfideri corpora infantum à diabolo. vide Becanum in Manual. lib.3.cap.8. 4. Lwtbherami,ftatuentes baptifnum erdinarium medium regeuerationzs in infantibus, ac proinde eo modo effe necefjarivm, A4quam baptifmi effeorganum, inflrumentum, per quod in fanguine Chrifli, virtute Spiritus Saucli à peccatis abluimur, regeueramur 5 reuovamur, In Baptifmo non fruificari tan« fim, nec reprafeutari, éd etiam exbiberiadoptionem 5. nonofferri, fed a&u conferri omnibus»cptiz. ui, regenerationem, obfignationem,& remijJronem peccatorum, Horreudum efle di3um pronunciant, multos infantes baptizari, qui nunquam egenerantur, quem in fenfum locutus eft crudus ille Do&or, Jacobus Andres in colloquio Montispelgardenfi, Ita fe. cundum hos homines acfro Spiritus S. alligata eft ad actum baptifmi,& baptifmus habebit praftantiam fupra Dei verbim,& fanctam Domini Cenam., Iidem Lutherani cum baprifmo junxere exorcfmum., in cujus amen ritus reformariouem baut pravate fint. conjene furi modo Calviuisni retradarint ea, qua de peccato origini, Sancla iufautum nativitate, (€ Errotes citca baprifmut, Casa Doe mini. fumfit pa. nen. De facra(Irifli cena. Cap.V. Lib. & baptifmi efficacia fignificativa defendunt, Mauritius in Exercitationibus Anti-Calvini. fticis cap.3. de Adiaphoris. lidem admittunt?vramofa visui; in cafilu autem tantim exereme uecc[Jitati,cum videlicet in nondum baptizato certil]ima mortis ffgna apparent,(7 verbi Miniflri copia nullo modo fieri petefl. Ita rurfum Mauritius in citato tra&tatu 5 ac fi abfoluta fit baptifmi neceffitas: cujus tamen mon privatio, fed centemtus dcwnat: ubi in men. tem venir illud Z4ugzft. libr.4. cap.22. contra Donatiftras, Dum Lartroni voluntas ba ptifini non abfuit,[cd tantiim non acci, iendi necelJitas adfuit, fla fide falvatus eff,& libr, 4. deBaprif.c.24.. Tunc Sacramentum baptifmi impletur invifibiliter, um id ipfum non contemtu relipionis, fed articulus nece[Jitatis excludit:& Ambrofii, de Valentiniano Imperatore, ante fuf. ceptum baptifmum mortuo, cujus tamen accipiendi infigne habuerat defiderium, ad forores illius, eam ob caufam valde lugentes, ita fcribentis, Non babet ergo gratiam, quam defideravoit 7 non babet, quam popo[cit?(5 quia popo[üit, accepit. $. 205. Illa,qua proditus eft note Dominus edit Paf.ba cum difcipulis fuis,& eur. T&v aov&v edentibus ilii,cum pafchali adhuc menfze adfiderent,& necdum de cena pafcha. li furrexiffent, fumfit panem,& dedit difcipulis fuis, ac ju(fit edere illum: fimiliter& cali« cem feu poculum, Yd ipfum traditum eft Ecclefiae, ut idem faciat, dye co dv 9.65, hoc efl) ufque ad adventum Domini noviffimum. 1Cor.1::23. 26. Vocatur adio illa Zézwr, quod eft 9» G9 dé vaste 9a], Cena,qua 1lla hora haberi folet;qua quies fumenda eft à laboribus,fuit enim habita vveví noc, Imà d'emrov xvesaxiv dottinica vena 1 Cor.n:10.& inftituta à Domino,& ferculis dapibufque infiru&a Dominicis. Corpus enim& fanpuis Domini venit ibi e dvdjnav, Imó& menfa, ad quam habetur, dicitur egd«(a wel tCor.10: 21. ob eandem rationem, Et quia in illa frangitur paris, appellatur ab hac attione xAdac G0 dpru, AC.2: 42, confer ACt2: 46, xAGvsec 3 eror, ACt.20: 7. ovn y rai GO deg] apGv. Coena hzc ultima fuit, cujus honore dignatus eft Apoftolos in exinanitionis latu, Dico vobis,quod à nuuc non amplius bibam. Matt.26: 29. Ita infitatio illius ipfa qua(iDomini morte ratificata eft, Notabile, Eadem nocte Pafcba edit,& Canam inftituit, Edendo Pafcha illud quafi abrogavit. Faciendo Cenm,illam initiavit, Debuit Pafcha definere; poftquam nojlrum Pa[cba&SU3w1Cor.5:7.. Cena debet manere, ut mors mattati Paíchatis noftri anuuncietur in perpetuum, 1Cor,10: 26. $2106. Habuit illa coena omnes partes ceenze, cibum, parem, potum, vinum; nequet. nim qui edi? tantüm,aut qui Jibiz tantüm,ceenatus efle dici poteft, Ad efum quod attinet, de illo itaj&A«Ccr«pov Jumfit panem. Matt, 26: 26. Marc,14:12. Luc.22:19, 1Cor. uz: Ederant agnum cum pane in paíchalicona, In hac nunc peu: fufficit, Fuit hic panis«(ug iufermen'tatus;talis enim cum pafchate comedi debebat,Exod., i2:8.& 4ier azyimortam ade venerat. Matt, 26:17. Eft igitur fumendus& nobis panis; quia Chriftus fumfit,non tamen necelfarió 2257/5; qualem quidem Chriftus fumfit,non tamen,ut effet nobis ad imitationem,fed per occafionem,alius panis tunc non aderat, fecundüm legem tunc alium comedere non licebat,& hic de convivio pafchali fupererat; quare ut non obligamurexemplo Chrifti,ut faciamus cenam de uoJe,ita nec,ut edamus incena azyma. Ellentiale cenzimitandum eft,non occafionale. Si cujustamen infirma eft confcientia, ut putet, utendum fibi azymis; quia inftitutor ceenze illis ufus, certé nec illi proptercà dica fcribenda eft. Ecclefia Graeca contra Latinam olim defendit, neminem obligari ad azyma, illa tamenipfa nimis fever obligavit ad fermentata, Ufus eft Chriftus azymis vero tamen pane,& ufu communi recepto; ne ergo utamur /o/fizs feu oblatr, quae nebula potius panis funt,quam panis;certe non alimentarius panis,nec nutriens,nec toborans;qualistamen fumi deberin *'ra ual Gpxis, quae&AnÜuc 623 Épám;,]oh.6; ff$107. Ac "De[aera Chrifli cena. Cap.V. liba. 209 $.207. Áccepto panevravi; Chriftus, x2)€o1(g;, Matt.26,26. Matc.14, 22. LuCas, eyaeic ts Lüc.22, 19. ita& 1 Cor.it, 14. fuit oratio benedilori feu gratiarum actoria, 123 benedicere Hebrzis idem eft, quod eyze«ev,gratiat agere, laudare, Omnes feré illorum preces incipiunt, 7 DN 32£enediclus zu Domine, hoc eft, laudatus. confer Pfalm.163. vers.1.2. 2702. benedic anima mea, hoc eft, lauda, Ephef.t. vers.3, eaoysvis à 9c benedicius hoc eft, laudatus Dem, Luc.2, 28. dicitur deSimeone;eA cyuce 3 Sy benedixit, hoc eft, laudavit Dominum, Accepto pane etiam Chriftus benedixi:, hoc eft, laudavit; imó gratias egit Domino Patri fuo. Ita& cum cibaret mre uuo Nac y diva GA eas eis. 4 dipay2v e0A d ynee Matt.14, 19. proquo eft Joh&, ut. syae«c(gs. confer vers. z DAD eig il. GO nues, Et Mattug, 56. cum faturaret Tereaxio dec, fuiffe dicitur ebxaesgiG«. Id& aliàs fecit, Joh.:n 4.1. TTOp, sÜy 26470(9, Matt. 11, 25. ion o, gua](1 TTD, Quid autem in cena laudando& gratias agendo pronunciaverit, divinare haut eft arduum, Benedixit, quod bora nunc veniffet, qua confummandus effet per paffiones, in quarum recordationem canam hanc inftituebat. Benedixit, quod nunc aliud Sacramentum, cujus obfetvatio effet facilior,& fignificatio dulcior,& obfignandi ratio efficacior, ac re« cordatio fuavior,imponere populo fuo bono jure poterat; adeoque hac ipfa ordinatione fieri xa; fexe)s liberatiouis eximize ab omnibus illis, quibus in /eze Mofis non potuerant. juJlificari. A&or cap.13, vers.38. Benedixit, quod Pater ipfi dederat menfze hujus fuze convivas,Difcipulos fuos,fanctos,vocatos,fideles. Tantum abfit,ut putemus magicam quandam hic interceffilfe«005.2»& confecrationem; qua hodie utuntur, qui facra fymbola in ipfum corpus& fanguinem Domini mutare& transfubflantiare prsfumunt, $.208, Benedictione peracta zeaaes fregit panem, notantibus id tribus unanimiter Euangeliftis,& Apoftolo Paulo.Has vices fumíit fibi Dominus in omnibus aliis fuis conviviis, P Matt.t4,19. 15,36. Luc.24; jc. Hic tamen fregit, non fine(ignificante myflerio, Fraugit panem,corporis radi fymbolum, Ideó& adhuc in cena frangere panem decet, quia Dominus ipfe fregit, quia dixittuG voerre, t Cor.15,24.. quia id ad plenitudinem faci: fignificationis,& obfignationis fpiritualis noftre cum fraéto pro nobis corpore communionis, Diftinguitur hac fra&io à diftributione. Fregit,& dedit.Matt.26,16, Marc. 14522.Luc.22, v.19. neque igitur fractio ad diftributionem tantüm, fed& ad reprefeytationem pertinet 5 imó& ad integritatem Sacramenti facit& licet non fit abfolute neceffaria ad e[fe hujus Sacramenti,tamen ad illius facit Pene efle. Non eftfra&io panis resomnino media,&^A4e»p G-, non eft tantüm actio ad cenam preparatoria, fed eftSacramentalis ritus,& coenze pars quedam, Fregit antiquitas certe panem, quz non fruftra olim cecinit, ulla sei ft faffsras figni tantem fit ruptura,&c.Non obftat,quod in altera parte Sacramenti nil ref; pondere videtur; nec Chriftus ipfe effudiffelin calicem vinum, fed ab aliis infufum accepiffe & diftribuitfe. Atqui fi non infudit ipfe Chriftus liquorem fan&um in calicem, id quod tamen necdum evi&tum efl, certé nec admodum opus fuit, ipfe ut infunderet, Ipfa enim bibitio, qua vinum in os bibentis guttatim quafi infunditur, effufionem fanguinis clare reprefentat, Neque quod in uno fymbolo fecit, aut non fecit, alteri quicquam prasjudicat. Dicunt,fra&ionemantecedere dationem,fregiz&j deditjin Chrifto autem prius effe dari, pofterius frangi, Quinimo in Chrifto conjuncta funt, frangi, dari,& fer? idem, hinc quod Lucas habet ipio, Paulus enunciat xAdjpor, datus, fra&us eft,& fraus datus eft, Denique omnino in ccena dationem antecedit fraBio ut ne confufum quid fiat& inordinatum, Si enim prius daretur, deih frangeretur panis,oporteret ut datus ad frangendum redderetur, d d$.2c9.FraGratias egit. tegit, Dedit. Sumite Edite. "Y£6 hoc, Corpus meum. aum, 2IO De[acra Chrifli cena: Cap.V lib. 4.209. Fra&um panem diftribuit;i«2ac«€£Zoxev aui: Luc.22,19. ita& Matthaeus& Marcus;dedit, num in manum; aut in os,potius videtur in manum; fequitur enim Aere fü. mite, accipite, manus fumit,fumrum ori admovet, Certé manis fidelium zequé fan&a funt, quàm o5, aj zcpss evrev enkaga(z» benedictum Chrifti corpus, 1 Joh, 1, v. 1. Joh.20;27, Luc.24, 39. cur noa acceperint fymbolum corporis, $.216. Datum juffit fimere^ dC««, neque enim accepiffent datum,nifi fumfiffentfruftra alius dat& offert,fi nullus A629 fumit& accipit, Chriftus, qui hic fymbolum à fe infticutum jubet fiere feu accipere, ipfe alibi dicitur accipi Joh. t, 12. 661 5£haCar acras, Eft enin á uci à 6rupri-,Hebr.ó: 4, Judaeis exprobrat, d^auCavele pe. Joh.s,43. Imà & edere, passer ore nimirum. Aliàsefte[as, qui non fit ore, Ef.55,2, 200|o2N comedite bonum,(umendum igitur eft aus,& edendum ore,quod in cena datur; non fervandum, aut circumgeftandum, aut in ufus fuperftitiofos deponendum. $. 20. Dc pane,fumto;fra&to,dato ad accipiendum& edendum dicit, veG 96 caps pe, Matti26,26. Marcp 22. 6 iosp Vusr diZipus, Luc22,19. xAegoper, 1 Corinth, in, verf. 24. $212, T«G boc, demonftrativum;panem refpicit,acfi diceret, Hic panis frattus eft corpusmeum,&c. Deeo dixit Dominus 726 quod fumfit, fregit, dedit, atqui panem fumft, &c. Cumdicit,« G à uiua pe Matt.26,28. vox 7s6 habet relationem ad$ aerieur, quod"iunens dedic, ut fenfus fit. HF c mevienr off Janguis memqvemadmodum eft apud Lucam& Paulum, 727€.«séecr, Luc.22, 20. 1Cor. 11, 15. Igizur& demonftrativum ss6 referendum ell ad panem. 1d fine dubio per 726 intelligendum eft, quod edimu,— Atqui &G itu) 7 4067 1 CorA1, 26.27.28. confer 1Cor.10, 16. c acr& x^apo, ut ne intelligamus cum Pontificiis Transfubftantiatoribus per /oc individuum vagum& evanidum, Rogas, fi«6G refpicit ad pauem, curnon dixit Dominus£7 G-, refpondebimus forfan non omninàó ab re, Panem fumtum jam fregerat Dominus,& in frullia diminuerat, cuique difcipulorum fruftum unum& particulam porrexit, quodlibet fruftum, licet de pane effet, imó fuo modo panis ellettamen panis ille integer, quem acceperat Dominus, haut erat,nam tunc ex uno pane fracto evafiffent tot panes integri;in quor fragmenta unüs panis divifuserat, Ideo dixit z*G bic, intelligens id quod de uno pane fracto üinicuique tradebat fruftulum.. Z/oc fruftulum panis,quod vobis do fum.ndum& edendum, ejt corpi meunnquo& Paulus videtur refpexitle dicens;«ses 2» GO 7puizuizo qs ta e pant edits 1Cor.1,:8. innuens,pane uno in plura frufta fracto,quemlibet edere e page;non autem pae nem; integrum nimirum& totum; quàmvis fatear Paulum non id ubique ita obfervare, Dixerat enim pauló ante Vets,27. 3; ev idis* ep v6:& vers 26, iediu: 95 er kéeine ape € leGv. $.213. Perecpa non intelligit corpus fum myfticum Ezc/ ftam iia G eüua iml, Ephef. 1,23. 4.12. 4.21.30. Col.:,18.24. Scd G sup$ capti; ru, Col A 22 quod Pater ipfi«ahipy/&G, Hebr. 10,5. in queo pi ceata nojtra talit in ignia 1Pctr.2, 24. per eum oblitionem.[anclifiati fun, Hebr. 1c, 10. Id. enim intelligi: corpus, quod pro m» bis dtum& fractum eft, Xd corpus intelligit; cujus$4310 mor namianda eft, atque!s, S^rX- eft Sarl. Go xvere, 1Cor., 26. quem éxdecó i6. Hebr.2,9. Chriflus tradidit je ipfum pro Ecclefra Ephef.$, 2 4... Non Ecclefia frangitur pro Ecclefia. Hoc fuum soja dicit raiv Joh.2, 19, a1, quod quum frangerezur, fuit e«ua Gcsemzotos, nunc autent eft capa 7 dient, Phil.5, 1, $4214. Dicit id xawpdpov fraffum, quod jam jam frangendum erat, imó ddp, da" m t "Defacra Chrifii cena. Cap.V. liba, 2n gtiquod paulo poft dandum erat, Frazium eft hoc corpus, quando mortificatum, 1, Pet, 3:118. Qui moritur, frangitur, ejus vis feparatur,ejus membra collapfa ruunt,;ejus pedes vacillant, nec corpus fuítentare poffunt, manuspendula lapfantem erigere nequeunt, Vinculum animae& corporis rumpitur, Nonne fra&um elt corpus Domini, cujus mana perforata Gy pedes. P,12:17. cujus oj emnia YYABTWA feparata& diftenta funt. ibid, y.15. cujus latus lancea confolfm, ex qua fra&ura exi ajua C dw, Joh. 15: 34. quod denique emifit fudorem,ut grumzs[anguinm. Luc.2:: 44. omnesquafi pori fanctiffimi corporis rupti& fra&i funt; unde tam deníatus& craffus exiit humor.Imó fra&um eft corpus,quando cor ejus exflitit uz cera, liquefaclum in medio vifcerum illius vifaue ejus exarait ut tefla, & lingua ejus adfixa palato. Pfalm.22 11,16.(5 anima ejus turbata fuit. Joh. 12:27. David quando coníiderat iN 77127122 1022 animam fuam percclfam valde, fimul queri tur'"D3y 1022 ofa[ta turbata ac quafi fracta efle. Pf,&: 3.4. Hanc corporis fui fra&icneni ipfe innuit. cum dicit, AV vc 7 rav m ov, Joh. 2: 19. 7Edificium enim,quod Jovia, frangitur& diftumpitur, Imó hoc fra&um corpus eft AdépJo» datum. Filius eft nobis datu, Ef.9:5. 49:6. Joh.3: i6. 6:32. Sedhicexhibetur corpir illius datam, caro illius data, Joh, 6:$1, nimirum datum ad fufferendum& patiendum; id quod alibi eft tradi, Rom.8: 32. ómip ijj«dvrav aaptdentr advóv, Corpus Filii datum eft, qui fé ipfum totum dedit. Galat. 1: 4.* dVrrQG- iavróv. 1, Tim. 2: 6, à disc&avviv Tit, 2:14. à éduxtv£aurov, In voce dare, tradere eft notio judicialis. Matth. 5: 25. ue te evto.du md xev, Matth, 18: 34. arapídwxev au vv 01; Baownig aj, ta& Rom, q12j. 5c aapedüUn. ACt, 3:13. àv Ujsetc arxpsd'oxare, Gal 2:20. aee dévr Q- iavviv. conf, Eph.5:2. 25. Ita& Paulus. Cor, 4:AT.. Waéic oi oye; eic Gdyavoy aetadidopeba df"mes, Datum eft corpus Domini, judicio, ad capitalem penam& fupplicium. Datum eft rerzum ejus Ef, 0:6, Tergum meum MM dedi percurientibus me;, dy maxillae meas vellentibus, Dederunt li jumisua(a Joh, 19:3, confer Joh. 18:22. Imó omnis vitalis facultas, quz voce Jsxis indigitatur, duta eft. Matth.20:28.. fira] vb duy loo 9, Ef.$3: 12. effudit in mortem Y7B3- Nectantüm corpus,fed ipfé totus datus eft,ut innuimus.addeA Ct. 2:2 3, 576r(xd dloy AaCórles aves dde, $.215, Cumautem totusTefus fit datus,etiam anima illius, conf. Ef.s 3:10. P2 DN; TU BJ C2UN quz& fuit e«evr Q-, Matt, 26:38.& fecundüm quam dicitur potiffimum cepilJe xumressot, 3j dd'naoveiv ibidem yr. 37.«624662, Marc. 14: 3 3. tamen Jefus in inftitutionecena, quz eft ad annunciationem& recordationem mortz illius, corpor tantum meminit,dati.fracfi f fanguinz effufi, Num ergo in facra cena edentes panem& bibentes calicem memoriam tantiim recolemus fracti corporis,& fanguinis, illorum autem, quae cor fuftulit, quae anima perpeffa eft, quae fPiritus fenfit haut recordabimur? Abfit. Chriftus omnes fuas paffiones, omne martyrium fub his verbis complexus eft. Imà res ipfa docet, ubi corpus eft fra&um,& fanguis fufus, non potuiffe non animam ipfius in extremo etfe angore,& profundiffimá miferiá tangi,& intimo fenfu percelli ac affici. Tamen;quia fymbola, qua hic inftituit,erant externa,corporalia, terreftria,vifibilia;illas enarravit paffionis fuze partes,qua externum& terreftre& vifibilecorpus maximé tetigerunt;qua oculusexternus afpexit,& manusterrena palpavit,& aurisexterna percepit.Ex horum intuitu nobis relinquens judicandum, quantos horrores, cruciatus;triftitias intus fenferit fan&iffima anima, Certeedentes 7 dflov, xj aívorre; jubentur annunciare mortem Domini; omnem illius mortem,omnem paffionem,& corporis& animae;qua non ita quidem mortuàeft, ut corpus. 24nima enim non potejl occidi, Matt. 10: 28. fenfit tamen fuam mortem, hoc eft; fuos angores, tormina; cruciatus; quo et dereliclionem à Deo,tentationes SataP na, Fro vobis, Hoc efi cor. pus ineunt locutio tto. pa. 212 De facra Chrifli cena. Cap.V. Liba. nz, infeftationem orci; collu&ationem cum tenebris, onus peccatorum,&c, Nec infoli tum alias in facris omnes Domini paffiones phrafi tali defcribere, quae id,quodin cerpore patfus cft; przcipue enarrat,Genef. 5. Puupes illi calcaneum,x Pet. 3. mortificatus carue.1Pet, cap. 2. Tit in corpore peccata noftra mitto plura, Igitur id quod in facra ccena in dvaurey venit eft cerjar frachum feu datum, fauguis effufus& anima v«&puy siu epeTr spas patri, 465 216. Corpus fractum feu datum dicit ózip uo pro vobrs,quod non ita dicitur, ut G.lat.:vers, 4, qui dedit fé vzep? ajnapricv ipiov pro peccatis noffris, hoc eft, propter pecca. tà noit: 1 ut illa aboleret; nec ut Col 1:24.. Paulus dicit fe vici/[im implere reliquias affiiGau cs Corn] Viso ésupaT Qe mié procorpore illius, hoc eft, in bonum& zdificationem E.cine: ut X dicit Cololfenfius, gaudeo iu paffiouibus meis 979 Qus»; fed ut Rom,s:6, Chirlus 1222 42v 78v donibavs, confer y.7.8, Roin.8: VCIS,32, Uotp nusv ecdrmtv avapid ay &err5s.ai Vim nv.6, avr? vepuy Veg acavrtov, Tit 2: 14. dedit fe ij fum yuQ sua,|» Pets YX.1M. n4 PUR Loup jr 3:18. dizatr OM bip adixen, confer Joh.é:51. quibus inlocis"ubtbtutio qvdam in noftrum locum Dgnificatur, Eft corpus fractum pro nobis, nofuro loco, nofira v:ce noftrum frangendum erat. Illi pepercit divina gratia, Chrifti fra&um cft pro nohis,& vs iZis dv x ize. Rom.S:32. Id perinde eftjac fi corpus cujuslibet norum patlum,traditum& fra&tum fuiller. Sí euim sve pro omnibus mortis eft uti« que omis u visti ut, V Cor 5:5. Siunum corpus Domini noftri Jefu pro omnibusfra€um cfl utique o nium noftrüm corpus fra&um ell. Particulam 5ze etiam fübjlitutio. ncm ligaificare iquece Philemi yj. ira omrio ee dfaxori nci, Porro haec veritas liquet€ Matt, 20:28. Ire animam fin Ao reor dvi cM v, confer Marc.1 0:v.4*. unde nontantüm 2 umeze fed X derihvrger dicitur, y Tim.zv.6. aii autem fibffituticnem notareindubium cít, Matt. 2:22. erri ipud'u$ wacpós, 8:38. 6e 932 uer dri ó2 9a? us. Luc.ttz rt dri ARR czw, Hebr.iz.vers.16, avi Bpeeoc pudeamidi(o(x ayeortxia, axT&8, lta& apud Herodian. libri, 4,"futigonus dicitur circromdedi[Jo siosiv desi navsías qa] dfadiualg bed; am pro vaufri,& gejta]fe Sípsov avi cwirapu tbyr[um pro feptro,&$. 8. introducit moribundum Marcum ita amicis fuis filium recommendantem ,. 54e d sv dud ipéit b tO qug maios mie,. $.217. De hoc pane& corpore ita porro Chriflus.. Hoc eff corpus meum, Panis & corpus funt res maxime difparate, Eltpanis corpus, at non eft humanum corpus, Panis e farinà, aquà diluta, per ignem in foliditatem quandam compactus eít, Corpus humanum carne, venis, cute, offibus, fanguine conflat,& animz rationalis habitaculum eft, Igitur ut corpas Chrifti, in quo ambulavit in terra, quod ex utero protulit Marie, quod obtulit Marie, quod obtulit in cruce, non eit pans; ita nec pans, in cena fumtus, fra&tus, datus, eft corpus Domini. Cum id de pane diceret Dominus, benedi&tum fan&itfimumque ipfius corpus affidebat ad menfam, vifibile erat& palpabile, Neque adeo panis, quem diftribuit, potuit efle corpus ipfius, Quinimo f de cena pare comedit Dominus, ut probabile eft; ederat antea de Pafchate, cut non ederit nunc de pane? Baptifimum fufceperat, cur nec cenam peregerit? dicit fe bibiffe de genimine vits, quod erat in calice, Matth.26.vers.29. Side viuo, quidni&de pane participarit? fequetur, fi panis proprie eft corpus, Dominum de corpore comedifle fuo. Quod inhumanum certe fuiffet, Sed hac& alia dicere mens horret, Igitur folelucente clarius eft,verbum fubllantivum e/f;nec poffe nec debere accipi jzapxInse G fubflatie tialiter.Neq; enim difparatum de difparato dici poteft propri& cllentialiter,fed accipi« endum efle tropicé& Bguraté,pro ejfe myftico& facramentali, Neq; cft, quod mpm ; iefu De facra briflicena. Cap. V. Lib.s: 215 refugiamus, cum& pluries in hac ipfa inftitutione figura feutropo Dominus ufus fit, u* cum accepto mromeco dixit, Hi: eff fauguis meusnum calix eft fanguis.Calicem dixit pro eo» quod in calice erat, vino, Ita iontiuens pro contento nominavit, Et ipfum contentum, 6 uma: 3$ djin£Nu, eodem modo fani ri,quo panis dicitur corpus. Ut enim panis& corpus; ita vinum& fanguis plurimüm differunt, Imó fecundüm Lucam& Paulum cum dixit Dominus, Hoc poculum eff Nzvinn T fH ient, annon improprie locutus eft& figurate, Nulla enim ratione c./is, aut id, quod in calice fuit, Teflamentauim cft. Teftamentum eft voluntas& difpofitio Teftatoris. Calix eft vas, é metallo, aut argilla, aut alia quadam materia fufum& confitum, Vinum eft liquor ex uvis& baccis expreflus, $.218. Cumitaqueindubitatum fit, eife in verbis Inftitutionis, Hoc eff corpus meu, Tropum ac figuram, inquirendum eft 1. Ubi fit tropus, feu quae fit fedes tropi, 2.Qualis fitille tropus; quonam infigniendus nomine? 9-219. Sedes tropi flatuitur alia ab aliis,quod non inprejudicium veritatis interpretandum efl, ac fi hzc variatio flu&uationis& incertitudinis fignum fit 5. nec probandus hic Chemnirii rifus,qui in hanc rem dicere folebat,Cuique Regi Regina fua placet; fed quaecunque diverfimodeé à viris piis& fanis fcripta& dicta funt, illaomnia tendunt in confirmationem ejusdem fententize, unanimiter, fecundüm Scripturas receptae ab omnibus, Igitur funt, qui tropum dicunt effe, nec in fubje&o boc, nec in copula eff; nec in prdicato corpus meum, Singula hzec accipi proprie. Vocesomnes nativam fuam tenere fignificationem. In zofa attributione feu enunciatione figuram confiftere, Alii in demonflrativo Hoc tropum ftatuunt;. ut fenfus fit, Hoc qucd do vobis boc figno; eff corpus neum. Alii voculam eff explicant frenificat. Hoc efl corpus meum feu fignificat corpus meum, Yta in aliis facramentalibus fieri locutionibus. Circumcifro eff Fedus.. Agnus efl Pefacb.. Petra erat Chriftus, Alii denique in predicato tropum collocant, Hoc eft corpus meum, hoceft, HoceftSymbolum, fignaculum, pignus, arrhabo, corporis mei. In illa enim orationis perte rationae biliter tropum poni, in quam dvaA ver feu refclutio tropicae locutionis cadit in propriam, Illam veró in verbisccenz incidere in vocem cea, recto cafu in obliquum flexo, ut panis efi corpi, valet; panis eft communio orporis. Ibi ergo tropum conftituendum, Neque ita tolli verum corpus Chrifti&coena;. nec fubftitui tropicum aut Symboli.um corpus, Aliud enim eft, Tropum efle in voce corporis; aliud corpus effe zropicum, aliud f/ymbolum corporis; aliud corpus fymbolicum, Ita cum dicitur Petra erat Chrifrus, pro, erat fymbolum Chrifti; non introducitur Chriftus fymbolicus; fed veri Chrifti viübile& palpabile fymbolum petram fuiffe docetur, $. 220. Genus Tropi eft metonymia,fi nim. in praedicato Tropum flatuas; qua nomen rei fignificatz ponitur pro figno illius;& fignatum pro fignovenit, Adeó uen dubitavit Dominus dicere, Hoc efl corpus metn, cti daret fiouum corporis fui... Auguft. cap. 12, contra Adamantum. Nifiautem facramenta frmilitudinem eariam balerent rerum, quarum[int facrameutayne facramenta quidem effent; monet rurfum Auguftinusep. 23. ad Bonifacium, Igitur notanda eft eximia illa fimilitudo, quam pans fan&ae Ceenze ad corpte Domini haber. Panis eft cibus maximé corroborans, comeditur, tranfit in corporis noftri fubftantiam; etiam cumeditur, frangitur. Corpus Chrifti eft cibus perennans, robur dansanimae: manducatur fide: cum illo unum fimus: moriens pro nobis, fractum eft. Neque panis eft inane& vacuum fan&itfimi hujus corporis fignum ac fymbolum; naturam quidem tenet& fubítantiam fuam; mutatur autem ufu, conditione, officio. Ufu 5 quia illo utimur, non ad augmentüm vitz animalis, fed fpiritualis. Condizione 5 non eft cottidianus dd 3 panis poc facite in mei 1€-cordatio acm. 214 De[acra Chrifli cena. Cap.V. Liba. panis& terreflris, fed celleftis& divinus. Officio: non docet; Deum alere omnem car. nem; fed corpus Chrrfti Salvatoris vitam dare mundo. Cum hoc pane conjunüum eft corpus Chrifti noftri; non fubtlantive quidem,fed facramentaliter;& veré realiter, qui panem legitime accipit, ipfum corpus Domini accepiile& comeditle cenfendus eft,( Fftque corpus Chuifli prefens in coena, 1. Per praefentiam relativam,ratione figni feu y mboii fui, 2, Per pracfentiam obje&tivam; quia unicum objectum,quod edentibus panem obverfari debet,corpus Domini eft. 3.. Perunionem; quia comedentes digne panem,ita vere uniuntur cum Chrifti corpore; ut comedentes participant de pane. 4 Perefficaciam;quia efficaciter operatur ad confolationem& falutem in illis,qui digné panem comcdunt,Et quamvis in fe paniscoenz non amplius valet,nec plus momenti afferre deprehenditur a nutriendum& fatiandum corpus carnemque noftram, quàm panis, quo cot. tidie utimur, tamen fubítitutus pro corpore benedicto Chrifti omnem vim& gratia abundantiam,quz peroblatum pro nobis fra&umque corpus Servatoris acquifita eft, ex. ponit,offert,confert,obfignat, De hoc pane ita Paulus, Panes, quem frangimus annon«mmunio corporis Chrifli ef? 1 Cor.10:6. docens, panem,de quo participamus, certos nos fa cere de vera& reali communione corporis Chrifti,& omnium meritorum ejus, Illa xu rvv/2 non eft communicatio aut diftrributio& manducatio carnalis, ut quibusdam videtur, Sed eft Jirizilis, qua ita de fra&to edentes pane communionem cum corpore Chri fti habemus; quemadmodum de uno pane ueryorr« communionem habent inter fe,& snm corpus fiunt; non certe per carnalem quandam communicationem, fed per fpiritualem conjunctionem& coadunationem.Igitur& hinc difcamus,quomodo panis ftt corps Domini, quatenus eft communio corporis, hoceft, quatenus eft facramentum& fignum fpiritualis noftrae cum corpore Chrifti communionis, Hic panis eo dignitatis evedtus £i, ut, qui iudigne illum edit, reas fi it corporis Chri 5,& qui uon difceruit, nou difcernat arpis Domini, Y Cor. 11: 27.29. $.221, Lucas& Paulusdocent,Chriftum de paue ita porró dixiffe.TsG awe es i ipli) dváusmw Luc.22:19. 1 Cor.u:24.. Pronomen 766 non eft referendum ad proximé prxcedentia verba, G cond no, 6G dépipw; aclihaec mens fit Chrifti, boc facite hoc eft, corpus meum facite; fed ad totam actionem, quam inftituit Dominus, qui ac cepit pauem y fregit, gratius egit, dedit, dixit, accipite, edite;& nunc infuper jubet idem facere, nimirum accipere panem, frangere, dare, edere,&c,. Adeo in hoc verbo nont fpeciale tantüm mandatum, difcipulis illa vice datum; fed generale etiam poft hac il-' los obligans, nosque omnes, ufque dua veuiat Domin'w, Verbum«aei in facris varié fignificat: nonnunquam creatiouem Ador.17:24.26.. Matt.rg:4. nonnunquam renva£ionem noftram, quz eft fecunda quafi creatio, Ephef.:: v. 10. Utrumque etiam fignificat Hebraeum Dy Gen. jt. Pfalm.119: 73.J0b.10:8.9. Deut.32:6. E(a.4 4:7.Pfalm.00:. Nonnunquam ufurpatur de paratu& captu cibi, Matth.z6.vers.18.«pós e aoi() isa confer Num.t.vers.2, 3. Gen.18.vers,7.8.. Jud.t3. versa 5, Eft& ubi dicitur de Jacrife ciis, fed rarius, Ezech.45.v.17,. DNODY IN. DT? ille factet facrijicium pro peccato, Denique, quz eft frequentiffima illius notio, notat o5fervaziouen rei& actionis cujusdam continuationem& repetitionem. Levit.tS,vers.s, Qu fecerit illa, precepta, viver inii hoc elt, qui obfervaverit, confer Gal, 3.v.12. 2 Cor. ttv.(2.0 3 moi pa riso, Ethoc fenfu adhibitum eft hicà Servatore. Hoc facite, feu obfervate,& continuatis ac repeti» tis vicibus peragite acexercete. Addidit Dominus quem in finem,& cui bono facere debeamus, eic si iul) avdporneir,"Avia masc vertendum potius cum Erafmo recordatio quam De facra Chrifli cena. Cap. V. Lib.s. 21$ quàm cum vulgata commemoratio,"apaprászo eft recordari Marc.1 1,Vers,2t, 14:72 2 Cor.7:15. Hebr.i0:32, imó& 1 Cor. q:v.17,. óc vade Uds rac 6d; us, haut opus: eft vertere, qui commemorabit, fed, qui jactet vos recordari viarum mearum 5 ita& 2/ Tim, Cap.r.V.16. Zn re.ordtionem igitur facienda coena eft, Recordamur proprié rerum, qua praeterierunt 5 preefentia videmus; futura fperamus;praeteritorum recordamur ji 9A«mropirn Su(gy Gris, 839 BAémQ mie, vrl xg Dmit4y 9 v BAbmopip, OriCoplp, Rom.cap.8e vers,24.25.. lta& évapvsoig«vaoeía, wx fov drdjurynaiG, 8 S erdpeci TET TI Yap e pop. à eadpigi, séru dvepauysauiceSa, Igitur(i panz eft ipfum corpus Domini,& corpus hoc fanctum effentialiter prafens eft in pane, quomodo edemus panem e avari illius? Tollunt arZuror, ia quam accipimus, edimus panem, qui dicunt, panem effe ipfiffimum Domini corpus, Fitcena in dvzumorw, non&uaplisy, quarum olim dvapmats erat&(ais Svoiajs Hebr. 10:v.3.. illa enim zit Chriftus in /ignum 1 Per.2:24.. fed eic at) iubo, inquit, in seam, in Domini recordationem, Igitur facientes Domini cceuam, oportet habeant Domini zrzurmow.. Imó ad excitandam;& confirmandam illam& augendam cena facienda eft, Id enim eft, eic sa) iulw, Non fufficitut haec avaurnois fit tbeoretica tantüm,& nil nifi hiftoriz cogitatio; fed oportet, ut fit idecils, hoceft, fides& gratitudo, Adeo, ut;qui edunt, ita debeant recordari;. Chriflum mortuum,pro ipfis, illorum bono,illorum loco;ipfis peperiife& acquifiviffe,qua tanto pretio acquifivit; imà ipfis di&um in fpecie, quod omnibus didum in genere, accipe, edeyboc efl corpus meum, fraGum pro te, Unde refultat gratitudo,& recordatio accelebratio amoris Dei& Chrifti erga nos, O dukiffima longe zrzursnis, in quam panem edimus! Eft;»zurneis manifeltati in carne Dei, mortificati carne, Spiritu juflificati, Eft Zvaumno:e. peccati aboliti, chirographi caflati;juftitize adductze,falutis acquifitee. Vulgo triplex numeratur aydjvnoic, bijiorie, gratiarum aclicuss, cenfolationis, Sunt, ut& id moneam,qui putant 755 drzurnoy aCtivé hic& reciproce fimul accipi pofle, ac fi Chriftus dixerit; facite hoc,ut fit vobis infallibile fymbolum,me remiffionis peccatorum veftrorum coram Patre meo indefinenter memorem elle,veftrique recordationem& memoriam recenteai femper& vegeram fervare, $222. Diftributo& comefo pane fumfit Dominus G' eclteuv poculum, xurfumque pacatum, ivyaex tg: dedit difcipulis dicens iere i£ dvd arasls, Matt.26.vers.27. Id quod fuit in poculo genumen viris dicitur, Matt.16:29. Marc. 14:25. Ideo& hodie viuum fumendum eft. Vinum pulchram habet. dsa2o5/a» cum fignata re. Lactificat,purificat,confortat, ex diverfis uvis confectum; unitatem adumbrat. 1 Cor, cap.12. vers13.. Omnes in unum Syiritiam vrlidapSp. Nonnulli mifto cum«qua vino utendum effe putant; quia é latere Chrifti fanzas profluxit&«qua, Joh, 19.v.34. Fuere olim,qui mera aqua utendum cenfuerunt, di&i iZpesapac a?) feu 4d 3uarii, contra quos Cyprianus fcripfit, 14i, inquit de ilis, rejc&lo vino, meram aquam in calice[umebant, Ypfe tamen Cyprianus nec vinum folum, nec aquam folam offerri in calice voluit. Nam; inquit ,/i viuum tantum quis offerat, fauguis Chrifli incipit effe fine nobis, Si veró aqua ftt fola, plebs incipit effe fre Cbrifo. Juffit Dominus Libere omes, Ita fa&tum narrat Marcus, 4j zur i£ dvd sivo, Marc, cap.14. Vers,23. Igitur& adhuc bibendum omzilus, 1 Corn, vers. 26, dicit Paulus ad univerfos óezxic(9. movrieuv Uo mivwrs, GC vers, 17. 6c av mí vm(9 otiexov. vers. 28, Exploret fe bomo,(5 fi& àv T aosngis mé, Quarerecté Gelafius Papa. decrevit, dut integra Sacramenta percipiant, aut ab. integvis arceant 5. quia dicifro unius tju[demque myflerii fine grandi. facrilegio non. poteft perveure, Ex Soter Papa, 4b omuibn Hoc eft fr. guis mcus, Novi T«fta* meni .&ffu'us. Pro multis, De facra Chrifli cena. Cap.V. lib.s. bus fidelibus& pauiteutibus percipienda corpori& fanguinis Dominic[acramenta, Cui tepugnat Canon Concilii Tridentini Seff.2 1, Si quis dixerit, ex Dei pracepto, vel nec[ita1e falutrs, omnes cj fiigulos Chrifli fideles utramque fpeciem, fancliffimi Euchariflie Sacaaneuti fiiere debere, anatbema ft, Poculum hoc vocavit Paulus voríezor e)3olaz pocuLn beuedictiours: y Coro: 16. quia in benedi&tione& gratiarum actione bibitur; quia vera? benedictionis, in qua benedicimur fymbolum eft; quia benedi&tione digné bibentes perfundit. De hoc populo dici poteit& Pfíalm. 116. verf. 12. NEN Dips? 033 Poculum.[aluzum tollam,€ poculo benedictionis bibam, à in uomen Domini inve. cabo, 3. 223. De hoc poculo Dominus, TG 2p&1 G*iu« ue. Hocenimefl fangua mea, Matt.26: 28. myftice nim.]per[adumbrationem& obfignationem, ut enim panis pro. pric non cft corpus, ita nec poculum cft fanguis. Nimium quantum differunt poculum & fanguis humanus, Igitur& hic dicamus. Non dubizavit Dominu dicere Hoc efl fanguis meus, cium daret(ymbolum fauguiuis fui, Ydem hic tropus, qui in prioris inflitutionis verbis. Et analogia inter vinum& fanguinem expreffitfima ac fignificantiffima eft; nullus enim potus natura fua generoftor, nec ad recreandum efficacior, necad penetrandum ad cordis ufque intima fubtilior, nec ad moftosexhilarandum, debiles roborandum, imó femimortuos quafi excitandosaptior. Sangsini Chrilli major vis ineft, quàm nobiliffimo cuilibet vino, purgat ab omni peccato, 1 Joh.v: 7.. confcientiam ab operibus mortua Hebr, 9: 14, meliora loquitur, Hebr, 13: 24«. redimit; remittit Coloff. 1: 14. pacem fecit Coloff, i: 20, ju/lificat Rom.4:9. Hoc idi axvé ejuz(AQ.20:28. Hebr.9: 12.) dicit elle à sac dla-Sárnc Novi Teflamenti, melioris illius,& zpipuzls, nec antiquatizi ob. noxii Galat, 4:25.26. Hebr. 8: 6.7.13. cujus meliores funt promijJroues. Hebr. cap.$: V.6. quas lege Jerem. 31: 33. 34. Hebr. 8:10.11, 12, Quod Teftamentum fanguine Jefu tyxuairvtea], Ut. P apumn vitulorum Q hircorum, Hebr, 9, v.18.19.20. Imà dicic hunc fanguinem effundi,& éwyvvégdper, exivit enim&latere Domini, Joh.15: j4. mixtus fuit /deri, qui deftillavit e fan&iffimo ejus corpore. Luc.22: verí.44. Inde reprafentatur, ut ruber vefler,& cujus babitus, ut calcantis torcular. Eía.6 5: 1,2. Pilatus dicebat, Inuocens fum à[anguine jufli bujus, Matt.27, ver£24. Judei. Sanguis ejus fuper nos, ib. verf.15. Cum flagellatus fuit& arundine percuflus Matt,27: v.26.30.. fine dubio flillavit fanguine, Imó cum exffiravit, reveraelfudit fanguinem. Mors fanguinem 6 veniseXpellit,& fedibus fuisejicit, Hujus fanguinis umbra fuit, fanguis Pafcbatis, Tauroru Hircoruu, Adviums& quicquid olim fanguinis effufum eft; ubi fanguine omnia purgata fuere x7? 3 ráuov,& fine cujus fafíone non fuit 4e«nic, Hebr.9:13. 22. 10:4. Imà dictt effufum«i cou, Matt.26:28. Marcai4:24. Lucasómip óuav. 22: 20, Tees, Pro, alt propter multos.«l dpagliav tra, 1Petr. 3:18. i7ip, ut corpus dicitur fradum 97, loco multorum fanguis hic fufus eft 5 quorum omnium fanguis fundendus fuiffet in aeternum, nifi Servatoris pro illis, illorum vice& loco fufusetfet, Pro AMuliis, confet Matt,20: verf.28.. arri aoMv, Ef.52: verf.15.."dfferget, fanguine fuo, C221 CY ger tes miltas, Efa.s 4: verit, C272 pa? juftificabit multus, Hi multi funt. ex ommi trib (j lingua éy populo, f gente Apoc.s, v 9, ut arena maris, quae nec numeratur, nec menfuratur, Hof,z. vert, ut flelle multitudine Genef13:16. 15: 4. 22:16. Hebr. Vers. Qui welti adeb multi funt ut dicantur edvrec, 1 Tim.2: 6. imp vavrev, Hebr.2:9. vip "aW, confer 2 Cor.s: 15. Imó xéeaQQ- muudu. Joh.s. v.16. 6.v.51. a Aw GO ipe t Joh,2; 2, Denique omnes familie terra, omues gentes, Genef.12:« 12:18. Gil om. Y IS SACO uas AY De facra(Lvifli cena. Cap. V.Lib.s. 2U Rom.4.t 18. lips roMuay vay multarum gentium, Hee multa gentes funt à mol, afi a Q aipualsG ixxéxp?). Si autem fauguis Novi Tejiamenti effunditur pro miti fequicur Nov! Teftamenti haredes futuros midros fuifle, E(a.54, 1. Malti fuat[ilii defolate pra filiis maritate s dicit Dominus, conf, vers.2, Galat.4, 26. fuperior Jerufalei cfl. pln marlav mater emnitim,| Denique dicit effufum e gen dpxphov inreimij]ionem peccatorum. Matt.cap.16. v.28. quz eft 4/ GO«ipa dvrd, Col. 1, 14. Ephef.t, 7. ubi illa, éx£z:«xoseepd, dft djaapliac. Hebr. 10, 18. nec xeqéoeaeor, Col.2,14.. Ett illa inter promiffa Ncvi Télamenti, JeIem.31, 34. $.224. Lucas& Paulus aliter paulo narrant Chriftum de poco pronunciaffe. Hoc po-. Hec pocsculum eft Novium Tefl mentum in favguiue mco.Luc.2 2,20. 1Cor.t1,2. Veri(imile eft Chri- im a ge ftumin diftrributione calicisutraque formula ufum effe,& ad nonnullos difcipulorum di-. xiffe, Hoc efl fansttis meus,ad nonnullos. Hec poculi eff N.T.&c, funt diffzrentia quidem verba, fenfus ramen fere idem, pocelum eft Novzcn Tejlamentum s quatenus eft figillum& Sacramentum Teftamenti Sanguine dominico ratificati, Igitur bibentes poculum; non tantum accipiunt communionem fanguinis Domini,fed& obfignatur illis coÁnunio novi & melioris illius Teftamenti; obfignatur illis hereditas in novolegata Tetamento; introducuntur in pofleffionem illius, ut gaudeanz bonisillius quae nn funt efus& porus, fed julitia,pax gaudium, Rom.14,v.17. Denique quod de efu panis dixitleG soirs, idem narrat Paulus Chriftum de bibitione poculi dixitfe; 2G oiim: órdteie dv brum:, boc faute, quotiefcumque biberitis in mel recordationem undenetamus 1. soiem explicari per z/vew, bot facite; eft idem ac, boc poculum bibite, quotiefcunque illud biberitis, in mei memoriam. Ideó& in priori membro, boc facite, idem eft,ac, boc edite, 2. Dicit ósaxis quoties, docens, pluries&(zepius id faciendum. Pafcha ab Ifraele edebatur femel quotannis. Nobis annuatim pluries edendus eft panis,& bibendum poculum. Ita falutaris Domini d»-4urnetz recentabitur,charitas excitabitur, fides& fpes confirmabitur, Initio Chriftianifmi cortidie feré communicabant, Deinde, frugis feprimanis, Auguft. de Ecclef. dogmar. cap.5 j. Quictidie EncbarijHia communiviem per.ipere uec laudo,nec reprebendo, Omnibus tamen Domini-is diebus communicandum[uadeo& bortor. Fabianus juffit, ut quotannis zer facerent, in tribus feftis majoribus, Denique, femel in anno, circa Pafcha. $.225. Et haec eft inftitutio, hic fenfus facratiffimi cena Sacramenti, quod Cypriano carin cena dicitur Sana SauGorum, Chry(oftomo qeucrcv joe tenov rremendum myflevium, ubi& hoc fumatur pa» in mentem venire poteft cur duobus jufferit Dominus uti elementis, pane& viuo, cum nis et Vi aut panis fractus videatur füíficere ad commemorandum mortem Domini 5 aut etiam vinumeffufum, In Baptifmo unum eft elementum, aqui.— In Veteri Teftamento fuit Agna,& folus ille fuit 4:55 Dei, ut Perra Chriftus, In uno tamen hoc Agno fuit«aro & fanguis. Sed caro tantüm cdebatur, fanguis poftibusillinebatur, Ad hoc pro tenuitate noftra refpondemus. Veluit Dominus inordinatione duorum elementorum perfectiffim* ob oculos ponere, 1. Omne myflerium gaffate morti, cujus diverfi gradus fuere, Angores interni, Angores externi, plagae, vulnera, fufpiria, profufio fanguinis, integra denique ruptura& fracturi vitalis facultatis, In pane, qui frangitur, repraefentatur omae id,quod vitam& corpus Chrifli tetigit fregit, abrupit. Verbera,contufio,crucifixio. In vino,quod profunditur,omne id,quod à Chrifto profufum eft;fufpirialacrymz,fudor, fanguis,&c. 2. Omne myfterium efficaci guftata: mortis, Mors Domini efficax eft,& ad cibum,& ad potum. Caro Chrifti eft zàs3wc Bpánis fanguis eAnSá; mónic. Joh 6, 55. Atqui omnium cfficaciffimus cibus eft pans, quo folo vivere homo poteft, omnium jucundiffii: mus 218:De facra Chrifli cena. Cap. V. Lib.s. mus& puriffimus potus eft vinum. Ideo duobus ad vitam humanam fovendam füfficientiffimis elementis uti nos Dominus juffit, ut certó fciremus, mortem fuam& paffionem fuificere plene& perfe&e ad procurandam nobis vitam ceeleftem, fpiritualem, eternam, 3. Omnem pleuitudinem acquifitze per mortem redemtioni, Redemti fumus pretiofo corpore& fanguine, ut impofterum nil nobis defiz, Palm. 23:1. Gaudemus panis abundanti,& viniellufa copia ad vitam eternam. Id eciam obiter moneo, in veteribus olim oblationibus fuilfe oblatam furinam in nanus,& fepe etiam libamen€ vino& ficera,: Levit. cap. 2: vers 1, Exod. cap. 22:40. 41. Imo& fuper facrifüium confefJiouis offetebantur;Zicente azygne, y[aur fermentatus, Levit. cap. 7; vers. 11,12, Ac ft in hisfüerit quali prxindicatio quaedam, fore ut pane& vin; aliquando populus Dei utatur ad obfignaticuicm maximi benc£cii,; Excllenia—$224, Eftauccm hocconz myfterium omnino exceltentilfimum; fignificatione ud claim, ebfervatione jicindum, reprefenzatione facundum, obfignadione validum;] Mc rmamearum, charitatis,& in Deum,& in fratres fortiifimum incentivum; fpei j nutrimentum, confolationis alimentum,doarina falvifice de morte Servatoris cottidia- t nur tabilimentum, regno celorum accommodum, libertatisChriftiane propugnacu- z lum, peccati ooftacelum, profanitatis repazulum. Eftin illo vita& mors, abfolutio& judicium, Fico foejclo9 aevcr 6 arQpeÓ y xw) vw: emhTe wsp utra, 1 Cot. I Cap. 11iVCrs 26- j Q MaerYacone—(jo iiv. kloleninsitismyfterium, hominum infigni infirmitate,& vitio in excufs- li HRUSBUD-. bililonpo ab hinc cempore, verfum eft proh dolor! in materiamcontentionum& litigioram ireconciliaSiiiun,| Non nunc vacat nobis controverfias illas altius repetere; nec N detegere erroces. VTrausf atf wtiativus; quam Romana in facram Cenam invexit Ecde- h fia: uit nec Con/nbjluztariours, quam utherana ita pertinaciter defendit fraternitas, cu- n jus hxc funt decantata axiomata, 1, Verba, Edite, boc ejl Corpus meum, cic, e[fe literaliter,: proprie 5 x5 G pev acipieuda 2, Verum G naturale Chrifli corpus y.[auguinem ore cr- z poris accipi, 3. Corpus& s augeriuem e[Je vere(y[ubjlantialiter praféutia iu Sara cama, 4.4pfes quoque indi nos verum corpus qj fanguinem Chriflt ore accipere. Imó nec ulcera Miffs pon» T tifizie, in qua Dominus Servator noiler cotidie pluries, à pluribus immolatur, Id unum 3 tantüm deploro, quod Reformata Ecclefia, quz verbis inftitutionis infiftit, analog Sacramentorum obfervat, Chriflique inftitutoris mentem minime depravat,tam tetre ab( adverfantibus blafphematur& horribiliter accufatur, ac fi fit facrilega in facratiffimum corpus& fanguinem Jefu Chrifti; ac fi tollere coneturufum coenze 5. ac fi cenam intro-: duxerit tropicam& inanem 5 1mó quod menfa, ad quam accedit, declamatur nonefle: Dei fed Diabili menfa, Talia, mi lector, auribus neftris fzepius audita, non poflunt non t movereintime, Proh Dcum autem immortalem! Reformati non poffunt credere, cor-, pus Domini verum& fubftantiale elle in, cum, fiib pane, quia id pugnat cum fenfibus,: cum ratione fana, cum do&trina fidei de veritate carnis Chrifti, de afceníione illius, de l communioneSanctorum,; cum natura Sacramentorum,cum Scriptura facra,cum ipfis in- k ftitutionisverbis;& plurima poft fe abfurda trahit; ideó cozdemnantur, à fraterni-: tate excluduntur, ccram Dco, Angelis, Ecclefia accufantur, 8 Nova Lex$.2328. Prater hec Domini Servatoris in(tituta fingunt S,5//:dici& fefuite,etiam n E Chat. vain legem à Chrifto latam effe, cujus praecepta fint Mofzicis longé perfectiora; excellen- t tiora& feveriora. Lombard. 3.(ent. dift, 4, Thom. Aquin, in cap, 5. Matt. Scotus;.fent, 5 dift, 4. Bellatm, lib, 4, dcju[ti£. cap.3,& 4. Vocant poecepra illius legisyce/iiaEvangeli- à ui t P P«»"-. De Chrifii Difcipulis: Cap.V. Lib.s. 210 c4 perfeGlionis, Sociniaui, ex imperfe&ta lege Mofis Chriftum perfe&am legem feciffe, fingulis praeceptis decalogi aliquid fuperaddidiífe; imo& nova quadam praecepta Apoitolis tradidifle. Remonferautes, legem moralem in Nov. Teft. amplificatam efle: quae omnia optime pertractata& refutata vide n fuma DoSrina de federe Cl, viri Johannis Cocceji; cap.12. inde à$. 3:7. 4.229. Tranfeamus nunc ad quartum tradtationis caput; quod eft de Jifiipuli Chu fi. Fecit fibi DominusuaSwrdc dijcipu!os,& multos, imà«^ eloras à ozvrne, Joh. 4.v. 1. Horum multinon conftanter Chrifto adhzferunt, fed malri illorum£5 Sov eic(X às retroce[Jerunt, nec amplius ctim illo ambularuut, Joh.6. vers.G6, Inter hos fuere dw» duideciut, qui ea oy lo audiunt uaSwra], imó& drígonc, Marc.3.V.14. xj Croinee daJwux,iu un uem avré Joh.ó.v.67. Dixit efi Gic dona, numquid& vos vultis abire, ut alii illi zo, Joh 6. vers 70. annon ego vos duode im i&siszdploo Joh.cap.6.vers.70. id apud Marcum ett ézciies fecit, confer Joh.13:8.. Ego ucvi, sci£o«Faulo, Joh.i:6. Nun vos me elegiftis, fed ego elezi vos, ut vos eatis,(y JruGum feratis, Hi duodecim elei funt € tota difcipulorum turba Luc.6::3. Zdvoravit difciyulos[uos xa) éX2ebdplp(Q- dim auvGy dod'syu, i xg] dzrog ous alváuast(y elegit ab illis duodecim, quas(& Adpoffolos nominae vit, Addifcipulos, quos non nominavit /4po/lolos, referri debet Natanael ille, de quo Joh.1:46.47.48.49.50.$1. de quo Chriflus 12v aas9o: IsganMi ue 6 à. d4AQ- àx£g; qui fuit à Cana Galilea,& inter d/fipulos numeratur, Joh,z 1,v.1.2,. /4poffelus tamen nullibi vocatur, $.23o. Nomina duodecim horum difcipulorum feu Apoflolorum,lege Matt. 10.2.3.4. Marc.3:16 17.18.19. Luc.6:13.14.15.16.. Horum eye79- pria:us feu prior nominatur S$imon Matt,io:2, non prior gradu aut dignitate; fed xtate& ordine vocationis, Inter pr;mos vocatus eft, Anteceffit autem illum Zfndreas frater ipfius,qui illum prima vice addaxit ad jefum, Joh. 1:42.43. Non uno modo;nec tempore vocavit illos Dominus. zfndreas fuit initio Joannis difcipulus, à quo audiverat verbum hoc, ecce agus Dei, qua voce motus fecutus eff Jefu,& cuin illo manfit diem illum, Yoh.1:36.:7.38.39.40.41, Tunceuam videtur adduxiife Siyiouem fratrem, quem intuitus Iefus vocavit ésecv. Iob.t. vers.4.3. Ma:c.3:16. Ab illo tempore videntur duo hi fratres ad cottidianum fuum opus icdulle, & pifcaturam exercuiffe, Chriftusenim poftea ambulans circa mare Galilae(quod& dicitnr f/i.iouum Gennefaret Luc.s:t, G mare Tiberiadis loh,6:1,. 21:1.) iMosque videns ejicere rctiaydi vit lis fectziariri ine, tuncque illi relidis retibus, fecuti funt ilum. Matt. 4:18. 19.20. Marc.(:1^..8. quod ipfum pluribus cum circumftantiis narrat Luc,s:t--11. ubi notabile verbumSimon's vers,8, Exi a me, nau vir peccator fim, Doniue, Simonem& Andrcam excepere Zobus Gy Soaunes, filii Zebedei, quibus inipofuit nomin Boursp3 5;, hoc eft, ilii tonitru, Marc:17.. lloseodem tempore éxaaece vocavit, Matt.4.. vers.z1. Fuere etiam d? iet; Liftatores, Matth. 4c 18.21: xonroi md Xiuoni focii Petri in opere nimirum pifcatorio Luc s:vers 10. Andreas& Petrus fuere é«ivitate Berfaidab loh.a.v.45. qua erat Giles Ioh.1::v.21. Quintuseft Pbilippss,ab eadem urbe; quem Chriftus volens exire in Galilaa: invenit,& vocavit, Ioh.1:44. Sextus Bartbolomaus,cujus rara in facrismentio, confer A&or. 1:13. Septimus Thomas Jiduu OG, hoc eflgeminus vel gemellus, loh.ir:2. 14:5, 20:24.26.29. AC 1:13. O&tavus AMattbaus,ó veuvw publicauus, quem lefus inde à telonio fequi fe juifit,diQus etiam A«vi* 0? AAgaís Matt 9:9, Marc. 2:14. AGtor.::13.. Hic autor eft Evangelii, quod dicitur Z4Zuttbai, Nonus, Jacobus Alphai; frater feu confanguineus Domini Matt.13:55, confer Galat.i 19. dius à unl; minor Marc.15:40, Decimus, ee a2 LeDifcputi Chiti, Nomina duodecim Apoftoloium, Homines temuere. ferma nmtndi, 1, Cor.cap. 1: vers. 27. 28, COD Deut. cap. 32: vers. 4. vizi Matt. 1t; 220 De rifü difcipulis. Cap.V.Lib.s. Lebbau«C6, quafi dicas cordatus, 96y»210e: cognominatur SadVa) O-,à Syro Chaldai. co"ID uber, alias Ida: Jaccbi fcilicet frater, Luc. 6:16. A&or. 1:13. Jude verf, 1, Undecimus, Simon 6 xavavirac, quod idem eft ac(n^eric Luc. 6:15. emulator, Zelotesà rBjp Zodouyp fuit, Fuitfrater Taddai& Jacobi minoris, Matth. 13:5«. A&or. 1:1), Duodecimus, 144;£"Irzaesévnz, quafi 7p vw, hoc eft, Kerijetbenfis vir, ab oppi. do Judi, Jef. 15:25. Alii ita didum putant à WP? falfo aut mendacio, Alii à Syriaco^20 recipere, obférvare, occludere, unde(ef-arista) marfupittim, quod matfupium haberet, Hi omues fuere feré Galilei, ACor. 2:7. $. 231. Hos duodecim difcipulos fecit,ut mitteret illos wnpéosem praconiari Mate, 3:14, dedit illis petojatim Spiritum impurorum, ut ejicerent illos, Q* fauandi omnem morbum omuem lauztores. Matth, po: vers. 1, jufic illos dupidv didésag ratis dare, à dapi sAa^ev qus ovatis acccreraut Match. 10:8. Lege inítructionem illorum Matt, integro decimo capite, Hi duodecim exiverünt y pradicavertut reftpifcentiam, Marc,€: 11, de mouia mnlta cjecerzut, mulza,inquam, non omuia, Matt. 17:16.19, Marc.9:y. 18. an. xerunt oleo mlt si qirmose fauaruut, Marc.6:13. Reduces ad Jefum,nuuciarunt illiomria, Z,(gemein(2v n0) 1 ididzzar, Marc. 6:50. Per illosiCz77i0e.. Joh. 4: vers. 2, Horum familiari ufus eft Dominus confortio& minifterio;habuit fe erga illos ut Pater familias ad domeflicos, u: Pater ad filios. Dixitillos ize amt cs. Joh, i5: vers. 15. uic? vue qv OQ jili:s tbal mi, Matt, 9: vers, qe, mexria filios. Joh cap. r3: vers. 13. confer Ef, 8; vers. 18. YT?! Deut.cap. 32: vers, 4. 122 Ef. cap. 8: vers. 16, 1122: Dicit illos bomines dates fibi é muudoy vo quibus petiit ut fervarcurur in nemine Patris, effcnt& uum, 6 Janihicarentur in veritate. Joh, 17:6.9. 11. ilis datum, nc[[ myfieria regnicalrum iat. 13: vers, 11. Hi fuere ei d/suspRumzóre: cuim Chrifloin tentationibus, quibus& Rtguum Tofiamento legavit. Luc.cap. 22 t vers, 28. 29. 1lli reliquerunt omuia,&j fecuti fit Doo minum, unde& illis rroues promifit&&zezerr272205::2.. Matth. 19: vers. 27.28.19. illis praedixit futurae[nas pajiiones&& glorias, Matth. 16: vers. 21.7: 22. 23.20 118, V.19. Marc. 8: 31, Luc. 9: vers.22. 18: 31,32. 33. Hlorum /azir pedes, oh, 13: 4.- 10- lili comederunt pasemiipfius, Joh, 15: 18. Imó od;nem amavit illos, ut fuos, quo in miado babcbat, Joh. 13: I, per qucreamn fermonem aiit ii ium ereditiri ellent Joh. 17:10. Ex illistamen e£ suis extitit di Co Qe Diabolu:, 1: aruis mz did iva Joh. 6:64.70. 71. filius imu.einz perditious Joh, 17:12. de quo cum cogitaret, év2pa Un v! evevpat, Joh. Cap.17: vers. 21, $.2:2. Erantomnes tenuiffimc conditionis,& valde rudes; certe fura, igmbilin ire vers. 24. Chriftus dicit illos ài527íg vc Matth. cap. 8: vcis, 26. Marc. cap. 4: Vers 46 dowviree, Matt. 15:16. Petrum Satanas vocat Matt. 26:22. culpat sdó sig iav lorum Matt. 27: y. 20. Et paflim notatur, quod nen inreliexerint, quod xapdia illorum fuerit axemropepn Marc. 6; vers, 52. oi de iyvéuv(o Eu Tv x2) bo ax ea ae upper a7 E 29 Luc.9:44.45. confer Luc, 18:31. Ex hacinfirmitate, quein illis, exftitit puerilis in illis qiAorereía, 2 ie euo dine eire] ueiev, Luc.22224.& intempeftivus zelus; ut 1n Jacobo& Johanne, volentibusignem zirs e ados ed ci fo mandium Samaritas Luc. 9:52-55.& in Petro, amputante aurem Malcho. Joh. 1$: vers, 18, Inde levitas illa puerilis, in Siscne, Matth, 17:4. Faciam bic taberracu!a. Joh, 15: vers. 8. Non lavali pedes meos in eternum. Scd deinde.(latim garrulé petens| nen pedes tantum, fed& que«d mans& caput. lavari. vers, 9. Volebat. fuper aqitas amlulure, cum eflet aede ! iat De Chrifli difcipulis. cap.V. liba. 221 Matt, 14.vers,31. Inde diraillius abnegatio Joh.18: 17.27. Inde nimius iliorum metus, Matt.8:25. cov iji; oM Asa, In his rudibus,infirmis, inftabilibus placuit Servatori gratize fua vim& év(pyerav oftendere. Inde eximize illorum confeffiones de Chrifto Matt. 16. 17.]0h.6:68.69.& conflantia in fequendo Chrifto,& obedientia ac reverentiaexhibita Chrifto. Inde Chriftusillos fal terre,Lucem mundi dixit. Matt,$213 14. $.232. Hos fuos difcipulos abduxit paulatim Chriftus à fervitute legalis jugi& aflue« fecit libertati Regni celorum, cujus futuri erant przecones; non juffit illos toties vse ee»; ut Johannis faciebant difcipuli, Matt.9:14.15. non reprehendit in illis, quod efurientes Gic«Cao vellere ariflas ceperant Matth, 3:1, necquod illorrs manibus ediffent panem. Matt, 15:2. Imó de /ifertate erudivit illos Matt,17:26,"pxy« edepol eiew 0i qol, confer Joh 8: 36. $.234. Elegit autem Dominus Difoipulos&;4poffolos. 1, Ut haberet focios, comiteS c,, cepe, & miniftros,quoram ope& fervitio,dum in terris ageret,uteretur. Illis curam impolue- Dominus rat vius& nutrimenti, Matt. 14:16.19.. 15:33.34. Joh.4:8. 31. Judas habebt yAuexd- difcipulos xeuov mar(apitm, Joh.12:6. 13:29. Illos mittebat, quo neceffum habebat, Cum die-— dpi» ux folvenda ellent, mittit Petrum;qui é pifce peteret eat ipa Matt. 17224427. Cum publice in Jerufalem intrare vellet;mittit duos qui psum adducant, Matt.21,v.1.2. cum Pafcha comedere vellet, mittit difcipulos Hierofolymam, ad parandum illud. Matt.26. v.17. Illi iverunt; quocunque ivit Chriftus, manferunt, ubi manfit Dominus,& indivulfi femper illius fuerunt comites, 2. Utmanifcftaret illis syfleria regni celorum, Matt, 13:15& in finum illorum quafi deponeret à idu awrs dodrinam[uam& daret illis, ipaa verba, d iduxer dnd à marig, Joh.17:8. 3. Ut haberet reffes auvóv(: RT T»2ó95 dictorum& fa&orum fuorum, qui dicere poffent, Quod audivimus, quod vidimus, quod afbeclavimus, quod manus nofira palparunt, 1 Joh. 1:1,&& 1 Cor.g.v.t.. dnnou geJim Chriftum vidi, Imo teffes refurredionis fue, A&,1.v.22. qui dicere poffent, nos euutQzyopl C rues Jp. dud p G dragiva] advóv.. Aro. v.41, confer Luc.24.vers.48. neis di ig uapruoie rorwr, ACor.22.v.15, Eris teflis ili ad omues bomines, eorum que vidifi d audivifli; dixit Ananias Paulo, 4. Ut haberet, qui eflent primitie creaturarum fuarum Jacob 1: 18. quos indueret virtute ex alto,& aptaret. eic sbà peeidu T yAtia 7 aiam. A&.1.v.8. Luc,24:49. Col. 1:13. f. Ut Ecclefia e Judaiscolligenda& gentibus haberet Przcones, Do&ores; ut effent ipz«?) operarii in me[fe Domini Matt,9: 37.& quafi bominum a^i, Matt.4:19. Luc.(210. Jerem.16:16. A&or.15:7.. d diebus anriquis elegit Dominus in nobis per os eum audire Gentes Sermonem Evangelii, inquit Petrus. confer Ephef.3:8.9. by Gic brem az 301, 3 aA0Gv aniio 5 ut ne donis Dei careret, e Aoi, columnis, Gal.:.v.9. necgrex Dei pafloribus, nec cezus magifirit, ut ita docerentur:& df N2y«,& Ji Veo. 2 Thef, zversa4, ut ita Chriftus ammenciaretur, Gc omues bomines monerenturs d perfedli fferentur in Chriflo jefa. Cola.vers.8.. 6. Ut haberet, qui morte fua Dominum£loríficarent Joh.21.v.19.& vicilfm implereut& igsgipat Y 3l eur T aigoU 6n 78 Gpxl asrev, Col. 1: 24. f$.235. Elegitautem homines viles,& obfcurznativitatis, patrize, educationis aÍ- cartam vi. füetos operibus durioribus,& multimode infirmos; qui necefíum haberent dicere, gratia 1es& obDei fum, quad fiam, yCorAs: 10, ut ue gloriari polit ulla caro coram Deo y& per(& upa GU fcatos, adeps fapientes pudeferent 5,&(& à per(& uà óV. abolerentur, Y Cory: vers. 27.18.29, quod cogitans Chriftus, Confitewr, inquit: tibi Pater, quod abfcondifli bec à[apientibet( prudentibm ,G revelafli da infantibus,[Nas Pater, ita exflitit«omplacentia coram te, ee 3j Matt, Cir duode EE, 3cotuag'nta Nlenii dil-ipull., De Chrifli difcipulis. Cap.V.Lib.s: Matt. 11,2526, Imó voluit in uno illorum, qui zap£Cn ex accepta Jfzuey/a, 2, virbeoN, üt abiret in lucum ftum propriam AG, 25, tremendum exftare exemplum 4 dera; perdi. ticur:; ut illi qui non ZzeAoG, non fibi id imputarent, fed foli illi;qui fervavit illos in no. unoe Patris, zo^a£e cuflodivit. Joh.17,12. Imo voluit omnes fere infignibus lapfibus efie notabiles, ut nc faceremus ex illis idola;&(emper meminerimus illius Pauli, s uL AG yris Ao es, aA n dixzovor, GC, x Cor.3; 5$. 3.:36, Elegit denique uda dercdecim,ut plures effent,qui in eodem opere commu. nicarent 5 qui&£«ps invicem ferrent; qui;divilis inter fe terris& regionibus, mundum peran bularent.Cur autem ducd.cin nec plures,nec pauciorcs,non eft utile inquirere: quia «c quolibet numeró idem quari potcft. In Ver, Tell, fucie duodecim Prophetz,quorum opeia& minilterium przalis inclaruit, In Novo Teflan;ento exftitere duodecim Apoftoli, quorum imprinus opera Ecclefia vocata& cedificata efl,/ Dzrodecin: funt bora disi Joh. 9. Nox abiit, dies autem appropinquavit Rom.13:12. In hac die ducdecim Dominus voluit lucere. frdera,&&£ocspsc(Phil.2, 15. pra aliis eminenter qazSpw;. Mare fufin, quod fecit Salomoh, tletit fuper duodecim boves, quorum rres orieutein, tres occidenyen y tres meridiem, teres aquilcnem vejHi.iebaut 2 Chron. 4,2-- 6. Ecclefia inzdificataeft fundamento duodecim Apoflolorum, qui fuere ut boves laborantes& dpasgizrse:( 1 Cor, cap.9. v.10.)& in omni plaga mundi opus Domini perficientes. Habet civitas illa ma. gin fandla Jerufalem, defceudens é culo portas duodeiimin,&& in portis duodevim ngelos, Mu. rus illius babet fundamenta ducdecim,(S iu illis nmina ducdecim 2dportolorum Apocal.it, y.10.12114. Hac& alia non inconvenienter cogitabimus, cum ZwZ«a Apoftolos au. dimus, Numerus hic duodenarius, qui per Apoftatiam 754. defecerat, per eledionem Matthia redintegratuseft.— Is enim ev; x«dl-bugicon p, V ed exa tg óNov, AA, 26. lta voluit Deus numerum huncintegrum manere, Deinde tamen per vocationem Sauli unt auctior factus eft, $.237. Hi Apoftoli, 4/ it GO xvelu 9v md xis, dileTi fuere Domino, Joh. 15, 1, Imprimis illum dicitur ama[Je Jejue, qui fuit toties araxepAQ- n m nc arri, Johas; 23. Ipfum Proditorem non fatlidivit menfz adhibere fuze,& de pane cibare fuo;& illius fortem dolere. Matt, 26, v.24. Omnesin domo Dei/ iberarzut fed unus alio siesérqu, 1 Cor. 2,10, Omnes donis ad impofitam d/escvíar futficientibus inflru&i fuere; fed tamen& in illis fuere£feig£sci nets ate ov qe repynadirov, Cucurrerunt duo ad fepulchrum Domini, Petru, uà$43 4- uaSwrie[ed à 4A Q- varfa Petrian antevertit Johan.10; 3.4 Omnes tamen dignitate equales, edrsz o, cunapes Cóvpr,& miniftri omnes,[deo cum ma. ter Zebedorum proeeminentiam filiis fuis peteret,repulfam tulit, Matt.20, 21-723, Chri flafque diferte omnibus dixit, edy$32. 2v dudv p£osc aut aper pius igo iur diete ruo dA, Ibidem 26.27. confer Matt, 23; 11, Tantum abfic, ut Petrus conftitutus fit Monarcha omnium. $.2 8. Prater hos dedza, a videiter 0 xve xg) trípur&Cd o uds or( defistavit pfe Diiniuss eti in alizs feptitsginta quos mifit. évà dis binos cute fciem juam, in oumem ce vit vem(S locum, quo ipfc erat veuturus, Luc 10,1. Erat enim mefJis multa; operarii ueró pauci, Hos ii(dem cum mandatis emifit Luc.to; 3-- 16. quibufcum vs: d«dvxa, Matt, 10, Hi0. cxi oandioreverfi[ant, diceutes, Domiue etiam damonia[ubjiciuutur tiobis ini ttmine tito. Dixitillis, Ecce do vobis poteflate:m calcaudi[rper ferpeutes&& fiorpios, d ome viminsaici— Lt vil vobis uccebit.. Verum in boc non gazdete, gaudete autem magu, quo ucisina veflra[cripta[iut in Ali. Lucao, 19.20. Hi 70. funt forfan illi; de quibus AG ver, Pr ORBI PD f.741 flo£0. rfr fe ITI£s sie EltORCO DIY ETUI: OR c, 42€€—^7. t: i "De variis Chrifti acfionibus,| Cap. V. Lib.s. 223 Vers, 21. dei à) euwsAD)rrav ijui» ado à aajli Agóro& d eoi 9e a) RAD tip iuas $ xVeQ€ quibus duo illi, Barfabae& Aattbias fumti fuerunt, fuper quos fors Apoftolatus jaceretur, ibid. y. 22.23. Aliasde hisnilé Scripturis dicere habemus. In meritem autem hic rurfus venit, quod Mofes collegit fepezaginza viros, à fenioribus Ifrael f'per quibu dedit Domiuus de Spiritu, qui fuper Moyen, c fuit, cum quiefceret fuper idos Spiritus, 130? à) 18220DTI propherarunt,&j non addiderunt, Num. 11:224,25. Etiam dehis 7o. quos driduiZer à«dex, dicere licet, demonia ejecerunt,& uou addiderust, Poft enim Domini afcenfionem nil deillorum a&is relatum eft, $.239. Acceffimus denique ad ultimum articulum,in quo de variis Chrifti a&ionibus agendum,& de ratione vitae, quam obfervavit, Ethic quidem initio agemus de nonnullis actionibus Chrifti, quae peregrini quid habere videntur, Dein de illis, quae circa Chrifti perfonam acciderunt,& oftendunt 7&9 ueyaX eid ro, 28s$9. Denique in fpecie nonnulla monebimus de modo vitz, quo ufus Dominus, $.240. Matth. 8:38. narratur Chriftum daemonibus, quos ejecit€ duobus illis gravitet dgusnitsutas, permififfe, ut intrarent in gregem porcorum. Omnes illos porcos,qui erant& dis iua circiter bis mille ruifle in mare praeci pites,& mortuos e[fe in aquis, Gergefenos hac re tertitos ozaífe Je'um, ut difcederet à finibus illorum 5 nam qitp Ay ARA DUUCIxwG. Matt, 8: 32- 34.. Marc.$: 10-17. Luc, 8: 32- 37, Cur Chriftus impuris tantum concefíit fpiritibus? quid peccarant miferi porci? cur damnum hoc hominibus inferri permi(it? cut occafionem dedit illis, ut peterent, quo difcederet? certé Chriftus non opus habet excufari, nos opus habemas informari, re&z funtactiones Chrifti. Sednon metienda e captus noflri infirmitate,& judicandz é rei veritate;non ex fallente apparentia, Daemones rozant arapisahev 297:»; ita oftendunt fenil poffe, nefues quidem ledere; citra voluntatem Chrifti. Agno'cunt Chrifti dominium, omnia efle po/fta fab pedibus illius, Píal.8. Rogantibus Demonibus gratificatur Dominus, Certe fi Daemon petens, ut Ziob fibi traderetur, id obtinuit, fan&tusque hic YY2 in manum daemonis traditis eff]ob.2: 6. imó& ome 3? 8 quod illi Job. 1: 11. cur non hic petentibus in fus ingrediendi facultatem demonibus, quod petierunt, concedi à Servatore potuit? Dices, conceffum id de Jobo fuiife, ut fides illiusclaro experimento probaretur, Dico, conceffum hoc Dzemo: nibus, ut durities& carnalitas& ingratitudo Gergefenorum, ad pudorem illorum detegeretur. Eft Chriftus omnium Dominus, omnia dedit omnibus; licet ipfi, quae dedit, auferre, Privavit Gadarenos fuibus, quibus reddere plures poterat, Imó quibus majus beneficium reddiderat, fanando Jyuenizeso«:, qui nocebant pretereunribus, Conceffit poteftatem Daemonibus; ut docerer homines cavere ab infenfitTimis his humani gencris hoftibus, Male illi petunt; ut Dominusab illisabeat, Elkana dicebat Hamm.-dnuon ego bouus tibi pra decem Filiis Y, Sam, 1, Annon Dominus Gadarenis melior pro infinitis fuibus? Job orbatusomnibus, D.ninus, inquit, dedit, Donius sbfl-lit. Cur non& fic Gadarent? Hi videbant miferos Ji2jusi£ Ans miraculose liberatos.£323 5 Je G. 2:20 5 Luc8:35. Hocbencficium ja&ura longé majus erat. Hi carnales fues magis curant, quàm proximi falutem.Imb quàmChiriftum,Servatorem ipfum,qui fi manfiflet cum illis; pluribus opem tulitfet miferis. Nunc ne carean: fuibus fuperftitibus,inani metu, malunt miferos mortales carere opeadmirabilis hujus i«zpz. Hinc& Chriflus quafi egre ferens duritiem& coecitatem horum hominum, illico£o ei G amne inigpele, Luc. 8: 37. $- 241. Matth. 14: 25, narraturJefus aibula[Je 0 3 Sanderus iu sari ioca. Difcipulos putafle, và xou: 19, y. 26. Imo& Peuum,i]lo jubente; veni/fe adjefin 98 G 04a, & Varie Chii: actiones. Permittit demonibus intare in. fues & fuifocate in aquis. Ambulat fu. pe: mare, De variis Chrifli atlionibus. Cap.V. Lib.z: 224. &cambula[fe fuper aqiias,fed ceepiffe varamcvrites mergi, y.29, 3C. Marc.6, 48. narratus, quód Jefus cra voy VR v SaAaerve, voluerit praeterire rapexBeis difcipulos, in navi, agitata 3 ventis& r'uctibus,agentes. confer Y 49.40.51. Joh.6, 19. Diabolo petenti,ut é lapidibus facerer panes,& de pinna defiliret templi,nolebar affentiri, Matt,4.— Hic fponte perfidis undis corpus fuum audet committere. Cur ambulat in mari,cum non fit conditum,ut fu. er id homo ambulet;cui terra ad habitandum data eft.Sed quid haec objicimus Domino? jufté repulerat Satanam rentatorem; qui malitiose impetere conabaturServatorem. Am. bulat in wari, periclitantibus ita commode fuccurrit difcipulis, in quorum ut afcendit& intravit&'«Ado, ixsmaetr iMico, s deu Qo. Matt. 14, 32. Undarum probat fubjectionem& obedientiam,ferunt illae naves quidni&;fiita jubeat,Dominus, humana corpora? Flama vorax non voravitrubum; non focios Danielis.Rapaces undz Servatorem non abripiunt; naturaliter Hamma comedit; naturaliter undae corpora non ferunt, nifi ante illa fuffocarint,cadavera enim furfum natant; hinc Petrus cepit mergi.Sed equum eft, naturam cedere& obedire naturze Domino, Nequehinc concludas, carnem Chrifti levioris fuiffe& fubtilioris fubftantix, quia potuit fupra undas fubfiftere. Vera fuit in Lominocaro, Sed portata ab undis, ferente divinze ipfius potentis verbo, Et cur fivit Petrum xa(gawridist quem juffit ad fc ize? ut oftenderet illius 23:5 ozie iav, dubitantem de przefenti& effi» caciauxilio Domini.Imó ut nos doceat,non petere, qua fortem noftram excedunt, Improvide& incauté petierat Petrus, x£.eusóv ue eyéz oe i der E(X. od(n. 28. Ne fithdes noftra ad oftentationem, Sed maneat intra fan&tam& cautam hnmilitatem, crepat Jue$242. Matt.19.5.16, Quidam veavisx Q-(ve: 2 Lucas Fac cap.18,18. dicit illidwsecicebatone A27 42291, Magifler boxe,&c.refpondet,z/ íex&) ei 2) av, quid me di.ts bonum sdet zyaPoder— Sécci p eic, 6 dg 5 nemo bonue mfi nue, Deus yr. confer Marc.10, 17.18. Lucas, An ergo fe negat bonum,imo Deum? Certe& bonus eft,& Dess, bouus do&or,ut bou Paftor.]oh. 10, 11, Tamen talis,qualem illum metiebatur juvenis ille, bus hauc dici deber; numerac illum inter did az222.:« communes dozlores,qui erant peccatores. peccatorum grege. Ine crepat prefumtionem;quod bominem natura malui bnt dicere audet, Eft bouitarinre* busomnibusin multis j/5//ca;in multis soralzs In initio vidit Dominus,quze fecerat& e» rant"IND 200 bona vlde, Gen 1, 19, Homo fan&us& redu: fa&tus erat certe b. nus Sed ptc cans fatus eft pravus& malus; nec amplius meretur bondici. Et Angeli& homines, quicquid habent bonitatis, ab alio, Deo nim. habent, Ideó folus hic bonus; quia fons omnis boni, Inaliis bonitatisumbra tantüm quzdam, inchoata tantüm, non perfetta, Quidam putant, Deitatein fuam hoc refponfo ininuaffe Chriftum,ac fi dixiffet, falso bonum me dicis, fi hominem tantüm, non Deum me agnofcis, Alii hoc ab illo di&um putant,ut fidem do&rine fite affereret; ut fenfus fit, falso me bouum vocas magiftrum& doceri à mecupis, nifi à Deo profe&um agnofcas me,& doctrinam meam ut divinam accipias. Vult Chriflus inrveuem bunc altius conf eudere, et Deum lcquentem aadiat ta bené Calvinus. Nullus merus homo,qui& terra eft,&& terra loquitur, n pleno fenfu dici poteft boi De Gor,ne Mcfes ipfe quidem;qui ut eft Pf 106.55. ND?"DAC farilis fuit labiis Jute. tiit ver- 3.243. Matt,21, narratur, quod Jefus intravit iu templum Dei 5& inde ejecit omes pM vendentes ementes 5. Qj menjas vay zoMwfiig ar uxrtcpels evertit, catbedrafque vendene e daselo tiam columbas, y2, Addit Marcus 15.16. non fiebat, ut quis portaret vas per templum. ae P556** Hoc fecit efus paulo ante paffionem& mortem, Idem etiam fecerat in initio mint» terii, referente Joanne z, 14-17. quod cum inveniffet in templo NITET [22 M D" N. N Gibig pd» 2) epiGa, Z, us xtopmrie e, fecerit dpa Moy n acria,&c omnes ejecerit t in. De vartis Chrift atfronibus.. cap.V.lib.s. 22j templo, GE ve apiGu(z. Q rus Bdac, Q T noui av ixi G sipus. Adeo& ininitio& fub finem publica fuz in terris legationis eundem zelum oftendit. Io zemplo dicuntur fediffe auAsvres C dyopatorlu, Non in adyto, aut penitiffimo templi, fed in illius v:fib d», quod& god dicitur. Joh.10:23. federunt non é Dei mandato, tunc enim non ejeciffce illos Dominns, fed& permiffione& indulgentia Sacerdotum, qui putabant commodum eíle,ut animalia,apta(acrificiis,in templo venalia effent. Vendiderunt^;vesoves,clunbas, qualia in facrificiis folebant offerri, Erant etiam in templo xoMCizaj& eipusrig aj. Collyb:fl«qui ex collj/bo feu pecuniz feu argenti permutatione que'tum faciebant, grandiorem monetam commutabant in minutiorem,& vice verfa; cum licro quodam, à 7óAAvCQ* eft 4pzueds dyaryá moneta commutatio,«oMuCig i; etiam dicitur AazupousiCo:, Habebanr ante fe egaztzac men[as, in quibus argentum numerabatur, unde sez?) p"anoz menfarii audiunt, lidem dicuntur xepax'ig aj; à xtpua, quod alii«5 vertunt, alii numulos 9v xeioew tondere, re[ecare, in minuta fru(ta concidere.(&' x£uz funt partes grandioris moneta, in partes quafi, eftimatione& valorerefe&z. Tale«paz feu Togmentum argenti habebant hi homines in promtu, unde G' x£pua? xoMACigcov 4; feu tte muli numulariorum Ícu argentariorum, Hi homines etiam permittentibus Sacerdotibus locum in templo feu veftibulo templi occupaverant, fub praetextu utilitatis, quia fcilicet bonum erat adeffe numularios, qui emturis pecudes ad facrificia quodlibet argentum commutarent. Etiam dicuntur in templo fediffe, cum diwidium fi./i€ lege Dei Exod 30, y.1 3. folvendum effet,ut qui non haberet ejufmodi nummum, ab illis permutare poffet, aut etiam dato pignore accipere. Sacerdotes hac indulgentia teflati funt avaritiam fuam, Ne parcius mactarentur facrificia;€ quibus portionem capiebant; aut ne ex defectu commodz moneta animalia facrificanda fegniusemerentur, numularios adeffe voluerunt, Cogitare autem facile eft, quanta colluvies hominum peifimorum cottidie impleverit templum,turpi lucro& quzitui inhiantium; quanta ibi fuerit vociferatio ementium& vendentium,quantus mugitus boum,balatus ovium, fufurrus pipitusque columbarum, quanta fraudes ibi fuerint ufurpatae, tum vendentium, tum ementium, tum argentum commutantium; adeo ut vix precibus& fan&tis meditationibus locus fuerit. Ita veré 4omus Dei facta e(t domm emporii feu mercatüs;&: d.mus orationis, deftinata ad fundendas preces, jjelunia latronum,& predonum,hominum avarorum, quailuoforum; oz«pCaiósvov C aA corezdldvrov&y md cpaypili. y Thef.4,6, Ideó non potuit non Chriftus egré ferre infignem hanc confufionem Templum erat domas Dei. Deus haéctenas i!lud inhabitabat. In illo inveniebatur. Erat£ypu Chrifti, qui nunc ipfe 1n templum extliterar, Joh.2:19. unde dicitur 1221 Mal.3:;. Adid venit Domiuus, dugelus federr,ut id faceret quafi folium fuum Jerern.3. ut in illo manifeftaret 2/ori im fuam,& loqueretur verba Dei,qua eloquenda Pater illi dederat, A puero judicavit dicere fe nullibi magis effe, quam in templo. Anno duodecimo etatis inventus eft& vj«2d adeoqne& G5$ aa rp dvrd, Luc, 2:46. vers.49. Hic Dominus templi nunc fe gerit pro templi Doinina, nolebat tolerare illius profanationem. Erat locus is fanus. Sancta ibi erant tractanda; non quaftus,non mercatio, Erat domus Patr fui, pertinebat ergo ad illum, ut Fr/zi, illiuscura, Num diledu: Dei in domo Dei fuiffet,& bonis oculis afpexitfer O!'301 nneion nnoy Jer. igitur hanc fuam difpicentiam hono jure potuit oftendere,& ejicere ilios mercatores& quaftum quarentes,cum nuihis, menfis& pecudibus fuis, Id quidem deeens judicamus. Sed idcontra decentiam Domini videtur fuiffe, quod fecit flaeeum 8 junibus;& ita flagellando omues cjecitmó& Poves,&c, Etiam Violenmum fuit,quod evertit và xéppaa«5,& evertit t xecratut noua fota, ron fiacus nabenien. De varüs Chrifli actionibus, Cap.V.Lib.s. evertit menfis, Cur non juffit verbo,ut exirent, qui verbo uno increpuit ventos,& mare fecit quiefcere. quoríuim tam vehemens commortio,tantaque violentia? non convenit cum decantata ipfius nanfaezadine s difcire à ine, 20d manfnetus fum, nec filium Dei decuit efle eAdzrlu. Refpondeo, Fecit flaze/in, non adeo ut cederet homiaes,quàm bruta illa oves& boves. Hxc voci illius non aflueza non exiilfenrnifi flagello adatta fuiffenr. ld Eque& Joh,:: 15,2 0, Eit,(x Ti epica m C T8: Bux: Mlorum caufa flagellum fecit, Homines imanfuetius tractavit x»16. Et columbas veudeutibus dixit, tcliite haec binc, ue fa. eit2 doom Patri melyonporii dosi, Videmus;uon verberibus, fed verbis& rationibus Dominum codgifle hos mercatores ad obíequium, Nec indiguitlet flagello, potuiffet N nim potenti verbo expellere pecudes. Sed quis prafcriber Domino,& limitabit vias ejus? Voluit hichumzaum agere in modum, qui aliis fzepius divinum egit in modum, Votuit humauo uti orgauo,qui omnia facere poceft fine organo, Sed ejjiulirG sipuas evortitsdipacas Hac etledus fuit fancuiliau zc ob enoimitatem infignis malefiii, Si leniusegillet,irrifus forfan fuiner, nunc fcio agens percellit omnes metu;&ne quis aulit rcültere, facit. Imo vide& hic di, izum Dei, Omnes cedunr,nullus vi repellit vim, Ab uno homine,cui in manibus teneris parvum robur;patiuntur fe expelli, nullus hifcere audet, Etiam e Scriptura illos confund:t& reos agit, 240277) inquit,ubi?* E-56:7,& Jerem. 7:10. ad quem pociremum locum verbum unum notetur. ANsauqiuid jjeluca latrc1:54 C38 P7YSOD exjiti: domi bac incczdis veles. Sp ecnuca latronum eft latibulum & ipurrázis, in quod fe reipiunt& occultan:t latrones,unde irrumpunt in viatores, Judac[afr.uts, animas interficientes,odio habentes fratres& proximos fuos, irridentes& perfequentes fideles. quorum nonnullos interfecerant uc zo Go rav€ Sunac nere, Matt. 23:15. domam D. iyiar 2e. habucrunt, in quam fe reciperent, ad quam accederent ubi per fanguincs victimarum Det iram expiarent, ut czefa victima tuti. quafi effent ab illiusmanu& fupplicio, Hujus dicti auctoritate hic nunc etiam damnat Dominus mercaturam, fraudes, quzeftum in templo exercentes,& proximos, argento ac facultatibus (qux vita quafi hominum funt) emungentes, doa. Mattz1ug.19.& Marc; 11:1344.narratur, quod J« fus efrerivit,vidensq; feum pasiioco eiu, bibeunm fous accejie ad illum, e dgaiogás] ziv aw, fruempe incenaret quad iu ill i an daue uil iu illa iuveuieus nift f-liay dixerit minii 3x od napis eq) eis 3 ajusas Íícu ut Marcus habet gaxiza iv ed desc nag.v qau5 0, Jt exarait ji t, notanterautem addit Marcus,€ 99[uj s«ip c adnv, non euim erat teinpits ficum, Qu meruerat mifera illa fe Cus, ut eam extra temp:ts non ferentem frucium exe.rarttur, inquit iccutitus quidam, Refpondeo. Solent ficus, quum foliis abundanrfiu&tum aliquem h.bere. Plinio tefte; fi feries f hii niféitum, aitm pomum. Id& e Sermone Marci coiligcre eft. Videns ficum biboutent Fla suit, f£ f r(an aliquid inilio enirct, nimirum cum felia oftentarer heus probabile erat, aliquem in illa fru&um clle, quia ita nonnunquam folen ficus; ide cceffiz, ut viderer, aa fructum haberet; quem,licet nondum ordinarium ficuum tear p25 eilct,fozcies? pollicesz:ur. Produnt fcriptores efle ficus biferas; manere in illis feros fiu&ns per hizen. qui xf ate, inter novas frondes& folia maturefcunt,. Fi us(y prac€6 babet, qies oos i pr dvomos oiani, Plinius, Cum iraque haec ficus luxuriem quan» dam oftenderet foliorum& frondium;& intumpeftivam quandam foecunditatem promit:eret,adiri potuit, 8: ficusin illa quaeri. Quarrisan non fcivit Chriflus.qui omnia Ícit, nondum fru tum hac in arbore fuiffe, Refp.Qul omnia fcit fecundüm divinitatem,id ne[ci: potuit fecundum humanitatem, eujus non dedignatus eft etiam fufcipere infimi tatem, 226 €x »*? 3 De variis Chrifli aditonibus. Cap.V. Lib.z.: . Cap.v. Lib... 227 tatem, Hoc humanitas ipfius fcire potuit;quod divinitas revelavitaut experientia i1: m docuit, Sunt qui putantnon nelfciviffe Chriftum arborem fru&u adhuc deflituzams acceffilfe illam ftudio dato,ut loqui poffet,qua hac occafione locutus eft, Idem dicunt de illius e/urie, ac fi famem fimularit,ut ita adeundi arborem occafionem ha beret.Sed cur fimulaffet famem,cui liberum erat arborem adire, nec ulla ratione ad(imulandum cogebatur? Ficus hzc ja&tuofa feu ja&tabunda malediciturinon maledixit Dominus,iracundize fervos re raptus, nulla excanduit irá.qui in ficum dixit& pronunciavit tam dura.Sed maledixit, aliud ut indicaret, Fames illius fuit vera, maledi&io ficusfuitfymbolica, nontam ficui maledixit; quam populo Judaico,inflar ficus hujus habenti, imminentem maledictionem praedixit. Exhibuit ficus hzc typum Judaici populi. Arbor habebat fo/ja. Populus hic habebat fpeciem populi Dei,feedus jactabar& pramiffiones.Ficus catebat fraiz, Etiam populus fructus nullos tulit juftitis. Exf/es.ivir Deus in vinea fua svas, rulit labrufcas, Ef.5: 4. Ficus maledi&a eft, Populus fub peccatum conclufus& maledictionem, fta non tam ficum, quam populum tangit, quod dixit Dominus, Interea mifera ficus maledicta fru&uum expers manfit, Id nos doceat,creaturam vanitati noftri causà fubjettam nobifcum luerenobifcum fufpirare. Potuit tamen fecundüm hominem maledici; qua illudebat oculis& frondofa,ut erat, mentiebatur,Tantüm abfit,ut blafphememus,dicentesDominum fuite hominem pz». qui quod appetitus illius illuderetur, in arborem innoxiam feveré excanduit,& non vulgarem in illam effudit iram. $.245. Joh.2: 3.4. Mater, cum vinum deficeret in nuptiis in Cana, follicita ad i]- In. metrésa lum accedit, dicens, viz uen babent, Dixit illi eu. TÍ pol qa] Gi, 200a] 5. m0 ied 5 aerae nr deepz ue,[ta acriter in illam invehitur, nec matrem illam appellare dignatus. Senfum fe&u vini in primo videamus,dein pro Chrifto apologiam dicamus, eire€ éxeer inquit Maria. Vi- a foiti detur effe vox anxize euuzaS eia. Id illi vehementer dolet;folvendas nuptias, mittendos' hofpites, abrumpendam hilaritatem ob defectum vini. Filium convenit fuum, cujus in finum putavit licere fibi effundere defideria, Num autem acceffit, ut à Filio defectus hujus medelam peteret quafi dicat; vinum non habent; fac, quao, ut habeant, potes id ficere. Certe e refponfione, nondum venit bora, apparet illum aliquid petiviffe, Filius ut faceret. Neque tamen id petiit, ut duZav gloriam quandam captaret; autac fi inanis oflentationis auram ambiret 5 tantam fe effe, quae perfiliumtanta poffet, Id enim cum fan&a illius haut convenit modeftia, Egerit indecenter, quae objurgata eft decenter, non tamen culpanda e(t ita graviter nec peccavitita enormiter, nec lapía eft tam turpiter, Igitur venit,vel ut querula, Filio fua communicans defideria; vel ut implorans opem Élii,& apud illum pro hofpitibus intercedens. Refpondet filius, 7i ici 2; i, Quid tibi(y mibi, non eft fenfus,quid tibi& mihi vinum cure eft; nec tu illo eges» nec ego, quid ergo pro» pterea me convenis, Nam dum dicit,uzud:nm venit bora mea, oftendit, vinum non cíle extra horam aut curam fuam.Ergo feníus eft. Quid mibi c tibi, nil negocii tecum habeo,define mealloqui,mitte me. confer Matt.8, 29. Marc.t: 24. M.lier,inquit, non mater, lta& de crzce illi dixit; 24a; Joh.19: 26. Et nomen non ufque adeo dulce, ut nomen Matris, neque tamen etiam acerbum adeo aut durum, Cum Samaritana comiter agebat, cui non aliud nomen dabat. Joh.4: 2 1. ut nec Chananes, 9 ywudae|, uijaAn cu 9 míci, Matt,i5, vers 28. Dum Mariam dicit mulierem, redigit illam in ordinem mulierum, oftendit, licere fibi dicere illam malierem,jure Domini;qui non erubuit Ada£rem illam accipere titulo pueri. Imó fe non teneri illi magis in exercendis muniis, quàm cuilibet alii mulieri, Noudum venit boramea, id quidam interrogativé capiunt DM nondum hora adeít,quá liber P VIVA 228«De variis(hrifli actionibus. Cap. V. Lib.s.: vivam tuis preceptis,& meo agam confilio? Sed& poffunt fimpliciter accipi& affirmative, Hora mea uoudum venit, necdum opportunum eft ut agam,& gloriam meam manifcftem, Paulo momento bora illa adfuit,tamen matri illam necdum veniffe refpon. dct, docens,aliam effe boram, fibi placentem 5 aliam à matre petitam, Non negat, fe nil a&urum,tantüm,fe necdum a&urum, Ideó& mater non amplius infiftit, quia verbum hoc reverenteraccepit, Tísuo x, 6i, nec omnem fpem deponit, quinimo novam concipit. Ideà& miniflris dicit, 4 vi àv A£yn piv monii. Joh.2:5. à epu we, ut Pater tempora iu propria porst. poteflate, A&or. 1:7. ita& Filius, fcit; quando commode& falutariter agere ac operari poffit,& id omne libere, quando vult, agit. Joh.7, 6. dicit fratribu fuis, à xaipoc 6 tjac wr"ra pegiv, ut me mamdo manifeffem, ver, 3. 4. Ita& hic, Hora ma nondum veuit, ut defe&tum vini auferam, ut vim meam exferam, ut. s/oriam meam mauifeflem.. Mea inquit; ita vendicatfibi arbitrium& agendi libertatem, Alia eft bora; de qua Joh.7: jo. noudum venerat à dp. dvrd, confer Joh.g:20. 12:27. bora nimirum traditionis& paffionis, Hic elt bor. manifeftationis glorie,& patrationis mirabilium, Itaexpofitis verbis, videamus an decenter ita Chriftus refponderit matri,— Videtur potuiffe humanius agere; X dicenti, non babent viuum,refpondere; faciam,ut habeant. Quanto hu. manius Salomoh B.feba, pete mater mea, 728 DN 20CN"ND 2 mam non repellam facitm zuam, licec& ipfa tunc, quod petebat non obtinuit. 1Reg.2: 20.21.22.27. Imà& Chriftus aliis opem ipfiusimplorantibusrefpondit. Hecatoutarcbe, ego veniam y ut credidifis fiat tibi, Matt.8: v.7.13. Cecrs Matt.9. v.22.29. Sed aliud hic eft, Mater fines fuos excellerat, intempeftive petendo filii glorize detraxerat, maturam nimis follicitudinem oftenderat, Noluit ex illius praefcripto edere miraculum Dominus. Voluit publiceteftari, Mariam carnis fuz genitricem, non efle fibi apendorum& faciendorum dittatricem. Liberum fe effe in agendo, non dependere à matris arbitrio, lta perpetuum ac commen fé. ulis mnibus do3rimam tradidit, ne inmodicu: Metri boner divinam[uam gloriam obfeuret ut bené Calvinus,adeoque, ut idem monet, Clriffis non tam Mari«,quam aliorum causa frc loquatus efl. Fruftra interceffio Marie imploratur, qua ipfa intercedens repulíam patitur, ImóChriftus, Spirita fio pernofcens, homines e matre fua Deam facturos,& mentitis laudibus deformaturos, etiam aliàs oflendit, quam mauris fua rationem habeat, Matt.12: 47.. dicebat quidam, ecce Mater tia extus flat. Refpondit, e e 8 pimp ue verf.48. Qui fe.erit voluntatem Patris nelyuivit us uirig$91 verf qo. Matri, dum piter fuit fervavitobedientiam, Luc.::$1. Cum virevafit, habuit illam fociam. Job.z:t2. Imo& in cruce pendens non depofuit illius curam. Joh.15: 26. 27. Sed nunquam Dewinam nlam fecit; aut dignitatem humana majorem illi conceffit, quam"'is illius eifzt filius haut tamen defit illius effe Dominus, ideà& hic durius à fe repulit,Doaini ufus au&oriate; non filii functus humilitate. Fuanbusd-| 9.245. Joh.7: 3. Rogatur Jefus à fratribus, hoc eft agnatis fuis, Z injud«am, it é et.monar difiij li tut videant operata, ld cum dicerent, imminebat feftum cxlo, iac. RefponPRA E det Jefus. Aljcaulite vos in feftum boc, iyd S0 dvaCuso, Et bac dicens, manfit in GeJó p»ft af. €t^ quid decens fuit dicere, ego nondtm afcendo, cum camen paulo poft afcenderit? Std numquid nobis licec cffe exactoribus& cenforibus o:univm operum Jefu? Non negavit fe alcendere, fed o rocdam afcendere, noluit cum fratribis, qui. dà&v:evor e av *àv verf. afcendere:& cur noluerit, rationes habuit fine dubio graves; quàmvis nobis non expolitas, Eciam forfan fra;res a(cenderunt Hierololymam ay 4 iri, qui mos erat lila. verfo. Deinde, cumr fratres illius afcendisdnt, véve xg) advà: iiCn verfio. Num fy De vari Chrifli aclionbus. Cap.V.Lib. s. 229 5 erat illorum;qui fc volebant àvi£er. Joh.u: 55. Chriftus duxitjfatis, ut afcenderet circd SI id tempus, in quod incidebat feftum, 9.247. Joh.8: 3. Ducunt Pharifzi ad illum vra?u«. à por eia. xa Aena pow, rogants Rogatus de quid de illa ftatuat.verf 5,Id autem faciebant repzorres ovróv, verf 6,»dro xodas deor- adutiers, fiam obtutum figeus, digito fcripfit in terram, vesf, 6. cumque perflarent rogantes; dyéxuAls,[eribie in favfum ajbexit Qj refondit, tuncque so ndo nd pus rurfum conjethis in terram oculis, f.ri- me pfit in terram, idque tam diu, donec abiiffent omnes. verf, 9, 10. Indecorus videtur geftus;& ad quid fcriptioilla? Hoc gelu eorum contemtum pre fé tulit ,inquit Calvinus, Quid fcripferit, multi inquirunt, Auguftinus putavit, notatum fuiffe hoc modo Legis & Evangelii difcrimen; quia non fcriberet Chriftus in tabulis lapideis, fed in homine, qui pulvis& terra eft. Id Calvinus argztiam vocat, Cenfet, Chriftum agendo rem nihili oftendere voluiffe, quàm Pharifzi tentatores audientia indigni effent quemadmodum fi quis alio loquente digito fuo lineas in pariete ducat, vel tergum obvertat, vel alio figno . demonflret, ad id quod dicitur fe minime attendere, Scripfit Dominus digito in terram, ac fi aliquid oftenderet, vel fententiam memorabilem, obfervatione dignam, depingeret; quam vellet legi ab accufatoribus,& vicem refponfi tenere. Archimedes Syracuíanus, unicus ille jbeclator celi(y fiderum, mirabilium inventor ac machinator belliorum tormentorum, quum necaretur, dicitur in pulverelineasduxiffe. Ita fcribendo in terram & deorfum videndo dedit Servator tentatoribus fuis eccafionem, accepta refponfione, qua in pudorem& confufionem a&i erant, tanquam fe non vidente aut obfervante difcedendi, $.248. Joh.13:4. Jefus, pofitis veffibus, fumto linteo, iufufa aqua, cepit lavare difcipu- kavar tci lorum pedes( abflersere 5, Pettoque renuente, xe«s, a ju vires 6c móduc, refpondit, Botoram peQuod ego facio, tu nuuc non nofli, nofces autem poffeas eoque adhuc renuente rurfum dixit, ift lavero te, non babes partem mecum. verí.z.8. Quorfum tanta humilitas? qua hujus ritus fignificatio? qualis illa tam gravis interminatio? Refp. Haec humilitas oftendit veram Chrifti(eror 441 sfrocrv, Etia opera fervi facere non erubuit. Qui omnium erat Dominus, exhibuit fe omnium fervum, Ita dedit ózóZeryua Apoftolis&(an&is, ut quemadnm dum ille fecit illis ,iza& illi faciant verf.1g. hoceft, utomni humilitati ftudeant,& omnibus officiis, etiam quae fervorum funt, unus alterum juvet;& nil renuant facere, quod in falutem vergat proximi, óuer ópeieve. eQMIA ov vilem vas mód'ac verf, 4. Ipfa/ rio notavit veram& fpiritualem lotionem; cujus umbra fuerunt legales olim lotiones; queque confiftit in juftificarione peccatoris& fan&ificatione. Juftificatus & fan&tificaus elt veré lotus: Cor.6: 1t. Zee vg, hp ine$diuaie 97e, Hiec lotio pedes avtingic. Totus enim homo in fanguine Chrifti julti&catur& fanttificatur, Petrus noluit lavari; indignum fe exiftimans. Et certe fi indigniratem noftram metiamur, nemo lavar meretur, Sed quia indigni fumus& impuri, ideó maximé convenir, utlavemur; idcó petendum, mulziplica iav iw e Píal, w. Puri non egent lotione, ut nec fani medico. Renuenti Petro,q474 fa.i^ inquit, o, 06^ fl hac, Nam pauló poft explicavit Dominus, cur eoufque fe humillarit& munia mancipi fufcipere fuftinuerir, verf, 12-- 16. Imó& poftmodum melius didicit Petrus, quanam fit vera lotio, cujus in externa hac fuit adumbratio 5 ut cum docuit Sanctos elecfos. eic javrisuov. in afferfionem feulotionem| x Petr. iz verfi. 2. Cumque adhuc. negaret Dominus graviter locutus, Ni lavero te, dixit, uon babes partem mecum.; docens, eos qui renuunt à Chrifto accipere fymbolum humilitatis,& vera ac fpiitualis lotionis; illos cum Chrifto commuff 3. nionem so Deglovioffs Chrifti actionibut. Cap. V. Liba. nionem non habere, Autetiam ab externa lotione;ad internam, per externam fignificatam, tranfit, quali dicat, tu non vis à me lavari aquá, nec cogitas me majus tibi benefici um obtignare externo hoca&tu, Scito; nifi lavero te& à peccatis purgavero,meus non es, Et hac ac plura docet hic actus Chrifti eximius, qui non irridendus, fed profunda venerauone,& in fpiritu ac veritate imitandus eft; ut fuperbia exftinguatur,& fan&e humilitas accicfcat, Amplis d.249. Tranfeamus nunc ad illa;quz Chrifto gloriofa;& oftendentia q1ó&«civs uia. ersensas 2027€ 2 Petr, t: 17, in terra evenerunt, Haec calia funt,qualia nulli unquam hominum MS facta funt. Quid magis glotiofun; quam quod dixic Naiuanaéli; a nume videbitis celum nis,|* apertum«& Auselos Dei ajceudeutes& dejcendzutes jupiv juam bomiurs]oh.: 52. FiliusDei & Hominis toto vita fux in terris tempore cadluni habuic ad ufum fuum quafi apertum, & Angcles indivulfos comites;fidos focios, perpetuos uniftros. Jacobus fomnians vide» pat calm, pofitam in tevras Qy pertingeutem iu culum nate, Genef, 28:12. Scala hec Chri. [tus clt s politus in terra,quà homo natus; pertingens in coelum, quà filius genitus, In hac Jesla vidit Jacob Auechlg Det afcendeutes& defcendentes, Vcritas ett in Chrifto, fpirituali Íícala, Aj euderiimt Angeli[uj er flium hominis; ejus quafi defideria in celum deferentes, dejéendertut, quum quafi€ coelo nuncia coeleftia ad ilum retulerunt, Cum tentatuseffet à Satana, defcenderunt Angeli. Matt.4: 114. In. gone defcendit Angelus 4«lo&yiar eii, Luc.22: 43. Quando iidem bi Angeli redierunt in calgr, domicilium ipforum, id fuit afcendere fuper filium hominis, Infignistamen hacgloria,filio hominis collata.arni non fuit perfpicua;nec humanis percepubilis fenfibus. Senfit Chriflus Angelorum opem, fervitia, atliftentiam. Oculus autem alienus id non vidit, Atqui dicit Natanadli, 658 vilebitis? non de vifu loquitur oculorum,fed mentis, Difcipuli perpetui comites Chiifti deco non potuerunt non elle certiffimi. Tasserue—$260. Imó& huc maxime pertinet, quod affumtis Petro, Jaccbo, Joanne,(quos ttes wrinien: et/2m habuit comites in aliis cafibus extraordinariis. Marc. s: 37. Matt 26:37. Mate, n Là. ajtendit do moutem queudam[nblimem, ubi accepit a Deo Patre riploo xgi ditar; & ues Li difcpuli iacfariéquéSsr v Enea uy aeri Qe, 2 Petrz: vaé.i7, Montem illum vocat Petrus faros ie m G4 da: 2Petr.1:18. Omnislocus, ubi gloria Lei apparet,fanctus cft. Locus;ubi Mofi apparcbat in rubo,etiam vocatur vp ncN Exod, 3:5. Nenmen montis tacetur, vulgo putatur fuille Tcabor, de quo Pfalm.$89:1j. Tabor i$ Cberuon iu nci ine tio jubilwt, confer Hof.s:1, Hieronymus ad Marcellam. Pergami ad Talyvium y dy tabernacula Servatorr: cernemus, LXX. dicunt fa&ear, Hof. cap.5, verfa. Heron, Fffloutrem Thabor gmous in Gali/aa fitus in campzeflribus, retandus, atque fablinir, 8 ex ci ni par:e fuitur«qualiter, Non opus cft inquirere, cur in montem, non in vallem feccilerit Dominus, Matthaus dicit fatum hoc. 4 ipiius 8E Matt iz:r. Mares? nimirutn poft confetlionem Petri, zs es Filis,&c.& lapfum ejus,& vehementem redatgutionem, abi Satan,& fermonem Chrifli de advent ipfis in ol.ria Patris[ui, lege Matt, 16:16-:28. Marc.8: 29-38. oir. Lucas, dei üspap nva& cap.9: 28. dies dir irer cd, parva difcrepantia, Matthaeus& Marcus numerum definité ponunt, Lucas indefinité, Quid Chriftus, ubi in montem venit, egerit, folus refert Lucas, afcend:£ 11 montein apta siEacS orare. Imó eum in finem illuc afcendit. Ita& alias fecic alibi, Matt.r4: 2 7. Marc. y: 6:44. Seivit indubie, qua ipfi in monteeventura eranz nam ut ejus glvrie eifent Vries ocul iti tefes, ideo tres fecum difcipulos fumfiz, Voluit autem fundere orationem, antequam illa evenirent,'Er v«yossizi&t(Luc 9: 29.) pereuepgun. transformait ei *— 0 9——9"ums cL€93 o. Leal i. De gloviofis Chrifli actionibus. Cap.V.Liba.—— z3t ef. Marc.:z, Mattaz: 2. aliam uz pay forman accepit, Pro puopin digAe uop-pluo du di£asydou., Paulus monet Rom. 12: 2. sao pscore Til dyaxajvood^ vooc oU. Sed haec e(t interna transformatio, 2, Cor, 3:18. Nos oues gloriam Dei intuentes, và au 140 einóvas M uep pépusda rà dens es di Env, Metamorphofis hzc Chrifti tetigit 1. Faciem, 2.Veftimenta, L Faciem i EA Q' ayósecor durd e$ ó ui Matt.cap, 17: vers. 2.$5£did G ed Q« s ayecózu dd erspoy, Luc. 9:29. Species feu afpettus faciei Chrifti exflitit alias, pali; non ut zzzi jacisi Adofis, 48"Wy qp quapropter debuit dare 77002 128 y velum juper faciem, Exod. 34:29-35, confer 2, Cor. 3: 7. 13. fed multo magis, ut Sel; magnum illud lurainare diei. Certe(iminifer mortis tantüm fulfit; quidni magisfulferit Don vitat Mofen nemo poterat intueri. Id de Chrifto non legitur. Mira certe res.Faciem tanto fulgore coru(care poffe. Etiam ju/Iis promiffum eft,&kaspeleaw o; à iQ. Matth, 13:43. confer Dan, 12: 3. Molis facies fulgorem tenuit diutius, Vocat tamen gloria illam Paulus s& 24StpyepRoto, 2. Cor. 3:7. 13. Chrifti depofuit; ubi de monte defcendit. Hle fulgor fiii fuit przambulum fulgoris,quem accepit eve&tus in ceelum,& tenet in eternam, 2, Fejiimenta, Vejles autem cjus exfliterunt alba ut Lux, Matth. cap. 17: Vers. 2, Kuj Q iain durd émps(o e iACo(x y A«und. Alay de xiv y ola yradpibc 92 Tie oc s dva?) Acueavs]. Marc 9:3. 44 5 iuarispuos durd. A«uno; t£acpaz rov, Luc.9: y. 29. Sands promittitur, éerarüesn jer ius A«uxoie ApOC.314. 0 vina dT e eR CaA CL.) or ipavrioss Nsuxci; Vers,$. confervers.g. 4: 4 6. 11, idxUalev advoie goAai Muxg], 7: 9.3» Apoc. r:14. viditJoaunes filinm bominis, cujus aeíyer Aevua) aet teaov Aeuuóv y 0e oim. Hxc in Chrifto«/^edo nouavit perfectam illius puritatem,& fan&titatem; eft fine nzvo, macula, rubedine, 5. rabeaut peata vefhra, albefcent ut nix, Efaj. 1, Omnia hac facta funt videntibus difcipulis, usGpuop pola. acopsctir eiTp, Matth, cap, 17: vers, 2, Marc, Cap. 9: Vers. 2, $. 251. In tali forma& fplendore cum effet, apparaerant duo viri,& ipfi àqfivr«& dyEs vifi in gloria,& collocati funt cum Chrillo, Mofes& Elias, Luc.9:30.«gj id'é dvdpec dijo aeuusAdAuy. duri, orriwsz(uy Maii; ug] niae, oi épütrric ér diZo confer Matth, 17: vers. 3. Marc, 9:3. Duo viri. Ergo in forma humana, Mofes e Elias, quorum prior mortuus eft& fepultus. Deur.34.: 9, Altervivusin ccelum fubve&us, 2.Reg. 2:1 16.17. Potuit Elias in corpore apparcre,qui e corpore non exiverat,quomodo autem Mofes,qui moriens corpüs depofuerat?Aut organum affumfit corporis,quod poft hanc apparitionem rurfum depofuit, Aut corpus eriam ipfius à Deo exciratum eft é mortuis, Vifi funt& dy£n, gloria, qua fruuntur in celis, comitata illos eft. Collocuti[4nt,humaná voce, quid autem? id folus Lucas refert,$^«yor iw$7odir duró b Ese qpAupey dixerunt. exitum illius, quem fu urus erat vuplere ju gerafal-a. Luc. 9:32.«Mors intelligitur, quam guftaturus erat; quam paulo ant» praenunciaverat, Matt, 16: 21 Ita& Petrus inertem fuam vocat 2.Pet, 1: 1 4. pf slo alu. ézsdvv. líraélirarum iter ex /Egypto vocatur t£osXG». Hebr. 11: 22. Quidaliud mors eit? exitu& corpore mortis; imó&& mundo, fpirituali Sodomá&. Egypto. Ita& dicitur 2v4Avcis Phil,:: 23, 1T im.4: 6. dide: T eulonupadd 2, Per, 1:14. Quid de illo exitu dixerintnon eft fcriptum. Forfan laudarunt illius»ece/j;tatem, pro falure generis hamani ejicacia!,ad coaciliandum Deum;placandum legem, conterendum Diabolum, mortem;. 4tiititem, ad acquirendum Eccleí(tam, purgaudum populum, confummandu:n omnia, Forfan& eravitarem illius ruminati funt,& gratias egerunr,quod cum nullus par effet ad ferendum illam,ille id in fe fuíceperit,e mero amore, & in.1edivili zelo domus Del, Foilan& tali voce ufi funt;qualis poifonat in celis, AZi $ey Voxlatac «ueio, 232 De gloriofís Chrifli actionibus. Cap.V. Liba. Quy G diris C. AaCeiv Tl) dva,&c.. Apoc. f, nnn confer vers, 9. iedryn 2,8 METER Difcipuli viderunt duos hofce viros etdey vh) dpa» dvrd, wi ve; dn dvd pae Uc qUUtG GTa4 CAT. Luc.9: 32. Matth. 17: 3. env ouvsic,"lamen férimones illorum non videntur audivifle, nam ut eft apud Lucam vers. 32.. Pezrus dy qui cumills evaut gravati[óuiio, Ergo dormiverunt, aut ni&tarunt, durante hoccolloquio. Illo abfoluto J/sem» epi yrs evigiluntes viderunt, Petrus a. ep. 1: 18. dicit illos audiviffe vocem citas delatum y, nil autem praeterea, 9.252. Afpe&tus glorie adeo jucundus fuit Perro, ut diceret«deae, naAóv 2: has dc cun, Sivrs faciamus bic agée euirác&c. Matthaz:4. Marc.9:«.. Notat Lucas, à&é^; 6 A94. Vers. 33. confer Marc. 9:6. 8 95 544 c1«Aon,*(£v 99 txd:Cn, Volubilis lc lingua fine intelle&u& fenfu verba protulit, Idem Lucasnarrat, Pctrum hacdi. xille, év mw dfe enQe t auTw: dx duré. Vers, 33. Quomodo venerint, ut& quomodo abierint, fcriptum non eft. Imprudentem hunc fermonem uabes ceeleftis& vox inter. cepit,&ri duré^2-iT(-,. Matth. 17: 5, Luc. 9:34. Nubes Incida illos obumbravit Matt. 17:j. Marc. 9: 7. Imo totos illoscircumdedit& cinxit, Tosuerant vero& ml bove; eiie bey eis bo vepinlo. Luc.9: 34. Ex ila nube vox exiit. Hi ef Filiut meus,&c, Hac vox illius fuit Perfonz,quz genuit Filium;hoc eft, Patris qualisetiam apud baptifmum audita erat, Hanc uubem vocat Petrus 2, ep. 1: 17. 35). peyaAocsperii dar magnificam gloriam, Vox cocleftis valde perculit difcipulos; reciderznt in faciem, d timuerunt valdt, Matth, 17:6, Lapfos tetigit Jefus manu,& furgere juffit, ac mon timere, Matth, 17:7. Ill: fublatis oculis, neminem viderunt, nifi Jefum folum, Matth. 17:8. Ergo cum diyoecixGy Elias& Mofes, nec id illiobfervarunt. confer Luc. 9: 36. Sic finita vifione deÍcendit rurfum de monte ubi an unum, aut plures dies trausegerint;non eft proditum memorix, Juffit autem Dominus,ne cuiquam(' cpzux dicerent, eec s? ac 7 drlpumra&x rergey arae v, Matth. 17:9. Marc, 9:9, Id quod& fecerunt, Luc. 9: 36. 4 avrai wi or(avy nd dui d'ail aar 6v éxciraig mage Apipaje adr ay tepdxuei, 3.251. Voluit Deus Filium coram difcipulis ita transformari, ut illi de divinitate& excellentia illius certi magis magisque fierent,ut glorias paratos filio eminusfpecularentur; ut de vità& immortalirateSanctorum certiorarentur; ut difcerent füperna quarere. Voluit Filium ita honorarc ut& paratior campum fubiret& certamen imminens: utfpe parare gloriz magnitudinem perferenda fuperaret ignominiz; ut de amore Patrisnil dubitaret, licet tunc tradendus in mortem maledi&te crucis effet; ut denique fciret fan&tos& glorificatos in coelo mortem fuam meditari,exitum contemplari,afcenfionem preftolari,& in illo omnem beatitudinem collocare, 9.254. Nechoc gloiiz teftimonium praetereundum, quod propé ante paffionem Do. mini, cüm dixilfet, /urer ferza me ex bac bora, item, Pater£lorifica nomen tuum, venit vox 6 Calo xd] éd coa(E xa] aaouv dabas(y plirificavi,& rurfum elorifitabo, Hanc vocem cir. unflins tuiba aintivit, dixitque, perio»vyortvay, Alii veró, ZIngeluséla locutus eff, Joh. cap. 12: vers. 27. 28. 29.[ta tiibus vicibus vox€ callo lata Chrifto eft, apud baptifmum; in monte Tabor,& nunc proxime ante martyrium, Petit Filiusyorificari ne^ men Patris; alibi; utipfe glorificerur Joh. cap, 17: vers, 1. Pater, venit bora, dcaeór eu 7 uoriva pg) 6 quà; dpzasy ev.& vers... duLasóv ue aveo oesumi,&c.. In Filio glorificatur Pater, Joh. i3: vers. 31. sOv idoZan Filius bominis, vg) 6 3x idefddin& amd. Joh. cap. 14: vers. 13. ira dEaoi à eramito àv v) jd. In Pane Filius Joh.13: vers. jt. el à 3i; deban 6 dund d, à 3eíc uliaeq advor Ór iwl, 3j os dolac] aurov, In terra gleHi nmn Cur ; E Ner Rm lé. 2De gloriofis Chrifli atfionibus. cap. V. Liba. 233 glorificavit Filius Patrem Joh. 17:4. EgoreidéfaG, 3i vi yc, Glorificatio Filii habet gradus& vices. In miraculis glorificatus eft, Joh. 11: 4. uz glvvificetur Filius Dei per ilum Lazari infirmitatem. confer Joh. 2: 11, In paffioue Joh. 12:23. Feuit bora, iva duEadg dX CP ares, Joh.y:31. Cum exiviz Judas, accepto Aogiw, dixit Jefus, vOv doz idw jJiius bomi is. Per refurrectionem, effufroaem Spirits,& collatam vius glorificatus cft, AGor. 3: 13. gloriicavit Deus puerum[uizin Sefum, quem vis tradidijis& abueg. fs. Jah. 9:39. Noudum erat Spiritus S.&v10"Iove ediaw ETUR Joh. 12116. ore idofadyn à"Ice, tunc recordati funt,(gc. Joh. x6: 14.. xev 9-, Spiritus veritatis 4ué Jo£aeq. De omnibus his glorificationibus loquitur vox, zdj tdé£a(, xd) aouv de£dce. De voce porro illa ita Dominus, 8 di£ui adv» n dera y£yore, ada di opas. Joh. 12:30. Hancautem c/rificationem noniias Patris docet confiflere, in«ex 77 xósps T€ 5 in ijedlione Principis bujus mundi s(confer Luc, 10: 18. V.di Satonam, ttt fuleur& celo cadentem) in exaltae tione F.lii bominis terra, n Axio advrav ayó:&auriy, Joh.12:31.32.33. $.2$5. Paucisante martyrium diebus publice& folemniter intravit in Hierofoly- Solemnis in« mamy,afino vectus,quz res ab omnibus quatuor Evangeliftis unanimiter defcripta eft. 1n coitus in]equa actione meretnr confiderari. 1. Quod, cum non haberet jumentum, mittit aliunde Mieem ia petitum;& inde quidem, ubi illo.die non fuerat; noverat, quae procul àfeerant. imb— praecise dicit, inveuietés afinam ligatam(y pullum cum illa. Matth. 21:2. 2. Quod verbo umo Dominum a(inz cogit in obfequium, à»JexQ- eu 2eeiav(x4, imo obedientiam hominis perfpectam habebat, i£oc Smogo^ei ei ré«, Matth, 22: 3. Marc, 11: 4. 6. Luc. 19: Ver$,33. 34... 3. Quod confcenfo jumento à populo tanto applaufu exceptuseft, quidam firaverunt veflimenta in via, aliiramos, Matth, 21: g..(&' Baia vM pomiuov frondes palimarum, Joh. 12:12, Erat autem 64A Q»«A55, qui iiber eic omravruny dvd, Joh, az: 12. 13. Cum Commodus Imperator Romam veniret, Romani obviam iverunt illi eéijo 9«Atc, dy prnqpágoí ve 2, rdv Vn pipi Apo: vn ése aujuatov(x, Herodianus libr, i,$17. 4.Quod latis acclamationibus in urbem introdu&us eft; Hofanna, filio David,&c. 5. Quod ita publicé,nil veritus hoftium potentiam,intravit in Jerufalem,quae tota àceidou cmmota eff, Matth, 21:10. 11, 6, Quod tanti vifa hec res, ut dudum in Propheriis fuerit predicta, Matt.21: 4. 189 3 6Aov y éyovev ut impleretur diclum per prophetam($c. 9, Terminus,unde venit, fuit Berpbage Gc Babavia ad montem olcarum ita Matt.21:3, Marc.9:1, xen aa elac xal papbas, prepa Serufalem ,d: 9wà gadiov Assamtvrs, Joh.cap.n:versex. 11, M.ns autem dictus 5jJ ijo, feu tap» oliveti A&or. cap. Y: Vers. 12, erat prope jertfalem,&6Cárs Cxer ódtv. AGtor.1: 12. confer Zach. 14: 4. Corse n2»y hCN Cw wn: Dicitur etiam i7Z 30.01 Mous undlious, quia oleo utebantur adungendum. Et mons olearuim, quia in illo copia illarum. $. 2:16. Occurrit hicdifferentia quaedam in narratione Evangeliftarum,:,Matthaus meminit óv« xg] wAw psv.«UT. Vers, 2. adduxerunt 3 óvov xd)* anohor, ug) visuals (ay vráyo axTp vers. 7, Ita& Zach.9:9. Equitat runs3vy y"on 5y: Marcus meninittantüm«wAs 11:2, invenietis pullum alliatum, éd v ed'eic dvgpamuv xexdBe, VerS. 4... Xd supov Y autoAoV, /, 77, Xy voyayov 7 ava, Xy&xaticey i àmf, 1a& Luc. 19: 30.3«. Et Ioh.12:14. 2.Differunt in formula eu s4/ac feu acclamations, Matchzus y.9. e(wa filio David. benediclas qui venit in nomine Domivi, Hofauna iu altifiaus, Marcus Cap. 11: vers. 9.10. Hofanna beueditlus qui venit in nemine Domini, ÉuxoynpBin à ipyoSin. Baila 6n óviumi xeu P mamie PX) AaCid Hofanna in altilfimis, Luc.9: 38. Benedichus ó tpa Ge Ban; à éróadli nueces elpárn iv dpavq, E) daa.& oigo Ioh;2: 15. MM&£ Hos 234 De elorivfts Chrift actionibus, deque Hotumas, beueditlis qui venit in nomine Domini,$ funes: 1sp53A, Lucasin fpecie addit, quàd, cim appropinquarent ayzc vj xafcdz4 T oput do EA, coeperit dzav(j e»$6Q. QE nar aprev yo oy mapna voce axi eacoy ow Cdov dipvapAsv, Vers, 37. 3. Tefüimo. nium Zachariz omifit Marcus, etiam Lucas, Aliter autem id citat Maztbaie: dicite Filie Zn. Ecc Rx tuns veuit tibi ces mau[uetus, uu1 CnGeCnaus i évov y wg) eooav uir m Cus. Miter Jeoauset pn qiCe. DUz trip Xu, ecce. Rex tuts veuit wabá(Qe Vi maia cc. Nouter ipfum de verbo ad verbum expretbit Prophetam, Gazde valde filia Zn, Css fta Jervitjalem, Ecce Rex taus veuit tiói 33 juny&[ervatus ille, 99 Pauper,(y 4,257. Adrrüzuar imus. Difcrepantia de numero jomentorum exignaeft, Qui ugs enauunumdicit Qui unum dixere, fecundum non exclufere, Dicit Matthalh. Q7.€ Sosaranz Domniuumi Cayo eU, juger i. 5, non utrique fimul infedit aninati Sel nonse, dein in palo vehi potuit. Diceremus copulam! zzi& que apud Zusuanat zuelleevocticam equitans /zrer afruam(5 puli, hoceft, qua erat pullus. $a Mazloaxus nins clare de duobus loquitur, y 2, érer Z,^o per eur, y. 7. vua feo Ze. AM 6d. Populus non iisdem femper verbis ufus clt. Sed faepius clanianCo, lx pius acciamationem aut auxit aut decurtav it ut quilibet Prophetarum verba retulit; ita revera ciamata fuere,«(i4 non elt rva ucs, fed jerva ae. Hilarius, tefte Erafmo, prolis Of feuare ve demtivuem damus Dvd, addit Erafmus, Ebrae lera necliaa H iai: si contentum lea fot iu Ofauna, Vide qua: doté de hac voce fcripfit C]. vir Lud. de Dieu in iuPradverfi; uius incap. 21. Matthzei,, Ad rertism, Id quilibet allegavit ex orac:lo Zacharize, quod ad rem pefentem imprimis faciebat, imó& squivalentibus vebisexpreiit: Pro 27 i45 liaoet Matthaeus eyai; mas neta, Lxx, imitatus interprete55 quod Hebraeis elt 2. Qui iiops elt, etiam manaetisefl,, Divitiae faciunt cumidos, lüopia facit manfuetos, $.25?. Non fine ratione autem Dominus in afro,& pullo, pulice in Hierofolymam intrare voluit;, exire Ifrael veniread filiam Zion, In au, contemiibili animali, Rex Zioais vefuseft, non enim Regnum ejus efide hoc mundo. Plu afininus novum adumbravit populum;. iulii fubjectum alii, inquo regnaturus erat, Theophyla&us Synagogam Judaicam cuim«7. Ecclefiam ex gentibus cum pav comparavit, ia d epist eraverav(f ru vp ledarer suuaze2 0, 6x vU Do(nav hae, Voluitira intrans Dominis publice fe oflendere Swz Regem, tot dgdusa xg) ipae xd) evel, wr dsder poi qui nunc ,au::Pne thronum fuum flabiliturus erar in fecula, Ita& populo anfamexhibuit pablice in l2udes illius& encomia conclamandi. Ita denique Principes Judaeorum, fvinmopere iriizati, per propriam malitiam, commoti funt faceie in gloriofiimum hunc F.egem cito, quae diu facere habuerunt in animo; fed quia necdum venerat hora, hatte nus Facere non poruerant,. Chifusabe— 0.259. Caterum& inde apparuit, quantus fi: Jefus, quod eziam in clafle miraculo» MM rum referri potuitfet, quod praterita;prafentia, futura& intima queque hominis civit; vicscaadiea. isdozare pozuit; S indico vic Talem fervusRegisSyrise de£/7 habebat opiuionem. 2Reg. vit. 6:i2, Sedlonzefupciaz Elifam homo Jefus Chritlus, Ie cegucfoebat omes, uec nece]] i 1. Lu,.; m 0p 3....: babebat, nt zu p laverar de boaiue, auvs; 99 Gjvotue ri bud 6r qa ax pee,]ohan, cap. 1: Vers, ae. Nn novias, qoc nofi omuia,& non opus babes, wa, riz es goa. Joh. cap. 16: vers, 50, Natanacli roganti, unde seni, diccoat eyo 5 ev quuaaw quisigal og om H m»qe^u p 4^ ur. Th Cui,£d C9 C, Joü.1 D confer x.$u adir ge vana TU$ 6vxi;. Oalmatitane dice bat ejufdem«its ratione. Cap. V. Lib.s. T bat. uinaqne vires babuifi, dy quem nuno babeemnej vir tiii. Joh.4:17.18, unde illa. z:;decz vomiaen, qui dixit inipi que ungue feci. vers,20, Videns hominem Jefüs x2&xespor, Q 2 re, 01 aeALU nid n oníoev iyd, Joh. p:6. noverat hominem, quem aliàs necdum viderat, nudtos amos babuijje à éweia, ibid, Y,«. Joh.uir t, Lazaiie, dicebat, amic noier co loririvit 5 cum adhucà Bathania abeflet,| 4^ initio nciry civic oie ei pà aig eccfles,& TH Vn» 6 cedar coy abi; Jch.6:64. corfer vers.T 7. Fx vohis eng Dual chief, vers 7 Y. di ebat aste dudam Simons lf ario ed. confer Johats:t t& 10, dm domi Mp oiv ya TW QUSS ira cy iD) 5 mie iere zi iod eu. Imó noverat Judam in ultima cana paIchali isanzom intinélirnm: àv vt agoCoio.. Matt.26:2 j. Et fxpe dicitui de illo, vide.: Jefts coyitattones ori, Matr.o:4. confer Marc.a. S. gi 99ío; Üriyrobs à Iarss TU«rtipax CuTE oT! V0; d/aAsyizor) er ias; dixitiillis» quid bac cogitari iu cordibits vejhirs, Sine[o 0mpia novit Jefus. Fuit in illo Spiritus aeternus, omnipotens. confer Joh.6. V.6 I, eid'ue 5 i Inseg 5e$a! 01502 2C ael vu, Quare ignoranter valde Phariizeus ille dixit, bic ffeffet Propheta, uo[fet sic€ mmi à z uui rig es) durs, Luc.7:39. Norat certe hic, qui norat omnes& omnia,]oh.2:25. 9. 260. Delineanda nunc denique paucis eft tota vitz ratio, qua his in terris Dominus ufus eft. Fuit igitur 11]a(1) Hoenilis& inops, Matt. 8:2c. V idpes luflra babent, aves uidos, Filius bominis ion babet and. T egal vMry Jubet Petrum 6 pifce fumere ealos adeo innops nummorum erat,.Accepit£a Joli. 12: 6. Judas port.bit.(& BaAMpSpa. Multa fcemina diuzórer duri r5 3 Vaapyéslor eG; inter quas fuit Tcamut, ixer Chuz.s, Luc.8:2.3, confer z Cor 8:9. Dominus nofler Sefvs Chriflus didpade Uu suce, exe ev, n ju6; Ti és LIT GAUTIOITE,(2.) Familiaris fuit kiiur Q eivav. Matt, 11. vers, 19. Rash qays Joh.:31.. confer vers.33. uérit sio ser eund dayeiv. Samaritanae dicebat, dos uei aiér Joh.4:7. Non fprevit hominum convivia, Napiir interfuit Joh.2, in domo Matthai publicani accumbebar cum sulzis Matt.o:10,. Rogabat illum Pharifxus quidam, ire qa5s uiv dud,(y intraus in domtan aviexiSn, Luc.7:36. confer Joh,12:2. Non fprevit hominum domicilia, Hecatontarcho dicebat, ego veniam, Matth.8.vers.8. Veuicbat i2 d mim Petri, Matth. cap.8, vers.14.. Veniens jefes ee T iniay T dp ovis Matt C2p.9:veis. 22, Collocutus eft cum omnibus, virzs, feminis: nec rejccit infastes. Faniliarifiimum coiloquium babuit cem Sumaritana,| Joh.4. Marie& Marre faniliaron Íe exilouit, Lucto:38. Malier quadam Maria émd:sfafg ocviv eii 3 Undar aua, Memores fimus pulchri illius verbi, Marta, 24a1/4, ucezprat 40) rog Cd Qa fel eroM a. króc dé hse. vers.40.41. 42. Infantes voluit vew're ad fe, Matth. cap. 19. vers. 13. 14. Marcio, vers.16.. Luc 18.v.6,. Non puduit illum cum peccatoribus converfari. Apud Zach&um apz ize uil divertebatur, eápsg:r mu Axe cw dei us pea, Luc.t9 Vers, 5. cumque cynes murnrarent, ii eh apapuoNe ardet eic 9s azteca], refpondit, zeuit tls bumints fal'oare.(9 or2X5. vers.9. confer Matt.9, vers.1o.11,— Imó& infignes peccatrices ad fe admifit, Luc.7.v, 37.28.(3.) Sana, Praeftitit fe£v, diaper, Hcbr.z, Santa, inquam, in Dezem& in bomines, Yn Dein. Fuit cibus illius, ut. faceret colntatei Patri, Johcap.4.vers.34. Ego fervavi praecepta Patris mei, manco in iis dilectione, Joh.tg, vers.1o, Ego te glorificavi in terra yopis cr n/'umsiavi, qu.d dedifli iibi, ut facerem. Joh.17.vers.4. In precibie fuit affiduus, Matt.14.v.23. Marc.cap.t. vers.3j. 6:46. Luc.9:28. Lesdavit fepe Patrem. Matt. 11:25. SipeyZaa|(i, ma7:3, hoc cum dixit. 52Xu4(GG TZ aieipaTi, Luc 10121. Gra£ias epit, Joh.yi:4a. GT, Ovaetg d(jn"vri veecas pe, chtilit dieci€ ixduetac, Hcb.$:7, Subjecit fe perfce vog2 2]untati Vite ratio, aui Chriftus in tere ? tis uus, 236 De ol[ervata à Chriffo voitaratione, 65 luntati Patris. Matt.26; 39. Non ttt ego volos fed ut tu, In bomines, los amavit, Joh. vers, 14. 3o di 3ods, Joh, 15, 9.12. confer Joh. 13, t. eic T£AQ- iryammety adr àc, Yoh.ri,; 14s, or preis, va, Saepius commiferatione fuper illos motus. Matt. 5, 36. viden: popu los ian 2.5 riw. confer Matt,t4, 14. 155 32. Luc7, 11. Etiam fuper illos flevit, Joh.u verf. ig. id apurer 0 Inger, Ita& Juper Hierofolymam, Luc.19, 41, Amorem in homines co füperabunde monftravit, quod animam pro amicis fus po[rit, vc. esCora dryacrw vdd £4 Johan; Euamiuimizi fuit propenfus, AcidtpdpAp Qv dv etd pl, sratcow sn ete AM. 1 Petr 2523. Quoties voluit Hierofolymzxe fanguinolenta vézra£ricusay ayer? Matta v.j7. Oravit pro boffibus, Luc.23, 34. Hominibus factus eft omnia, Errantium informator, Ezsorantium Do&tor. Triftium Confolator, Malorum reprehenfor. Bonorumlaudator. Inürinoru i fuftentator, Rem habuit cum 4g tmp C uorza idt. Matt.12,39, confer Matt. rt, 16, ud aj]nilabo 6.-usay Gisio, Marc 3:5. euM red p Oe Vr vs zu. pd T x pia auTov, Inde cepiz fzpe qa cies orcidiZc, Matt, vers.20.& uir ips ajfcxit adverfantes Marc. 3,$. Nonnunquam feverius increpuit. Vos eflis e Patre Diabolo, d conca iftentias illis faciris, Joh.cap.8. verf.4.. Ipfi Petro peccanti non pepercit Matt. 16. vers.23.. Certe ita fana vixit, ut veré de illo dici poffit, peccatum nou mit, 2 Cor.s. vers,z1. peccatum mou fezit. XPetr,2. vers.22, G ut ipfe dicere bono jure potue. pit, Tic 1M 74 pui od Zpaprin:. Joh. 8, vers.46.. 4. Gravis y feri, femper aut oravit, aut fanavit, aut docuit, nunquam levibus intentus rebusfuik,— Per intervalla tamen quievit, In nave dormivit. Matt.g, 24. Marc.4. 58. Senfit etiam illa 743», quz cum fanda gravitate non pugnant, fudit Jaeriumas qj clamores, Hebr.$, 7. x7«pays ioyvpa; ng) duxpiwr, Etiam fenfit affe&tiones 2555;& Avi:& xap£;. Marc. 3, vers. 5. fuit mphvis Matt.26, 38. 52226 qu crsopxTi, Luc,10, 21. Cena m) meia ga) vrapator «xTir, Joh.tt, 33. confer vers, 38.'Inguc ev mda su Ceras pp. kaputt mi myeipami Joh.i3; v.z1, Etiam diciturefuriviffe Matt.21, 18. Siri e. Joh.19, 28. Defatigatus fuiffe, Joh.4, 6. xexccriazc s éx d üdormopias,€, Ordinata, non fuftulit ordinem, nec excitavit confufionem.— Magiftratui politico jufta folvit, Matt. 17, 27. confer Matt.22, 21. azidch G rai, nier, cüm fciret, quod vellent illum rapere, ira mite avvir.£anita, evojfpies, Joh.6, 15, A crimine feditionis ab ipfo Pilato abfolutus eft. Monuit populos, ut fcribis& Pharifzis, incatbedza Mfis fedeutibus, eriam[izarent ouera gravia, eifent parentes, Matt, 23, 1--4. Ipfe folemniter proteflatus eft, fe ncn veniff. nah ina] 7 vir 3 Tc epopic, Matt.s, verf. 17. Hinc& fatus[ub legem, vixit legaliter: ita ut loquar. In feftis afcendit Hierofolymam, In poféate, Joh. 2,13. 644. 1155 E] sinimwyra, joh.7,2.10. Et in alio quodam felle. Joh.s: 1. Pafcba comedit; etiam ipfa nocte, qua proditus eft. Luc.27, 15. Ita tamen lcgalia fefta& inftitutiones obfervavit, Ut & oítenderet, fe Dominum Sabbati,& feftorum, Matt.12, vers 8.& ut in Sabbato optra charitatis exercere haut intermitteret. Matt,(2, 10.11, 12, Joh. 7,23.& ut fuperflitiofas traditiones, inprimis illas, quibus irrita fiebant precepta Dei, intermitteret, evitaret, reprehenderet, Matt,ij.vers.2.3.4.— 6. vdmiorlateria, non diu in uno fubftitit loco; «X No"oM 7T yaNiAaiar, Matt, 4. Vers. 27. PSw ge Y pedaíay 29r, xd) ése déogiétn Joh. 22. 4Qiüxe Y'luduiav, x04"7A Se muANW o Y nuniAaar, M j apcür diy seal Je? Xauapea. loh.4, verf.3.g.. dvexeopneer eic& uin Tre qa) XidvvO-, Matt. Cap. 1f« Vers.2]. 5ASw ei;(x"epic pa dune, Matt.15539. da^uersSa, Marc.8, 10. ei$ jur Gjév. Mattat4; 34. Sepe nuncios mifit ante fe, Luc. 9, 41.52. 9e iGuadcra avri. Nec tur» pe duxit, cum noffcr infidias Judzorum, vitare Judeam,& in fecuriora fecedere To [Um Ct d"o n 2 diferte fe Meffiam dicente. Cap.V. Lib. 237 Joh.z3t. 11:54. Imó& oculzare fe Joh.8:59."InGGs de éngiCn, confert Johaz:v.36. xol «76A Suv énpuCn eT exvar, In his ambulationibus mirabiliter mitem fe oftendit& man» fuetum; adeà ut patienter ferret/fiill'um nollent recipere, Exemplum unum fufficiat. Samaritani s«idVEavG auriv, Videntes id difcipuli, Jacobus& Joannes, dixerunt, Domine,vis jubeamus iguem defcendere 6 colo,& ayaxdsa] an(gos, o€ àAlac irroiure, Redarguit illos Dominus. Nefiis óis cteiudlis ig ones,&c, C PropsUO ny ets erépar xoutu. Luc.9:f2--56. confer Matth. 8: 34. Marc.s:17.18.. 7. Denique omnis ejus vira fuit conveniens decensque Sermonem Dei, babitantem in uobis;, nam loqui Dei verba, praedicare cum iZscia, mirabilia& figna edere innumera, convertere homines,«46a 6 20065, convince« re obloquentes, id omne hautquaquam eft infradivinam dignitatem, Quinimó&humilem effe, inopem, humanis obnoxium affectionibus, tentari, periclitari, id etiam maxime decuit illum, cui juravit Dominus, Tu es Sacerdos; quem par erat x7 apti fratribus ajinilariy iva EAelqatov onz)€ icc apyispso; Hebr. 2:17,& aera] xD aav, PET Tux, ut potlet cura 330a, Tis ddyeeiajs nv, Hebr. 4: 15. Chriftus di $.261, Jefusdum in terris egit, non tantüm operibus teflatum fecit, fed& palam ferte in tera dixit omnibus, fe effe Filium Alri]Jimi, MelJiam ,Servatorem, qui in mundum venire debe- dixit fe effe bat; adeó ut nemo przetendere poffit ignorantiam, Samaritane dicebat, i54 eua, 5 Aa- Meffiam, ^ày Gi, nim. Meesía;, Joh.4:v.25.26. Coram Judaeis e«répa idior$265* 3 Sov, i(o kao tv aroisy S34. Joh.5:18. lisdem dixit, Ego& Pater tv écpfjo unum finus, quibus verbis fe declarabat 36v, agnofcentibus id Judaris. Joh.10:30,33.. Ego fum panis vite vivut,e culo deJcendens Joh.6:35.48.51.. Si quis ftit, veuiat ad me& bibat, Joh.7:37. Ego fum Lux mundi. Joan.812. Dixerunt illi, eoi; i refpondit, ho py Lo 0, ri Q^a^ Suiv. ibid, vers.2$« piv"AGpa tps jute, 9o eipa. ibid.vers,$8. Coecoéx Auersc dicebat, Credzne in Filium Dei, illoque rogante,«/c&:, Domine? refpondit, Et vidiffi illum,€ à ae» p 69 éxervéc igi Tuncdixitcoecus, Credo, Domine,(y adoravit illum, Joan.9.v.35--38. Ego fion à Sépa Joan.1o.v.o. Ego[um 5 /ualo óxaAà; ibid. vers.i, Judaeis illum rogantibus, tes«ire vb dux loo iav. ajgesy ei eU e$ eie erm piv arappneia, re[pondit, Error óuiv, dixi vobis nimirum me effe Chriftum. Joan.1c: v.24.25. Eeo Jum re[urrectio(S vita. Joan.1r.v.25. Cumque Joannes 6 carcere ad illam legatos mitteret, rogaturos; e dó ip Apu Q-, à erspov eyesd'sxpAp, non negavit, fed refpondit, Nunciate Jobanni, que audi15(y videri, Matt. 11 3.4. $.262, Imb& tàlisà fus agnitus eft. Petrus omnium quafi nomine dicit, Ta es Chri- Talis ifa flus, Filius Dei vivi Matt16:16. confer Joan.6:69. Nos credidimus& nvimus, quod vu!BUPR es es Chriflus, Filius sivent:s Dei. Andreas Petro, nv: nimus Meffiam. Joan.42.. Philippus Natanaéli. Quen[eripit Mofes im leve, d& Propbeta, invenimus, e[z, Film jofepb, qi à Nazaret, ibid.y. 46. Natanatl Chrifto. Ra^£i, Tu es Filis Dei. Tn es Rex líirael. ibid, y.5o.Samaiitani, Nvvigié 5;ntod bic fd eré Sevoator mundi 5 26:165 Ioan.4,v.42, Hominei, qui é panibus comederanz, Hr(fH vcri à apopárnt, 6 ipxóplp eic T xócpiov Ioh 6:14, Martha, eyà. acvzigsuue,$1160€ 6 221905, 6 à: GU 3e. 0 659 esojuov ipyopop G-, loan.t1. v.27. Huc faciunt acclamatioaes populi,[oan. 2:13. Marc.ti;9. 1o. Luc, t9::8. Taba di$.263. Cetera turba divertimode fenfit de illo. Rogabat Chriftus difcipulos, Qreem«e ioa? dicuvt me boa nes[[/ 7. Dixervut,&i utr,"loavrlo$ Basi lw. confer Matt.14:2,) dh dx Ciflo ar, tripos 3 Hspepniavy n eva 8 apopirrov, Matt, 6:4. Samaritana, Fideo quod Propheta ta nnn es. Ioan. 4; veis t9. Quidam dicebant, Hiz veré eji Chbriflas, Alii. Hane novimus, unde ejf. 10an,7: 29,274€OD£er Ve4$,40.41. 88 3$264. Qui Coss ca P. deilo, "m totu un , M U*. 2:8 De(brifto à pliribus veyetío,, deque $. 164. Quidam autem petfinie de ipfo blafphemárunr. Joh. 7. verf. i2. Et Wurm. ratio mita dc ilo erat t fis zu) etes i po sip ey y Cri cyabg Verr, dM S Oy, gy Me gAard Y Lube Joh. 8: 43. dicebant Judi; D Saptari'a e$, 4d) d aiutvicy tz, Joh. 9, Vets, 16, Hic bn) teu 6j eiy(9 ew. VCIS.24.,. IN«5 novimus, quod boim: bic apaprut 5; Yém vers, 15. Gor zm fein aiSsr sein, Toh.to: 2c. Dicebant multi c Jitdais, Nuptiis 273 yd) vana, 1i eo. Mi ZA $. 1e," omnino factum, ut eft Johan. cap. r, verf, 11. 1n; irepria venit, d pro» irn doen un receperaut, Qu vero iav ons(Joh.1,12.) fuere pauci& inter illos mulus qui vin funt ilium accepitte» nunquam vere acceperunt, D:ícipuli, qui der:lincotefg omit jeutti juut don MattAg, 27. potlunt demum dici ilium acegi e, Sed a meer idos foit unus, qui Dominum prodiuit,£uc 9 Eme»sae, Facrunt&aliidifci(oiu Or pauce quxdam mulieres; qux fiio Chiiflo adferunt, quales deferibuatur ne Q3ngqgero Dicuntur quidem diti in nemen e es eveiad y,"s uH Vilis Come n Y ers. 23)( Samaritancrum e civitateSichar a22Àa Exig ever ei; awvcr loh, can.]. Varf. 139-2. Inio&uu DETTET EE feG zuo Joh.4. vers. 4.& É£aoDaxi ille in Capernaum, Zn eec eni; xu)» Dax dere iÓs, óbidenm vers. SE Im& voix 5 Cv iTietiy TTE Joh. 7. VIS, 3 f, confer Joh, 8,35 x Qua Lau cuis EDT ATI LESUT MU EVA je Gf TM] CTimiguuss(a cusa ledzitei,& johac."n HAM iad Gg wwócóv. confer Joh. Ina"4$ qirsagpn o[mo& dz 7 ape CAU emer Lh^.02, 42.. Nicodeurw, qui ad ian enit Joh.4,1.2. Imo& pro illo m tis eft. Joh.-, v.«o. sr. Imó& ofepb. ab Arimatia dicitur. usua mo riveira] m GO, Mattz7,57.& de cxtero niaxima femper turba fecuta cít Jetum 5 etiam publice in hy muos laudelque illius eflufa j. imo ipli pueri dicuntur Pu rcm, lo clamage,(uid o uq Aa d, Matthauscapite 21, 15,16. imo& domi Zachad falutzs. nuociat Dominus, Luc 2,0.) attamen in pluzimis fuit haec des ayéssaig- tantum;nec duratioaus ion, a, Inde & Dominus na credit;e ipfum idis, qui dicebantur ante eredulij: iwijjsmmn quia hio varYafenn£5 hoo elt,non vere illos crediditle. Joh.2; 24. Et vi] ern alors: dicuntur ab" rctioy nec ap dets am ii SP 6,6c. 66,& mulu ipium fecuti func non * apres Joh.6, veri, 6, Imo X Chuitus ze éd TUuguuoizi dozauw; paulog oolt inculat, quod /erum uas gn cedat initi, auod ere sua eh foedanl s quod Deis Patri loruin y int, quode Po Pob ls lint. lonn. tY742. 42,44. Denique illi qui ex prin icigibus 1 in illum crediderit. d'cuntur ifi AU Go ui finr, eO quoa amalent iw esas 5 drijwceY na, raip i d:bar 9 303. .I / ' 2t WU) à ular CLP Velle cediditent, fed£235 b Un6^5. Sui plurimi c Ia6s,& prefa&e iufideies manferunt, quibus Chriftus. (lo HWdsaib das, Tere Du€cue n joh.s. vers.id. Uenzesce iy ru) v mig eme[on, Cru. buo Q s des ru ako non crcáte runt inicuu. loh.o.c, Adde foh.) 2. vets.17. MS iuugtuE GI serit,& paulo poll, sk RdVinG cuesvor y, vni 6vw iix Vers 39. Q6. dn rünis iri gr imiesGr lohann.7, 48. Non qur ex l'itucipibos ere didt ii team, 4p timltert Sb nro. PC, BON CeIh. 4888 legc sexe dul uud d veif. 45. qui& ipli COYiT. Dna) Q;TR v PILTIPDEER(£A 07 iu A5 E onyMm Gora 02 8 2 an 3. Ioh. cap.9. V.z 2, Cap. da sss hujus&cueiss ing dehtacr his pratexebant.. 1," PA"s. CAM Vut y UC CN Sul buses aevi y tusie c. loh. f az. Nina! 6 Galilaa Chrift SUDftra gr, qid cen ne Dodd qs ebaishkttuz Ich.7, V.42. confer S ratarzqy vide quod Props. ta e Galilea zou jiritxit, 1. usd Y xor lol 7» veil. Principum im ilum odio. Cap. V. Lib.s. 239 verf, 12, 4. Nos novis, quód Mofi locutus eft Dominut, vu» Su éidapliy má Sese iv. Joh.o, V.29. f. Abi kaA s ipsu o) 249(OS) ve, Ne ai). BAacenuiac. loh, 10, 25. confer Ioh. 5, 18. 6.60(G- à drQpom Q- x Eoi tto G0 913, óvi G caCCaov 9 vupsi Ioh.9, 16,(v: G e:o6a(gr. 3oh. 5,18. 7. Si mit tamps bunc boninem, omnes iu illum credent, dy venizut Rounant,«7 epum hurry 630 EG sr, Joh.1548.. 8. A«uptuiey x4. loh.1o, 20, Matt iz, 2 4. Marc. 3» 22. Quae caufze aut frivola fuerunt; aut aperte falfz; aut ex invidia& malicia confictee j aut ctiam politicae omnes certé tales,ut nequaquam futficiant excufandze incredulitati, Nec privati tantüm noluerunt credere, fed& civitates integrae, quas& Chriftus conviciatus elt 671 d ueraónuar s& Pa ammmiavit ilis, Chorazín, BetJaid.i, Capernauin, Matt.11,20.23. Hirifolyma, qux aon novit(& aspdc eicimr aire, Lucag: 41.42, Matr.23, 37. In fpecie hic LOUUI$ Tesyh Zod,in qua xq fuit, nec virtetes witltas fei it, d'a Th) aig iv aot, Nisttas, 4:-- 58. Marc.ó, 4.e. Ioh 4:44. Imo,ubi exsGévze Suus ejeerant illum é ciottate, Sy doxerum eos$ pie GO puc, 8p v à mac ay guedüpuo, eis(o sou puuvioa] ae vi". Luc.4, 28.29. lta fecit Nazarer illa, 9 4 vere atv Q- Luc.g.,16. lta& communem fortem expertus eft Dominus, Propheta: uou ejfe d'iwvóv& vy aagid) dul, 2,& Gi ev; ien, x, 2v qnimia zers, Maürcó:4. $267. 0i Zpyorrs, qui non crediderunt in illum, tanto flagrarunt odio, ut non tanim in illos, qui ipfum fecuti funt, fzevierint ,2eura)«c ilMos faciendo, fed& femper quzliverunt ipfum Jefum e medio tollere. Joh.s,1o.. Nu/uit iu Juda ambulare 5. iain cearebant occidere idum 34dei, Joh.7, 1, confer.v.19.20. 8, 17.40. fepe quaefiverunt illum zizsqj, imó& mileruut Cange, ira midsonvadriv; fed miuifirictficacia doQtrinze iplius convicti; non prehenderunt illum, Joh.z, 30.3245.46.47. fepe&, cüm vellent illum zi2caj£32 Sev? veri was, Joh. 10, 39. Quamdiu bora ipie nou veui[[et non auli funt 2xAeir Gr exvóv sli esa. Jon.7, 30.44. Joh.8, 20, Sape f/effulcrimt lipides a£axuer i owr21, Joh.8, 59. 10, v.31. Sepe rim re populorum s quia e: aycgimu auc eer, Was ni inhibere coacti fuerunt.Matt.21, 46. Donec tandem conjurarunt in illius necem,& mandatum dederunt, ira 64y T$ TEM e. ponen,"omu$ TridGtom ou TGY Joh.1, 46.57. Quod & ita illis fuccefliz, ut tandem in mortem traditum e terra exciderint viventium, Hoc illorum fanguinolentum fa&um Chriftus iilis in Parabola egregie exprobravit, Matt.21. 23-- 44. 45. 4.268. Principes hi, quosin tota vita habuit adverfantiffimos, qui etiam id operam dederunt fape, ut illum& ad 2252 maids/soeir, Matt,:2, t. dicuntur fuifle ayecCUr«o:, dp iepesc;^ pu males S e utermaioi ud d'uxeizty voutkci. adfumtis nonnunquam ZZerodianis, Matt, 16,21. 20,18.]oh.tc, 47. 7,311.45. Matt.16: 1. 22:25.24. Luc.10525. 11, 45.52. 44, 3. Màtt.22, 16. IMátc. 2,6. 12,13. Hercdes tetratcna etiam hoflis Chrifti fuit, Luc, 9, 7.8.9. Luc.13, 31. Chriftus, qua Nazarenus, fuit és 2 i£ocra: ipod. Luc,23, 7. Ab illius fermento juffit cavere difcipulos. Marc, ts. Et hic quidem non ab re fubjungeremus, qualefnam hi homines, Setvatoris noftri tanti hoftes, faerint 5 quze illorum dignitas, condicio, doctrina, differentia. Sed anguilia excludimur temporis,& nimis multa iuperíunr. $.269. Tria Pafchata abfolvit Chriftusin fan&iffimo fuo miniflerio, Joh.z, 13. 6,4. 11, jf. ad fummum quatuor; fi fef/jem, cujus mentio Toh.5:1. de Pafchatis intelligatur fefto,quod multis tamen non probatur, Ita& in hoc annorum numero typus Paízhalis Agni implementum habuit, Capaus Pda ipum ins an dian, Qe fündpes PonríficesJusdaoruin deceinur.t nionem Jeíu, Ca'phaspropicua. 240"De(brifload mortem aprincip.Tud. quafito. Cap.Vl.Lib.y. Caput Sextum. De«pz» Jefu Chrifti, ubi& de Novo Teftamento, quod cft in fanguine ejus, $.1- Acerdotes& Principes Iudeorum, quibus efus, San&um Domini Mal.2:1i1, fuit lapzz offendiculi, Petra fiandahi, laqueus& decipula, Ef.8:14. poftmultas infidias& machinationes, tandem mortem& necem illius decernunt, Excitatuserat Lazarus, vseclaj(9» sd». ld audiverant, Idcó c«gsut. ewitd eu. Periculum àlIefu imminensexponunt,$i eum fimus ity omnes inillam credent,(g Romani uoflrum(y locum ,& geutem auferent, oh.11: 39.43.46. 48. Fitus metus& inanis cura, Pilatus,Romanorum Prafc&us, judicavit, pofle lefum, Regem Judaeorum dimitti,citra prajudicium Cafaris& Romanzgentis, Ioh, 18:39. 19:6. 12.14. In hoc concilio Caipbas, Sacerdos[ummui, vU Cnayrs C«civu, autor fit, ut in mertem detur, Cuniducitinquit,uobis, ut unus bow? sroriitur pro populo, 5 ue tota gens pereat. Yoh. v1:50.. Ad falutem populi& Reipublice conduccie arbitratus, ut publica victima fiat innocens homo;& falva maneat integra natio.Dixit certe hoc& confuluit 4 e ipfo,0dio motus,& caufis politicis,& externae civitatis ftudio. Nec tamen dixit boc à fe ipfo, loh.11: sx. Divina fapientia ita linguam fanguinolenti hujus moderata eft, ut& loquereturàfeipfa; nectamen à fe ipfa; ut loqueretur fe» cundüm fuam impietatem;.& nefcia pronunciaret fecundüm Dei voluntatem, deb apcidieswetr vatidinatus cfl Caiphas,& Prophetze inftar pradixit, quod fu: uvas erat jejus mori pro genie, loh.cap.11:vers, 51, Sacerdos fecundüm ordinem Aharon portabat in c25ud& ornatu fuo Bx Ep bod, quod prophetia Sacerdotalis fymbolum fuit, Hic Sacerdos, fuccellor Aharonis preter ordinem, non a De? vocatas Hebr. cap. 4: Vers, 4 fed 4 Romanis introductus, ad modum tamen Aharonis veftibus, curante ita divina pro» videntia, Propheta fit, prophetiam loquitur, 44ortm Domini, pro popalo, infcius aliud cogitans, aliudque meditans, praedicit, Impiis fzpe datur aycprreven.. Bileam Propheta fuit, 2, Petr. cap. 2:15.16. Etiam Sand inter Prophetas, y, Sam, 10:11, 19:2). 18: 10. Multi, eperator:$ iniquitatis, dient, Domine, Zumcn in vcmine tio jropbetavimus? Matt.7: vers, 22. confer Deuteron, cap, 13 vers.: 1.2, 3. Ex horum numero Caiphas Propheta fu. it; fa&us divini confilii nuncius, cujus erat inimicus& diabolus; mortem jufti, à Deo decretam, praedixit, cujus fanguinem dudum fitit, Voluit illum mori; quó periret qui mortuus elt; Filios Dei ut redimeret. I:a putavit fore, ut ftaret Republica; fed illo fanguine fundata ít Ecclefia,. Quod timuit Latro, tamen venit 5 nam ab ipfa hac cade jufti exflitit plaga populi, 24 defedlione populi mei, plaga illis. Ef. 55:8, Quod«ert 6 Sue, obtinuit Dominus, A4.rtuus enim eft pro popido, utin eternum dominetur 7 Aa m auaeeiu, Rom, cap.t4: Vers, 9,"Tit. cap. 2: Vers, 14, confer Ioh, cap, 11: Y. 52 Ef. cap. j 3 110.12. $.2. Connlium Caiphe placuit omnibus. 4b illo die con[ultarumt, ut interficerent ilIum loh, i: 53. flatimque dederzut mandazums ut y ft quis nofJet, ubi e[Jet, iudicaret, qi ilium piebendereut. Ibidem vers. 57. 9.3. Prope tuncerat Paftba Judaorim. Ioh. 11155. Sex ante id diebus venit fefus in ), B.^. 2.62 3; Betbauiam,(quae erat yog 9 isqeiNdpuov Ioh. 11: 418.) exceptus coyvivie i 40mm Süse De Juda proditore. cap.VI. lib.s. 241 Simonis leprofr, cui interfuit Lazarus à 7«lvaxee,. Ibi Maria, Soror illius, unszento caput 5 Pedes Servatorisunxit, adeoque pr.eoccupavit corpte ullius ungere in fanerationem. Marc.i4, 13. Joh.12,1--9. Matt.26, 6-- 13. Pofiriedié Jefus afino ve&us intravit in Hierofolymam, clamante populo&rr2 Joh.12, 12.13. ingreffufque in templum, ze/zm infignem te(latus eft, Mercatores inde& Collybittas ejiciendo, Matt.z r,12. 13. $44. Viderunt omnia hzc Pharifzi& Pontifices, vehementer commoti, dicunt ad fe Tivicen, sx deer: wdiv, nil[ncramiui, tacendo& connivendo Joh.12, 19. Ideo rurfum convenerunt in aulam Caipbe;& unanimiter decreverunt, ut Jefum, Zolo captum, interJcerent, etiam ante feffium, Mattcap.26. vers.3.4.5. Marc.cap. 14. vers.1.2. Luc.cap.22. verf.z, $. 5. E voto advenit 3/das, feque proditurum Jefum illis pollicituseft. Illi ezati, pa- Jaias ptodl&Hi funt illi argentum dare, Luc.22, 4.5. Marca4, 11, Imb teg» dend. agizxor(s apyjeut, m Matt.26,15,."tque tunc opportunitatem quefrvit, nt illam proderet. Matt, 265 16. Sudas hic lfcariotes erat unus é duodecim difcipulis, Matt.26, v.14.. Marc, cap.t4.. vers, 10. Luc, 22. Vers.3, à Domino eleSu, annon ego vos duodecim vzsetdulw, Joh.6, vers.70. ut effet us dur cum illo. Marc.3. vers.14, nunquam tamen za3ap);"eA QQ- puris fotus, veré purgatus, Joh.15, verf.10 1i. neque ade illa eleione eeu, de qua Joh. 10. vers.18.. Non de omuibus vobis dico, Ego novi ,quos elegi,& Joh.15, 16. Ego elegi vos, ut frustum feratis, Q' fruclus vejler maneat, neque datu Domino, quos enin Zediz il]i Pater ,1llos cuffodivit, & nemo ex illi periit, Joh.17, i2. Solus Filiw hic perditiou periit, qui nunquam hoc fenÍu datus fuit, nam omne, quod dedit Pater Filio, veuir,& firas non eiicitur. Joh.6, 37. Officium illius fuic, habere mar(upium,&. portare(&' 62284 Joa Joh.ta. vers.6..& emere neceffaria Jph.12,29. Fuit homo malze notae, fur, cui vx£usev afb1 GU lo sv, fimulandiartifex, Johaz; 4.6.9.6. Nefandum hocconfilium injecit Diabolus in cor illis Joh.1:,2. Luc.22, 3. Joh. Incitatasà 15, 27. Diabolus mali auctor eft, Seduxit primos parentes. Incizavit Davidem, u£ nume- Diabolo, raret Ifraelem, 1 Chron,21, 1, A Chrifto ipfo petiit horrenda. Matt. 4, 4.6.9. fanctisomnibus infidiatur. 1Petr,$, v.8. 2 Cor.t 3. lob. vers.9. 10.11. Zach.3, v.1, 2. Luc,22,3t. Quid mirum, efficaciter illum agere in filiis inobedieutie, Ephef.2. vers.2.& perditionis, qui funt e parre Diabclo,& coucupiftentias illius faciunt? Joh.8, 44. Diabolus, ut fe folet in nzelim transformare lucis, induxit fine dubio Judam ad abominabile hoc facinus, plaufibilibus fané rationibus, Potuit illum follicitare hác ratione, Premium& proditione lautum habebis, argentum, quod ita amabile eft, folvetur tibi, Proditione non nocebis Domino. Eft potens, evader à manibus hoftium, ut fzpe evafit.. Eft etiam bonus& facilis, ignofcettibi, Avaritia, 4 vd» GU m^wr« impulit miferum in hunc /4que187,& noxias has cupidis, Gc interitum ac exitium. vTim,6, 9. Certé non quafivit Domini necem, nam ut vidit, oi zdlexec9, infigniter& horribiliter peenituit, Matt.27, 3. Putavit proditionem haut allaturam Domino ingens difpendium; certe haut necem& fanguinisfufionem, Ita tamen imprudens& fceleratus exftitit jufti proditor, Dei tentator, Satanz fatelles, Domini fui laqueus, condifcipulorum fuorum fcandalum, hoftium organum ac infirumentum,Quanta inrratitudo? cujus panem comederat,illius viram tantis periculisexponit. Quanta maliziá! infenfiffimis hoftibus optimum Dominum tradit, quanta petulantia! nulla coa&us neceffitate in hoc fcelus praeceps ruit, quanta ofcitantia! non expendit fceleris magnitudinem, nec in quale difcrimen adducit Dominum, quanta avaritia! pro nummis corruptibilibus& amiffibilibus vendit illum, qui omni pretio hh major major eft, quanta Jevitiu! pro£riginta[nlis argenteis; quod olim fuit pretium fervis cum fex iint i iclis ho:no Aizer a(timaretur, fufcipit tam tetrum& horrendum facinus; Dominumque fuum fervi vendit pretio. Adeo plane dvaz0227»79- hic homo eft, cui& Dominus$4j v« annunciavit; cujusque finis*JDU2 in inundatione exfticit. $7. Dupietatem Jud» Prophetia«a^a notavit, Pfalm. 41: 10. citanteipfo Domi. noiocum huüc, Joh. 3:18. quemadmodum& ab initio Zifcipulis dixerat, e volu ims Diisulas tjl.]oà. 6:70.7k. y. 8. Antequam traderetur, voluit Pafcba edere cum difcipulis fuis. Paratejinquit PeAnte rrodiüoneno tro& Johanni, ubi Pafiba, ut ed.unm. Luc. 22:8, Imo& diícipuli rogarunt, nive, mediibiom pusPatho, praparears tol Layem Tv. Matt. 26: 17, Marc, 14:12, Pafcba dicit Marcus macteri quem o- Jolituin aw me T8 dust Te oun primo die azymcrum cap. 14:12. conf. Lucz2:7, F2led d icarar... ELA) EN mercem Hit aateut lies iz yarn, iu quo decebat inacfari i'üjcbi,. Atqui e longe conftat, Pacha Zepoe tre ae hp aq; arto diowuenfn, ilo tempore; quod dicitur iter diis veiferas, mattatumefle, SePPUUUYSS Queste vellera x ns de comefum. Exod.12:3.6.5, 16.& à tunc azyima coppta cemedi, Er Paicha debuit maztari ante primum diem azymorum, non 74 ew vp aduer, confei siatche s 6:17. Sed quis vertit vitio San&s his fcriptoribus,quod,quum proxime ma&ationem Pafcnatis efus exceperit azymorum, adeoque una aut altera tantüm hora interfaerit inter utrumque. quod; inquam,mactationem Paíchatis in ipfum quafi pnmum azy norum dien reculerint$. Quia etiam in facris uniuscujufque diei initiumà vefpera fupputatur, Genef. 1:6. Ert fuit ve, fera s j nit mane dies primus: unde omni tempore Judii iiem n eter tlm politi. im feu civ il m ori funt; indeidquod in prima vefpera azymoruta£ium cft primo illorum die f2ctum elle dicitur, Diferrera 4.9. Marcus; Matrhsus, Lucas unanimiter referunt Chriftum edifle£252 primo FvszePas dieazymorum, Johannes autem diem, quo Chriftus crucifixns eft, vocat«ez v8 Peres quo Tuya cap.i9:14. 71, confer Matth. 27:62, quo notatur dies, feftum pafchatis proxime Dminus1a- antecedens, Non ergo fuit Pafchatisaurazymorum dies, Imo& id apparet é captura acBheit cufatione& cruaifixione Domini, Id non licuilfet, fl fejlum azymorzm jamfuiffet; cujus piuuss& sb imus dies imprimis feftivus erat, Exod, 12: 1€. Deinde& narrat Johannes, Sacerdotes noluilie iurare ti prazoriumyut ne polluereytur, fed ut ederent Pajcba, quod proximo vefpere ex illorum fententia comedendum erar. Joh. 18:28. Imo cap. ubi ul. timum Domini Arie pafchale defcribitur, dicitur Y. 1.«y2 5«ác ipit T8 aea attt feilum Pf bitis, unde videtur fequi,Chriftum edille pa/cba ante pafchatis feffum, Quo& facit, quod, cum Chriltus Jud: in pafchali ccena dixiflet, qucd facis, tc cire. Joh. 13:27. Dilzipulifzibuntur putaile Chriftum Judz dic Je, Eme, q:2 necerje babemu ec vió iori ii nm. ibidem vers. 29. Si Judas potuit adhuc emere uecellaria ad feftum, certeilla noàe f l5»: necdum fuit, Coniliaio— 3. ic. Oftendamusigitur. 1. Chriflum vere ediffe Pafcha rrimo azymorum die; adeosoe quc ufto Kin ege determinato tempore, 2. lllo non obitante, veré diem crucifixionis Domiui& recte dici et oneolo T ema, Inde conftabic ratio, cur Chriftus Pontifices& Paariizos tum ii eblervanda eSgezsur, tum in edendo Paíchace integrum diem ante« vei;&«eur illiuno diez ferius Paícha comederint, Diem S. d. Vari hic funt Do&orum conjecture, Alii putant, eadem nocte, quá Chriftus esed. cum fuis, omnes Judxos Pafcha comediffe. Solos Sacerdotes& Principes abftinuifle; Chri umqcinioíio fefto occufatum,;traditum, crucifixum elle, Tantum exarfíiffe Sacerdote», at maluerint grofanari feftum quam differri innocentis Chrift füpplicium, Quod autem 242 De conciliation E: vangelifl. circa tempus comefiPafcb. deg, -4— t-4 t vvero Pa[ch. à Chriffo comefí tempore, Cap.V'. Lib... 243 autem& ipfi dicuntur Pafcha feciffe,cüm tempus edendi illud jam prateriillet, id 427/75 (&$ perverfa illorum mente& a&ione ita dici. Sed obftat huic fenrentiee difertum fohannis verbum, 405«Xesezsvi G0 odora. Joh. 19:14. Et ái éerowesos, ioc efl,diesc 1c. lx10nem Chrifti proxime fecuta, dicitur tuille n7 Y. aec, Matt.27, 62. Et Joh.:9, 31. Erat euiin psy ain à ipipa uem GO(aCCarw magnus dies ille Sabbati.[ta dies poft ex*zcziulos dicitur, 4d ignis di&us,quia primus dies fefti Paíchalis feu azymerum imprimis fabbaticus erat, Accediz.quod Sacerdotes confulentes de occidendo Chiiito ex prefsé caverint, i3 & 73 pri, ad vitandum populi$opuCer, Matt.26, 5. Marc. 145 2, Ec Matt7, 15. dicitur x? topsab juxta feflum, hoc eit, fe(to imminente Przefidem folitum«i.d zur diuittere papslo.. Ergo ante feftum Chriftus coram Pilato ftetit. Idem ramen dicitur& vg za in pafcbate Joh.18,39.. Quia id; quod immediate fiebat ante Pafcha, quaíi in Paíchate fa&um videri poterat. jfi. Aliiftaruunt, Judzos tempore proditionis Chrifti feftum Pafchatis,quod legitimé debuilfet incipere iila nocte,qua id Dominus celebravit,tranftuliffe in fequentem no&em& diem,Citant canenem,in quo ftatutum eft,ne Pafcha fieret in 13, hoc eft, in f^ da, quarta,[ext die Hebdomadis. Cum igitur tempore paffionis Chiitti, in diem Veneris, qui fextus feprimanze eft, Paícha incideret, translatum illud in fequentem feptimum, qui dies Sabbati erar, Ita Chriftum quidem legitimo tempore Paícha edifle, Judaeos auteme fuperftitione intermififfe,& in alium diem illius efum diftulitfe, Sed Cauon hic Judaicus recentior eft; certe necdum tempore Chrifti 795 in ufu. vide Snbedrin Cocceji noftri pag. 11.12.13. ed. pr. ffa3. lgituralia& probabiliori ratione res expedienda eft, Neulu/a feu initium menfis vesos(enfolebat inter Judsosconftitui vel XP eutvyiav,vel 27? dae Lunze,evtv)ia dicitur conjune centia, Gio Lune ,cum illacum aliis luminaribus conjungitur;quo tempore plané non videtur. Lana; cujus aucta d damna cottidie obfervamus,cum incipit fplendere, ut id obiter tangam, diciturL«na novasprimayitem Novilumium.Cum diutius lucet, dicitur Lema crefcens,cum fine intermiffione, Luna plenajitem,Plenilanium.Cum rurfum intermittit, Lun. de. ref-ers, feuqfceus,& qua minuitur.Quum plane non apparet,quod cempus zridu definitur, dicitur Luna fileus itemyinterlunium,imó& cutus ia conjunctio, denique& coitus luna,quia tunc cum aliis luminaribus coire videtur,nec proinde con'pici: pda autem /um« dicitur illius ort:& apparentia, cum novam rurfus poft triduanum fuum filentium lucem emittit, Inter Judaos olim folebat,ut dictum,menfis initium aut in die ev?» /ac, h. e. in uno die triduani coitus Lunz collócari,fecundüm computum aftronomicum; aut etiam& sd nove Lune apperitione caput& initium menfis figi, Senatus Judaicus.ubi per calculum cerrum habebat;Lunam novam apparere poffe,conveniebat, nuncios vif Lunz exfpe&ans. Teftimonio horum nunciorum bene examinato,qtt.indo;qu.i parte,4à forma feu figuraLunam fpectatlent, & approbato,proclamabat Synedrii Praefes, 7'WpD Umi Sandlificatum,Sanclifica: um Jl, novilunium fcilicet,quod feltivum illis erat€ lege Mofaica. T'uncque indictio fiebat à Senatu,»ovilunium elle. Càm autem$e: nova Lune, nunc citius,nunc tardius obfervaretur, inde fa&um,ut non femper idem à Senatu menfis indiceretur caput feu initium, Quo pofito, apparet,fieri potuiffe,ut,qui conftituerent vequmviav x5 euCuyÍnv,illis menfis citius inciperer,qui z aa& Senatus indi&ionem,illis tardius;)nonnunquam uno die.In tali occurrentia faepe fa&um,ut qui religioftores inter Judaos erant.poftquam Pafcha comediffent diets. x7 cuQuyiar, idem rurfum& fecunda vice comederent x7 páaw,& novilunii à Senatu fa&am indi&tionem, Potuit id ita fieri Chrifti patientis tempore, Chriftus comedit 2 Paf.ha Afta Chrifli in cicna Pafchali, 244- De vero Zlgni à Chrifle comeff tempore,&5 Pafcha die in legeftatutos ducto initio menfis àLunz cv(vyia, Populus Hierofolymita. nus,du&to initio à p;s4& apparentia Luna indi&ta per Senatum.Ita& Chriftus legis implevit tempus,nec populus id violavit aut fupergreffus eft, licet Chriftus uno die citius; populus uno die ferius Pafcha mactarit& ederit, Uterque mactavit die 14.& comedit nocte diei 15. Sed;ut didum, Chriftus habita ratione ev/vyrac lunaris; populus 4$zetu;, Ita qui fecundum sv£v5 iav erat dies 15, fecundüm Qaer diestantüm fuit 14, Et qui fe.| cundum sv£5(a7 dies erat 14, fecundüm dar tantüm fuit dies i3, Ergo& Chriftus co.| medir PaGha in legitimo dic Pafchatis,& ipfe,ut verum Pafcha,eodem die ma&atusefl, quo Pafcha typicum macari folitum fuerat,& tuncà Judzis mactandum erat;nimirum die 14.mentis Nifunqui& 4bib, Necà Judsis,poftero die celebratum,injufto tempore, aut violatà hora; ia quam divinitus inftitutum erat, celebratum eft, Adeoque Chriftus J diverfo 1-fpcciu dici poteit,& in Pafchate crucifixus nec tamen in pafchate crucifixus, 7 come ile Palcha in pafchate,& comedille Pafcha ante Pafcha, Vezbo,nec Chriftus vio-; liu pixcepti reus efljnec Sacerdotes profanati feft&oycr,£ 9. t3. Quod autem Joh. 13:1, dicitur ez 9&priisnon ita accipiendum eftyacfi Pafcha D comeJillet aute felum,adeoque pracoccupaffet Pafcha edere ante pafchatis diem,ut Maria 5 mpeeats praoccupavit corpas ipfius smgere ante funerationis diem, Joannes enim docet qui« n dem, ute f fFum Pafcbale jcivi;tgefunrquod veuifct bora ipfrusyy.1.non autem dicit démo& quod v2. ait jpipoetiam factum fuiffe aute feft. Neq; ex eo,quod A poftolis vifum, D Chiiliü juflifleIudam emere uceejJaria in feftum;fequitur,talia illos non fuifle cogitaturos/f D Jajlum jam fuillet illà no&te,quà cüDomino G erzvor pafcbale comedebant.NamApollolos f, non latuit, Jadzcos feftü uno tunc die ferius incipere, habitá ratione apparitionisLunaris. h $.1$, Merenturantem confiderari,quz Chriftus tum ante,cum in hac ipfa coena,que« ultima illi fuit in ftatu exinanitionis,cgit;fecit;locutus eft. A miraculo initium factum. T Difcipulis, quos mifit, ut pararent e, dicit, bajslum aqua illis intrantibus in urbem lv Hierofolymam, obviam venturum, Patrem familias; in cujus domum ingreffuri effent, ü illis monítraturum droj sev 465a&epoptvcv, Luc.22:10,0.12. Marc.14:13.14.15, ut dixitil- m Irsy ita invenerunt, Marc, 14:16. Luc.22:13-. Ita remotifTima quaeque à fe novit Servator b nofter, Spirita nim.fito. Marc, 2:8. eias juuasrmc advenit ipfe cum difcipulis reliquis.Marc. T 14:17, dvcrese C dvéxao, Matt. 26:10. Luc.22:14.. Hec fe Pafcha valde defidera[Je comedert lu eum Uis, antequam pateretur, Luc.22:1j.. Fatum enim ita;ut eodem die Pafcha typicum Jj: à difcipulis comederetur, quo verum Pafcha pro illis ma&andum erar, Illa Pafchalis cu-"n na erat occafionem illi miniflratura,meliora inflituendi,pulcherrima prophetandi,&di- te: fcipulos falutaribus praceptis inftrruendi, Comefo hoc Pafchate adituruserat certamen, us quo coufummatarus erat omnia;& figurae veteres,adeoq;& terreftris pafchatis,implende[m omnes. D. boc paíchate inquit, fe nou ampliu guflaturum-ufjue duum compleatur in regnoDti, E, Luc.2::16, docens;in regno Dei implementum fore legalis hujus umbrae; ibique dicen- ü dum,G«doa iv Uorip iua k9USw oeigós 1Cor.5:7, In ccena Pafchali etiam fuit aerfee-& ev pocitlum, de quo nil quidem invenimus à Mofe praeceptum, ut coena tamen effet perfe- Jj &a, nec efus Agni infalubris,ab Ifraéle videtur additum.Ft certe comode híc adfuitqued C in meliore cena, quam paulà poft Dominus inftituitunius fymboli vicem fuftinere de- fix buit.Oc poculo PafchaliDominus gratits aisita dixit Non bibam ab boc geuimine vitiyijo, E dum regnum Dei veniat, Luc,22:v.17.18. Ergo in poculo fuit vinum, quod ex vite geni- jf tum eft, potuum utiliffimum, medicamentorum fuaviffimum& de obfoniis omnibus i homini gratillimum, i pfius quafi terre fanguis, In regno Dei, quod appropinquafe" hactenus lottone pedum difeipulorum. cap.VI.lib.s. 245 hactenus nunciaverat, nuncut adveniret, tempus aderat,fe id guftaturum innuit; ut enim poft refurrettionem Chriftus videtur ediffé, ita nec abfurdum, illum bibiffe, 5.16. Inter coenam furgit Dominus;& pofito pelluvio coepit lavare difcipulorum rav aiicipedes,& abflergere, Joh. 13: 4-17. Exfliterat in hac ccena qiaeversia in difcipulis, quis i/- Boiorum pe: lorum major effet. Luc 22: 24 Hanc fuperbam contentionem atu hoc humilitatisegre-^ gie retudit Dominus, Inter lotos fuit& Judas; edit enim de Pafchate,quidni& afperfus Bté pelve? Lotusinquam r4:«iZ«c, non lotus 75à xapdiav, Vos puri efiis, fed non omnes, uoverat enim axes didiviz edviv, Joh.cap. 13: 10. 11. Non fufficit lavari capsa[oso 1, Petr, 5: 21. Cor lavandum eft a inalitia, Jerem, 4: 14. $. 17. In hac etiam ceenairapax Bu m veda turbatus fuit Spiritu Dominus, G dixit, vuibatus ef Unus ex vobis prodet me, Joh. 13:21. Matth, 26: vers. 21, Marc. 14: 18. Sana illius SPirive. mens horrore& compaffione affecta fuit. Indoluit homini, in profundum exitium petulanterfe conjeduro. Horruit cogitans,quanta humanocordi infit malitiajingratitudo& fraus; quàm deplorabilem habiturus proditor effet finem,& qua illum fecutura mala. Difcipuli feifcitari fé mutuó«perunt, vic dpa em 4f cuv) 6 vef pir tpdoseiy Luc. 22: YX.23. imb& edédpa^vzei9. Matth, 26: 22, Marc.14: 19. Dominus illum id facturum omnibus aperuit, qui sanum fecum intingeret in cating Matt, 26:23. Marc. 14: 20. & in fpecie illi difcipulo, ev àza, ille eff, cui ego intinBam offulam dabo, Joh.1 3:2 3-26. Denique ipfi proditori, non fine ingenti protervia roganti, Mári i9 eipu, jaCCi, dixit, vo eias, Matt. 26:25. Simul deplorabilem illius conditionem aperte gemuit, mele: illi fore, ff umquam natus efe, Matt, 26:24, Certéenim long? melius eft non nafci, quàm natum fieri ferpentis antiqui organum, eene Filium(Matth, 23 15.)& perditious exemplum, Parum juvat, hominem te effe, vidifIe, agnoviffe Servatorem, guftaffe illius dpraueic, fi deinde finis tuus eft, ut Juda exftitit, Prout&' 4ouícy€ manu Domini accepit; iuzravit in illuin Satanas. Joh.13: 27. qui jam ante iutraverat;& fcelus, quod meditabatur, ín cor illius injecerat, Luc, 22:3. Joh.13:2.. Intraviz, inquam,& infernalibus ita totum agitavit furiis, ut quiefcete; aut continere fe diutius haut potuerit, Chriftus perfpecum id habens, cum tenere illum poffet per potentiam 5 aut obftaculum illi ponere, ne pergeret, ut Afinz Bileam, fciens fe veniffe in banc boram Joh. 12:27. jubet illumfeftinare, Quod facis, fac cito, Joha3: 27. Nec cunctatus proditor tvbéuc i£ 6er. Joh. 13:30. ltadeíerens Dominum fuum, deferuit Jfexov/ze fuse.&Apov,& viam ftravit eic* TóTov* idi, AC. 1:17.25, Erat autem nox, cum cxiret Proditor, Joh. 13: 30. Ita certé vuv) arapid ibn«Jes, t.Cor i1:23. Squalida nox& obducta delevit proditorem. Qui QabA« facit, cdit In.em Joh, 3: 20. opera tenebrarum noGlem amant, Rom, 13:12. Et tantüm cena uocis habuit mortale hoc pe&us;. ut exivir, dixit Jefus, Name glorificatus eff Filius bominis,& Deus slorisicatus efl in illo«dj iv8os dpEdad awvóv. Joh, 13:31. 32. PajJio Chrifti, quam Judas proditor accelerabat, via gleri« eft, conjunta enim funt,«48e, x4] eic dicav eimvAbey Luc. 24:26. confer Joh. 12: 28, $.18. Sub finemPafchalis convivii aliud 4igzror inftituit, quod sav soy loo sveeasov qüituir fa. dicitur 1, Cor, 11: z r, qua de inflitutione fuperiore a&um capite, Nunctantüm confide.*'a cenam. randa fuperfunt illa verba, quae haufto errexe dixit, Non bibam à nunc ex boc geniwine vitis, ufque in diem ilumquum illud bibam cum vobis«ayiv novum in rcgno Patris mei. Matt, 26:29. Marc.14.:25. Docemur 1, In poculofuiffe fru&um vitis hoc eft, vinum; non aqua,nec vinum aqua dilutum,fed fru&u vizis tantüm, h.e, merum vinum. 2. Chriftum de vino coena bibiffe; adeoque ut Baptifi mam m& Conamin fe initiaífe& confecraffe, j 3 Vi 246 De Chrift fermonibus m cana babitis. Cap. VI. Liba. y. Vinum nourmi futurum, novitate nimirum Spirituali. In Chri/fo fa9la funt nova oumiía, 2 Cor.s.v.17. Ideo& creature, in ufu m hominis creatze, Sunt enim in Chriffo fandi. cate& purgata; dz usraNnpiy omnium| po syaeigixs VTim.4:3. Puri omnia funt pura, Titi vts. Novis(ff qui in Chriflo,nova creatiira. 2 Cor.:v.17.) omnia fata funt nova 4. Hoc mmm viuum fe bibiturum cum difcipulis fuis inresno Patris A&or. 1e v.a1, eund pSp xd uu ericUN eure us,(o avag nal ex TOv 5o vexpov, Deinde poteft& per N iud intelligi id, quod analogum vine eft, ut fignificetur /dem, non rtmero, nec jjecis, fed analo;ia, Vino analogum elt gaudii, quodin Chrifto paílo& glorificato habetur, ut vinum cl& vite; ita gaudium hoc e Chrifto, Spirituali vite,— Id vinum dicitur»:vt, ad denotandum illius excellentiam& eximietatem,— Ita canticum novum dicker exiis& Nomeu novi, quod ex.ellen: eft. Apoc.3:9. Apoc.— dra fenfus erit, In regno Patris vinum nani bibi, hoc eft, novum gaudium, novam laetitiam percipi in Spiritu, In rezgo Patris id bibere datur; quia major in illo elt[titia rax, iflitia, Rom. 14:17. confer Ef, s: Feuite(5 emite[ime argento(5 pretio Finm(5 Lac,— Hoc novum vinum bibit Chriftus crm Apoftolis. Sancii enim laetantur in Chrifto; Chriftus in illis. . confer Luc. 22:30. von Jara, 3.19. De cona hac proditor Judas non videtur participaffe, Accepta enim fila Papavit. ludas, fchali ilico exierar, Joh.:3:30. adeoque, antequam Dominica ccena inftituta fuit, abierat. Si de illa participaffet; iudicium fibi ediflet. y Cor. 11:19.& quod jam grave fatis mifero incumbebat, auxiflet& duplici modo rem fanguinis Domini factus fuller. 1 Cor, 11:27. Offida illi data, non probat illum cenz communicafle, Fuit enim e Pafchate,ut ex iutiucicne apparet, Ex verbis, Luce 22: 21, Sed eccey mons proden'is me, mecum in menja efl 5 quie poft diftributionem calicis à Luca narrantur, videtur fequi, in cena manum proditoris adhuc fuiffe in menfa,| Sed potuit id dici à Luca per óesphoyian; quemadmodum& id, quod addit, Fc il/j Femini,&c, Luc. 22:22. quod ex Matthao& Marco conflat, in initio cenz Pafchalis dixiffe Dominum. MAMMA$. 20. Inhacipfa coena complura alia locutus eft Servator. Dij]cuit illi:,ac veftamen(iccabai n. to quafi legat Regrzem, ut Pater ipfi i&iG Luc.22:25.. confer Apoc.::6. Hujus legatioera. nis confequens fore, ut edant d bibunt in meufacjus in regno eus, Qj. jeaeaut m tbr.us ine dicantes Va, tribus Ifrael Luc.22:30. Sed ut regum Domin zz eff ex boc miudo Joh.:8. v.56. ita nec m^nfaejus. ncc edere& bibrie in menfa ejus, nec róroni, nec jadicia funt de hoc mundo, Etiam infidiasSatangexpofuit, Qr«cfrvit vos vzuzil ire at triticum Lucit v. 21. lllis opponit fuam surerceironem, Ego vero petii pro te, Simon, ue fides tua dejiiat. Luc.:::52. Fides fan&orüm non deficir,quia Chriftus pro illis petit, Hebr.7:25. Imà & caritatem de optima notacommendavit.. Pre eptzm yovum do oobis, iva d'yamars a)Mi^ue Johor3 34.35. Imó omnia eximia illa, que defcripta funt. Joh. 14.15.16. in eadem cena clocutus eft,| Denique& e/atis in calumoculis fudit orationem illam fublimem, efficacem, profundam, confolatoriam, quae fixa attentione legi cottidie& confiderari meretur, Joh.cap.i7. $.21. Id autem percgrinius videri poffit; Qui non babet, nimirum nummos aut facul. tatem, veudat veflem,&& emat gluduim,. Luc,22:36. Num autor fa&us eft Ditcipulis,accingendi gladios,& acie gladii percutiendi adverfantes? Hautquaquam. Allegorica hzc funt verba, Docere voluit, graves imminere procellas, dira initare, magnum hoftes imperum fa&turos; mature de armis profpiciendum;acquirendum g/adizam: haut carnalem, fed fpiritualem, 7a udxegav T veil, Ephef.ó,vers, 17. neque enim arma yiilitia nofira GM "De Chriffo£z montem olearum exeunte. Cap.VI. Lib... 247 nofira funt carnalis, 2. Cor. 10: 4. Imó hunc gladium acquirendum etiam cuim difpendio: Parenti uoitri, hoc eit, omni nifu& contentione, Neque enim de carnali gladio locutum Dominum res ipfa oftendit, quid potuilfent pauci illi gladii, quos miferi difcipuli acciagerent$ quam vaiuillent vim repellere? 1mà id paulo poft€ reprehenfione Petri ob itri&um enfem etiam magis apparet. Regnum Chrifti non eft de hoc mundo. Ne ergo arma fuorum(int de hoc mundo. Pugna Sanctorum eft Spiritualis, Talia oportet ut& fint illorum arma, Rudes difcipuli putant Dominum de gladiis xeporoiíroi; loqui; ideà dicunt éd dijo, Dominus: ieavér£2, ac fidicat. Talium gladiorum plus quam fanis haberis. Ego veró deillis non loquor. Cercé fi de gladiis humanis locutus effer, fine dubio dixillet, D-«v nonfatis unt; non füfficiunt, Nunc duos futficere inquiens,fatis oftendit, de alio fe gladio locutum. 9.22. Nequeunquam in mundo habita cena eft notabilior& fignificantior hac ulti- Entomia utmi Domini, Hic Pa!cha typicam efürn;& à Pafchate vero comefum eft, Figuram intus jim ena - 7 7]..]..... omini, 1n fe tui accepit Dominus, Ederunt digni&indigni. Undecim puri,& unus Proditor. Hic intlitura melior ccena, in recordationem meliorum beneficiorum.| HancDominus fancbificavic& inibituiioae,& przfentia& communicatione, Hic ultima fere ad difcipulos locutus eit vcrba;& ultimam aperuit voluntatem, quam ratificavit per mortem. Hic promila maxima publicavit;& ingentia myfleria revelavit, Hic Proditorem fuum indicavit, Patrem coleltem glorihicavit. Difcipulos ad humilitatem charitatemque invitavit& ad futuram melioris Teitamenti& regninovitatem initiavit, Hinc egreilus ad ulamum prodiit certamen,& fponte in manus fe conjiciens hoftium, fpontaneam ac voluntariam victimam fefe demonltravit, Hincexiit, ut impleret, quod in Typico PaÍchate tam longo intervallo erat adumbratum;& in cena Dorninica dobet venire in recordationem, X elle in perpetuam annunciationem, 4.23. Finiracena exivit Jefus; écrud.. m vcujaezudiuem, ad montem olearum. Luc, 22: pog cenam 39. Ibi enum folebat de uozie ac2:6:66 peruociare. Luc.21: 37. Monsille ita dictus eft, exitio mos€o quod frequens ellet oleis, Inter illum& Hicrofolymam$apa7£ vallis erat, quam zor- em olearens VY Kidron, ita di&us vel ab azrore aquarum, vel à frequentibus cedrz;, interfecabat. Trajiciendus erat hic torrens, antequam in montem veniretur olearum. Inde quod alii Evangelifte, exiviz in monzemolearun, id Joannes expreffit, exiiz utra terrentem Cedron cap. 18: vers.1, Trans torrentem hunc mons olearum erat. David in fuga tranfíít Y 2333 2.8am. 15:23. Filius Davideundem tranfit non, ut aufugiat fed ut capiendui fe hoftibus(itat, Difcipuli comitati funt Jefum. Johag: 1. Luc. 22: 39. Mlienim" funt«i d/aueoSoanéres 7 TW AQiG C" TOi; wCIpa G JuoiG dv Luc.22:28. omnes adfuerunr, Solus abfuit proditor, qui id agebat, ut sóv pucr adixfac, aut jam folutum, aut re bene gefta folvendum, mereretur. f, 24. Hicinvia praedicit difcipulis fore,ut omnes fzaudalizentur in illo ila node Matt. y a 26: ,1. Marc. 14:127. jam antea dixerat.£cce venit bora,(5 unc venit, ut di/eroamini tialis. quilibet iu propria, qy me f lam iquat, Joh. cap. 16: vers. 52. Nunc id repetit,& magis jud omnes quid dicit: e d'aoudrácedre otfeudemini. In aliquo sxasd'e»iC56, e(t, effeudi in alicujus 5:ndanzasvel verbo vel fa&a, vel eventis, feu in eo, quod alicui accidit& evenit, In verbo, Marr, 9^ Cap:i5: 12. Pharifzi dxe(gvrez voy Myov iceavd'aA inr. In fa-Jo Matt, 17:27. va. euard'apiso Rp auvés ito ad mare,(9 ejice basia, Non folut:one didrachmorum dicit illos fcandalizandos. In eventis Matthag:zc. Rosin 9A& doy us iviU: szavd aAD. Joh,16; 1. Hec dixi vobis, iva uit cxard'souis 5 nimirum in perfecutionibus vobis Mu 248De[Candaliz.atione difcipulorum a(briftoprad.cap.V] ib, vobis fuperventuris. confer vers.2. De his in univerfum modis intelligendum eft verbum Chrifti Matt. 11: 6. Luc,7: 2 3. Beatus, océay uà axavdaxidyy&v tuoi; cui nec verba mea,nec fatta, nec conditio offendiculo eft. Hic cum dicit, fcandalizandos in fe hac ipfa node diícipulos, non de offenfione& verbis capta, neque& factis; fed qua ex eventuris ipfi ca. pienda erat, loquitur, Chriftum capiendum, vinciendum, abducendum, ig mang peccaroriam tradendum, ut illa nocte fa&um eft, id difcipulis vifum eft peregrinum, id capere non potuerunt, quomodo fieri poffet,ut filius Dei vivi tam indignum in modum tratta. retur; id offendit illorum mentes.cogitationes;|& conceptas de Chrifto opiniones. Quis nefcit.peregrina ipfis vifa,quaeChriftus de paffionibus fuis pr dixerat? Nonne Petrusaufus eft Chrifto illa narranti£iuav, ipfi Chrifto fa&us e«dvd 2v? Matt.16: 22. Imócum Luc.18: 31, 22.33. de paffionibus& contumeliis fuis cla:& loqueretur, tamen illi&dw cé. mov Guriizav, 2j vx. Uylroonor x AeyépSua verf. 34. Credebant, Chriftum elle Filium Dei, cu« v8ga Servatorem. Scd cogitarunt,falutem ab illo acquiri poffe citra tanta z49/u4G. Igitur cum Chriftum viderunt in illa tradi,ut cum proditus eft,videre ceperunt, annon putabimus, illos inhifce eventis maxime turbatos& fcandalizatosetle;& in fe difceptaffe& harfitantes cogitaffe, /jeravimus, quod bic$e 6 nov Avrpe SG v Topas^ Luc.24: 21, unde ergo dvd vs? ItaPetrus,. s pit égaj correo, Matt.16: 22. Haec. in Chrifto fcandalizatio & in captura ejus ac ligatione,ac abductione,& traditione offenfio eoufque abiit,ut owuts, fugerent develinquentes Jefum, Matt.26:«6. In Petro autem, ut non quidem fugeret; ftd $9 uAxpéSw fequeretur,& randem turpiter abnegaret.Scandalizati funt in Chrifti captura & vinculis; noluerunt de illis participare, ideo omnes difperguntur, Petrus abnegit; quilibet ad fua fecedit. Non ita frandalizati funt difcipuli in Chrifto, ut Phurif.i Mattis, v.12, aut Nazareni Matt.13: 57. quibus fuit eri(9- 5 necut illi difciuli, qui offenfi illius Sermone, dini Sor eis& ómivw. Joh.6, 60.61.66. Sed ita tamen,ut haffitarent,nec conciliare illa poffent,quz evenire Chrifto videbant cum opinione fua de Chrifto; certé ut nollent Chrifto capto adeffc;aut in vinculis illiusgnominia,zaS5420, nip Q- trem partem babert, Ita cert Petra falutis ipfis difcipulis fuis, quos ut idra;& m xósqap eic iA Q- indo Joh, 13,!. exítitit aéapu exavdaAw. 1 Petr,2: 7. pitpule.—.2$. Hacfcandalizatorum in Chrifto capto difcipulorum 7224 defzripta ejl difperrum difpe fio,— Perciriam Pafforem(5 differgentur oves gregis, Matt.26: 31. Marc,14: 27. Aliud eft inn in Cbriflo fcandalizmri 5 aliud differgi,— Is fcandalizatur, qui ea, qua in Chriftum irruerunt, dubius, anceps, haefitans confiderat, qui ea cum mente fua& opinione conciliare * non poteft, cui illa mira& peregrina videntur,& quafi Chriftum non deceant,— Is iJEergitur, qui Chriftum deferit,& alia loca petit, nec Chriftum indivulse fequitur. Scandalizationem fequi folet difperfio; in quo enim fcandalizamur, ab eo proclive eft, ut difpergamur& feparemur Dum Prophetia predixit difperfionem ovium,fimul innuit fcandalizationem illarum. Ipfius Prophetae verba ita habent Zach.i3: 7. nào nyon ng 3n INXDD Percute Pajlorem, 6. difbergantur oves. Proecedit, G/adie f'arge[uper Paflorem meum, &c. fequitur, Percute Paflor.m.. Eft fermo ad gladium,| Chriftus, Paffor Dei, percuff eft. Ef. 5:4. COTON 20 Percuffus Deus, feu Dei, 1, F'irga. Mich.4:13.. Virga 12" prrcutiuut fuper maxilla judicem Ifraélis,Efa g0:6.. Tergum meum dedi C2^209 percutientibus, 2. Gladio, Ita hic, Non quidem habuit amputatum caput[; non przcifos manus& pedes; nil minus tamen g/adio ictus efl. Afanus ejus perforata& pedes. Latus ejus confoffum eft Aí»lancea, Zinimam pervafit f»upzia gladiu. Si id de Maria dicitur, Luc. 2:3f. qua paflioneseminus tantüm afpexit, quidni magisdeFilio, qui illas fenfit eni Petri arrogantia à Domino vefutata. Cap.VI.Lib.s. 249 Denique percuíTus eft eladio, quia mandato fumme ifeeía poteflat, quae ab) aaoipar qope gladum ferr, Rom,13, 4... in judicium mortis traditus eft, Hunc gladium, fummam in terris poteftatem,"Xy. dominationem, alloquitur Dominus, jubens percutere pafforem, Quod g/adin fecit, juflu quafi Dei fecit; quia 75 ée«epflin Bui 3, apoyres( G0 9«s Actor.2, V.23, dvo9 data eft illi£«cia quà ufuseft x7 GO uos. Joan.:9, 11. Ideo Deo ipfi tribuit Servator, málazo percutiam, quod confilio Dei& moderante providentia fecit gladius, Peraitiam& dijjergentur oves, Coepit tantüm periti, hoc eft, apprehendi, ligari, abduci, & oves jam fugiunt, quid fecerunt, ubi plené rercu[fus eft;cruci adfixus,.cum improbis numeratus! Dulce eftovium nomen; quo Chriftus etiam in Evangelio ufus Joan.10, 11, 15, 16. quod fan&os memores facit fuarum aberraziontm, 1 Petr,2, 25,& imminentium pafJronuim Rom.8,;6,& agendz aut exercendee patienti Efa.s 3, ver, 7.& cure paftoralis, qu pro illis excubat Joan. 10; verf, 11,& officii, quod pa(tori fuo debent, Joann, cap. 10, VeIS. 4.9. 14.16, 9.26. Simul indicavit Dominus difcipulis fuam refzrreSionem,& ubi excitatum illum quarere& convenire debeant,quoties pa/Jronem fuam predixit,toties de refurretlione etiam fua verba fecit, Matt.16,21, 17,22.23. Luc.18.v.33. M 5€ tyspDira] pe, cpod£o ójas 6; 7 yaNiA aar, Matt, 26, 32, Marc4, 28. Id ita fa&um, etiam Angelus é fepulchro teftatus eft. Matt,28, 7. Marc.16;7.. Non ergo di/ferfio ovium futura erat diuturna; nec fcandalizatio talis, ut fides illorum deficiat, Paftor in Galilzea oves fcandalizatas colle&urus& benigné recepturus erat. Etiam refute rectionem fuam indi. cavit, $.27. Petrus arroganter Domino refpondit. Matt.26, 33. 35. Marc.14, 29.31. Si agr. Petri atto mes alii.[candalizentur, 4YN 9x iyd, Superba vanitas, De aliorum conflantia facile dubitat, de fua gloriatur; imà ad mortem& carcerem ufque. Luc.22, Vers, 3 3. confer Joan, 13, 38, Animam meam pro te ponam, Petti jactantia animam addidit omnibu d(éro; 5 x2) 4l ever, Marc.14, vers, 31, Matt.26, vers,35. Sed mentiti omnes funt, Et nullus gravius impegit Petro. Servator /amofum illius cor,& inconftans pe&tus perfpectum habens, dicit illi, Im bac ipfa nocle, antequam Gallus cantet, ter abnegabis me, Matt, cap. 26,vers.44. conferLuc2,vers.34. uà eidévay us. confer Joan.13, vers. 58. Apud Marcum eft, antequam dic bi cantet, cap.14., vers.3o. Gallus, canorum animal» ter de nocle canit, Tria tempora cantus fervat, matutinuscantus clariffimus eft. Cantu Gallorum Graece dicitur'AxexGpepovis 5. Latine Galliciniwm. Ante fecundum cantum terna Petri abnegatio facta eft. Poft primam prima vice cecinit. Poft fecundam& tertiam fecunda vice. Marc 14, 68. 72. gantia à Do» mino retuía, $.28. Progreffus Jefus venit in villam diam Getfemaneb y«9eusav Matt.;36. Marc, venitiahor. 14 31. E(t quai CO'JOU 89 valla pinguium, aut VU Dl prelum olei, aut ID'01 31v; fr. 10m Getfegui, aut*2D'O71 val fignorum, hoc eft; valde infignis vallis,dicitur fuiffe va/lz ad radices montis oliveti longé ameni/Jima, Joan.18, x. dicitur«$m Qe bortus, ibi convenerat Jefu: cum difipulis fuis monis fepe, Joan. 138, 2. eratque adeo locus ipfi familiaris, Luc.2 40. qué, Q5£n Go Tó«, De monte olearum obfervatum do&is,quod vatca illa rubra, Num, 19. qua olim extra caffra ma&labatur.vers,3. exftru&to templo, in monte hoc mactata fuerit, ade pulchre typo refpondit veritas, In ipfo hoc loco fanguinem fudavit Dominus, manch, qui fanguine vacce toties humectatus fuerat, Ibi Paffio $.29. Ibi federe juffis Difcipulis longius aliquanto feceffit,nec folus tamen fed affemti5, Petro, Tacobo, Tobanne, Matt.26, 36.37. Marc.t4, 32.33. ut qui olim fuerant in sonte[bellatores fue magnificentia, Matt, 17, vers, t, A1 Petr, 1, vers. 16, nunc fierent teftes 11 anxieChrifti caepit, cujus hie floria ad quatuor"t claifes tefete tur, De Chrifti pasfionibus.. Cap.VI. Liba. ffimz. Et híc paftio Chrifti cepit;cujus hiftoriam unanimiter con. fignarunt Evangeliftz, ita tamen, ut finguli idc quid, quod alii praeterierunt, obfer. varint,ut ex ipfa tractatione apparebit. Memoriae juvandae caus omnis hac hiftoria in quatuor diftribui claffes poterit, Prima aget de lisque i borto Chrifto evenerunt. Se. cunda de iis, quz in domo fummi Pontificis, Tertia de iis, qua in Pratorio, Quarta de iis, quz in Golgata. cues$30. Inbortotria funtattendenda,:. Triflitia, 2. Effufze preces. 3. Captura, preme—$3. De triflitia Matt.26: 37.»p2266^u veicoG cupit triflari. Chriftus in vita fua utexnltatioues,& gaudia, Luc. 1c: 21. 9; aNuau(aG mU m oiipai, ita& triflitiam& alterationes fenfit. Marc. 3: f. cvv Q- Vr 08 mropoed Vaapdias&-T8r, unde Chrifti /ueryma, Luc, cap.19. Y, 41. tz^4u7*, loann.It, vers. 35. id'üxpuss, nifl à^72*. Hic tamen major& infolita Sanctum occupavit; nimirum talis, qualem experiri decebat, qui ob peccata to;ius mundi contriftari debebat,| Longe errat Orígenes, ita in hc verbacommentatus, Cejit triflari, inquit, uibil amplins triflitie vel pavorrs patiens nifi principium tantim, Nec euim f viptum efl, quia pavit vel trillatus efl fed, capit pavere Gy cepit trijlari, Sed non levem fuille triftitiam Chrifti inde fatis apparet, quod(imul é Zdwuía& dyavia eap,&tam mirabiliter fudavit, Verbo s;2a6 non quantitas aut magnitudo triftitiz, fed initium temporis, quo cepit, notatur, Non tantüm dicitur fuiffe rriffz, fed mus Q- pertrijirs, valde triftis,— Ita apud Arift,4, moral, cap. 7, 2j ert tivvygr etezspas(gap y ve drvu uv cipium ey neque in fecundis valde latus erit, neque in adverfa vl le trijíis, I idymo- 4.3: Nec triflaritantüm, fed& d Fnucvem, d Juuerey Suide eft 2jar Avmé&t. Hefy06. chio d2evidv anzi, cum gravi dolore lu&tari, Eufthatio ad Iliad, K, 4Aiem 3j&urzaen gen"Axdem eft iaclari& inquietari febricitautilus tribuitur. Plutarchus de Zmtonio,cum Cle patram anxie exfpectaret, Éoadwraant 5 ansue ddnperov 93s, INotatur Servatorem noftrum fummis angoribus jactatum, inquietatum,& perculfum fuitfe,, Cepit dd vpevem, hoc eft, angi gravis/ane& horribiliter, Semel adhuc lixc vox occurrit. Phil.2: 26. Epaphroditus dicitur fuille«drzrev, ut autem caufa hujus in Epaphrodito druzrias multis gradibus fuit inferior, ita& adwporia ipfa, &ufu-- J.B dmo& ix221Co8t, Marc, 14. 33. hoc eft, expavefcere& pene exanimari: Marc, Kan,^— 36:5. de mulieribus dicitur Sau Gr. vers, 6. u»ésSouCe i. Facta funt istapCa atfnit, AC 3: 11. izAMer(as Sape: Q$ucacier inler funt pavore e fiupore. Tgitur& Sp Qe C ineasis mentem Servatoris occupavit, Ww effe$24. Imo& cepit ejje& yia Linc. 22:4. Laértio 45 ov» eft q:5- zd ou qya^ pa e ds elo, 0... Damafceno, 4:0 9- d/2z uto: yer aou iac qp: nen Se Poerv€ CETTIZ MATE ue axo, Tiuior fraffrati uis jfei( cperis. Scrvatoray oviay fentit, lu&tam, intrinfecum certamen in mente fua, Hujus d5 ere; vox ef E497 4. F/ ego Zlixi, certe 2. in fruftra laberavi, OLD WO mi duane Qj vant viu gcn cocfranf. Sed ftatim fe colligens dicit, certi Jue neum cao Dominic e 6| era Imerces cn Dco mto, Hou f.25. Denique ccepit /ztdare, Sed fudorem mirum plane& preternaturalem. Exfitir ' vesó fudor ejus éeci SpéuCea ima Q- ttt orm[augus ex omnibus poris exeuntis, xat Cafrz mie G3 9 hu defcendintes ii rirram, Luc 22: 44. non per corpus tantüm deftillantes, f ed anta copia dclabentes, ut in terram ipíam, tluvij in^i:r. dcuerent, Verum efl, etiamnum nonnullorum hominum fudorem fanguinem ref.rre.. Qui vinum rubrum lagrius hauferunt, in illis reliquiae vini indigeítae per füdores fubrubicundos nonnunquam 230 anxietatis fuz profundi aU. | | De(rifli paffonibus. Cap. VI. Lib.a. nt quam exeunt, Idem fit, quum nimis tenuis fanguis eft,& naturá languidior. Etiam in mulieribus, cum menfes illisfiftuntur, In Libya dicitur vipera, Hemorrbos dicta; iaveniri,cujus morfu vulneratum corpus per poros oiancs fanguinem emittit. Lucanuslib. 9. ImprefJitidentes Hamorrbois afpera Tullo. ,,. oinnia mearbra emifere fimul rutilum pro[anguine virus, Sanguis erant lacrime: quacunque feramina novit bumor y ab iis largus manat eruor, ora redundant,& patule nares, Sudor rubet; omuia leuis membra fluunt veu, De fudore cruento confule Marcellum Donatum, de medica hiftoria mirabili. libr 1, cap. 2. Sed alius plané cruentus hic fudor Chri(li;non ingurgitavit in fe merum,non morbis languefactus et, non viperz dente correptus;non veneno illius infe&us,quod corporis compage foluta;fanguinem per omnes poros expellere, Bené fanus,quoad corpus, inter preces, rali fudore fluxit, qui guzztatim dclapfus, ipfam terram humectavit, Cogitemus hic ferpentem antiquum, viperam illam infernalem, tantum fudorem Servatori expreffiffe. 4$. 36. In hác Adzu, dd uovíe, 9dpuGl, dyuvia& idpuvi emiíit vocem hanc, e&iAvarós 69r Triftis eft 8 duxs uu Roc Savas, Matt, 26:38. Marc. 14:34. Inde liquet 1, Omnia hac in fan-*nimsmes &am ipfius animam inruille, Inimici corpus pottterzut occidere, non animam. Matt, 10: 28. mortem, Igitur àmanibushominum immunis manfit auiz/4,non tamen expers angorum& paffionum relicta ipfa, Totus Chriftus debuit pati, per quem totus homo debuit reconciliari, Igitur& anima illius, 2. Triftitiam&&dwacviav ad mortem fuiffe, hoceft, non tantüm lethalem& graviffimam, ut Ezechias dicitur ecroraj[e 7W22ad mortem, hoc eft; lethaliter Ef. 38: 1.& Jonasqueritur /712 272 /7WY3 exardui ad. mortem Jon. 4:y. 9. Sed ad mortem ufque duraffe. Igitur& in horto,& in prtorio,& in cruce,inter fummos dolores corporis, manfit Aóz» haec& zdwuoria, nec terminata eft nifi in ipfa morte. $.37. Triftitiae hujus caufa, non fuit /ibera; ut docent Pontifici; Chriftum hác triftitià Debuii iu omnino carere potuiffe& libera voluntatis ele&ione eam fufcepilTe; potuiile effe fine i]. 82r la vitimam perfectam; fed ueceffaria, hoc eft, ut debuit Chriftus paci, ita& contriflari ac angi, Fuit triftitia pars poenae pro nobis debitae, Luc. 12: o, Bali 6o Dxvliivag, xej muc cuitycus, Habuit ita euvéy sS conflringi. Hoceít vi fponfionis fuz pro nobis obligatus fuit. Anima debuitextrema pati;quae animas debuit redimere, Tri(itia folet oriri vel é fenfu mali praefentis, vel€ metu futuri, E fenfu mali,quod animam afficiebat Domini, triftis illa facta eft. Reatustotius mundi, peccata omnium, ira Dei, legis exfecratio, Diaboli infeftatio fan&iffimam animam preílit. E fenfu mali futuri; tum paffionum, qua corpori imminebant, tum tentationum,quas difcipuli fui fenfuri erant, tum periculorum,ia que Judas hoftesque,quibus mira charitate indoluir; delapfuri erant,triftitia illa multüm aucta eft.Exizebatur pzna peccatorum noftrorum, 77292 SY£j ille[abacius fuit. Ef. 51:7. Irruere in illum fecerat Domints peccatum omninm uofiruim, ibidem vers, 6, Sub hac mole,& onere gemuit, fufpiravir, fudavit triftatus eft, $.38. Caterumnulla lingua eloqui;nulla mens cogitatione affequi poteft zrif/irie,an- Migntiudo xictatr'& borroris magnitudinem,cüm qua anima fanétilimaServatoris collu&ata eft.Ta. tis& lis illa fuit,qualem juftitia divina& Lex immutabilis exegit ad ihasuv expiationem pecca- EUR torum 5X4? xisuu. Corpus Servatoris diriffima fenfit, flagella, i&us, perforationes, confoffiones, offium folutionem. Anima prior fenfit, diutius fenfit,& diriora fenfit, Inde queritur, fe e/Ffain ut aquain, cor ejus factum ut cerain liquefacium in inedi; vi[cerum. Pf, 21:vers.15. Cormmeum dereliquit me. Píalm, 40: 13. Tuliterrores tuos, V A28 deficio, PÍ. 88:16. Super me tranfiverunt excandefcentia tue, formidines tue conflezuayimit me. Noti tei tenebre, ibid. v.16, 17, 18. Tanta fuit haec d ovía;ut mitti é celo Zugelus debuerit àni41 A D Oratio Dcmini, Explicatut, Poffibilia Deo quz? poculum quid in fi cris fignifi «et, 252 De Chrifü paffonibus. Cap.VI.Lib.;. du» air iv, corroborans eum. Luc,22:43. hon externa attulit confortativa Angelus, Ani. to fan&iifimi male erat. Externa illa remedia juvare non poterant, Solatium potius & verbum bonum lu&anti Servatori attulit, Mofes& Elias in monte dixerunt sli if» Jud Luc.9:3t. Angelus etiam hujus:£iZv neceffitatem, utilitatem, efficaciam, pre tium enarrando, luctantem Jefum tanto folatio corroborare optime potuit, Joan, 12:19, dicebat populus, /Ingelus locutus efl illi. Hlic vere Angelus collocutus eft cum illo,(i non ad aures, certe ad animum. $ 39. Ira trif/is Dominus& 6 zyovía eyesnsxsG oravit& quidem àxlerígeo intenfus, vehementer ardenter, magna vi animi, magnonifu vocis, Luc.22:44. uices«e Inclnecac epos* d'uui Syov auc aiv Un Savderu, uS; npuryic iopupsc C d'uxpiar aportrbyxat, Hebr.5.v.7. otavit 2ieava&eas avalfus à difüpulis oce»i6u EcAbu) jachus lapidis inflar, Luc.zi v.qa, confer Matt.26.v.39.(9 progre[Jus parum. Oravit pofitis feu flexis genubus Luc,22: 41, imó iu faciem prolapfus Matt.26:39, Marc,14:3f. Oravit pluries& perintervalla,imnó 3» de, éx cpíre, Matt.6:v.39.42.44. Ita& defe Paulus, egi: eagecaAw 2 Cor.12:8. oravit, ut, fi po[Jibie effet, tranfiret ab ipfo bora bec. Marc.cap.14.vers. 3f. Ita& ante pafchalem coenam dixerat, ferva me ex bora bác, Joan, 12:277, Formula orationis, quà in horto ufus, hzec fuit, 455a Pater, omnia po[Jibilia tibi. Transfer poculum à me boc, d E viigo SAv, dA vie, Marc. 14:36. Pater mi, fi poj]ibile efl, tranféat a mey&c, Matt.26:39. Lucasabruptius 22:42. Pater, ei£924&apgireyzeév G adieu véG. Si vtlles tramferre po:ulum boc,&c. Itaoptantiserit. Pote(t& effezimewzrei, que non dedecuit meftiffimum Servatorem, /rvis transferre,&c.^34 fiat. In quodam vetere codice dicitureffe,&£A, aaptreyxa], ft vis, transfer. Poteft& infinitivum pro imperati« vo venire, Secunda& tertia vice orans dixit 7 auvór Ac?or, Marc.14:39.. Matt.26:44« nifi quod parva variatio eft in fecunda vice, ut Matthaeus retulit vers,2, Pater qi, fium potejl poculum boc zranfire à me, nift id bibam, fiat voluntas tua, $40. dbba, inquit, id dulce illud nomen eft, quod& nos clamamus in Spiritu uode eva, Rom.8.vers,15, Galat.4:6. Origine Syriacum, 4fbba Pater, bis clamat, Pattr, Pater, ut defiderii fui vehementia conftet, Paternum animum& amorem follicitat, Omnia poffibilia tibi, confer Marc.10:27. Luc18:27. Job.42:2. Quidquid ad gloriam Dei facit; id omne Deo poffibile eft, qua cum illa pugnant, non poteft, quia omnia potefl, Turpia facere pofle& ingloria, non potentie, fed impotentize argumentum eft Multa funt poffibilia re, hoc eft; poffent fieri, fed non funt poffibilia jure, hoc eft, injufte fierent. Potuilfet poczlum à Chrifto transferri; potuiffet Satanas cohiberi, potuiflent an gelorum legiones in fübfidium Jefu mitti, potuiflent Judei accufatores confundi;& fententia condemnatoria Pilati prohiberi, Sed non potuit id jure, obftitit& aeus uiri, Luc,22:22. obfüitit Prophetiz verbum, Matt.26:54. Eft autem juftitia& veritas om. nium divinarum actionum norma& regula; quam haut abuegat, ut nec fé ipfiim, 2 TIm, Cap.2.*.13. Ita& Paulus dicit Galat.4:v 15. Teffor volis, qscd, fi po[Jibile, oculos veliror eruentes dedifjetis mibi, Potuiflent Galatee oculos fuos configere, Sed non potuerünt id falvà charitate, qua quilibet tenetur fibi, Ideó e diuair, Sub hacetiam conditione petit Servator, cauia tibi, Pater, polJibilta, quae falva gloria tua fieri poffunt. Transfer pol]ibile efl poctlum,&c. $41. Tà morienv 296 poculum boc, quod przfens erat& jam hauriebat,& plenius jam jam hauriendum erat,petit zransferri& zt traujeat à fe, ut ne id bibat.. Poculum eft vas aptum continendo potui, Diogenes ollam confringebat, quia manum ad au "De Chrifli paffionibus, Cap.VI. Lib.s. 253 hauriendum aquam fufficere putabat. Exigit tamen honeftas& decus, ut poculis uta« mur,extra qua liquida contineri non poffunt, Quia autem potus alius eft bonu& latificat,ut vinum; alius sj4/u& perturbat,ut acetum, fel,venenum, cicuta, hinc figurate poculum venit. 1, Probono lztificante, Pfalm, 16:5. Jebova O13. poculum ieum, Pfalm, 23:5, TWTY'OID. Poculum meum irriguum efl, Palm a3. Dy DI3. Poculum falutum tolam, 2. Pro malo turbante& affligente, Píalm,75:9. Poculum efl inmanu Domini, e viuum lutulentum, plenum mixtione, Tren.4.v.21. Filia Edom, etiam fitper te tranfibit Cae lix, inebvia^eri ó nudaberis, Ezech.2 j: vers,31.32.33.. Poculum fororis tue bibes profundum G latum, DODC noU DI3. Poculum fluporis& defolationis. Jerem.z5.vers.tg, fume poci dum vini excaudefcentia boc à manu vies, NW nonna pn 013 Ef er vers.22. zduferam € manu tua poculum borroris, n»ynn DID DW— faces calicis indizuationis mei non ade des libere illum adbuc. 4.42. Poculum,quodà fe transferri petit Dominus,eft poculum excandefientie, fluporis € borrcris/ Tale hauriendum illi erat. De poculo fuo etiam aliàs dixerat.Matt.20:22. Poteflis bibere poculumyquod ego bibam? vets.23. G edliesty uu elec, Joan. 18: 11. Poculum, quod. dedit mihi Pater, auno bibam illud? fcilicet P.//]fio Domini& 7Mors eft poculum illud, cujus translationem petit. Eadem dicitur&dzlieua. Matt.20:22. Hzc paffio& mors fuit animz& corporis. Pertinet ad illam omnis A/zs, ddnuevia, 934p Qe, tyovia, Tease t3 idus, dolor, confosio,&: quicquid Dominus ad finem ufque paffus eft. Que corpus paffum eft, minima funt, plaga, vibices, vulnera. In anima maxima, ineffabilia& nobis incomprehenfibilia perpelluseft, Hxc zi zerrores Dei,&fiumque ilius; illa immerfa eft a44i5.& torrentibus inferni, Illam cinxerunt zenebre, llla querula dixit; Quare Domine, abjicis animam meam, occultas faciem tuam à me. Pfalm,88: v.415--19, Onifium totius mundi peccatorum onus Servatori incubuit, omnes penas peccatis debitas, temporales, eeternas, non duratione, fed intenfione& vehementia pertulit, Dei iram fenfit. letificante illiuscommunione caruit, à ferpente compun&us eft. Imb omnia illa paffus eft, quae nos internum pati debuiffemus, AMorbos uoffros tulit,& dolores nojiros bajulavit, Ni omnes noftras poenas perpeffus effet, non veré pro nobis fatis feciffet. Atqui eft vere& pleniffimé D TE djARQTIGP Wd, 1 Joan.2:2. Igitur hocce amariffimum poculum;quod jam hauriebat,& paulo momento,ad extremasufque feces haufturus erat homo hic, derelictus à Deo, dereli&tus à fe ipfo, dereli&us à viris;derelinquendus à dilectis& fociis fuis, à fe transferri petit. $.41. Nemo incufet Servatoris forti»udiiem& cenflautiam; ac fi illa minor fit Martyrum, qui canentes voraces flammas ingreffi, leti, inter maximatormina exfpirarunt. Quanta enim hic differentia. Martyrum corpor. tantüm occidi potuerunt, non anigre Matt.10:28.. Mortui funt liberi à peccatorum onere;quia loti in Agni fanguine, Patientes luce Dei,& Spiritus letitia gavifi fuere. Omnia haec defuerunt Jefu morienti, Anima & corpus infernales poenas fenfit. Omnium peccata& debita in corpore fuo in crucem tulit 1Petr.2:24.. A Deo&pay/ vi derelictus,& confortio illiusac Angelorum deftitutus, traditus tenebris, Satanz, Leoni rugienti, Cauibus Improborum cetui, Cornibus monoceroiun, Píal.22:17.20.21.22.23.— Quis vitio vertet homini lefu, tam dira,tam immania& horrenda ferenti itaexclamaffe?| Nemo blafphemer illius /aufizarc i:& pietatem, ac fi petiiffet contraria Deo. Imà contraria fibi ipfi;ac officio fufcepto,venerat in mundum, ut hac pateretur in mundo,— Nunc petit, utnepatiatur. Arqui vides illum petentem fub conditione,& dusariv, ei B4, Vides illum fponte fe deden.em; verzm non ut ii 3 Ego Quid in o. tatione Domini? Oratio hxc non pugnat cum Chrifti foititudinc, Nec fanctitate, 2 De Chrifli paffionibus. Cap.VI. Lib. Ego volo, fed«t T. Interca fancta illius humanitas à tantis calamitatibus hrrere potuit, pulfa amore fuz incolumitatis, convenienter legi natura& Decalogi, qua amorem no[iri non vetuit, fed commendavit, Non odit homo Jefus carnem fuam; fed diriffimis patlionibus expoliram, non[ine fenfu profandillimi doloris,& innocenti defiderio fuze Nec fapien- confervationis intuitus ell fine ullo defperationis aut exceílus vitio, Nemo deniqueconua, vicictur illius f^pientiun ac prudentiam, quod petiit, quod haut poflibile fciebat; Sanaiffiiius homo extra fe raptus, non praefeus fibi; ex ingenti pertzrbatione anie,(Joh.1a: 27.) teutatis iu ommbie[ecundum[nn:litudinem, fiue peccatc Hebr. 4.: 1€. potuit ita dicce; ut& prointus fuit illico fecorrigere, Ita& Joh.i2:27.. férva sue ex bac bora, Std jrepterea vun iu bauc beram. Fuit pars perpeffionis pro nobis, animam ita turbatam habcrc, ut illa quaft extra fe cllet,& memoria illius quafi obfcuraretur,& momento à rebus piafentibus averteretur. QUésmgh— f. 44. Cxterüm& alia per poculran intelligi poffunt. Peccata Ecclefize& mala;quiDU Pis; DusSe vator svíu32:6, poculum illiusfunt, Talis Petri abnegatio. Apoftolorum fcanross dalum, quos hoc ipfo momento rogabat, ut zeurarionem deprecarentur. Numquidetiam dubitabimus, Chrifto in tanta Z; oria conftituto in mentem venilfe tentationes Ecclefie futuras, qua omncs /j4.c funt, Corpus enim fuum cft Ecclefia. Hc cogitatio follicitum illum habuit; etiam hoc poculum amarum illi fuit. Quid quod Judz exitium, Judzorum perfidia,& certó fubfequens interitus fan&tiffima animz, eciam inimicos diligenti, non potuit non angorem faccre? Igitur& haec omnia in hac petitione, Traueat à me ca» lix, contincantur, ut deprecatus fit& dira fua tormina,& amicorum fuorum imminentia mala, imó& inimicorum aterna difcrimina, imprimis tamen fua 5442, loquitur enim de ca/i c boc, qui prae(cns erat, ut hauriretur, de quo paulo poft,&. evríecr, s à eie avs Joh, 18: v. 11. Ideolapfi funt Patres, quide poculo& paflione aliorum verba Chrifli mere exponunt. Hieron, Pof/nat, ut traufeat ab ipfo pajsiouts calix y. poflulatanzur uon tire paticudt, fed mféricordia prioris pypuli, ne ab illas bibat calicem propinatum; tnde e fousuter non dixit, traufcat a ie calix y. fé calix iffe; hoc eft, pzpuli 3udaorum, qui excifationesa. babere uon. potcfl, fi me. ceciderit,(yc. Idem. Coutriflibatur, nontimre puisudiy fel ppter iufeliiJImum Judam,& féaudalam. omuium pofislrum rt. decheutsa populi fj lacri, Auguftinus. Ni forte petatis fratres, quando dixit, tranfcat y Cabx age y ducri tiaztat!. N.n eji f.vtior ales, qum luperator, Pauls uilzs Rt(58 Chri; cptat. mortem,& ipfe Civifius timet mncrtm Z- unde erat illa vx? umbrrun ijfan vex efl, non capitis. Plane autem aliene Hilarius Commentar, ad Matth, cap. 24. Pro bi, inquit, rozat qui pajjuri poft fe erant, diceus, traufcat calix ire ame; id ci) gus modo à me bibitur, ita ab bis bibatur, fiue iji difidentia, fae feuju doloris,[rue utu Hc, pupa$.45.. Dum orat Chriftus, dermiznt difcipuli, 3$ xozw/Luc.22:44. Moniti, ut veemuRe o ePjeut, rurfum tamen indormiunt, nec orant. Sic in fan&iilimis caro inira ef. Mattli. 16: 38. 40.41. 43. Ita jam vacillat Petrus; qui cum Domino fuo volebat mori,ne mia quidem boron ctia ilo potefl vigilare."Tandem cum abfolvilfet orare, dicit illis,«e idees Arr ju) dvasadsts, Ecce appropiuquavit bora, y ilius bouiuis traditur, 3e Mauthcup, 26:45. acfidicat, Reliquum tempus concedo vobis ad dormiendum. Bomun eft vobis dormire& quiefcere, dum Filius hominis traditur, Si Petrus dormivillet non abnegallet, Surgite,eanis, Matt. 26: 46.Ego obviam ibo proditori& li&toribus meis, Vos quisque e& i/», Marcus narrat; dixille Dominum,&íx4 2^6w á dpa, Mac. 14:41, ^ J -' 4."---De(oriffo a Tudais capto, Cap.VI. Lib.s: 25$ 14:41. aC fi dicat, Quod vobifcum agendum habui, a&um eft, zzíy4, liabet id n inc fuum finem; non diutius vobifcum converíari mihi datur. Ecceenim, qui prodit iie,&c, 5.46. Hac dumloqnitur, venit proditor cum lictoribus; non fugit agnus Dei; non Í: occultat, Quein quaeritis, dicit, Matth, 26:47. Marc.14:4.3. Luc, 22:47. Joan 1$.v. 4. Refpondentibus, efi Nazareuum, dicit, Ego fum oana8:$, Hac audita voce illi retro cejferant, imó quidam boni ceáderuut, ibid, vers.6, Ita captores magis territi, quàm qui capiendns erat, Confcientia, heroica vox Chrifti memoria eximit ab illo fa&orum, li&ores videtur perculiffe, Adhuc ceffant, Ideb rurfum rogat, Quem quaritis,& dicit, Ego fum 5 fni:e bos ire, Joan8:8, videntur in Chrifti comites feciíle impetum,& ex illis voluille comprehendere, Ita demum jdae proditor prodiit,& ofiulatus eff Jefum, id enim ffeniinli&oribus dederat, Matt. 26:49. Marc.14:44.45. Jefusbenigné illi refpondit, J4iiice, te! d«xod, 0b id ne eff, quod veuifli? Matt.26:60. Juda, ofculone Filium bominis prodis? Luc.21:v.48. Ita li&ores manus in fanctum Dei puerum bujiciunt, appreLEendunt,& funibus ligant. Matt.26:v.50. Joan.18.vers. 10. Simon Petrus, indignatus; AMalibo, ferzo fummi Poutiji.is aurem dextram amputat, Reprehenditur à Jefu. Poculum à Patre datum bibendum fibi effe, eladto perituros, qui gladium accipiunt, Poffe fe petere duodecim leziones Angelorum, nifi ponte fe traderet. S-ripturas effe implendas,| Ipfis in vinculis, porente manu, truncatum aure, fanavit, Matt.26.vers.50-- 44. Joan.cap.18. V.t0, I1, Luc.22: 49--5 1, Etiam lictoribus exprobrat, quód venerint éc ji angi, Sed, addit, b«c eff vefira bora, c7 potefl. tencbraram Luc.22.vers.52.53.. Princeps tenebrarum, qui uunc ejicietur fzras Joan, 12:31.& aliàs£e ipsi en 674 edv. Joan.t4.v,3o. poreflate fua nltimanunc utitur. Hic nunc derelinguitur à difcipulis, fugiunt omnes; etiam Petrus, 6 xouTaceó: Matt,26:vers.s6, Marc.r4:50. Ita bzpleta Scripture, Palm.88.vers 9.19. Zach.i2:7, Tuncque Chriftus folari fe potuit verbo, quod dixerat pridie, Feuiz bora,ut aue folum resiuquatis, fed uou fam folus, nam Pater mecum eff. JoanaG:32.. ita folus Jefus, haut fuit folus, qui nunquam minus fuit folus, quàm cum folus, Joan.8: 16.39. 4 v» cui, 9E diri pt uivoy à«arp, Derelictum àdifcipulis juvenis quidam fecutus ef, exaCiGAnpév(G- mvdXra Ci ,vurs. Non fuit ille& difcipulis; nam illi aufugerant omnes, difcipuli erant veltiti, hic fu per nudum corpus fuperjecerat frudouen; hoc eft, togam€ lino JEgyptiaco. Forte(lrepitu turma pratereuntis excitatus,€ ftratis fecorripuit, vifurus, quid rei ageretur. Sed& ille, cum apprehendere illum vellent à viaviezor iuvenes, hoc ell, miiites,(fic dicitur rexr/exov xa(yeagh de coufciipta legioue militum) relicto findone, nudus aufuit, Marc 14.151.521. $.47. Milites abdaxerunt ad Annam primi vin&um Servatorem. Joan 18:13. Fuerat Js jumont Pontifex Luc.3:2. erat aerf«ozc focer Caiphba, qui erat Sacerdes fumus anui il5ii5, Joan.i8:13.. coutra Dei inftitutionem Pontificatus tunc erat annuus& ambulatorius. Etlicieban: malis artibus,ut honore Sacerdoti potirentur,exuro fzepe altero, Romani deponebant Pontifices,& alios fubrogabant pro lubitu, Sed Zunac mifit Sefum il lico ad Cai; bam, Joan.1^:24. Matt.26:57.. Forfan pratergretfi edes Annz, voluerunt lllius prius oculos delectare jucundo hoc fpectaculo, $.84. In domum? zpy ptos Caiphz fecutus eft Jefum difzpulus quidam, fermo S icerdoti uctus Joan. 18:v. 15... Nec ille à&? Jedvsa fuit; fed ex turba difcipulorum;quos Je(us eultes habuir.Joan.4:1, 6:60.66. Potuitin via obviam venille Jefu,&(ic fccuzus efíe, Eciam Simon Petrus eminus fecutus elt, Matt26:58. Luc.22:54« Memor jactantiaium Adeft pro^ ditor, caplttit Icfus. Dnceunt il. lum ad As. nam inde ad Caiphan, Yu: feou'tur Petrus & abnegas, 256 De Petri abnegatione. Cap.VI. Lib.s. rum videtur prz pudore haut fe continere potuiffe, Etiam fortean de Domino fuo follicitus,& 1^» dvrd. finem illius videre defideravit. Vifus ab alio illo difcipulo ad inftantiam illius, à Svpopo! janitrice in aulam admiflus eft, Joh, 18: 14. 16. Ibi in fcholam tentationis ingrefluseft, Garrula s««idicwn à Supopós rogat illum, Num Gd tu à difcipulà es bomiuis bitjus Joh.v8: Y7.. quia difcipulus ille alius pro illo interceflerat, videtur& Petrus illi& difcipuliseffe; fecundüm Mattheum affeverantius id dixit, E? zu eras cum eu Galico Matt. 26:69, Marc. 14:67. Lucas, Et bic cum illo erat. cap. 22:56, Potuilfet veritatem fateri, forfan citra periculum; nam& alius ille 9v»; fecure ibi agebat. Sed timorisplenus, diit, Nou fum Joh. 18: 17. Negavit coram omuibus, Nefcio quid dics, Matt, 26:70, confer Marc. 14: vers. 68. à^ sprf(a(o eoviv, dicens, yusaj eu Gia. auri Luc, 22:47. Nonnegavit tantum, fe non effe e difcipulis Jefu,fed ipfum Jefum nof abnegavit, Haec prima abnegatio fuit, Statim cauavit Gans. Marc, 14: 68. Gallus, qui nec Petrum noverat, nec abnegationem illius audiverat, aut intelligere capax erat, cecinit;& nefcius monitor Petri exflitit, five Petrus abnegarit illo ipfo momento, quo Gallus, naturz fuz dué&u impulfus, canere folitus 5 five Gallus, Deo ita volente, ipfo illo momento, vocem extulerit,certe cantus illius,monela Petro etfe debuit, Cur nonexivifli Petre?cur te fponte ulteriori tentationi expofuiftit Merz 6527? rurfum dixeruntilli, Num C tu 6 difcipulis cjus es Joh.18 2 39. Alius videns illam; dixit, Et tu ex illis es. Luc,cap. 22: $8. Vidit illum alia Ancilla, Gy dixit vole éze,. Et bic erat cum Tefu. Matt, 26:52. Matcus narrat, quód eadem amilla, videns illum, dixerit, voie eagsc aca,"ori srQ- Vf m^] Vàw Marc. 14:69. Itaà pluribus fimul Petrus interpellatus eft, Ante«ma ancilla toga« vit; nunc eadem rogat,& aA alia, imo& ers Q- alie, Rurfum negavit ille, Non[um Joh. 18:35. Luc.22:58. imó negavit 9 ipee, Non novi bominem, Matt.26:71. Ante abnegaverat tantüm 5 nunc& jurat, Mera puep2r pof parum rur[ut oi arapsgurre, dixerunt, Veré ex ills es, Nam Galileus es,ugy à^a2i2 ow&uzia4, Marc, 14: 70, Marc. 26: vers, 7 3. ug) djegdauc oes wpat pude, AQ Ti: dio veXQeG.[n veritate& bic cum ilo erat, Luc, cap. 22: vers. 9, Igitur intra fecundam& tertiam abnegationem Pora ma interceífir, Imo inter hos ita teftantes fuit sum e fervi Pontifi. is, cognatus illiu, cujus Petru amputarat autem, Nonne ego te vidi in borto cum ilo? Joh.cap.18:vers. 26. Petrusaudiens fecerté innotuiffe illis,&€ lingua,& é facinore commilfo,in fummas anguftiasreda&us, non abuegavit tantüm Joh. 18:27. Luc.22:60. nec juravit tantüm, fed cepit xa(zrabeut het xay ójrver diris je devovere(& jerare, Non uovibominem, Matth, 26:74. Marc.14:71. A peccato progreífus ad peccatum, à leviori ad gravius, denique in graviffimum dclapfus eft, prius abnegavir, dein abnegavit& juravit, Tertia vice;abnegavit, juravit& diris fe devovit. Er Jlatim, x disuvipu,[ectnda vice,€ri Naxarr e dvrd, cum vix fermonem abfolviflet,ceciuit Gallis, Matt.26: 74. Marc.14: 72. Luc,22:60. Joh. 18:17. Non cunctatuseft mutus& irrationalis monitor;otzicio fuo functus eftine mora;quid autem Petrus? iuvion?£ápar- 7 Inge Matt. 26; 75. Marc. 14:72, Luc. 22:61, Jefus ipfe conver[us, 3iCAe Và md éspeo intuitus efl etra, Luc.22:61. Non procul hucusque abfuit à Pctro, Certé inde ubi erat, Petrum videre poterat. Quid intuitus ille fibi voluerit, facilé intellexit Petrus, Ideo& cantu Galli,& intuitu Domini commonitus, exiens forat, amare flevit. Matt. 26:75, Marc. 14: 72. Luc.22: 62. Lacrymis dolorem é peccatis commiffisteftatuseft, Perjurumosillis quafi abluit; plenus fine dubio pudoris, quód,quum pauló ante aninam(iinortem& carceres obtuliffet, nunc à vinculis omnibus liber; procul à vitz difcrimine, tam diris verbis& exfecrationibus abnegat. Timidus hic Hero Alicli A ta LL 0 De examinatione a(Aipha 69 Presbyterto: Cap.VI. Lib. 257 antilla verbo,& ignobilium fervorum confabulationibus territus, eoufque füi oblivifcitur, Quid fi& recordatus fuerit verbi, qui abnegabit tme coram bominibus, abnzgabo ego Cj illum coram Patre meo, Matt. capo, verf,33.(6 coram 4dngelis Dei, Luc. cap. t2. verf. 9. annon profundifIimum angorem fenferit?. Hic verificatum eft verbum Domini, Simon, Simon, Satanas quafrvit vos cribrare, Luc, cap.22, verf. 31, Imó& iilud y ego autem petii pro te,&c, ibidem vers, 33. Non enim defzciffe fidem Peui, exitus ipfius teftatur,& lacrymae 5& ómaxo» illa, quam deinceps ad vite finem Scrvatori fuo praftitit.| Eo delabiele&i poffunt, ut cum Petro abnegent, abjurent, exfecrentur, de quibus fcriptum eft,— Omnes natus à. Deo peccatum non facit, G? nou poteft peccare, 1 Joann.cap.3, vers.g. Sed ut faciles funt in zizer, ita& in dv gae, Ad in-, tuitum Chriíti, ad cantum Galli fleur,& convertantur, confer Luc.22, 32. 49) eu mox£nepHlae, eáe£oy tc ad Qus ov. 2. $.49. Jefus autem in domm Caiphze introdu&us, Luc, cap. 22, verf.(4. mul- Mida tà ibi injurià adfe&useft,— Viri oi suvixorrec aovóv, qui illum. conflringebant, ne fci- conum«lios licet evaderet. ééreutov illuferunt ei, dipovres cadentes,& facie ilius teda verberan- sb habouut, tes illum. ac dicentes, varicinare, quis efl, qui te cedit, Luc. cap.12. vers.63. 64, confer Matt.cap. 26. verf.67. 68, JPaerunt in faciem eji xg) bxoxdqigy auvàv y oi d ibbomi(v, Marc, cap.14. verf, 65, Ita implet Prophetie, Mich,cap.4, verf, 14. Efa.cap 5o. verf.ó. $.50. Caiphas à dpyugsóc rogavit illum de difzipulis& dotirina eju, Voluit pet- gxsminatue cun&ari, quos difcipulos feciffer Jefus,& quam in legem illos adegiffet./1móà, qua. à Caipha. lem do&rinam promulgatfet, num forfan diverfam à do&trina Mofis& Prophetarum, cujus cura Sacerdoti incumbebat, Mal. cap. 2, verf. é.. neque adeo alienum fuit ab officio fummi Sacerdotis, de doctrina inquirere; modo id fine fraude feciffet& malitia, Refpondit Jefus, fe publicé mundo locutum, in[ynagoga, in templo, Illos, qui au« diverant, poífe rogari. Neque enim, licet dixiffet, fidem habiturus erat Pontifex. Ob verbum hoc«unus miniffrorum, ut Pontifici adularetur, imó& odium fuum in declaratum hoftem Jefum teflaretur, dedir i//j alapam, dicens, ita reffondes D.ntifici? Joann.i8. 20-23. Neque tamen 2oiég Jefus 3 dpxpés quod Paulo imputabant, AG, 23. verí.4.. $.51.*'Oc Qa Ápfpa ut dies ortus eft, ben& mané, convenit&' ayesGurteur 78. Aag Presbyteri» Presbyterium populi, dpyuspéc v&«94 oqutapavess fummi Pontifices& Scribe, Luc.cap.z2,"'! togirer, verf.ó6. Caiphas erat Pontifex fummus illius anni,"Talis enu tantüm erat, Erant autem alii dxiepess,. Illi nempe, qui eadem dignitate funi erant; ut Znnas. Fuit etiam quia pres. P7300 1712 Pontifex fubalternus, qui Saceidotis fummi vicarius erat, Etiam in Talmu- byteium? de mentio fit 1D?2 TD, hoc eft, uni Sacerdotis b: Zi causà, cui bellica negocia incumbebant, Etiam C2rJm3n[20 Antifles feu aditu S cerdotum quidam di&us fuit. Et hi omnes ad&' epesCorien» pertinuerunt, Flli interfuerunt etiam oi 5gaAuarers CQ'^E"D Soibe, qualis& Efra fuit. Efr. cap.7. verf.6. quorum fuit ferut.ri Legem,& Jocere in IDfraele f'atutum c5 judicium, Eft.cap. 7, verf. 10. de illis Scribis dicitur Jerem, 9. verf 8. in mendacium fecit Legem flilus fallax Scribarum. imb& oi Qaexz;oi Joann, tt. v.47. Joann.cap. 7.verf. 32,45. In Jerufalem habitabant C21"9 Principes populi, Neh.11, 1. Ibi enim;ut in /oco, quem eiegerat Dominus Deus, debebant effe Sacerdotes, Levita,& judex, quos populus in rebus arduis confaferet, quique inditarent illi verbum jur Deut,i8. vers, 8, 9.10, De hoc Presbyterio integer tractatus eft in Talmudc dictus kk po ns"Derdhasin presbyteriocontra Chriffum actis. Cop. VI. Liba poo, unde conftat, illud conftitiffe"in! CO'y398 Lxxir, affefforibus. In horum nunc introdu&us cft Jcfus& ewtdeo, Luc. 22: 66. quod tunc habitum:n aula Caipba conftat e Matth. 26: 3$7. v Aminpes. D. 6 Ibi ftam qualite funt deud'epaproena], ut gefum omnino inferficerent, fangui. bueno,— nem illius fitiebant, Matt. 26:59. debebat enim nmi hic bomo mori pro populo, judice Caipha, foh. 11:5c. 18: 14. Multz adductz, fed non omncs deprehenfz ia) fufficien. te:& valentes, vide Matth. 26:60. 61. Marc. i4:$f-«9.. Jefus tacuit, Matth. 26:63, Maic, 142 61,£5 éecrua y udi der riserva, Tacendo multa refelluntur, Confcia mens redi ridet Led i2£ por.eftimonia,"Tandem diflin&e duo rogatus eft, 1, 4 60& 6 zn. €o Nim tac ChufaszLuc.22:67. Ira& olim Judeim Sroa Salumonis dixerant, fitues Chriflns, dic nobis iere, Joh. 10: 24.. Difcipulis diece^aG iuterdixerat, ut nemini dice YOU, Vni xàTu uy lues, 6 zgec. Matthi 16:20. Luc. 9:20. 21, Marc. 8:29.30. Refpondit Jefus: Si vobi dí. o un crecetis, confer Joh. 10:24. dixi vobis,& non creditis, 2. Nauta 6 Fil is Dai? Luc. 22:70. Refpondit: Vos díiitrs, qued ego fum. Sacerdos fummus Syacdrit Prxfes, in rogando primas habuit partes. Iilum ita dixiffe refert Matr, cap 26:63. ddd,uro te per Deum vivunt ut dicas nob, fitu es CEri/lus, Filius Dei, confer Marc. cap. 14.: vers 61, Confeifuseft Chriftus,& non negavit,( Joh. 1: 20.) Ta dixiJii. Matt. cap. 26: vers, 64. E56 eiui ego fin, Marc, cap. 14: vers, 62. Et verumdixit, Ita enim& apud Baprifizim audiverat Matth, 3: 17,& in montre Sancho, Matt, i7;5. 2. Petr, 1:16.17. 18, Addidit. Sed dico vobis, à nunc videbitis Filimim bowiuis fedeutem? dextra potentia,& veuieutem cuim ut ibis cali, ciatth, cap. 26: vers, 62. Marc, cap. 14: vers, 62. Luc.» 2:69. ut dixit, ita fadtumeft, Poft paucos enim dies furfum receptu efl iu Lltia a, Tia, cap. 3:y. 46, altir veli faclis, Hebr.cap.7: vers. 26.[edit in dextra nevtiatrs iu excel, Hebr.cap. a: versa. zuclus diorao4 p. teutió, ACor, cap. 10: y. 39 Vileriit id Sa-erdotes, qui etle&ta illius fetficnis experti funt, Sedes: ii cil rift, Dikie Cibiapna it Pos, Tuc lotis eff ad illis iu iva frs(Da afit fno rev eclnir ics. Pfalm. 2 1vers,2.5. Saulus unuse greze illorem vidit;& ecoclo liu hominisloquentem audivi. Actor, cáp. 9: vers 4.5, Apoftoli fa&i funt a07227) a'cento un, Spiritus Sandus inemnem carne.z eifufus illam teftatur, conver?o gentium iliam lozuitur, rejectio Judxorum,& Hierofolymx cafus comprobar. Ita Chi:fius certus cuit Gzemeo Íuam exituamin vicem Poftugem tienes quafi memes tanzzncaam rutaram corenatiowem ilius atrnam. Palm.$:6. Imó hoítesejus,& es cunm en erint, videbunt adveurem itliusos KaecposurnulPusvcult,& videbiz iau mi cétlus yi) ovre onrir ibenire viÓ. Apoctiz. conferDan. 7: 13. s Fiesse 0 31 Abfetutà fan&iffima& veriffimà hác£02:(2; cofsotus zelo facerdos Hypocrimasenon o facur"yit cents fua(qui potius rrimpere debuillet or[ir 7 Yo8l 2:0.)& flentoreà vomenenJelss co eienonciat iO ee tiores, qiil epis babnus teibus$ ec sco oiii éluibeemiamillins Mathozí:6s. Morceoi4:6 3. Reliquiomnesco clamant, supr i 87, Matth. 26: 6t. d^ eundi xa uen€huIY eiral froceer Soner Mar. nl 5. Sententia Jefu in Tal. mide cyomimpiugit illi CQ'BYT Hoff beinias, Fa zaene:ó; Sanctus Dci Agnusob veritet9; dictam(7 pir cedie— ff€4.. Non procul ab his abfuit Judae ee diaz euoin, qui videns, quod reudemtee MEI effet Dominus& extremum illi immineret periculum,(2 22e penírudine commilli fae roris rais reddidit rrizéntaarzeutecs, confelfus clpam, peccavi, fanguinem prod.ni innoxia;, CumquePontifces recipere recufarent,(ides in sp vad, abit xd «74, Fa DeJuda morte,&5' Propheta impletione.Cap.VI.Lib..— 250 dirá, Ea Matt.27,3.4.$. Ita& interiit Zcbitophbel 2 Sam, 17,vers.23. DID por: Vox P322, que Graco refpondet, notat omnem Spiritus interclufionem, five exfiinctionem refpirationis,fine qua nullum animal vivere poteft. Job.7;16. Er elegi? pm flf cuknem anima mea, Igitur fujfocatus ej? Judas, interclufo vitali Spiritu, five igitur gulam fibi obligaverit,& in barathrum ac profundum fe precipitárit; five ex arbore fe fufpenderit, & ramo fracto prolapíus(it; certe id fuffocationem illius fecutum eft, quod eft AGor.', vers 18. Pra.eps facinus, rupit medius, c effufa fimt mais vifcera cjus. 1n Evangclio Hebrzo& 4/5£26 converfum eft R33 VP7VY iy Zigueo ffi ibosdit.. Alii divinant, intetiile Judam fubito morbo.qui Graecis 25:5, H«brais Meaicis 208 dicitur. illo mcibo oblirui os fi(tule, quz in collo, fic ut ftazini füffocatione intersat homo,— Hunc morbum Judam puerum expertum fuiffe, indeque didum&m320N: Solebant olim Judei quarto die jejunare, ne'YAZDNTI caderet in pueros, Hoc morbo nunc rurfum correptum Judam, ac ita füffocatum elle, ut pronusconciderit, vique interclufi Spiritus crepuerit medius. Ira pro male a&is malélui: Judas. Non tantüm fanguinem Domini prodidit, fcd& vitam horribiliter fuam profudit; latro fa&us Domini fui; latro fui ipfius. Efau pro pulte vendidit(& eyu(jsóxia dvrd,(S veffvi[centis locum non invenit, Hebr 12,v.16.17, Judas pro paucis nummis prodidit* aeráGuor dons vivos,& licet pauitudincm oftenderit, veram tamen non invenit; quinimo illa in defperationem verfa, in propria viÍcera impiam manum convertit. Pretium fanguinis, cui antea ita inhiaverat, fponté abjecit, adeó folatii parum eft in corruptibili argento& auro... Ne prodamus lefu, nec accipiamus iniquitatis pretium, ut ne par nos corripiat exitium, $.«5. Pontifices(Z. dp; deu, iab 60 au ajus Qe, nefas ducentes BaAciy e$ 0 Tunc imxopeavav( lofephus de bello ludaico lib,2.cap.8. Ef aped e; tlefaurus[icer, quem Corban Petia eres dicunt, Suidas xepCavde,«zu."led'ujons à ispós. Dugaupd;) emerunt ex illis agrum figull yin mix, Jegulturam peregrinis, Matt. 27,7. Id quod ipfo momento non videtur potniffc feri, fed fa&um effe proxime pott interfe&ionem Chrifli, 7óv: iz2rou 9n Q.[uS6v Jf Iegepita GU «popácu, Matt.27,9. $.56. Initio venit perpendendum, quis fit hic eremiab Propheta, Certé oracu- yaris de lum, quod citatur, in Prophetia Jeremie, filii Hilsia, nullibi invenitur, In Zacba- feuentiz, ris autem, fiii Berecjab, legitur,— Alius plan agereft, quem juflus fuit emere in A4natot, cujus argentum appeudit ,.[ptem[iclos, G decem avgenteos, Jerem, cap.32, vers. 7.9. differt fitu, pretio,& poflelloris titulo ab hocagro, de quo pracfens oraculum loquitur. Narremus varias opiniones, unde Lector optimam eliget. Alii putant, in memoria Matthzcum Evangeliftam /apfam.. Ita Era(mus. Eriimnfr, inquit, fuiffet in nomine duntaxat menoria lapfüs, non opinor quenquam adco morofem ejfe opertere, ut ob eam caufam totias Scriptura labafcat autboritas: Auguftinusopinatur, fachum effe fecretiore confilio providestis Dei, ut recrdatisni Matthaei, qu Spiritu S. vescbatar, occurrerit alind pro alio nomen Prophetas. Dominum boc ita fcribi coujlitu[|z, Quee unius Prophetz funt,etiam effe alterius, 44e dica funt per Jevemiam,tam Zacharia e[c, quam jeremiz,& vice verfa. Origenes fuípicatur,effe aliquam fecretam Jeremie S.ripturamin qua bec feriptton frt. Ita& Hieron. in Matt.27. Legi nuper in quod.um Hebraico volumine, qucd. Nazarene fete mibi. Hebrans obtulit feremie apocryphum; in quo bec ad vevbum fevipta reperi, Eu'ebius Caefarienfis prefumit, eeaAua onore» efle à librariis feu defcribentibus comniiflum;& pro Zacharialeremiam fcriptum, Calvinus, Qromodo Jeremia ucueu chrepferit, me uejcire fateor, uec auxié laboro, Certé Jeremia nomeu erre pum effe 1r» Zacharia, res ipfa afenPI I. rerho:ü Ca dO 12 15, Quomodo illa citata à Matthzo? Yefus ducitur ad pratorium 5& tra litnr Dilato. ^o— De prophetia Zacharia 1:12.13. Cap. VI. Lib.s. dit, Alii notant, ncn omues codices Evangeliflarum babere, qusd per Teremiam Prophetam diui fit 5 fid per Propbezam. Mis potins codicibus credendum e[fe, qui Jeremias nomen non ba. bez. Sont qui in voce G'[nbev curiofius hzrent,putantes,oraculum hoc revera Àeremia, io Hilkiz, prolatum effe;. fed di&iii tantüm, non fcriptum, Alii denique ftatuunt, Zacbarium Prophetam fuiffe binominem,& fimul Teremiam appellatum, id quod Matthaei ter pore norum fuerit cunctis,& itaà Matthaeo allegatum, $.57. Oraculum ipfum exítat Zach. 11: 12,12, Et dixi ad illos, Si bonum in oculis vefis, e YN utereedear meas s y fiuou, mite, YY11:. Er ponderarunr mercedem meam, no3 CUT niciuta arsentess, Iutroducitur Chriftus ita loquens. Dixi, non verbisoris, fclveboprovidentiz& dire&tionis, Date mr.cdem meam, qua me mercemini in poteflatem veitram; qua vendentem& prodentem me vobis remunerabimini. Mercesenim daiurin pretium opere. Matth, 20: vers,8.. Date aut finite, Ex arbitrio veflro agite, quod azizis, Ita providentia divinacuravit rén hanc,ut àJudais, libero arbitratu,nemio ne cogeiite, nifi interna cordis malitià, merces diziae folveretur.«5. éesepdin BuNi v8 $:i«. acta funt; que circa Chriftum acta funt;& ita tamen omnia a&a, ut Dei voluntas fitfada 5& injuflitia hominum patefacta,& nulla vis voluntati illorum illata, Poft Icfum loquentem, etiam proditorem Iudam(iftit Prophetia; qui in hunc fatur modum, Et dixit Jebova al ue, Mlum, qui dixit; dare mercedem mcam, Jehova appellat, Hic jeboza, Chriftus; dixit ad Iudam proditorem, non externo verbo, fed interno providentizíuz.— Projice illam, mercedem meam, ad fioulum 5"pn Y maguifientiam feu enormitatem pretii; per Ironiam itaait COoyD mp?"WÁN quo. eflmatus fum ,ut auferrer ab ii, hoc eft, ut é medio illorum per ignominiofam necem tollerer. E: fun* Ji trigiuta argeuteos,(9 projeci illos in domo Tebov.e,"va p ad figulum y hoc eft, ut utin agrum figuli emendum impenderentur,| Docemur, id, quod ludasegit, 1. Quod accepit zri;iuta ficlos, 2. Quód projecit illos in domo Jehova, 3. Quod impendit illos is füulum 5 id quod non dire&é ludasegit, fed infcio Iuda fa&um eft 5 tamen ni ludas argenteos abjeci|Jet, fa&um non fuiffet; adeoque per Iudam quafi fa&um eft; Id inquam,omne dicente lchova Chrifto fatum effe, hoc eft,fciente illo, volente, decernente, moderante. 4.58. Ultimam oraculi hujus partem,verfum nimirum r3. verba, ut diximus, prodi. toris ludz citavit Evangelifta;& ita quidem, tefte Hieronymo, ut, gzanquam fenfus nen multu difirepet, tamen Gy ordo& verba diver[a fint. Nimirum,quee Propheta per Profopoposjam facit ludam proditorem dicere, i//4 hiftorice Evangelifla referens ut aum ludxorum defcribit, verbis tamen Propheta adhibitis;«ej£aCov(y acceperunt triginta argenteos, bo visloo v8 seripniloe, pretium affirati feu bonsraudi, ivipt(erG ouem affimar unt(eu appretiavertnt, xo jov"Iopan^ à filiis Ifrael, ut ab illis, ZEftimatus ille auferretur, feu tolleretur;(& dederuut idos iu aprum figuli na94 euvi(até uon wdex(Q- ut precepit mibi Dominus Matt,27,9, ultima verba funtverba proditoris,| Poffunt etiam priora accipi ut ejufdem,«gj&àaCer( accepi, Ita propius Mazthaeus cum Zacharia concordabit, pN 9.59. A proditore nunc redeamus ad€«wscCyr£esr, Inde juftus Dei fervus, declaratus toy- Saravw ducitur ei;(9 aesimeccy, loan. vers. 28. Et. farzens omuis multitudo duxicraut ium ad. Pilatum, Luc.za, V... eaptdonay ouriv Pontio Pilato vd iun, Matt,27,2 Marc.1:, vers. 1. A Tiberio Caefare in ludeam Pilatus miflus erat.Pretorium dicitur locus(eu domus publica, in qua prator in provincia jus dicebat, In civitatibus, ubi f, I: DN Det pra De[upplicits capitalibus Yudais ademtis. Cap.VI.Lib.s. 261 ubi prztoria non erant;? privatis domibus, quas Praetores inhabitabant, praetoria faciebant, id quod aliàs non licebat, juxta LXIV. C. deofficio Rectoris Provinciarum, Natl judicium qui provin. ias regunt, in civitatibus, in quibus facra palatia ffve pratoria fuut, liceat, bis reliclis, privatorum jibi domos, ad babitandum velut pretoria vindicare, Pratorium etiam dicebatur aJA/, Marc.15:16, co d awAie, à 2s eopaurenov, Ita&ragy Q« aUAsic dicebatur prafediu praetori» 5& milites pratoriani etiam dii funt aulici, Pratorium exgo, quo Jefus du&us, fuit locus, ubi jusdicebatur, In caffri autem,(liceat id addere) pr«torium. dicebatur, ubi Imperator ipíe tendebat, Vegetius libr. 3. cap.8. ubi de difpofitione caftrorum agit, Deinde Dua pratorium ejusque comitibus praparatur; ac tribuna tabernacula collocantur, 5.60. Non licebat Sudan interficere quenquam Joh.18: 31. ideo Jefum ad Pilatum du- Aáemis e cunt. Ademta illis fuere judicia capitalia, LXLannis ante cafum Hierofolymze, inde ab nim Iudss. exfilio Archelai. Etiam Herodes Augus di&us, capitalium criminum cognitionem cce- cia capias perat illis eripere, Jofephus zpy:ucA, 20:8. narrat Zflbiuum Przefidem monitum à Ju-!iadaorum melioribus, c s:&Zé» L'Avdvo x ueis d éxeiva yvopane naS isa] iwtd'esov, ad judicium,nim.capitale exercendum, Interfecerat enim illeJacobum,fratrem Domini, Errant, qui putant, licuiffe Judzis illo adhuc tempore,fupplicium fumere de reis, Adduxiffe Jefum ad Pilatum, quia prope Pafcha erat, quod fanguine pollui nollent. Atqui fi Pafcha non obftitit accufationi, certe nec obftitiffet ex(ecutioni, fi illa Judaeis etiamnum libera fuiffet, Dixit quidem Pilatus,[pmmize illum vos,D judicate Joh.y8.v, j1.& crucifigite Joh, 19:6. Sed iddixit tantüm,ad exprobrandam illis importunitatem, qua vociferabantur, €aupoor, cavpocor, Quaefiverant ante aliquoties /apidare Jefum Judaei Joh.8.v.y9. Etiam Stepbauum lapidarunt AGor.7:58. fed id fecerunt tumultuantes, per ópul),(AGor. 7: 57.) citra juris proceffum& competentiam, Etiam inde, quód Praefes Barabbam"aliosque fceleratos in cuftodia habuit,& ex illis meritis fuppliciisaffecit,etiam unum dimifit, fatis apparet,jus inferendi capitalia fupplicia penes illum folum fuiffe, Certé Judeorum ira in Jefum tanta erat, ut, fi ipfis licuiffet Jefum de jure interficere, illum ad Romanum haut addu&uri fuiffeut Preefidem; ubi debuerunt magnis uti rationibus, ut ad capitis fententiam dicendam illum coinoverent; imó ubi& dubii effe debuerunt, an fanguinolentis illorum defideriis affenfurus effet,quemadmodum omni conamine annifus eft, Jefum ut dimitteret. Fruftra ergo conjicitChryfoftomus,voluitfeJudzosChriftum crucifixum;& hocipfis nonlicuiffe. Atqui in lege fufpenfio& ligno non inufitata fuit, Alii putant, Judzos voluiffe Chriftum /ege majeflati damnari:& illo tantüm fenfu dixiffe, Non let nobz oc.idere. Sed& hoc dicitur tantüm, non probatur, Ex toto autem hoc proceffu apparet, quanto odio in Jefum flagrarint Judaeorum zpxorres, Sitis illorum non nifi fanguine innocentis fatiari potuit, Potuiffent illum pro jure, quod illis fupererat, virgis cedere, Sumeuud wy facere; finibus ejicere.& in exfilium quafi mittere Sed tenus& leve nimis id illis vifum. fdeó amant fe humiliare coram Pilato, illumque multis& operofis rationibus in necem Jefu inducere, quàm vitz Innocentis parcere, Imó malunt publico A4e9 gratiam conferri, $. 41. Ubi ad praetorium venerunt,;erat eoa sane Joh 8:28. confer Marca. ei An corum 7) opui, Matt:7:. aywiac euoutvie, Igitur eutd'e«v dorum, in quod introduxerant Je.?ilsto. fum, à: i iG iuips Luc 22:v.6. non longe durationis fuit, Ita fc(tinarunr& deproperarunt cedem jufti, Hypocritze Ipfi non intrartnt iu pratoriem,«t n2 pollserentur, Joh.i8.v.28, Et venire ante praetorium, ac conícientias innoxio fanguine polluere non kk 3 dubi »62 De examine€9 apologia Chrifli coram Pilato. Cap.V I.lib.s, dubitarunt. Id quod intrat iu bominem non polluit, Matti5: y1,. 1d, in quod intrat homo, non polluit. Sed fanguinis fitis& crudelitas acinjuftitia inquinat. Pilatus adillos ere fies(erant Magnates& primores Populi: gratificari illis Praefes debuit) rogat, quam xamw2secas contra bominem illum babeant Yoanat: 30. Incognita caufa nec judicare, nec condemnare volebat, Illi contra autoritate gravare fua& obruere Jefum cogitantes, refpondent, fi un bic effet maleficus, non tibi tradidijf'mus ipfum. oan, 16: 30.. Ynltante tamen Piactio lato, coeperunt xaraopem avrd accitjare. illum,— Hunc inviiunm y inquiunt, dfaggi4. Loft ea p th, xg] xverx uajen depu: dudéra] y Ayer. IU/T2V neg oy Gana eiva. Luc. 23 y.2. Magnacerté crimini, Íed fi&ta, falfaque omnia. Quando pervertit. gentan Je fus,qui docuit gentem parere fuperioribus? Matt.2 j: 2, Non vetuit Cafari dare vettga. lia, qui publice dixit, Dure Cafari, que[mut Co faris. Mait.12: 21. INon arrogavit fibi regiam majeltatem, qui a£ii/, cum populus illum Regeu facere velict.Ioan.6: i£, Im Chrifiit dici noluit, Matt 16; 20. Tramem$.62. Hisauditis Pilatus in. praetorium ingreffus, ubi mifer Jefus erat(non curabant, oa Chuii inquinari illum in impuro prztorio, qui Jruter illorum erat; Heorzus ex Hebrais) rogat illum, ues Rex judacrim? Ioanna: 31. Luc25: j. Matt.27; 0. Incer obj«fta crimina hoc maximum& gravitlimum cenfet Prafes, de quo prius rogandus erat. Refpondit Jefus. eu^45 ec Fi dii.i5 Matc3z: n. Lucia3:3. Sed imul prxclare explicat, quale illius fit regnum,— Rzgumn. meram. nou ejl de boc mando, 9» egi» érssü Sw utn eji binc Icann.18: 56. íum Rex,fed non mundanus.— Habeo regnum, fcd non ut mundus habet, Meum regnum non eft efi(9 potus, Rom.14: 17. meus thronus non eft vifibilis, meum fceptrum. non expellit aliena, Si ex boc nado e] t regnum irem, minifiri mei certa[[ent, ut ue zraderer jtdais, Non pugnat cum regno meo tradi, imà nec ignominia n ortis afici, Dicit fe habere winijiros, Legicuss cdugelorin miniftri 1pítus funt. Pilatus fcte rider, hominem ita inopem, ligatum, ab omnibus defertuin, Regem fe dicere,& fubridicule rogat, Zvxev Sami co,— Igitur ue Rex es Tu. Ioanni: 37, Jefus conttanter atliumat.. Ego ad bov natus[um, cad boc vod iu indui, at attefler veritati, ibid, N atus elt in forma fervi, ut poft parum indueret formam Regis& Domini, Venit mop, ur polict vivis c gortaii domanari, Rom. 14:9. Regnum auzem fuum elfe regnum veritati, confer Ela, 4. Et evit jafuia anguis. lniboraim ejus DN y fides Ícu veritas eugaton latzorain eus. Pilatusregerit, Quid el veritas 7 Ioan. 18:38. Homojnatira menaax, quid veriz.e lit ignorat, D» verita multa gentes locuti, virtatum ejje pddeberrum m, duceat ad ouuia bouay cen omuium japiyimam, cali civem, Suay Gudihar y ravra eyapta, dieai Gy s cn elle aposinar ho zi dear, c, tamen vert tein Dei, in qua ad»rari vult Ioau.4: 2. ignorarunz, nec amarunt, Hc iuit à&a2a CuiAsyix, quu teflitus ejl peaecees— Cerifins efus coram i'utio Pilata, y"Tim. 6; 13. Audito hoc fermone Pilatus rac exivit pronont a* ad 3 udev.& dix.t, Eye niii culpain i«veutd iu ipf-. Ioan.18: 38. Luc.2:: 4. Quantuin ta à Plate. ienocentia Chriiti nollri teftimonium! judex; homo gentilis, rigidus aliàs exador; ab omni culpa illum abfolv;t. Conimma— J.63. Pontifices inftant, dicta confirmant, draseid. Nav commovet populum, duet Cisdii acu per rotam Jdem y. incipiens à Gailua ba.u/que, Luc.23:«.. In his quartum crimen e; era AetdodidacsaNa: cufant Jefum,| Ex hac accufatione comperit Pilatus, jefam elle dcm, Galil.czin,& quidem é pcrejtare Herodis.(confer Luc. 3:1, vergspyór Qe 9 y adu ciag Bgudu) lsin diebus ibis erat in Hterufalem,— Pilatus Herodi rem gratam facturus, mittit illuc eium, Herodes iydpa Mar, Jjerans fitu ab illo videre y rogavit illum multa, Scd ne De nova]udaorum accu[2tione, Cap.Vl. Lib.— 26$ nec fignum vidit; nec refponfum accepit. Herodes turpiter in fanctiffimum Servatorem illufiz, Adfuerunt uaa Sacerdotes& Scribae ebvóvoc navwyopsrres dvrd, Invenit tamen Herodes, utut illuferit nulium in Jefu drricy Luc.cap.3. vers.7-- 12. 15. Ita& Edom in portà fuic pipuli Dei, in die mali cy calamitatis Primogeniti fratrzs noftri;& vidit ac fpe&ivit YiZ2 COT2. iu die«liz. tiout cj, quoab ioc propriis plané rcjetus eft, Obad, vef. 12. $ 64. Ab Herode redux Jefus rurfum fiftiturPilato, qui cuyxaM sod Tus dores Pilati fecun. pc ste) o dyes yu miv acr, rotunde confeflus eft, Obraliflrs mibi bunc bominem, ut MMlitcnto, perverteutem populi, Et ezce Ego coram vobis avaxetvac. diligentims inquireus, nullam noxam iu bouine iieeni, ut nec Herodes, der dZicy Savas igi cecpany Noo acsi. Luc. cap.23. vers.13. 14.14. En fecundum Pilati T eftimonium de Chrifti innocentia. Ut tamen Ju- cinigariodiis aliquo modo fatisfaciat, mentem fuam aperit, Cuffigatum illum dimittam Luc.2 3, nem& die vers 16. Quaenam hac injuititia Pilate?. cujus innocentiam faílus es, imà Herodes fal- Chrifti profus eft, illi virgas dabis? Quinimó, quia moris erat, ut circa feftum unum vindlum populo poni.— Sed dinitteret; vuncque in vinculis habebat Barabbam, latronem fcu ficarium, déspuov imien- reclamant, po nobilem viudum,e anagw. feditiofien, qui in[editione cedem fecerat ,rogat,quem velint fibi dimitti, Buribbam aut Jem, Matt.27: V. 14.1647. Marc.15: V. 6,7. 9. Luc. 23.v.19, Ioan.i8. v.40. certó fperans, illos dimiffionem Jefu ele&uros prz dimiffione hominis Íceleratitlimi, Adeó probé noverat Pilatus, quod. 3/2 e3évov folo/ vore& invidia du&i Poatifices illum tradidiifent, Matt, 27:18, Marc,15: 10, Sed clamant omnes, Non bunc, fed Barabbamn, loan, 18: 40 tefas Ragel$.65. Pilatus necdum mortem Jefu decernit, Zfrripuit autem illum, xj inae ipee aar ii flagellavit Yoan,19; 1. confer Prophetias Efa.g0: 6.«31$. ilice eje, Flagella vibices tibus ludrfaciunt, vel hoc modo fperans, fe ad alias& mitiores Judeos adducturum cogitationes. nr Quinimó patitur illudi Chrifto à militibus,| Hi nebulones.//imeum corouam fanctilfimo imponunt, pallium purpureum illi circumjiciunt; dant illa jazisua(. fuftium icins(vide Eíai. 0:6. Mich. 4:14, Hefychius. jeízaj, paGJo 08e à dAciinaj,) coijpuntuty colas mum in dextram dant y denique capiti ejus infringunt, Ioann.19: 3.4. ivlatt 27: vers.28. 29 3o. confer Marcas: 19. PercujJarmut caput eis arundine, Hac cum corona,& hoc indurum paZio, fi(tit Jefum Pilatus Judzis, dicitque 5"I4«à dv9pez9- Ecce bomo, Ioan.t9: 5, ac(i dicat, An nondum vifcera commiferatione veftra tanguntur? Annon miíeret vos beminis, iza Rsgellati, ita illufi? numquid necdum videtur penarum fatis luiffe? Rurfum proteftatur,| Ezce decowobiseum. foras, ut cozuof atis, quod in ipfo nullam culpam. imvtine, loan.:9: 4. Cur ergo innocentem flageliafti impie? cur militibus tuis iliudendum tradidiíti t $.66. Tantum abeft, ut hoc trifte(pe&aculum ad commi(erationem moveat Ju- Nova tudzdaos,?ve How auvoy. prout. viderant illum clomant omnes, Pontifices, miviflri, populus fac actu (Marcis:1) qeval: uy aAeu(Lucagrvers.23.) Craop e,erucyfige. loan.ig:6,— Habears lg, d fecundum illam debet miri à quia fep Filia Dei fiit, Voan, 19: 7. Hiec nova rurfum, adeoque quinta eft&05062. quam conira Jeíum tulerunt, Pilatus Tr4^0» in praetor um ingrellus, rogat Jefum, zs: ecd. Unde estu? Genulishomo parum intellexit, quid fit Fiitumi fe Dei facere.[efus:.6£, una enim& eximia illa confeflione, quis fit, uide fit, abundé docuerat. Ioan. 19?«.. Notant Evanugeliitze, quód, cüm«ceni. retur Jefus;nil refjonderit; valde admir inte Pilato, Matt. 27: 12,14. Marc.15: 4.5. Confcientiz bonz teftimonium fuffecit fan&illimo Seivatou, Noluit fe defendere; quia fponte fü. 264. Delata in Chriflumerucis(ententia. Cap. VI. Lib. flatuerat mortem fübire, Noluit vitam tueri; quia venerat illam ponere,Pilatus filentio ejus offeufior, 4b iion loqueris? inquit, An ne[cis quod poteflatem babeo erucifizendi te, cy dimittendi? Yohag» 10. Ad id refpondit Iefus, Non baberes, nifi datum effet tibi fuperus, Qai t radiz'it itte tibi, maji peccanmm babet. Yoh.19, 11. Pilatus verbo hoc intime perculfus, quiefivit ex bocumnittereip[um. Yohag, 12. Püssreu—$67. Iudziegré ferentes adhuc cunctari Pilatum,& moras nectere, argumento poliee terricus tico illum terrent.$i bunc miran faxis y nones amicus Cefaris, Yoh.19, V. Pilatus d; vv morisíez-— roy 75r 4656», Veritus, ne coram Ceefare accufetur, ac ficum hofte Carfaris,& compttitore cooomm— Collufifler regni, confcendiz Tribunal finem. a&ioni aut proceflui fa&urus, Ioh i9, 1j, Ibi fut. dum fedet;nuncius adeft ab»/xcre illius, Nil tibi C juflo ili, unelta euim bac node in fomnia propter ilum perpe[[a fin Matt.277,19. Ita& mulier Echnica innocentiae Servatoris fuccur. rere debuic,. De tribunali Pilatus rurfum Iudas dicit, Ecce Rex veffer, Num Regem vt. firum cru ifigam? fed clamantibus illis, Tolle, tolle, crucifge, INvn babens Regem, nifi CaJarem Yoh.a9, 15. fumta aqua, lavit manm, dixitque, inuocens fum. à fanguine iufli bujus; voi videritis 5 reípondente onmi populo, fanguis ejus fuper nos, Qj filios noffros, Matt.z7, 244.25.& tandem. ezizeus ute G ajrvua anrüv adjtidicavit, ac pronunciavit, ut jiret cupitum illorzm,Yuc.23:24..& tradidit illum, Wa gavpobs Ioh 19,16, rapides ml 99 ipali eoru, Luc.23, 24. Ita tradidit in mortem, quem non potuit non laudare juítum hominem, $.68. In toto hoc proceffu fan&itas& innocentia Servatoris accufati; livor, mali. tia& injuftitia Sacerdotum ac ludaeorum accufantium, clariffimé apparuit, Chrftum jufti&cavit Herodes, Uxor Pilati, Pilatus. Idem illum condemnavit, non quod reum deprehendit; fed quiaà clamoribus Iudeorum emergere non potuit; quia de falute fua terreftri metuit; quia acculationes& calumnias ludaeorum evitavit, Lavit manus, ut innocentem feteftaretur, Crimen tamen fuum!& peccatum fuum abluere non potuit, Condemnavit juftum injufte, Pium impie, Bonum peffime, Innocentem nocenter.— Egit contra confcientiam, contra Legem. Ideó auspriar£4, ob quod in eternum luit. Iu. daa tamen gens aee tx, qua& ipfa huncin diem ufque in inobedientiam condlufa perit. Dum..$69. Adcermcem condemnatus eft Iefus,fupplicium omnium indigniffimum, quo feeris; feu Vi Romanorum,& viliffimi quique, provinciales& exteri, maxime veró, qui facinoris S«daw, publici rei effent, affici folebant. Supplicium crucis nec fub Lege inufitatum fuit, utpote ew, quz jubebat,quofdam faj/ endi.Deut 21:22. Et fjfendes eum de ligno. Memorabile de fufpentis Verbum extat Deut.21, 23. Exfecratio Dei eff fifJen[w, Confer Gal.3:13. ffirarapOQ màs 6 vpsud(9 EUAs; de cujus fenfu egimus lib.2. cap.xr.$.117. Chriftusqui nos redimere a maledicli ne debuit,& pro nobis mal:didlio fieri, eo convenienti(fimé fupplicio affe&us fuit,quod titulum malediclicnis tulit. Galat.3,:3.. Hoc genus mortis notavit Prophetia,Pfal.22,:7.18, Efa,s 2,13. Efa. 53; 9.12. Imó Chriftus ipfe pluries indicaverat loh.3, 14.«t férpeus in defértoyita decet éoSsiva] exaltari Filium bominis, loh.8, 2.£r óducuve Film bounds. lohaz, 32, 8a» iL o0o€x vig se. verf,33. Hac dicebatyindicaus, qua morte futuras erat icri, confer verf.34. Nim, in crucem,gabalum feu patibulum agi, eft ignomi piens, PIOS fuper terram elevari, exaltari, fublimari. 2 Evangdiàs— 9.70. De bora, qua crucifixus eft Servator, vide Marc.15, 24. 3 5 epa pin 1d pum d ao igaspeGr aurov Erat autem bora. tertia y(y crucifixerunt illum, Nonnus, 5 jj vin. pis, pon syiravn SavernQépQ- ep, Aliter, ut videtur, lohannes Cap.19. Vers.14, qui d uill. De conciltatione temporie crucifixionts. Cap.VI. Lib.s.. 265 fuiffe dpar dee ivl boram quafi éxram,quum Pilatus confcenfo tribunali,/radidit ilum, nt erucifigeretur, y^, 13.14.16, Ita fecundüm Johannem eritcrucifixus cir.a boram fextam 5 fecundàm Marcum, borá tertia. Teftatur Cl.Beza /n«mo codice fe invenif? fcriptum veírns ut videri polJit», quaefl ternarii numeri nota, mutata in s qua fenarii. Etiam Camerariu$ ad Marc.15:53. notat, in zo vetere libro boc loco fcriptum fife, dpa.) eei piu, ldem Danzus in codice quodam manufcripto fe vidiífe teftatur, $.71. Sunt tamen& alie rationes,quibus haec difcrepantia conciliari poteft, Sciendum, 4ies eile vel naturales, politicos feu civiles 5 vel artificiales, Dies naturali peliti.usaut incipit à vefpera,& definit in vefpera; ita inlege,& inter judaos olim; aut incipit à media nocte,& rurfus eadem definit, banc rationem diei obfervarunt Romer.&»os hodie. Omnes illius horz funt equales, omni tempore, eflivo& hiberno. Dies arrifici. lit incipit ab ortu folis,& definit cum occafu folis,& divifus elt in duodecim uncias feu horas, adeó ut omne illud fpatium, quod inter ortum folis& occafum inteicipitur, diem unum arzificialem conftituat, quotque funt Zodiaci figna,(quae ducde.im nun:erantur; fries, Taurus, Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Libra, Scorpius, Arciteuens, Caper, Am bora feu Aquarius, Pifies) tot funt illius bore, qua& ipfze inaequales dicuntur; quia, ut di&um, ab ortu ad occafum folis divife, die& nocte«quales non funt, in.ó diurnze hora aftate fiunt longiores; hieme breviores. Hanc diei rationem etiam fecuti funt olim Hebrai, De tali artificiali die intelligendum eft verbum Chrifti, Joan cap. i1, vers, 9. Nonne duodecim[unt bore diei 7. fi quis ambulat in die, noncffindu; am lucem mundi buius videt..— Diei civilis funt proprie loquendo hore 24. etiam tenebre no&urnz illius pars funt, Nos tamen hisin terris poft numerum duodenarium iuifum ab unitate incipimus; ut numeratio fit certior& facilior. 1n Italia fecus fit,— Initium diei artificialis ordinarie ponitur in illo temporis articulo, qui noflram Jratam mae tutinam efficit 5.& fic de fiue illiusfentiendum.| Maximam enim partum fol herá matutiná fexiá; fecundüm noflrum calculum, oritur; vefpertiná fextáoccidit.— qta, quae nobis eft hora pora, Hebreis fuit tertia; quae noftra meridiana /ucdeiima, Hebrais tuit féxtas quaenoftra pomeridiana ze:zi4 ,Hebrais fuit uova,& qua noftra vefpertina fexta, Hebrais fuit duodecima, 9.72. His pofitis ponendum; aut Marcim& Sel«nnem, loqui utrosque de horis inaequalibus diei artificialis; aut unum de illis; alterum de boris equalibus dici naturalis, $.73. Si priu, itaconciliatio illcrum inftituitur,. Sunt, qui dicunt, barac dis deim diei art/ficialis in ewazuor quadrantes olim dividi folitas fuifle, Sicut& mem pariter fecabant. No&z quadrantes, vocatos qQuAaxdz cnffodias j dici vero quadrantes fumfifle ejus bore nomen, à qua ipfa exordiebantur, aut ctiam à qua proxime exordicbantvr,— Ita primus quadrans audiit prima hora; Secundus r2:/a. Tatius fexto 5 Quartus ies Eorà, lta Beza nofler, Secundüm hanc fententiam, qucd Mcusdicit, ear boa rentia; tantundem valebit, ac,erar fecundus quadrant diei, qui, fecundüm fimplicem calculum, horam quartam,quintam, féextam conficit. Ita Marcus reperietur idem dixiflc, quod Joannes. Joannes fexte hore meminit, Marcus, fer/;e, hoc eft, fecundi quadrantis qui proxime àterría incipit, unde& nomen habet;& in fexra bora definit, Non d«beo tamen tacere, effeviros, iu Chronolopscis non«mninó parum verjatos, quirotundé profitentur, vibil fibi tale cognitum, hoc eft, diei artificialis in quatuor tales partes, fcu qua. drantes diflributionem, ignorare fe dicunt. Igitur alii tradunt, horas diei artificialig diflingui in zmajores& minores, efTe majores /éx, minores duodecim, Ita Beroaldus, Secundüm Conciliatus, 266«De bora eructfixiouts, deque Chriffo düm hanc expofitionem, Marcus de hora zerzis loquens, intellexit majorem tertiam, qua erat minor fexta, quam Johannes expreffit, adeoque re ipfa idem dixcrunt ambo, 4.24. Si. poferius, hoc eft. Si Marcus fecutus fit numerationem Hebraorum, adeoque de horis artificialibus; Johannes Romanorum, adeoque de horis naturalibus loquatur, differen tia inter illosnulla efljnec tibi obloquuntur. Marcus dicit,bora tertia ffum crucifixum, hxc eft noftra ina, Johannes dicit, boram circiter féxtam fuiffe, cüm coram Pilato(taret Do minus. Heceadem eft, quz noftra fexta matutina, Neque enim przcisé dicit Johannes, boram fuitle fexta, cum eracifigeudum tradidit Pilatus Jefum; fed in genere dixit, bara erat fexta, innuens circa fextam matutinam noftram Jeíum ad Pilatum efleadductum;& ab inde acta, quz coram Pilato a&a funt, Itaut intra trium horarum fpatium caufa Domini coram Pilato covperit, defierit, dijudicata fit, Ab hora enim fexta ccepit Dominus effe coram Pilato. Hora feria, hoc eft, nona edu&us eft, ut in crucem ageretur, Ita Dangus, Etiam Ludovicus de Dieu; cujus, fi placet;,evolve animadveríiones in cap. Marc.tj. 25. $.7$. His tamen omnibus miffis; etiam fic expediri res fimpliciffime poteft. Marcus dicit; erat autem bora tertia,(7 crucifixeruut ipfam, innuens, ab hora tertia cepiífe agi coram Pilato de crucifixione Jefu, ab illa quafi omnia parata, ut in crucem tolleretur.[n hunc fenfum Lutherus in notis marginalibus ad vers.25. cap.1$, Marci, Sie fie. gen an.( in der dritten ftunde) zu bandelu, dal? er gehreuzipt vvurde. Joannes. Erat bora circiter fexta, adeoque intra tertiam& fextam,(7 tradidit Jefum. Joan.19: 14.16, Horz diei zcriia, fexta, nona diligentiffime à Judzis obfervabantur, Nam fexta adducebat meridiem, Terriá olferebatur facrificium juge matutinum.— Nen; facrificium juge vefpertinum, Exod.29:38.39. Num.28:3.4. Servator nofter, verum juge facrificium, hora tertia crucifixus eft, noui in cruce exfpiravit adeoque duplicis agni jugis vefpertini& matutini, veritatem exhibuit. c 4e—$4.76. Sed nunc videamus, quomodo fan&iffimus nofter cruciarius ad locum fupplicom tuppli:CHi deductus eft, Ut cradidir illum Pilatus Judaeis illi ezpiAaCor auiviv C dfyayor Joan. eii, 19:16. ,uc.23:26. Idautem fecerunt 4/2 z eipiy iiu, AGtor. 2:23. hoc eft;per milites Pra» fidis, Matt. 37:27. Marc:16,. Hi, antequam re&à peragerent, duxerunt Jefum in pratorium, Matt. 27:v.27. Marc.15:v.16.. Ibi exaermnt ilum purpura, quam antea circumjecerant,& induerant ipfum veflineuta ipfius, Matt.27:3 1. Marc.ts;vers,20.. Ita denique i£ayuny quc Va gaugusenv aoviv, Ibidem iple bajalavit crucem fuam. Joan.Y9. vers.17, Euam ligneum hoc onus bajulare debuit, qui onera noftra bajulabar, Nefcio, an au» fim veterem fabellam hic interponere, Narrant Dominum lefum, cu m crucis ponde» ri, ferendo non elfe in via,gementem& feffum,ad parietes domus Abafueri cujufdam, » opificio futoris, fefe reclinálfe, propulfum autem ab Ahafüero. Huic impudenti tunc »» dix ile Defuin, tu; qui mihi hanc quietem invides,fius omni quiete in his terris circui» bis, nfque ad novitli;num adventum meum, Ahafüerum illico à domo fua egreffum, » perambulare cepifle cotum terrarum orbem, cumq; adhuc perambulare,& perambu» laturum ad finem ufq; muadi.Alii ambulonem hunc, Jooannen Buttadasm vocant,Std hoc obiter, Milites,ut videtur.commiferatione moti,coégerunt bominegr quendamCyrtn.etinyv0mine Sum uemyt ferret crucem 3t Y Inc, Matt. 27:32. Marc, 1(21, Luc.23:16, Dixerat fpe Dominus, Jt quis vult ven're pojl me ,tollat crucem fuam. Matt,16:24. Luc.9. Ve15,23. Simou hic, coactus ferre crucem Domini; beatus fuir, fi in amorem gr ponte TM onm—— ad erucifixionem edutio. Cap.VI. Liba. 267 fpont*& hilariter tulit crucem obviam fibi. Fuit crux, ligneam hanc ferrecrucem. Ignominiz organum, quis fine ignominia bajulet? fuit graria, fi fine cruce crucem hanc in fe fufcepit. $.77. Exeuntem Jefum fecuta eft ingens multitudo populi(y mulierum aj xg) ndm tv- gxeantem (6 49] iOpivey aUv)v, Mifericordiam illarum nec requirit,nec etllagitat, illae tamen ultrà il- magos tuiba lius miferefcunt.. Nil illis vifum tam miferabile,quàm mitem hunc& benignum Jefum, quib jm. é beato miferum fubitó fa&um effe, Ideb voces miferabiles audite mulierum, mifera- va fstura biliter San&um hunc cruciarium laudantium,— Cenverfie ad illas Jefus, jubet, non flere mat pre ipfim, Jed fà ipfas C infantes fuos, Venturosenim dies, in quibus, beata fint praedicandze' Jieriles,& ventres, qui non pepererunt,&& ubera, qua uon lacfarunt, Luc.cap.2 3. vets. 27. 28. 19. De hoc tempore vaticinatus eít Hofeas cap.9. vers. 14.| Da illis, Domine, quid dabis? Da illis vulvam abortivam,& ubera arida, Vd petit, non in illorum poenam, fed gratiam, ubi Judza bellis civilibus impleta,& Hierofolyma arcta obfidione preffa.diriffimà fame emacerata,tandemque copiofo fanguine polluta fuit, beneficium certé fuit, effe improlem,& abortus facere patique. Imà tantam fore anguftiam praedicit Jefus, ut homines dicturi fint monzibus, cadite[uper nos s dy collibus tepite nos, Luc.cap.23. vers.3o. confer Hofez cap.to. vers,g. De hac miferia lege Matt. cap.24. vers. 15-- 21. Si enim, inquit, in viridi lino bac faciunt, in arido quid fiet^ Luc cap.23.vers.2 1. confer 2 Petr. cap. 4. vers.17, Si homines in me, qnem norunt bonum, j4//zmq4e, ut Pilatus confeflus eft, tam atrocia decernunt, quid non aliis, quos aut pro rebellibus, aut perfidis habebunt, facient? 4.78. Perveneretandem ii yon o3 vémor ad locum Golgotba, hoc eft, Calvarie, Matt. Venunt in Cap.27. Vers.3 3.. Marc.cap.15. vers.22, Luc.cap.2;.vers,33. loan,rg. v.v7. Tetrum il- Golgotha, lim& infamem, multorum maleficorum fanguine hume&atum;& craniis illorum ac offibus feminatum; indeque Golgotha dictum. Non omnes malefici fepeliebantur, Multi pour oy. corvos in cruce paverunt, Ibi Zederunt illi bibere, Marc, 15:23. Quid autem?tejuopris poor latum recue &ov, ibidem,vinsim myrrbatum, 9 Q- p] zie paqary pov. I etum cum felle mixtum. Matt. ni 27: 34. vinum dederunt Domino, fed acidum, nam acezum, Acetum vinum acidum eft, Idque amariffimis rebus corruptum, felle& myrrba, Moris olim fuit propinare damnatis vinumna35 UP cum grano tburis, COD y Vt YODU"2 ut mens illorum abriperetur,& fupplicium minus fentiretur, No(tro Servatori f?/ propinarunt. Ita corda illorum in felle fita fuereatque acerbo aceto, Sed tamen& Af)rrbam,cui ineffe dicunt vaqur xaporinlu vum faporiferam, imb cum vino potam habere vim tenebras offundendi animo, Oblatum potum Servator ex àa6« Marc,15: 23. Matt.27: 34.. $.79. Veftibus exuitur etiam.quas inter fe partiti milites funt,& fuper illas jecerunt Yfibus au fortem. Marc.: 24. Tunica ejusita elegans fuit,ut noluerint illamlacerari;29ja09- 99 7—' evo 9w bparvós di iiw inconfutilisà[fummis texta per totam, loan.19: 23. Et ita impleta Scriptura Pal. 22: 19. confer Ioan.19: 24.. Matt.:7: 35. ltafpoliatus eft veftibus qui nobis vefles e(t meritus, Ef.6 1: 10, imà ipfe veflis noftra fa&us.Gal.3: 27. 4eigóv 6d 0.9«, Exutus veflibus eft,qui fuit&vexducd Ap Qe 25 dpa s Q rácifenia:, Col.2: 15. Vifuse(t nadw,ut ne nos inveniremur nudi, 1Cor.$: y. Exuamus& nos,quia Dominus exwit.Imó ne exuamus,íed Juperinduamus, 2Cor.5: 3. 4.. $.80. lta tandem cruci fuffixus efl, icaupa(gy auvóv Luc. 23:33. Manus ejus perforate, Cuci afügie ut& pedes;. diffipata omnia offa ejus y fepulcbrum eju datum cum improba, ipfeque ut fer- tut» pens exalcatus, Gc maledidlio fa&us, Super caput ilius firipta& aria dad. cau[a eju fcu 3 crimen 268 De mirabilibus in erucifixione erinzu ejus, Matt.27:37. Marc15: 16. Graci, Remanis& Ebren liters, Vuc.i: 18. ld Johannes vocat T/TAw citilun,& hujus fuiffe argumenti.efus Nazarenu,Rex Judacrum, Joan. 19: 19 fccundüm Lucam, bz eji Rex Judaeorum; Marcum, Rex Judeorums Matth. um,/Hic eff je[us, Rex Judaorum, Nil illo titulo verius, Luc.1: 32,33. Nil igitur hac pená injuftius, Mediusirter— 21, Nec folus,fed mà cim illo latrones& ficarii duo, me 6 dextriz,unué fmiftra Matt, duo C9". 37, vers.j8 Marc 15: 17. qui duo xax ipyti malefici unà cum illo edu&i funt. Luc23:32,5. ]pfe in medio illorum fufpenfus, ut maximus xax«e?G-. Joan,t9: 18.. Et. ita impleta Sri« ptura. Marc,is: 28. Efa.ea: az, Dfusetin— feS2. Sufpenfo vehementer illuferunt hoftes. 1, 0j ezszievéplpoi, Matt, cap. 27, «iuce. VCIS, 39. 1C. Marc, Cap.tj: Vers. 29. 30... 2. 0i ap Itpens& ci apyerTt 5 7 Jgauuasiar xm) cyisCurtpov. Matt, cap.27. VerS.4 1.4.2.4 3. MarC,Cap. rf, vers.3t,. Luc cap.23, v.35. 3. si cuonecaopoi Sou Marc.cap.15. vers. 32. Matt.cap 27. vers.40. non tamen ambo, fed €; nmi tantüm, Luc. cap. 23. vers. 29. Alter in ipfa cruce praeco poenitentia& fibi ac focio fuo factus; ac patronus feu defenfor juftitize Chrifti, fupplex denique petiit, meanento mei Domine, cum veneti iu Regno tuo. ibidem vers 40.41.42. Quis te, latro, docuit; in ultima tua hora, talia verba loqui? SpiritusDei, converfionis autor, quilan€tos decez omnii, Hic in cruce. pendens fructus crucis Chrifli fenfit,— Hicque mifer duplici modo Chrifto euvegaopo2»— 1. Quatenus de latere ejus pependit. 2. Qua. tenus& veru bomo ejus ipfo illo momento, per gratiam convertentis Dei, cracifixys. efl. Rom.cap 6. vers.6. llle vere dicere potuit, seco euv:e popa), Galat cap.2. v.10, ipti xicpuQ- ig aupora], xa T) xécpp, Galat. 6, Y.14.. 4. Oi cparwraj, Luc, capi4. veif. 36, Minbila fi 5.53. Dum in crucefuit, mirabilia fa&a funt. 1, Incolo, 2.Interra, 3.In templo, waccfog, 4.4n monuinentis.$. In mortuis, 6. In vivis. Ita veré impletum, JDabv porteuta in calo d interra, Jodl.3: 3. Omnis creatura fenfit, horruit, commota eft ad immane hoc fpedaculum;& ipfa quaft paífa cft patiente Creatore. 3a core,$.84. In«z/-. Matt 27. v.4«.. 24 fexta autem. bora tenebre exfiterunt fuper totam tervam, ufaue ad boram unam, confer Marc 15. v.:3. Luc. 23. 45. aj iexoridnó mue d d zeuebratus ejt Sol. Idque fccundüm Scripturam Amos 8. verf.5, Faiiam occidere[olem im m. vidie,& teuebras inducam fuper terram Jo8l.3. v.4.. Sel mutabitur iu tenebras, Tenebrein meridie coeperunt, quum clariffima lux eft, durarunt ad rerziam ufque pomeridianam, Fuitque adeo& Aecbu£s eli fis f. I trium integrarum horarum. Plutarchus& Ptolo-. maus 7dcexAe-los luminarium ceeleftium,£nesesíces nominant.— Facta igitur hic 8m» exfrmnciAis. Fuit hzc folisobfcuratio miraculofa plane& extraordinaria, 1, Non facla elt in ucvilunio, cujus folius tempore 3c/ x^ ei-4 obnoxius eft, fed in. pleuilunio, die deci mo quinto menfis x? cvv; iar, decimo quarto x7 av. Non polle autem folem obfcurari in plenilunio;nifi preter naturam, aftronomia docet, 2. Fuit£145& univerja'i, m ma(zv 3 iv, ip 5^: ov, fuper nuniverlam terram,quae folem tunc fupra Horizontem habebat; feu in quibus partibus terrze fol tunc fpe&tari poterat, Atqui ex«ftronomicis dicunt conítare fundamentis, univerfales ejufmodi'Eziexováces in fole haut fieri poffe. 3, longioris fuit durationis; trium integrarum horarum. Docenr autem aftronomiz periti, folis eclipfin, eriam ibi, ubi totalis confpicitur,omnem moram durationis averfari, 4. Dionylius Areopagita, Epifcopus Athenienfis, fcribit in Epitl.z. ad Polycarpum, Eptfcopum Smytnenfem, lunam viíam effe mirabiliter ex loco oppofitionis promoveri pet. erien £».. C£rifli falis. Cap.VI.Lib.s. 269 erientis partes fub folem,& ibi manere ufque ad horam nonam, indeque ad vefperam ufque rurfum ad locum oppofítionis rediiffe, Mitto, eundem Dionyfium tradere, obfzurationis hujus initium fuifle fatum à parte orientali, quum in omni deliquio folis na* turali obícuratio Incipiat à parte occidentali, Hic Dionyfius tunc, cum hzc&eric fafta eft, adhuc Ethnicus, vifa illa in Egypto Heliopoli, dixiffe fcribiturà Suida, à&' der 7494 3m] rásorsi eumsdoed, dut Numen patitur ipfumyaut parienti.ompatitur. Etiam in Archivis Romanis prodigiofam hanc folis eclipfin notatam fuiffe, Tertullianus autor eft Apol.cap.21. Neque enim in Judze tantüm illa confpecta fuit, fed& in'ZEgypto, aliisque locis, qua procul à Judza diftabant,Solis hzec obfcuratio non tantüm teítata eft obÍcurationem 3o/z jufliti«, qui totidem dies fuit in corpore terre, quot fol creatus horas occultatus eft à terrz facie; fed& notavit. 1. Hanc effe i£uciar GU exóres, Luc, 22: 53. 2. Graves tenebras, qua Judae, ob excifum 6 terra juftum Dei fervum, fupervenerunt, confer Jocl.3: 3.4. 3. e vay uiv& ddirm d wrong gemitum& dolorem ipiius irrationalis creatura, Rom.8:21. 22. $-85. In Terra, Matt.27:51. à 8 soin xej aj Tropa] iy i&uGv. Terra commota eff, Y tetra. G petra fil] funt,"Terra commota eft propter illum, cujus vox olim commoveraz illam; illius nunc mors commovet illam; imo& de illo Uri kAT), Adbuc femel ego commoveo mon tantAm terram y fed(y celum. Hebr.i2, verf. 26. Etiam pauló poft rurfum eee 2iG ubyas, Matt, capite28, vers, 2. Perra falutis híc rumpitur quidni pere rumpantur? 4$. 86. In Templo, Matt. 27:$1. Et velum Templi fiffum efl eic ddo in duo, à furfum sque ad infra, confer Marc. 15. vers. 38. Luc.23: 45. adi ioci Q nalla QU vas piGv.. De velo, illius fignificatione,& ruptura diximus libr.u, Cap.1X,$.28--35, que nunc non repetimus, $.87. In monumeutis, Matt.17:$2,094(€. uvrspeia ves 9n(qy Qj monumenta aperta fint. 1o fepulIn fignum, venturam boram, in qua omues oi év Gir pyueiong audiant vocem Filii Dei,& exe- chris. ant. Joh.f:28. 5.88. In mortus, Matt.27:«2. Et multa corpora fanflorum, qui dormierant.( confer 1 Thef. A: 13.)$2499» refurrexerunt; primitiz facti refurrectionis, quam omnes exfpectamus. Nomina horum fan&orum Scriptura tacuit, Fuere zoXvi nmdtí, confer Dani: v.2. [23^ Excitata funt illorum corpora,quum moribundus fer exhalaret Jefus, Imà& in illorum gratiam aperta funt monumenta, qua aperta funt. Tamen é monumentis non fant egresfi nifi pofl sio€yspowy dvrd refafi itationeu Chrifli, Debuit effe Chriftus eyalc- E ayagástai, AC.26: 23. dorapyn 7 kensiunpfloov, 1 Cor.15:20. Poft illam, reli&is fuis fepulchris, ingre[Ji fnt in civitatem fanSam, xg) érsguvitw(gy rst:(Y apparueruut multis, Matt.a 75? alfumti deinceps toti,& quoad animam& quoad corpus, in paradifum; ubi avisa illorum fuerant hactenus, nunc& corpora evehenda erant poft breve tempus, Sine dubio, ut poft Chrifti£&jspow afcenderunt? fepulchris,ita& poft Chrifti avo affumti funt in coelis. Nequeenim refurrexerunt,ut rurfum morerentur; nec deferuerunt fua fepulchra, ut rurfum intrarent in illa. Ita enim£ytomic aurwv non fuillet«£d Q-, fcd Qnuía, $.89. In vivis, Matt.27:$4. Hecatontarchur, f qui cum ilo, anpévres 7"Incwv(con- miis. fer Matt.27: 36.) videntes terre motum,«4j(X. uópdoa* qua ala erant, folis tenebras, Chrifti clamores, obitum,&c. timuerznt valdé, dicentes; Veré Dei Filius erat bic, Tta cui paulà ante&rízrei£or Luc,23: 36« illius nunc eminentiam fatentur, confer Marc, i4: 39. Lucai3:47. In templo. Ja mortuis. jl 3a 5.90. Nee & eoa de 42, v'eibum pri mux. 7z;«undum, Tenium, Quartum. «o Devwerbis ACbrifloineruce prolatis. Cap.VI. Lib. $.90. Necin cruce filuit Servator, fed mediis in tenebris locutus eft verba lucis, gra Lace pela» fige& folatii, Occurrit mihi hic locus quidam Juftini libr. xxi. cap. vit. Bomilcar, Rex Panorum, ob noxam, quod voluit ad Agathoclem hoftem cum exercitu tranfire, iy media foro à Panis patibulo jujixus efl. Bomi. lar magno animo crudelitatem civium tulit; ade ut de fumma cvice, veluti de Tribunali, iu Panorum fielera concionaretur 3. objeGlans illis varia crimina. Ze: citm in maxima populi concione vociferatas e[[et, expiravit, Jefus nofter etiam de fumma fua cruce concionatus eft,— Sed alia plané quàm Bomilcar,& majore animo ac mirabili patientia forum fe crudelitatem ferre teftatus eft, $.91. Primum, quod de cruce dixit verbum, hoc fuit. Pater remitte illis 5 nefigr, enin, quid Jaciaut, Luc. 23: 34. lta pro defedloribusiuter.e]Jit. Ef.$3: 12. Habebat inter cruciigentes fe, qui ipfi 2;ti erant, Saul perfecutor datus erat ipfi, quidni& de his perfecutoribus dati fuerint ipfi?* Quante charitatis eft, orare pro interfe&toribus fuis, Pro reprobis&&e«oios apaprarsmi non oravit, Ego non oro pro mundo, fed pro iis, quos dediffi mihi. Joh, 17:9. In illos convenit fententia. Pfalm.69; 21-18, Pfalm, 109: 9-17. Inter 1llos, qui clamarunt, cracifize, cracifige, multi fuere, qui d?vezvrec id fecerunt à dzicia 1, Tim. 1:13. tum plebeji, tum dgyorzes,, AGtor, 3: 17. $.92. Se.undum,. Amen dico tibi. Hodie eris mecum in Paradifo, Luc. 23: 43, Oftendit, fuum effe, dare Paradifum. Difcipulis dixerat: Ego iffouo vobis Reguum, Luc.ai vers. 29. Idem nunc promittit latroni; nam Regnum Paradifus eft, Luc. 23142.43. Multi publicani,& mere:vices,& latroues pre.edunt in reguum Dei, Matth, 21; 31, optimo jure dixit, Hodie mecum eris, ld enim petiit, xg) eie, Hebr.«:7. Pater ,quos de difti mibi, volo, tt ubi ego fum, e illi fint mecum, Joh, 17:24. Zutroitus fandorum eft in Jonguine ejus, Hebr. 10: 19. Ergo& in Paradifum, Ideó promittere illum poteft,& ia illum ducere, Píeudo-Samuel dicebatSaulo, Cras Tu(5 Filii Tui mecum, 1.Sam.28: vers, 19. Id malumcerté verbum. Jefus latroni; Hodie eris meum. Id bonum& fuaviffimum fuit verbum, Doceamur, 1. Quonam evaferit anima Chrifti, moriente corpore, In Paradifum, 2. Quonam abeat auima peenitentium fan&torum, Non, in /oxa pallidula; ri2ido, nudula, ut proximus leto cecinit Adrianus Imperator, fucceffor Trajani; nonin purgatorium ignem, fed in Paradifum; Paradifus idem eft, quod terim calum, quousque raptus eft Paulus. 2, Cor. 12: 2. Dei domus. Joh. 14: 2. civitas noflra Phil, 5: vers. 20. P.triamelior Hebr, 11:14. 16. cujus fymbolum fuit Portus Eden, domicilium Adami integri. Genef 2:8. qui à Lxx, interpretibus a94erc Q* dicitur; unde nomen figure ad veritatem tranflatum eft. confer Apoc, 2: vers, 7.& teo T avcgudersa T. 9. Aliüs D sapá eis- fua natura fignificat id berum; quo cum vocabulo etiam conjungitur, & quidem hortum arbores frugiferas& caeduas habentem;.& nemora alendis feris, Cant. 4:13. Ecclef. 2:5,?03702 j'y Ana^nyoo cem 7m v"Uy adde Nel, Cap. 2: v. 8. Frequenter occurrit apud Xenophontem. $.93. Tertisum, videns de cruce Matrem fuam& Difcipulum dileclum, dixit prius Matri, Mulier, ec.e Filius tuus 5. dein difcipulo, Ecce Mater tua. Joh. 19:26. 27. lta bonoravir Matrem fuam ad finem ufque vitz, curamque illius habuit, difcipulo illam commendans, qui dz' éxeins 9 opas£aGtr ausi) ei:(x idfs, ibid, Hic, fiunquam, ati mam Sanéte gladius pertranfit. Luc. 2: 35. Hic vidit Filium pofreum in lapfam,& in fgnum coutradiclum, ibidem vers. 34. 9.944 Quartum, Deus ini, Deus mi, quare dereliquifli me,— Ita clamavit voce mag eiat -— tL o e -1 De verbis à(riffo in eruce prolatis. Cap.VI. Lib.— at circa boram nonam, Matth,17:46. Marca15: 34,. Exflat illa vox Pfal.z2:2, Deum fier invocat, Joh,2e::7. 34 us. Quatenus bomo eft, Deus etiam lefu Dez: eft, Quatenus à Deo genitus cít, Deus Parer ipfius eft, Quatenus fervss exftitit, Deus Dominu illius eft: Quatenus exinanitus,& bumiliatus& minor fadus: pre Deo Pfalm.8. Pater uei(ov major illoelt, Ioh.14:28. A Deo fuo queritur fe dereliium, hoc eft, in illum ftatum redactum, ut dereli&o videatur fimillimus, Non ita dereli&us eft, ac fi eterna unitas, qua cur Patre tv£3; ununi eft Ioh.10: 30. fitabruptas aut,acfi perfonalisunio, qua in unitatem Perfonae aflumft humanam carnem, fit divulfa; quorum utrumque impoffibiliffi mum eít 5 fed queritur, fe Hvminem, in profundiflfimam& infernalem miferiam,luctam, angorem, tentationen!, traditum, luce Dei, confolatione, recreatione, confortatione carere, nec illam, utin vita fuaanteacta, fentire, Dicit enim, Deis mi. Ergo qua bomo & fervus patiens clamat, ware, inquit,pre ineffabili dolore,quafi extra fe raptus,caufam animo non prafentem videt, cur eo ufque deferatur,& quafi abjiciatur. Derelietus fuit à Deo; adeoque à feipfo, quatenus Deu eft. Ne deincepsdicatZion, Derelimquit Dominus me, oblitus efl mei, E(.49:14. nam ne derelinquamur, Sponfor nofter dereli&us eft, 1deó& promifit Dominus,£ u4 cv ava, ud"€ uh ce eyxalaA imo, Hebr.13:5. Hoc verbum intanta anxietate enunciatum, magna cum fanna exceptum elt, Matt.27: 47-49. Marc.5: 35.36. $.95. Quintum,^ia fitio, Toh.19: 28. confer Pfalm,69,22, Er in fiti mea, Tta viribus exhauftus fuit, ut potu refocillari peteret, Senfit in cruce omnia aS ápnalz, luctam in mente, dolores in corpore, fitim in gutture, Subito cucurrit unus à militibus,& aceto illum potavit, Matth,27,4.8. loh.19,v.29. Cüm venilffet in Golgotha, potum sx iaa, Marc. 15,2; In cruce fponte petiit,& oP/azzm 1.aCs, DIoh.19,30. $-96. Sextum. TertAigui confummattm efl, Yoh.19,30..(ciebat enim, quód omnia jat perjedia erant con[ummaté, ut impleretur Scriptura, ibidem, vers.a8, TeréAega] 1. Ego ipfe, ut Sponfor& Mediator, Hebr.z.vers.io, Principem falutis per paffiones€ eca] con[ummare, Hebr:5, vers.9. 2) vexewÜeis, 2, 5 dessin Bun xg) vypoyvuci?(GU S«cO, Adtor.cap.z.Vers.22.«olisa] ie» xelg cuiu) à Du mu eopcueuce qiéSt. AGor.4, V.17.28. 3.^»2q29 Joh.19.v.38. 4. 91 dia Qop ai, Hebr.ic,vers. 14... ena. viclima veviAetoxey con[umma vit, in perpetuum, eos, qui faucHificautur. 5. G Wpyov GO 90 Ioh.4.vers.34« Mens. cibus efl, ut faciam voluntatem ejus, qui mifit me, qj vikeiiso durd(9 tyor(y conJummem ipfius opus. Yoh.iz:v.4. G ipyor ire ei(g à didwuzds pui Ives moidon, Deus fane &us in juftitia eft fan&ificatus,& in judicio exaltatus, Ef.s.vers16. Novum Teffamens zum morte nea e(t initiatum. Matt. 25,vers.28. Hebr.9.vers.t5, Igitur, verénega], edo xd" TeTÉA sca). $.97. Septimum. Pater, in manus tuas. eeg.Scoua] và viua us, commendabo feu deponam Spiritum meum. Luc.25.vers.44, Icfus Patri commendat Spiritum. Stephanus Martyr Jefu.«ses"inse, du(9 vias ue, Hic Spiritus, qui toto paffionis tempoIe ita turbatus fuit, loh.vs,vers.21, Fic anima, quz tantam rr/fitiam fenfit, Matth. 6, vers.38. in manum Patris depotita, paulo momento in Paradifum,& in Regnum id intravit, quod latro petierat, illeque latroni promiferat.[ta petens lefus, oftendit verum in fe, quod eít Pfalm.(6,3.. Pojui J ebovam coram me;quiaeft à dexira mea. OYZN O23 non movebor. $.98. His dictis, xAlvac vh) epa lu, mepidone(9 7risDua, inclinato capite tradidir Spiritum loh.19.v, 30, Patri reddidit, in cujus mahus illum cemmendavit; clazrans voca Quintum, Sextum, Septimum, Chriftus exfgirat, 2o De Chriffo maenavoce ex[ptrante. Cap.VI. Lib.s. voce magua, dole: G anüna dimifit JBiritum Matth.17, 50. Spiritum, in corpore h4. fenus detentum; liberum à corpore emifit, Vereque adeo iZtrnue expiravit, Marc.15. v,47. Luc.2546. Rupto enim vinculo, quod animam& corpus tenuit conjuncta, exffji« ramus, hoc efl, ultimum flatum efflamus. Ita vere mortem guftavit Dominus Hebr.z, p. Quos Sard wu jUuotve. Hebr, 9, 15. Sava(ov(90 xupiu xa(x)y iere 1Cor. 11,26. effudit in mortem animam. Ef.g3,12. ctm divite VIY23. in mortibus fuis, Ef.53,9. Et veré andan, Rom.4:8. 14:9. z Cor,q:v.1$. Gal.z;zi. Phil.cap.z:vers.8. 9avava Sei Gpe mportificatus carne, 1 Petr, 3518. Mapaasece—$59. ld in morte ejus mirum, quod szac xpá£ac sErmrvevor. ita calamans exffiravit, daman*— Marc,15, 39. confer Matth.27,50.. paZa; dor» ueyd^n. Mate. 14:37. does qurlo) u4:45. Id quod Romanus Cenuzurio ita miratus eft, ut diceret, vere Homo bic Filiw erat Dei, Marc. i5,v.39..& Liudaret Deum, diceus, Certe bomo bic juflm cfl. Luc.23,vers.47. Onuesque.& couase duisplpor Go 0 ra Sweiav raul, verbcrantes pedora fua, abitvint, abide vers.48. Magna haec vox teftatur, virium Chrifto homini fatis fuperfuiffe, ur diutius vivere potuiflet; illumque e potcfl;te,& d tavvw à fe ipfo auimam vitamque pcfuiffe, neque adeo quenquam illam ab illo abfluliffe. edes ajod eusli) a ipe, Joh.10. vers 8, Juda& Romani illo illum affecerunt fupplicio, quod certa mors excipere folebat, Atqui ille mortem antevertit;& quafi preoccupavit,& citius guflavit, quàm pro ratione fupplicii neceffum fuit, Ideó&&9aupacs Pilatus e 84» viürase, adeb ut advocato centurione, diligenter inquifiverit, ei«Ao àzéSare. Marcar, vers44. Et duo illi Aga] fapervixerunt illum Joh.ig: 32.& milites prater fpem invenerunt illum s Ti9wxd(n, ibidem vers, 33. Igitur voluntaria& fpontanea victima Jefus exftitit, Sponté fe tradidit in manus hoftium, quas, fi voluiffet, evadere potuiffet, Lubenti complacentia& propenfa voluntate cruci fe affigendum obtulit. Cümque omnia fe fecifle& paffum effe fciret, quz prophetia praedixerar ,& juftitia Dei exigebat ,& lex poftulabat, & fponfio terna flagitabat,& peccatum Satanasque intentare poterat, publica id voce voce toti mundo teftatum fecit, dicens, reréA«c aj; tandemque animam fuam€ corpore emifit,& corpus à mortis dolvribw ex/olvit, atque in placidam mortem,& tranquillam requiem volens fciensque depofuit, cmifag.——$100. Judei, nevorpora crucifixorum manerent ài? gauge à» vw GG Gau: qui alis um cviiavit,& Jege tenebantur, eodem die[ujfenfas fepelire, ut ne, pernoctanribuc illis in ligue, terra plluerettr. Deut.23,23. intercedunt apud Pilatum, fva xlexy oer euvov(g exin, Joh.9, vers, 31. Ktamortem accelerare miferorum cruciariorum volentes, Sed evitavit Dominus crurifragium, quia jam emiferat fpiritum, Itaque quod infigura pafchalis agni. cui os non frangebatur. Exod 12,46. Num.9,12. Joh.19,v.36. fuit praefguratum, in Chrifto Agno Dei veriifime eft impletum, Pfalm.34, vers.z 1. Servaus omuia o[Ja ejus, unum ex illis confradium non eff. "$.101.. Latus mortui unus militum Ny» ivofi lancea pupugit. Joh,19,34.. Ita& aEa DuR- ciem gladii fenfit Pfalm. 2 2,2 1. Eripe à gladio animam meam, V ulnus lateri inflium haut dum, Inde parvum fuit, Juffit Thomam adsmrevere marum(y ejicere in latus, Joh.20.v.27. Integra duis"t. manus ad palpandum vulneris veftigium adhibenda fuit. E puncto latere, flatim exivit qua, fanguis c aqua. Joh.19,34. Id Johannes à fe vifum,& verilJimum efle, gravibus verbis teflatur. ibid, vers. 35. Ita veré faugsis effufus fuit. Matth.z26,vers.28. Ex pericardio, aut zborace humor is etluxit,— Videtur autem fuiffe fanguis cum fero,— Serum dicitur aqua lactis; imó& fanguinis, Omnis fanguis, bene conftitutus, ferum habet, Se i , A r Confoffio Chrifli pradicia. Cap.VI. Liba. 27 id ferum nón videtur, niiubi fangis fidere coepit, Ideo& hic in Chrifto preeternaturale quidevenit, Tanta copia feri unà cum fanguine cffluxit, ut diftina? utrumque,& fanguis X aqua, videri oculis potuerit,. $.102. Myfterium hujus fluxus lege 1 oh.s:&.. Hic cff. 24i veuit ctm aqua&y Jauguitits vcaesam Jefius Chriffus.on cum 113 tantinn.[4 cum anus t orsi, ot vers. Ives fiant, qui vefhan- ilius, Iur in terra, Spiritusaqua, fangmisy(y bi tres in unum fant, De hac aqua dixit Chriftus Joh, 3. Ves. Nifi quis regeneretur exaqua(y Syiritu,& Paulus Hebr 10: 2 3. cti corpus aquá purá ,& Prophetia. Ezech.;6:2j. E:j/Bargam fuper vos d2a5 puras,& purgabimiui, ut fanguis notat imprimis Chrifli pa/Jones;. ita aqua illius obedientiam, qua, ut aqua, pura eft in fe;& vimpurificandi habet. Nam& obedientia Jefu, non fola patfio noftre juflitiae caufa eft, Rom.5: 19. Aliàs& Spiritus S, cum aqua comparatur Ef 44:3. Joh.7: 38.& dicitur; ff/'azdi, Joel 3: 1. quod aqu eft. 5.163. Eft hoc fa&um fecundüm Scripzzram. Joh.cap.19: v.37.. ora] eic v kEenlv- Confoffio v"Gv; per ellipfin; plene erit, àJovraj eic oecrvor ov,&c. Afpicieut eum, quem coufixerukt, daa.^ € buerreiy folum accufativum poftulat,(ine praepofitione, Sic Apoc. r. vers.7. à rive; Zachiz;o, euràv fente rnv,& doGtis citatum illud Diodori Siculi libr.1 9. 7 MypiA may yog tate Seal cin Gnuevrisas Philippum precepit Toracibus qii^adam coufodere, Neque ergo putandum,ab Evangelifta jungi&' iweezeiv cum ei àv, Locus igitur hic docet. 1, Cuujizendum Dominum, 1d impletum, cum lancea pun&us eft, z,Conüxum feu confoffum hunc ajFe&uros homines, hoc eft, illius confoflionis oculatos teftes futuros; quinimó& fide illum amplexuros. Fides acutiffime videt. Imó videt, q*& uon videntur, Hebr; v. 1. Utrumque jungitur videre& credere, Johan.e: 40. ó Stpay* yov, X84 Tig iav eic auaüv, confer fats 22."oN V8 reffüite ad me, Gy[alvamini, ut autcm Sancti viderunt illum, quem confixerznt Judzi hoftes; ita& ipfi hi confoffores aliquando videbunt illum,cüm veniet in nubibus, Apoc.r: 7, venit cum uubbus, x9 oberag( vidcbit ulum omnts oculus, cf) el qi 6; auTov eEsniv w(gv,& ipfiili, qi ilum confixeraut, videbunt[nam refufcitabuntur ad judicium, Locus autem hic exftat Zach.cap.12. v.10. DpTOUNDNCON G2 E: videbunt ad me, cum eo, quem confixeriut 5 vel etiam fic, ut verba Johannis plenius conveniant,& videbunt ad me, quem confixeruut; ut particula DN fit //ecificativa, vcluti Genef, 4. V.2, Ef,8: 2.& alibi, 9.104. Ethicfinis eft paffionis Dominice; cum vita enim Domini defiit& paffio Myftera Domini, Mirare autem homo,& magna hzc myfteria profunda cum vencratione"^"? adora, D: fudit fanguinem proprium. AQ 20, vers 10. Prin-eps vita vita piivatus eft Actor: v.15.. Domirus glorie ignominià ciu i5 setas cft, 1 Corint. Cap 2. Veis.B. CreaIer à creatura& propter creaturam omne hoc perpeffuscft,| Hocprimum, Secundum hoc. 3j pa(fus ejf. YPetr.cap.3. vers 18. S«ndtas& j flus sbuegtue cr. ACtor cap. 3. Vers44. Qui non n.vit peccatum, fictus ejá pe tum. Corinth Cap s, ves 21. Zenididus exftitit maledilio Rom. cap.9. v.«. Galat. 3: 15, Tertium, Peenas tulit ingentes, £e maximas, incomprehenfibiles, incffabiles.. Omnium peccata tulit, omnium poenas e pertulit, quas pcenas peccatores ipfi perferre debuiffent, illas omnes ille pro illis perpef: fus eft, unus pro omnibus,& omnia pro omnibus luit, Igituromne.. ir:m Dei, quz | in omnem hominum impietatem revclanda fuillet; featit./— Omnes Saranze infultus z fuftinuit, Omnes infernales dolores toleravit Quod infinitae hominum, qui falvantur, I myriades, unusquifque im propria perfona, ob peccata, perpeti debuflent in eternum, id s unus homo; JefusChriftus,perpeffus cft omne; reddens,quod non rapuit; folvens es,quod L mmn nen T", De sfleriis paffonts, Cap.VI. Libs. non contrax e; uns fcelera;quze non patravit, Et ita paffus eft ac folvit fufficienter,ple. né, tuzatic-r,ur nulla I x,nulla juftitia,nec divina,nec humana,ab illis, qro quibus paífus elLexigcre aliquid polit amplius;ita$Aev G disztopa(0 viu im; letum ejl in ilis, Rom.8; 3, Quartu in Factus eft eder Q- dejinito Dei coufilio& praagniticne, ACtor.2:2 3. Satanas, Antijnus Serpest cont zeli ipfii cdccm,Genef.3; 16. voluit illum 8271 redigere in nibilum. E(a, $335. Judaei illumizeerfaeranut. Fas abuep ijiis jufium,& Principem vite intesfe ffs AQor, g vabrp!s. 2:33. 1023s. Traditus eft in mauum peccaterum,hoc eftgentium, Matt.26. Ado uitio inen AR agg lu Deus,& Satanas,K Ifrael,& Geutilitas in illius concur. rit necem, Scd aliter Deus;aliter S:tanjaliter homines, Des, ut infinitá iledlione mundum dili ens& Vii cn"unm daus ent; utimloh.a: r6. Deus,ut Judex; à Sponfore exigens,quod ab illis, pro cibus fpoponditexegiffet, Deus,ut verax, promiffionum fuarumyab initio fa&arum mane illarumque completor, Sazanas,ut victor humani generis;qui;pofiquam parevtesnoftios feduxit;illofque vicit,& nos omnesin illis,fervc: nos(uos fecit, 9 y, poi i sDyrere€ did Ao).. Det. a:19. Igitur tenet omnes hominesut fuos,per lapfum fuosfa&es, Nequit.ost& injcfle nos feduxit, Sed feductos non injufté ad aeternas fecum poenas petlulat.Sià vicle.t; hoc prada debuit asferri& p1X"3U captivitas juji evadere(injufüffin:us Satan jufla de caufa feu jufto titulo captivat peccatores) Efa.49 24.25. oportuit, ut Heros furgeret, qui cum captivatore hocinjufte jufto,& jufteinjufto congrederetur,& lu&arctur,& p r«dam Jurti, ac captiviratem violento auferret; calcaneo fuo caput illius contereret;&,ut plenecontereret,calcem fuamilli conterendam daret& offerret. judaisut organa Satanze,ab illo excitati,propriá malitià compulfi,& carnali odio, ac turpibus caufis ad illud horrendum nefas commoti, Stupet mens noflra. Populus,cujus Patres falutare hoc exe darnnt, qui promijfonem tanto tempore habuit, qui cottidie«mbras futuri Meffie ante oculos habuit; qui ipfo illo tempore profeffionerm Meffize venturi faciebat, qui tot figna& miracula& argumenta veri hujus& miffi Jefu Chrifü vidit& audivit; hic, inquam,populus,indignas manus pretiofo hoc fanguine polluit, abncgans fidem ac fpem 5 emnemque pietatem penitus exuens,adverfatus Deo. gratificatus Diabolo. Praviditil Deus,Permifit id Deus, Imo& predzfinivit id Deus A&. 1: 2: ut enim dej uito ccufilio etus traditusefl,ita& ab impriseodem confilio acceptus& cruci adhixus eft,ita tamen predejnivir,ut farta fic iliius juftinia,integra illius mifericordia,immaculsta illius fapientia,& aperta acdamnzbilis Judaeorum malitia,& San&a Dei deprehendantur judicia. Fecerunt fcelus hoc Dco pradefiniente;non tà men cogente, nec impellente; nec perfnadentes 1mo nec ctiese permittente, fed imperícrutabiliter,juftitn.e fancti(mé dir: ente ac difponente. Voluit Dcus ut abillis profanaretur fandi hoc sit ab illis exfeindiretur jujhus hicsut ab illis reprobaretur /apit hic; ab illisyinquam;qui erant ipiius idior pro; rii,ad quos veut quorum 3 i:93e1e Q3 dcZa, 3) ap diana 2; aj Uraz[o at iv imas quss av Ipfe bog o, qUO appareret huroa::i generis malitia,indignitas.furor:quo Judaeis carnalis aufeiretur gloratio,&gentibus fterneretur accetlus, palfioChrifli ex hac ipfa indigniflima reprobatone, à fatiibis illata evaderet major ac gravior.Geszes;ut]edxorum fimuilorgana&Saran;& aSatana,& à Judaeis, Satanae filiis impulfa,;& ad nigrum boc facinus coactz. Minus eft hic peccatum gentium, Majus Judxorum, ipfo id tettante Chrilto.coram Pilato. Joh. 19:1 Utrorumque grave tamen& execrabile. Etiam gentes voluit divina providentia Íanguinis innocentis fieri rcas, ut& illze per meram gratiam, non ullum meritum, fattas fe apnofcant, quod facte funt, Ne putent gentes, Chriftum ob iminriamt factam,& dom ellc condemnatum, Nam geatilis ipfe Pilatus iteratis vicious ab omni impadto fcelere illum | [ ( hr uDe ve[pon, fope ad quaflionem,an magis, C9 c. Cap. V LLib.s. 275 lum pronunciavit liberum& purum, Igitur& ludaei& gentus,totusque adeo mundus necem intulit Chrifto."Totius mundi eft piamentum; à toro mundo paflus cít fupplicium, Pro utrifque eft mortuus ludaeis& geatibus, Ab utrifque eftinterfe&us, ludais & gentibus, Utrisque fuit offendiculo, Sveudalum Judaeis, Stuliitia Grecis 1C0or.1,23. qui Mediator eft omnium, Redemtor omnium,& Salus omnium, $.105. Subibit forfan animos cogitatio, annon magis decuerit Deum, aliundeChrifto paffiones conciliare,nec per manus ludaeorum& Gentium inferre, Potuille Chriftum in deferto horribilitertentari& angi; ut in initio mini(terii aliquas ibi tentationcs expertus eft, Potuiife à Daemone in corpore percuti, à furiis infernalibus infeltari, à feris beftiisque infigniter terreri,& tandem poft paffioncs fatis multas aut ab illis lacerari, aut à Dzemonibus fuffocari& exítingui. Potuille illum ita diriora perpcti,quàm ab hominibus perpelfus eft. Ita homines manfuros fuiffe à fanguine Iefu innocentes nec Chriftum futurum fuiffe latronibus fuis fcandalo& exitio, Etiam ju(litiae Dei vindicatrici,& legi violata per tales paffiones potuiffe abunde fatisferi, $.106. Verüm enimvero talis cogitatio curiofa magis eft& arguta, quam utilis& necellaria, fi ita agere magis decuilfec Deum,fine dubio ita egiffet, nunc, quia non ita fccit, fed fecus fecit,ftatuamus,non fuiffe modum convenientiorem aut demonftrande divinz juftitiz, aut fatisfaciendi legi violata,aut patfionem à Chrifto perlatam notificandi,& magnitudinem illius publicandi, quàm hunc ipfum; quem divina providentia adhiberi voluit. SiChriftus in deferto procul ab hominibus perpeflus effet,non fuiffet propo/itus publicé propitiatorium: Si à Daemonibus fuiffet interfectus,non fuiffet illius paffio ita vifibilis,nec hominibus acceilibilis.Non videretur paffus pro hominibus,fi non paffus effet ab ab hominibus, Vitam ab homine accepit,inter homines egit,eriam inter homines deponere debuit, Negari poflet illum mortuum,fi non vidi:Tent illum homines mori,expirare, animam efflare, Non fuilfet fa&us»alzpa;nifi illam fubiiflet mortem,que xalxpac ticulum tulit, Et ut paffio illius hac ratione futura fuitfet multó obfcurior,ita& fepultura& refurre&io multà ingloriofier, Vanz fuiffent umbrg& figurae legales,qug adumbrarunt illius 7484,42 0x,& locum mabnudav, Za 3 7/An; Heb.15, 12,& manus, per quas ad illas deducendus effec, Sacerdotum& Judaeorum; Vana fuiffent plurimae Prophetiz, fi non iu nibis ut habitavit plenus gratizejita& paflus eflet plenus angoris& triftitize. Fruftrà obtenditur, hominesnullos ita futuros fuille reos fanguinis Chrifti Nam& ante jam illius erant rei,qui illum voluerunt lapidare,& cogitarunt trucidare; ut Sacerdotes& Judei;& poftea plurimi fa&ti funt,& proh dolor! etiamnum fiunt obuoxii;nim omnes illi,qui? qor 3 9«6 xag aTín Heb.10,29.& in dominica cena? dpv dvaEius iiam 1Cor, v 1,26. Nunc ab hominibus occifus£uabs do' dv£raBs orraxoiv, Heb.«,8. didicit vrare pro bofhbus,& inzercedere pro defedloribu. Nec mifer illelatro in cruce fuiffet converfus,ni latus pendentis in cruce Jefu claufiffet, Nec Centurio Romanus de jufitia Jefu convi&us;nifi verba ejus in cruceaudiviffet,& figna circa morientem facta vidillet,& mirabilia illa afpexiffet. Quod attinet illos quibus mors& paffio Domini exitiali fuit fcandalo, in illisaccufemus humanam duritiem, immenfam crudelitatem, diabolicam malitiam, Veneremur jufta Dei judicia;fublimia confilia; nec fapiamus;ultra quàm capimus. $$.167.Infernale autem eft mzndacium,quod athei nonnulli& profani commenti funt in proprium exitium;. Jefum nimirum Nazarenum non eile palfum, nec interfe&um, Alium quendam hominemin locum illius fubità.non advertentibus ipfis li&oribus,fubftitutum, ut ipfenon tuli: crucem,fed Cyrenaus Simon,ita nec ipfumaffixum eife cruci; quod figmentum feipfum refellit, mm 2$108. EnarAn magis decuer cDe« um aliunde Patfi nes Chrifto cons ciliate,& non pet inanis hminum in. feue? Kefponfio, z6—"Deutilitate paffíonis Domini, Cap.VI. Lib.s. Doürma de— 108. Enarratà bflorii paffionis,fupereft ut& explicemus dofrinam paffionis,quanpiffione Do- tag nimirum illa fit dignitatis, utilitatis efficacie; pro quibus guflata,quasve ob caufas tn. ni. Di;ntas Panis, Vlt T«lionis, exantlata, ld quod faciemus paucis, nec nifi Scripturz verbis, $ 109. Dignitas paffionis Dominicg indicatur eximiis illis elogiis, que ipfi uaSral in facris paffim tribuuntur, 2:45 illius vocatur fanguis pretiofus, melior corraptibilibus, attro vj argento. Y Petr. 1:18.19. fànzuts ajberftours, meliora loquens«c2. 3 AC. Hebr,iz. vers,24.. fanguis Tejlameuttklebr. 19:29, fanguis Teflamenti«terni Hebr.13.v.20. fanguis pr prius Dci A&or.20:28.. Corpi illius vocatur aypocgsca, oblatio, dfa 3 epos Qood GO fü. puxXO- G2 1»09 nee, Hebr. ro. vers.10,. Caro illius apr panis, Epis cibur, Janguis «ince pits, Joh.6.vers.s1,. 65. eniin ilius Avagzv lytrum. Matth.20:28, Crux, dva; See petestia Dei, 1 Cor. v:18,. Procul fuit Paulo gloriari mif in illa, Galat.&14, EtChriftus dicitur asus pi.omentam. Y]oh.z:2. 4:10. 9voia, vilima, Hebr, 9: 26. confer Ephef.s:2. dedit fe ipfum. eegeegepav ngy Suséuw md S««d eic és voudlas, arriAvrew, Tim, 216. aprie viima pro peccato 2 Cor,ez21. ex duapras Rom.S,vers.j, valija piaeun maledizlionis: Galat, 3: 13. s2egseuv. prop itiatorium Rom 3.v.24. wa pretium, 1 Cor.6, 20, S. 110. Eficacia& utilitas conftat ex effe&tis illis pereximiis& beneficiis, qua ex paflione confequimur. Illa attribuuntur nunc fanzisi, nunc Cerpori, nunc morti, nunc erici, nunc anijio, nunc toti Chrifli, Sanguini. Matth.26.v.28.. Sanguis mew effufu in rennjjouem peczatoruut, Ephef.i. vers.z. Ju quo babemus redomtizuem per fanztinem ejus, ramincin l'ipfam. Col aversa. Rom.4. verso. jujlijicati nunc in Janguine ejus, Apoc, Cap 1.V.5. lavit nsa peciafis in[auguine ju0,. Cap.j.V.9. madlatas es y emifHi nos in fanguiue 140. Cap.7.V. 14e. all ar fecerumt flolas[nas in fanguine Agni, x Joh.y.v.g.. Sanguis Jefu purgat nos ab omui peccato, 1 Petr. t.vers.19,. Redeatti eflis a vana converf tione pretiofo fane guise acni immaculati, Hebr.9, versa. Sangiis Chrija purgabit conf ientiam à mortuis t« peribus, Hebr iot. H bemus eabjwaiav in introitum Sandlorum in fanguine feu, Hebr, €ap.13.vers. 12... Ur finzliiizaret per. proprium au, inem populum. Col. y.vers,a0. Pacem Jaciens 4fg. GO ajax] e. Ephe(z:r;. Prope faci offi in Sanguine Chrifli. Corpori& carni, Coli.vers.21,22.. Recoucitiavit iu corpore carvis fue Hebr. vc;verso.. Sauchifcati fumus per oblationem corporis Jefu. vers. ac. Lüitiavit nzbis viam veccitem(y vivam df 4 Gps &urd,| Petr. r, vers.21.. Peccata noflra tulit in cerpore fuo in liorum, Ephef.cap.z.versat. Ini. itin iii carae fua, iezem pre. eyzcram iu placitis abclens, Joh.6:v.5t,. Carzem meam dabo pro mtndi vita, Morti. Col.cap 1. vers, 21.22, recoviliavit per mortes, Rom, cap.$ vers. 10. Reccuctliati[inus Deo per mortem foi ipfius, Fiebr, cap.z, vers. 14. ut per moitent aboleret peteflatem mortis babeutem, hoceft, Di.bolnm. vers ac. Et redimeret, qiii erant obnoxii férvituti, Hebr cap.9.vers.sg. nt morte fa&ia promil]renem acdperent, xtzAratrai, 2 Corinth. cap 5, versas. Mortuus el, ut vivat mi isip avvav wr Savifli, 3 Thef cap. versac. qve mortui cfl gron// is ut una cumipjo vicane. Rom.cap$.v. 14. Quis com ieinn.ht? zeigi: Pm Savoy. Cruci feu ligno, z Cor rvers.18, Ur ue exinaniae prr crux Chriii, Eph.s vers v... Ut re on. dliartt ambe inuuoccrpore Deo per crucem, Col. Cap.LV.20. pacem faiieus d/a GO ajaa Q- G9 eau; avr Cola vaa Chiregraphim fuflulit iu ine dio affixum eruci 1 Petra. vers.a 4. Pe cata tidit à G Eher. Phil a:8.9. Obediens faCur nfene ad mortem crucis.[deo(y faperexaltevit ilis Deu. Anima, Matt,20: V.af« Dare as imam[nam lytrum, y Joh sz16. mh Aux li) der£u. Et..v.10, Si ponat animam Jurisfsdlisnis pretinm, Toti Chrifto Rom.4:vers.1 5. 6 eaprd'éor Gal 14e.€ dUlQ- iamrir AF fim Inn De utilitate paffionis Domini. Cap. VI. Lib.s. 277 ut eriperet nos, Galat.2:20. Qui fradidiz fe ipfum, Galat.3: 13. Chriffue nos redemit à maleGone legis, faGius. pro nobis maleditlio, 2 Cor.s:21. Qui non novit peccatum, illum pro nobis peccatum fecit, Tit.2:14.. Qui dedit fe ipfum, ut redimeret nos ab omni iniquitate, Hebr. t, Vers, per fe ipfum feit purgatiouem peccatorum noffrorum. Hebr.9: 28. Chriftus femel oblatit, Hebrao. versa. Ipfe veró tma pro peccutis oblata vitlima, YPetr.3: 18, Chriftus femel pro pe.catis pa[fis eff ut nos adducat Deo, ld denique valdé commendat illius za3552(z; quód per ila ipfe falutis Priuceps confummatus efl, Hebr. 2:19. Confer Hebr,«: 9. Imó quàd Teflamentuim melius, morteilius& fauguine iysexairiga Hebr. 921538, Luc.22: 20. ; Cor.1:: 25. Imó quód /angus illius effufuseft eis deii dixasocirns df nb). mdperi, Rom. cap 3. vers.2;. eig SuoA/spuew 9? Üki 9 cywTs Jjgviks cvcu Career, Hebr.cap. 9. VeIS, tf, $.rir. Paffiones fuftinuit proaliis. Id quod tribus prapofitionibus«&&, ímip, dvr) pepotiió notatur. Ie. Matt.26: 28, Marci4: 24. ada uu, 6 pi moy Guywróppor, fanguis nes quz in aieus, qui pro multis effanditur,— Idem dicitur de peccati,«3 duapricy€ra9. Y Petr. 3. fenis adhivers. 18, Efl piamentum«i 3. duaprigv Ssav, 1 loh, 2. vers.2,«osQopi Wl dpeaprise, bentur.— Hebr.10:18, confer Hebr.13: v.i. Quomodo mortuus pro peccatis? Refpondet Paulus t5 7p, Hebr, 9: 26. ei aGrnzw duaprrac ad abolitionem pec:ati, per vislimam fuam manifeflatus*7* efl, ut fanguis pro multis, si, effufus dicitur, ita& Hebr.s:3. ópe^, xaS«x aft GU^as, St qg) bi tauris aposptgerr Umrip duapriav."orig, Rom,e:8,. imrip spy dmíSare, 1Cor. f: V.7. vig ijer$9u3u, A Cor 11124. eua,(Q omia ipdv xMepDpor, confer Luc.22. v. 19. 2 Cor.5:21. vmi pv peccatum fecit Galat.22:22. eeeg.d'oviQ- iawmiy ómrip ius, Gal.3: 13. fadus, bip juny.&wvapa, confer Ephef,5: 3.25, Tit.2: 14. dediz fe ipfim imip pv confer 1Joh.3:16. in quibus locis G izip non accipiendum eft eo fenfu, ur cüm fan&i dicuntur zaaem iip»eig$. Phil.i. v.29.$mip G9 epal- ded 5 Coloff.i: v.24. fed fenfu fubflitutionzs;; ut doceamur, Chriftum noflro loco,& noftra vice mortuum effe, adeo ut perinde fit, ac fi nos ipfi in propria perfona paffi, mortuiqueeffemus, Id quod clariffime patet€ 2 Cor 5:15. er etc ózip cravtav datSuyw, dpa o) srdvres dméSraver, fi. mus pro omuibus mortuus efl, utique omues mortui tut, Ergo unusloco& vice omnium, Ita G vip fumitur Rom.5: 7. joip dizaín pro juffo vix quis morietur, ómip G0 dya98 pro bono forte quis aufit mori, 2 Cor.s: 20. jotp aeig€ aye idolo, dvóe Su iip aere s, Philem. V.13.. ia Uorip 0€ d/gxors.. Quum autem Q vz:p de peccitis dicicur, ut Galat. i: 4.. dedit fe Vm T duapriv Bjuv, Hebr.7: 27. non babet nece[fum$mip 9. idiov duapriov Sula; dvagipeo, Hebr.1o: i2. juiar ómip diaaovisv cportriynas Suciay, 1 Corintasi3. mortuus efl aip 7? apaoriav ópor, tum idem valet quod G e, fimili modo ufürpatum;. hoc eft, notatur, Chriftuni propter peccata, ad abolendum illa, ad folvendum pto illis, mortem guftaffe,"Avri, Matt.20: 28. Marc.te: 4s. Avagov arci oA ytrtm pro multis, hoc eft, loco multorum; nam& hacnatura Adres clt folvi proaliis, aliorum loco& vice. Inde& Chriftus, non Aree tantum, fed& dvriAvagor dicitur, To dvi femper[ubflitutionesm notat, Matt»: 22. lohai6, 1 Cor viis. Hebrai:i6. Eft& ubi compenfationem. Luc.1. Vers.2c, evÜ ar sx Umig sue Cap 19144. aiU. e» en yrs, ACOr 3»: 23« dv dv vx dune. gloriam De», $.12. Igitur pro quibus paffus eft Chriftus, illorum foco paflus cft, illorum více mor» tuus, pro illis folvit, pro illis luit, quod illi rapuerunt, id reftituit. Horum peccata zit abstulit, Ioh,: 29. adeó ut nec poena ab illis ulla exige nec$uciz ana aut;eporgepa petiy Jc ad xepé,cagor Ícribendum cogi illi amplius poffint, confer Efa, 2, vers. 1o, 11.12. mm 3 KZ 2s JDepaftone Chrifti pro bominibus. Cap.VI. Lib. mr)coInvuUn eim ille peccatum multorum tulit, Inde& legales vi&timze, meliora huius umbrz, dictz funt exjiare facereque, ut peccata offerentibus cndoneutur,& ut ac. ceptarcium idi. Lev. 1:4. 4:20. 9:7. 16: 33. Capiti beltiartum mactandarum ipo. uebat S.aerdos mautim Lev. 3:44 3:2. 4:4. ac fipeccatum cfferentis in id imponeret Imó Sacerdos typicus edebat viZimam, dictam FO pro peccato,illam nimirum de cujus faumniue uou ferebacur in tentoriug V723 229 ad expiandua in[4n Haario, Lev. 61v, 19. 22.23. tuncque dicebatur ferre peccatum ceras aut populi, Lev, 1o: 17. Quidhoc, nifi ut doceamur, Sacerdotem verum, non typice, fed v;ré peccata populi fui ferre, imb pto ilis fe ipfum oiferre, corpus fuum, fanguinem fuum? Haut igitur fufficit dicere, Chri. ftum effe mortuum pro 12/15 bono quodam noftro, ut aut relinqueret nobis ndo ca uum exeinplm amoris, licet& hanc utilitatem& morte ejus hauriamus 1. Petr. 2: 21. 1, Joh, cap. 3: Vers. 16. aut, ut poifioilitatem noftre cum Deo reconciliationis, f acceptare il]1m modo velimus, acquireret; fed ürmitfimé tenendum eft, Chriftum mortuum effe no. ftro loco, nos vere redenuilfz, a.qu.frvijJc cum De reconciliaffe, à jezcatis omnibus falvffe, jus vita& falutis pe perille, //bi4:e puro Je populum peculii, uc ipft vivamus, ipfi moriamar, ut ad Deum adducaunar, ut ab omni xa(«euari liberi, ab amore ejus nulla ratione féparentir,& certillimzab illo in aeternam g/oriam iutroducamar, fine hoc fi effet, non foret Aíoycy, non(22425, fiullta foret liber auima ejus, fruflrà mors,& Jyopizv dzribur cratis morti cllec. fuse pro—$. 113. Paflus itaque eft pro bominibus, 4dugelos enim non:fferit y fel femen Abraba hominibus, Febr, 2:16. Indetoties Scriptura. Paffus eft pro nobis, 1. Petr. 2:21. 1. Joh. 3: 16. Lavit uos Apoc. 1:5. Emifti sos Apoc. 5:9. st fanclificaret 3: 2aze populum, Hebr, a3 tia. mori Gsip va ebvuc pro gente, uec pro geute tantiem. Joh.a1: vers. 51,«2, Quibus natusefi, pio illis& paffus eft. Atqui 276,5» 2uiv.. Gaudium id omi populo. Luc. cap. 2: 10.1t. Tescatoti- f.114. Et quidem diga op edYeov Sujfius pro iuiuflis 1, Petr. 3:18.. Chrifius, oibus, 760r Bum) démeer Vuip dexGov azíóaye Rom,cap. 5:vers, 6, confer vers, 8. Pro pectatoribus uobis. mortuus efl. vers, 12, Ji'mi.i exifientes recouziliati fumus. Idem notatur, cüm pro xii;do mortuus dicitur, Joh. 6: g1. atqui mauudus totus in malo jacet, 1. Joh, cap. 5: vers. 19. Et mortuus pro peccatis nzfiris, 1, Cor, cap. 15: vers. 3. Quod mortui cfl, peccato mortuus ell, Rom.cap. 6: vers, 10. confer Rom, cap. 4: v. 25, Omnes, pro quibus mortem fenfit, five fint(suspor, fivefuerint z5ic nitura funt peccatores, Filii ira, Ephef cap. 2: vers. 3.. Multi illi fihi, longe ante illius payjstouem, in gloriam introdadi, Hebr. 2: 10. etiam tales pazza fuerant, Igitur& pro illorum&uzpríusn: Rom, 3:1f. & afeoxeeni fatisfecit, Hebr. 9: 15. Multis, f$. n4. Idque pro uultis Matth 20:28.[yrrum deri ahh, Marc. 10:44. qui efOmnibus, funditur«iy Matth. 26:28. Peccatum CO'20 mulrora u tilt Ef$3112. conf, iow men. Vers, 11, C227) py& rurfum vers. i2, diffribuam illi C2 2732 iu multis confer Hebr, 1 oto Ipun4o. 2:10.«Xe; ds:. Imó proomuibus, Hebr, 2: 9. ut mortem zutaret iip erdvrov pro omnibus, Y Tim, 2: 64 dirriAvaper rip vivrov, 2.Cor. 5:14, C9 pro omnibus mortuns efl. 1mó pro . sudo, Joh. 6:$1. Cariem meum daboóaip 3 v5 xác Cosi: nam mundum ita dilexit Deus, ut dederit Filium fuum, Joh, 3:16. ferens peccatum. wmndi, Joh, 1:29. Imó pro tto mittido, Y. Joh.2: 2, EJl expiatio pro peccatis à v8 xóspev.Ita tamen pro toro mundo,ut non prototo mundo, Nownrogo pro mundo, Joh. cap. 17: vers, 9. fi pro mundo fudit fanguinem, cur non fundat preces? Quomodo autem pro mimdo, hoc eft, pro omuibus dti ipfi éx 78 xóvpss 6 mundo, Joh cap. 17; 6, Mortuus certé eft pro mundo, quàmvis noa pio — M*" 3" UT "De vocabulcriiundi£9 omnis explicatione. ap.VI.lib. 3.279 Pro omnibus individuis,qua funt in mundo, Nam& illi pro quibus mortuus eft,& sudo Jent,quoad originem naturalem; quamvis quoad generationem fpiritualem, ues amplius int àx G0 seus. Yoh 17: 16.& pars magna mimdi funt,& ex omnibus nationibus mundi funt, Idz0& 9^. à nici, quia àx masas quA qa] Ans X teur. Apoc: 9. $16. Ita&alibi puudus venit. Abraam dicitur facis haeres GG sósues mmuudi Rom.4* VCIS.13,. BC omnes centes, omnes familie terre promiffzeillifunt, ut in ipfo benedicerentar Genef12: 3« 7aY(& G£v», G3l.3: 8, confer Genef, 18: 18. Er eenediceutur inillo"i3 73 pn: num ergo omnes omninó gentes,quz fuerunt inde ab Abraamo, benedi, hoc ett, e fide juflificat«& falvatae funt? idenim demum eft benedici cum Abraam. Gal. 3: 8.9, Atqui,quàm procul illz inde ab Abraamo,ufque ad Chriftum, abfuerint à Chbriflo, adeoque & ab Abrahamo; à //ej à promiffrone,adeoque& à promilfa benedictione, lege Eplief.2: 12. adde AG. 14: 16. Nil minus vera eft promi/[io, dicáa Abraamo, unde conftat heredem illum fa&um mindi,& uon-mundi; benedittas in ac cum illo omnes gentes,& uon-omnes. Mundi, inquam, quia€ toto mundo ambulant in vefligiis fidei eju, Rom.4:12.. Non-mundi; quia multi plurimique exfortes manferunt fidei& benedictionis ipfius, $.117. Eccerténil incongruentius videtur, quàm€ voce mundi& omnis cogere velle univerfalitatem, fine exceptione; cum Scriptura ufui id plané fit contrarium, Jocl.3: 1. dicitur efzzndam Spiritum meum. ZZ 22 9. fuper omnem carnem, Num ergo omnis caro, nullo individuo fingulari excepto, Spiritus promil]ions fausli particeps fa&a eft? Nil minus verédicitur fuper omnem carnem, quia non fuper Ifrae/ tantüm, ut olim; fed& fuper gentes. Non enim e(t Ju dau, neque Grau,&c.. omnes unum eftis, Galat. cap.3: verf. 21.27. Tit. 2, vers. i, dicitur gratia. falutaris uluxil[e omnibus bominibus, num fingulis individuis? Atqui quot yriades funt in$ina, Jappona, Magellanica; America, quibus ne tenuiffimus quidem gratia hujus radius hanc ufque in horam illuxit? Et tamen veré illuxit ozmnibus hominibus, quia xe: d/g.ecoAsc fine diftiusione Judaeis& gentibus. Ioh.t2, vers. 19. dicunt Pharifzi, ids à xésj«(Q- ecce mundus poft ilum abit, Mundus hoc elt, maxi» ma turba feu multitudo,haut tamen oranes,certé non Pharifzei, certe non fautores Pharifzorum, Rom. ri: 32. inquit Paulus; conduit Deus 25 oae omnes. in iuobedientiam, ut oc rav(s iion lut omnium mijereatur,, Omnesconclufit, omnium miferetur.. Certé non miferetur illorum, quos conclufit, nec conclufit, quorum miferetur. Et tamen omnes conclufit,omnium miferetur, quia quos conclufit;conclufit osues,quorum miferetur, miferetur omniauim., $.118. Reverentia, quam debemus pretiofiimo fanguiui /2ni5. aeflimatio, qua decet nos profequi duriffimum /a^crem fanctiilimi ipfius animi Efa.ss. Y. 1 1.. dignitas mortis füacets od.r facrifi ii, plenitudo /yeri, tizulus aae piment,& cetera illa eximia przdicata, quz fatisfactioni Dominic tribuuatur, cogunt nos fentire& credere; quod certillime illi, pro quibus Chriftus morzzas eft, vivan: Chiiflo, 2 Cor.s. v 15. quód, pro quibus f ipfum dedit, Mos psriot fibi inff ppulum pe.thi ,zelotem bonorum operum, Yit. 2:14. quód, pro quibus j.nauin:m fadi:, illos& r.dlimit a vana ccnverfatioane VPett.t, vers. 15.19, quód, quos emit preti» toto, nemo rapit i05€ aum vs. loh cap.;o, vers, 2-. quód, pro quibus tredtus eft, ia.l minatur($| ivi zm vta Roma: vers.g. Mlos purgat à peccatis; illos fan&ificat totos; /nt-/le iu p, ut illuminetur;. voluntatem, ut. fanctificewur; tor, ut novum creetur 5. corpus. ut fiftarur vidtima, viva, fanda, complacens Deo, Eoiti enim fuut pretio: 1d. 6& glorificaut Deum ti c.rpore e Sriritu, eive. 21(60 9:5, 1 Cor.ót v.20, Quare abit, ab(it; ut mortuum dicamus Servatorem no[lrum pro iis,qui in zternum Vox mire dus& omnis expliczfür, Cavíx mortis Cpntii, Sententia nennullo: 1um, 280 De mortis Chrifli caufis. Cap.VI. Lib. num moriuntur,& damnantur; qui nunquam illum amarunt, aut noverunt; im quos nunquam novit ille Matt.7; 23. pro quibus non f, popondit; pro quibus igitur nec mortuus cft, Liam fuam pofuit pro ovibus[us, quas agnofcit, Gc à quibus aguofcitur, quee féquum:ur illum, quibus dat vitam eternam, ut non pereant in eternum, nec é mana ejus ropizntar, Joh. 1c: 14. 15. 16. 27. 28. 29. Certe fruftra mortuus eft, fruftra fudit fanguinem, fruflra folvit lytrum pro omnibus, qui pereunt, fi pro illis folvit; qualia de fufficientiffimo ly. tro cogitare indigniffimum eft, $. 119, Et tamen manet ac veriffimum eft, Chriftum vert mortuum pro omniby,& pro tto inundo; quia non pro una zt2e, Hierofolyma; non pro una rera, Judza; non pro una gente, I(taele, non pro una familia, Aharonis aut Jetfe, fed pro omnium terrarum, urbium, linguarum, gentium, nationum hominibus, fine difcrimine, fine diflinaione mortem oppetiit, pro Judais& Graecis, pro fervis& liberis, pro viris& mulieribus, pro fliis& fliabus.. Omues familix gentium(y terr in femine Abraami beuedicuntur. Genef, yag. Aertnus eft Tejus pro gente, uec pro gente tautitm y fed ut Cy filios Dei differfos CODETegA« ret in uui, Joh.iy:$1 52... Habuit& aiias cves, que non erant 2x$ auA$; é caula Judaorun, Et illas debuit a5 a5 ew adducere, atqui patiendo adduxit, 1Petr.3:18. Ephefz2:15. ut ita fieret umu Grex, unus Pflor. Joh.io: 16. 4.110. Debnuit Chriftus pari, Luc. 24:26. nec poffibile fuit, ut poctilum id tranfett, Matt. 26:39.42. Poftulavit id& eese Luc.z2:22. à deiuiten 6e23. gg) apioun G9 96 ACt.2:23. confer AQt.4:28.£6 5 zep Gu xg) 9 Od sa T usé. AQ ait. Teflamertiim Dei eternum. fanguiue ac morte debuit ratificarl,— Tefflameutam enim fuper mortui firmum, Hebr. 9: v.15.16.17. v anam dfaSánns dimrizo, Hebr. 13:10; Jujitia Dei& judiium exegit N'DYO"OD exemplarem pauam paci noflra. Efa,53: 5. Pete tim non potuit coudemuari nifi in carne Filii Dei mi/]i in frmilitudine carnis pescati, dy jm peccate, Rom.8: 3. Poteflatem mortis babens, hoc eft, Diabclus non. potuit ab.£eri, nifi per i otem Filii Dei, Hebr. 2: 1 4, nec. à malediclione Legis nos liberari, nifi Chriflus fatu ellet maledictio, Galat.3: 13. Nifi paflus effet, q4/,m6d2 impleta Scriptura fuil:nt,$vi vo dg AUS, Matt.26:54«56. Joh.19: 36.37. Marc.15:28. umbreelegales fruftra preminfiraflent, Etiam pati debuit, a2 redemrtiznem transerelficnsa, fub. priore Teflumenté commillzrum. Hebr.9:15.. confer Rom,3: 25. Hebr.2: 16. Non fuiflemus cepfrarnati, ni páffus effer, Tunc enim demum id proclamavit; quia sa illa cblatione in perpettzie nos cupmavit.Hebr.10:14.. Neceifitatem fuae mortis pulchro fimili Chriftus declaravit, Joh.12:24. nift granum triti. d iu terram lap[um moriatur, fel manet y fiu autem unoriattrr, yialiimt fructum fert. $.121. Sunt viri do&ti,quiagnofcuntmortem Chrifti effe CC ir faienp pretium; potant tamen;illam non fuiffe neifariam, nifi po/ito, 9464 voluerit Deux omues[uas perfetiéiones dem:ujirare, Potuifle Deum per poteftatem abfolutam peccata condonare fine ly» tro Chrifti, Neque enim Deum abfoluta& naturali neceffitate punire peccatum quia » aliàs femper puniret. Poffe illum mitiorem poenam irrogare.Ergo totam remittere.Nec » abfoluta necetlitate puniri peccatum,quia id transferri potuir in Sponforem.PoffcDeum » Ietipifcentiam daie peccatori. Ergo& fine fatisfactione peccatum remittere, Miericor» diam non minus efe effencialem, quàm juftitiam,& quz porró afferunt, Et quz omnia utut fuübriliter excogitata, haut tamen utiliter difputantur. Imó videntur illi, qui omnem fatisfactionem negant,haur parum hac fententia in errore confirmari, $.122, Habemus autem in Jefu Servatore noftro plenitfimam julitia caufam;pleniffi mum ; ^ n 24 v n RI Vm E Son... De magnitudine aioris Det. Cap.VI. Lib. 28 mum lytrum,& redemtionis noftre condignum pretium, Quicquid juftitia Dei; quic- 1»chrito et quid lex à miferis peccatoribus exigit;id omne Servator pro iis praftitit. Perfetam obe- Pe peccato dientiam,omnemque implevit juftitiam, Igitur& per obedientiam ilius juffi confitanntur tibus farisiaoi 200i, Rom,$: 19. Sanguinem fudit,mortem guflavit,temporalem& eternam,non&io, duratione, fed intenfione. Qus fan&us homo pati potuit, falva illius fan&titate, omnia illa palus eft Jefus. Omnem ezternz mortis vim, omnes inferni angores,Satanze infultationes, iram Dei, mortis ftimulos,legis exfecrationem fenfit;culit, fuftinuit,| Fiizis autem Dei eoufque exinaniri, Dominum glorie crucifigi; hominem juflum, faudium, inculpaLim, ita tentari; angi& quafi ad nihilum redigi; ut fiat ma/ediZlio, peccati, abominatio, id infiniti eft valoris, pretii& dignitatis. Filium Dei mori, plus fuit, quàm totum mundum deftrui,JAltare donum fan&ificat. Divinitas humanitatis e8ápua(x fanctificavit,ut fint pretiofiifima xeiXix, Brevi, Fa&lus efl nobis Servator dixajorubn juflitia& 9A ssgons redentio 1; Cor, 1,30. ac G. dixajopa 8 vónss omne id, quod /ex ad juffitiam perfectam requirit, tum e£edientia tum pena, omne id, inquam, iu nobis impletum eff. Rom. 8: 4. $. 123. Necinjuftum fuit, Hominem fanum& innocentem, nulliuspeccatireum p... in illa conjici martyria;aut Filium charitatis Dei in tantam mergi miferiam; ut enim po- paffuseft Jetuit Filius Spirizu eterno fe offerre inculpatum Deo Hebr, 9, 14. fpondere lytrum,& inter- fus. cedere pro defectoribus; ut potuit bomo nafci i(ub lesem fieriquae jubet Deum diligere Gc proximum; ita fecundüm /egem potuit fudare& laborare pro fratribus;& fecundüm aeternam oblationem ac /Job/rznem potuit animam fuam ponere pro iis, quos fponfione fuos fecerat,ut& folutione fibi magis acquireret;& Deum,juftificare volentem impium, glorificaret,& populum peculii emeret, fuper quem in fecula feculorum regnaret, $. 124. Scriptura hoc in negocio extollit amorem Dei Joh.3, 15. Sic dilexit Deus» 9t. y, siena daret jc, Rom. 5,8. Cummerdat autem amorem[uum in nos Deus, quód Chriflus pro nobis amoris Dei mortuis ef, Y. Joh. 4, 10. n boce amor,quod Deus dilexit nos G mifit filum[aum piamen-&Filii tum, Dc. VAI. Si evo5 fé; Dens amavit nos illumque facit argumentum valida fpei: Rom. 8:32. Qui proprii filii non pepercit, quomodo non($' cum illo omnia nobis donabir? Ymà& Filii. Joh. 15 13. Majorem bac charitatem nemo babet, quam ut quis animam[uam pouat pro atmicis fnis, 1, Joh. 3,16. Zn boc cognovimus dileslionem y quod ille pro nobis auimam[uam pofüit, Hebr, 12, 2. qui pro prajacente gaudio, faflulit crucem, contemtá ignominiá, $. 125. Addamus paucis fententias de morte Chrifti non re&té fentientium. Lutherani grore, de docent, quod Chriffus non minus pro damnatis fit pajfus, crucifixus&j m tuus,& pro ipforum mone Chipeccatis fatifecerit, quam pro Petri, Pauli,& vmnium[anclorum peccatis,— a locutuseft^ Schmidlinus in colloquio Monpelgard. Chriflus mortuus efl etiam proiis, qui damnantur. Ita J£gidius Hunnius in libr. de juftificat, Chriflus mortuts eff ncn pro[elis elclis, fed etiam pro daumatis, Ita Eckardus in fafciculo, F./ius De? fatisfecit Patri,n[Jecie eti ve, pro peccatis reproborum, Ita Flutterus in explicat. libri concordiz. Ita purgati erunt fanguine Chrifti ctiam illi, qui nunquam purgantur.llli reconciliati Deo, qui nunquam gratia& pace Dei gavifi funt; illorumque abftulit peccata Chriftus, qui ipft illa ferunt. MHlorum poenas tulitqui ipfi peenas fuzs perferunt, Pro illis exfecratio factus efl, qui ipfi perpetua exfecrationi traduntur, An igitur non fi uffecit ss Chrifti;ut vizi iMis daret; aut?r.itia;ut illos converteret; aut potentia, ut converfos ab exitio fervaret; aut inte:ceffio,ut,ne deficeret fides illorum,impetraret? Quomodo nos mors Chrifti certos faciet de virasquandoquidem tot mortis ipfius haeredes vitae exfortes videmus? fed gratia fic&ternaServatori Je u,quod vivunt, pro quibus eft mortuus, nec pereunt unquam, nec€ manu illius eripiuntur, fed ipfius funt& manent;& in vita& in morte, nn$.126. Hunc om—"De evvovibus circa mortem Chrifli. Cap.V]. lib.s, $.126, Hunc fuum errorem non tantum illis locis confirmare nituntur, ubi Chriftus dicitur mortuus. pro oibus, 2 Cors: 15. 1 Timoth.2: 6.& pro roto mundo 1]oha2: 2, fcd& 1 Tim.4:10.. Eff Servator omnium bominum, maxime fidelium, Rom.14:15,. Ne cibo 1uo illum mcus perde, pro quo Chriflus mortuus efl. Y Corinth.g: i1, 94 deronef?), Et peribit frater tuus iu f. lentia tua, di óv 6 2e1cós iméSare, 2 Petr,:t, Dominum, 4 ayopa(ev(x assu: qui mercatus efl illos, abnegantes, Hebr.10: 29. Sanguinem Teflamenti impurum exiflimans,& e iiam iu quo fauclificatus efl Y Cors: 22. Ut in Adam omnes moriuntur, ita G in Chriffo omues vivificabuutur, Quae loca omnia quàm parum pro illis faciant, tyronibus puto conftare. $. 127. Idem error olim fuit Semipelagianorum Maffiliz& Siracufis, ut notavit Profpcr Epift. ad Auguftin.. Pro nuiverfó genere bumauo mortuum e[fe Dominum noftrum efum Chrilumn, S nemiuem prorfus à redemtione[auguinis ejus exceptum, etiamfi mmem banc vitam alizzi Tina ab eo meute pertranfeat. Eundem errorem. fuum fecerunt Arminiani, docentes, eum Chijlum, viuudi S rvatorein, pro omuibus&. frugults mortumm efe, Multos, pr quibus euni modo mortui ejf Chriflus, damnari, Id fi verum, non veré exclamavit Paulus, Qui condemuilit 7 zig ic i dscZauv, $.:28. Sociniani negant omnino Chriftum fatisfeciffe, aut fatisfacere potuiffes aut ut fatisfaceret, juftitiam Dei exegilfe,. Dicunt, injuftum fore, fi juftus pcenas injuftorum ferat, Chrilti paifiones non zquare penam;. neque cnim aeternas efle, nequeadeb facisfactionem elle, Pugnare cum zrari accipere fatisfactionem. Neminem hiceffe, qui precium redemtionis accipiat, Et hec quidem nunc refutare, brevitatis noftra ratio non permittit, 4.129. Unum autem fupereft, ut expediamus paucis. Chriftus fanguinem fuum dixit Iu fangvine Jefu citNov,... i.ol e: n Teft. fanguinem Novi Tejlameuti, Paulus Chriftum dicit dfeSdzss saisis peor bw,& propterea mortem iius fadam, Hebr.9: 14.16.17. Doceamus igitur, quodnam fit Novam illud TeJlamcutum; quod efl in fanguine eju 1 Cor.a.:25.. Luc.22: 20, de cujus Teflamenti bou, Eclefra, iliufque Ecclefiae ftatu deinceps agendum. s ehamen-$.13o. De Telamento Dei egimus libr. 1, cap. 1. Oftendimus illud notare confilium quid?& voluntatem Dei;Patriis,Filii,& Spiritus Sancti;eternam,liberam,immurabilem,de adoptandis Filiis ad hereditatem juftitia, vitae falutis, firmatam zeterna Chrifli ffenfione,& in plenitudine temporis arte& fanguinis eifufionc, unde Filius in fpecie Spoufor, Media £cr Yeftamenti audit, Et quia eadem voluntate Filius Sponfor pofitus efl bares omnium, Hebr. 1:2. tum filiorum emendorum ac redimendorum(Apoc.s: 9. io éga(es igjnas AGt, 20. v.28. lu evo uia o 1 Petri ig. iAvsganse conferTit.2: i4, tum donorum illis conferendorum Pfal. 63:18. accepifli doua in bawinibus, confer Ephef.4:8.) etiam. Fire dicitur Pater dij) fuijfe,& Teftamento quaft /egajfe Regnum Luc.22:v.29.. di 34 pei 6 ramp e£anAcav;& elle J/aSislu) bao(90. Sd poxsnupepfpluo eis sei iv. T. fiamentum ante ratificatum à. Deo in. Chriflum, Galat. 3:17. hoc eft, Deum Patrem Chrifto Filio ante omnia tempora ratificaffe ac immutabiliter condixite h«rediratem omnium poteflatem omuss care ni, Joh. 17: 2, firmitfima difpofitione,& immutabili Teflamento, Ita una eademque a» terna Dei voluntate adoptati fumus in Filio;& dati(Joh; g.u.12. 18:9. Hebr. Filio,Redemtori, Sponfori, Mediatori noftro, habetque adeó una illa voluntas duplicis Teftamenti fpeciem; i//iv, quo dati fumus Filio,& ille haeres fa&usomnium noftrüm; dein illius,quo Filius datus nobis,& in Filio omnia data nobis, nofque haeredes conflituti ceeleftium donorum. 0$1 diet DeTéflamento cum lfraelepacio, Cap.VI.Lib.s.— 283 f$. 131. ZEternum hoegratize Teftamentum, in quo continetur gratiofiffimze noftrae Norificetum eleilionis myfterium;(in Teftamento hzredem nominari eft eligi) ab initio Patribus eft obe prima notificatum, A&or.3314, d dfaSduw,$ ds à Des copis 6c amalipas py, Abytv aix 'AGpz4u, Promifflo in Paradifo lata promittit iniuiiziam cum ferpente mulieri(9 femini ejus, dei fehri conterens caput denique calcanei ceutritionem preedicit. Ecce baredes Teftamenti divini, malier& femen ejus, Bona Tellamenti, Inimicitia y contritio capitis, Medistor Tellamenti, femen centerers, Mors Mediatoris Teftamenti, Pundio calcanei, Proni/fig Abraamo dila, in femine tuo beuedieutur onmes familie terre, A&.3:25. paritet explicat Zona Teftamenti, beneditliouem, Mediatorem'Teftamenti, femen, beredes Teftamenti, familias terre,& quidem omnes, quo pertinent& pentes, quas à tunc fiebat Deus ire in viz illarum, fed vecaturis erat ad communionem benedictionis ín femine, in ultimo dierum, $. 152. Vi hujus Teftamenti divini /anificati funt Patres; per fídeim in femen, Mediatorem, jslificati, per gratiam illius falvati,& beredes facti 4 y aigu dixamosórns. Heb. 1:7. AC. irs:11, Genefais:6, 2. $.133. WMradlitze, Patriarcharum nepotes, Teflamenti hujus eterni exftitere haeredes, Haelis i AG. 2:26. Los effis Filii Prophetarum,& 9 faim(y Teflamesti, quod dijfofuit Dent ad Pa- des, zr niflros, dicens Abraam,&c, quod& illis indicatum per repetitionem promiffionum Patribus fa&arum,& in fpecie voce hac divina in(inuatum, ego Jekova Dew tum, Ec ut haeredes T eftamenti, ita& bonorum Teftamenti, juftitiae& eterne falutis, $134. Sed cumDfragle repigit Deus etiam aliud Teflumentum, illo die, quo apprebendit Tefumene manum ilius id educzudum illos éterra ZEzypti Jerem.31:32, Hebr.8:9: quod Paulus docet i6icte pa effe à monte Sina, Galat.4:24. hoc eft, unde exfecutionis fuze prima ducere initia,& non€um. frne fanguine effe imitiatum, fed fanguine antüm vitalerua(y bircorum Hebr.9:18.19.. cujus & mediatorem defcribit, quod ivàx x£giv puis non fit, Galat.3:20.. Quod Teftamentum proprié notat illam Dei voluntatem, aut illam voluntatis diving partem,(fi ita de na4mine, cujus farpli.itatem infinitam, expertem omnis omninà compofitionis, adoramus, balbutire licet) quà conftitit Ifraéli dare barediratem terre, Abraamo promiffz, Canaan di&z, ut illam inhabitaret,& in illa fidem ac fpem promiffi feminis foveret& aleret,& denique illud illuc, ut ei G idia veuire cerneret, Quode Teftamento;quod alias vet dicitur, egimus libr..cap 8..19--335. quodque non incongrue rypicim dicemus, Nam& fanguis virulorum, quo initiatum eft, typicus fuit, Et med/ator Mofes, qui populum duxit in deferto ad intrandum in terram, qui leges in terra obfervandas praecepit, quique voluntatem D.i de danda illa terra apertius expofuit; ob quas rationes mediator audit, typus noftri Mediatoris fuit. Et bareditas terreftris melioris ac coeleflis figura fuit, $. 131. Utautem Teffamentum ante ratificatim lex quae poflea eyozeSérn, non irritum Prius hoc fecit, Galat.3: vers, 17.19. itanec Teflamentum hoc; Vetus di&um, ullam illi noxiam in- non fecir tulit; fed potiusconfirmavit& obfignavit, ut Sacramenta vifibilia gratiam invifibi-: lem obfignare folent, Ideoque& ante Vetus Teftamentum,& fub Veteri Teflamento, eternum Dei Teftamentum de vita aeterna& falute danda filiis fuis, manfit, ftetit, effe&umque fuum habuit, $.136. Prater Teftamentum hoc vetus promifit Deus alid, Ecce dies veniunt, inquit Tefla nen. Jehova, pangam cum domo lfradl& domo juda TWZ7W] IVY3 diaSvlhuo waivloo Teffamen- vum dj,. tum. Noviim Jerem, 3131. Hebr.8:8. Idque patum eft COnmn CO'Dim ns. 4 qu; sud; um. ga Onetvas pofl dies illos, Jerem, 31: vers, 23. Hebr. cap.& vers, 10, nimirum abfolutis nn 2 die Bcna illius promiíla, 224. De Teflamenti INovi(nbflantia. Cap.VI.Lib.. dicbus Fctcri Tolamenti, quum id veniffe$52; dpanisus: propé abolitionem, kft enim s,. Aarepfedy 1 qu) 2np^axor. Hebr.8: 15. $137. Hujus autem Teflamenti Novi hac Poma promittit Dominus, I. Legem| aueuvà dale in medio lorum. a. Et. fuper corda fcribam illa, 3. E£ ero illa jn Deum, dy illie. runt mibi in povulum, 4. Et nou docebunt amplius uuus alterum, nam omne:.li cognofient f me,$. Nam condonabo pravitates ill. rum, Qy peccatorum illorum non recordabor adbat.,- Í. rc1,31:33.3 j.. Hebr 8: rt, 12, Quae omnia funt maxima d pretiofa promi[fa, Mbyigra ig) C Tipin ina, 5 0 qual, 2 Petr.t: 14. eum in fenfum accipienda, ut datum conflet aliquid po- ü ficrictibus diebus,quod datum non fuit prioribus,neque enim,fi datum jam filles pto- i mitu pozuillet;& tamcn fuo modo etiam datum olim fuit, fine co enim, populus popsl r Da von fiiet, p Qué Uu o$4.132. Ex his, quid Teflamentum Nov fit, definiendum eft; nimirum, Voluntas k Dec de daidis maximis beneficiis Filiis Irae], qualia non habuerunt zz« elim,(lante" priuic tabernaculo, aut ceri non illa menfura habuerunt, quà nunt accepturi erant, e: 5.159. Certe Dominus Servator, cüm inftituiffet G«cries poculum quod dixit Ne. n vin Teflamcuttim iuf. n, uie ipfi. Luc,22, vets.2c, deinceps maxima beneficia difcipu. fi lis luis promiitit, Eco lego vobis Reguttia. vers,29. edetis(y bibetis in menfa mea,[edebiti[u- ur per t.vcuis, ibidem vers.35. Eadem nocte promittit illis 43kcs sapazDrrov alium advaca- di puit, Spiritum verit tii, qii eum ilb maufarus fot in aternim lohaa: 1617, Pacem uam, fn quam mitidus n.n dot, qua f.rmidiuem é corde,& terrorem aufert, Ioh. 14, v.27, Imb& a gaudium ma; uum cordis, quod. nemo ab illis auferat, loha6. vers.22. 1mó&, quód, que- J tun ue petierint in nomiue ejus, accipiant, iva à yapa acauv n vremhrpopSps, ibid, vers.1344. zx Etiam anteà dixerat, fe etiam atas eves non à caula bac babere,& addu-inrum, ut fiat ume Grex. loh.io: 16,& $.140. Unde, quid Teflamentum illud Novuw promittat, pariter conftat, nimirum. fic abundantiam bonorum fpiritualium,Penediicnes[JHirituales in[upercaleflibus Ephefa. v.3, kx Spiritum promij]fouis[anslum AGor 2: 33. tantà menfurà, ut f'tevii€ ventre fluant fandorum aq44 viva, Ioh.7: 38.39. Pacem,iltiorem omui«opitatiore, Phil.4: 7. Gaudium in[firitu Rom.14.: 17. adduclionem gentium ad communionem fancorum. $.141. Docet idem nos Apoftolus Hebr, 9:15. Ez Teflamenti Novi Mediater efl, ut morte fada, ad vedemtiomem transeresfonum,[nb priore Tzflameuto, promiJtonem aci piant vocati eterne bareditats, En Novi Tellamenti pracellentias. 1, AseAVegans plenijsma redemtiz, etiam illarum trauszrejfionum, quae fub priore commiffze funt Teflamento, quafque advvaGr fuit. dgaipeiv G aim evpuv ng) coa; ov. Hebr.10. Vers A, 2. Pn. m mijJicnis omnis plena impletio, ut óca; 742 2942 GU Ss, habeant 6 ra] zgj G'Aulw. ci 2 Corint.cap.t, vers.ic,. Denique bereditas eterna, non terref!ris,& temporalis,& cor-[: ruptibilis, ut fuit Canaan; fed fpiritualis, eterna, celeflis, incorruptibilis Adebut a» nova ila;ivitas defceudaz à Deo 6 calo Apoc.21: 2,& uojira, etiamnum dumin terris agt- D mus, civitas fit iu cxloPhil.3: 20.& qui funt iu'terra, eodem ftatu& eadem conditione, i] quoad gloriz& libertatis primitiargaudeant, quá gaudent;qui triumphant in cala,(id 3 quod Apoftolus exprimit voce dvaxegaA iso, Ephef.i; 10.)& caelum quafi habeant ex- f tra caelum,[or Convenit&— 9. 14.2. Quia autem Teftamentum hoc, Novum di&um, Sponforem, Sacerdotem, x; &c ab Tefa- Mediatorem habet Jefum,& in fanguine ejus ratificatur, videndum, quomodo id conve- fig uit cum Teftamento illo eterno gratiz;de quo f, 130.1). 132.& quomodo ab illo diffr!, On; opor. De comvententia€9' differentia bujus,€9'c.. Cap.VIlib.s. 285 oportet enim ut conveniat, quia idem utrobique Mediator, idem fanguis, idem celum. ento gOportet etiam,ut differat, Eft enim sovum,& quamdiu vezu fuit,nonfuit; cum tamen tit stemei flante vetere azeruum illud& fuerit;& falutariter valuerit, $143. gitur(ciendum, Teflamentum ante tempora factum,ab initio Patriarchis,Patribus, líraélitis notificatum, cujus vi falvati funtilli,& in gloriam introdu&i, reipfa& fubitantia idem efle cum pofteriori hoc, quod uovim dicitur; ubique enim eft ejufdem communio juftitiz, Spiritus, falutis, vitae, cceli, fanguinis,mortis, Mediatoris,Dei. Adeo ut hoc refpeu Novum Teflamentum fuerit jam fub Veteri Teftamento, imó longé ante illud.Dicitur idem tamen Novum,& veniffe poft Fetis 5 quia poft mortem& confummationem Mediatoris fui, revo quodam sodo, nova cum gloria, novis cum beneficiis, novoque quodam jzre apertum& publicatum eft, Pro Spiritu férvitutis datur Spiritus adoptionis, Pro f?rvitate libertas pro tiubra veritas, pro jugo dulce fuaveque Onus, pro recordatioxe peccati dvauviay joflitia adduda, pro chirographo"keen, que omnem«& dpaprías «p»socpáy excludit, Hebr.16, vers,18.. Pro&x9ea Pax, bereditas gentium, obedientia populorum, Pro vlo apertus introitus, Pro palpabili monte Mons ZionyCivitas Dei vivi, Hierufalem czleflis, Pro vetaflate litere, noitas Spiritu, Rom,cap.7. vers.G. Ornatu pro pal- vere ,oreumbila itatis pra lua. Veflitus laudis pro Spiritu caligante, Captivis libertas, Finis omnimoda apertio, avnuque beneplaciti. Ela.ó1: 1, 2. 3. Fetera tranfierunt,| Ecce facia' aut uova omnia, 2 Corint,s: i7. Novum celum, Novaterra, Novum genimen vitis, Matt. Cap.26. Y.29. $- 144. Ergoinde à morte Tefítatoris noflri Jefu Chrifti Teffamentum Dei de danda eterna hereditate fanttis fuis, Novum eft, non quod aliud celum, alia falus, alia gloria; alia juftitia, alia falutis via illisofferatur; aut alius Mediator, alius Sponfor, alia fatisfaGio conftituatur. Haec enim eri, bodie(i n feculum fempet eadem funt, Hebr.t;, vers.8. fed quia ab illo tempore populo Dei, ob adductam caz/am falutis, ob exhibitum yerum. & actualiter impletüm diezínua; nova, majora, abundantiora, gloriofiora bona, his ipfis interris conferuntur;& in hac ipfa vita panduntur; quibus gaudent non jure fponfioF nis, fed jure complete& re ipfa praeftitze fponfionis; non in fpe Medistoris venturi, per Paífiones confummandi; fed in fideMediatoris manifeftati& confummati; non in fpe juftitiae aeternze adducende, fed in fideaddu&z,& Redemtionz in fufo /angzine meliore ^ acquifitze, $.14:. Hacde reque totius Theologize fundamentum eft ut pleniffimé me expetto- pad, ae rem, lubet altius illam repetere. Teffamentzm igitür Dei, cujus totiesin Scriptüra men- Teftamento tio, notat vo/untatem feu confilium Dei eternum( Hebr.i3: iO. Jfa Sens aimvís) de elizen- Desi dis& pradefiniendis ad adoptionem Filiis(Ephef. cap. 1, vers.4.«.) a4 accipiendam promiffionem bareditatis eterna(Hebr. cap.9. vers.15.). jislitie(Hebr. cap.v1. vers. 7.. Genef. cap.15. v.7.) falutis(A&or 15: ui.) vite,(Luc.20:38.) eterna jfonfione Chrifti firmamatum(Hebr.9: 14.)& morte illius ac fanwinis fufione pleniffimé confummaraum(Joh. Cap.19. Vers. 30.)& razificatum, Hebr.9. vers.i5.16.. 1 Cor, cap.ti, vers. 25. Marc, cap. 15. VeIS 24. $46. Hoceternum Teftamentum inde à worte Teflatoris dicitur Novum, quod tamen refpectü Dei Teítatoris, refpe&tu Sponíoris; refpectu denique valoris fui non eft Novum, 1. Quia morte guítata jusquafi novum illi acceífitut, quod illuc ufque valuerat ob Sponfionem,nunc novo jure valeat ob mortem,& fanguinis Sponforis fufionem, Omne Teftamentum /anguiue, fcu morte&yxeuiQs?) inncvatur, initiatur, Hebr,s: veg nn 3 Idco os5 Dedodhrina Teflamenti altiusvepetita. Cap. VI. Lib, ideo& zternum hoc Dei, fanguine Mediatoris fui fufo, nova hac acceffione locupleta. tum, 12 vexefuig d) initiatum& uovum quafifa&um eft, 2. Quia indeà morte teftatoris gg. ca benelicia, n. v& abundantiore menfurà vei s exuviae vocati, K fcriptisin illo hatedibus pandit ac diftribuit,. Neque enim poflibile fuit; ut Pova Teftamenti, poft mortem Mcdiatoris, ut cazrfam falutis eterna(Hebr, 5:9.) parcius,& nonabundanriffime, ac quali fine menfura(vx&x péses Joh. 3:34.) diftribuerentur,& illis quicquam deficeret, Píalm. 25: r.. OTIN t2») Qua£gna placuit Spiritui S, his encomiis efferre, Qe ola acn vidit, y auris nou andrvit, in cor ponnuis nou afcen-itygte paravit Deu, 1, Cor, 3: 9. confer Ef,64.: 2. funtilla, ut& id repetamus,?7A/zgonc Hobr. 9:14. a$:z« Hebr.io: 17. i48. G rbpa v a odac G. dyiy, Ephef. 1:13, AQ. 2: 33. 9 brern, Gal.g: 1, €t. p Y Aug 78 us Gym Ephef, 2114. xTia TU digo cie eva xapiov avipeacrov, Ephef. 2: 15. ccn. o8 vwepiypxiu Col 2:14. cab zia 7? aypozipzs,, qu Grove v y tex O, Hebr, 4: vers. 16.& e v a Jer v asiwv, Hebr 10:19.£21ci2. Lüc.z2: 29. Etut verbo dicam, zze« arsi zaecr Ge, Joh. 0: 16. gratia pro gratia. Fuit omnis hzc gratia, fed refuidioremodo,& limitatiore menfura. Ideo,ut de Spiritu S dicitur, Joh 7:39. mundum erat Spiritus S, quia Jejus nondum erat glorigicatus, idcm de omnibus aliis bonis donisque dicere licet, 5. Imprimis dicitur Novum refpe&tu habito ad Te/f.unention Mud à mote Sinà, quod Híraélitis in Canaan habitantibusprivum propriumque cft; quodque dicitur v;£i, quia Invererajcit quia fenefcit, quia antiquatur,[ta hoc ANoviraiquia quafi de novonafcitur, furgit, aperitur, adducitur, ratificatur,& se^£yem nanlio airaMN joe: sho pdt, Hebr. 8:15. Ita& dicitur fecuudzmi refpe&tu habito ad vetus; quod dicitur primum, Hebr. Cap.8:7.€ 99 n aeu àxeim Lo ajunt Qe y v uy diurigas iOrreG mómQ- s primo(uccedit feciidum, Veteri Novupr, $147. Neigitur putemus plura effe Teftamerta divina;neve multiplicemus Divinam voluntatem, Eít enim Deus uus, eft Jefus unus, eft Mediator mus, Dei& hominum, 1, Tim. cap. 2: vers.$.. Eft fanpuis afferfrouis vere purgans uus, heri, hodie,& in fecula, Igitur& eft Teftamentum Dei zum tantüm, in quo falus nobis legata,& nomina noftra, ut haeredum, funt Zimz«ocu uia,(Hebr. 12:23.) pa&um ab zeterno, notificatum in Paradifo. repetitum Abraamo, promulgatum Ifraéli, ratificatum denique pleniffimé incru&e, per mortem Mediatoris, Sponforis, Sacerdotis, S. 148, In fpecie Deus Abrahamo voluntatem fuam aperuit de danda haereditate terrze Canaan fenuni ipfius, quam& dedit líraéli, quae voluntas etiam Teframenti habetfimilitudinem;difponit enim de Paredizaze,& haereditatis hujus polfeffio iuiziatur fanguine, Hebr. 9:18.19. qui& dicitur€. ajux miis dfabizu; fanguis ihius Teftameuti, ibid.y. 20. Adeoque cum Teflamento fuo eterno junxit Teflamentum non eternum, duraturum ad breve tempus, abrogandum, antiquandum, quod& haut fuit Zuczzro, Hebr.8:7. Quodque haut ubregavit, nec.rritum fecit xternumillud, fed ut umbra& facramentum utiliter il!i infcivivit, Iplum tamen,cum omni qui ad id accetlit ceremoniali& umbratili cultu abrogatum& antiquatum eftpoftquam aeternum hoc,fanguine Mediatoris fufo, ad emnem plenitudinem confummatum eft, Tunc enim locum habere amplius non: poteft nec flare potuit templm,quia Deus& Agnus fadus noftrum templum. Apoc, 21, 22. nec maucre a/tare, quia melius babemus altare, Hebr. 15:10, necofferri vidime quia ma vidi iu ateruum couJummati fuut. oi dyiaQopSuoi, Hebr. 10:15. necteneri um bra, quia ipa reram addu£ta(mago, corpusque, Hebr.10: 1. nec continuari Leviticum Sacerdotium, quia in aliud& melius illud eft zrauslatum, Hebr, 7:11.12, necopus eft terra & pi De docirina'Teflamenti altiusvepetita, Cap.VL.lib.s.— a87 & pignore vifibili ut Canaan; quia ipfum ce/gum fa&um eft soffrum vo^ivwpa Phil.3: 16, & 3 dvo Ips(aAnja faCta eft omnium nofirum Mater, Gal.4:: 26, confer Hebr, 12: 22, eectAide Iepu(ZA3ita Varupario, adde, Apoc.21: 2, $ 449. Teftamentum eternum; novum factum, dicitur spetzlov[melius Hebr.8: vers. 6, Id quod intelli gi poteft vel abjalnzé vel reffedlive, Ab[cluté, quia eternum hoc Teftamentum per fanguinem pretiofum Mediatoris, fe ipfo quafi melius fa&tum eft perfectius con» fummatum, pleniffime ratificatum, Per PajJiones ipfe Mediator Teftamenti. eft conum matis ac perfectior fadus. Hebr.2: 10. 4:9. Pereafdem ipfum etiam Teffamentum confummatum& perfectius fatum eft 5, ut nil fuperfit agendum ad illius ratificationem, ideo ex(titit»perzdov melins,(e ipfo melius& perfe&tius. ReffeSive feu comparaté, quatenus confertur cum Teftamento priore, dito vetere, Ibi multipliciter deprehenditur spetzlov 1. Refpe&tu Mediatoris, Veteris eft homo Mofes. Novi, SuvgeozQ- Jefus Chriftus, 2. Refpe&tu. fanguinis initiationis, Vetus initiatum eft fanguine pecudum, Novum, fanguine pretiofo Jefu Chrifti, Filii Dei. 3. RefpeQu hereditati. Vetus difpofuit de terra Canaan; qua habitatoresfuos evomuit, Novumdifponit de colo, cujus hareditaseft ap3apr Qe, auiav e Oe, rernpuaiva, 1 Petr. 1: vers.4, 4. Refpe&u promifJorum, Vetus dixit, st longé vivas in terra, Exod.20: 11, Novum dixit, qua apud Jerem. cap.3i: Vers.33. 34. Dominus expretfit.. f, Refpettu legislation, Sub veteri fuit lex, qua uil confammavit Hebr.7:19. In Novo efl /ex; quz& fide juffitiam ftipulatur, Rom.10: 6,7. 6. Refpe&u duratione, Vetusduravit ufque ad tempus dvop3deu: emendationis, Hebr.9. verso, ibi id omnibus fuiscum dependentiis ablatum& fublatum eft. Novum ,ut in fe aeternum eít, ita fine fine efl, Adontes recedent, valles movebuutur, Gratia autem mea non recedet DYOU I. C Teflamentum pacis mem non vacillabit, inquit Miférator tui, Jebova. Efa, 54. Vers.1o.. 7, Refpe&u Latitudiuis feu extenfionis. Haeredes veteris fuerunt Jud«i foli, Gentes tunc fuerunc. ut defcribuntur Ephef. 2:12. Novinon judai tantüm, fed& Geutes, sxéi igi Etvou xdi TApORROE uA GujToMID) T ayler xg) oixeios(90 Sis, Ephef. 2:19. confer Efa.$6: 3.4.5.6. $.15o. Addatur& hoc, Teftamentum prius dicit Paulus effe 4 monte Sina.Gal.4: 2 4« Teflamentum hoc eternum, quatenus Nvv: fa&um eft, dici poteft effe à Go/pata, aut à cruce, in qua Teflator exfpiravit,& magna voce clamavit, coufmmmatum eft, Teftamentum,aternum, novum,melius, $151, Et hec de Teftamento in fanguine Jefu; item de morte& paffione Servatoris noftri dicta fufficiant, quibus qua defunt, in fequentibus addentur; neque enim illa omnia przoccupare, animusfuit, Liceat mihi iunc hoc caput claudenti referre hiftoriolam ex Plutarcho 4e defe3a Oracutirum, cujus res putantur contigiffe fub Tiberio Imperatore; fub quo Jefus, Servator notler,£za2« 44) ài9ass. Ita autem illa habet, $. 152, Epitberfes ,. ZEmilioni oratoris Pater, in Italiug navigattrus, confcenfa nave o da ex oneraria, fub vefheram ad Echinades infulas venit. 3. fedatis ventis, navis Paxis(ita di- phuuarcho. &z funt infula, ab Echinadibus verfus Italiam non long? diffite) appropinquavit. Ibi repente ex infula Paxis, vox cujufdam,( incertum cujus)'audita eft, vocantis Sauer, ftupuerunt audientes. Erat autem id nomen gubernatori navis, qui ZEgyptiuserat, Tacuit nauta ad primam& fecundam appellationem, Quum autem tertio vocaretur, audire fe refpondit, Tunc ille,(quicunque etiam Genius fuerit) alta voce dixit,» 6m x7 Q ma^ddtc, dafeov, o1 4» à Míéyas viUrnxs, Ubi veneris Palodes( promontorium quoddam Italjz) nuncia; quod Magn Pau fit mortuus, 6 9aues audita hac voce ceníuic, fi ven «De Teu Chrifli(epultura. Cap.V YI. Liba. ventus, ubi ad Palodes perveniffent, flare, tacite fe przeternavigare velle, Si autem tran. uillitas effet, fe juffa pronunciare velle.Quum ad Palodes delati eflent, quieverunt venti, ludus nulli fucrunt, Igitur à Sans; ex puppi ad terram promontorii, conver(a facie, proclamavit; 6 a£yac aav TiUvneev, ut verba haec protulit, fubitó ortus eft ,non unius; fcd multorum geniorum magnus& horribilis planctus.Fama hujus rei citó Rome increbuit, Accitus proinde à Tiberio Czefare à$«j5:, qui adeo fidem habuit eis, quz é nauta audi. vit, ut de Panc follicite inquireret. Ha&enus Plutarchus Fuit autem 5 ev Pan, olim Arcadibus cultus, praes ovium& equorum;. inde ejus religionem Evander in Italiam traduxit. Ovidius II. Faftorum vers. 27 1. unde Pan Deu Zfrcadíia,& ovitm Cuflos ditus eft. Plutarchus autem in citato loco;Panem illum, Adercurii& Penelopes filium fuijfe€ fen. tentia multorum virormn doct. rum cenf:t. f$. 163: Liquet, Demonibus& impuris Spiritibus mortem Paurs, Paftoris ovium,terrori fuiffe, Quid fi praefenferunt noxam, regno tenebrarum inferendam per mortem ma. gni Paftoris evrem, Jefu Chrifti? Hebr, cap. 13: vers. 20, 1, Petr. cap, 2; vers, aj, Hebr, Cap. 2; VeI$. 14. Caput Septimum. De^it elorisJefu Chrifti, fez deis, que indeà mortecrocis ili evenerunt,& in terra ab illo acta funt, sepelii de-$.1. A Ufrendas erat de cruce Jefus,é terrà viventium excifus, Tufferat ita lex Deut, bebat Jefur, 21:23. Etiam imminens Sabbatum exigebat. Joh. 19: 3. Sed qui fepulturam curaret, exfípectandus erat. Difcipuli, officii fui obliti, aufugerant. Aderant mulieres, Matth, 27:«6. Sedofficiohuic impares.— Judei hoftes levi forfan terra cadaver fan&um obrutum abjeciffent,& in loco ignominiofo funerandum tradidiffent,— Id permittere haut poterat divina neque juftitia neque veritas, quz fepa!chbrum cum Divite in mortibus, dudum jufto Dei fervo, praedixerat; Ef,$3:9. igitur ut predi&um, ita& fa&um, Jofephus ab$.2. Jofephus, a? Arimatbis,(forfan illa, que Ramatbaim, patria Samuelis PropheAumatbia t5 I.Cap.Sam.1z 1, civitate Judaeorum vir bonus& juflus Luc. cap. 23:50. q1. diver petit corpus. Matth, 27:$7.&uspipoy. Buhevruz nobilis decurio(curiales& decuriones Grace diceban. tur£sAeura],& confeffus illorum 23; ut Jofephus decurio J4rimatbie fuerit) feu boueflus fenator. membrum v Sanhedrin, confer Marc. cap. 15: vers. 4.3.. Luc. cap.23: 1.) piu, exfjeclaus regnum Dei, Marc, cap. 15: 43. Luc. 23:51. Chrifti Zifcipslus, licecob metum Judeorum occultus Joh. 19:38. confer Matt. 27:57. v«XuiGes auus intravit ad Pilatum, rogavitque ira atn G. cda T8"19, Marc, 15:43. Joh,i9: 38, Luc.25:v.$2. Matth. 27: 58. $.3. TéApa certé hautlevis, Senator Judeórum, Affeffor Synedrii, collega interfe&orum Chrifti, zo» cadaver illius petere,& cura fua honorare, Et quidni? non fuerat eVyxaTatile S Oe T5 Bun qg) v8 arat] eivór, Luc, 23:$1, Et cur mortuoacexanimi curam illam invidiffent? ..$. 4. Quem coa&us dederat poenz Pilatus, libens tradit fepulture, Marc. 15: v. 4f Matth, 27:58, Joh, 19:38, Accepit igitur corpus Jofeph, Joh, 19:58. In eo dum efl enam De veterum pollintiura. Cap.VII. Lib.s. 289 etiam Nicodemus venit(qui venerat ad Sefum noflu. Joh.19: 39. confer Joh.3: 1.2,& cau-' Pato ac fam Jefa egerat. Joh.7: 50.f1.) partituruscum Jofepho operam, nec vacuus venit, fed Nicod mus ferens mixturam myrrba(y aloés, sei Aree inaváv quafi libras centum, Joh.19::9. Ita myrham ...:,-."; f^ liberalis fuit, Sunt; qui A/epar accipiunt non de pondere, fed de precio& numifmate. ajo! Obolos /£gineticos ita olim dictos. $.5. Mos Judzis erat lavaremortuos, ungere& condire cum aromatibus xa:€9O- oasis an. hr Gi Te3ato 6RoidQem Joh.19:v.40. confer Luc.25:56. pararunt daejua(a iq) dp tatum conMarc.16;1. rx dAeponr adv), Nounus toc vu Q- ECoafors fnvónCin Sicpm QuAdorem, dre cotpoScribit Tacitus, Judaeos corpera condire à mcre /Egyptio. Inter illos juffit pollin&tores fuos Jofephus v2& DW 0305(ondire Iacobum Pazrem, Genef.o. v.:.2, ut& ipfi fatum, ibidem vers.26. Eundem morem antiqui obfervarunt etiam Chrifliani. Tertullianus de refurrectione carnis, Proinde enim(y corpora medicata condimentis fepu!tura, mau[olcis & monumentis fequeftrautur. Falso igitur à gentibus illis obje&um ut refert Minucius Felix in Otavio, non floribus caput neclitis, non corpus odoribus boncflatis, refervatis unguenta funeribus. 5,6. Inter Grecos, Romanos, aliosque idem olim obtinuit. Euripides in Pho. giam Gre'niffis circa finem introducit Antigonem à Creonte petentem, ut fibi fratrem lavare li- i olim& Ceat, cà d" dO vend) delGaANem wu 6x It tu abluam. faltem: cencede mortuim, fElian, Romanis, libr, IV. varia hiftorie cap. 1. narrat, Dardanenfes epi; MdeSQ nóvo eo crav(n v taoray Bioy ter tantum de omni viti lavari, i£ ddivav y qd) yapsv(ac, xd) SroSaváus pofl partum,(QU ctm nuptias ineunt,( cum moriuntur. Plinius libr. Xlll. hiftorie natur. cap. t, Houos 2, de unguentis loquitur,( ad defunctos pertinere folet, Apulejus libro IV. Florid. defcribit hominem in rogum jam jam exportandum, jaw miferi illius membra omnia aromatis perjjer(a, jam os ipfsus umzuine odoro ddéibutum, iam eum pollinctum quibufdam franis animadvertit. Ungebant autem, ut. dveediay& putredinem arcerent, $.7. Incondiendismortuis& prohibenda putredine ufiilli, 1.Sale: defun:ta enim Quibus nim corpora viridicat fal à putrefcendo, ut durent ita per fecula, Plinius libr. 31.cap.9.. 2. Ni- iin,— tro, id enim tefte Herodoto, xa(zrásd vds edpxas liquef'acit ac emollit carues,& d Aerme?) V vups G digna. ovo qq)(x óga, ut tantum fuperfmt mortui cutis Gr off. 3. Cedro. Scholiaftes Nicandri Swexaei, à xedàs T96 vexptic aha luc anoisei, voTepor xj e pese xóy i£obsG, 03e xd) vxpar Eua€i aul ixaAwar, Plinius libro vigefimo quarto, capite quinto, Cedru magna dat picem,qua Cedria vocatur. Defunta corpora incorrupta avis ervat, viventia corrumpit, mirá differentiá,«um vitam auferat(birantibus, defanctis pro vita fit. 4. Melle, Pliniuslibro 22: cap.24. AMtllis quidem ij fius natura talis efl, ut putre[cere corpora non fmat, juctndo fapore, atque non afpero, alia quam Jalis Hatura. Hocritu Babylonii cadavera fua condierunt. Statius libr.IlI. Sylv. in Propemtico Metii celeris, de Alexandro Magno canit, Duc dad Ematbios Hes y uli bellier urbis, Conditor Hiblao perfu[us nectare dnrat.. AgefipolisSpartiates in via moituus, in melle conditus, Lacedaemonem reportatus eft Xenoph. ilbr. V. de rebus Grecorum, f. Cerá. Herod. xa(a xmp(zvrec d* vexpov amíprag, 95 xpómluct, Strabo libro XV. Sámlen^5 xwgd diruAdesorrts(x capua(u, Cicero 1. Tufcul. Perfe jam cera ciriumlitos condiunt, ut quàm maximé permaneant. diuturna corpora. 6. Myrrba, qua in Arabia nafcitur,&à pütrefactione corpora fervat, Prudentius hymno de defun&tis, Affer[aque myrrha. Sabao corpus medicamine fervat. 7. Thbure Balfamis, Corippus Tibro 00 m rti 290 De Jefe Corifli fepultura, in(Crtpturis. Cap.VII. liba. tertio de funere Jultiniani Imperatoris, Towra Sabea cremant, flagrantia mella lotati, In« fitndunt pateris y odoro balfama Jucco, centum alia[Jecies, nnguentaque tira feruntur tempus an terium[acr[ervantia corpur, $.8. Nicodemus, ut vidimus, euprav attulit qq) dAdho dy alcen, qua& ipfa herba Indica eft; amaritlima. Unde adagium, p/us aloes, quàm mellis babet,& quidem uiua miJluram,€ duabus illis fpecicbus Graecis dicitur ju uario ng, qui medicamentorum mifluras vendit, CormsChi-—$.9. Corpus Chriftibené dpsiaoi conditum, involvunt awdtri xa Sapz in findone pura, 4i indoni Matt.17: 59. Marcas: 46. Luc.2 3:53. enday exponitur£zmica lintea, Fuit genus lintei fubiilittini& munditfimi, quod in urbe Pheniciz Sidoue» Vicina Tyro, parari confuetum,& àloco nomen accepiile videtur, Apud Martial, libr.4. Epigr.10. legimus Tyriam findeuem, Pretiofius linteum ad fepulturam adhiberi haut licuit Juchafin, Non licet fepelire in fericeis involuzrit, aut veffibus phrygionici, ue Primipem quidem, N'U3 quoniam bac eff perdiuo e$ opus eutinm. Antiquus$.16e. Etiam Romani veftibus olim mortuorum induerunt corpora, Enniusin Ctefi« ramumos phone apud Macrob. libr, vi, capu.— Neqre. terram injicere, neque cruenta corvefiire aibi corpora luit, Apul). libro, Metamorph. Aeque ut erat adbuc feralibu amiculis obfiricius, atque obditus portattir ad judicium puer. Communis per totam[taliam ami&us mortuorum fuit£opa. Juven. Satyr. 1 114. Pars magna Italie, fi verum admittiums» ii qua, nemo togam[umfiz mifi mortuis, Martial lix. Epigr. ,vt11.. Et palleus toga mortui,"Toga illa in vulgo civium a/ba erat, Plut. in Problem. ec G0 ebrnzór Q- diu Queruiem Ie xw, Artemidor. libr.2, cap. 3. 3/2$^ Gu: wueSavi(zc à» Asie ixeipetu, Paupetiores vilioribus etiam& quibuslibet pannis involvebantur, imó Íacpe iqiepdpons tuu xen 5 ideoque illi Js 2»mexav efferebantur fzepé uà év Asvacis, Ditiores etiam pretioftore vefle efferebantur. Valerius Maximus libr. t v. cap.v,(y pretiofa vefle opertum rósomnpojuit. Hieron, in vita Paulae, cur mortuos veflros auratis cbvolvitis vefiibu? Magiliratus cremabantur mortui cum toga pratextata;cenfores purpurea, triumphales auro intexta, In fepul-$.11. Corpus denique Chrifti deponunt in. uraperer, fépulchrum fcu monimentum,& chua depo quidem AaZ«urv e petra excifum, xamev novum, in quo uoudum quifquam pofitus erat, Fuit inhono,—ldin xíze berto; proxime focum, cm igaupe 3» Chriftus, Janua autem fépnlbri magnum lapidem advclvuut, Matt, 27:60. Marc. 15:46. Luc. 23:53. Joh. 19: 41. 42. Ita Petra Jalutis,€ qua excifa ejf Ecclefia E(acsv: i. in. fepulchrum intravit excifum e Petra, Terreftris Petra occultavit corpus coelzitis Petre, Nos ung accepit monumentum ille, in 246 ema facta iova, 2 Cor.s:16.17.. Nullus in eojacucrat. Non ergo Chriftus ex contadu offium alienorum furrexit. confer 2 Reg1;:2t. fed potentia propria,[mó non alius, quàm Chriftus, furrexit, fudvorum—— J. 12. Erant Jodverum fepulchra extra urbem, Ita Jof:phi in horto. Lazari extra fepulkhra— Betaniam, Joh. 11: 40.32.34. 38. Filius vidue Nain i£«.74;7:6. Luc. 2: 11. 12. Sandi, Su ubes quorun corpora refufcitata facie, Chrifto moriente, egreiri e ponumentis, intraruut in Ge um, vitatem faucau, Matt,27:€2.53. Etiam olim R.manruzi, inde ab ipfis urbis incunabulis. Nui, Romanorum Rex, iu agro. bumatus fuir, Plin.], 13. cap.12. Etiam Servius Tullix; extra uibem clatus& fepultus eft, Dionyl 1v. tà& cautum fuit à Decemviris in X11. tabulis, Hominem mortuam in urbe ne fepelito, ueve strite. ap. Cic. l.i1. de Leg. Servius xl/Enzidos, Daily Confule fenatus probibuit,(y lege avit, ue quis in urbe fepeliretur, Adra" Dy adita veddita vatione. C ap.VI. Lib.s: 201 Adrianus Imperator poenam ftatuit 4o aureorum in eosqui in civitate fepeliunt, Antonius Pius, fcribente Jul. Cap. Zutra urbem fepeliri mortuos vetuit, Rationem hujus inflituti explicat Jul.Paul, lib.i. Recept.fentent, tit.xxr. corpus in civitarem inferri nsn litet, ne faneftentur[acra ivitatis, Deinde&, ne fietore. ipfo corpora viventium contacía inficerentur, Interruptus fzpe fuit hic mos;& tandem plané exolevit, imó Juffu Imperatoris Leonis abrogatus eft. Novella LIII,«ac o: dv Bn), eive aer dv toS, eire d aiNtos E: Graco" Gros Se TtEAeuTOY(RC Tuy 78 0ap3 adtixy ixiro,c. Idem tamenin pleri que. etiam Graciz civitatibus invaluit, De zibenienfebus teftatur Serv. Sulpitius in Epift, ad Cicer. libr.iv, famil. Epift.xit, ubi de Marcello Athenis mortuo ita refert. 44b /rbeuienfibur locum. fepulture ut. darent intra urbem impetrare non potui, quod religione fe impediri dice» reut, nequetamen ante id cuiquam couce[ferant. Ita& apud Sicyenios, de quibus Plutarchus in Arato, ríe 5&lQ- apyaia undva. Sache Teryav évràc, loyupas ví vójup diermid'uiorías ayposegu,&c,& in Delo, Strabo libr. x.€ 49££«gu evil vi. AA Sdderr, Sdé xaíew vespóv, 4.13. Sepultusigitur eft Chriftus, idque£7 t4: 5exez« 1 Corj:4.. Ej53:9. adde seta, Jerem. 31: 26. Somnus meus dulcis mihi fuit, ubi cepit fonum?. In fepulchro, Sepulchra Chii ia funt eourráezz. feu dormitoria, Pfalm, 16:vers.9. Etiam caro mea procuimbet fecuré, ubi UA In fepulchro vers, 10. Non dereliuques animam meam iuferuo,. Non dabis fanslum tuum videre corruptionem, Sepulchra funt loca;ubi corrumpuntur& abfumuntur corpora. Job 19:1j. Redemtor meus vivit y fapremus[uper pulverem flabit, Ergo pulverem intrabit, Hujus rei typus in Jon e&.Matth.12:v.40,. Quamdiu fepultus fuit, fuit à vs xsodía. yis incordeterre, Matth.12:40.(Cor in medio pectoriseft. Sepulchra in medio quafi terre, Sic Jon.2: vers.4.. wapd'ia. SaAdtesnc(9 ui(gv$. SaA donc fignificat. Arabes Q ueeupavnis in lingua fua dicuntur vocare sagdYav pars. Theophraftus medullam arborem xapdíay dérdpov, vel tysapdioy vocat, Ariftoteles interiorem cavitatem clepfydrae,«apdav xAebldpa; dixit, Adeà partes mediz feu interiores cujufque rei Graecis«ada dicitur, Ita& in facris Tyrw dicitur habuifle terminos(uos C22! 322 in corde marium, Ezech.z7. v.4, quiamariundique cincta fuit.) Imó érgis nalorépue uígen d yiic in inferioribus partibus terre, Ephef.4: 9. Inferiores partes terre funt oppofita fuperioribus, In his vitali aura fruuntur homines. In illis corruptionem vident. $14. Sepultus eft 1, Ut veré mortuus agnofceretur. Mortui enim fepeliuntur. 2.Ut cur(eputvere malediclionem ab(tuliffe& ipfe ab illa liberatus effe,& nos ab illa veriffime liberalfe, t"s crederetur, Sufpenfus dicebatur maledidlio Dei,ut à maledi&tione evaderet; auferri eodem die de ligno, c fepeliri debebat, Deut.21:22, Sacerdos nofter deligno ablatus& feputtu$ eft, Evafit ergo maledictionem,& nos in illo. Sepultura igitur illiusexftitit abolita teftimonium exfecrationis,3.Ut majore cum gloria refurgeret& refurre&tio ejus evidentior eflet, E fepulchro enim bene claufo,& praefidio militari munito, invitis hoftibus prodire, eft gloriofiffim? refurgere, Et quis dubitabit de refurrectione, qui certus fa&us eft de fepulchri evacuatione? 4. Sepultura etiam ut poftrema pars humiliationis Chrifti pro nobis confiderari poteft. Di&um enim eft peccatori, In pulverem redibis. Genef: vers, 19, Sepultura& demiffio inter cadavera eft humilitas& ignominia quaedam, quam etiam noflracaufa fuftinere non dubitavit. Ibi mortuus fuit inter mortuos, de quo poft refurre&tionem di&um, quid quaritis vivi iuter mortzos 2. Luc. Cap. 24 vers.s,«, Utàduriffimo labore, quo corpus ejus in cruce agitatum erat,aliquantifper refpiraret, unde fomnum fuum dulcem dicit, 6. Ut nobis fimilis fieret fecundum omnia. 00 2 e 202 Detempore manfionis(briffi in fepulebro. Cap.VI. Lib.s, Hebraor.cap.z. vers.17. Exiam in fepultura. 7. Ut in fepultura ipfius haberemus argu. mentu n, veterem nirum buminem cum ipfo fépultum&/ propter ipfum fepeliendum effe, Rom.^. vers.q.. Col 2. vers.i2,. 8. Ut horror fepulchrorum adimeretur nobis, Ille(z. pulchra noftra fai&ificavit;qui ipfe in illa intravit, 9. Ut Scripturae implerentur, 1c,Se. pultura fuit initium SaP/a£; feu quietis ipfius ab opere redemtionis, quod ut perficeret, in crucem afcenderat;& quia perfecerat, de cruce ablatus, in fepukhrum ad quiefcendum repofitus erat, Locum fe.$.1:. Mulieres,qua cum Jefu venerant 8 Galilea, viderunt monimentumyubi corpus SerP ebirc var£5 dej ofitum ei. Luc.23:$5. Matt.27: 61. Marc 15, VerS.4.7. Ita fciverunt ille, ubi vant. roni. TeLCtum fit corpusServatoris potueruntque dein fepulchrum adire,& refufcitatum Do. A« blig- minum nunciarc& ipfos difcipulos illucducere. Mulierum hic conítantia major fuit, ' quàm difcipulorum, Quisillorum fepulturz locum obfervavit? fed& potuerunt minore id mulieres facere periculo; nam non in feminas ita ab hoftibus advertebaturyut in viros Pontifices autem,latrones Chrifli, muniri petiermnt in tertium diem fepulchrum, ne furtim cadaver Jefu à difcipulis auferretur, Imó& ob/ignarzmt, c praefidio irmarunt, Matt.27:62--66. In fepulc ho$16. Chiittus in fepulchro fuit ipfo dieSabbati, quo olim in deferto Manna non bai typus pluit; pridie duplá datum menfura.Exod.1^: 22.29. Manna igitur celefte eodem quievit M:9*— diequo typicum quieverat& terreflres documento. 1.Se pridie, cum moreretur,acquifiville uis CQ'DY Cor? Exod i6: 29. hoc eft, panem, fufficientem in feculum; omnemque caufam[falutis confummafle. 2.Se Sabbatum seternum fanaificaffe, perennem illum Salbarif'iam, qui olim /npererat ppl: Dei Hebr.4; g. ut enim inde à quiete Mannz Sabbatum feptimz coepit. Exod, i6. vers.23.2 4.26. Ita à quiete Spiritualis Mannz à(Cariei9 pofterioris Ecclefize, Imm a$17. Tempus manfionis in fepulchro quod attinet,in vefpera«cxi; humo con»a fepulchro, ditus eft, Illa nocte in fepulchro quievit. etiam 5 t7auezov, aic 6g ue, Y afgousulu) tut fum nocte illa quae Sabbatum fecura eft;& mané in fepulchro non amplius inventus eft; adeoque duas noctes,& diem unum in fepulchro egit. Neque par fuit, diu ibi ut ageret, Non po]]ibl.e fuit teneri illum à sorte, A&or.1: 24. nec femper, nec diu. Caro illius sn debuit videre dfag3cpav. Att.2:31.. Atqui vidiffet, fi diu in terra manfiffet, Manipulus, typus refurgentis Chrifti, offerebatur, P2 mno20 jcftridie Sabbatis brevi poft ma&arum Paícha. Lev.23: 11.12. Igitur& brevi poft ma&ationem Pafcha noftrum, imó& poftiidie fepulturz, debuit refurgere Condliamr, 9-18. Breviusid videtur exflitiffe, quàm Servator przdixerat. Matt 12:40. Frit Ficumpiadi,—[1$ b minis à veureterra tres dies, qc tres noces, Haec fi verba de fepiiltura folüm placet QEU explicare, certé in numero eft fynecdoche. Tres d:es& noctes pro parte trium dicuntur |. dierum& no&ium. Parte tridui five triplicati rv Snpige egit in fepulchro, Neque opus eft, ubi /res dics nominantur, integrum& plenum triduvm i"ulligere,— Sufficit, bonam tridui partem impleri, lta 183m.:0. vers.12..«er JE. spins dicitur jejanaff rret dies(9 tres ncdfes,& vers. 13. ipfe de fe dicit r5 Cv von /Eorotavi,tertius eff dies, En rerrium tunc demum diem nominat, qui ante videbatur inregrum triduum; ju: nio,€ morbo illius orto impleviffe, confer Efth. cap. 4. vers. 15.14,& s. vers1, Si tamen,ut nonnulli volunt, Chriftus locutus fit, de dicbus Romanis, hoc eft, fecundüm numerationem Romanorum, qui à media nocte incipiunt diem, etiam ita res plana erit, Sepultus efl vefpera, Id pars primi diei fuit,Secundo i ntegto jacuit.ISub initium terai De anima(brifit in Pavadifamtranslata. Cap.VIL lib.s. 203 tii refürrexit. Ita fuit in terra tres dies; licet non integros, Veràm, ut omni modo verbis Chrifti fatisfiat, ita demüm dicere planiffimum eft; nimirum non opus eft, ut per verba iu corde terra, praecise feptdrnra fola intelligatur; poteft& praecedens Paffio intelligi. A quo coepit paffio,& bora mortis, cepit Dominus efle in corde terre,mortuo, excifo, fepulto fimilis. Ita habebimustres plenas noctes, duos plenos dies,& tertii initium. Nox; qua fudavit& proditus efl, prima erit; fecutus eft dies crucifixionis; infequens illum diem nox, fecunda eft,& noctem illam dies, fecundus dies, Rurfum fubfecuta nox, tertia eft. Summo mane, adeoque initio diei refurrexit, En& tertium diem, Quinimo ut& tertius fua plenitudine gaudeat dies,dicemus, Chriftum eoufque iu ferra corde quafi fuiffe, im à difcipulisaftimatum effe, ufque quo in veffera prima Sabbatorum illis apparuit. Joh. 20::9.. Ab illo tempore agnitus eftab illis revixiffe. Imó ab illo tempore ille quafi pleniusrevixit; quia tunc vita& gaudium fuorum revixit& rediit, fine quibus vita illius plena,& gaudium confummatum effe non potuit. $.19. Eundem in modum omnia alia verba Chrifti explicanda funt, Joh. 2:19. So/vite templum boc, Gy& apioiv suipa]s&ysp axvov, Matth, 16: 21, dccer illum multa patiyoccidi, Gy tertio die fafcitari, confer Matth.17: 22.23. 20: 18.19. nimirum tertio dieà paffionisinitio. Quod autem eft Marc. 8:31. x94 MZ eei fiiipaz dvag sva], ibi& jj idem notat quod G. é& five ec, quodclariffimus Beza egregit€ probatis afferuit autoribus, in notis fuis in locum illum Marci. $.20. Dumcorpus Chrifti fuit in fepulchro, Anima illius fuit in Paradifo& in Regno ctuini asiLuc, 23:42. in manibus Patris, Luc.23: 46. cul Spiritum moriens eeapidwxe, Joh. 19: ma fnit nra 3o. Pontificii autem docent, illam fimul fuiffe zu iuferne, defceudi[Je ad omuia loca inferni; corpus in fe: ibique manfíiffe zridzo fepulturz. Quatuor faciunt illi inferna, 1. Carcerem damnato pulchro. rum, 2. Purgatorium.. 3. Limbum puerorum, cum peccato originali, fine circumcifione Paus & baptifmo difcedentium, 4, L'ibum juflorum Patrum, Animas enim piorum fate iu vam ae de: celo, ante Chrifli af.enfrenem, e[Te fententiam prorfus inauditam in Ecclefia Dei, Porro defzen- fena a a fum Chrifli ad inferos animi juflorum Patrum dao magna bona coutudi[Je,. X. Beatitudinem e[ffentialem Íeu beatificationem, Propter hanc tamen folam non defeendiffe.. Feri enim id potuiffe, frue defieufu, Cum divinitas fit, que proprie beatifiat, Q5 illa efl ubique. 2. Educlionem ex eo carcere, ac deducliouem in calum, quorum primum continuo illis prafliterit, Secundum autem non diu poflea, Im& fine errore dici, Omues animas purgatorii tunc liberatas fuiffe ex puvgtzrio, ex gratia jpeciali s quia Dominu: nsu efl alligatus Sa ramenti, aut meritis nofiri. Talia leguntur apud Bellarminum 1n capitibus de defcenfu Chrifti ad inferos, $.21. Idem putat fium hunc ad inferos deicenfum afleri 1. Pfalm. 107: 16. Con- 4, ruineny; fregit Domisus VW T portas ereas,(y vectes ferrecs abf. uir. Atqui annon id facere potuit ero lio, Dominus, ni anima ejus in infernum defcenderet? Quinimo fatetur ipfe Bellarminus,ad literam hunc locui agete de liberatione cx ZEzyptz, 2. Matth. a2: 20. Erir io corde terra, Refponfionem pete j. 13. 3. Rom. 10:7. Quis defceudet in a sfl^m, Atqui idexplicat Paulus de morre Chrifli. 7v$eiaeieov é yerptv vaya) eiv, Ibid. 4. Ephef. 4: v. s. defcendit inv. feriores partes terre, Reíponfio eft$. v.$. 1. Petr. cap, 5; vers. i9. Inquo (y Spiritibus in carcere profeilus pradicavit, Atqui inveiligitur ibi n«zura Chrifli divina, && eviiuari. Confer 1, Timoth, cap, 3: vers. 16. Hebr. 9:14. Rom. 1: 4. Marc. 2:8. 6, 1. Petr.cap. 4:6. Ideo& mortuts wwyysMidyn,. Acqui Petrus ftatim addit, quando? «t judicarentar. carue, Viverent. autem.[ecuudam Deum Spiriza, 2, PÍalm, 16; vers, 10, 929 3 Non ^94. De vocis bà frenrficatione. Cap.VIT. Lib.s; Non reliiques auiinam meam inferno, Hunc locum jam jam explicabimus, 8,& verbis Symboli, defcendit ad inferos, Deiifdem mox agemus,| rocsl(16:^$, 22. Locus Píalm. 16; 10. ita habet 5s"b) yn O0'9. Confer A&or, 3: VAS IO.— vers 27, iri€x to xa(xA Apes Tb0 uz lu ps eis dde, De Chrifto Pfalmum hunc agere, evidenter probat Petrus; quia P'atriarche Davidi verba hzc non conveniunt, vers, 29. quodque ille prevideus lccutus fit dé refurre3ione Chrifli, Ergo in his verbis à drdgaex pug pra-dicta eft; confer Aor. 15: 35.36. 37. Videndum diftin&, quid fit 1, Ub3, 2, TINU. 3. Quomodo zen derelia anima inferno,. tbllo»$3. UB) lun Anima notat. 1. Zfninram raticnzlem; quee aliàs ev«Gpa Spiritu dicianima, quid tur, Jerem. 31 214. Irrigabo C333 7B3. animam Sacerdotum pinguedine, hoceft, beinfaz»0" pedidtionibus fpiritualibus, adde y, 2$. Pfalm. 103: 1.2. Deut. 4:29. 6:5. Dilises ui Deunuzin Detm tuum y intota aniatatta! Y, Chron, 28:9. FXEUI UB232 anima proptsja, Matth, 10: 28. Tho^5 uh p d rspiow WutrTéu. adde Matth. 26:38. 2. Hminem totum. Levit.4, 2. dni. quum peczabit, Ezech.18, 4. uina, qus peccat, ida morietur, Exod. 12, 15.19. Ez exfcindetur atiima illa. ex ljraé?e. Rom. 33,1. a du, 3. Pitam hominis, feu id, per quod homo& quodvis animal vivit,& fe movet, Eft in homine& quovis animali auima quedam materialis; qua vivit ut animal: utrumque, & quo vivit homo, ut Ecmo, h. e, creatura rationalis& quo vivit, ut animal, h. e. corpus habens, carne& fanguine conftans, appellatur 723 anima. Id, quo vegetatur homo& uodvis animal, eft aima ejus. Ea anima eft in faugziue, Levit.17. vers. 11. 7320 tB) vn C313 Anima carnis hoc eft, animalis eff in fauzuine, Imó Deuter, 12, 33. CY 3 v53n rn Nam[angitis efl anima, Sanguis vehiculum vitz animaliseft, Inde animal dicitur habere B2 autmam,. Prov. 12,10, Juflu uovit, hoceft; rationem habet 3Da3 vb) anima pecudis fue. Imo dicitur 77Wr1 UBJ anima viveus. Gen. t, 20. 21, Et deprimo homine dicitur 77 v3 vb35 CONDI T Er fuit bomo anima vivens, confer1. Cor. 15, 4€. Exflitit primus bomo oz Av, bi«(gv in animam vivam, Coepit refpirare, accepit corput Aviv animale, hoceft, animae& fanguinis beneficio vivens, Hanc vitam animalem notat vox U5J Genes. 37; 21, U22 022 PAS pue percutiamus etm animam, hoc eft, quoad animam feu vitam, confulebat Ruben de Jofepho, Gen. 12,15.*78J P7 cj viver anigia mea przpter te, hoc cfl, confervabitur vita mea, Num, 23, 14. 7733 DZDy moria*ur axima morte rcdorum. Jud.16,30. moriatur anima mea cum Philiflinis, Job.2,6."37 YCBX DN IN rantiam anunam ejue, vitam; ferva Pfalm 22, 30. V1 N92 3782]& animam[uam non in vita fiuduit confervare. Matth. 2,20, Qrrvsez 0b doy li) querentes animam, hoc eft, vitam pueruli. Matth, 6, 25, vi à duy aA ior Và: asi spei, 4. Corpus animatum y imb & mortifkatizn; quia vitam habuit,& ad vitam fadum fuit, Levit. 21, 1, PxPU? v5)» ob animam uan joliuet fe hoc cft,ob mortuum, Levit. 2254, U22 PE pollutus anizue; hoc eft, propter cadaver, Num. 5,2, V£2? PED polletas prepter auam, Num, 6, 6. I^0 U22 27 ad auia mortiti non accedet, hoc eft, ad cadaver ejus. Uwvig 4. RE notat eum locum, in quo qui eft; in quaftione eft. Si quaras in terra; 7 9€ non invcnias, à d»; notat proprié$ di43 voor obfcurum locuin, iu quo qui[unt nonaps. parent, no^ videntur, oU eft aliquid iuferius dy profundi. Efa, cap. 14, vers. 9. OW 39 P390 P£^DPD Orcas irfra commotus eff propter te, Prov. 15, 24. 07023 SUD aborco, quiin];a eff Prov, 9, 18. WU'PDY2 iu profundis orci, Deuter. cap. 32, vers 21."7 pvrnnn bit ufaue ad inferuum. imum. Ergo duris; notat NN. ToWnnDn vel[^N povnnn(Píi;9,15.)& xarécipa pipn 7? 25s, Inferiores fou iuteriores parteiterre In upeIT o 0—— A. —— M "De vocis"v fenificatione, Cap.VIL Lib.s.—— 29€ fuperioribus partibus terrze ambulant homines,fpirant animalia, fru&us terrae cernuntur In inferioribus partibus terrae funt radices,& cadavera,& montium fundamenta. Deut. 32:21. Jfrfitieuis ufque ad inferuum imum,&y comedit terram dy proventum ejus,& iu» flammas fundamenta montium;. quae certé funt. partes terrz inferiores, VNU opponitur CO" l8 zerra viventium leu vire. Etfignificat omnia illa loca, que non fünt ad vitam gignendam velconfervandam, fed ad deftruendam& abolendam; q«eque non. funt dejtiuata vitae animalium perfe&iorum;(infecta enim in illis vivunt) fed in quibus vita exftinguitur,& exftin&a non reflituitur. Jonas vocat vifcera pifcis, 9YNV 03 veutrem inferai, Jon.a: 3. 23D. fepulchrum fpecialiuseft,, Sepultura eft aditus ad NU infernum. Per fepulturam intramus in eam regionem, quz?NU audit, Cum fepulchrum pulvere obrutum eft,vel occlufum,cadaver eft in ONU? inferno, Chaldzus nonnunquam vertit NZYW2p 3 locum fepulcbri.Job.7:9. 21:13. Pfalo:4. 89:49. Pfal.141: 7, re&ius tamen vertitur locus fubterraneus, feu inferior. Pfal.39:8. 1301 00NC. y"), $.25. Ita PINÜ valere patet& fequentibus locis, Pfal. 141,7. Ost 55 Yyeyy vib3 Spara[unt offa uoffra juxta infernum, hoc eft, in fuperficie terra, ut proximé fint inferioribus terra partibus, 1$am,2: 6. y ONU""mD qui facit defcendere in infernum(y educit, hoc eft, qui mortuos& terra obrutos refüfcitat, Job.7: 9. Sic NU"TY aui defcendit in inféernum,(intra terra vifcera) nouaf eadir,. Nemo redit à mortuis. Job.26:6."NU/ CY) nudyw eft infernus coram illo; quicquid eft in abditiffimis locis terra,oculis ipfius patet, Efa. 38: 18 Ti DNCZ ND nou infernus coufitebitur tibiqui terra funt obruti, nonlaudant Deum inter vivos, confer Genefeos caput 37. Vers.3j. 42:38. $.26. Deinde notat ONU /ocum trifl'ite«teria 5& condemnationis ac mortis seternae 5 regnum tenebrarum, Prov.:5, 12m nx"NU Orcum egre[fus ejus.(VW vers. 3.) tenent, ad locum triftitiae aeterne tendunt grelfus ejus, Prov.7: 27,"Ya oiu»7 1 vis inferni viae domm ejus, hoc eft, viae triftitiae aeternae, Proverb 15:24. 0D PYNUD WO ad recedendum ab orco injra, à condemnatione& morte aterna, Pfalm.s, vers. 18, Redeunt improbi nyisgo ad infernum, hoc eft, regnum Diaboli&jtenebrarum, Prov.9: 18. 2273 TNOP ONU iu profundis orci cónvivs ejus, hoc eft, in fpiffiffimo tenebrarum regno convivantur,Matth.16; 18, 74A4j&d's uon pravalebuut illi, Luc.16, y 23.& 9 adn,&» Éasavois bma4pyor, $.27. Occurrit& hac in facris phrafis, 93D Owwt/»o3n dolores vel laquei inferni cireumdederant me, 2 Sam.22:6. Pfala8: 6, hoc eft, cinxerunt me dolores mortiferi, mors feré laqueis me conftrinxerap.. $.28. Denique venit& NU. du uNryoensss, Apocal 6:8. fed id nunc non tangimus,.. 2.4. $.20. His pofitis propius ad rem accedamus, Non derelinques, inquit, animam meam inferno, Ergo anima inferno tradenda erar, haut tamen relinquenda. Non poteft intelligi auima raticualis Chrifli, ut facit Didymusin Catena;(ubi?£w dicit? Aoymav Juyo € x, enor locii animarum vati nali,& ponit ii corde verra; ubi triduum fuifle aumam Chrifti docet, à Muxà 5 durd o 6yorer rn wapd ie oie vpeis iufpas qq) mei véx(ue) Nam Petrus A&or.z: 31. docet Davidem in his verbis locutum«i 7 erag dzvox. Ergo ea anima intelligenda eft, cui competit vefurrediio; adeoque& lapfus&j mors; nam tiran can; elt&tvripa GU mix loxér- gam, Atqui anima rationalis Chrifti,nec labi potuit, nec mori, neque adeo refurgere. Deinde five per DN intelligas inferiores partes terra, fi. ve locum damnatormt, rur jum auime rationali neutrum convenit, Non illa defcendiz 7! Ld 206 De loci[almi 16: 10. explicatione, Cap. VII. Liba. ininferiores partc: terra hoc eft;in locum cadaverum,& vitz alendz ac fervandz inidoneum, Non in locum damnatorum; nam intravit in paradifum,& fi defcendiffet illuc, triumphabunda defcendiffet, non ut que paffura effet. Atqui(i defcenfio pats ttiumphi, cur tam anxie petit, Non derelingues animam inferno. Yd nec bonitati tuz, nec tux in me charitati,nec juftitize tuze;cui fatisfeci, deceret, Triumphum certé deprecatus non eft, Er. go fuperefb,ut per animam intelligamus vel vitam Chrifti animalem,vel corpus ejus mortificatum. Si prius, fenfuserit, Animam, hoc eft, vitam meam, quie effendetur in m.rten, & pouetur ZAf.bam. Ef.$3.vAC. proovibus Joh,10,15. quee ininferuum abibit, hoc eft, in inferiora locaterrae, quae deflruetur, quaeà corpore excludetur, non ibi relinques,fed inccgram corpori integro reftitues,, Homine moriente, quum exit animaejus, hoc eft, celfat refpiratio, anima illa eft in OiNZ iom) dose;&cum corpore fepelitur id, in quo vita animalis praecipuam fedem habebat, fanguis nimirum mortaus. Quando corpus moritur, etiam anima vegetativa moritur, Quum corpus noftrum eft in inferno, etiam anima eft fuo modo in inferno, Non videturenim, neque vegetat ullum corpus, Quando corpus refurgit, etiam anima illa, refpiratio ac vegetatio redit; fi pofterius, facilis fenfus eft, Nou relinques corpus menm in inferno, ut ab illo detineatur& viteexfors maneat,& in fepulchro femper maneat. $20. Quod anima Chri(ti ncn reli-la efl inferuo,id San&ti cum ipfo commune habent, nam necillorum anima relinquetur inferno, refurgent omnes. Sed quod fequitur, non dabis Sanclum tuum. videre corruptionem, Pfalm,16,v.:0, de quoita Petrus, edt á eap? dvd. eid Jfap9o24v,. ACtor.2, 31. id Chrifto privum& proprium eft 5. eoque notata eft 747€ illiusdragaen maturata refurrecio, ante corruptionem. David, fan&ique om. nes viderunt corruptionem, non tamen relinquentur inferno& corruptioni, quia refurgenr, Nos omnes? Zdw, in quo anima Chrifti fuit, adibimus, quemadmodum Athanafius dicit, Martyres undt vds év qd xafid'u; d'eAiav nov formidare defienfum ad inferos, quia non defcendunt à«a(kdizss ex damnatione legis, fed ut corpus mortis deponant.& defcendendo ac moriendo Dominum glorificent, Sed nemo noftrum efl;qui non vifurus fit corruptionem. Neque tamen David Pfalm 16,10. Idem bis dixiffe culpaadus eft, nonenim dixit idem, Primá fententize parte docet, animam Chrifti non relinquendam inferno,fed refürre&turam. Secundá parte docet, fan&tum non vifurum corruptionem, ergo cità refurrecturum;antequam carnem ipfius corruptio invadat. Non-reli&io corruptionem non excludit, Non-corruptio non-derelictionem includit, $, 31. Potcft& ita bene explicari haec fententia, uon derelinques animam meam vnferno, hoceft, fpiritum meum infernalibuscruciatibus, anguftiis, tentationibus non fines expofizum perpetuo. Bellarminus negat auimam Chrifti dolore: fuftinuiffe; aut illos ad redemtionem noftram requifitos effe, Siripturam, inquit, rotam falutem n ftram tributre fauzuiui(9. morti corporali Chrifli, nulla mentioue facta dolorum aut. cruciatuum iufernalis, Si redemti e[Jemus. per infernales peuas Chrifli, debailJe pracedere figuras,& a cramentum aliquod ejus rei exlare, Si Chriflus pertulit. panas damnatorum, debui|Je eum fimpliciter dejerare,. Panam enim. d imnatorum indudere e[Jeitialiter deferatiouem. Et hac quidem Sophifmata narrare, eft refutare, Ad ultimum verbo monemus. Eas poenas damnatorum tulit, quasexcgit divina Juftitias non inquibus cernitur puniendorum malitia, Qua fan&titas perfonze permifit, ut pati poflet, paffus eft, Defperatio non eft pena peccati,jufto Sponfori impofiti; fed damnatorum aio, in quam traduntur jufto Dei judicio, $315 De Chrifli de[cenfu adinferos. Cap.VII.Lib.s.— 297 $. 32. Sequiturnunc articulus Symboli, di&i"poflolici, eo quod inftitutum illud fer- Anicutus tur ab Apoftolis,ad diverías nationes, ad praedicandum Evangelium difceffuris; ut habc. 3 M. ret Ecclefia fammam brevem do&trine, qua ab illis predicaretur ubique;& Symbolo petceodicad ul hoc, veluti teffera militari, Chriftiani difcernerentur à non-Chriflianis, /n quo quidem inferos, : Symbolo;pauca funt verb, fed omnia continentur Sacramenta; ut eleganter dixit Rabanus Maurus, In hoc igitur ita habetur; Paffis fnb Pontio Pilato, crucifixus, mortuus,& fepul15, defcendit ad inferna feu irferos y. tertia die refurrexit,(yc, Ruffinus in Symbolum . Apoftolorum, Sciendum fané eff, inquit, qrod in Ecclefie Romane[ymbclo nonbabetur additum, defceudit ad inferna 5 féd neque in Orientis Ecclefs babetur bic fermo, vis tameu verbi eadem videtur efJe ineo, quod fepultus dicitur, Ambrofius in expofitione Symboli non facit mentionem defcenfüs ad inferos, Imà nec Irenzus& Tertullianus in enarratione Articulorum fidei. Plurimi tamen Patrum articulum illum commemorant, Aug Ep. 99. Quis nif mfidelis nzgaverit apud inferos fuilfe Chriftum? Fruftra igitur in fua Catechefi conjecit Erafmus, à Tooma^4quinate Articulum iffum noftro Symbolo primum infertum fuiffe. Floruit Thomas AnnoChrifti 1274. Multo antiquiores Patres, Chryfoftomus, qui vixit Anno Domini«0o, Cyrillus Alexandrinus, qui floruit eodem feculo, Auguftinus, - aliique defcenfus ad inferos jam meminerunt, Athanafius, qui interfuit Concilio Niczeu no, habito Anno Domini 32$. in fymboloà fe Scripto, diferté ita pofuit; aeg óc, à maÜnv 7. 3 fpuerioay curwelav, xg) xai boy eig 3 ddiu, xg) vii apiy ASuipg drag de X rspév, Addo tamen, neque in Symbolo Nicaeno, neque in Symbolo Conftantinopolitano ullam def£en/us ad inferos mentionem fieri, $- 33. Poteft autem duplex dari explicatio Articuli, vavéCn eic 3 dU, 1, Ut docea- Senfusilus: mur Chriftum de(cendiffe, ei; zévoy aids,& inferioraterre. Magis hoceft, quàm Jfépalti efi? qui fepeliuntur, per fepulturam deducuntur, ut fint deinceps à s 4v, fepultus eft& defcendit àd inferos; adeoque co»pit poft fepulturam agere in inferis,& verfari in - ftatu mortis. 2, Ut credamus, Chriftum infernales dolores in anima fuftinuiffe,id quod T eft metaphorice defcendere ad inferos,'epultura hoc defcenfu pofterior eft, placuittamen B fymboli fcriptoribus, fepulturam ante defcenfum memorare, quia prius araüfpia(s corpo7/55 dein anima voluerunt enarrare, neque igitur articulorum ordo fumtus eft à tempore, fed à graduum diftin&ione.Explicandus eft articulus xa dva265 fav 9£aduv, atqui ex illis localisad inferos defcenfusnullo firmo argumento demonftrari poteft Quz anima Chrifti e perpelfa eft;tanta funt, ut peculiari articulo meruerint explicari, Et curalium atfingemus S— fenfumSymboli verbis, quàm quem parellela loca Scriptura exhibent Rom. 10:7. quis 2 defcendez 1a aby[Jam. Pf Yi6:3.. circumdederunt me funes mortis, WE"MUI e anguflia i. infzruiinceneruut me, VXXUON[VY 713. confer vers. 4, 2) A8: D eripe auimam mm. E$.34. Audiendi etiam Lutherani funt; quorum hac funt verba in declaratione Con- sententia ex cordia, Simpliciter credimus, quod tota perfona, Deus& bomo, pofl fepulturam ad i f. ro. de- LuheanoJcenderit, poteflatem inferorum everterit, Gc. De vero ac reali five corporali hoc defcenfu ad(eufa cuainferos prolixum fcripfit caput Leonhartus Hutterus in libro, cui titulus, Libri Chrifii ig Riad inteios, concordia,(yc, Explicatio plana& perjbicua, Nominat illum def'eufum T) lumphbi ac Ficlo-- fis, jefumque tanquam Trigmpbatorem Gy Ficlorem, defcendendo ad inferos, captivam n dexijfe captivitatem,& de Diabolo, inferno, ac reliquis b flibus petentiJ.;mà 1 inferno E rriumpbi[f? y. feque ibi manifefla[fe, ut deftruGlorem univerfa pote[tatis infernalis,& ut Juue dicem damnatorum feveriffimum. ConjicivJefum boc defcenfu perfundit e[je im primo refur' teiond mvmento, Cy in ipfo illo magno terra motu, qui fummo mane evenit(jc, fententiam' PP hanc 0$ Demulieribus ad[epulchbrum exeuntibus. Cap.V V. liba. hanc confirmari dire:fe aig 1. Loco Hof.15 14. Ero pef tua, ü mors! Ero morfus tuu à inferue! Hoc Teftiimonium proprié, primo, y principaliter de vicloria ac triumpbo,quem Chri» By ad iufercs veaiter defcendens, egit, intelligendum effe, nititur confirmare? r, Cor, Cap. 15,54.$5. 2. Loco Ephef. 4, 9. Defteudit«d inferiores partes terra. Hic defcenfum Chrifti ad inferos x5 G. iwriv dejimr: per d^ fceufmn ad f dem damuaterum, vel etiam per manife flati uem Chrifli iu ipfo baratbro[ive isfevua,. Dz[cendere ad infericre: partes terra, idem elfe ac, Ti izmpbo in infero acere, 3, Articulo hoc fymboli Apoftolici. Sed non vacat plura de. fcribere. Ego mirari vix fatis poflum, viros illos clariffima Scriptura loca in alienum fen. fum detorquere,& de fententia nova acficta ita alfeveranter pronunciare, Oportet ut alia e facris afferant argumenta, thefin fuam ftire fi volunt, Maulieresex-.—(35. Sedredeamus ad Chriftum. à!: exCCusov peracta Sabbato(ita Plut. in Numa, pulchrum e- Un qi BxnAUe: 2A vuv p fl teupora Rei,& apud Philoftratum, 444 4 eporzay Lofl bellum fu, Trojansm, Alii vertunt fro Sabbati dicunt, H«brzos od Hifl: ad Sabbatum; idadditamentum inciditle in G«x«i diei fequentis adeó ut 44 GCCz7ov idem fit quod ayui, Sed oilendunt alii, additamentum hoc unius haut excetlille horze fpatium, di&umque vpn ow D razon adiri de profano ad facrum x idem in loge fignificari per WX) 75 n positusa füb:nc:llige v a velada, iz nar GS xrur quum d|. ce:eret in uameu priurun Sabbatoriti,(Notatur primus dies feprimana, nobis dictus D minicus Apoc. t, 10. Hebrzis dictus f«:732322 93; ita fecundus iisdem dicitur 72222 iW£yriga GC Cao,& fic porro, vpírn, velaprn, apio rn, ovn(aCCzvov; fextus idem dicitur aS oxi Íeu cyst CxTos. Septimus, eaCxror,). iav ur nuuc aZ Carov, valde mane prima Sabbateriny diavciharr Be 3 May quim crt eet fol, fcilicet primulum, quum vix ortuseffet(aut verti etiam potet,-rieute fie; quum primum aurora jubar, quod multis adhuc mixtus tencbris, apparere inciperet, ut Aoriftus veniat pro tempore praefenti, confer Matth, Ccap.17 vers, 7, t2 4lav: pro tz eei, Vers, 16, Vepacrebza pro Sspasden. V.17. Woseibels pro WrxemdipSp Qe.) ópips Gabe. pr: furo mane, ay ei, eueviac eri su, manis quim adbuc ejnt tenebra, venerunt nadierec, jiopioal Toridoy nf fledarent fepulcbrim y € et c udirzit, feu corpus Jefu,five malis, fepulchrum; corpesenim Nicodemus jam fatiscondierat: Math. 28, 1. Marc, 161,2. Luc. 245. Joh. 20, t. Sancta ille€ cac amer iaduafar x5 Y eru Luc.:3,56. Nuncillo elapfo miturz adfunt, ultimum Domino officium przítiturz., Terimove— J. 36. Mal i9 cerni: 6yprfo uina: QV ecc terra notis exflrit msgnu, Matth. 182. Tei ogas dum mulieres parant venire, auc Jam in via funt, mevcrur terra. Eadem nudius tertius Avelv.t iapi- Ctl2m commota fuerat, Matth, 27,51. Sed qug caufa hes motus? dugelne enim Dimidcm. si, df eudens e«li, accedens avolvit lapilem a janua montmentt, Matth, 28,2. Magnam advolverat Jofephus, Matth. 27,£0. magna vi opus erat, ur avo:veretur, Angelus adventus fui illuftre figaum edidit. Quum defcenderet ij ii cias B.tefda feu Siloam, turbabat aquam, Joh,€,1-4. 9,11. Hicfuperveniens fuper fepcichrum Domini, turbat& commovetterram. Avolvit Japidem, non manibus, non nis& labore magno, fed cff. caci juffione& potentia, Spiritus hi invifibiles, funt. 45, ei retentis Domini. 2. Theff, cap. 1, vers. 7, F12?122 pollen:zes viribus, Pfaln. 103, 20, Ita& svaiz: 7d; Space 9 qpuA aiit in qua conclufi erant Apoftoli. A&or, 5, 19.. curvo.—— 5.27. Avolvi debebat lapis,utJe(u refurgenti pateret exitus;& mulieribus introitus. melpi?— Habuit Jefus verum corpus, e(t enim verus homo, id dimenficres penetrare non potuit, Oportuit apercuram,€ qua exiret, Ubiquitaria gens clauiat, clauío fepulchro eim exiifle, —3 rt Delapidis per Angelum acvolutione. Cap.VII.Lib.s. 290 exiiffe,& per durum filicem corpore fuo penetrafe; ut deinde per claufas fores. Joh 20 15. Lapidem elle revolutum, non propter Chriftum, fed propter venientes, ut vacuum illis oftenderetur fepulchrum, Elfe enim Jefum 2 r./urreAioue declaratum Ifiss Di ii petene 71, Rom.1:4. Atqui non aliter potuit poreuzia demonftrari, quam penctraado per lapidem,& violando naturam rerum? Eft Filius Dei 5i porenti:, ed& Filius hominis àv ZAnS$&a. Carnem affumtam inviolatam tenuit, Non mutavit in Spiritzn non in qavGcuun, Palpabile hoc corpus palpabiliter& fepulchro exiit, Veritas humanz natura farta manere debet& integra inServatore noflro, Non honorant illi fan&iffimam cjus ca;nem, qui fuper naturam carnis illam efferunt,fcd dcformanc iui veritatem& fubftantiam illi adimunt, Hec eft veraServatoris gloria, quam confitebitur omnis lingua; quod verus eft Deus.& verus Homo, in fecula, nobis fimilis fecundàm omnia. Non transformandus eft Dcus in hominem,nec homo in Deum,ne& noftrum corpus,quod aliquando fiet,suupepeor Te sepia 2 d'éZas avr Phil. j: 21.(tatuatur evehendum jn Deum. $.38.Non indiguit Jefus Angeli operá.Eft enim("2 No Y 38 lapis qui nn fertur ma- Cur. per An nibisDan.2: 45. qui nullis juvari opus habuit manibus. Animam fuam recepit& propria 8tlum* potentia, Etiam lapidem potuit amovere€ propria potentia.Difcipulis dixit;fr babeatis fidem ,ut grasum fiapi, diceretis monti buic, tollere, G fiet, Matt. 17: 20. 21: 21, Luca: 6. Quidni,fi 4 z/g«oc dpyiro2.€ venous Inc; Heb, 1»:2.dixiffet lapidi, 4p3n75,ablatus fuiffet? Sed voluit Angeli uti fervicio,qui,quz fecit;per potentiam Jefu fecit Ita& ee» a»9£xoic, V Tim 3:116. Et Angeli fa&ti funt nuncii refurrectionis, quemadmodum& in carne manifeftationis. Miferze mulieres non invenientes Jefum in fepulchro, diutius hafiflent, magis anxi? qualiviflennnifi Angeli illis dixiffent, quid quaritis 7 ipn. $.3;- Terre motus,etiam movit c«/fodes,qui fadli fuut dee veepoi Matt. 28 4, Ita mitio- Cuftodes. res fadtimulieres& difcipulos fiverunt intrare in fepulchrum;,& exire,fine moleftia. exanimati, $.40. Avoluto lapide exiit Jefuse fepulchro; Mediator Dei& Hominum,victor mor- refus retur. tis,contritor ferpentis,caufa confummata noflra falutis,vita noftra& refurrectio. Note£t; codem . 23..... tempore, tur in genere tempus, Poftridie Sabbati refurrexit Jefus. Eodem die offerebatur manipu- qued in cy. lus,typus refurgentis Jefu vide lib.i. cap.x 1.$.65.66.. Judzi putant, manipulum fem. pis przfiguper;oblatum fuiffe die fecundo fefti Pafchalis. Sed id non potuit femper fieri,quia primus nume dies Pafchatis non femper incidit in diem Sabbati, Hic autem ita evenit, ut manipulus nofter Jefus Chriftus;primitiz novarum frugum, fecundo die Fefti Pafchatis refurgerer, Id enim tunc pridie initium ceperat, Obfervemus obiter,ut Chriftus non umbrastantüm veteres& figuras fed& ipfas horas diefque implevit typorum.Pafcha mactabatur die decimo quarto menfis, Eodem die noftrum Pafcha mactatum eft. Agni facrificii jugis mue olferebantur& a meridie Eadem hora coepit Chriftus offerri in cruce& defiit, Manna quieícebat à pluendo dieSabbati, Eodem die quievit verum Manna in petra monumenti. Manipuli typum jam jam memoravimus. $.41. Agamus autem preffius 1, De gloriofa Clirifti refurre&ione, 2, De Chrifti refufcitati manifeftatione, Actor.cap.16, vers.30. 7460 6 9:05 Wyese va agi rn pp, ng) éd'oxer eviTov Qagava eyptciS. $.42. Refurre&io Chrifti articulus eft fundamentalis, credendus ad falutem. 2 Tim. nefurret/o 2:8. AMensento efu refuf-itati à mortuis, Apoltoli wey an duvdpad dederat teflin uium r:fur- Chriftamive ionis Domini, AG,4: 22, Paulus inculcat Y. ddVvaum d vagiaaeoc durd, Phil.;:10.. fine fundamens illa inanis 5 vana fides noffra, y Corag: vers 14.17.18. fine illa lubrica fpes noftrae refurre- lis. ionis, Rom, 6;$. 8: 11, 1Theffal. 4:14, 1 Cor.15:12. 13.15.16. 20, Illa tutos nos faPP oa cit 300 De(hrifli vefurreclione, Cap.VII. Lib. cit de condeum itione, Rom.8: 3 4. certos de noftra juflificatione, Rom, 4:25. regeneratione, 1Petr, 1:3.& /ul«te 1 Petr.3: a1. ft credas in corde tuo)|quod Dew Jefum refufcitavit 6 mortuus, wen Íervaberis. Rom. 10: 9.. 0. Vert refuzree$43. Reit rexit Chriftus,hoc eft, carnem mortificatam vivificavit,Spiritum cum corsum corpore pore reunivit,&& mortuo vivus fa&us eft, ilium vesqéz, tà) dS Cuv eiu. Apoc.:18. manwin— Onhlomerins Quy po) Y vergar. Luc.24:5, Moriensanimam emifit, refurgens animam recepit. Spiritus é Paradifo in domicilium corporisrediit, Idem corpus revixit, quod in cruce exfpiravit, Habuit poft refurre&ionem z»pos clavorum, qui manu ejus perfora« rant& r^des; imó& vulneris in confoffo latere monftravit locum, Ioh.2 o: 25.27. Habuit verc«cra Z, igín, qua zu v£4 Luc.24: 39. Ideo& edir| ac bibit cum difcipulis, Luc.24:43. Jot at: 13.14, ACorao: 4.1, confer Matt, 26: 29. ut oftend.ret fe verum hominem, nec humanam moriendo depofuiffe naturam, nec aliam refurgendo affumfiffe. Alias corpora refuícitata,plorificata cibo& potu non indigent. Typosclavorum in gloriam intrans coeleftem etiam exuit, quos refurgens ad tempus tenuit; ac ita incredulitatem fuorum& fanavitj& coércuit. Chifuspri-— 9.44. Dicitur Chriftus«yóc Q- dvag des; primus& refurreciione mortucrum. AQ,a6, mas? relut- V.23.. dTatyà T zizuuri ivy 1Cor. 15: 20.23. Ante illum nonnulli alii& morte revixeWÓUne— punt, Filjus vidue in Zorephta, y Reg.17:22.. Filius Semamitang, a Reg.4: 35.36. Virin fepulchrum proje&us E/ifz, 2 Reg.13: 20. 21, Tuiri Filia, Marc.g:22.41. Filius Fig 6 Nain, Luc.7: 14.15. Lazarus, Joh. 11: 43. 44.. Chrifto exfpirante malta corpora. ij ips, Matt.27:52. Nil minus eft Chriftus exer Q- prins feu pricr& refurreclione, Primus enim ille eft omnium, qui proprio jure, merito, potentia vitam recepit, Eft primitiae mortuorum. In illo mortui omnes,& ante illum;& poft illum, faactificati funt ad beatam refurrectionem; ut in primitiis olim fruges omnes fanc&ificabantur ad falutarem fruitionem, Nanc autem Chriflus excitatus efl e mortui: 5 primitia cepit efe mcrtuerum; ut nim,& illi re fufcitentur 5 quiliber in fuo ordue.Cbrijlwe primum;deiudeyqui[unt Chrijti, v v2 maguia dud, I M* LJ Se ipfe rcfu. 1Cor. 5: 20.23 fcitavit, 4.44. Utfeipfum tradidit Chriftus, ita'& refufcitavit. Ego babeo peteflatem rurfum[u. mere animam neam. Joh.10:18.. Sclvitetemp lum boc, d£ erigam illad. Joh.2: 15. confer y,aa. mortifi. atus quidem carne, fid vivipicatus Si ivitu. iPetr.3: 18. atero nim. illo, per quem(9 fe obtulit Deo. Hebr,9: 14.. inquo& juffificatus eff, YTim.3 16, nam& Filius Guc rege: Caoroiet, Joh.«: 21. Pater Hum—$46. Sed& Dewillum fufcitavit A&. 3: 14. Prinápem vite ocidiflrs&à 99 eger ta Icluicitavit.^ vixpev Confer 4: 10, 5:30. Deus Patram nojircrum y, cpi easy. adde 13:30.17. 2Cor.4:14. Gal,::1, Ephef1:20,. 1 Thelf.i: 10. Inde cernitur i. Patris poreuti., zZ 3 éripy ear GO pie 78i 7 i 0(- avri, loj" Érpis notv év m). 2eig t Dyepac au riy 3x rezpav, Ephef 1: 19.20. 2. Patris & Fil euitas qux Pater facit;facit(& Fils, ques motos Pater visiftat,etiam Filiu. Joh.t: 1.20.21, 3.Patris reconciliatio,& plena Filii Sponíoris folurio& fatisfadlie, Pater Judex, qui peccatorum poenam ab illo exegit, illum lufziavit, nifi poena peccati effet ablata,& jultitie divinz farisfactum,& debita noftra foluta;non illum excitaffet. nec à vinculis ac doloribus mortis folvilfet, AQ. 2: 24. Nuncexcitans Filium;publica hac adtione teftatum fecit, e in juflitia Filii fan&tificatum, in judicio illius exaltatum, lytro ejus conciliatum effe; Filium Sacerdotem per paífiones confummarum,& omnes Gu; 4; ja Cope, adeo. ut mors illi non poffit dominari Rom.6;, nec fanificatos abforbere, Ita& juftifcatio nofira in refurreione Filii publice eft declarata, Rom,4:; 25.12 gx dj 7 dixele ar ipu, D $47. De im "De Chrifli vefirrettionis necefitate.Cap.VYL.Lib.s— sot $. 47. Debuit Chriftus refurgeres ut pati Matth. 16:21, Luc.24:26. Exegitid i, Dei Nerefüras gleria, Rom.6:4. iWyip9w Agir x venpay df d dVEns GO rapi, nimirum, gloria juffitie, Tevarredioe qua inobedientiam punit, obedientiam coronat, qua Sponforem ad mortem potuit humiliare, fed& rurfum ad vitam debuit exaltare, bonitatzs, qua Filium amat. Hicefl Filius meus à dyazwTX, Matth 3:17. Poterat falva illa dile&ione Filius in necem tradi, non falvailla i n nece manere, Feritatzs in S.ripturis ante promiferat a) avdg- ae(Q0 ue, Cone llantis& immutabilitatis, quod promifit, id ipfum ante decrevit, ut promiffum, ita& decretum impleri debuit, 2. Lexip/a,dicit enim, Qui fecerit illay vivet in illis, Atqui Filius,fub legem fa&us,totam legem implevit, 3. Dignitas Filii, Eft Filius Dei in potentia. E(t Prinzeps vite. Eft Dominus glorie, 9x lei duvavóv awriv spares omo G9 Javare. ACtot, 2:24. Imó&meritom Filii. Per mortem abolevit poteflatem mortis babentem, Hebr.2:14. Ergo fuper mortem& pulverem vivus debuit flare, ut vi&orem decuit. Job.15:vers.2 5. 4. Etiam proptereà; quia Deus eft Dew Servatoris Jefu, Dew mi, Deus mri. Atqui Deus noneft Deus mortuorum, fed vivorim, Matth,23: 32. Luc.20:38. Quod mortuus efl, mortuus ejl peccato fénel,$5£y vi 9 Rom 6:10.€. Sinon refurrexiffet, actum effet de nobis, de Patribus, de Patriarchis, effemus Peemdtipor ardyroy diQpumuv. 1 Cor. 15:17. 1819. Non afcendiflet in altum, non mififlet Spiritum Paracletum, non ageret apud Patrem noftrum Advocatum, $.48. Imó debuit Previ refurgere,& antequam videret corruptionem; ob easdem ra- Et maturstiones, Nam fidiu in morte maníiffet, mors illum tenaiffet,& in illum dominata effet;'* 3idem. imó& peccatum, imó& Diabolus. Diu carere gloria, in Sponfore eft non pleniffimé commeritum effe gloriam, Si diu extra gloriam manfiffet, nec nobis paratus in illam introitus fuiffet, Non potuit videre 4/so9vpz», qui illuminavit vào dpSapsias 2, Tim,2. 10, quique eft à£aeiieic 7? auivor ag SaprO-, 1 Tim, 1:17, $.49. Refuürrexit e? 7d; 2eaos. 1 Cor.15:4. videlibr.2.cap. xv1i1,$.50. Idem 1n scriptu. adumbratum fuit in oblatione manipidi. Levit.23: 1c--14. vide libr.2. cap. x 1.$.65.66. d brediae In illatione fanguinis vi&imarum pro pzccato ei aia JJ. v dpyieplus Hcbr.13:11,vi- typis prafie de libr.2.cap.xt.$.25. imó& in die Kippurim eic dim do Íov, Levit. 1614. denique& 8'*'* in dimiffione unius avis vive, fanguine tin&tasin purificatione leprofi. vide libr.2.cap.xi. $.109.110. His adde illuftres typos. Arca aquis& flu&tibus ja&ata tandem in ficco confedit, Noachus ex aquis in terram viventium rediit. Ifaacusé rogo, in quo madri debebat, liberatus,& quafi à praefenti morte vivificatus Hebr. 11::9.£9 auvov Q.& eta6 énopi(eG. Jofephus primüm e fovea eductus, dein& carcere, denique admodum exaltatus. Mofes ex aquis mergentibus liberatus. Socii Danielis é fornace ardente, Daniel e ucibus Leonum. Jonas& ventre Baleng. Quid hac, nifi totidem typi& figure mortis& refurrectionis, ac exaltationis dominicae? $. jo E rej uvreciione Mnortuorum defiuitus eft gefus Filius Da, in poren'ia, Jecundim Ex illa de. Spiritum fascht tis Rom, cap.t, vers.4. eft eporóGxQ- àx vexpiv. Col. cap. 1. vers.18. iR Qui dubitat de Jefu zeterna Deitaie,. accedat ad fepulchrum,& cog tet illum re'ufci- peus, tatum;&creder in illum. ut Magnzm Servatorem& Deum, 1. Jetus fe ipfum excitavit, Chryfoftomus eyor(3. STO. uirT9- iauvóv iyetoer. Hic prueus fe ife filas exe citavit, Atqui Deus refufcitat mortuos Deuter. cap. 32, vers. 39. 1 Samuel. cap. 2. vers, 6. Qui mortuo fibi vitam reddit, oportet, ut fit 4 Qe» vita, à S(uv vivus Dens, Fuit olim inter Judeos impoftor; qui fe precuitorem dicebat Meffie; captus à quodam 4frabie Age;& rogatus ut gnum daret, d'xit; Domuie PP 3 Rex, € erctudo Mliu:. Maria Magdalena prior apud fepulchrum abit qua402 De Chrifli vefurrectione, Cap.VII. Liba. Rex,"EN non Pracide caput meum VWYON"25 DNO) CONDNY DUDN UN 12"nei E; refivpani,(cro ut ante, Amputatum nebuloni caputeft; fed n'inquam rediit, nun. uam refuirexic Narrat trageediam hancMaimonides;& addit 271 voy n"n33WWwwva3 mnn oxnzt 92 fit mors ejus expiatio fuper illum,(y faper totm Ifraele.n, Ya haut eft in hominis poteftate,€ mortuis fe fiflere vivum. 2. Jefus refurre&ionem fuan: diu& fepe praedixit. Matth. 16: 2t. 17:23. 26:32. Luc.9:22. Joh.::19,. Atque futura praedicere& complere, Spiritus cftomnifcii& omnipotentis.;, Refurgendo de:ionftratus eft viétor Satanae, motis, inferni, peccati, Atqui D. se centerit Satanam fub pedibis toj. Rom. 16. v.20. 4. Refurgendo demonflratus eft effe noftra j//Hiti:, redeutio, Atqui 3ibova itfiitia noftra. Deus redimit, Wm julia, Atqui Dci, manifeftatus incar. ne, cft. infriicatus Spiriti, 3, Poft refurtectienem eft.& diia G9. 9:2, 1a rv dez &,5 ur,€ Zunior, C durdusov, 1Pet.3: 21.22. confer Eph.:i6--22,. Atquidivina hac cít«locia;& dignitas, 6, Quatenus Pater illumexcitavit, eatenus eft demontlratus Sauctam Donna, quid aiia? Mal... Lap i, quem fecit in /pideun Aaztiarem, Pfalm.ii8, Dvininator& Judex in 1fraél;cujus egrejJécues 4 diebus feculi. Mich.g, Filius à d dives, Matth. 3. S. 51. Refurrcéio illius eftcertiffima& veriffima. Tefles funt Angeli. Teftes ini mici, Teftes mulieres. Difcipuli, plurimi fratres, Saul abortus. 1 Cor.: s. Teftis afcen. fio inceclum, etfufio Spiritus, regnum in omnia, converfio gentium, deflructio Hierofo]yma& veteris cultus, difperfio denique Judaeorum. Imo hoc unum fufficit. Praconium de refurre&tione eft in mundo longitlimo ab hinctempore. Non autor illius eít Diabolus, quia id maxime evertit Diabolum, non Pater mendacii, quia abolet menda. cium. Noneft bigmentum malefani cerebri; nam in illo eft à 2:3072/20:9-(212 G0 9, Non fpe lucri, aut honoris, aut commoditatis promulgatum, fed cum raaximo difpendio, contemtü,& ignominia annunciantium, Ergo«gc.£^2? Q-,€ zug", rdv eA Qoi ues x acida Q ign C aridnoev, rTimais. Rom.t4:9. Rex Judaeorum, pio populo fuo mortuus, à fuis interfectus, ad vitam aeternam refufcitatus eft, Hicque nihi in mentem venit hiftoria Cori, de qua Vell, Paterculus libr.i.cap.2. Cod: ,ultisas Rex euibesorum fiit, vir tou pratereuudus, Cum Lacedaemonii gravi bella Atticos presiereut, rcfoudilaque Potbiusy querum dux ab bofie occijus elJit ces fururcs fuperisves Cuirzss, cejofita etteregia, paftraiem citum iudui?, inmmfiwgue coffris boflium de iucajria, mprtdest.r y vixam dius, iuteremptus efl. Codrum cum morte«terna gloria, tibeincufcs jetita vicicriaefl,| Liceat mihipotius dicere, Jefus, primus& ultimus(Apocal. cap, vers17.). Rex populi Dei, accepta fervi forma, depofita feu celata illa Dei, llans iu cera Di, ia medio Deoriin, hoc eft, Principum difceptans, imprudenter, à magna parte illorum, interfectus eft, Cum morte aeterna gloria ipfum, imà r.íurrcétio& vita acerna fecuta eft 5. Judaeos rcprobos clades; fideles& poenitentes vità; victoria, falus, $.52. Ecutceitiffime ila conftet, videamus, quomodo Jefus refufcitatus fa&us eft ipasnis, ubiflasim eccuriit illud Petri 9 axi7i vw^ad. Actor 10:41, Ergo videndum, €ui 2:9 quibus utgTuCl, $.5$2 Inte mulieres, qua exiverunt ad fepulchrum, prior acceffit, omnesque alias anteveitit Maria Magdalesa, Mulier, ex qua feptem Dom.nus ejecerat demcuia, Marc. 16:9, Ja venieus ad monumeutam, videt lapidem ablatum, Nec diu,(ita commovebatur) ibi cun.:ta, aged, carrir, queefitum difcipulos, Joh.20,v.1,2.. 11a currente acce. dun: — p cvefoo mp;... De ZÁngelisvelavrecitonem nunciantibus. Cap.VIL.Liba. so: A I:: e dunt&aliz. Nomina illarum lege Matt. 28, r, Marc.16, 1. Luc. 24, 10. Sollicitae qs aiti. fuerant inter fe de avolvendo lapide Marc, 16, 3. Et ecce inveueruut avolutum,. Luc. 134 p v.2, Marc 16,4. Angelus enim, ut vidimus, avolverat. In apertum illico intrant mo- j; ulos, Keliq:e mue eresincrant nrumentum. Quod quavASL, nn inveniunt, wx Supov(9 caua v6 xvere Inos, Luc. 245 3. iofepul-— Quod o3 quzruünt, inveniuat..£c Pun efl, cin dee) bafitarent, Ecce duo viri izégu(ar ehram& vi: d ent unum, » v à, PO4?,: m""t s,»-.. evTdic M iGAaetenr depu Tuculs dnzernnt din vefimeutis Jlsentibus, Luc, Cap. 24.: V. 4.& duos AnViri fuerunz duzeli, Joh. zc, 21. Nam Angelus Domini de[cenderat,& avoluto lapide 899 éxabn(o euro dure. Matth. 22,2. Viri ditti;à Mop a dy, in qua apparebant.(confer A&or. 1,10.) Imó quia in forma, non(enis, fed adolefcentis, dicit Marcus, dev veaviaxer xa95 Nur, Marc, 16, 5. Fel-eut Morum vejlisnenta,& eximie fuerunt alba, à» Aevxoii Joh. 22,.2.(confer Aor. 1,9.& eiii Asvi.) alba, órei yid» nt uix, Matth. 28, vers, 3. Albus color purizat s fymbolum eft,(confer Apoc. cap. 3:4. f. Matt, cap. 175 vers 2,). Ipfum&duna fuit. goAà jiola Marc. 16,5. veltisad calosufque demiíla, Ipforum autem Angelorum idéa jBeiicsy ue apa ut fulour, Matth, 28, 3. Lucas dicitfuilfe duos. Etiam Joh. 27, 12. Ma:zhzus autem& Marcus rmi: tantüm meminerunt, Facilisconciliatio. Forían mulieres non fimul omnes ingreffze funt, quibusdam unus apparuit Angelus, nonnullis duo vifi, Aut primüm unus vifus omnibus, dein duo, Mattlizeus retulit, quod deuno illz retulerunt; item Marcus. Lucas, quod de duobus. Etiam Johannes, Aut etiam Matthzus fatis habuit, unius meminille. Lucas potius duxit, amborum, Ita& dum Chritüs inequitaret in Hierofolymam, refert Matthaeus, illum afina ve&tum& pullo. Reliqui a(inze tancüm mentionem faciunt. $. 54. Vifo Angeloaut Angelis, ea uCi5aG» mulieres. Marc. 16: s. confer Luc. 145 angeli refurVeIS, 5, Angeli, pa deCeadm. iben Mato az, 5. uà OwbnuCcuOs, Marc. 16, 6. Dicunt rexiffeJefum Sefum N.zareuum, crucijixum, vv Gà vicentem, non elle quaerendum u$ 79 veapey cum mortuis, Íeuin loco mortuorum.£J[. re'ufeiratiim(S precedere in Galleagr, ibi videndum. jubent ire cito dicere id difcipulis, za v) eiveo nominatim leere, Matt. cap. 285€. 6.7. Marc. 16, vets. 6,7. 9. Luc. 24, 5 6.7. 8. Dixeratipfe jefusante mortem, jj 6 i»spÜava] ue, opodz Vjud: eic Tl yaxiAa] av. Matt 26, 32. Non flatim illuc ivit, fed ante aliquoties in Judara& Hierufalem illisapparuit. Galilea; in qua fuerat educatus, unde N.zareuts vocabatur, etiam e morte refufcitatum excipere debuit,& in iilis reuebrz vie deri Lux bec magna. El. 8,23. 25, 1. Ita abeuncfauctz hae. unt. $. 55. Interea rurfum adeft Magdalena Maria. Inciderat in Petri,& in dilectum Jefu wis aatena difapulum(confer Joh.13, 23. 19:26. 2:,20.) Joannem, Zebedzi filium. Veneruut il-5 liad monimentum, Cacarrerzut am^»fiztl.. Joannes autem vai 7$ a£rgy, Non intrat in monimentum, fed iudinaus vider xeipSua(QQ brin, Lacentia liuteauenta, Petrus ]ehanne ferior adeft; fed intrat fni m-uimentum, vidit eadem linteamenta, imó& /tdarium; quod füper capat Domini fuerat, fzorffm cauvolutim,. Non praeceps aufugit e fepulchro& repofitorio fuo Je(us. Sed pacaté ac tranquillé funebrem habitum depofuit;& exiit, Exemplo P. t.i motus Joznnes,& ipfe Iutravit dducir leirum& joannem, $.56. Angeles horum nemo vidct Sunt Spiritus invifibiles natura; à quibus v0- Quincnvilunt, videntur, à quibusn»lunt, non videntur. Alina Bileami videbat Angelum, quem d Bileam non videbat; donec detegeret oculos illius Dominus, Num, 22,23. 24. 25, 3t. Invia Damafcena andivit aul vocem Domini,& fine dubio vidit Dominum, dicit enin: Oris es Domine? imó ita vidit, ut dein aperta oci ceecus videret uemuesm. Reliqui enm illo; audiverunt vocem, videraut autem neminem, Aor 9, V. 3-8, Viderunt hic faerninas, quad erint Age geios. Abeunt, Maria m8 rer& ple1at, videt Angelos, Appa:et illi letus, Al'oquitur illa, Ablegat il!2m ad dif«pulos. 304. De Chriffs poft refurrectionem apparitione. Cap.VI.Lib, quod Apoftoli non viderunt. Voluit Dominus feminis Angelos effeprecones refürretio. nisChrifti;& difcipulis primos illius nuncios feeminas, Feemina nulla abnegaverat, ut Petrus.Foeminz non aufugerant,ut difcipuli.Solus Johannes dicitur adftitifle adcrucem. Ioh.19: 26. Foemnina venerunt Seopiica] 5 Té9o; non Apoftoli, Ita& vident, quod Apo. [toli non viderunt. 5.57. Petrus& Iohannes, infpecto fatis monimento, abierunt retro ad fé ipfos, Ioh 26, v.io, Def'erro dicitur, X, 423A 9« ay2c taurüv Sup Zur(9 iore Luc.24:12. de Jubanne, z; cid Z, erige wee loh.20:8. De utrifque, sdéno 33 ide 3b cael nondum enm nove. raut Scripturam,quod oporteat eum ex mortui re[urcere.loh,20: 9. Etiam alibi illorum ev. r*cia notatur. Luc. 18: 34. conferIoh.2: 22. Matt.16: 22, 4.58. Maria non abit,fed faz apud fepulchrum, ploraus, Yoh,26: v. ablatum, ut Opinabatur,Dominum deplorat, Ita plorans mjfeGavit in msutmen:itm, oculis fuis& fenfibus difhfa,adhuc fpedat; annoncorpus Domini adfit, Ita fpe&ans& illa vider duos Aupelos Ich.20: 12, Prima non videtur illa iilos vidiffe vice; ita fubitó decefferat, nunc videt,non debebat minus videre reliquis mulieribus, $.59. Nemini hucufque vifuserat Jefus, Exiverat€ monimento,non vicerant oi c». pérr*e. Venerant feeminze& abierant, Etiam duo difcipuli; nemoex illis vidit, Non procul abfuit Jefus, in codem horto fuit,ubi fepulchrum erat; ubi& primüm vifus eft, Igitur non vifus hadenus, nunc fe videndum rurfum exhibere voluit, $,6o0. Et quidem igars ayeGrv apparuit primo Marie Magdalene Marc, ié: 9. Illa tota lachrymabilis verfa ejf retrorfum, videt Jefum flantem. Videt, fed non novit à ET à Ingwz£22, Ioh. 20; 14. Putabat,bortulauum e[[e. Ita lacrymae& triftitia fenfus illius ob. fcuraverant, uz Dominum illa fuum non noflet, Habuit tunc alias veftes Dominus, Priores cnim milites fortitierant, Ioh.19: 23. Igitur& infuetus habitus,& ingens moror fecitut Dominum prima haut cognofceret fronte. Non ergo Maria Matri primim apparuit Dominus,ut Pontificiorum nonnulli contendunt; nam Magdalena igdys apoy. Imo turpiter impingit Epiphanius, fcribens, Hanc Mariam fuifJe Jefu AMstrem, Sic enim ait, gG: v5 uwrel dv, 1mó ne Maria quidem Mater legitur fuitle inter illas, quze venerunt ad fcpulchrum. 9.6. Diarili,— Maria,€ voce illa ftatim agnovit,& dixit, Rabbani, loh.cap 20. vers, 16, Cumque illa, ut videtur, medium complecti vellet,& ofcula infetre,, dicit; Má uu«ls. Ne me tanges nondum enim afcendi ad. Patrem meum, Joh. cap.20, Vers, 17, ac fi dicat, Ne nunccun&eris tangendo& ofculando me, Satis habebis deindead id morz.— Ego enim vobifcum aliquamdiu manebo; necdum afcendi ad patiem meum,| Quinimó feftina, sepsue abi ad fratres meos,& ilis nuncia meàtevifum, Veletiam fic, Ne me tange; ac fi putes, me ita, ut nunc fumà vobis tenendum; nondum afcendi ad Patrem; ubi afcendero, range me, tene me, non manu, fed fide, Ícd charitate, fed fiducia. Tunc enim demum letitia veftra erit confummatiffima, Refurrectio Chrifti efl magnum bonum, magnum in illa folatium, majus tamen afcenfio, & majus in afcenfione. Non profuiffet mors, nifi refurrexiflet, Non refurredio, nifi afcendilfet, euugiío] iuiv ira i59 zm 9o. Ioh.cap.16. vers.z. Ne tange me ac in me deliciare, ut inillo, cui non fuperfit gloria ad bonum accipienda veltrum& falutem. Zbi veró, inquit; ad fratres mecs.( Hebr, cap. 2, vers, 11. éx rau Urera] He dÀQue auTEG xaAeiv)(y dic ilis,— Afcendo ad. Patrem. meum(y Patrem velirum, 8 Deum meum,(j Deum vefirum|; Johan, cap, 20. vers, 17, nunc proxime in eo fum; ut T4 c 2 l. s De Chrifii pofi ve[urrettionem apparitione. Cap.V1I.Lib.s. 30$ : ut afcendam, Unus nobis& Chrifto fratri noftro Deus, unus Pater. Unss Deus& Pater omnium, Ephef. cap. 4: vers. 6. qui tamen Chrifti Pater eft per naturam, nofler pergratiam; Chrifti Deus certo tantüm pacto, certa lege, certo rfpectu. Nam& ipfe Chriftus Dew eft unum cum Deo nofter Deus, titulo creationis, imprimis titulo redemtionis. ,$62. Noncun&tata Magdalena, voti fui nunc compos facta, venit, nancians Dif. ipuJé; qued vidifJent Deminum,& bac ei dixiffet. Joh. cap. 20:vers. 18. Antea venerat ad Petrum& Johannem, nunc venit ad difcipulos, ante lactimabunda Soa» 4 exor, nunc gaudii plena,&epaza vày«exor, ipfis tamen adhuc«s65o: 49) xAajur,. Marc.cap. 16: Vers, 10. 9.63. Sedubi manentalize mulieres, quibus dixerant Angeli. Itecito, diite difcipu- Appsres atis M y oTi à?tpün* Etiam ille£dauov aora yeiAa) Tol ualwru]s, Matth. cap. 28: 7, 8, mulieribus, Eunt omnes,& Maria& He, fed Maria, vifo Domino juffaà Domino. Hz. vifis Angelis, nondum vifo Domino, juffzque ab Angelis. Mariaivit tota ap A npo popsbsi(a, Ha eunt,(zy0 quidem,& jJ xapac ueyaAm, fed& By dés Matth cap 28: Vers. 8, eiys aurae apóuQ- tU) xganic, 4g) vderi udtv eimov, toCevio:?4p. Marc. 161 vers, 8. Igitur& his tremulis dzívrwssv à"Ineic, Aéyov, xajpere.— Hae. accedentes apprebenderunt pedes illius,(& adorarunt illum, Matth. cap. 28: vers, 9. Dicic illis Jefus: Ne timete, Ite nun.iate fratribus meis, ut abeant in Galileam;& ibi me videbunt, Matth.cap.23:veis.10.— Ita tamen bonus fuit Dominus, ut nollet fratres fuos eoufque afpe&u fuo carere, quinimo afpe&um fui anticipavit,& eodem adhuc die fe illis videndum exhibuit. $.64. Venit María, nunciavit vifa& audita, Sed quid difcipuli? Illi audientes$r 08, xa) EOsaUn Dm edicit mie ng non crediderunt. Marc. 16: 11, Veniunt& aliz, fed& illarum verba&pávigy wai cuv] oce ASpQ- vifa. funt coram illis, ut nuge, Luc.24.: vers, 11. Adeo etiamnum 5 xapdia au) Lu) aemrupop Marc.6:52. dicique illis po. tuit, t7; are7ropeopiplu, éxere? xapdiav$i? Marc. 8:17. $.6f. Ideoutillorum zig io» curaret Dominus, etiam fub illorum confpectum ve- Apparet Penire voluit. Petrus fine du5io& Johannes, é quo à fepulchro reverfi funt, ferventiffimé t? videre Dominum defiderarunt, ut viderent extra fepulchrum, cujus corpus non invenerant in fepulchro. Símun Petru omnium Apoftolorum primus eft. cut Dominus apparuit. Hincduobus de Enrmauws redeuntibus dicunt oi trdvxa. io ipbw à xJexQ-, x2] o pUn ei» uai Luc.cap. 24.: vers, 34.& 1, Cor. 14: vers. 4. j«. Dominu exciratus eft, S vifus ejt Cepha, deinde 55 dyd»«a.. Ergo Simoni vifus antequam voi; d|odXa2; quod factum eft féro pr-me Sabbatorum. Joh. 20:19. Et antequam duo illi de Emmaus redirent, jam vifus erat Simoni. Ergo mature, prigra 3ab^.t?rum oportet Simoni ut apparuerit, Uzí ve15,& quid dixerit Simoni, proditum non eft. 4.66. Pofi bac dusbus exillis ambulntibus manifeflatus efl,&&vípa. op.a inalis forma, Pofl ca duohabitu& ami&u, quàm Mariz in horto, vadentibus in agrum, Marc. cip. 16: vers i2,& bus, ato quidem in vscum Ejoande Luc, cap. 24: vers. i3. Emnaus oppidum fuit; cuj. Jofephus meminit lib. 14. apxajoA. cap.18. Poft capram Hierufalem Nicepelis di&uni. Sozom, libr. 5. hiftor. Eccl. cap. z1. diffirit fladiis fexaziuta à Jerufule n. Luc. cap. 24: vers. i3. hoc eft,uno milliari Germanico cum una tertia,[ntelligenda enim funt efe vel edvos Erato(thenis, quorum circiter 4« unum dicuntur facere milliare Germanicum. Ptolemaica ftadia, quorum 5j unum milliare Germanicum efficiunt» tempore illo necdum, fed fub Adriano demum Imperatore, qui annis 125, ferius Chrifto nato q4 im 306 De(hrifti poft vefurrectionem apparitione. Cap.V1T lib.s. imperavit,introducta fuere. Jofeph.lib.7: bel, Judaici c.26. triginta fladiorum intervallum inter Hierofolsiam(y Emaunta ponit, videtur error in numeri charatterem irrepíiffe, $.67. Uni horum nomen fuit xa«éza;, Luc.24:18. confer Joh.19: 24. Alterum Na. payaclem alii; alii verb ipfum Lacam fuiffe conjectant, Non fuerunt hi duo& numero 7? Jddsa, nam illos invenerunt reduces curibpaic puc in Terufalem Luc 24: 33. fed€ difcipilis, quos Jefus habuit complures, confer 1 Cor.15; 6. certe fuerunt fideles Domino,& omninó addicti, $.68. In via adeft Jefus, x) ewverroptuio adfsi« Luc.24: 15, lli autem lum non cogno. verant, Ira& Magdalena, Sed unde hoc? num alius fa&us erat Jefus? num lineamenta oris mutaverat? num corpus aliam ftaturam induerat? minim, Oculi illorum tenebantur, à sie agnofcerent illum. Luc.24. v.16. Deus impedimentum pofuit, ut ue Jefum agnofce rent, E cacis poteít Deus facere&Aézorac, Videntes poteft percutere czcitate, ur So. domitas, Genef. 19.& Syros. 2 Reg.6: 15-- 18. Etiam ita continere lumina oculorum poteít, ut, quod vident, non videant,& fenfus omnes, ut, quod fentiunt, non fen. tiant, $.69. A Jefu rogati dicunt, fe de Jefu Nazareno loqui, viro Prophet, potente in opere(7 fermoxe Deo,(i bomiuibu.. Mum crucifixum,& in judicium mortis traditum, Se autem /Peraffe, vri euréc 1v 6. uA ov AvapacoG v Yagas^, Luc.24: V9.20.21, Satisofcitanter boni hiloquuntur, Subindicant morrem Jefu pugnare cum redemtione. Cum redemtio fit in morte. Aliam videntur fomniareAVzgoniy, quàm adduxit Chriftüs; terreflrem imirum& temporalem; nec cogitare de vera, fpirituali& zeterna, de qua eft Efa.c:;, 3DM3D 5022 N? confer 1 Petr. 18.19. Ita& ignoranter valde inquirunt de Regno difcipuli. Acti: 6. $.70. Jefus loquentes tandem interrumpit, O amertes, inquit, tardi corde ad eredendum Propbetis, Luc.24: 2«. confer Matt.15: 16. dxulw' Q cues devil ig. confer Gal.3:1. Magna cordis tarditas efl, non intelligere fermonem Propbeticum, qui eft às Ay Y(O- duivuv& asy unge Té. 2 Petr. 1: 19. Docet, Chrifium decui[[e bac pati,(y in ploriam iutrare. Luc.24: 26. Paffiones praecedunt. Oloria fequitur, de utrifque, 7494uam& d'óZaic fcrutati[iunt(y que[frvermut Propbeta, 1 Petri: Yo.11, Ex quibus, incipiens à Mofe, & percurrens omues Prophetae, interpretatus efl illis axÀ. dvd, Luc.24:27. Excellentiffimaa hac fuit concio,codem Spiritu explicavit Prophetias,quo illas olim infpiravit, Etiam Paulus gloriatur, fe nil dixitfe exera Mofen(y Prophetae de paffJone Chrifti& refurretiofe, ACtor.26: 22,23. Certe totum Evangelium de Filio Dei aute. premif[um eff per PropbtZas in Scripturis facris, Rom. vers,2. confer 3: 21. 16: 16. 1 Cor. 15, vers. 3.4. Joh.. Vers. 29. 46. $.71. Hosinter fermones in vicum perveniunt, Rogatus Jefus, e694 2« GU puéiva civ «wis Luc.24: 29. Cumque difcumberet. cum illis 1n fracione&. diffributione panis, agtiizu eftab illis, Zperti fuuz oculi illorum, qui ha&enus fuerant retenti, G^ agnoverunt ilIum, Luc.cap.24. v.30.31. Ita Dominus tenere poteft oculos& aperire. Jefus autem dezvr(Qe Vue dcm auvus, faclus efl coram illis incujficim. Luc,24:41. hoc eft, fubito abiit ab illis& difceffit. Vetus, evauuir, fed, ut notat Erafmus, Evanefcendi verbum cor: pori wmauenti parum apté tribuitur. Ipfi autem confeftim Hierofolymam reverfi narrarunt hzc Apoftolis. Luc.24:33--3f. yid S472. Quim ferum ellet, ipfo illo die prima Sabbaterum,& foribus claufis, uli erant Apololis dijcipsli coacli, ob metum Judaeorum, venit Jefw, xg) i93 eg G wr d fiti imm . INI. De ChrifH poft vefarrettionem apparitione. Cap.VIT. Lib.s. 307 dium, Joh. 20:19, Lucas, vas( 5 advav Aa drrov, auos 6 Incwc£g 6v píéso acvov, Nec- Mi dum abfolverant loqui Emauntini,& Jefus adeft. Serum autem erat. Jam in Emmaus(s, dixerant,«ayó; tamépay V1,«94 xixAixcy 8 suipa, Lue.z24.v.29. Interceflerat ccena, reditus, adventus ad Apoftolos, Erant autem fires case, ut fecure liceret illis agere prze Judeis hoftibus, Se/u; venit,& fletit in medium, Acceifitintravit;progre(fus eft, donec inter mediosconfifleret, Ita& apud Xenoph. pad. libr.4. in init,€& eG uísov, nonnotat, fflaus iu medio, fed quum confliti[fez in medium, hoceft, in medium ufque progreffus effet. Non docet Johannes, Chriflum foribus manentibus claufis, per medias fores veniffe,& fubitó in medio ftetiffe; fed veniffée, hoc eft, intraffe,(& in medium Jletijfé, hoceft, in medium ufque progreffum effe,& ibi gradum fixiffe, Joannes Lucam explicat,£g» év uico, quomodo? veniens, progreffus erc G ut(ov ufque, àv uico in medio diícipulorum fubflitit, ibique loqui ad illos cepit. Quomodo autem intravit? nemo legitur illi aperui(fe? certe nec opus fuit, à eA» augatn. ivóry 3 dvrd; ut ferre illa Petro, per quam:ranfüitPetrus, nil advertentibuscuftodibus, AGor.cap. 12. vers.10, Januafubità feaperuit, haut fentientibus difcipulis. Eidem Petro, cum in mnpíc4 dwocia. effet Hierofolymae, noGu Angelus, svoi£e vas Spur d duAaxs,& eduxit; haut obfervantibus vigilibus. Imó G' fisuwliesw. inveniebatur claufum: à dou dopaAeiq. GC duAaxet Su Ecrit epo T Supov, ACor, cap.«. Vers.19. 23, Si non placet autem dicere fores apertas potente julfu, quid vetat dicere, Chriftum unà ingreffum, cum duo difcipuli de Emmaus ingreffi funt;& ita ingreffum, ut teneret illorum oculos, ne ingredi illumunà viderent,& aures, ne ingredi illum audirent? Nam brevi poft illos adfuit, adhuc il/ /o2uentibus,| Certé haut flatuendum eft cum Bellarmino, Paires, inquit, communi confenfa agnofzunt miraculum in eo, qued Dominus corpus fus folidum. per aliud folidum introduxerit,'Tom.2. Controv. tertia de Euchar, lib. 3 6. Citat Hilarii verba. Cedit ad bac& fenfus G fermo" e extra rationem buutanas efl veritas facli, Neque cum Andrea Ofiandro, qui ad verba, E fores effeut clau, ita notat, Innuunt be drcumflantie ,|' Chriflm per januam claufam ad difcipalos ingre[fum ejfe, unde difcipuli perterriti[jeGrum feu[iritum fe videre putabant. Non enim verifimile ipfis videbatur, bominem verum claufis manentibus Jonui ad. ipjos intrare. pomüfé, Non eft finpgendum miraculum, ubi miraculum non eft. Non datur "^ penetratio dimenfionüm, Miracula vera fuperant, non evertunt fanam ratioE nem, Difcipuli putabant«veüia S«woperv, non quodratiocinarentur, objectum id, quod ante ipfos, fi verus fit homo, per fores claufas intrare non potuifle, ut fingit Ofiander; quamvis fi id cogitarunt, recte cogitarunt, fed quia Chriftum ita fubitó, nemine illorum illi aperiente, illisque alia agentibus& cogitantibus, in medio illorum flare videbant, judicabant, pro Zeiweaia illorum, /Piritum Íe videre. Oportuit certé, ut facrofan&um Chrifti corpus aquá fuerit liquidius,& nubibus fubtilius, fi per medias fores,& per claufam intravit januam. Veriffimum eft, quod dicit fcriptor quaeftionum& reÍponfionum ad Orthodoxos quaft 107.& x7«gem GO copdl Q- e$ Q ammsDpea Erómowv eis --— adr8$ T eicodov, Item, exeeX0eiv apüc Ui ovrog oue Cv agile cepa Dupuy xexAet MívOV, quz verba à doctis viris paffim citata funt. JL $.73. Primum, quod renunciavit in coetu fuorum, verbum, fuit"Eipórs ójciv Luc.24., Sermo Chrivers.36. Joh.io:19. Princeps paci, qui pacem reliquit,& pacem fuam dat Joban.cap.1,. Rind difci. vers.17. de pace incipit. Id veré eft, uc dicitur Ephef.cap.z: v.17.«gj doy eU eA oap Pon . ephrbo üpiv, Miferi hi, cum pace oblata gaudere debuiffent, vlow3érrse oj GugoCoi fe: e qq A 308 De Chrifli pofl ve[ierrectionem apparitione. Cap.V YI.lib.s. i, putabant Spiritum videre, Luc,24: v.37. Quid tremunt, nonne promiferat Dominus fe rcfurrecturum? nonne mulieres, nonne duo viatores viderant, nunciarant refüfcita. tum? cui non gaudent porius, recuperantes amiffum? Sed qnod ita fubito& prater fpem adelt, iple viam fibi facit, intrat nemine aperiente, id illos terret; putant ffirirum adcile, quorum elt fine(trepitu,& apertura corporum,& derepente venire, Sed quan. ta& hzc ofcitantia? num fjiriu poteft videri? Etecce ut errorem illorum refellit Do. minus? mouffravit ei mauw fias&& luttes[uum, Johan.20: vers.20. 9 vímv 9 soup à iy usn d cum clov.rum in manibus,& locum vulneris in latere, ibidem Vers. 25, Ju. bet, Fidete maum meas(pedes meos, diligentius illos afpicite& intuemini, nofcite, Ti aUTX Pyu cpu, quod ipfé ego fum, qui tamdiu in terra vobifcum vixi, qui cruci affixus,& in fepulchrum conditus fui,& nunc veftro bono refurrexi, Imo quod magis cft ,. ép sz me, inquit, palpate me& attre&ate manibus, porrigite digitos,& manum in latus injicite(Joh cap.20. vers.27, 1d veréeft, quod dicitur, j i9a. c;ut22, xd) aj zeipse ituuv osagu(av 1 Joh. cap. 1. vers, 1. Addit pragnantem rationem, cyhb ua cupra xal ógíx wx yd, xao: ipse Spei e Cyov(R. Luc.cap.24. vers 39. Eterna ve. ria.eft. Sprritut carcem nou babet, Spiritus& caro diversa funt fubftantie& nature; funtque oppofita. Efa.cap.31. vers... Equi E. ypticrn PY NY 9072. caro& non ffiritw, Doceamur sgitür, carnem Chrifti poft refurre£tionem non aliam induiffe naturam, quàm ante refurrectionem habuit, Carneconftitit& offibus humanum illius corpus,& conflabit in eternum,. Ed em$74. Adhuc ig un Mob d xapzs, xa) Sasnz(en, prs exceffivo gaudio adhuc ^ bafitanr, Gy mirintur.Luc.i4 vers.q:.— Quanta&uozigia St dyroia?. Dominus ut plene convincat illos, rogat,&xeré vi fpiriaoy éi$2ds, Luc.24: 41. dederunt illi€ pifte affa. 10,& ex apiario favo, ibidem vers.42.. Adccepit(7 edit coram ilis, Ibidem vers, 4.3. Quomodo nunc dubitare amplius poterant, an verus fit homo, qui coram illis(tet. Spiritus cibos capere non poteft, Dicere nunc potuerunt, evritgan cuf ávml, AGor, capite o, Vers, 41» Sermonem—$,75. Incredulis ita convictis, iydosGty v» idivres Tkeser Joh, 20, y.2c. iterumdiconosmus xit, Pax vobis, Joh.zc.v.z1. Silius, Pax optima rerzm, quas bomiui novi[Je datum efl, pax ana triumpbrs innttsneris petior pax cujiodmre[lutem ,(& cives equare potens,c.. Italoquitur Poeta de pace, qztam mundi dat, Quale non elogium meretur pax, q«am Chriftus dat ]oh.14: 27. Id nim, quod eft Phil,4: 7, 3 íz«péx sg ma(R vir, K qpupe(a de napdias qj) (& voitud(a. nov. $.76. Addidit. Ut me mifit Pater ,( ego mitto vos. Joh. cap.20. vers.21. Miffus erat àPaie. Galat,4: 4. Joh.3: 34. 10: 6. Efa.éiz 1. 48:6. Zach.2. v.15. Difapuli mitruntur ab ipfo. confer Matr.10: 16. Luc.10: ,. ji habebat mittendi. 24d bec enim mortuus efl, cy re[urrexit(y revixit ,ut mortuis(y vivis dominetur, Rom cap.14: vers. 9, Ntcc[[]um fuit, ut mitteret, quomodo predica(Jent, mifi mi]? fuifint?. Rom.cap. 10. vers1t, Pax debuit promulgari, Ergo praecones pacis in totum mundum mitti, ut ita dici poffetquam juaves in moutibus pedes annu cianrium pacem! Efa$2:7.. Rom.10: vers.15. Non vencrunt Apofloli à s óvzpuari d ido Joh. 5: 4 3. fed ejus, qurmifit illos, confer AQor.g vers. 10. Yofufflat, 5.77. Imà& éweósnee. infufflavit in. Apoftolos,& dixit, accipite Spiritum San &um Joh.cap.20. vers.2:. Sufflavit, quia Spiriru, quem promittit, flatlt inflar operatur Joh, 5: 8. quia cum flatu magno defcenfurus erat in illos. A&or,2: 2, Hunc Spiritum acce De poteft. remittendiCS retinendi peccat. data, Cap.VILL.3. 309 acceperunt bau pofi multos dies, A&ora: vers... De 44damo dicitur Genef.cap.?. vers.7. LO"n nDUJ YDN2 nBn y in/ufllavit in nafum ejus balitum vite, Yta fa&us eft Adam in animam viventem, Salutarior hic flatus; fymbolum advenientis Spiritus Paracleti, quo fimus& obfignamur in filios Dei, A&ionem hanc Chrifti perverse olim imitati funt Anabaptiftze Monaflerienfesqui per plateas infanientium inftar difcurfitantes,fe invicem atllarunt, abufi his verbis, Zccipire Spiritum, 5.78. Siquorum peccata remiferitis, remittuntur ei, fi quorum retineatis,retinentur. loh. Dat iis po 20:23. Remij]To peccatorum eft inter maxima Chrifti beneficia. Ephef.1: 17. Col. 1: 14. Illa rritrendi in nomiue ejus anvunciari debuit e; máv(a(&'£üyn.. Luc.24:47. AGor.13:38.. llam precepit peccata& Apoftolis«xpdEaj mJ Aa. AGort0: 42.43. Dedit illisinfuper Spirizum S,& illiusillos^^*^^ induit virtue(Luc.24:49.) ut movente docente illo.( docuit enim illos omnia. Joh.14: V.26.) Ícirent, quibus peccaza remittere, hoc eft, remiifionem in fanguine Chrifti applil care; quibus peccata retinere, hoceft, nunciare, quod non habeant«eiu in Chrifto,& 7 in remitfione ab illo parta, deberent. Ita certé remilfa fuerunt peccata, quibus remiferunt;& retenta, quibus retinuerunt, Spiritus enim Paracletus, qui duxi illos iu omnem veritatem Joh.16:13. non fivirillos aut temeré remittere, aut peccata temere alicui retinere, Remittere peccata folius proprie Dei eft, Pfalm.103:3. quiremittit omnes pravitazates£4a$, Pfalmai30:4.. Tecum efl remilfio, Non errabant Pharifzi, dicentes, Quis potef! peccata remittere, ei uà&i; à 90s, Marc. 2:7. Sed 4poflolis Deus nofter Jefus Chriftus remittendi peccata& retinendi dedit poteftatem, ut illa uterentur in Spiritu promilJionis D Sancio,& illam anuunciareut Vi vd óváuari dord. in nomiue Jefu. Luc.24:47. confer AGor, 10:43. Conveniuntcum his verbis Chrifti ea, quae dixit Petro Matth, 16:19. Dabo tibi claves regni celorum, quod ligaveris in terra,&& f lveris, ligatumerit.(& folutum in celis, Remittere peccata eft fo/vere, Retinere eft /igare, Non hoc privilegium eft Petro da2 tum, ut privum& idv; fed; ut hic videmus, omnibus communeeft Apoltolis, id quod D& liquet é Matth. 18: 18. $.79. Hsc eminentia, quam Apoftolis fuis largitur, etiam E«clefia toti largitus eft, Q»a eram Matth.18: 17.18. adeo ut etiamnum, quibus peccata remiferit Ecclefia, eis fint remiffa, goudet Ec&ficporró, Subeft tamen differentia, In Apoftolis excelluit donum dfexe£esec, erant— inftru&i dono infallibilitatisin dijudicandis rebus Dei& probandis fpiritibus. Id non ita eft nunc in Eecleíia. Ideó fubintelligenda conditio, Quorum remiferit& retinuerit peccara Ecclefia, in bona confcientia, non ex humana infirmitate aut przoccupatione; fecundüm regulam fidei,& normam Scripturae facrae, iis certiffimé remiffa funt peccata & retenta, Si autem pravaleat in tali judicio, aut error, aur infcitia, aut malitia, aut praoccupata opinio, aut odium carnale; f de(it legitima duuuacia, exploratio, probatio ,charitas, nulla eft neque remitfio, neque retentio. Fruflra terret nos Papa excom, municationibus, non remittit nec retinet peccata, fecundüm verbum Dei, regulam fei, zl integritatem confcientiz, m$.8o. Tunc& everuit. difcipulis mentem. GO. euwitva] de gapds ut intelligerent. Aperais iia Suipturas Luc.24:vers 4«, ut, quae de paffionibus& gloriis Domini in illis fcripta e-?'5s:em in ...:.:.'elgendt rant, viderent& agnofcerent«n Chrilto veritfimé effe impleta& adhuc implenda. 1d Scirptuzsa, quod hactenus nondum intellexerant, Joh.*c vers.9. sdéme 39 3d Th) paolu), non enim ita ftupuiffent, nec dubitaffenr, nec haiiflent, fi intellexiffent, Er ut pereares ez fent& Scrip:uris demonítrare Jeíum Chrillum, apre,«opos ara ipyoy ayaSir i£nriaivon. 2 Tim; vag. q43 3j$.-8c Dc so DeQrifeditipulsaparent. Cap ILLiba $.81. Dehac apparitione Paulus 1, Cor. 14: 5. Vifis efl Cephba, e Gic dyoduxa dein. de Auodecim, dicuntur dyedexa, cüm tantüm effent vta, abantiquo illorum numero Nuncque demum pleniffimé refurrexiffe Chriftus dicendus eft vifus à mulieribus, imà à difcipulis,& ab illis agnitus, creditus, acceptus. Mortuo videbatur(imilis, quamdiuà fuis quxrebatur;& ab iis, num refurrexiffet, dubitatur, Iutroduziu igitur nunc rarfam Primogeuitus eic abi sixep Spb, Hebr. t: 6. Abfüt Tho-—$.$2. Abfuit Thomas re n^Bw 6 Ines; Joh 20: 24. Dixerunt illi alii dif'ipeli, Vidimas, mus Dominum, Joh, 20:25. Sednoncredidit, Itacertatum quafi incredulitate, Mulie. ribus Apoftoli non crediderant. Luc.24.:11. Apoftolis non credit Thomas. Merità Chriftus avesdiee qh) dUnieiay euT) Xj cxAnpoxapdiay Marc, 16; vers, 14. Adfueruntetiam Emauntini, Luc. 24: 36. $.83. Refurrexiffe Chriftum cuftodes eodem die Pontificibus nunciarunt, Sed cor. rupti largitionibus dixerunt, Furari illum fuut difipuli nocla, nobis dormientibus. way disqwuid 6 A Q- VrO- ecd edajor pret v apspev. Matth. 28; i1 15. eAidwopet—$. 84. Elapfo o&iduo rurfum vifitat Difcipulos. Aderat tunc incredulus Thomas, narfom ies oftendir illi petfoffas manus,& compunctum latus, Vincitur tandem illius 4«igia& alYuomas— ta voceclamat, à zsJex- 5, 6 9«0s ee Dominus ueus& Dew meus, fubintellige, estu. Joh. 20:26.27.28. Adeo& nunc difcamus, Jefum effe Dominum, verumque Deum, Me. morabileett, quod Thoma, nunc credenti, dicit. Qa vidifli me, Tbomay, credidifli, Beati, qui non viderunt,& crediderunt Joh. 20: 29. Imperfe&ta fides eft, quae fenfibus nititur, 2 39£Aézi v, Ti xgj Nit, Rom, cap.8: Vers, 24. 74 xg) iet] confer Hebr, Cap. 1 1; VeIS, 1, Aw— 4.85. Utfeorfum Petro, ita&£e(& epfn"TauuCo deinde vifus efl Jacobo. 1.Cor.vg: «obo, 7. Incertum cui, an filio Zebed.ci, an A/pbai? Vulgo putatur is fuiffe Jacobus Zebedzi, frater Johannis; imó fcripferunt nonnulli Patres, illum cibum capere non voluiile, nifi prius Jefum vidiffet refufcitatum; qua dere canit Georgius Fabricius, in carmine de reditu Chrifti gloriofo in vitam,& uif vidiffes Dominum, Jacibe, negaras,( ut perbibent) ullas fumere velie dapes 5 fed annon& de Jacobo dici poteft, quod di&um eft de aliis, edito sd4 vlu culo, ri Ay aor n vepy drag ira, Joh. 20:9. Appauitdi-—$,86. Sed& in Galilea, ut ditum, fpe&ari à fuis voluit Dominus. Illucigitur ci vfpatis quo- d'ixa, Uropsdlin(gy prcfecti[nut undeciar, in moutem, 8 irafa(9 à euis 6 Ineec de quo precdam Galilac. perat in illis Jefu, Matth. 28: v. 16. Hujus nec montis nomen, nec mandatum in illum afcendendi ullibi in facris pluribus expreffum occurrit. Ponamus autem in hoc monte di&a illa, que leguntur Matth. 28:18-20. Marc. 16:157 20. leusMau,—.87. Et accedens Jefus lecutus eji ills. dshn ci maa Lucia 6v dpavid qa) Vn 75, nos Matthea28: 18."EZena eft potejli agendi pro arbitrio, nixa potentia& jure. Potcflas enim, qux potentia caret, etumbra tantüm poreflatis;& quz jure, illegitima eft, Pilatus dicebat Chrifto, i£eciar vxo Poteflateim babeo crucifigere te,& poteflatem babeo dimittere te, Joh. 19:10. non carebat illa potentia; nam a&tu deinceps poteftate illa ufus eft, Sed jure, quia injufté ufus eft. Pontifices rogabant Jefum, v así tuc rata oet, é mic Gt(dors và iuoiay radio, Matth: 21:25, dubitantes de jure; quo acta Chriflinitebantur, itarogant. Etiam narratur 5 tZscia 7 exire: poteflas teusbravum, Col. 1:13. Luc. 22:£3. qua tenebre deinceps injufte utuntur. $.88. Chriftus t£«ca magna ufuseft dum in terris egit. Decebat, óc i£uciay iur, Metth,7;29. Mate, 1: 22, ó ifuelg ld 0 40,- dvd, Luc, 4:32. 9 kung 3, dyriet expcl De loci OYCattb. 26: 16, explicatione. Cap.VII.hib.s.— sn expellebat immundos Spiritus Luc, 4: Y. 36. Populus illius miracula videns, glorificabaz Deum,$ dé VE umias GisuTuo bominibus, Matt. 9: g. Ipfe dicebat Pharifzis, Filius boninzs teuriar 74 ET ic zpiivar unpr/ac Matt.9: 6, Et Joh.10:18. i£esíartyo ponere d accijere auimam, Nunc dicit, pereflas omuiz,docens,poft paffionem& refurrectionem,omnia ipfum pofle, cum jure& juftitia. $89. Potellasomnis i49» duta eft inquit. confer Ioh.g: 27. 3e i£uciav td'oxey aurid 17:2. x&v iduxac dynb i£sciar, Etiam alia Chrifto leguntur data loh.: 26.$dwse dedit ipfi Pater vitam babere iu fe ipfo. Hebr.2: 13. Ecce Ego(5 Filii, quos mibi(duxe» Deur.confer lohag:6. d; 4idwzzs uoi 6&0 nócpuu, quod erus éd Yoxac, confer vers,7: 24. lta& Luc.t: Y.32. d'ucq évnd. Deus tbronum David. Id Luc.22: 29. diciturdv( 9«G dur Baci esar,& Hebr, J.Vers.2, 6v£Suus x AnpovijAov TTAVTUV, $.90. Data eft Chrifto ante omnia tempora, patefacta in tempore, imprimis ab illo tempore, quo mortuus eft, refürrexit& afcendit, avífwov 95, fva xvessóen Rom.14:9. d7íSaye, ira oi. Quvrec umts tais Qunw, 4A TU iip eUTGV woo Saróvri xg) eyspoiérri 2 Cors: 15. imixo(O- uixes Sarsvu, dV 3j 5 90r arr vmipdocs. Phil.2: 8. 9. Ab illo enim tempore utitur illa non fponfionis jure, fed folutionis titulo meriti& pofiti lytri, ut igitur gloria, quam aute mundum babuit, in tempore eft glorificatis Yoh. 17: 5. quia ad illam poft exinanitionem gloriofiffimé eft exaltatus; ita& poze/las data eft ipfi in tempore,qua polluit ante tempora, quia cepit illa uti pleniffimo jure& gloriofiffimo titulo in tempore. Eadem ratione, fa&us eff Dominus&y Chriflus, AGor. 2: 36, quod erat, factus e(t; quiainfigniter patefa&us eft, Tunc enim proprie dicitur quid fieri, cum incipit patefieri, 4.91. Datam Chrifto££eeia», id non ponit Chriftum infra Deum, in rebus humanis major eft, qui dat; minor,cui datur, aut qui accipit, major, qui benedicit, minor, cui benedicitur, Neque ita Za'a eft intelligenda:£ecía Chrifto, ut Chriftus. i£scíar duse Apoftolis, Matt.10::,& ut fan&is dediz i£usiay víiera. Sie Api, loh, 1: 12.& uc Paulus dicit, da£am s£sciar fibi 2 Cor.i3: 10, quibus, qua data funt;€ gratia data funt,& à Chrifto, per Chriftum, ac propter Chriftum data funt; fed ex ipfa hac datione apparet sitas Patris& Filil, qualitas,& infinita Filii dignitas, ac meriti excellentia. Dara eft illi, ut qui fine dpza?/44 potuitaccipere. Dara eft illi, ut qui fuit 42: dignus accipere. Apocal.s.9.12. Dedit illi Pater, nec 4 fé alienavit, nec alii gloriam[uam& potetatem,& gloriationem dedit, Efa,g.3: 8. Quantus eft hic, cui ab eterno data eft,& in tempore per gloriofam patefactionem collata eft, poreffas, imb omnis poteftas, imó in omni loco exercenda poteftas, in culo,(y in terra, Ni unum cum Patre effer Filz, i 3«6, illi ipfi po1eítas data non effer. $.92. Dataeft mibi, 9«bporo, Mediatori,Sacerdoti per paffiones confummato,Principi falutis unico. Data eft illi,qua Deo; quia Deo Filio in carne manifeftato,infra Deum minorato omnis gloria, quam mirabili difpenfatione ad tempus abfcondit, omnifque majeftas, publicis argumentis rediit,& omnium oculis monítrata ac declarata eft, quod habebat, datum eft illi; quo gaudebat, collatum eft illi, gloria, quam habebat, glorificatus eft, juftitia, quz in illo, juftificatuseft, Qua bomini 5 quia natura humana, perfonaliter Deo Filio unita, inunitatem perfona affumta, ad communionem gloriz& poteftatis, qua divinitas gaudet, eft evecta; non quod facta fit omnipotens, aut omniprafens, aut omnifcia; fed quod in Deo, cum Deo, per Deum mirabiliter eft operofa, excelientiffime glotiofa, regnans, agens, vivens in fecula, 3.33. Da &bufus hi3 jos loci. uz. De locis AMattb. 28:18. explicatione. Cap.VII. Lib. $.93. Data eft Mihi omnis poteftas iu calo, ut quz in cellis funt, omnia mea fint ego. ue illis ut meis, uti poffim. Cum Patre& Filio eft in coelo Spiritus Sancius; funt ph [s denique Spiritus ju[lorum confummatorum. Data eft. Supu70 poteftas eflundendi Spiritum promij]jons Sanzium. AGor. 2:33. Dataeft poteftas,mizrendi Angelos, in Jjgzoias fuorum. Data eft poteílas, ea qua funt in celo recapitulandi cum eis, qua in terra. Ephef, cap. t: Vers. 18. Ita in calo poteft omnia. Imó& data eft ipfi poteftas, paravdi it fuis locum c afJumendi illos ad fe Joh. 1412.3. ar: 2 4óro apis iav, Imà& incolo gaudet poreflate ac jure eer,& Interce]Jort, 1. Joh. 2:1. Rom. 8: 34. Hebr, 7 vers, 25. $.94. Imó&iuterra,| Pofuifli omnia fub pedibus ejus, Pfalm. 8: 7. habet tfeciay adant Gguor. Joh.17:2, babet t£eciav veio. acie, quia filius bominis efl, Joh.«:27. confer A&or, 10: 42. dominator viva(j mortus Rom. 14:9. rep 533 im3*n Pfalm 103:19. Occidit(y vivificat, percutit& fauat. Deuter. 32: 19"confer Joh. 5:21.22, Ecclefiam in terra fert, docet, protegit, regit. Solus eft illius caput, folus Petra;folus Re. &or, Legiflator, Dominus. Mundum redarguit, punit; cogit.[mperia transfert,& fta. bili. Imaginem ferream, luteam, eneam, argeuteam, auream frangit(i comminuit, Dan, 2:4$. Franges illos fceptro ferreos. ut vas figuli dijfilire illos facies, Plalm. 2: 9. Adeoque tenia, quam accepit; utitur& ei àizodopiis ac cvvweiav fanctorum& ad xabapuw& xaTazeunv improborum.(2. Cor. 13:10.) $95. Satanas Tenrator mentiebatur olim,(jj dise vb£Zuciay ravrlu day Luc, 4.16. lllum merito repulit, A Patre enim dara eft ipfi tEeia cz; quam jure tenet,& in fecula poffidet. Propter illam dicamus illi& Jud. vers, 25. foli fapienti Deo, curie ipós, diEa x) serian, confer Apoc. 12: 1o. exjlitit» i£ucia 7€ paie v durs, $.96. Lutherani hoc loco utuntur ad probandum, omuiputcnti im realiter communicatam humanz natura Chrifti; ut& dicunt, omuifcientiom, omuiprafentiam, vim vivifi. candi, Atqui quomodo proprietates diving natura, quae uni illi& foli conveniunt, communicari poflint humana, non capimus, Deinde&, ut vulgo dicitur, proprietates Dci funt ipfe Deus; feu ipfa Dei eflentia, Atqui caro Chrifti potuit fieri caro Dei, non Deus ipfe, Ita autem ex hocloco argumentantur, Zfumnane natura Chrifa eff data cms pattJías iu(yc, Erge ei data eff fimul inberens ommipctentis, Refpondetur. Sequela nulla eft, unita cum Ac; o gaudet eadem poteftate& gloria; non tamen eadem omnipotentia, ut nec eadem aternitate& eflentia, Omnipotentia eft proprietas infinita naturz infinita, cujus non eft capax humana finita; nam é natura in ten pore creata facere infinitam aque contradictorium eft,quam ex eadem facerezternam, Pergunt. Chriffo omis poteflas dat aut qua Deus, aut quia bomo, Non qua Deus s quia babet per fe ommem poteflatem, nec uia ii pottl!as addi potet, Ergo qua bom. Refpondco. Ineprum fophifma. Porefrae cmrmis non diti poteft nifi Deo,dum dicitur illi, qua Deo;data;non dicitur, divina illius naturae aliquid additü,fed eterna illius& infinita aZiérne dignitas indicatur. Data eft omnis poteftasChrifto Deo, h. e. dignus judicatus eft& declaratus poteftate omni, qua vi nature eeterngipf propriaeft;fungi fruique;tituleDei,titulo Creatoris,titulo Mediatoris,tituloRedemtoris $. 97. Pro poteftate data, jubet Apoftolos ire; difcipulos facere emnes geutes, Matth 28:19. Omnes. eft xnéexQ- avrov, Rom. 10: 12. Mortuus eft pro omuibus, Geni nam& illa date illi hereditas Pfalm. 2:8.& in illo benedicuntur. Gen, 22:17. confe Joh. 10:16. 1:52. 1mó baprizare, Matth 28:19. non circumcidere, autad ferviturem Mofaicam obligare. Denique docere illas, wget dY(k 0. évererao, Matth,:8 110. adco Depromiffione Difeipulis a(briffo data. Cap.VIL Lib.s. si . adeoque libertatem, fidem; charitatem, fpem, juftitiam€ fide illis commendaN Ie, . 4.98. Infignem addit promiffionem, Er ecce, ego wobifcum fum omnes dies, ufgtte ad. promitto - coufummationem feculi. Matth. cap. 28:vers,20, Eítcum Apoftolis, e(t cum Ecclefia ad Cf finem ufque mundi, Paulà ante mortem dixerat. Mfe aou femper babetis, Matth. cap. 26: vers, 1. Nuncdicit, Eso volifcum femper. Non habemus eum hominem in terra, manibus illuin non polfumus palpare, non digito monftrare, nec dicere, iv,$4»$ Xpigóc, 8 &d*, quod dicere eft Píez4do Chriforum(y. Pfeudopropbetarum, Matth. cap, 24: vers. 23.24. Et tamen habemus eum nobiscum, non reliquit nosorphanos, Eft verus Deus, | non procul abefl ab unoquoque noftrum. A&or. cap. 17: vers. 27, Eft verus Redemtor, fem- pet vivit, ut pro nobis intercedat. Hebr. cap, 7: vers. 25. Spiritum fuum in ccrda noftra mittit. Galat. cap. 4: vers.&. nova nos cottidie gratià cumulat, Doctrina verbumque illius cAscia; innobis babitat, Baptizamur inillius nomen. Coenam facimus in illius dxZpynziyv.. Manducamus Mus carnem, bibiuus iius fanguinem y nos manemus in illo, Ille in nobis, Joh. cap.6: vers, 56. Eft ergo veré uobifcum. Eft, ubi noneft. Non eft; ubieft. Auguft. Tra&. 50. in Joh. 5, Secundum mejeflatem[uam, ecundim providentiam, fecundi in effabilem gratiam impletur, quod ab eo didum efl, Ecce ego vobifcum fum omnibus diebus, Secundi carnem veró, quam verbum a[Jumfit, fecunditin id, quad de Virgine nattm eff, fecundàm quod à$adeis prebenfu eflyquod ligno conjixus, quod de cruce depofitus, quod linteis iu7 velutus, quod. in fépulcbro couditus, quod in refurretlione mauifeflatus, non femper me ! habetis vobiscum, OQrare 7? quoniam comver[atus eff. fecundim corporis prafentiaim quadraginta diebus cum difcipults,& eis deducentibus, videndo, nen fequendo ,. afceudit in celum, c non efl hic. Ibi efl enim, fédet ad dexteram Dei, Et bic efl uonenimreceffit prafeutia - majeflatir. $.99. Etiam hocloco abutuntur Lutherani, ut probent corpus Chrifli ubique effc. Dicunt, Chriftus dicit, ego fm vobiscum omnibus diebus, Erpo.[ecundim utramque naturam nobis prefens efl 5.& corpus ejus ubique; Eadem ratione diceres. Chriftus dicit, egofum,an-. tequain Abraam e[Jet. Ergo fécundim utramquenaturam efl, antequam Abraam 5.& corpus ejus aeternum, Joh. 8:«8. Quantus error! corpus, quod reliquiz mundum Joh. 16: E vers, 28. quod£enet celum Acor, 3:21, quod redibit e celo A&or, 1: 11, quod nul. libi videmus, audimus,palpamus, fentimus; nobiscum in terra eít, $. 100. Porró promifit Dominus. Sizua credentes bac infequeutur, In moninie meo demonia ejicient 5. novis linguis loquentur, Serpentes tollent 5, etiamfi letiferum quid bibant, non ladet illos,[uper infirmos auus potent,& melinfctie babebunt, Marc, 16: y. 17.18. Talia eveniffe, a&a nosdocebunt Apoftolorum, $. 101. Pofl becinanifeflavit fe rur[is fefus Wii v SaMaosue YiGpesad Q- ad mare Tibe- Appaitio]e. riadi Joh.cap.21: vers. 1, quod ware Galilea dicitur joh. 6:1. non omnibus qui- tis pnd mare dem difcipulis ed Petro, Thoma, dy Zebedars, etiam Natanaeli,(fincero illi Ifraélitee, Joh, cap. 1:48.)& aliis duobus, Joh. cap. 2 1:vers, 2. iverant illi pifcatum. Honeftum eft picis, fan&os i406. Illa node ceperunt nibil. Joh.cap.ziivers.3. AMané im litore flat Jefas; non tamen illis agnitus vers, 4. Interjacens forfan id effecit fpatium. Inclamat .: Mlos, namquid obfonium babetzs?. vers, 5. Negantibus illis, jubet rete ad dexteram navigi partem ejiere, xd) pízers inquit vers, 6. Ejiciunt,& non amplius trabere idud potuerunt a multitudine pifcium. v, 6. Quantus hic, cui non venti tantüm, nec maretantüm, fed& pif.es obediunt! Agnofcit primus Jefum Johannes, dicit Petro, à ,edeséc x rr Vers, 7, Spiritualis figaificatio, Prandium, Examen Petri, En*De Petri examine. Cap. VI. Lib. verf.7. Petrus id audiens profilit in mare. verf.7. tanta celeritate tendit ad Dominum, Reliqui en navigio veniunt evporres Q^ dixluw verf.g. EzrefJiin terram, vident prymas pofitus,& pifcem impofitum,& panem verf.9. Dominus prandium jam paraverat, jubet, de captis etiam pifcibus afferri vexfato, Ita trahunt reze iu zerram, plenum pifcibus magnis, 1 í5 cumque tot& auri eflent, reze non erat ruptum. verf. 11. Dominusqui pifces dedit, etiam rete integrum fervavit, Si rete rupillet, pifcis evafiffet, Ita inopes hi pifcatores acccperunt, unde diu honef(te vivere potuerunt, $.102. Spiritualis& hic animadvertatur fignificatio. Jubet Dominus pifcari, capiunt pifces, multos& magnos, nec ruptum rete, Fecit Apoftolos pifcatores,etiam boninun pifcat;res Matth 4:19. confer Jerem,16:16.. Ecce ego pifcatores multos,& pifcabuutur illos, In hac fpirituali pifcatione, projecerunt rete ad voluntatem Domini, lverunt, quo mifit illos Dominus; quo impulitillosSpiritus. Ceperunt multos pifces, lucrati funt multasanimas, Et magnos,converterunt rebelles, potentes& obftinatos, nec raptum eft rete, Tanto oneri non fuccubuerunt&labori. In terra inveniunt prandium paratum, Ita menfam flruit Dominus coram fais, P.alm.23:$. Ederunt& de pifce, quem invenerunt& de pif-ibus, quos ceperunt, Qui e Judas crediderunt,& quos Apoftoli é genribus pifcati funt, unum in regno Dei exítiterunt convivium; unus cibus, uno igne calefacti, confer Joh.10:16. uia«oram, 4.103. Advocat difcipulos ad prandium, A«9r« dex(ere, fumit panem; diftribuit, fimiliter& de pifie Joh.21: 12. 13.. Etiamnum dat nobispanem,& unicuique 6 aGutspur & xajpó. Luc.12:V.42.. Nemo autem audebat difapulorum rogare, cà vic ei, nefcentes Dominuit e]e. Joh.21: 12, Igitur fupervacaneum fuiffet percun&tari,& alicujus audacia, & G^ungr, $104. 4 prandio Petrum alloquitur, abnegatorem olim& defertorem, rogat. 4a me magis quam bi, Simon?. Joh.zr,verf.15.. Tacita exprobratio, pra aliis conftantiam promiferat, Matth.26: 53.& prz aliis inconftantiam demonftraverat. Amar me magit, inquit, ac fi dicat. Num adhuc cà es fententià, te virtute prabflare aliis? Modeftior fa&us Petrus,fimpliciter refpondet. /ta Domine, ta nofli, m1 41s es, non dicit eA, Rogat idem Dominus bis, imó ter: nili quod omittit G'«A8, Joh.z1. v.167. Ter abnegaverat Petrus, Ter rogatur, Trinam abnegationem trina quafi quaítione luit, Petrus vmi trifirs fans eff. Joh.21:17.. Animadvertit;cur ter rogareridem Dominus. Tertia igitur vice refpondet, Domne,tu nofi emniiy tu uci, quod amo te. Joh.zv:v.iz. Abnegando egerat contra amorem Petrus, Ideo de amore rogandus erat, exprobrandus illi lapfas, commendandus illi conftans amoris affe&us..(mo, ut illum omni modo demon. ftraret, etiam patiendo pro amato Domino a4 fangsiucm nfaue. $.105. Ter jubet illum Dominus, afce ozes meas, Joh.cap.at. vers.15.1647. Petrus€ numero erat ovium, Matth cap 26 vers.3t..& jubetur pafcere oves. Ovis hac Pajior ovium fatta eft, à dzezoiulo( 1 Petr.cap a. verf25, cap.s.vers4,) Petrum& Ap folem.&. Paflzrem dedit. Ephef. cap. 4, verí1i,. Nil hic Petro pre aliis confertur Apoftolis. Bellarminus, Pafie oves, eid: ocabultin resium, Non hic Rex aut Monarcha conftituitur Ecclefie. Omnium 4pof/o^orus, imó& presbytercrim eft paf.ere grtgem Deo. A&or.cap. 20, verf,28. 1Petr.cap.j.verf.2. Petrus ipfe dicit fe eumepesfuripin 1 Petr..v.1, $.1c6. Eodem momento martyrium Petro notificat fufferendum. Cum feme fH, exfeudbi nau(uai,(y alius te elupet y Q9 fers quo uon vi, Joh.cap.z 1. vers. $npdio De Chrifli poffvefurrettionem apparitione. Cap.VTI.Lib.i. 35 ewuajvov, volo Sava to doEusq* Str, vers, 19, Carnifex illum cinxit,extenfas manus cruciaffixit. Dicit: ow s Sae. In martyrio eft aliquid uà 9enróv, nemo ayponypSoos vult excarnificari, nemo enim odi? carnem fram, Ephef.5: 29. Martyresncn recufant mori, li velit Deus, fed& vellent vivere, fi velit Deus. Martyrium fanctorum elt g/orzicatio Dei, dyfde4. Imo eft xde« 1.Petr.a: 19.20. imó xapz Jac,::2,. praeceps antea letrus dixerat, Paratus fum tecum in mortem ire, Luc. 22:23. /duimam meam[vo te pzuam. Joh. 15: 37. lditafuturum fuo tempore nunc affirmat Dominus, ray juparyc inquit, Ergo iu jene&hate. 1ta Petrus, paftor ovium, ipfe ut ovis jugulanduserat, Mature illum Dominus monere,& ad mactationem preparare voluit, $.107. His di&is furgit Dominus,& Petrum fe fequi jubet, dxo^« por Joh. 11; v. 19.(confer Joh. 13: v. 36) fequitur Petrusjuffus. Alter veró difcipulus, quem amabat Sefus, fequitur injuffus. Joh. 21:20. Petrusillum videns rogat, x/e«$1- 5 v, Joh. 21:21, Mihi mortemaceventuras paffiones dixifti, qua erit fors illius? Refpondet Jefus, Ji ilum volo manere, ufque dum veuio, quid ad te? vers.22. non re&é horum verborum mentem accepit Petrus. Zgirur fermo iuter fratres exiit, 6i ó uatnràc énetv sx Due 6rác«4, quod tamen Chriftus non dixit, fed, /f volo eum manere, douec veniam, quid ad te? Joh. cap. 2:: vers. 25. Dicit, donec veniam, non intelligit ad ventum novijsimum, de quo 1. Theff. cap. 4: vers. 16, Phil, cap. 3: vers, 20. 21. A&or. cap. 1: vers ii, Matth. cap. 26:vers.64.. fed adventum in regno fao, qui exftititinde à deleta Hierofolyma, fublato altari& templo, abolitis prim pibus privris feculi, 1, Corinth. cap. 2: vers. 6,& gentilitate ab idololatria converfa,| Neque etiam Chriftus praecise definit, eousque Joannem manfurum; quamvis ficevenerit 5 fed indefinite loquitur. /f volo eum eousque imna« nere 7. quid ad te?. Petricuriofitatem mitigat, Non pertinebat ad ipfum vel fcire vel fcifcitari, quoufque velit Chriftus vivere alios, quidque eisevenire, cà ZoAvB4 uo, Tu nunc fequere me, Spartam, quam tibi impofui. orna ac cura. Et ad abitum ac martyrium tempeftive teprepara, Deadventa cum reguo:ege Matth. 16: vers, 28,. emen dico volus, funt quidam eorum; qui bis flant, qui non guflabunt mortem, douec videant filium bomini veuientem in regno fuo, $.108. Etita zertia nunc vice manifeflatus efl efus difcipulis fuis, refufcitatus e mortuis. Joh.z1:14. nimirum habito refpe&tu ad illas apparitiones, quas Johannss in hiftoria fua notavit, nam alias pluries jam, ut vidimus, vifus eft illis, nec illis tantüm, fed& mulieribus, $.109. Etiamalterius manifeflationis,cujus Evangeliftarum nullus,meminit Paulus; Apparitio 1. Cor. 15: 6. din rv aree mioie dde pris pda? vifus eff[uper quinzentis fratribus quingentis femel,(ea una vice, ubi id fa&um, nefcimus, factum, credimus. Ex quingentis ilisnosa, neminem novimus, Paulo tamen& coztancis optime fuere noti, fcribit enim de illis, &E dv ol wAeie popun tox dpri, Tivic P) xg]&xoorsdón(gy, ibidem adeo& plures Chriftus habuit difcipulos,& teftes fuae refurrectionis numerofos. f.110. EGalilzareverfuseft Jefus in Judeam, etiam difcipuli, Im in Hiersfalem., chius reCumque tempus, quod poft refurre&ionem interra tranfigere conftituerat;exegiílet, c£ii- dir in Jeruyu eduxit difcipulos extra usque ad Betbaniam, Luc. 24.1 V. 49.(0. iuimcntem olearum ene e A&or. 1: 12, ut ubi paffioejus co»perat, etiam plenior illius triumphus& gloria incipe palos in Beret, Berbphage Gy Betbauia fuerunt duo vici fiti ad moutem olearum, Matt.cap.z1; vers. 1. whagiam, Marc. it: 11, E Bethania miferat difcipulos petituros Afinam, quà ve&us intravit, ut Rex Sionis, in Hierofolymam, In hac Bethania fe fiflit, intraturus, ut Rex confumIr matus, — 26 De tempore conver[ationis Chrifli in terra. Cap. VII. liba, matus in fupernam Hierofolymam. Illuc duxit difcipulos,fuitque hac ultima illius apparitio, quá duraate evectus eft in ceclam, nec vifus amplius in terra, Illamque notat Paulus 1 Cor,15:7. 66x Gic og ono mam, Tempus f$. 111. Tempus, quod egit Chriftus in terris inde à refurre&ione non adeo longum f converfat'o- fuit, di Asper meexapzaov(n ov Gvépop G9 per dies quadrapinta vifus illi, A&or.1: 3. non ju-| nis Chriüli giter illis vifus, fed per intervalla, ideo non dicitur, vifus quadraginta dies, fed, ptr quaIta.^ ui draginta dies; fubinde venit, fubinde abiit;$zica(o C 4oiea(o ma» accedebat& difce-: debat rur[in.. Imó plurimum tempus fine illis tranfegit, Intra primum octiduum bis 1 Apoltolis apparuit; funtque, ut id fummatim repetam, omnes Jj'»abev acris, ap- paritiones undecim, 1. FaQaeft Marie Magdilcaz. 2, Mulieribus à fepulchro redcuntibus, 3, Simoni Pctro, 4, Duobus viatoribus Emauntinis, f. Duodecim Apoftolis,abfente Thoma, 6. Rurfum illisprafente Thoma. 7. Jacobo, 8, Difcipulis in monte Galilz,. 9, Quibufdam difcipulis apud mare Tiberiados, 10. Quingentis fratribus, 1. Omnibus Apoftolis, cum evectus eft in colum. adde 11, Poft afcenfionem Paulo danisn Ty Suspendi, Y Corinth. i$. vers. 8. Adeoque in Hicrofolyma, extra Hierofoly- r mam, in Calilea, in monte; apud mare, 1n via, in Emmaus, diverfisque in locis; ubi c Chriltus fueritextra illasapparitiones non opus eft inquirere, fuit certe in terra, nam li 4.c demum die afcendit; quid egerit, quum folus fuit; proditum non eft, ceri haut Ís rb cx, fed erepzsia.. Cum apparuit difcipulis, confueto& familiari more cum illis"ü viXit; ut dc veritate refurrectionis fuze illos confirmaret,& haefitantibus fcrupulos exi- li meret, locutus eft cum illis, palpandum fe exhibuit illis, docuit illos, reprehendit il-" los, promiffionem SpiritusSancti expofuit illis. Imà& ediz cum illie,(y bibit cum ils; q non per neceffitatem, fed per fingularem difpenfationem, Corpus enim refufcitatum e d mortuis, fatum«vvuzixce, jam jam in cxlosevehendum, nullis cibis indiguit, nec M fami obnoxium fuit, Gloriantur Apoftoli ACor.cap. i0. vers.4 1. e2vega opp gi eüm- Í ipe domi uL( dvagirap On veuev, Tribus prandiis interfuit, in Emaus, in Apcfto. t lorum conclavi, apud mare Tibzriados,& de omnibus tribus probabiliter participavit." Cur autem qzidragiuta dies, noa plus, nec minus interra converfates fit, ejus rei ratio: non potell dari, propterea nec deber. fuperilla rogitari,— Mofes fuit in. monte Sina" quadraginta dies,& qitadrapiuta nosfes, Panem non edit; aqua non bibit,Exod.cap.34. zy v.28.29. Chriftus tentatus à diabolo in deferto jejunavit 3uigac veerapdzui s ned vins c3 méxipuxe m Matth.cap.q.v.*.2. Toridem diesab omnibus tentationibus liber, e mor- H tuis vivus, glorie, ut ita dicam, fupercodleftis candidatus, 1n terra ambulavit, eig T aote nov mamv gloriofz fuz refurrectionis, exutze mortalitatis, retentee humanitatis,& Ps Cat Domi vivificatze carnis veritatis,-..|] kj ru. nonap,— J.112, Cur autem Dominus refu citatus non eft conj] ici fach emi populo? cur non L. pameit— intravit publico comitatu in Hierofolymam? cur non merftravit fc Pilato vivum! cur ex pulo& ho- nou fummis Pontificibus? Cur non ingretlus eft templum; ibique fe ip'um Qn apte E fibus. ev, dicens: IAeiolu vesgis,€ ida Qor esi? Clanculis& privatus his apparitionibus effe. i cit, ut figmento locus eflet, ixxelar euczr Matth.2$: vcis13.15,. Quorum haec fubit co- f gitatio inentem, fi fciant primo, hzut decere nos carpere vias Domini, redias illas efle" Íemper& juítas, Hofez cap.14. verso. fed nou nt nzfir.ipe,& multo altiores noftris,: Ef. cap.5 y. vers.8.9. Satis habuit Deus, qui exutavir inm; ut fieret. éuparh teftibus, 0 eppos ey ep(ovmacvois, iisque tantüm, Actor.cap. 10.vers...^..4.1.. ut illi de refurrectione ejus cercilfimi, illam annunciarent. toti populo, clamantes& dicentes; relorrexis Jefa & át7 De ultimis Chriff miraculis, actifeue. Cap. VII.lib.s. 317 & defiuitw 4 Deo judex vivórum y mortuorum A&or.Yo: 42. hocque praeconium fanguine conhirmarent, adeoque omnibus fidem facerent refurre&tionis dominica. Ipfi hoftes futhciens illius acceperunt teftimonium; cuítodes fepulchri refüfcitatum nunciarunt, Si iple Dominus illis apparuiffet, indigné forfan illum excepiffent& manusipfi injeciffent, a deoque peccatum fuum, magnum& horrendum fitis, ac injuftitie menfuram adauxiffent; imó haut magiscredidiilent, Figmenta oppofuiflent veritati, Etiam videntes no luiffent videre, audientes noluiflen: audire, Deceptorem quendam fe videre dixiffent,& per fraudem in locum illius fubftitutum., Neque dignos habuit hoftes fuos Je'us, ut é mortuis vivum fe fifteret illis, à quibustam indigné fpretus, rejedus;flagitiose habitus eIatj necconveniens erzt,/acrug dari auibus Margaritas projici fuibi,Matt.7 6. ut brevis fim; Sigui, quee coclo deinceps manifeftavit Jefus Dominus, amicis ad falutem,hoftibus ad interitum, alia voceclamarunt, vivit Jefus, quem interfecit Judaeus, confer Matt.2 6. vers.64. 113. Caeterüm é oA Mic respnetor in multis ranis, per dies quadraginta, vifus eff fuis, Miracula; A&or. 1: 3. Ille, cujus nativitas fuerat. miraculorum plena, cujus tota vita, cujus mors queen cujus refurrectio;illius ultima etiam converfatio multisclarere debuit miraculis. Miracu- ae, lum fuit;quod in Emaustenuit oculos viatorum, ne agnofceretur. Miraculum,quod claufis foribus venit& fletitin medium, Miraculum, quod tam divite pifcatura exhilaravitPetrum, Miraculum, quod dubitantes& flu&uantes difcipulis eic eAspegzerar trausduxit. Miraculum quod illis videntibus in coelum afcendit, Ez ssdta ac alia frgna fecit efus coram difcipulis[uis, qtue cripta non fuut, Joh.z20: 30. dia&av edeura] na tr, ne ipfe quidem mundus caperet& ocngisos DiCAra, Joh. 21:25. Qre autem firipta[nmt, futhciunt, ut credamus, quod Jefus eji Chriflus, Filius Dei, Joh, 20: 31. carne mortificatus, Spiritu vivificatus. $.114. Supereft, ut ultima omnium acta& verba Domini expendamus, Pracepit di- Uitima fcipulis ab Hizrofolyuris uà x melts zu abfedere, fed, exjFeslare promi]Jionem Patri, quam pii atdiverant abillo, A&or.1: 4. conferLuc.» 4: 49. Nam fapitfimé locutus erat de Spiritu Sancto, quem acceptzri erant credestes, vide Joh.7:37.18.39. 14: 1617.18.26. 15:26. 16:7-- 11: 13.14.15, Id quod& nunc repetit, iue^) Baclierioeos à avedpaai eie 8 e mc(Ro(es sjaipac, ACtor, 1; 5. confer vers, 8. Aides d'órapuy iA Sal-(2 ais TrtUpalO- io pa. $.115. Etiam in ultimo hoc a&u inepta interrogatione intercedunt Apoftoli, Domi- pitiyuto ne, num iu boc tempore reflitui ve, uum Ifrach? AQor. i£. De rein» rogant, rejiitiendo ín ram qusilio Jfraéle, Sciebant reguzein Domino promillum Luc.t: 5 2.. ld putant reiirirendum in lraé. 797 le; hoc efljin terra; ad modum terreftrium rczporun,, aut antiqui regni IHfraélitici, quod , David tenuerat& Salomoh, ftabiliendum, De tali r:z7o cogitabzt mater filiorum Zebedai, Matt. 21: zi. de tali redemtione Emauntini.Luc.24: 21. Dicunt, nin boc tempere: putant, nunc commodum effe tempus, quaridoquiden: patfus fit Dominus,& mortuus,& refurrcxerit, $.v6. Refpondit Chriftus, Non veliram efl[-ire tempora 7 epportitwtatecy quas PA* paminise. Per pojuit in. propria potsflate, AQor, 1:7. Bene hic Theophylactus.&eà eT T f2o. tio, imWpytr A'eqoregi; Urupic3 TRO, usc vv cum0, TÀD ec GUG vo^vepaypuocórbo araxójap Y na Onrur, xnpUvlem 99. auos onígaAs hà Baeikciav T cüpectv, c0 7 mesóvin 8 oaovov xag ena. iem, hoc eft, quonisis fapervacanea qadam erat 1 vregatio, 2óde carnalis etiam& puerilis, /ifendo prazerüz, Scopus erot ipfi yflam bac in parte cuilofitazcin, [3 adde, Nu x8$.— De(hrifli benedicentis a[Zenfione. Cop.VIl. Liba. adde, ignorantiam,& przconceptam opinionem diftipulorum ab[zindere 5. nam ablepabat eos ad praccnium recni culorum 5. non ad nunciandum erectionem aut reftitutionem regni hominum; necad fPatia tempor:m finificandum, Noluit Dominusin illos invehere, auc illosdicere fgaders 18 w»pdia. Spiritus Doctor, jam jam in illos effufurus, do&turus erat illosalia& veriora, Exitus rerum errorem ipforum correcturus.[n genere docuit, ho. minisnon elfe, inquirere in temporum articulos& momenta, id effe invadere poteftatem Dei; fed accipietrs vii Spiritus, inquit, ac fi dicat, his cogitationibus vacare; de regno terreftri minime eftore folliciti, mesedici ile—$117. Tandem erdpa: rd. yerpzs duré ,tuAoynze: acré;. Luc. 24:$0. Eté mi wlis& tuifum.^£y orc, uoruc diégn dar axTpo y qd) avepipio ei T wpavzv, Luc, 24: St. femárruy aor 4 leituraceves 7?.; np HAC"n haur, eap xgÀ vepion jcéAaGev ex Toy Doro qu pa^ S eus, Actor. 1; 9. adde Marc. 16: 19. Domimtts igitur, poflquam lovttus e[fet illis, aio 6n eic v vpavev y wo) Gudfioty àx D027 Sive. Myüerom——$. 118, Lkadiflin&iffimis& clariffimis vocibus ingenshoc myfterium explicatum eft, Ancnlion$ p efus dien dar ois di ittuiebus ofl ab idis, 2. 6mágln ablati: efl. 3, aves pon furfum lat elt, Idque omne factum eft viderribus Apoftolis, Ergo per localem& vifibilem disjundionem, feparationem, translationem, acablationem furfum receptus eft. Intelligenda au. cem haec funt refpectu corporis Chrifti, feu humanae ejus nature; illa enim, ut finita eft,& Joco in locum transfeiri, aclocaliter& vifibiliter moveri potuit. Cyprianus, Doinus /cendit i celi 5 n n itbiFerbum Dei prius uon fuerat, quippe qu-derat femzer incelu,(y mau bat in Patre j. fed ubi Verbum caro faclum non fedebat. Dominus dicitur defcendiffe é cxlo, quum corpus fibi formavit in terra, afceudi/Je in celum; cum alfumtum corpusingredi fecicin celum, Defcendens é colo, fuit in celo; nec id reliquit, Joh. cap. 3. vets. 1;. afcendens in coelum, jam erat in collo; fed corpus tantüm in id intulit,£rat in muudo, dy venit in rdum, Joh.cap. 1, vers. 9. 10. 11, Erat in celo. Et afcendit in colum, $. 119. Nubis hic infigne fuit minifterium, Ee nube:$z0aCo anr», Nubes Jefum accepit, circu: dedic,& circumdatum abftulit; imó exoculis iorum abftulit, ut videre illum amplius non poilent. Quod Elie fecit currus igneus,(equi ignei. ld Servatori ne bes hzc, $.1:0. Terminus, quo ablatus eft jefus, eft calum, deti: eis epzrir, non inferius hoc, quod caput quafi noftrum tegit;. fed ce/rom celorum; quod Paulo errimm dicitur 2. Cor. 212.& thronus Dei c(t, Ef 65:1, inquo eft Deus, Parer nofler, Matth. 6:9. Ergo per medium aérem,& firmamentum, in coelum fummum tranflatus eft, Creatura cedere debuit Creatori& füperiora feu aethera corpora locum facere quo libere transferretur in coelum fumn:um gloriofiffimum corpus Setvatoris Dei.Hinc dicitur truffe ce« los, quia& prium, quod acrem dicimus,& fecundum, in quo fella, fol,& fidera funt, medios pervafit, donec in zerzizan pervenit, Hebr. 4:14. dieuAuSiG rue pares Hiuc dicitur édsxérg Ge 07 dpavev altior celis fadus Hebr. cap, 7: vers, 26. quia fuper omnes celos elatus elt& afceud.je óz«pdro aarrov 2) epavev fuper oines celos, Ephef, Cap. 4.: VCrS. tc. $.121. Olim Euocb. uereribn translatus eft, non viía morte, Febr. u1:5, Genef. 5:v. 24. videlibr.i, cap. V. f. 10-- 12. Etiam Elias, vide libr, 2, cap. XVI.$.134.-- 158. 2. Reg.», 1.3.5.9. non repetimus dicta, $. 122. Ab illo igitur tempore corpus Domini noftri Jefu Chrifti, feu natura ejushumán3, De Chrifii ad dexteram feffione. Cap.VlL.Liba.—— st man4, in terra non amplius e(t, nec videtur, nec palpatur, Joh.16: 28. dpinua LET 7 derelin3uo mundum.Joh.7:1. xri eia y d wóspep tion ainplius fum in mundo, Hebr, 8. VerS.4, ei pA 98 sv Cn o sic fi eniin ejfet in terras non e[fct Sacerdos, Matt,26: v1. Pauperes femper babetis vobifeumy, me veró non[emper babetis, Actor. 3:21. àv dé Vpayov dEaS, quem decet culam tenere, illudque inhabitare, accipere; pro manfione fua, illoque capi, unde& illum ex/feGamus Phil.3:y.16.. unde redibiz, A&or, 1; ut,& in novitlimo die defcendcr. 1 Thef 4:16. à f$. 123. AÍcenfionem fuam fepe Chriftus przedixerat, Johan. 4:11. Nemo afcendit in Ano. culum y nift Filius bominis, Vohan,7: vers.33. Ego vado ad eum qui mifit me, Quaretis me(y. ditta. non iuvenietis, Yohan.6: 62, fi ioitur videuris Filium bominis afiendentem,$m« i G epósep». confer Johan,8: v.21. Joh.n4:2. sepeó2uu, Joh 16:7, iva&y9 dmiA9o, id» 9 i d'aíA Su idv^ mopsuSu. Vers. 28. mopsvoua)«poc 3 zaTípz, confer Ioh.20:17. Matt. 26. Y.64. Eadem in prophetis predicta eft. Pfalm.68: 19. Prov.30:4. Amos 9:6. Pfalm. 45:$. Pfalm.3: 2,& in introitu fummi Pontificis cum fanguine&;&' yix? dio praefigurata. $24. Veriffima illa eft& certiffima. Habet Angelosteftes,& difcipulos, qui vide- za veitt. runt, EffufloSpiritus Sancti reftatur, Etiam regnum& potentia ac ira Jefu, quae de coelo revelatur, Eandem probat apparitio Saulo facta perfecutoti;& vox Jefu coelitus delata, A&or.9: 3.4. Adde innumera Scripture teftimonia, 1Tim. 3:16, ave pn é& JEn, 1Petr.3: 22. siopeuDeis eis dpavov, Apocal.12, y, 5. Aüpmudya cy: Y De xg) Y Spóvoy avri, confer Col.3: i. $.125. Par fuit; ut Chriftus afcenderet, Zebzit enim in. gloriam intrare, Luc.24. V.26, Et maxime Eft Dominus glorie, Affumtum corpus in gloriam debuit introducere, Eft Dominum 2 celo; decensnon potuit celo excludi, mplevit omnem jaffitiam. Ergo& coronam debuit jwflitie accipere, 2 Tim.4:8. Litiavit per carnem viam in introitum Jau&torum Hebr.10: 20. Ergo ipfe introire, Deinde& afcendit noflro bono; conducit vobis, ut ego abeam loh 16:7. Aveo parare vobis locum, oh, 14. v.a. Si abiero, mitzam advocatum ad. vos ,Voh.16: 7.[1 exalter á terray omnes trabum ad me. loh: 32, 14: 3. m8 aypógpo Q- insp key. eio dt 1n0; Hebr.6: 19. 20, $.126. Afcendensin celum, edit ad dextram Dei, Marc.16: 19.. fedit in dextra iÍ-. Setfio ad liu in. fupercsleffibus Ephefa: 20. ubi Chrift efl, in dextra Dei fedens. Cololl.3: 1. con- dexuam fer 1Petr.3: 22, Rom 8:34. 73 dfi 60 9«6 0qo3e& AQor. 2:33. qua phrali notatur reguum Chrifti 1 Cor.15:24.. fumma exaltstie, Phil.z: 9. fuper omnia, Ephef.t: 21.[4bjeélio Auzelortum xg) serico na d'urapisov, 1 Petr. 3: 22. fummufque bonor, quo par fuit affici? 3er gpozror, quos enim fummoperé honoramus, eos ad dextram collocamus, confer Pfalm 110.1.*. $127. In celo perpetuó vivit rremor noftri, Habemus advocatum apud Patrem 1 loh 2:1. femper vivens ,ut iutciced i pro ilis Febr.7: 25. 05 444&ruyyav| óip sen. Rom... V.34. Confer Hebr.9:2;, 10:12, 12, fedetenim ad dextram Dei,& ut Rex,& ut 3acerdos Píal.t r4. Ziche: 3. 4.128. Lutherani negant, Chriftum inceloeffe, ut in loco Id Heuricus Eckhardus in Fafciculo Controverfiarum ita probat. 1, Super vi»aes. culos non ejr locus,— Ergo id, quo Chriflus afcendit, not efl lozus,. 2. Chriflus efl exaltatus.[uper cume, quod moniuatar in bec(S futuro feculo,— Ergo fuperior faclus eft omm loco, frve phyficus, five metapbyfi i7, Jive bujus, frve. alterius feculi ille dicatur,— 3. Quiefl in dextra Dei Patris, ille uon y i oco Angeli ied tim fefu n qo t.unt, "I cffimonium Jetej hi. yo De AngelisreditumChrifh promittentibus. Cap.VTT.Lib.s, leco. 1, Petr. 3: 22. 4. Quod dicit effe argumentum Gerlachii, S; Chrifli efl in certo quodou dy jixo ucl loco, uon oimibus invocantis erit SU RSUM, fed mulis DEORSUM; uec omuious i5 facien ad vertet,[ed avertet.( tergum obvertet,& quibusdam dntipu, quibusdam verà verticali erit, Atqui quid eft ludere, fi hoc non eft? Talibus fophifmafi ve. ritas haut movetur, $129. Difcipuli, quibus videntibus fublatuseft, fuerunt zveriZorre: el; 3 oup, a. eozuSpu dord, AGor. 1: 10. Et ecce viri duo, hoc eft, Angeli: in forma viri, ajiterunt iJ. Ire, in vocjlitit albo, diceutes, Jefi farfum reeptus A V OBAS iu celum, fic veuiet, quam la vidijlis idunr proficifcentem in celum, ACor. 1: 10. 11. Ergo Jefus veuiet,& veniet i d, quo drei 55,€ coelo. Ergo nunceftincelo, Venietizi,& eodem modo, ut abiit, hoc clt, in usbics; ctiam cum Augelis, Match, 26:64, Hanc illius eapuelav ayesdvenyre; gu) imus i Petnigi. dicamus fepe; Ne) wu xvec"ues. Apoc.ni:io. $120. Ethic eft inis baditatioui 9 Aéys in N-b5. Habuitillum Ecclefia fecundàm pracfentiam carnis, paucis annis; inde à rcfurrectione, paucis diebus 5 modo fide tenet, oculis ron videt. 4. 121. Poftafcenfionem G/era Domini Servatoris excellentiffimé demonftrata eft in miraculofa effufioneSpiritus San&i; in Gentium& Judxorum converfione, in hoftium everfione; fed de illis proximiscapitibus. Claudat hoccaput, toramque fuaviffimam de Jefu Servatore tractationem Teftimonium Flavii Jofephi, latum de Chrifto Jefu àyya^cy. libr..8,cap..j, ubi hunc in modum fatur, 2/7) 5 x2 aver 4. 2&ccor"Ins;(px dirp,€)€ drdpa. auToY A.€yet 283 bo"] eveaduz ov epzt moms; diduizaAQ ayÜpotur Tuv ndorg va ouba dex opSpur» x8)«sc m Tedajaz» 29; Xj Diyirisse vrmydydo, 6 Npiges uTQO- li, xa) aoccy éed'al TÀ Gp TuY drdyuv eap aui, caupth Vhreriumir Qe ci4TE, v6 Eau o Cit epo Toy ayiov."Eam y QUT qeu Pyuy Bpéspay«de 2s(uv, Pp Ser Cripwnp vas(h 4s) dANa uueka Suvdcut ci dur epi ror,"Eis qe v0: GU) nnieixr Woà vudi wrouacpNpur ve erOace(j QUA, hoc eft, exjlitit autem cira Loc teinpus Jefu, fapieus vir, frquidem virium dicere illum oportet, Erat enim mirabilium Patator operum, Doclor bominum y cam voluptate veritatem recipieutium,— Et multos quidem jd eosyinaitos ccion Grazer ad fe adeixit. CHRISTUS HIC ERAT, d ilum quideai delavatiang ga uicrum apud uos virortun, cruci afixum à Pilato, feu cruce plexum, uon dejerauertat 218i antea amacerant,. edpparuit enim illis tertio die rur[um vivus divinis irc phets aec ala induita uirabilia de ilo vaticinantibus Et ufque bodieChriflianorum geus abillo uoinittsta nou dzfecit.Ha&enus Jofephus.Scio multos locum hunc habere pro Giouuap, Alios, pro verbis, Coriflas bicerat, legere, Er credeoazur effe Chrifli. Egoexfcripfi, utin codice meo inveni, nec verbum addo, Domino autem& Servatori;qui venit in mundum, mortuus cit(epultuscefurrexioevectus in ce]um,fit gloria& adoratio;à nunc in feculum. De difcipulis inJerufalemvedeuntibus. Cap.VIIL lib.s. 321 Caput. Ocfavum. De actis Apoftolorum. $.1. E in celum Jefu Chrifto, Apoftoli fpe&atores reverf fnt in Ter ufalen ACtor.cap.t, vers.12, Itaenim jufferat Dominus. Luc. cap.24. vers 49. cum gaudiomagno,Luc,24.. v.59, Non dolent ablatum Jefum, fed gaudent; memores verbi, coudncit vobis, ut ego abeam. Johan: 7. Ego vabifcum fum. omuibus diebus Matt 23. y.20. Jefiw ita veniet, feu redibit, A&or.iz i, Horum lugeamus à nobis difceffum, qui aut nunquamredibunt; autdifcedentes omnino à nobis disjun&i funt; aut quorum di ceffus nobis damno eft, Jefus,qui abiit, redibit; nobifcum eft;&abeundo maxima in nos gaudia effudit. $.2. Ingreffi in urbem, /ntrarant eic ireppor in cenaclum, Actor: 13. à» Spartanis olim cizsua. domi. ilium feu habitatio dicebatur, notatur conclave in edito feu alto, ubi id fuerit incertum. Forfan in domo Johannis Apoftoli, confer Ioh, 19. 27. Forían in domo Marie, Matris Jobannis,«oguominati Marci, ubi aliàsetiam fancti dicuntur fuiffe congregati, A&or, 12:12. Forfan in ipfo tem[I», Habuit enim templum in ambitu fuo A» canaculi m«poz Y Chron, 28. 11. 2 Paral 3:6. IW2OV cubüul:i, conclavia, quale fuit 311D3 771275 cnclave Gamarie, in quo Baruch /epiz librum Seremie in domo Jebove, Jerem.36:10, quz infervierunt Sacerdotibus& L«vitis; item inJirumentis facris affervandis,& muneribus, tburi, frumento, oleo Nehem. 3: f-6.8.9. in quali Anna ayogzi;, quae non abfiedebat d templo, Luc.2. vers, 36. dies forfan(uos tranfegit. Certé diícipuli, reverfi in Hierufalem, dicuntur fuiffe Jfsmaylóz à mj ispd. femper in templo, Luc.i4:«3. Nil ergo abfurdi ftatues, fi dicas, etiam ceenaculum, S nr vae uS ovrer AG. 1:13. fuiffe in templi ambitu, Alias etiam dicuntur fuiffe&«5 eo zexopóvr Qu. AQ.3: i, 6a. $3. Nec foli, fed vum mulieribus(num fais? 1Cor.9: 5. aucnum notantur illze, quee Jefu fuere focize? Matt. 27: 54.61. Luc.24:10.)& Maria Matre Jefi,& cum fratribus eji: hocefl;cognatis ejus, de quibus fupra cap. 1v.$.103. 104. 104. non intelliguntur illi; dequibus Matt.cap.13. vers.55. Illorum enim tres inter Apoftolosjam nominati funt, Aa: 13. fed alii cognati; quos plures Dominus habuit. loh.z:5, Aves fcire,quid in cae. naculo egerint? vide Luc.24:$ 3. canentes( benedi.entes Dominum, A& v: Y4.. eposuaprepss TÜ GpigtUy i Ey TI d'iisQ... $.4. In illisdiebus fzrgens Peerus in medio difcipslorum, quitunc aderant centum viginti, A&or, r: 15. confilium aperit de eligendo in locum Juda Apoftolo ex llis, qui omni tempore una cum illis congre[Ji erant, ut ficret cm Ulis tefus. refus re^liouis Domini, AGor, 1, 21,22, Tales fuerunt feptuaginta illi, de quibus Luc, 10: 1. 17. 19,20. Ex horum forfan numero electus eft novus Apoftotus, Notemus, Apoflolos exflitiffe /e/es refurreciiouis Domini, confer Luc. 24: 48. Fvs vero effote teffes borum. Aor, v; 8. Et eritis mbi martyres, A&or.2:32.. Hunt Jefum[ufcitvuit Deus, cnjus eres nos fumus teffes, confer Actor,3, 15. 5, 32. Et quidem Jeftes«ypoxty erpotroyisityws"Gro GU Sw Att 10» 41. Teftes eorum, quee viderunt AGor.26, 16.& oculis[Fedlarunt loh, 1, vers, 1, adeoque «i1577) Luc,1, 2.& qua audiverunt 1lohar 1, quod audivimus, AGor.22, 1$. eris p $$ tpjt Apoftcli oft a'cenfte onem[cu tedeunt Hietofo:ymam, Afcendunt in caenaculum, ubi il lud? Petri con(ilium de elige do novo Apofiulo, 332 DecOyGattbia forte electo€9' Pentecoffe. Cap.VTIT. lib, ipfi ad omues bonr/nzs cozum, qua vidifli& audivifli. confer Aor. cap. 4. vers.20, Nec tantüm teftes ref recionis, fed&?(00 aei man trav) Petr, Cap.s. versi, Imó& omuium, quee fecit m regione Judaeorum& Jerujalem A&or. 10, 38.39. Teftes«óc? Aui A&or.3, 31. fà me dp mus, ACor.22,1j. Quare& reflati funt teflimcnium Sefu Apocal,1. vers,2. p odwaud AGor.a, 33 iUa utres(TT(90 xvers Tpuuy, 2:1Tnnag,8. Soreelettus$.5. Sifluntur duo, Dominus,«agdioyrzew invocatur,dantur fortes, cecidit fors fuper '.— Matibiuan qui annumcratus eft undecim Apojlolis. AC.1, 26. lta ci td'exa maAwtdpors dudiua. De fortibus diximus lib, vi. cap, xv.$.42-- 46. Pemecoe,— 9.6. Propeerat dies zemmoc se lllo folebat offerri munus novum, patiis azsmus,id quod fiebat quinqrage/ mo die poft oblatum manipulum. Lev.2 3, 15.16. unde hoc feflum veru. e 5 dicituradjettivo tranfeunte in fubftantivum. De illo fefto;& illus fignificatione eginus libr. 11.cap.x1.$.67.68.9$. Manipulus umbra refurgentes Jefu; munus novum defcendentis Spiritus San&ti fuit, quinquagefimo die ab oblato manipulo offerebatur . munus Novum, Quinquagefimo die à refurre&ione Domini mittitur Spiritus, e Mo Cm$.7. Quumhic dies adeflet, erant omues unanimiter€i G ww tna, AGor.cap.2. yt, vwaubi?— Fefüivuserat ille dies, opus in ilo ncn fiebat. Levit.23, v.21.. Omnes, num foli Apoftoli? Cl. Beza teftatur. im duobus veruffs codicibus additim fuifje. oi'Amóg exei AMpofloli, Putat felis"Apeflolis propriam ele banc Spiritus Sauli mij'ionem, qua pofiea vefertur, Oportuiffe illos nova Ecccfee quafi duodecim Patriarcbas futuros, peculiari quadam inaugurationis forma conjecrari, Sed cur non adfuerint& illi, quibus praefentibus Matthiasele&us erat? cur non& in illos defcenderit SpiritusSan&tus, qui poftea in alios etiam homines ita defcendit, ut hic& apx5?. ACor. cap.to. vers.44.44. 46. 11,15. Ador.cap.19, v.6, certe Joel praedixit effundendum illum fuper omnem carum. Erant omnes iusSupadir concorditer, una illis anima, unum cor, A&or.4. Y,32. una fpes, fiducia, oratio, vorum "I C23 Cons 7730 C»y) 7m mons 7n Pfalm. 1353. v. t. Erant«ma, inunoloco, unoconclavi, forf:n in rem; /c quod die illo feftivo frequentandum erar, Id fi ita, vere Chriftus jnéhes eff Rex in monte[anzlitatis Zion, Pfalm.2, v.6. 1n effufioneSpiritus eft unctio Chrifli, A&or,2, v. 33. 36.& plenius impletum id quod eft Hag.z. v.7. Implebo banc. domum gl;ria, vers. 9. Major erit. gloria. domus bujus. peflericris pra prima, Quanta enim gloria/ Dominus gloriz ad templum[num venit, Malach.cap 5. vers.;. Et Spiritus Domini, Spirizus gl. rie 1 Fetr:cap.4. versa4.. in illo effufus eft, Certe fuit loeus amplus& publicus, in quo hoc factum efl,convenit illuc t«rba,& capilocoillo potuit. Actor, 2, 6. Necobftat, quod dicitur vers.z, Implevit 3 eine» domum, Nam& templum dicitur 6i2- loh. 2,16. Matt.21,15,. Et LXX. Interpretes tum zempliantum conclavia, quz erant circa templum, aut in aziio femi, ita inlgniwnt. Jerem.36, 10. xg dye) iroceir Bapsy 6v mu FiCAio Aoyus Itu, 6 onto xuetv, C ürzo yauaeiw, In Hebraeo eft yv303 Pa3u»3 wv 73: Tafüint res— 9.8. Etexjlitir derepente écalo[onitus, ut rucvtis fatus violenti A&or.2, vers.2, Fatum pues(glo id mane, circa borcm tertiam diei, ACor,2, vers.15.. quse noftra matutina nona eft Eafar laus dem horá Chriftus crucifixus efl. Marcas. vers,25. Illa una ex horis erat, quae precibus vexati, impendebantur,— Horá enim rerzio,, féxra, nouá convenire folebant Judaei ad orandum, Spiritus gratie& precum in hora precum venit, Eadem datus eft horá,quá ablatus Chriftus. Exltitit autem dero fubito, nemine tale quid exfpectante ,. inió forfan nec Apoftolis fcientibus, didum erat illis,€. 7 croANsc OG Spip, Aor cap, t, vers. Sed nec Defonitue celo totam domua implente. Cap. VITI.Lib.s. 323 nec hora illis dia, nec dies. Nunc venit fubit?, non oblivifcitur promiffionum fuarum Dominus, Ita& de adventu Domini dictum, Mal. cap. 5, vers, 3. CORDDY& fubit veuiet, Etiam novi(fimus die; fuperveniet ajqvidY Qe, 9x aayi; Luc.cap. 21: 34.3$« 9c xAtmTM, 2, Petr. cap. 3: Vers. 10, Venit ex dpavé& celo, SpiritusS.€ calo ej, coelum thronus illius. Ideó& fymbolum advenientisSpiritus€ celo quafi exiit. confer Matth. 5: 16, "dperti funt cali, y Spiritus defcendit, ut columba. Venit autem sx Q- fouitus, Buccina 'dat fonitum Hebr cap. 12: vets, 19,«4a edA1y 5 G- 9o, clamorem, vocemclaram, & laté perfonantem, Spiritus vocem claram per torum mundum emillurus, fon t-«m ante emi(it, Alias&»x- de fama dicitur, Luc. cap. 4: vers, 37. Non fuit autem tenuis fonitus Tp P7100 PW vox aura. tenuis 1. Reg. cap. I9: vers, 12. fed ut«oii; flatur, non qualis in hominibus eft& animalibus Aor. cap. 17: vers, 24. d; adi Qulu«gj exvoloà xd(x. arir(n feu amvolic Buajas flatus violenti,& quidem d:pspouSonc ruents& defuper lati magna cum vehementia, ut igitur in aére flatusexcitantur,& deorfum feruns tur,& vehementer tellurem pervadunt, ita colo fonitus hic inftar vehementiífimi fla tus defcendit, Non fuit hic fonitus naturalis, qualem faepe in aére& terra& filvis obfervamus, fed talis, qui Spiritum advenientem praenunciavit, fine voce quafi aclingua clamans, Spiritus, Jebovab venit, Ante Eliam cüm Jehovah tranfiret, przeibat venzus magnis& validus pYm r5" FW runpens moutes, frangeus Petras, ante Dourinum, 1, Reg. Cap, rp: vers, 11, HicanteSpiritum venit flatus vehemens,"YU 70V avo T eavGupa69», ut ita dicam& Job. 12:8. Quid autem hic fouizu:& vehementiffimus flatus? certe Jignificavit, Columbajin cujus edq defcendebat Spiritus Luc. 3: 22. notabat& durd axípajoy & xxfapir& capdor, Hic fonitus inftar vehementiffimi flatus notavit Spiritus potentiam, efficaciam, vim purgandi, recreandi, refocillandi,imó& omniprafentiam, Q euoiEuay, & vocem latiffimé perfonaturam. Pofentiasinquam, Venti enim rumpunt montes,frangunt petras, hifcere faciunt terram, radices arborum evellunt; altiffimas; faepe turres& fortiffima dejiciunt moenia. Efficaciam, venti in intima pervadunt corporum, in imis terra operantur vifceribus, Vim purgandi,venti funt fcopae telluris; verunt aérem, terram, domus; vecreant infe&os zeftu folis;& fitientibus funt quafi potus, Omviprefentiam venti totum terrarum orbem pervadunt, funt loca, in quibus raró pluit; imó& non pluit,nulla funtloca, ubi non venti fufflant, euve£éavov. Veutus, quo vult, flat. Joh. j88 Fo. cem, venti audiuntur,? erus dvrd. axes. Joh. 3:8. HacinSpiritumS. applicare facile eft, f. 9. Sonitushic implevit totam domum$«Gr xabápluo ubi edebant A&or, 2: vet. 2. Qui impfe« vi: totam hoc eft, ubi commorabantur& erant, fic Lüc. 24: vers. 49. x«Si e, Matth. cap. 4: 16. onum, à Aa: 0 uabipipO- à exirq. Poteft& de fitu corporis accipi. In conventibus enim federe folemus. Et deinde vers. 14. dicitur, g-23e 5 eiegQ- eor Gictrdexa,€ fede fua quafi furgens. Tota domus, ubi eraut difcipuli, hec fonitu plenus fuit, forfan&(G^dbn$rón Q., AGor. cap. 4: vers. 31 An&extra domum auditus, certó affirmari nequit. Quod dicitur vers, 6. jiuopAons 5? dpariic 720116 id Graeca Scholia de 5o illo accipiunt, Incertum; certum autem imprimis in domo conventus Apoftolici ventum hunc feu flatum flaviífe, f$. 10. Et vifa fant illis, à-ouv aci: nimirum Apoftolis, hoc eft;apparucrunt,(1.Cor, 1j:vers 5, 6,7. onn pa. Matth, i7: 3. Marc. 9: v. 4. AG0r.7:v, 2.) s etu ?A&esa, dijertita lingua, hoc eft, foccies&: figurae linguarum difpertitarum€: diverfaum, eset cropàc inflar ignis; adeoque ignez flamma& faces, linguarum divifai:m formam& G4 habentes, A&or, 2:3. Lingue notarunt donum loquendi, divifa lingue SS A doVifz fne il| s linguz diviíz,ut gnis. Et impleti funt*pititg Sancio, £t iacepe3ont loqui hingass aliis. 324. De Spiritus S. effufionz. Cap.VIII. Liba. donum varias& diverfas linguas loquendi;. ignis efficaciam fermonis, lucem veritatis, zelum igneum, 732 Supului dyamlu aliaque dona in fan&os effundenda dehotavit,[. gnis ille dicitur fedilfe p&a Vxacor aus fuper unumquemque illorum, videtur vifibiliter fuper illos confediflc, aut fi non de fitu, accipiamus de permanficne, ita Theophyl, izan. v4.6. Notatum, donum fan&is variarum linguarum,&c. perpetuo manfurum, necab ilisauferendum, confer Joh. 14: v, 16. fva pSin ue par eic 3 4jova, confer vers, 17, mcp i» Ud xà ik fea. Num.r1 124.24. dicitur quieviffe Spiritus fuper 7o. vi103,'3O* RM Y233771 2 propbetarunt,& uon addiderunt, Semeltantüm prophetarunt, & non addiderunt prophetare, Ergo Spiritus propheticus non(emper quievit fuper i]los. Ignis fuper Apoftolos ceufe dit,& perpetuam donorum permanentiam denotavit, Alii verba hacc de ipfis Apoftolorum linguis accipiunt; vi/z funt illis divifa ling ut igni hoc eft, lingua illorum deprehenfze funt quafi ignez& divife, Sed vox éxalbie Corporale& fpe&tabile quoddam ciZ- videtur notare, nec dicitur e Onay à euis vile fuut in ilis(cd dV.&» avis vifx fuu: illis, Ipfi Apoftoli& fan&i viderunt linguas illas igneas; fuper fe fedentes. 9. u.. Prout vif lingue, Adr drnvtee mvedpaQ- aia impleti funt omne; Spiri1s 4n», AGor. 2:4. confer AQor, 4:31, Noneft cogitanda corporalis impletio, ut urceus aqua, vas oleo, hydria vino impletur; fedcollatio plurimorum& abundantiffimorum donorum Spiritus Sancti.'Tunc implemur Spiritu San&o, cum donis ejus implemur. Jam ante acceperant Apoftoli Spiritum, erant enim fan&i& vocati. Sed nunc 1tà acceperunt, ur ante non habaerunt, acceperunt zx x uéspu. Joh. 3: 344. fluviorum infar aqua, Joh. 4:14. 7 138. ut ety ser, omnla doceutem Joh.14: 17.26. ducentem momuem veritatem Joh, 16; 13. imo& ut cperantem i illis Aézov(o: plac Adyor raras, «ieiY, yaeicjux(R. iejaudTOY y Grepoaipaa(a. dvaguemv ,. ayedpyretav Us 2 Aoosáv, uluga» 530v. 1, Corinth. cap. 12: vers. 8, 9. 10. Dicuntur& ante fancti impleti fuiffe Spitu Sancto. Mich, cap. 3: vers, 8. 7m mn nwN n2'nw52 VAN Ego fum plenus robore, Spiritu Domini,& de Baptifta Angelus,& Spirita Sando implebitur Luc.cap.t: vers. 15, de Elifabeth.,£z impleza eff Spirita Sauco, Luc.1: 41. ita& de Zacharia. Luc. 1:67. Sed omnis hzc impletio longe fuit infra hanc, qua hic conüigit Apoftolis,cujus refpeQu dicitur, noudum erat Spiritus Sauciis, Joh. 5: 19. inde quicquid Apoftoli fecerunt, locuti funt, fcripferunt, idomne ex&irzic criuuaT O- dais, Ita diciturdePetro, Aor, cap. 4:8. deSan&is AQor. 4: 3. deStephano A&or. 6:8. deSaulo Actor. 9:17, 1319. Inde Chriftus dicitur, à& eds er mn aepo. Ephef. Cap.1: 23. confer 4: 18, afcendit, io eh usn GO mtu. Quod hic dicitur, Diplzti fast. Spiritu Sauclo dicitur alibi, éséz«ev rua(9 a1» EX murus AOL. IO: 44. 11115. 7^0. G aridus d5ior VT aUrw: Actor, 19: 6, à Jyopix T ertiuaT Os dois GontyuT) V3(x trn, AGor, 101 44. 46. G aisUna(o asy tAaCcv, AGor.10:47. confer A&or, 19: 2.£umsucieses à aux: d. ACOr. n: 16. confer Joh. 1:33. Matth. 3: t1. 5. 11. Impleti Spiritu, j£ Aaxav iron venu ceperunt legt linguis. aliis, A&or. 2: 4, id dixerat Chriftus, Marc. 16: 17. Lnnis lestzütim novis, Et quidem multis& plurimis, adeo uc multz ille nationcs,quz tunc aderant in Hierufalem, audiverint quilibet[qui illos v8 idYg dae zu Ar. Cap. 2: vers. 6. confer vers, 8. 11, dxsoPAD AaAstror anii$ Aperipzt: 2*0esaj, ltaautem locuti funt; ur G'«vida idid'u au( ve pO ROG Spiritus dabar illis el:qiti feu ejfari ,' Aor. cap. 2: vers,4, ne putemus il. los confuse& fine difcrimine diveifarum linguarum voces mifcuiffe, confudiffe & pro De difeipulis linguis loquentibus, Cap.VIILLib.s.— 325 & promifcue ac fine ordine enarraffe, quinimo ut eis Spiritus,linguarum autor,& hujus multiloquentic effector, dabat;h e.jubebat,movebat,& impellebat;ita loquuti funt; nim, ut opportunum erat, loquuti funt cum accedentibus Parthis parthicé 5 cum Phrygibus phrygice,& fic porró, Hoc jam,fi quicquam,mirum eft& inauditum, Homines Galilei, natura rudes,d5eauuaGi Q idi?) AG, 4:13. nulla antecedente inflitutione,nuMo exercitio, fubitólinguas alias,& multas,& perfecta diale&o incipiunt loqui,Tria docet Plut.in libro de educatione,debere concurrere ad felicem profe&tum,qdaw naturam, udbwow inflituionem. dcvwow uítim, Horum unum fideficiat, virtutem mancam efle, addo et eraditionem, qas 49 dto ualíetuc ruQAÓv, pannis d'ixa dictus Urmic, davit; xoete dipoir ate ^&, Omnia hzc deficiunt Apoftolis. Nertura;erant enim érudiore gente, Znflitutio; erant pauperes& pifcatores, Exercitium: fubitó enim incipiunt loqui, Quare eo magis hic miremur omnipotentisSpiritus miraculum.llle pofuit os bomini,Exod,4:1.llle fecit matos loqi Marc.7:57 MleApoftolos variis linguis loqui.Fuit cempore ilorum,& docuitquid loquereutur, Exod.4:12. quibus vocibus loquerentur,& qua diale&o, Extru&oribus Turris Babel cnfiadiz labium, ut non intelligerent vir labium feu loquelam proximi fui, Genef.u:7. Exftru&oribus Ecclefie, qua cum Spirituali perpetuo decertat Babel, non confudit linguas 5 fed novis dedit loqui linguis; ut non tantüm fe intelligerent invicem, quod jam poterant fine novis illis; fed& ut intelligerentur exteris quibufvis& remotiffimis gentibus,adeoque intelligerentur omnibus. Magnum fuit confundere labium, majus eft novis fübitó linguis imbuere labium; deftruere domum minus eft, quàm edificare, Minus etiam unam linguam confundere& in alias defle&ere;quam in unum fübje&um multarum linguarum fcientiam& loquelam uno momenro infundere, Quantum malum prior illa confufio attulit; tantumbeneficium hoc linguarum donum peperit& adduxit. Confufo labio homines funt feparazi& difperfi.Genef.u:v.8. Reddito& multiplicato labio difper(i funt recolle&i, Joh. v1,v.52. Ita impleta prophetia Zeph, cap. 3.v.9. Tunc convertat ad populos YVW23 CDU. labizm clarum,& perípicuum, illisque intelligibile. Imà & EL28:t1.. 7n fanis abii, D'TIN nom& liugua alia loouetir ad populum bunc. Mul. tiplicatio linguarum gentium imprimis fuit beneficium, non potuillent vocari, nec Evangelium illis annunciati fineilla, Exftitit etiam infidelibus in frguum. 1 Cor. 14. v.22. Inobedientibus autem Judaeis in damnum; quibus Deus ne in lingua quidem illorum dignatur loqui amplius, $.13. Peregrinior hic efl Erafmi commentatio; quz tamen etiam antiquiorum eft, Probabilius et, inquit,-dpoflolos[na liugua. fuilfe locutos,& miraculo faclum, ut neam non intelligeret, ac fi[uam quifque linguam audiet. Addit. Eundem bominem eodem tempore diverfis linguis loqui ,. implicat contradiclionem. Sed textus clare dicit, ipfos Apoftolos cepiffe //4: linis ali, ur Spiritus dabat ILLIS effari, vers. 4.& 6. audiebant unufqeifaue propia di eJIo loqui VLL OS. confer verf. 8. Qusmodo nos audimus quilibet propria disl do n 174, inqia niti fumme. Si auditores linguam Apoflolorum miraculosé intellexil'enz, non audiviífent im propria, fed in aliena dialecto, in qua haut nazi erant, adde vsrf 17, A«A gvrov awvav(i; sueripai: y^ueraj:, Deinde f. ita elfer, ut vult Erafmus, mirz ulum nullum in Apoftolis fa&um effet, fed in auditoribus, id quod& Gregorius Naz: inzcnus innuit in fermone de Pentecoíle, 2xeívo:, inquii, 38 U32Nor dv em Y ausisov i c A0)d rav(9 Davus To enim modo e[fet magis andieutium, quine Apoftolorum /oga:uriu» iniret, Viguit certé illo tempore linguarum donum. A 1, 10:46. 19:6, 1Cor.iq:vers,18.. Gratiae age Deo meo, omnibus vols tuagts zhiesa]; AaAas, $s j Et Erc'ini connues: 18ti0, »6—Derebus in Pentecofle factis, Cap.VIII. lib.s. Et promiffio Chrifti exítabat. Marc,cap.16. verf. Ag. y2oesaj; AaMsun, Neque,ut putat Erafinus, eodem tempore& eodem habitu diverfis linguis locuti funt, Sed ut occafio tulit,& multitudo fe illis obtulit,& Spiritus illos impulit, cum gracis grece,& fic porro, locuti funt. Magnalia$.14. Sed qua fuit materia Sermonis? Loquuti funt&' ucyaA ea GO Se magnalia Deis Dei. A&or.z.versat, hoce(l eximia illa& mirabilia, quz fecit à 4u2ràs Luc I V.4.9. Locuti funt Deum in carne manifeflatum, Spiritu jufl fi: atum y elwaelis vifum, im gloriam afJumtum,. y Vim.cap., vers, 16. Annunciarunt 4 éri£reyrizg es ens 0 ne c6, xg) chó axoAuTonuAOy(opinar GO 2:5. Ephef, cap.3. vers.8. 10. qu.e auris non audivit ,ocu.us non vidit, 1 Cor.cap.z.vers.9. Si quem juvat magnalia audire, is adeat Chriftum; conf(ideret illius Deitatem, hamainitatem, patfionem, gloriam. Ibi videbit amorem Dei incomparabilem, juftitiam immutabilem, divitias inexhauribiles, fapientiam profundiffimam, In wiyflerio enum Dei Cbrijii[unt omues tbefauri fapientie& ceguitionis abfcondii Col., v,3. Etiam hoc miraculum maximum,| Homines rudes, illiterati, idiotze de magnalibus Deiloquuntur, non meditati funt, non diurna cogitatione conceptus formarunt; fed ex tempore, éx G«9 aea rvy ol e, 6x GO. a ogasiux de rebus tam fublimibus, omnem cogitationem excedentibus; verba faciunt eximie, decoré& ad convictionem audientium. Vetuselt Proverbium. ze(& za^a,. Difficilia, qua pulchra, longe funt meditanda, qua bené dicenda, ài«v(go idtos Y. Ay av rois ey spetas ad bxdiupyiss eiai aiigatiy sU óSey dpzléov, eU cma rang ior igi, eidvrur, Plutarchus si do». Extemporarei Sermones[unt pleni mita facilitate(y levitate;, nefciunt ubi incipiendum, ubi defmeudum. Magnus ille Pericles à populo ad dicendum vocatus, fzpé renuit, Aé0v, dsdi(axlQ- civaj, Demofthenes Athenienfibus idem poftulantibus aliquando refpondit,$ swr(,pa;. Spiritus Sanctus, Apoftolos ita hic erudivit, ut& loquerentur bené nec meditató; ut loquerentur de fublimibus; quz non congefferant ex aliis voluminibus, Igitur hic fa&um ut eft Matth,10: 19.20. non eflis vos, qui loquimini, Sed Spiritus Patris vefiri liqui£ur in vobis, Multitudo$.15. Quum increbuiffet rumor, effe viros, tot linguas loquentes, tam grandia diconvenit&(entes, euusA9«(5 A80 convenit multitudo xg) cuuvxuSu(y confufa eff, A&or, 1:6. flu upet. Pret puerunt omues Qj snirati fant, verf. Curt 1. 4Indiebant quilibet propria dialecto illos loqui, verf.6.. 2, Noverant illos; qui /cquebantur, e[fe Galilzos, verf.7, quae natio in exigua eratexiftimatione. Joh.1:48. 7:32. 3. Audiebant illosloqui, non trita, nec vul. garia, fed Dei magnalia. verf at. Variz nae j.16. Erant autem in Jerufalem bomines, ex oui gente qua fub celo, A&or. cap. 2» dones in. yerf.e.. 1. Hago: Parthi, alias dicti&x£6vajoi, fuerunt origine Scythae, Sed ad Medos jeru:slem, confugerunt; uade à Scythis r5», hoc eft, oi duyudsc dictifunt, 2. Midi, Media Parthize vicina eft, Metropolis ejus& éxCa(zra, 3.'EAaui7), 1ta dicuntur Pzrfz in facris, Ef uv. ni.& ipfa Perfia ELum. Ef 21:2. 22:6. Jerem.25:25.. 49:33. 34. ab Elamprimogenito Sezbi. Jofeph dpyaitA, libr.r, cap. v1 1."EAuAQ-'EAvjxt wu; ewépouy vui dpyUe y xavbamo, Elymus, Elymaos, e quibus Perfa initium ceperunt, reliquit. 1 Maccab, cap 6. verfi, dicirur Rex Antiochus audiville, óri'Exupa]; y v8 artpridy Gov mu; idv EQ. m^sre, dpyupio qa) aeuo) Elymaida e[Je Perfudis civitatem, divitiis, auro& argeuto celebre, 4. oi xa(gindvres Tho Mi(yro(uuiar, Mefopotamia, regio majoris Afize, uéev dió diuo«(xjuv, Euppaw xa) Tp G-; adeoque ita dicta 2m 69(vuCiCisor B,"ut habet Strabo libr, 16. Diony(ius Afer in src laudat Mefopotamiam, quod df producit m [m De variis in Jerufalem nationibus. Cap.VIILlib.s. 327 duit«vdpàv, hoceft, dvgpamu» qisiw naX clu x4) 4Save(guw Quoi bominum progeniem pel. berrimam, Q immortalibus familem, 5.'I«daíav, Suntquilegunt"Irdíay, 6, xazmadvxis», Fuit regnum olim in Afia porentiffimum, cujus incolae dicti o-xammadéxe& oi xammudoxes, 7. móGv,. Alii Cappadociam minorem, Ponticam di&anfs alii terram quamvis Ponto Exino adjacentem intelligunt. 8.'Aziay minorem nim, 9.$puyiay, De Phrygibus proverbium eft, Pbryx plagis emendatur,(y, fero fapitunt Phryges. Yoy. vrajsdpuhMar, nomen hoc habet Sub rarior qu^av, fuit enim illa gens colluvies variorum hominum, pay d'y Tiytoy x Tpoias CUraxoA s OvC4vrOr, ut inquit Strabo. 4. AnyvmGC, 12.(4 píps$ Mín; P xy xupivloo, xupirn eft metropolis totius Cyrenaice,»;C/a eadem eft, que Africa, Hic Libya Cyrenia intelligenda, olim Pentapolitana di&a, à quinque egregiis urbibus in illa fitis, 13. oi émidnaerriclonalo p44 spite, pira. infula in mari Cretico hodie Candia, Incole illius à frequentibus fabulis mendaces audiunt, 14."ApaGs, Duplex Arabia, felix& deferta, Omnes has gentes in duo diftribuit Lucas genera,"reduioi v« xd)«pociAuQi. Judei nonex gente, fedex religione& prima origine,— Profelyti, natione Pagani, fed religione& circumcifione facti Judei, Horum omnium linguas Apoftoli momento uno didicerunt loqui. A&or.2: 9. 11, Judaei olim inter qualitates requifitas in Senatore$9 Sanhedrin etiam hanc pofüerunt, ug 70. Jinguas noffer, X cCyavacymm nap»yam DnN^D"ya nn2n»yom nbp NA NONI"n3oa3 rac join'e0 nyno"nno«nn sov DUo Noncollscant in Synedrio magno nift viros procero, fapientes, afBe&labiles,(& fenes,& callentes feptuaginta linguas, ut ne Sanbedrin indigeat interprete, Alii tamen id ita reftringunt, ut ad minimum duo fint, qui 7o. linguas calleant,& unus, qui intelligat,— Tales Jabne quatuor fuiffe, Rabbi Eieferem; Rabbi Jofuam, Rabbi Zübam,& Simeonem Tbemanitem, Sed quis credet Judaicis fabulis? $17. Obfervemus obiter 1, Quanta urbs fuerit Hierofolyma, intra cujus moenia tot exterz perno&tarunt nationes. 2. Quomodo Judei per totum terrarum orbem fuerint difperfi confer Jacob. 1: 1. Gic duda, quA dic(i; àv c eRuavopa. confer 1Petr. v; 1, Joh. 7:34. num vult proficifci eic qb dfe aucpav, nqà didis uem voc"EJ war. 3.Quomodo verbum fuum impleverit Dominus Deuter, 30: 4. Congregabir te ex omuibu populis, quo dijberfit te Dominus Deus tits, Si fée depulfus tuus in extremo celorum inde colliget re, inde[umet te, nec oportuit ad implendum hoc verbum, ut omnes domicilium fixerint in Hierufalem& Judaa fufficit, quod illuc quotannis, aut nonnunquam venerunt. 4.. Ita veré dici potuit, "Apparuit gratia Dei f.ilutaris mnibus bominibus. $18. Videntes& audientes Apoftolos Judaei& profelyti diverfimode affe&i fuerunt, quidam dixerunt. T/ d» 95e 7«G eirag, Alii. Vino dul pleni funt, Aor. 2. v,12.13. Putidum cavillum. lrrifor eff vinum, tumultuatar ficera Prov. 20:1, viuum. aufert cor. Hof 4: vers.ii. Cicero, Qua autem in caftris(vino commentatio e[Je oref!? Athenaeus, rQ- xg) pesca(e. eie Xpporóvluo Iva CAM Infanire facit[anos quoque cota vini, Sapteulia vius osiuibratur, Evidentiffima Dei opera calumniari mundo proclive eft, Sed& ipfi h: zalumniatores nolentes& nefcientes; imó mentientes verum dicunt, Fino dula pleut erantSanüi Ceifeivi; fed illo vine, quod novum bibitur in vez» cloro Matt.a6, v.i.& in menfa Servatoris Luc.22, vers.3o. dequo elt Efa. c 5 vers 1, Venue(9 erite, Jine arcto 9 ffne pretio, vinum d lac. confer Zach.o: 7. Et latabitur eor eorum|"? 323 s! viuo, Prov.9:2. Sapieutia 3 TI2DD. temperavit vinum fuum, verf. 5, Bibite de vino, qsod temperavi, d$19. PeCavillantue Apoitolos, A 328 Deloci Joel 2: 28. explicatione, Cap.VIII. Lib.s: Peuce—$.19. Petrus ut calumniam depellat,furpit, negat, illos u«3Vew. Effe enim boram mede,— zertiam diei, A&tor.2; Vers.1j, quabonum virum jam user turpe eft... Sed boc efl, inquit quod diclum efl per Prophetam Joel, A&or.2: 16. Aperuerat Chriftus difcipulis fuis mtl fem, ut intelligerent Scripturas,Luc.24.vers.45, Spirituseffufus docebat illosomnia, Inde Petrus tam fubito tantus evafit Orator& Doctor, Igitur Joel in loco, quem allegat Petrus, de miraculofa hac effufione Spiritus San&i vaticinatus cft. Ita autem ille cap.2: 28. 23 72 oy"MY DNCTBUN 127708 7'm?. Er erit pofl ila efandam Spiritum meum in omnem carnem, tona redis, S20. Doff illa, inquit Joel; aut Dominus apud Joelem.| Praecedit cap.2:23, Gas apccs dete Filii Zion 5 nam dedit vobis Dodlorein ad. juflitiam, vers.27.— Et cognofcetis, quod in medio Ifraelis Ego, Ergo poft datum Dominum,& habitantem in nobis effufus eft Spiritus, Mittitur Filius, mittitur Spiritus, Sed prior Filius, pofterior Spiritus, Galat.4. vers.4. 6. Imó ob Filium& per Filium, daturSpiritus, Imó Spiritum dat mittitque Filius. Hazcverba itaextulit Petrus, Et erit&(ic ior a(guc napi; in pofiremis diebu. AGor, 2:17. Tempus apparitionis Filii in carne dicitur 67 io drov 7 inspiv Trev, Hebr. ya, roRila.— CDin DYanN2 Efacz: v.a. 6 adpepin 99 ooive, Galat.4, vers.4.. Fiuis vifronis, Habac,a, vers,j, CO CPU"TIN. Jerem. 5 1, vers, 33. Ergo& Spiritus, qui poft Filium venit 6v(is"sis Spulpus venit. Tres, ut ita loquar, venerunt ad parandum& introducendum Regnum celorum, Prior Johannes Baptifta, Matt.ri. vers, 12. fed ille non fuit nifi merus fervus, à dv&x 7 5c Joh. 3. vers.31. Pof? ilum venit Jefus Johan.t, versat, Rex in illo repze, Ioh,:8: 36.37. Poft Jefum Spiritus: Paracletus& Dolor in regno illo perpetuus, qui,quia in ultimis diebus demum effufus eft, dicitur antea nondum fuijJe. 1h.7:39. AG.19: 2. Spirium$21, PT Spiritus eft, qui promittitur,& quidem'TR Spiritus mew, Spiritus Dei; »*»".— isSpiritus, qui incnbuit[uper adttas Genef.cap1. verf.2, qui feciz omnem exercitum cali Pfalm. 33:5. in quo celi pulchritudo funt Yob.26: 13. qui hominem fecit Iob, 3 3:4. is, inquam, Spiritus, qui cum primo mundo difceptavi? Genef.6. vers, 3. cum quo Mofts egit detecta facie 2 Cor.3; vers. 16.17. qui fletiz in. medio Ifraelis. Hag. 2. vers, j. confer Num. vers.29. qui/ocutus efl per Davidem, 1 8am.23. verfa,& per Prophetas 2 Petr, Cap,t. VeIS,2 I. qui Santos duxit in terra plauitiei, Pfa]n.143. 10. quem petierunt a fe nen auferri. Pfalm.c1. v.13. Is,inquam, Spiritus promittitur, qui non eft virtus aut qualitas Dei; nedum San&orum, fed perfona diftin&ta à Patre& Filio, wuum cum illis 1 Ioh, TRA Deus cum Deo. $.22. De hocSpiritu itay effundam, quis? A54 6 9«ic, ACtor.2: 17. Deus Pater mittt, Galat.4: 6. loh,14:16. Deus Filius mittit, aipdo aiviv lohaG: 7, mittit cg. 67 4762; loh.15: 26."sorgt T z4lipa. loh.14:6.. Pater mittit, ut Spiritum Eii jai, Galat, 4. vV.6, Dicitur& alibi effundi, Efa.44. vers.3. p3N elfeudam Spiritum meum fuer fe men tuum. Zach. 12:10. 2BU.(& effuudam Spiritum gratie, confer A&or 11:16. B2 alSácsdre, Varia obferventur locutiones, Spiritus non tantüm dicitur effzzdi; fed& miii, Ef.48: 16. Et nunc Dominus mifit me 37! confer Ioh.14:26. 16: 7, Galat4:6 Dari loh,14:16.. Alium advocatum dus opiv Zach.g: v. 12,. Etiaun bodie alterum ipdicem EY) ZUM reddam tibi. E(a, q2:1.. Dedi Spiritum meum[uper ilum, confer Num.11 vers.29. Fenire, loh, 14:26. quum autem venerit Paracletus, 15. V6IS, 7, 9x, euge.) VeIS. Bs x9)(96v éxeiv(,. Decidere, AGor. 8: 164 nondum erat. faper uium illorum Vhaezlons, confer A&or,10: 44. 1X: 1f. decipi, Actor. S: 15. omoes AdRem ara«210r, ACT 19 2. € Effundam. De Sp. Sancti effufione deque ejus donis. Cap.VIII. Lib.s. 320 Rom.8: 1f. Joh.z:5;9. Nimirum Deus dat, mittit, effundit. Spiritus venit, decidit, Ecclefia venientem, delabentem, datum, miffum, effufum, accipit, Spiritus eft donum s fed voluntarium donum, fponte veniens, Deus, tum Pater, tum Filius, eft dator hujus doni, Sancti accipiunt hoc donum, Non indecolligenda Spiritus minoritas, fed potius concludenda majoritas,& cum Patre ac Filio zequalitas, $. 23. De effufione Spiritus autem nunc agimus. Res liquide proprie effanduntur, velut aq4a, 1,Sam, 7:6. Et bauferunt aquas 12DU"I Gy effuderunt. Thren. 2:1 9,"9B 3? C2!22 effuude nt aquas cor tuum, P(alm, 22: vers, 15, ut aque ejfufus fum, Imo& igus, Matth, 3: 1 1. Bazricq nds& vei, Genes, 19: 24. Et Domin fecit pluere onn faper Sedom fulphur y ignem, Cogitemus, Spiritum, qui effunditur, in facris 244a dici Joh. 4:14. 7:38. Et fecundüm quofdam etiam Joh. 3:5. i£ 04wr Q- x9] avebpar Q«, ut fit$v 4a dvoiv, Imà& cum igne comparari, Lingue, fymbolum ejus, quod operaturus eratin fanis, vifze funt écei avpí; A&or, 2: 5. confer Matth, 3: 1, Paptizabit vos 6 amio uai dip xg) arvet, ut& ibi fite 4f. Aoi, Agit in modum aqu Spiritus, hoceft, vi irrumplt, cogit Deo corda immorigera, purgat, recreat,letificat,& iesus, quisquilias con« fumit, frigus expellit, amorem infundit, qui fortis, ut ignis; lucet,illuminat, Deinde& vocabulo effufronis notatur abundantia Spiritus,non mittetur guttatim, non parca manu, fed effundetnr, dabitur ex&x uésps Joh. 3: 4. confer Pfal. 68: 10,^|2D 771222 COU: $. 24. Cum Spiritu dicitur effindi, uon eft cogitanda corporalis effufio, nam Spiritus corpus non eft; fed Biritualis, nec effentia effufio, quam coelum& terra non capit, queque omnia replet; fed Zonzr;m, quae Spiritus S,&«p&, copiofiffima communicatio, Ita eft A&or. 10: 45.& Jyopez donum Spiritus S. effufum efl. Aor, vu zi7. abd Volo dope dedit illis Deus ut nobis, Ephef, 4:8: dediffi uat dona bominibus. Effandam Spiritum mesap igitur eft, abundantiffime diftribuam dona, qua Spiritus meusoperabitur, Petrus, éxyeu Qu P. arridjaarós un effundam à Spiritu meo, AGor, 2:17. hoc eft; à donisSpiritus mei, Spiritusenim in feeft djspi«, nec in ups dividi poteft, nec ita datur à Spiritu, ut Chrifto à difcipulis dabatur 9 ueAiesíu xneiu, Lue 24:42. $.25. DonaSpiritus funt varia& multa, Sapientia, prudentia confilium, fortitudo, coguitio, timor Domini, à quibus donis Spiritus dicitur Spiritus fapientia,&c, Ef. 11:2, lmà quia illa dona funt multa, dicuntur£z(z' avelua(z. Apoc, 1: 4. cum amy tantüm& idem fit Spiritu, 1, Cor. 12: 11. Praeterea à vario ftatu, quemSpiritus S, fubire docuit, tum fervitutis, tum libertatis, idem denominatur«vtüjas JigAelac Rom. 8:15. Gc aveüpan ieu 6iex5, 2. Cor, 3:17.& uobiciac Rom, 8:15. Praeter hzc, funtalia adhuc dona ,. Prophetia, frequentia vifionum,& divina fomnia, Omnia hecdona fuerunt olim data fan&is, polluerunt enim fapientia, confilio, fide, timore Dei,&c. In media fetvitutegavifi funt libertate. Joh. 6: 34.35. Imó libertasfuit, fervirecum lubentia, nam hoc eft liberum effe; facere voluntatem& praecepta Dei libentér, Etiam olim fuerunt Prophere, qui futura funt vaticinati,& de praefentibus hortati,imó& de abfentibus locuti, llis cognizus eft Dominus V N93 in vifroue, ad illos locutus efl coni in fomno, imo& 778 ON PB /sad o5, ut Mofi fecit, Num. 12: 6.7.8. Nihilominus dicebatur 3píritw nonderm e[feynon acceptus effe, uan veniffe, non mifjus,nec etfufus elle. Non ergo fuit, quamvis fuit. Fuerunt dona, fed parcius,& quafi ex menfura,& cum defc&tu ac onere;fuit libertas.fed cum fervitute,fuit a(pe&us,fed cum velo,fuit introitusfed cum excluftone,fuit fatietas,fed cum fame; fuit veri» tas,fed cum figuris; fuit corpus,fed cum umbris, fuit pax;fed cum inimicitia;fuit fides,&c venire debebar fides; fuit charitas, fed cum fiia;. fuit remilffio, fed cum chirographo; tt uic in omnem &«atncm, geneficia ef* ffi Spi it.s phetabuut, fumamus hoc nunc de Prop Senctt, 3o— Deloci Joel. 2: 28. explicatione, Cap.VIIT. Lib.s. fuit notitia, fed cum ignorantia; fuit juftitia,fed& xavaxexwns 2 Cor 5:9. fuit lztitia, fed & ooa; fuit gratia, fed& ira; Rom.4::15. neque d'idvzac a, 6 dd iZasiC. 2 Cor .3:10, Deinde& fuit eysgarcia; fuerunt vifiones& fomnia, Sed revelata paucis, non omnibus; & futurorum, non praefentium bonorum, $.26. Spiritus promittitur elffundendus, hoe eft; dona ejus,tum extraordinaria, tum ordinaria,maxima copia proinittuntur,& quidem carni ,1mó oui carni. Per carnem intelliguntur bomines, qui€ carne conftant, Genef.6;v. 12. Corrup:t omnis caro viam[uam Deut.5: 26. Num quie ttlla caro; 30392"E03 qua audivit vocem Dei vivi, Pfalm.és, verf.3. O audiens orationes^ ad te gimus caro venieut, Zachar.2,v, 17. Sileomnicaro coram De», Neccarni tantüm, fed omui carni, Au ergo nullus homo eft, in quem Spiritus S. noa effufüs eft? certe Pharifzi,& quotquot Spiritui S. reftiterunt Actor, 7:1,& Ecclefiam Apoftolorum perfecuti funt, haut illius fa&i funt patticipes, non locuti funt linguis, non prophetarunt; nonfomniarunt fomnia; non viderunt vifiones, quomodo ergo in mcm viruen?. quia yoeic dfa c«^ic fne difliuioue in omnem gentem, tribum, fe xum, linguam, conditionem, Non in folam familiam Abaronis, non in folam tribum Lcvi, non in folam gentem Judaicam, non in folos viros; non in folos liberos; fed in omnes fine difciimine, in fifics, in filias, in fenes;in juvenes, in ferzos, in fervas, 1n Judaos, in gentes effufus Spiritus eft, jx Oa Iud a] e, Vds SAN au$ vx Eri d(Os, sd dope i dg dpzev xg) 93A v, oinnes enim unam funt in Chrijlo Jefu, Galat.3:28. omnibus vl isl dvedv Uze£ Oel; Aor. 11: 17, Obfervanda hic reflrictio, fub Vet, T eftamento Spiritus etfufus eft, fed non in omne gentes enim fuerunt 5///ies telam utorum promiffioui; adeoque& Spiritüs promiffionis Sanéti, Fuit etiam ibi diftináio tribuum, Levitica fola divino cultui fuit deflinata,familia Aharonica altari. Circumcidebantur mares, non faminz, Nec omnes in beneficiis divinis eandem habuerunt partem. Hac differentia nunc tollitur. Spiritus in omues effunditur. Ergo debuit tolli cultus ceremonialis, fervitus umbrarum, familia Aharonis, diftin&tio tribuum, inimicitia gentium, ut impleretur, Spirittim mcum e[Pandam in omnem carnem. j. 27. Effufi Spiritus hzc beneficia narrat prophetia, 1. Fiivejhri cr Tili.e vefirae prohetia extraordinaria, qua futura pradicit. Certe ita fadum, dpoflli, Judaeorum filii prophetarunt, Actor.20:29.30. 27:21. 1 Cor.2:6. 2 Thzff.2:4. 2 Petr 2:1.2, 1]oh.z.verfas.z2. Apocalyphs Johannis eft liber propheticus,;dgabas fuit infignis Propheta, A&or. vi: a8. zi... cum illo venerunt plures Ioghra, t pido, Aor. 11:27, In Ecclefia Anticchena erant complures ayegie vap ed) did ase AQor verfa. Judas& Silarerant eyzz572j Adtor 15. verf. 52, Viri duodecim Ephefi eycegávier AGor.tg:v.6,. Vinci Pauli& o Jidizues, Spiri tus Sanctus JiqaaprdpG x2 ciu, A.20:23. Philippo Evangeliftz erant Filia Virgines quatucr apo griecaj. AGor. cap. zi: Varf. 8.9. 2. Senes fomnia fomniabuat, juveney vijiuts videbant. VidevifionesSasli feu Pauli, A&or.g: j--7. con&r A&or.26:19.. AQor..v. 12. A&or.16:90.. A&or.18:9. ACtor.23:1 1. Aor. 22517.. Actor 27:23. confer 2 Cor.i2. verf. a, vAei(guas eic oa Ceelas C omunAdden zvens, adde verf;2.3. Petri, AGor. capi» verf.19. A&or.8: i1--17,. ACtor.12:7--9.. nauis Actor 910. Correlii A&or.1o:verf.j. cbauuis Apoc.1: 10--18.. 12:1--4. Et totusille liber,quid narrat, nifiejus pzua(z? His adde denum linguarum& miraculorum, quo Apoftoli& Evangelifte, aliique fantti eximie polluerunt, Actor.3:vers.6.7.8.. ACt 8:613. ACtor.g:v.33.4c* A&or.14; 8.9.10. AG.19ul. 20:9. Loja. 28:3.8.9. AG, 16:ver( 18. Er ut de /ervis ctiam veri tas conftet. 0One De Spirit. S. beneficiis ex parte manentib. Cap.VYILlib.s. 22 Onuefimus fervus Paulo fuit tvaesc-Q. Ep. ad Philem. vers. i1. Ioannes Marcty AC. Va: 2$. fuit Pauli& Barnabae Socius ac Vmrwpérnz, AC 3: s. Timotbeus fuit Pauli famulus& swvi*5:, ACtó: 1, Rom.té: z 1, $.28. Idem Spiritus, preter hecextraordinaria dona, operatus eft in illis dona ordinaria,majora quàm Sanüti olim habuerunt, Fuit in illis Spiritus prati(y precum Zach, 12: 10. Rom 8. vers.15.. uoSeoia: libertatis, glcrise potentia ydileslisus vPetr.q:tq. 2/Tim.r. vers. 7. Spiritus zapdeNl e Joh. 14:16. deser cui ibidem vers, 26. ódn3ov eis mar Th dAiberay loh, cap.16. Yr. 3. in ills damas, Abba, Rom.8. versi. Galat.cap. 4. VCIS. 6.: . e.... Beteficia $.29. HicSpiritus effufus in Apoftolos marer cum Santis omnibus, etiam poft Apo- situs ftolorum tempora, e? di sva Ioh.14: 14... nou enim Dominus illos reliquit. orpbanes, Aoh, q272m I4.vers.18, quinimo Spiritum S effudit fuper nos umts abundauter Tit, 3.6. Glorie femper, fintDei Spiritus fieper 0$ dvazads?) requie[cit y Petr.4, v.k4. uuclio quam acce; iflis ab illo,|n vo- queomuis bismanet, 1loh.cap.z.vers,2 7. Spiritus meus, oni fuper te non recedet à te, ncc à[emine tuo, Pon nec à femine feminis tud, a nunz in feculi, Efa.gg.vers.22.. In quo obfipnatl effis in diem redemtionis, Ephef. 4. v.30. Dona quidem illa linguarum, efficaciarum, potentiarum, vaticiniorum, vifionum, fomniorum cum Apoftolis defierunt, Conftitutá enim& ordinatá Ecclefiá, ligato dracone, vi&tis rebellibus, debellata mundi pertinacia, non illis amplius indiget Dei populus; que ipfa fuerunt e exeioy non tam Gic zig esent, quàm(ric d'rigoi, 1 Cor.14:22. At ordinaria llla dona manent, nec minuuntur, Pax, gaudium, gratia, fupplicationes, filialis clamor, gemitus intercefforiales& ineloquaces, Rom. 8: v.26. Teítimonium filiationis, fides, fpes, charitas,&c. Imà& manet«yepnteia, manent áp:5e1;, manent&vó7ria, Nonut arrogemus nobis, futura praedicere, remoti(fima vaticinari; aut ut dicamus, familiares nobis effe àxcdse« aut videre nos non vifa, audire non audita: imà nec;'ut fomniis noftris, tanquam indicibus voluntatis divine innitamur, id quod hoc feculo nonnulli prefumentes, fe ipfosaliofque miferé fefellerunt 5 fed eatenus manet ayog»r eia, quatenus verbum propheticum copiose in nobis habitat,& ex illo licet omnibus judicare de praeteritis; pronunciare de prafentibus, fpemque conciperede futuris; imó& quatenus Propberas facit Deus nos, hoc eft, in fcripturis propheticis duoac ss potentes( ACor.18. v.24.) ut ex illis Chriftum, va9/uafz illius,& dófas & mici» demonftrare potfimus ad omnem confcientiam.| Hzc eft illa eyeeszeía in Sacris Novi Teftamenti decantata, qua eft ec ener Gi; mig eóvetv in(ipm&. cedificationem creden:ibis 1 Cor. 14. vers.2 2. Hoc eyegnriser jubet Paulus maxime Z»As2 1 Cor, Cap.14. Vers.1.5. 6 9 eypiprreser inquit; loquitur aedificationem,($«0: fol ticuem,& adbortaticnem, vers.3. àxxAnaiav oinodwjueéi Vets. 4. efl ueiQov 8 à Maur yAuscai, VES. 5, De illis«coss loquitur 1 Cor, cap.14. vers. 32. Spiritus propbet.r m prophetis[u^jiciuutur, Ephef cap.4q.vers»1.. D-mium dedit Gve pSo oe óAue, QU: 5 ap^pxxs Ephef, cap.z.vers.20, Indificati iu fiindameuto Ap fl lorum(9. Prophberastsmn, Ma Appopiedem eft donum& beneficium praecipue Novi& Melioris Teftamenti& Spiritus S. etlufi fecundüm promitfionem., Licet eniin& fub Vereri Teftamento etiam hoc fenfu fuerint Propbete;quales dicuntur paffim C£'N'22 1Sam.16: 10,11,& CO'N'2z71 793. 2 Reg 2: 3.5.7.& dicuntur fediffe aute Elifam 2Reg.4:38. 6:1.2. Tamen Filii Novi imprimis merentur froUÓ phete dici,[n illis verata promitfio. Efa, cap.54:vers.13. Er omnes filii tui docli Tebove, E Jerem.cap.31. vers.33.34. Non docebunt amplius vir proximum[uum, Iohan.z: Vers.27, Neu babetis opus, ut quis doceat vos,[ed ut eadem unclio dovet vos de vmuibus,| Licet m tt 2 adüuc Petri confilium, x2 De Spir. S. beneficiis ex parte manentibus. Cap.VIII. Lib.s, adhuc fint in Ecclefia Doctores& Difcipuli,«ev Svrec G nami plor, perfetli in Chrifto, quorum f-Jid cibus,& pueri, quibus lac convenit, tamen nunc non habemus catbedram vifibilem, ut olim fuic illa Mofrs, in qua federuut Pbarifai& Sadducai, quorum di&a factre debuit prior populus, Matt,25: 2,3. qui dicuntur habuiffe vàà xaédu,? vetus clavent co,uitioni, Luc;$2. Non nunc funt Sacerdotes fecundüm ordinem Aharon, de quibus dicatur, Mal 2: 6. Labia facerdotis fervabunt fcientiam, legem requirent ab ortejw., Non nuuc ell utbs vifibilis, aut locus palpabilis, ubi fedeant facerdores, levita; judex;quos in rebus arduis 1e24re teneamur,& ad illorum o; facere, etiam fub morzi poena, Deutat7. v.8.9.10.12.1:. fedomnibus nobis, parvis& magnis, juvenibus& fenibus; unus eft do€&or, Jefus Cliriftus& nos omnes difcipuli, unus canon, una norma; Scriptura; ex qua judicamur coines, Lex Dei'eftin medio omnium, plana omnibus& expofita, Spiritus datür omnibus, nulla familia, nulla gens proriffiones privas habet; nemini permiffum eft. dominari Ecclefize, qui docet; non«a7 Gnd, fed x svylvipslu,& ut fervus doceat, oportet, In conventibus publicisomnes, ut fratres,coram Domino Ícdemus, Omnes enim apogszévulu; quamvis& nunc fint donorum difcrimina;& ordo ubique fervari debeat, ac G«pezov& decorum eligi, Deinde& ideo eozsreis nunc abundantiorin nobis; quia quz olim crant obícura,nunc per impletionem func fa&aclaras que antiquis exfpe&ata;nobis funt allata; que olim tecta;nobis funt rete&ta; ut qui ve»£y; hic inveniat voci» 5& hic habeat éxser, Nec epoqu7cía tantüm manet, fed& vifrones ac infomnia manent, Qui enim legit, meditatur, intelligit vifiones Prophetarum ac Apoftolorum, nonne perinde eftyac ft ipfe illasetiamnum videat? Qui qua dara funt Johanni in Apocalypfi videre, examinat& percipit, nze iseundem indc fru&um,;& fenfum habere poteftac fi ipfe omnia illa in ecftaft vidiffet& contemplatus eflet, $.3o. Enarrato Joelisoraculo, altius incipit Petrus exponere caufas,cur nunc, hoc tempore,Spiritus itaeffufusfit; nimirum Jefum Nazarenum, cruci affixum, à Deo refufcitatum, ad dextram Dei exaltatum effe;& 4 Pare accepi[fe promiJionem Spiritus Saudi, & effudiffe id,quod adftantes videbaur& andiebaut. Concludit. Certo igitur[ciat teta domus Ifrael, quod Dominum(y Chriftum fecit Deus bunc Sefum, quem vos crucifixiftis, ACor, cap.a, v.21--36. Accepit promiffionem, hoc eft, i£«eia» implendi illam,4Afceudiféi in altumyaccepif dona in bominibus, Pfal.68; 18. Igitur& dona haec dedit,& Chriflu: Fa&us Sanclum Sanéorum unxit. Dan.9, 14. $.31. Cumque auditores compungereutur corde,& rogarent, quid. faciemus viri fratres? refpondit Petrus, usroig 1, idem Bapz/fle verbum,& Chrifti, Matt.3, 2. 45 17.€£asii&nro tzac Q- uev. lta& fecerat Baprif^a Matt 3, 6, Ciriju5s, Joh.4, 1.3.& difcipulos juflerat facere omuibus gentibus. Matt.28,19. Marc.ió, 16. Z Aie? d'opedy QU. diu mri p. Ita predixerat Johannes, Z/le vos baptizabit Spiritu S. Matt.3, 1t,& promiferat Chriftus. Joh.7, 38.39. Qri credit in me; fin vii€ ventre ejes fuent,&c.. Hec auteni dicla de Spiritu, quem credeutes in ipfum accepturi crant,& nunc ceperat impleri in Apoftolis aliifque, qui quafi primitize cxftiterunt fancuficandorum per Spiritum, Fejira eum, i quit, eff premiffio, Zach.12, 1o. Et effaudam faper dcinum David ,G. faper cives Hierofelyme Spiritum,&c. Et Filiis veflri Efa.44,3. Eflundam fuyer femen tuum,&&[uper progtniem tuam, 49] màn(is eii jounpav(Cy omnibus qui procul hoc eft. gentibus, confer Ephef. 2. vag. Fos qui olim eratis prouti, propé judli effis, di&um enim eft, Joél.cap.3. vers.1. Ejfandam fuper OMNEM. CARNEM. Et Abraamo promiffa JeuediWlio gentium, Galat .V.8. confer versu, uz ingeutes beuediclio Abraam exifleret, ut promi[Jrouem Spiritus actipm f* 7i [ti ei De Petri conctone, Cap.VIII. Lib.s. M peremus,|n. hunc fenfum accepit verba Petri Chryfoftomus. ei(ie elc jauxgav, vro pay 2piy Gic vole,— Si iis qui longé,exftitit promiffio, mult) magis vobis, qui propéeftis, Quos advocaverit Dominus Deus nofler. A&or.2., vers,39. Gentes, qua convería funt, 4 Domino advorate[unt qui vocat generationes ab ante,&(& ui ó& dcs, Rom.44V7. Converfio gentium eft voca?io potens, eft mortuorum refufcitatio, loh, s, vers,ag.& fruGus laboris anima jufll Efa.5 3, 10. V 12,& pats myflerti magni pietatis, 1 Tim, 3, 16. à Chrifto aliquoties predica. 1oh.5,2$. 10,16, 11, 52, Alii exponunt verba Gis eic uaxpir de omuibus longé poft futuris Judaeis, in multas generationes convertendis. Gertium enim vocationis arcanum Petrum nondum noviffe, ut ex attiscirca Cornelium patere putant, Ador.10. vers.28.34. 35. Sed quidni Petrus gentium vocationem noverit; de qua toties Dominuslocutus erat*. Acceperat Spiritüm Sanctum, qui ut alia Domini verba, ita& hoc fecit ipfi venire in memoriam. loh.14. vers,26,"mopwácd ijs vrav( & emovipiv. dperta ejus mens erat, ut intelligeret Scripturas Luc.24, 44. Atqui fzepiffime de gentium myfterio locuta funt Scripture, Nec fecitcirca Cornelium fcrupulos, putabat à36uor apoctpy«SX, gentibus, quamdiu in impuritate fua jacerent, nec à Domino adducerentur. Converfionem gentium noverat, fed non horam,nec modum. Quare moE nitus de illa hora divinitus, venit ad illas dvarrippsros fene ulla contradicentia, A&or.10. Vets. 28. 29. m. H»"" H $32. 4dlis etiam pluribufaue fermonibus teflatus efl Petrus,(y bortatus, dicens, e99"- g, ais ejas : vé d Seas P cusMide(xérws, A&or.2, 40. fervamini à generatione perver[a bac, verba. : confer verba Chrifli, juez srowrpz 4a]|aoi^dc Matt.2, vers, 39. 4 jue dig Q- 4) die- pato». Matt. 16, 4. Marc.9, 19. Luc.o, 41. 11, 29/adde Phil.2, 15.& uíeo ues exeAid; E dieepan fn;,& Deut.j2,5. 9n2nmY py"WW. Adeà malé generatio illa audit. eu9wrs, inquit, Neveniat in confilium illorum anima veftra; in cetum illorum ne uniatur glc- ria veflra. Nam inira illorum occiderunt VN. VIRUM, d iu beneplacito illorum eradica- runt. BOVEM, Genef.49. vers, 5. 6, Ita Patriarcha Jacobus longiffimé ante de horribili fcelere, quod Simeonis& Levi pofteri, hoc eft, Sacerdotes& Levitae, in perfonam Jefu Chrifti, qui eft Fir Dominus Genef.cap.4. vers y, 023. Jerem cap. 57, 53.& fortis ac laboriofus ille Bos, qui agrum Domini, hoc eft;Ecclefiam trituravir,paftinavit;aratriavit, commiferunt, vati. inatus eft,.. $.33. Ut autem promifit Dominus Efa. cap. 5f. vers, 10.11, 4 pluvia,&c. frc enit Ad coneioverbum meun quod extbit exore meo 5. uon redibit illuc. p". inaniter; fed faciet, quo de- converfe tet leor,( faciet fecundare, quo mifi ilud; ita poft hanc Petri concionem factum, Audi- mille anitores zeuivo; libenter accepto fermone ejus, iCasilidnav baptizati funt. 5 nec pauct 5 fed mz. eyoctrt2u(Gy addita funt. ilo die auime circiter ter mille, AGor. cap.z. vers. 41, Addit funt, Ecclef; nimium,& coetui confitentium ac invocantium nomen Jefu. AGor.2; 47. Dominus aporerii cottidie v3 éxxAneia, Dicitur& addi Domino, ACtor, 11, 24. apocvrtn VQ. raris m) wvelo, confer Aor. cap.s, vers, 4. Quantum luciua unius concionis? ita»enedictio Domini facit ditefcere fine moleftia, Fuere forfan inier hos, qui paulà ante clamaveraat, gaupooy, cavpocor, Ita hee primitiz Ecclefie fuete«x. cribu natioH nibus;$3 wavric£Üva; Y(mà Y vpavóv ACtor.cap.2. vers.g. Ita ccepit iapleri prophetia i Efa.cap.4.5. vers.5.6.."Ib oriente adducam[emen tuum, ab ocideute vugregabo te. DiO0 eam dquiloni, da, d AAnflro ne cobibe. 4dduc filios meos€ longinquo,& filas meas€ finibus Jerra, tt 7$34. Per 34. Declaudoin templo à Petro fanato, Cap.VIII. Lib.s. Tenos& 1o—$, 34. Per idem tempus afcenderunt Petrus&& loannes in templum ad boram precationae Cowaa MH nam AGOr 5, 1. Tres de die erant precationis hora, Ter£ia, quz noftra nona, Judzis iti.tum ad dicta ZZ PY22D precatio matutina cujus inftitutorem 4braamuin laudant, Sexta, que np 4o. noftra duodecima, Judzis di&ta COYWYY nobn precatio meridiana, cujus Au&orem lfia"m um dicunt; Nona, qua noftra pomeridiana zerzia, Judzis di&ta D'3*y nan precatio ve. Jf ertina, quam à Jacobo ordinatam fingunt, Tres has precandi vices Daurel in ipfa obfervabatBabylone, Dan.6:v.11.12.14.— 7Mabom:dan:s referunt quinquies in die precari, 1. In diluculo, 2. Orientefole. 3. Meridie, 4. Inter meridiem& vcfperam,|«. Occidente fole, Dcvotiores verà duas alias adhuc addere precationes:.In vefpera, 1*. hora Li poftocca/um folis, 2. Circa mediam noctem, Frequentabant Apoftoli templum, in quo acceperant Spiritum.Orabant de more Judaorum, qui intenti erant converftoni infirmorum,& ipfi obfervantes morum patriorum, An hic afcenfus codem die fit fa&us,quo Spiritus effufus, incertum, Dedit autem occafionem maximo miraculo; quod excepit illu. fliris Petri concio, Peifanaur—$,35, Sedebat anre januam templi vir claudu ex utero matris, Flunc apprehenfum Pe. £auh— verus dextra mant,[urgere jn|Jit 8c ambulare in nomine Jefa Chrifli Nazareui, ut ditum, ita factum. lege A&or,cap.3. vers,2--8. Tale quid& Paulus egit in Lyjirz, Attor, 14. vers.8.9.10..; dit id omuis populus, Gc obflnpuit. Aor, 3, v.9.10.— Magnum certé hoc miraculum. 4 féczlo non eff auditum, quod. quis aperuit otilos vo22:5 e Smp loh.cap.g, vers, 32, lta nec yos yeyermpsou pedes, Defe&tus, quos à nativitate habemus, nulla ars, nulla medicamentoium viscortigere valet, Petrus uno verbo defc&tum hunc aufert, Mirantes heroicé alloquitur, Quid, inquit, afficitis nos. ACor, 3:12, Petrusegerat;& Johannem à communione operis non fegregat; quia unus Spiritus utrofque impleverat, Jefu, Dei vrais Puer, filius, fervus, à vobis zraditus, abuegatus, occifus, refüfcitatus, à Deo Patrum noflrorum gloriicatus efl. Aor.3. vers.13 14a.[n fidenzmiuis ejus buncquem nojlis& videtis, tespéoss. confirmavit Nomen ejus,& Fides, per illad, dedit buic iuterizatem banc ACtor.3. v.16.. Nomen Jefu, hoceft, authoritas ejus& poteftas fecit hoc, Imà fides per potensid nomen,| Haec eft illa fides, quae montes transfert 5. nec finit quicquam impo[Jibile, Matt.21: 21, Luc.7: 16. Imperfecta illa erat in Petro, cum ambulare vellet in mari; ideo& coepit mergi, 2u5 27:6, ei: ví idiga(gs Matt. 1.4, vers 30.31, Nnnc perfecta fa&ain illo; claudum fecit ambulare, Inde facta digretfione, monet auditores; Refipifcite& cowvertiminiut deleantur peccata xef/ra, lta ventura tempora ava-JEos refrigerii, & mittendum fecunda vice v aycreenpuz airov Inc», lege ACtor.3:18--26. nequeenim omnia exfequi licet. pad Sm— 6.36. Fa&um hoc,& fermo hic multos ad fidem Chrifti adduxit, Er madri, qui aschliades— diveraut fermouem, cvediderun!&& e flitit numerus virorum circiter quinquies mille, AQot.4. quinqué.— vers.4, SedPetro& Johanni vincula accarcerem peperit, Sifluntur Synedrio, Rogantur, in quo nomine(9. potentia fecerint boc, ACtor. 4. Vets. 1, 2,3. 5. 6,7. Petrus Spirit San&o impletus, Nomeu Je[a Nazareni depraedicat, Nequeenim ín ub ali effe euvuerur. falutem,nec animae,nec corporis; nec temporalem;nec aeternam, Actor.4 vers, 8--12, Hanc Perrus& to» Petri& Jobannis, hominum&9gaujd ro xgj idiáro», quos& noverant fnije cum Beju, hannes capiontar fed. sra ppnoiar experti 5 hominemque 7 v9 ipamreujtror videntes, nec quicquam babentes evrapeu fmur. v, liberos illos& integros dimiferunt, additis tamen magnis suis, ne lvquereutur aut docerent in nomine Sefa. G. xa3ó^v,— Refponderunt illi,/ jnflum eft coram Deo, voli magis au[custarequam Dev ,j«dieate, provocant ad propriae judicium confcientia, nec iniquam £A Ei p" Ms De Feclefía unitate€9 concordia. Cap.Vllib...— 335 iniquam obedientiam promittunt, Non po[funus enim nos non loqui, neceffitas nobis loquendi impofita eft. Vocavit ad id Deus, mifit Jefus, cogit veritas, F« mibi, ni evangelizem I.Cor, 9: 16. lege AGor 4,vers. 13-22. Reverfi ey: 85 idiuc, unanimiter laudarunt Deum,& petierunt, zr daret fervis fai cina omni paribefra loqui fermonem Ya illi orantibus(GNiba à ré Q qva[JAtus efl locus in quo eraut, c; impleti fuut Spiritu Sano, AGot» Cap. 4, VetS, 13- 21, 9.37. Numerus credentium, divina curante providentia,& operante potentia, au» Numerus gebaturcottidie, AGor. 2, 47. Ft Dominus addebat, qui falvabantur, cottidie Ecclefia. upebatur A&or, 5 14. Magis autem adjiciebanur credeutes Domino turba virorum(y. faminarum. couidie. Aor. 6,7. Et Sermo Deicrefcebat, Et multiplicabatur numerus difcipulorum in jerufalem Valdé,«Xie a* Gy Ge aj. iepéeov mrüxwoy v9 mig 4 multus autem populus Sacerdotum obe- dizbaut fidei, Ygitur& eSacerdotibus multi nomen dederunt Chrifto, 5.38: Horum credentium eximia fuit unitas& concordia, Erat illis 5 xapdla x4) 5 uaiasittodox uia cor(Sj anima una. AGor, 4., vers, 32, Erantomnes Vi 9 au. ACtor, 2, vers, 4.4. rum& con. de die in templo A&or. 2, vers. 46. intenti«9» dus«jd 9urgónov doctrina Apoflolorum, cordia, qi integrum diei nzn ce[Jabant docere& evangelizare«fum Chriflum, A&or. y, vers, 42. Et inagna potentia reddebont teflimznitm re[urreclionis Domini A&or. 45 33. 404 T1 xomoviet xg) T3 xAaci T dore GC commmnioni ac fraclioni panis, euchariflici,«4g) vaje eyorwxals precibie Aor 2, 42: Haceftvita vere Apoftolica, qualem primitiva Ecclefia egit,&& nos imitari decet, feduló inhaerere doQrinz, communioni, panis fradtioni, precibus. 1. Tiro. 4; Vers. LU. ay/otzs 09 dvavogd, vw diduskaMiq 1. Tim. 4, v. 6.&v apgspopfo e qo Aóo0 d mig, C d xaNi: did'arzaMac 2. Cor. 9,13. dipEatorre 9. 2v Vi v6 mre AérwTI P oxoivvia; eig au TUG xg) eic«cdv(as, Phil, 153.4. gratias agens Deo Vn cn xeivovige iux) ec Q ivayy0uas. confer Philem. vers. 6.. Hebr. 13, v. 6. smovíac à inNavlaved, Rom.i2, 12. Tj aycossuxf mposkaprepu rs; Col 4, a. TW aportvys myoszapripeire y ognpopeve Tt;€ aUTU CV ivy aegri. $.39. Vitze autem faa iliaris hanc tenebant rationem, éyoy&mai(g goi. babebant 0». Omnis illis muia communia ACtor.2,44. 4:32. qua nimirum falva honeftate& pietate& commu- compose nia haberi poflunt; bona nimirum,& facultates,€" eic 9 imapyóvrev. dund C ero 1dlov sgros& pofévaj, neque enim qui, quam facultatum[uarum quid proprium fibi dicebyt eje, Aor. 4,32. fciliones, qui erant po[fe[ores agrorum aut douiciliorem Aor. 4.5 34. vendebau: jjfeifioues xc) TÀ$ Uxdpe. Aor 2,45.(€ diflribuebon: illa omuibus, st quis indigebat bid. confer A. Cap 4, VerS. 3j. Ita non erat éd; vic y aues egenus quifquam in illis ACor. 4» 34. Sed habebant, unde frau;erent p nom domi, Cy fumebaut cibum.& d'yaMuded Zj ddeMami xapdiac in exultatione Gy Jonylicitate corda, A&or. 2: 46. $.40. Tdc Tiuu5 preti autem TJ aumpacxeplpev venditorum agrorum& domuum Preria vendi. afferebant, 3, iribey a e2 145 idus T) 9oogóner(y. ponebant ad. pedes Apoflolcrim AG. bant Apofto4, Vers. 34. 3f. hoc eft, illorum curze tradebant& adminiflrationi, Illi enim wxcrer tis, eracil'aie miniflrabant menfis A&or.&, 2. hoceft, cuil betdabant,quz ad vi&tum necefíariaerant, lta& docebant,&&^ fisrixa curabant, Ita imprimis legitur fecitle Levita quidam Cyprius genere, vendito quem habebat, agro, jefes, ab zipofl. ls cogmoszivattts BapváCac, hoc eft, déc eveguodovoc filitis confolationis, A&or. 4, Vers, 36.37. BapraCas enim eft aut quafi«D 72 per fyncopen pro PNDTU; fiveeftà t«:23 propberavit, quia prophetantium& docentium eft Tz«aA€»; autab Arabico 77123 hortari, ut dc avg kA dietos fit filius adbortationis, aut à Syrorum«23 coufólatuts ell; cujus tertia petfona futuri eft 223, Let& Au polus Ánz* pia& Sapphirx; fcve 16 cafligatus, Inde timor jn omues, 36. De dolo Anania[éveré caftigato. Cap.VIIL Liba. & fepe habet vim participii pracfentis, ut N'22"I2 contrate N23 72 filiu confolazs, Hic Bainabas exftitit ingens columna in domo Dei, Ad&tor.cap.g.vers.27. 11:22.21. 14. 15 125.26. $.41. Subdolé hic egit vir quidam Ananias, cuim Sappbira uxore. Is. po[fe/fionem vene didit; fed à pretio aliquid occultavit; nil minus videri volens totum attuliffe, Aor, cap.5. verf.1.2. Id Petrus ut opus Satanz metiebatur. Cur implevit, inquit, Satanas cor£t. Ymà dicit id effe, 4:066 6 ersus G d547;& paulo poft,«iso mi 5id (NB,«0696 nunccum accufitivo venit. Ef, cap.$7: v. 11.&«óso pes. mentita es mibi, 2 Reg.4.vers.16, uà dfa sien vho d'uAluo cu ne mentiaris ancillae tuts nunccum Dativo, Píalm.?9.vers.34. eo AaGid dsdeonat. Si Davidi mentiar. Píalm:78.v.4o. yaery zTuy epu avi liissa.[ua mentiti funt ei) denique id dicit zeqacai G' m€wtua G0 svpiv, A&or, cap.5. vers, 3. 4. 9. Quis adhuc negabit, Spiritum Sanchumeffe Deum, quum, qui mentitur Spiritui, mentiatur Deo hoc mendacium, hancque tentationem,& vir& mulier, fübita morteluerunt, Ananiasquidem, auditis Petri fermonibus«es ii Au£«. cadens exfbiravit ACor, cap.s, vers, q,— Aliquanto poft intervallo fimiliter ma. lier vers.1o. Non Petrus fecit illos mori; fed judicium hoc fuit Domini, Pradixit quidem mulieri, Ecce pedes fepelientizm virum tuum ante januam,(5 ejfereut te, vers.9, ad quz verba illa flatim exf]iravit, verf. 1o. non tamen ju(fit illam mori, ut pofteà Oor. cam juffit refurgere. Actor. cap, 9. verf. 40, fed divini tantüm judicii, jam jam immi. nentis, nuncius& vates fuit, Non parva autem hzc fuit Dei feveritas, qua in initio Evangelii uti voluit& oftendere, qua mala immineant 6j; detur d 929g, E(t Evangelium A249«a3a55;, fed& in illo revelutur ira Dei& celo,[uper omem bominum impietatem veritatem detinentium in. injufiitia Rom.cap.r. vers. 18. Id faciebat Ananias, in mendacio veritatem detinebat, dicebat fe totum pretium afferre, & uioQ- 7i tantüm afferebat, Mendacium& hypocrifin& ementitam pietatem odit Deus. Putant nonnulli Ananiam non mentitum tantüm; fed& /acrilegium commififfe; quia voto totum agrum Deo confecraverat; adeoque violato voto facrilegus eva. ferat. Sed de voto illius nil legitur. Si autem Uff? ob incauté attredatam arcam vita inultatus eft 2 Sam, cap 6. verf 6,7. Et tot usd civium Berfcbzmefcb percuffi fuat ob infpe&am illam 1Sam. cap. 1. verf. 19. quidni merito Ananias morte luerit mendacium, non hominibus, fed Spiritui, fed Deo fatum?* Doceamur hinc 1. Veritatem occultare eft Spiritui Deo mentiri, qui Spiritus veritatis eft, 2, Omnis oftentatio in exercitiis pietatis, opus Satanze eft, 3. Hominibus poffumus imponere non Deo, 4. DileSio debet effe 2 puro corde,& confcientia bona, 6 fide non fila. 1 Timoth. cap.1. verf14, 5. Externum opus non zftimat Deus;. fed adfectum cordis, 6. Et viri& feminz ob fceleraluent. 7. Szpé poenas in hac vita irrogat Deus, ut in futura parcat. 8. Mors improvifa& fubitanea fingulare Dei judicium clamat, 9. Sub Evangelio haut licet impune peccare. $.42. Magnus timor cepit fotam Ecclefiam,(y omnes, qui audiverunt judicia hae, A&or.cap. 5. verf. 5. 11, dpoCiiv. G. iumeoeiy eit y ega; Su0(vr Hebr, cap.1o. verf,31. 1mó«wr Aorzay cüd'tig bróAua xol aou,«(pis ceterorum nemo audebat[e conjungere Apoftolis. A&or. cap. 5. vers, 13. Horrendum hoc fupplicium tantum perculit omnes; ut nemo illorum, qui Ecclefie necdum nomen dederant, in Apoftolorum intrare confortium auderet. T'ota Ecclefia timuit; haut tamen illa delit«az» Apoflolis,& cum illis manere, quinimo eram omuti D De Apoffolortm miraculi. Cap. VIT. Lib.s. 337 4a in Stoa Salomonis, A&or. 5:12, Ceteri tamen facere idnonfi uftinuerunt, à Aaà; popit, its feu promifcua Judaeorum turba ii: duos depradicabar Apoftolos, A&or. 5: 13, accedere tamen ad intimum illorum confortium verita eft. Sed tranfit metus; pena malis funt parata,non bonis. Ideó& Ananize exemplum in Ecclefie exiit augmentum, ua2Acv 2 eyecerite(o anieiiorrez mí«veto, AGor, 5: 14, Timor non pugnat cum Evangelio, cperanda eft f'Alus cum timore& tremore, Phil. 2112. Fivis omis verbi efl: Deum time, Ecclef, 12:12. confer AQor. Cap. 2: Vers. 43. G6 3 edes duxs 4: Alii verbahxc adhoftes Apoftolorum referunt, aci illi cumillis congredi, illosque adoriri non fuerint aufi. 9.43. Multa praeterea tunc portenta d figna per satus Apoflolorum facla funt, A&or. Miracula A« : 2:43. Eratíané prodigium,qued loquebantur linguis quod enarrabant Dei magnalia. pottotorum Prodigium erat, quod in claudo fatum erat. Imb& in Anania, cujus abícondita dete. i^ s&otis. xerat Petrus ,caftipaverat Deus. Sed& alia A 4y2 00 xx etpa 7,0 om eiAov tyiv. AG. E$:V. Iz Iürmi$ vexatà[iritibus impari ex omnibus circumquaque civitatibus alla: ti,& fanati[tnt dcravtrec,omnes, AGor,$: 16, Magna autem in fanandis zegrotis eetri fuit EN fama& év£oyen., adeo ut egroti inlectis à? v4; eAercxc ponerentur, ut veniente Petro umbra tantüm oPparbraret ill;s,. A&or. cap. 5: v.15.. Eadem fuitin illis fides, qua in«s ejucbposev, fi tantizurtetigero vefeu ejus,[20aber, Matth, 9:21. Hi sinbram Petri tantüm defideraut, Ephefii Pauli fadaria c fauiciuzbia imponebant zegrotis, Qj /iterabanzur à orbis, ACot, 19: 12. Ita Deus Evangelio fnpera:teflazus eff figuzs, prodigiis dy variis potentis, Hebr. 2:3. 4.& impletum verbum Chrifti, frer Pufirinor manus ponent, Qj melin[cule, bibebimt. Marc, 15; 18. Memoresautem fimus verbi Petri, 9 idia duoxud n tocsCea, Aor. 3: 12. $.44. Non ferentes hee Judzorum antiflites, Zpcffloles publico imledrt carceri, Carteri in. n A&or, 5:18. fed Auzebes Doinini apertis nzu foribus eduxit ilios, juffitque /ogui in templo duduntus, a verba vite, vers. 12, 20, Fruftra ligant homines,quos Dominus vult folvere; fruftra claudunt, quod Dominus vult aperire; fruftra captivant, quos Dominus vult liberare, Igitur -. nou(2 carcere poftridiey fed in templo inventi fune dceentes pepislusr, A&or, 5: 21-26, Inde 8 uj Bac non cin vislentia(hsebant enim li&totes popali, AQor. 5:26.) cdudi, fifluntuz i vj evosfelo, vers. 27. crimenillisobjedum fuit,quod dozeaut in nomine Jefu, | G fing iineii iE55 fuper gentem velint iz2ya? civ AGor. g:28. Refp. A poftoli, e^edire Deo s decet na; qim boinizibus, Y, 29. confer AGor. 4: 19. 20, Excitatum effe Jefum,exal" tatm, Spiritum ejus datum: harum rerum illoseife uzoropes, vers. 3c. 3 t. JS Sas Judzi haec aedicutes decia prerabie dentibus ffridebaut, veluti fi quis ferra sed imerce. trahic GcdeZgerfi-iendisilisconfilia ineunt. A&or.cap. 5: vers, 33. Sed Pharifam qui- fenteGamads Goal], vir omni populo sima Qe preti fis, Pauli przcceptor A&tor, cap. 22: vers, 3. cat dirai. TJ: exite£o) vi Apoftolis interceffit. Monuit, ut caut? agerert, Exempla citat, Tbeg- tantur, d« cujusdam; qui fe ipfiuu dicens evaj via interiit,& quicumipfo,$e eic edtr, AGor, c2, c: vers. 36. Deinde& Jude cujusdam G.filai, ia dicLus de] tziptiours, vers.37. d de hoc eg? nus fupra cap, IV.$. 112. Idem fóre cum hominibus his, ut intereant, fi epus illoium& confffun ilorum ex bominibus fit, Si utem 6 Deo, forvi id à utfib p^. vcr3, 52.39. Quinam ille Tbezdas fverit, incertum, Quidam conjiciunt, dia itum fadam apud Jofeph 4pycpoAoy. 17. libr, cap. 12, dab Syris. efle rn, inde Jed. d T2), Luc, cap. 6: vers, 16. Marc, 3:18. De hocautem jzida[cribit Jofephus; quod fuerit fils EZeie 7? dryoses Ezech cujusdam, magni predonz, v y- qui »$ Demurmure inter Helleniflas C9 Hebraos. Cap. VIII Lib.s, ui in diebus Herodis peydNoic arvo, tagnts laboribus visus captufve fit. Huncautem Sarum circa Sepphorin Galilaea, colle&a multitudine dvdpov 2uroveoptvor virorum defferatorum regnante Archelao, Énes illius infeftaffe; imo ad regnum Judae afpiráffe, à Zperi iperesora non virtute v 5 QGpitew erani. fid nocendi poteflate, Idem Jofephus dpyawAey, libr.20. cap.2. fub fin, de Theuda quodam loquitnr. Fuit, inquit, 24x vlc avip, Stud, óriuari, vir quidam. prefligiator, nomine Theudas, eypoürue(Aeg eap Prophetam fe dicebat; advóv v* 6 Duuduv Quycágvres Dmoripran 7 xtQaAlw, xg) xoGi(umw en igoróhuuz, Milites Romani, à Praefide Cufpio Fado emiffi, capto Theude ab[ciderunt caput, d deportaramt Hiercfolymam, Sed hic Tcendas ferior exftitit hac narratione Gama. lielis, extulit enim caput,& defiit fub Claudio Imperatore, non ergo de hoc loquitur Gamaliel Rationibus ejus moti Judei dimittunt 4poffolos, fed deiparrie, virgi ante cafligatos, Acts. Y.40. Hületanten— 6,46, Apoftoliabierunt, zalperrer quod propter uomen Jefu digni habiti fuiffent&viua&iva contminelia afiii. ACt.5: 41, nec tamen ceffarunt, docere in templo,( annunciare Jefiti. y.42. Ka fandihi COport 0? 272. iguomiaiam cantarimt portion fuam Ef. 61:7. tyxet&u enim illis, G imp ze: sacre Phil.i: 29. confer 1 Petr.4: 15. f quis patitur, ut Cb ijiianur, ne illum pudeat, fed glorifiet Deum iu parte bac, Mutmut$ 47. Multis iam fadiis dijcipulis& confefforibus Jefu, murmur exflitit 7? Dimgur Gircienfes ay. coo Vas. Lolleuiflarum, hoc eft, illorum Judaeorum, qui peculiari utebantur diabuos ur]:&o, qux dicebatur Hufieuiflica, qui Grace Íciebant,& Craca Biblia in Synagogis legebant,& in Grxcis dilperfi habitabant, adverfus Hebraos, AC 6: 1."Fres quafi erant Judaorum clafles, 1, Judi. Pa^güri, qui hic Ee. 1. dfessept BaCm QR. g. dfgazopa abor.(Joh.7:39.) Hi pofteriores'EJAluig aj Grecien/cs dicebantur. confer Act. 9; 29. 11:20. Materia murmuris erat, óviapeSsopev(s ev vn djauovia. 758 nadwuseAvé a] yipt] aU« óv, Hebr.6: 1, ld ita accipitur à nonnullis, viduas Graecenfium contemtius habitas,& quotidiano adminiflrandorum pauperum labore oneratas; ac fi effet, Jf& 9 dfgnori; 3 xaSnjasene, Tlapiopevi tunc tantundem erat ac xarigeiverG, Alii cenfent, in diftributione quotidiana bonorum, qua ad pedes Apoftolorum cottidie ponebantur,& in allegendo eas ad collegium viduarum nonnihil illas fuiile przeteritas, Inde murmur& contentio, quae mox fopita videtur,. septem vii.—$48. Hactenus Apoftoli iuiffrarant menfis AC 6:2.& quee ad vium, ad diflribuslcàii, tionem allatorum bonorum pertinebant,curaranr, llis obiuti negociis coadti fzpe fueQ9 S«o derelinquere Sermouem Dei, hoccít, mediationem& praeconium verbinegligere, Id haut dg:ecr elle judicant, non«41;:55, non boum, non placitum A&or.6: 2. Igitur communi omnium confen u electi(unt fcptem viri: ilis orantes Apofloli iimp-fuermnt manus 5,& couflituerunt, Vài d aeciac vau Tic; ipli deinceps toti vacaturi crationi(y miniflerio verbi, Nomina illorum feptem-virüm lege Adt.6: f. funt pleraque Oraeca nomina, unde apparet, Helleniftarum in ele&ionz hac praecipue habitam ra» tionem, Eminuit in illis Szepharm,& Philippus Evangeitjia dictus, A&er.21:8, Hi igitur feptem fuere deinceps cconomi menfarum& bonorum Eccleiiafticorum, Sed non menfis tantüm; veüm& c3 J/exoriz G9^.0y« miniftrarunt& miracula multa fecerunt, fuerunt enim«Ajper zryeupudl Oe aiu,€(9piu, rig tbi Q duwdptoc. Act.6; 3,8. runt zz xerlar v A59 h 3" E"* M et.— 5:49. Idcum diligenter Szepbauus faceret,mox habuit sun evi adverfarios€ Judais. ficut, A&tor 6:8.9. qui tamen omnes non potuerunt dvrig iva] fapieutie& JHritui, in quo le quebatur, AGor 6; 1o, Igitur falfcs fubftituunt roffes, qui dicerent y ium loqui verba blafpen De Stephani concione C9' martyrio. Cap.VIII.Lib.s. 339 phena in Mofen.& Deum,contra legem& locum fanchuw, AGor.6:11.13. dicunt illum dixiffe, Jefus Nazareuu folvet locum bunc,& mutabit(a£9w in[lituta Mofis, AGor.6: vers.14. ld fi dixit,non blafphemias fed veritatem dixit, folutus eft locus non ita diu poft, Libertas per Chriftum nunciata ab omnibus inftitutionibus legalibus. A&or.13:38.59. His SNesud;42prv 6:2: gravatus rapitur in Synedrium A&.6: 1». ubi facies eius vifa, ut fides dn geli A& 6: 15. tanta ipfa fuit alacritasfortitudo, hilaritas, qualis Zugeloram efle folet,qui faciem non habent, $.50. Ibi pathetica oratione oeconomiam feu difpenfationem in Ecclefia Ifraelitica divinitus obfervatam enarrat; incipiens ab Abraam, Ij2ac5 jacob 5 inde ad duodecim Patiiarchae, Jofeybi venditionem, defcenfum,& fervitutem pofterorum in /gypto; ibi de Mofe, miraculofa edu&ione,& converfatione in deferto narrat, Promiffionem de excitando Propheta iuflar Mofis,repetit5 feedus de Sinafa&um; inobedientiam populi, vituli fufionem,cultum Moloch,&c. recenfet,"Tandem 7 x«raoreor? i8, introductum Regnum, Davidem,Salomonem,& ab hoc zdificatam domum commemorat. Ibique fermone abrupto acrius in auditores invehitur, Indrcuurcifiinquitycorde d auribu, Vos emper Spiritui [anto refiflitis, Quem prophetarum nou occiderunt Patres vellri. Et vos uun: Proditores& L itroues jufli facli effis.A&or.7: 1--«2. Apoftoli in omnibus feré fermonibus fuis hoc Judais fcelus exprobrárunt. vide A&or.2 Y.23. 3:13.14. V6. 4: 10.$:30. 13: 27.18. Judai exacerbati hác Stephani inveStivà discelor(g vi kapdia. Q Vepuyor(pUc 3d óvs A. 7:5 4StephanusSpiritu San&o plenus,vidir gloriam Deisuelos apertos, 9 jefum flautem& dextra Dei. vers.55.,6.. Mentevidit. Fide contemplatus eft. Spiritualibus oculis vidit, quae aftantium nemo vidit carnalibus. Illi impetu in illum fatto, eje&um e civitate lapidarunt. A&or.7:57.58. In hoc agone invocavit Dominum, ob cujus confeffionem hoc fubibat fupplicium, Domine Jefu, recipe jbiritrem nreum. Ne flatuas illis peccatum boc, AC 1 59.60, Et hzc dicens, évziud 92 obdormivit. lta Stephanus primus omnium morte fua glorificavit Dominum, Apoftoli priores funt caeli Stephanus prior interfe&tus. Lapid.ati»iinter majora Judaeorum fupplicia fuit, quatuor enim numerantur, 31 77Y22 11222 P7wva ya gm ia 73332 ra v"pO quatuor fapplisia tradita fut Curiz 5 lapid iti», uflio, interemtio, quz fit gladio, S f/rauonlatio.De ritibus autem lapidarionis vide,fi placet,Sanhedrin Domini Cocceji.cap.v t. Sed nunc capitalia jam ademta Judaeis erant judicia. Joh.18: 3t. Ergo praeter jus& fas interfe tus ab illisStephanus, Septimo à Chriiti morte anno lapidatum Stephanum docet Nicephorus lib. 11. cap.3. $.51.[20 die exjiitit diny nc pies perfzcutio magna fuper Ecclefiam y quo in Hierof.Dmij. A&or8:1.. Haec dicitur 9a 5 iouSun Vx epo» angnflia orta. pofl Stephanum. A&or.11:19, Non contenti hoftes interfecitfe Stephanum, omne nomen Chiiflianum unà& inlimul abolere voluerunt,— Perfecutoribus egregiam navavit operam j4venis quidam S4:tlr AGor.7: 58. qui Stephani cxdi applauferat, ACor.8 t,& pali teftium caítodiverat, A&t.7: 58. Ortum Sauli,(tatum& conditonem vide AG,21: 39. 22:3. 23: 6. 26:4. Galii4, Phil.3: 4.6. llle perféquutus eff,& vajtavit Ecclcfiain ab ócnepCoAlus exceifve Galat. 1. Y.13,. intrasis in domus, virofque(9 feminas in cuflodiam protrabeuns, A&.8, /er$,3. confer AG, 22: 4- qdyibu T 643v&dYoa azgi Savatu, d'isuiutoy Q«udidWi eic quMaxd; dydyas v: 2 yuudmas, confer ACt,26: 910. Itadum fzviit, multos coézit£Azeqapem, AQ.26: 11.- 2o: rq $.52. Perfecutio adeo vehemens fait,ut non liceret illis effe fecurisin Hierufalem.Igituromues differfs funt pet Judaam Gy Samariam AG.8:1. Galileam, AC,9:3t.. Damafcum& uu 4$»lilius cons Go& martyrium, Magna Ec. cetiz H.erofolym'ta* n3 petíecutio, Sau!us pete fecutor, Illam fecuta eft difpeifio 340 DeSamaritanis ad Chrifium comverfts, Cap. VILI. lib, fandorum, Syriam, ACt.9: 2.21. ad Pbaniciain ufque& Cyprum G Antiocbiam. AQ: 19. Hadenus Tum f.[Otaquafinova Ecclefia intra unius Hierof: olyma muros continebatur: fedebant ibi.4po. &umariulit. féoli j fedebant difcipuli, Nunc perfecutio orta cogit illos exire,& alias oras petere.Ita mi. rabili Dei providentia fa&tumyut /rural lex 6 Zion, verbam Dei exiret ex HierufalemEf 3:3, nàm quo venerunt oj dizwzapters:). ibi evanzelizartmnt vi Méycr AG.8:4. licet initio Judaea tantum AG: 19. fecerunt difcipulos, conftituerunt Ecclefias. Ita in maximum Chrifti ceffit emolumentum; quod hoftes putabant exiturum in illius detrimenzum, Adeó fedeu iu celis rift, Dominis fab[aunavit illos.Pf.2: 4.. Difperfi funt omues,hoc ef; plurimi, eL, 7 Date iov exceptis Apoflolis,AG.8:1. los manere voluit Dominus; ut plures in Hierufalem lucrarentur Domino;& inde paulatim exirent, quo fpiritus illos Juberet, Thilippes E-$53. Inter Gv d/navaghis Philippus fuit non Zpoffotusyam Apoftoli non funt difpervent Sama[l,Íed Evanselis, unasile 227 920€ A0,6:5.. Hic venit eis zóus£ Guapelas in civitatem randi Samaris,hoceft, dizi, Samariam. ACt8: g.. Tota regio etiam Samaria dicebatur, Ioh, D Vers4.5, Civitatem autem Sagrariam acdilicavit Ori Rex Vrael, Illamque Regiam Samariam decem tribuum fecit: quam ante in 7737? habuerat. 1 Reg.tó: 23. Salmanaffar Rex Af& bapt.zail^tf expugnavit,& gentibus peregrinis, Cutbar incolendam dedit. 2 Reg.17:1-- 6. ab iuat, illo tempore Judzxis Samaritani maxima fucre averfioni; imprinus,poftquam in monte Garizim templum, permittente Alexandro Magno, exfiru&um eft. Johannes Hyrcanus captam funditus delevit, Jofeph, Antiq. liba: 18, sexa 7 zéAiv$Ady Sx npe ute fo TYTO, UAM nupma(er wuzao Bpavicer, Herodes Magnus illam reftituit, ornavit,& in honorem Augufti Cxfaris Sebaffeu vocavit, Samaritanos Judxi ad convi&um non admittebant,Joh.4:9. cum Judaei Chriftum maximo inceflere convitio vellent, dicebant,$amarita tues, Diabslum babes, Jol.8:48. Chriftus initio cum emitteret A poftolos, przcepit illis, iu viom gentium wcu abite, G iu civitatam Samaritaram ne iutratc, Matt.10, V. Ipfe tamen cum Samaritana familiarius egit,& cum S.uaritis duos ipaufrt diesjllorumque primi in illum crediderunt loh. 4: 7. 9--30.39. 40.41.42, In hujus nunc Samaritanz regionis metropolim, Samariam intravit Philippus Scptemvir& Evangelifla. Rogas, quid ibi egerit? ixípyeser auvcic? zaigor. AC:$.. Gui v Banaaac G2 5:8, o) Go iripaTs, Jefu Chriffi. vers.12, 1m fecit ibi frgua(' potentias ma;:as. Aor,$: 6.13. daemonia expulit, paralyticos& claudos fanavit, Inde extitit gazditun soe nzam in civitate illa, AG, 7.8. Populus a«fcultavit Philippo,& dizis ab illo, audiebat enim& videbat figua, qua faciebat AG.8:6. wieso crediderit,& baptizati funz«iri y femine, AG.8: r2. Itadue civitates regiz Hicrofolyma& Samaria, primz fuerunt, in quibus fundare placuit Serpues COH Eccdkfam.— E E u moaM.gu,, 9$4. Erat tunc in urbe Samaria Simo? quidam, Magus& preeftigiator, qui dicebat etvaj sara iawszy ut yav,cul hactenus omnes Samaritani,a inigo ad maxitiumsau[cultarant; dicentes, biceff à d'órapuie GO 9«d à usan inagna Dei pozeutia, Act. 8: 9.10.11, Etiam hic Simeon&mig sues credidit,& boptizatas eji y commotus magnis miraculis Philippi, A&,8; 1j. 14. Credidit; at non re70 corde, ACt.8: 21. Perus&lo.— 9.55. Ut in Hierofolyiiis audivernut Apofloli, quod vecepijfet Samaria verbum Dei, mibanses nb ferunt illuc Petram& Jobanuem. A&or.8: y. 144. Mli, ubi advenerunt, ereruut pro ilit, M insa. Samaritanis, ut acciperent Spiritum San/ium A&or.8: 14. nimirum mirabili illo& extramaiz— ordinario modo, Jam habebant Spiritum; qnia credebanz nemo credit fine Spiritu fidei, Nondum habebant, quia necdum linguis loquebantur nec prophetabant, wondumenim Juper quemquam illorum delapfus erat Spizitus s folum baptizati eranz in nomeu Jefu Chrifli Acorn 2De Simone Mago€9' ejus barefr. Cap.VIII.Lib.g.— 241 A&or.S.verf.16.. Nota, SpiritusSan&us illotempore in San&os illabebatur 5 fepe an: acceptum baptifmum: ita in Cornelium Actor.10:4.4.46.4,7. Seepé poft acceptum baptif* mum; ut hic 1a Samaritanos& in Epheftos A&or.19: 3--6. Tuncigitur impofueruut inanus[aper ilios o coperant Spiritum Sanctis, AG0r.8:17. Impofitionem manuum Apoftolicarum Spiritus fequi folebat miraculorum, vide AG.19. verf.6, Aliàs etiam frequens erat manuum impofitio, vide AA.6:6. 13:3. Bené autem Theophyla&us, 4 xem&zixerTO 62 urJgi, 5«dy à 9:0c ipyat«7), Annotemus& hoc, Commode manferunt Apoftoli Hierofolymis, citm omnes alii inde difpergerentur. Ita ex Hierofolyma, ut 6 fpecüla, fpectare potuerunt, ubi miniflerio illorum maximé indigeret Ecclefía. Et ita etiam hic impletum illud Petri AQ,2:38.. Ccuverzimiui G baptizeztr quivis, cy accipietis donam Spiritus Sautli, $.56. Simon Magus viden:, dari Spiritum per ünpofrtioneu manui, eandem i£soiay, simon Maut ipfe nominat, Act,2:19.. fed potius 4'epezv GO 95, ut Petrus vers.zo, nummis mercari gus potettavoluit. Petrus argentsm eje jubens effe iz interitami,(neque enim dona Dei argento funt Sem dsadi' venalia; non acquifita corrpptibilibus iilis, fed pretiofo fauauine. 1Petr.:1849. funtque Sanctum ut plurimum in illis, qui argenzz dy aurum noia babent AG, 3:6.) fetio illum monet refr- pam e pifcere à malitia. A8: 18-724. 5. 17. De hoc Simone ita Theodoretus iu hzrefeon epitome. Sion Sawaritams jo s, ae Magus primus berefeon autor exfütir, Gitta oriundus, Samaria oppido, Ab abitu Petri& simone tc. Johannis ad priffinam reri wralarum melitiouem redit; relidaque, qua jam falutaria fc-*** hereti mna exceperat, Samaria ad eos excurrit, qui nondum ab Apofl lis exculzie[feut, 1t à fiaKpiendrs Apoflolorum dogmatis averteret, 4 Petro palam couviilus, quem divina gratia adverfus ejus furem armavit, quique eum palJhn iufequatus eff, tamen infelici]]imus bomo adver[ari veritati uon deflitit.— Sub imperio Claudii Romam venit; tibi ufque adeó Romanos prefligus fuis Jlipefecit, ut. y aream columnam illi pouerent,. Az delatuseo Divus Petrus ( dummodo verum fit, Petrum unquam Romz fuiffe) deuzdavit eum rarus alis faliaG4, Imo intuentibus, omnibus Romanis, vi precum fuarum ex altif[lio eum loco pracipipen egit, ac miraculi[Ieclatores. ad falutem adduxit,| De Haerefi autem ejus prolixe ibi differit; delibemus pauca. Injitam quandam fupponebat potentiam, quam dicebat uuiverfitatis reram radicem,(y isnem appellabat, Seipfam veró infinitam nuncupabat potentiam, qui Judas, ut Filius, appartijfet y ad Samaritanos, t£ Pater, veuifJet 5. inter reliquas gentes, ut Spiritus Saucius degeret, Feminam quaudam Helenam domejicam fibi fecit, quam matrem ttuicerfitatis verum appellabat,(y per ata ddngelos Qy circhbangelos fediffer, Iu. adea fe apparaiffe nt bouri-ems quita boizo zn eft. c pa][um y cztin baut fit paffw./ Afleclae Simonis imaginem cjus fora Sovis fabricabant, Helue,[pecie Palladis, Hi fufiebant,&& libibunt, voclutique Deos aderabant ,| Simoniauos fefe appellautes, Ex bac radice pullularunt Celobani, Dofrsbeaui, Gortbeni, Masbothei, Adrianifla, Eutychet4, Kanifle,&c. $.58. Petrus& Johannes; dfapazrups JNoot xa] NaNi(zrris v0» AUyov GU nvpra. TEUET/Á Peuus& Iofunt. Hierofolyaam, fedem illam Apoftolicam, unde exierant; fimulque multis Samari- Had tarum vicis Evanoelium nunciarunt. A&or.S.v.25. Sine dubio Samaritanz Ecclefize con- ioíj; am, ftituerunt apesCuríoe;, ut Paulus fecit poftmodum iu Ly/iris, Iconio, Autiocbia. A&ora4. verf.21,22.23. Hic primus quantum 6 facris conflat, exitus Apoftolorum extra Hicrofolymam fuit, uu j 5,59. Phi 342.. De Eunucho à PLilippobaptiz.ato. Cap.V TIT Lib.s. $.59. Philiprus per idcm tempus ab Angelo juffus eft, proficifci X5 ussnuGeiav verfu Cen ster meridiem, A&or. 8, 26.& ecceobviam venit illi vir ZEthiops&uvéy G- Euuncbus; Hebr. Tri Pro ba- prp: quatis& Poriphar fuit 5; adeoque non notat femper exzifum 5 fed& uxoratum, 1 P' Chaldzeus G O'^D fep? vertit«27V magnatenr, Principein Nomen illi 7n/icb, fi vera funt Í Zuge l^jati, Etbiopici referente Damiano à Ga. Nus ferare prius ceteris Chriflianis omni-" bus baptifium ab Emnttcbo Cundaces rezi-& JEtbiopia, cui namen erat Judicb accepimus, Fu- c it d'orde ne dynsfla zavd xw Candaces$ commune id reginarum ZEt£ipic.rum nomen; P quod mattis annis ad illastranfiit; ut docet Plinius libr. 6. cap. 29. Proprium Reginz u nomen dicunt fille L cafa, Eunuchus hic veuerat adoratum in Jerafalem Aor, 8,17." fuitque adeo prv/elytus, hoc eft, qui religionem Judaicam adoptaverat. Nuncin eo erat, l: ut domum repeteret, Lezebaz in curru fuo Prepbetam Efajam 5& quidem 53. illius ca-" put, A&or. 8, 28. 32. 33. Spiritus Philippum ad currum accedere jubet, quo confcenfo, in- f cipiens à pr.phezia bac aunzn.i.vvit ili Jofiar,, Aor, cap. 8, vers, 25.35. Venerunt tan»» dem ad aou. m quan lam, Eunuchus, Ecce aq1.1, inquit, petit baptizari, fine dubio de Ba-» ptifmo in nomen Jzfu Chrifti ditferuerat Philippus, Edit fidei fuz confeffionem, Crado" filium Dei effe Jefum Chriflum, Ygivur à Philippo baptiz.itus eft. Mox rapuit Spiritus Do-" mini Pbilipy iem, uecvidit illum amplius Eunuchus, qui reliquum via fue confecit yajoor m Aüor, 8; 27-39. Salusenim ingens illi fa&a erat; ingentem gaudii materiam habebat, Per hunc /Ethiopem nigris innotuit Chriftus /thiop:bus, ut per Magos Orienti. Matth, cap. 2. Ipfeautem Philippus dedu&tus eft eic A7evov, quae eft mVN Afiiod Philifisorum, Inde digreffus, Evangelizavit rdc«Aes«a(;, tandemque venit e; xdie2e12y, ubi domicilium fixiffe,& familiam habuilfe videtur. A&or, 21:8. 9.. Cfarea fuit Judzee maxima civitas, fita ad mare mediterraneum 5. olim Turris Stratonis dicta 5. fed reftaurata ab Herode in gratiam Caefaris Cefarea ab eodem vocata eft vide Jofeph. de bello Judaico libr, 1, cap. 16.& libr. 3. cap. 14. maxima incolarum ejus pars, Graci, inquit Jofephus, sanusPer-—$. 6o. Sed necdum pax erat Ecclefie, Quinimo Saulus ille Taifen(is, adc ffiran: fe icum pete minas& cadem, non contentus, difcipulos extra Hierofolymam difperfos. etiam in loca, ubi difperfi erant, proficifciftatuit; eumin finem petiit epiff. Jas in Dam icum ad Synagegas AQor.9: 1.2. epis vue dd pé: ACor. 22:5. Damafcus CQN ZN*) caput olim 3yrie Ef. 7: 7. à plurimis incolebatur Judaeis; ideo inilla erant curamus aj plures Synagog&. Jofeph. debelio Judaico libr. 2. cap. 25. fcribit, fub Nerone Daurafcenos in fua urbe decemJudaorum millia,quos in publicis thermis collectos forte habebant,inermes interfecille. Inde de frequentia ibi Judzeorum judicare facile. Conditam D.rif.tn Jofephus tradit a274/2^. libr. 1, cap. 7. ab V. Armi filio, Semi nepote; Hieron, autem in queftion. in Genefin à verna Abrahami D umefzo Eliezere Genef. 15: 2,& ab eodem denominatam, pC2 eft qualià C21 fauzuis& Vp bibit, Hieron. in cap. 28. Ezechielis, 3i Damafius iiterpretatur fanguinem bibeus, G Hebraeorum verá traditi» ejf, compum, in quointerfeclus eft Abel à parri. ida Cain, fuijfe in Damafcos, uude& locus bocinfrovitus vocabulofit, jujlé& Paulus poff iuterfeclisnem Stephani, primi in Chriflo martyris, perrexit Damaf.um y ut credextes iu Chriflo duseret viusos Hierufalem 5;& tanquam alter Cain& Abelis fedatores faeviret eodem in loco Inviavifus— 9.61, Cum appropinquaret Damafco, fubitó circumfulfit illum lux à«elo AQor.9t f ili Je. vers, 3. lux multa cir.a meridiem A&or, 22:€. confer Aor. 26: 13. hufpat nion" abi ódów eidor, parie y Umrip Th) Majempirw(n V dde, e dpar pt ur, qgpTS eur Bu M r" 1 Le De Jefa aSaulo£n viavifo, Cap.VII.lib.s.— 343 LIAREI M" ew iuci aopevopiouc, Cecidit in tcrram AGor.9:vers,4.. 22:7. 26:14. audiuut votein,Sauly Sun, quid perfequeris me?. 9:4, 2277.. Hebreá dialelo. A&or.26:14.. ego fum efus Nae Adrenus, quem tu perfequeris, durum tibi adver flimulum calcitrare. 9:55, 22:84 26:145. Tumens(9. expavefactus dixit, Domine, quod vis me facere, 9:6. ví acis 22:10. ReÍponfum accepit, furge,(S intra in vrbem,(j dicetur tibi A&or.cap.g.verf.6: confer Ádor.22.v.10,. 26:16.17.19.. Viri à eüwcd ideflez avrd fleterunt attoniti. 9:77, 2319,& unà cum Paulo ceciderunt 10£erram. A&or,26,versa4.. audientes vocem y ueminem autem videntes. A&or.9:7. confer A&or,a2;vers.g. Qui autem mecum erant, lucem quidem videtunt y vorem autem nonaudierumt lcquentis mibi. Sed quomodo, audiverunt vocem;& non audiverunt? Refp.audiverunt confufum fonum, non audiverunt diftin&am loquelam, Aut, quidam audiverunt, quidam non audiverunt, prz nimio metu expavefa&ti; aut, audiverunt auribus; nonaudiverunt mente, hoc eft; non intellexerunt, Hebraeze forfan lingüz imperiti, Pariter, neminem viderunt 5 nullam viri aut hominis formam, Lucem autem viderunt, nifi enim lucem, quz circumfudit illos, vidiffent, cur tanto pa« vore impletifuiffent? Valla locum Actor.cap.9.verf.7. depravatum exiftimans, legendum putat, S«wpevre LOU G poc, uudtra 3 azdorls, Scholia Gracauna vocula injecta locum planiorem faciunt, viri eiwodsdorres dvd fleterunt. attoniti, dusorlc jS d. dpovii etidientes quidem ejus vocem, nimirum Pauli; ut fenfus fit, illos audivifle Paulum rogantem, Domine, quid vis me facere? aliam verb vocem, qua de calo venit, non audi. viffe; adeoque audiviffe vào qovlu/ Y aasAw; non autem s orla? AaA SQ TU(RÍAq, Surgens de terra Saulus sra tere. neminem vidit. AQor.cap.g:vers.8. hoc eft, cecus fuit, habuit Aezivs in oculis verf18, 39 4 diae Y doris éxeme. AGor cap 22:verf.u. Igitur za ductus eff in Damafcum, 9:8. in domum duda cujufdam, habitantis in p/atea, dicta EuSea. 9:11, dbi fuit triduum uil vidensyiec edir,iecbibit AGor,9:9. a(fiduus in precibus. 44&or,9:versAI,& femel& épzpami.^dnaniam advenientem videns, 4&or, cap.9: verf.iz. i $.62. Hinc gpdizier 2(uorav ACtor. 26:19, Paulus deinceps allegavit, ut teftimonium refurre&ionis Chrifti, Cor 15:8.& ut fundamentum veritatis milfionis fuz& 4poftolatus zi&or.22:14.15. Enarravit illam in apologia fua coram Judais, AGor. cap.22: v,1--I6,& coram Feíto& /4grippa, Aor,26:12-719. Inde illius gloriatio, dunen JeJum Chrifli Dominum noftrum vidi?* 1 Cor.9: 1. $462. Ananias, vie pius fecundum legem, 4&or.Cap. 22:vers.i2, paplopsplo(uwo Uüdy- Animas 7o», Damafcene Ecclefix reformator, ut Philippus Samaritanze, i vi;cue à Domino ju- convenit, betur, ut Saulum conveniat, Z&or. cap.g: verf.tc.t1.12, cumque cunctari videretur Gra Sauverfa3.14,. rurfum illi Dominus, zopezs, vade nam vas elechiouls gui bic eft,&c.. Cor, Mini cap.9: verf.1g.16. Ivit igitur Znanias, manesque Saulo imponit, vifum reddidit, bapzizavit, Saulusque infuper Spiritu Sanclo imylerus fnit, AGor.g: verf1748, 22:12.--16. Magna certe in Saulo fecit Ananias; fecitillum videre, Spiritum habere, baptifnum fufcipere;& nomen D:miui invocare. A&tor.22:16. Majora autem a&tain Saulo, In pracipiti injuftiti curfa fubiró converfus eft, fa&us confeffor illius, cujus fucrat perfccutor; frater illorum, quorum fuerat proditor; doctor, quorum deftru∨ imó tantus,qui maximis columnis nil ceffitGal.2:6. vocatus per gratiam Dei Gal.a;5,16,.$A«vabers 1Tim ij y.13. deci Sw fa&us, quod fatus 1 Cor.15: vto, Zn illo prizto ynonfiravit Dominus t^ 203223 á.. omnem[uam longanimitatem, in exemplum* perro anigwem vr avnó 1"Fim.cap.tiv.16, Hic Saulus p/us omuibus laboravit Y Cor15:10.. pluribus expofitus periculis,quam ullus aliorum Ada Sauli prernja **. 7 271 De facta Saulo evatia. Cap.VIII.lib.s. aliorum,&v séczoic eb bexomipot y 6 aa uric Vmrep Cadmo» e quA aai; a ieoripa: y Say. Qr aiNdsar, Ic, 2 Cor, 11,23. pluribus clarus fcriptis&epiffolis,quàm ullus aliorum; unus enim ille plusfcripfit, quàm omnes alii, pluribus honoratus revelationibus, quàm ullus aliorum; nemo practer illum raptus eft in tertium coelum; plures tranfüit terras, piures formavit& confrmavit Ecclefias, quàm ullus aliorum 5 fatus Zpoflolus centium hom, 1. PrimusSaul Rez Hfrzelitarum, e tribu Zeujamiun Liiiavit n Inpius, in maye e» dit j1d.iir s fuzgente primüm populo. Pofterior hic Saul; non Rex, fed Do&or Ecdefiz, vzi eri, occidente& ad finem vergente politia Líraetis, diffribuit[olia Genef, 49, Vets,27, fpiritualia nimirum devictis in obedientiam Chrifti rebellibus Efa.s3, 12, cum robaflis partictur[lisa Ymó& de Saulo forfan accipi poteft, quod legitur Efa.41, 2,3. In Sau. lo oftenfum, quod"ciem bowinis Dess uon accipit, Gala, 6. quod smifereter, Ciis atniferas, omo, 15, quodque mu eft ament, neque vlentis, fed miferentis Di, Rom.9, t£. quod grazia Pel omini corruptione potentior cit;€ peífimo vafe fecit vas eledionis, Re. cordatio anteactz vitze Saulum ad humilitatem perpetuam adegit. 1Cor.15,9.. Ego fum miniums d pi[olorum, scd uen[rm dicuus dicier Apaflilus, eo quid perfecutis fum Ecclefiam Dei, Et in hoc folatium invenit; quod dzvoer izámes à meis 1 Tim.1)U. Reliqui Anoftoli crant z50 526i xd) idié raj, ACOr.4, 13. Paulus erat bene venzidtuSpQ- Aor, c2p,22, 3. fétger uzlos felici prcfeu infignis 5 praeterea. parriarzin. traditicuum.unü Gila:14.[ta& ex idieris,& e literatis fecit Dominus Apoftolos 5. nec obftitit illorum roditzs, capiendis myfleriis divinis; nec hujus fagacitas,affueta mendacio, repellenda futficiens fuit divinz operationi.. Magnum eft, e nihilo facere aliquid. Majus,€ ruzio facerebonum, Magnum fuit, ex idiotis fa&os Doctores. Majus eft, e Do&ore jam perverse imbuto,multis przjudiciis impleto,exítitille DoGorem juftitiz. Idiotz fim. pliciter, quod traditum fuir, acceperunt, Literatus hic dediícere debuit prius, quz didiccrat 5& difcere, quz necdum didicerat, Par feré miraculum'fa&um in Mofe, qui terre. na imbutus ZEz ypriorgi fapientia A&.7, 22, cxutis illis pra;judiciis, fapicutia celi maxi me deinde polluit, $64. Non fuit Saul /mmzrizer divine vifcni, A&or.26, 19, Ut recepit vifum AaCor PEN Zednde'erflone, necp eonttlit atis(tun vovno gt fFinouis con verticur, 72222 rior ueey A069, 19, Et inde à converfione, nze eoutttlit latin cum crue(S fanguine Galat, 1; 16, non ab hominibus aliifque difcipulis fivit fe infozmari 5 neque reverja ejt ad ali.s pro fe Apofllos, Hierofolyuiam Galat, 1, 7. nequeenim debuit Evangclim ac« ciptre ab bomine, antt doceri, fed unice id tenere di zssa»d beue Tet Chri, Galat.cap.r v, 12, Igitur ftatim egreflus é Damafco, abiit in Arabiam ,feu in lcca Dzmafco proxima aliquantifper feceffit, ut ibi fcientia Evangelii à Domino fuo plenius imbuerctur Gal.t. vaz, Ex Arabia rarfain reverfas ejl in Dautifeuin ibidcm ubi y;? uaSard egit ácfpx Ti» r2, AG c, 19. S.65. Vagreflus ibi iz Symepegor, ff'atim praedicavit Chbriflum, 2i£4 Vr 0i: GO$us Ad&tor.9. vois,20.. fueruntque adeo Damafceni primi, quibus preconiatus eft. novus hic Apoftolus. AGor. 26. vers, 20.(gis 6v^auaeut myuQv aco Mer us(irocia ,.&c, Obf. peerist initio fancti, veriti à Saulo infidias, Actor.9, versat. neque enim forfin omnes ab Anania acceperant quie cum Saulo acta erant, Saulus autem uses 6scurzpit, & 3udacs immorigeros confidit, cvi Ca Query evi Emi E 6 neieic, hoceft, etficaciffi mis argumentis demonftravit, evicir, oftendit, quod Jefus,& nullus alius, fit Cir, ab initio promiflus, à Patribus exfpe&tatus, Aor, 9. Vers, 22, confer Actor. vers j. Clariff, Beza optime G' euuCiCdZev«ey eg&Ca ycollazis teflimoniis demcuffrans y Scriptura locis ett rur tant viu oif hri, on uisí "De Paulipoft converfionem acfis. Cap. VIII. Lib.s— 345. Tout probans; nempe, ut[olent artifices aliquid compa&luti, frngulas partes inter fe comparare, ut inter fe alia alus ad amultim quadrent, 5. 66, Cum ita in Damafco egiffet 4u£pa; Ixaráz A&or. 9:23. ra opio. Galat. 1:18. ceperunt Judzi, non ferentes 7 suy vor ac765, confilium, iuzerficieudi illay, fed dete&& funt i/frdie,& feliciter, auxilio difcipulorum, noctuevafit Saulus, Actor. 22: Y. 24.15. Fruftra fuit opera,quam prafe&us Zrete Regis Arabice Petrzezequi pra/idio DamaÍcum tunc renebat, ad capiendum Saulum, Judais navavit. 2. Cor, 11: 32. 9.67. Inde profe&us eft in Hierofelymam, quam inde à converfione nondum viderat. riinnio 3 Aor. 9: 26. propofitum habens /copicaj véepov invifere Petrum. Galat.1: 1, infignem converfione illam in Apoftolis, ut& ille aguofceret gratiam Saulo datam,& dextram cemmunivuss ipfi frtymam, in daret. Galat.2:9. AMaufrt cuim Petro dies tantüm quindecim Galat, 1:18. Porro& renta- q»3 quindevit Saulus x2A ZG vá; uabiray: difcipulrs, f[antifaue credentibus adjungi 5 fed mezuerunt 31 vaníegi illum omues, Actor. 9:26, Adeó altasin animis illorum radices egerat memoria priftinae Sauli malitie, necomnes videnturcredidifle ,' qua Damafceni deillo dubio procul retulerant,. Barnabas, Levita ille A&or. 4.: 26, Sauli caufam egit, duxit illum ad 4poffolos, narravitque eventa& acta Pauli. A&or. 9:27. Non tamen ad omnes, fed ad Jacobum tantüm fratrem Domini, Gy Petrum. Alium autem Apolfolorum vunc nou vidit, id quod gravibus verbis confirmar, id&eziov 7. 368, 97i€ dsódonat Gal. 1: v.18 19.20. Reliqui forfan Apoftoli tunc non fuerunt Hierofolymis: aut fi fuerunt, occupati in aliis; ut Saulo videre illos non licuerit 5 providentia divina ita volente, ut hac vice in Hierufalem non videret, nifi duos, nec videretur nifi à duobus, De caetero cum iis, quos vidit,& czeteris fanttis fuit eizuepruóu lp(Q- 2, Gwmopeó dp-,& esapieiaQipSjo Q- in nomine Domini Jefu, A&or. 9:28.[mb& que[Hionem movit quibusdam Helleniflis hoc eft, difceptavit cum illis. Fuere hi de6: sd. 3«d.. Illi autem, de quibus A&or, 6:1.$vireideis mJ 3«, unde& annifi funt interficere illum, A&or, 9:29. His diebus, quosin Hierofolyma tranlegit, eravit in templo,& ijui àv àxe do,& vidit Dominum dicentem, Feflina; exi cito ex Hieruf Mem, mam non accipieat zeflimonium tuum de me, Aor. 22 117- 21, nnde ratio oftendi poteft, cur quindeiin tantüm dies manferit cum Petro, 1, Hoc mandatum Domini ipfum juffit exire, 2. Helleniftarum perfecutio exitum acceleravit, Fratres Hierofolymitani cognitis infidiis deduxerttut Saulum in Cefaream. AGor.g: 50.(num maritimam illam, de qua $. 19. aut num in illam, quae dicta eft Cafarca Pbilippi, circa montem Libanon, ad confluentem Jor& Dan; olimque Lachz, dein Dan appellata fuit;& denique ab Agrippa Reoce in honorem Neronis Neronias, Jofeph. dpxajoAoys 20. Cap. B.)&& inde eariferunt in Tarfzn ibidem patriam fuam A&or. 21:39. urbem xiasia; Aor. 22:3. De hac fuadimiífione ipfe fcribit Gal.v: 21. Poffea veni in climata fca regiones Syrie d Cilicis, Et ita implevit feu fecit; ut eft Aor. 26: vers, 20, Ibquiin Damafco priu& Hierofolyuis(j Ín totam Sud«ortai terram unmciavi refipifcere. adde Cal. 1:23.. f.68. Circa hoctempus alta fuit pax& tranquillitas Ecclefiis Tó auc Gal.1:22, Fox ecleine Nam Ecclefia per totam GalileamyTudaam, Samariam, adde& Syriam, habuerunt pacem, 1m. edifiate dy ambulantes in timore Domini 5[7 confolatione Spiritus Sandi multiplicabantur, A&tor.9; 31. Defiitergotandem perfecutio orta poft Stephanum. $.69. Petrus peridem tempus tranfit per omnes Ecdefias A&or. 9: 39, infj pectionem Pes: Ede famere illarum volens, Ita& veniz ad Sanctos habitantes in Ludda. A&, 9:32. Ibi fanavit 2*9 vtat, LI fanst A.ne1 1; HH VI er JEneam, oclo annos paralyticum, /Enea, mquit, fanat te efus Chriflus,&vag nts farge, xg) tube- am, vivificat o; dyígs, A&or, cap. 9. 33. 34- Viderumt illum omnes babitantes^édd'ay qg)? cdpura,, dy Doradem. *x Con 346 De Apoffolorum miraculis. Cap. VIT. Lib.s. eonverff fune ad Dominum, AGor. 9, 34.35* Lydda^15 eft civitas Palaftinz, etiam Dioffóe là appellata. Cefliu Gallus, Syrie Praefes, illam combuffit, Jofeph, de bello Judaic, libr, 3. cap.23. 6 56» eft nomen regionis, non urbis; infra Lyddam exordientis, viee 1. Chron, 27,19. Cantic, 2,1, Ef. 33,9. 355 2. 65, 10, Regio abundans rofrs Cant, 2,1,|DUY jU3 pinguis d oleofa 5. habet"DV"2. agros defiderii Y WB|B3Y dy. vires frugiferas. Efttamen& urbs, di&a[VW à(pav. 1, Chron. 5, 16. Prope Lyddam fuit Joppe, A&or, 9,58. lbi erat uabíapia difcipala, nomine(6/04, hoc eft, zpeaccaprea, Syri G. X in'2Y caprea mutantinO, Laudatur illa fuiffe plena bonorum(5 eleemo[ynarum. Aor. 9,36. Mortua erat i/lis diebus, Petrus advocatus, mortuam eapíc nes(oa, AGor.9,36- 41. Idflatimomnibus innotuit 4g]«ooi V e(zr Gi 7 xveror, Yers. 4.2. $itcolh A«— f. 70. Miraculis& fignis Apoftolorum, quae multa illi faciebant Actor. 2, 43. 5:12. pofiolorum. 15.:6. 6, 8. 8,13. multi illo temporc moti; hdem fuam addixerunt Domino, Joppendendum^ fes credunt, exfufcitata Tabita. Lyddenfesfanato /Eneà, Samaritani,vifis& auditisfiiommofie gnis Philippi. A&Gor,& 6,12. 13. Hierofolymitani dlorificant Deum[27] TU Cnaem$ ick. tunde hoc?-»: f. m... eiTS yuAv, AG. 4521.22. Sergius Paulus vifis fignis Pauli. AG. 13,12. Idololatre Lyftrienfes Paulo facrificare volunt ob fanatum x»»óv. AC 14, 10. 1113.. Multi videruntíigna magna& non crediderunt, que non vidit in /Egypto Pharao,nec tamen credidit, Exod, 7, 3. Deut, 29,2, 3, Quenonlfraél& in /gypto& in defcrtos& tamen multi illorum mig». Rom,j,j. Qua non Pharifzi viderunt à Chrifto ipfo; nec tamen crediderunt, Multi viderunt figna,& crediderunt, fed haut ferió,nec ad falucem,ut Simon, A&.8,13.21. 22.23. lgiturquod tempore Apoftolorum tot vifis crediderunt, fignis,& infide perfliterunt, id non nudis imputandum miraculis,quae haut fuffecillent fola ad falutem,fed forti brachiofebove, Ef 53, 1. qui& dedit fignafieri,& fattis fignis crederc,& vere ac ad falutem credere, Nonverbum folum folum falvat, ni auditum in cor Deus infcribat.. Non miracula fola fidem excitant; nifi corda per fidem purgata illa videant, audiant, recipiant, Cornelias$.71, Erat illo tempore(n Cafarea Ceruelius, centurio, vir pius, timens Deumyorans fém« eeneaio n per, plenus. elecmofynarum A&or., 10; 1, 2. laudatus ab omnibus Judzis. AGtor, 10, 21, encPeum. VIE dA puA Q- non€ tribubus Ifrael, A&or. 10,28. anpsCug tay ttv praputium babens, intaie atr circumcifus, ACt cap, 11, 3. egentibus. AC, 10, y. 4j. 11, I, Si autem genulis,& incir' cumcifus, quomodo piezas illiusre&a,& preces;& timor Dei?. Refp. fuerunt multi tum temporis incircumcifi,& tamen Judaica religionis ttudiofi; qui dici folebant Pro. felyti Porta; I7WDWn"YOn pii nationi, qui promiffiones de Metlia(civerunt, exfpectarunt; fed onerofam illam& legalem fervitutem, cui fuberat Iíraél, fufcipere recufarunt, Talis forfan fuit Hecatontarchus ille Capernaumitanus, cujus fides tanta, ut miratus fit Chriftus, neque in Ifrael tantam fidem inveni Matth.8, 5,10,& connumerat illum illis,qui ab orieute(5 occidente venient, yr. i, hoc eft, gentilibus, Hic Cornelius vidi? in vifioue, Qa»igoc manifeffé, circa boram uouam diei, Augelum Dei ad fe intrantem, d dicentem, Corneli, laudatisque precibus ejus(y eleemo[yuis, jubentem, Petrum e loppe accerfere, Hic loquetur tibi quid te deceat facere, A&, 10,2- 6. confer v. 22,& A&or, 11, 14. in quibus falveris £4,& tota domus tua, Mifit illico Cornelius, A&or. 10; 7. 8. Yifio etii$. 72. Poftridie; dum illi, quosmifit Cornelius, invia funt, afcendit Petrus fai 0 i Come: fua tportuEast. AG. 10,9 Ibi circa tempus prandii efia/rs in illum delapfa eff, pofitusque ille in mentis excelu, Vidit celum apertum y. vae ut linteum magnum 6 celo demifum; in quo vidit omuia quadrupedia terre, beflias(y reptilia, audivit vocem. Matla(y ede, cumque diceret, Mudapus xdeet, nam nuuqtam edi«av nov à dusDaprov, audiit. fecuuda vice ume De'Petri ad(ornelium fermone. Cap.VYIT. lib.s.— 347 vice: qua Deus purgavit, tu ne profanes: imo& tertia vice; dy rurfum a[fumtum efl vas in celum ACo11--16,. 11: f-- Ic. Petrus tenax moris patrii noluit impurum edere, vide de difcrimine animalium& ciborum lib. 11. cap x1.$.69--78. Dum anceps dubiusque vifionem hanc expendit Petrus, adfunt legati Cornelii, monetur à 3pirit4, ut cum illis eat undsv Jfe.xemépópQ-, Tvit igitur, allumtis fex fratribus AQ.10:17--23. 11:11 12, Cornelius cognatos advocaverat,& nece[Jarios feu proximos amicos, ut vidit Petrum,«cor eyosvxusscey, Petrus furgereillum jubet; nam& fe bominem efle A&or.10:24.25 26. confer Luc,5:8. vidensque matos convenilfe, vers.26. petitut memores(int,effe 4 9iuGr nefas Judo zo aA, i esporipyeAIG aANogUAo; fibl autem monfira|Je Deum, nullum bominem impura dicere. A&.10: 28. Ita jam vifionis celeftis mentem fenfumque didicerat; nimirum ceremonialem typicamque puritatem aut impuritatem nunc ceffare, Cornelius repetita vifione fibi oblata, concludit,omues nos coram Deo ad[wmusyut audiamu,qua ju[Jit te Deus. A&,10:28--33:. Coepit igitur& Petrus loqui. $.73. Fatetur initio, non elle«pasumroAWmTho* Se AG.10:34. confer Rom.2: 11. sermo Pei, Cal,2:6, Ephef:é:9. Col.g:z5.[omui gene, qui timet Deum,( operatitr juflitiam, accepeum illi ejje. vers, 35. five fit Judaeus, five Graecus, dommodo timeat, ametque Deum, & juflitiam Dei querat, Matth.6:3. qua eft e fide iu fidem. Rom.i:17.(aliaenim haut valet coram Deo jufliria,) charus Deo eft, Pa«em enim nunciari per Jefum Chriftum, qui omuium Dominus efl. vers, 36.& Judeorum& gentium, Inde incipit exponere Jefu in terra miraculofam converfationem vers, 37.38.39. cracifixionem vers, 59. refurrectionem vers.40.4.1, gloriam vers.qa.. beneficia, vers.43. inter quae maximum eft, doen duapeusv remijJio peccatorum, Adhuc loquente Petro vers.44: im potius& m) dphad aUi AaAév A&or,cap.ir. vers, 15. erat enim adhuc in initio fermonis, delapfus efi Spiritus Sandlus füper omues audientes fermonem; adeo ut loquerentur linguis, magnificareut Dem,| ias in A&or.10:44.46. Ita& fuper gentes donum Spiritus S. effufum efi. A&or. 10:45. cecidit Spi- gentes ceci vitis Saudhus fuper illos, ut Gy fuper nos in initio, ACor,A1:15. confer vers,17. 4Equale do- dic: num dedit illis Deus, ut. d nobi, Quid ad hac Petrus? Statim memor fatus e(t verbi DOMINI, vos baptizabimini iu Spiritu$. A&or.1:16. Rogat; num aquam probibere petef quis, ut non baptizentur illi qui acieperunt Spiritum S. ut& nos, A&or. 10:47. juffit ergo illos baptizari, vers.47, Samaritant poft baptifmum acceperant Spiritum, Cornelius,& qui ipfius, acceperunt ante baptifnum, Quid autem focii Petri? obflupuerunt à ois agas: mago,(Qi) cusuADOr m eérpe, quod in gentes douum Spiritus S, effufum efft A&.10:4.4. Sedcur flupent? id doceamus. u $.74. Sivit Deus olim omnes gentes ire vns ipfarum, AQ14: 16.& licet fe illis baur Gentes olim reliquerit dudyrapr inteflatum A&t.14: 17.& adeo prope illas fuit, ut quafi palpare illum Dco derapotuerint A6. 17:26,27.28. tamen non manifeftavit fe illis familiariore illo modo, non locutusillis eft coelo,non pepigit cum illis fedus, non dedit illis ftatuta, non fecit illas fibi populum, non dedit illis Spiritum San&um; non notum fecit illis Mediatorem Filium, Ide in ///o tempere dicuntur fuiffe fime Chriffo; bajpites Teflamentorum promij[ronis, [fem ion babentes, nec falutis,nec aeterne vitae.nec gloriofz refurrectionis; d fre Deo in mundo; fine Deo feederato& falvante. Serviebant dva gt Sud 4aa7:2 3.fuit in illis manifeftum G yrogir ré 3«65. Rom, 1:19. unde& dicuntur?vovrsc v. Ser Vers.21. tamen non recte,nec perfedté noverunt gloriam illius mutaruntyuec ut Deum glorificarunt.Rom.t, vers, 21.33, Etlicet opus legis ín cordibus illerum feriptum fuerit Rom.2:15, tamen oblite z re&titudinis;ad fcelera horribilia& teterrima crimina delapfz funt, Rom, 1:2 4-- 3 t. UC XX 2$.75. E quo inimicitia intet Ifrao« jem&$cfi* (65, 448 De inimicitia inter lfraelem€9' gentes. Cap.VIII. Liba. $.75. E quo confufz funt lingue,& difperíze nationes Genef.11: 7,8.9, ceperunt illa à Deo magis magifque abalienari, Reliquiae fan&tz, velut Aelchifedecb, Genef.4. v.19* Hub Job.v: 1. aliique;paulatim deferunt;& mifera gentilitas coepit effe fine fpe, fine cognitione,(ine promiffione, Deo, Chrifto, /fbraamttz autem€ medio gentium vocavit Deus, Genef.12: 1. Illi promis/zoues dixit, Genef 12: 2. 13:5. 15:€. 17:6. Pepigit & cum illo£7Y?3. fadus, Genef.17: 6. Et iu frenum fosderis dedit illi circumcifronem, Gencf.i7. 10,11, Ita& Abraam circumcifus eft,& geniti ex Abraam, Ifaecs Sacch,& ducdecim Patriarcbe,AG,7:8. veneruntilli in Egyptum, Pofleri illorum habitarunt in terra Gofchen, feparati ab /Egyptiis, Deum colentes Abraami, Inde tandem eduüi fnt, De Sina monte fedus Abrahami repetivit illis, ftatuta fua& judicia dedit, denique& lejem placitérum pofuit, de cibo& potu, de variis lotionibus, de dierum difcrimine, de factificis, aliisque juiificationibus carnis Hebr, 9: 9.10. Illa 4éy1x( triplicem habuerunt ufum, 1,Fuerunt zembra fatirorun.Col.2: 17. Heb. 10: 1, Gal.3: 24. 2.Fuerunt coutra illos Chic. arapbum-fubcoutrariumCol.2: 24. 3.Fuerunt uescGrzov paye paries intergerinus Ephef, 2:14. difcrimen faciens inter Ifraélitas& gentes;illofqueab invicem feparans,ut non poffcnt communionem colere invicem, nec«MZ aut ayzeipyset fibi invicem, differebant enim nunc Iraclitze ab omnibus gentibus; non alium modo colentes Deum, aliamque foveutcs fpem 5 fed& aliter notati in carne; circumicifi nimirum, aliter /ctisaliter pafíi, aliter Pct. Hocque useiGrzo eo firmius fuit,quod lex illa lata fuità Deccomminatione tmb. dictionis munita,& uen fre. faugiiue initiata. Hebr.9:18.20.21,. Acceffit, quod; ejedis Jéptzn geutibus e terra Canaan, Deus illam illis dedit in hereditatem At, 15:19. ut ita in propria tetra,fecreti ab aliis,habitarent,& propriis ftatutis legibufque viverent, Additum mandatum, nci veuiet zdmmouita, aut Moabita in cettm Dominis hoc eft, in communionem Ecclefia Ifraélitice non admittetur,. Etiam veneratio decima non veniet, in feculum, Non qu.cres pacem illorum&& bonum illerum, Deuter.2514--7.. Nen conttabes cum illis afnitaten, filiam tuam nou dabis filio ejus. C filiau ejtis nou duces filio tuo, Deut. 7:3. Ita miferx gentes, quae jam erant fine fpe;fine Deo,fine Chrifto;etiam exfliterunt. abalienata à pclitía ljrael,Ephef.2:12, tuncque illz potuerunt dicere, f: paravit iie Dominu à populo fuo, Ego lioytim aridum, Ef.$6: 3. Ab illo tempore fuit£7ja. inimicitia inter gentes& lfraelem Ephef.2:15. nullaque pax inter illos; intellige fpiritualis& ecclefiaftica, Imó fuit quaft DN iuimicitía illa,quam ponit Deus inter ferpentem(9 muliercin& femen utriufque Genef, 3:14. namgentes /rze Deo,quid fuerunt, nifi Serpentis fue* Mrael in Deo& cum Deo fuit pars& primitiz benedicti fcminis, quod fanctificatur.. /uizsicitia haec non fuit carnalis, non livor, aut terreftre odium, quo aliorum fucceffibus etianinum faepe invidere folemus; fed fuit fpiritualis in Deo, per Deum; confentanea jufto Dei judicio, inimicitia in illos, quos Deus tunc noluitgratia fua dignari; quos noluit illo tempore in populun fibi afcifcere; imó in illos, qui oderant Deum;quarentes;timentes,adorantes non Deos. 4.76. Fuerunt Judzi fzepe preffi fpe fubje&ti gentibus,& traditi in manusgentium, fub Judicibus,fub Regibus;& tandem plané abduécti à gentibus,urbs fanécta diruta, San&uarium incenfum. Arca, gloria Ifraelis, ablata. Attamen ia ipfa captivitate manferunt à gentibus abalienati, nec in gentium tranfierunt communionem, nec ipfarum accepetunt inftituta; nec ad illarum vixerunt modum,h.e. i0wsaz,fed femper confiderarunt fe in mediis vinculis-ut p«r, fejun&tosà gentibusquamvis quae urine praeciptia pars erant,templum,altare;facrificia,& alia id genus, tunc ceflarenr, Daniel fociid ejus eium egu De inimicitia tnter lfraelem€9' gentem. Cap.VIIL lib... 349 legumina fpretis deliciis regalis menfze;ut ne polluerentur. Socii ejus maluerunt flammis objici, quàm cnm gentibus imaginem auream adorare, Daniel maluit leonum cibus fieri, quàmtantillum remittere ab invocatione Dei Patrii, Et licet,qui in Babel erant abdu&i, juberentur à Deo, edificare ibi domos plantare bortos; imo& quarere pacem civitatis illius,& pro pace illiusorare; quia in pace illius illorum pax fita eflec Jerem.29:5.6. tamen in ipfa illa pa.e duravit fpiritualis haec£y Sea inimicitia; adeoque pax hac fuit nonpax;& inimica pax,& pacifica, uc ita dicam;,inimicitia, Pacem politicam civitatis quaerebant, Pacem Ecclefiallicam cum civitate nec colebant, neccolere debebant, Cives illius pro hoftibus Dei; adeoque& fuis habebant, $.77. Reftituti in terram, beneficio gentium; rezdificato templo, munificentia Regum Perfarum, iza tamen obfervantes fuerunt 4 Sas divina voluntateillos inter pofite& gentesjut communionem gentium vitarent; illarumque operam in eZifiando templo recufarenz Ef. 4 v.2, 3. imb& magnam judicarunt commiffam effe 5yb pravaricationem, quod in diebus Efre, reducti é populo duxiffent zxores€ Cananass, Jebufitis, Ep ypzi,& ita femen[anciim commifcnuillent cum populis terra, Eft.9: v2.3, quae prevaticatio promptis divortiis, licet id multis, tenero affectu conjuges fuas amantibus, ingenti eflet cordolio, lui& quafi expiari debuit. Efr.10: 2. 3.9.11. Cum deinde in ditionem venirent Macedonum, fubjecti regno Syriae, fludiofiffimé gentium communionem vitarunt,&£x Sea illam foverunt. Nullis minis, nullis fuüppliciis Zuziocbi Epipbants cogi potuerunt, ut carnem ederent fuillam; ut preputia reducerent, ut circumcifionem intermitterent, ut Jovem olympium adorarent, ut ritibus gentium infiflerent, Potentiores pofteà fati, ut& alias gentes, velut Idumzeos, fibi fubjicerent, eafdem coé&gerunt in fua facra,& ad fufcipiendam circumcifionem, Imó ita precifi fuerunt, ut ne Samari2:00 quidem ad communionem admittere vellent; eà quod poft abdu&ionem in Affyriam Cuthzis permixti fuiffent; quum ramen& illi Jacobum Patrem fuum dicerent, Jphan. cap.4. vers.9.12, Petrum audivimus diferte dicentem,«Sip efle viro Judao alienigenis agglutinari, aut ad illcs accedere, AGor, cap.10.vers.28. Cum rediret Hierofolymam, qui erant ex circimcifione exprobrant illi, quod ad viros prepttiatos iutra[fet, & cum vais ccined:ffer. A&or.cap.11,vers.2.3. Quamcrudeliter imputabant Paulo fitum crimen, Grecos stitroduxit in templum y.& polluit locum fautum bunc, AGor. Cap. 21. Vers. 28. 29. $^ 78. Stante hacinimicitia multi ex gentibus ad!fraélis facra& religionem accefferunt;& circumcifionem acceperunt; definentes vivere$Svixas, incipientes vivere Isdujxe;; unde& illi, qui, quum Spiritus San&us in die Pentecofles effunderetur, crant in Hierufalem Judaei, ex omni plaga mundi,dicuntur fuiffe teZaio e za] eyorda v: At&or. Cap.2: VerS. 5.10. dai, qui natura taleserant;. Prc(f?/;i, qui acceflione ad Judaeos Judai fa&i erant, Talem vidimus fuiffe Emu. btm. Caudaces. Talis& Naaman Syrus 2Reg.v.17,. Talis Rabab meretrix, quz, quum jam fide eflet praedita ante captam Jericho Hebr.ti:3t. Jacob.z:2t. poftcaptam illam, habitavit in Zfraelis medio Jof. 6: v.:4. & Judza facta, Judao nupfit, Salmon, Patri Booz;. Matth.cap.t vers.$.. 7zittamen licet bené multi fa&iolim fint profelyti;tamen longe plures manferunt Ethnici; adeoque ab Ifraéle pro iu:micis habiti, $-79. Poterant, non obflante illa£& Sea, in eadem civitate& regione habitare; poterant invicem federa facere& mutuis fe invicem officiis devincire..- ffamonzi(olemnia cum Romanis pepigerunt foedera, David& Salomo cuu; Hiram Rege Tytiorum non Xx 3 vul. D«finit in Chilo, Idco& in pertes bee ncdiiio Chrifti ve: nit. aio. De inimicitia tnter Ifraelitas€ gentes. Cap. VIM.Lib,z, vulgarem coluerunt amicitiam, Sed non potuerunt unà edere autbibere, idem templum adire, idem altare; easdem hoftias oiferre, communi nomine populi Dei fefe infignire aut fe invicem fratres dicere eundem Deum invocare, Juda non poterant gentes ad facra fua& adyta admittere etiamfi ellent gentium honefliilimi, juftiffimi, aequiffimi fapientiflimi imo ipfi illi é gentibus, qui mancbant incircumcifi; quamvis Deum Irailis aznofcerent, invocarent,timerent, ut Corneliu,domusque illius,averfioni Judais fuepunt, ut éM epus& aupoGu criar fy orTEG. $. 8o. Caufam quod attinet, cur Deus tanta olim feveritate ufus eft in gentes, imprimis feptem illas in terra Canaan Deuter.7: 1.2.& inimicitiam irreconciliabilemillas inter& Ifradlem pofuit,tam arcto illos feparando usse o,illa non una eft, Gentium hor» ribilia fcelera tantam caftigationem meruerunt, Carnalis Ifrael ita cohiberi debuit, ne miíceretur cum gentibus, neque adidololatriam gen:ium praeceps rueret,ad quam nimium quantum proclivis erat, Non panges fd cum genti^; nom fa.ient recedere filium fum à meytt. ferviat Dirs alienis. Deuter.7:v.2.2.4. Vta edoctus e(t mundus, quo ruat, nifi in Chrifto falvetur,& per Deum convertatur, lta Ifrael monitus, necdum adeffe tempora illa meliora, in quibus eft Pax /u terra beneplacitum in bominibus Luc.a:va4.. Et Íanctorum fitis accenfa jugizer, ad anhelandum ut veniat unas beueplaciti; quo ira definit, inimicitia abolerur, pax adducitur,& duo wmm hunt, $.81. Promilit Deus ab initio addutliouem& cónverfionem gentium,& ante(tatutam i, Srav Genef.g.verf.28. 22:18. 49:10,& poft illam. Ef.z.verf.2.3. 52:v.15. Jerem. cap.3.verfaz. Pfalm.2:8. confer libr.II. cap. xv111..$.53. Quare fanctis, Scripturas fcrutantibus, non potuit non dolori elfe iuimicitia cum illis, qui promitfi erant Chrifto, Abrahamo,Ecclefiz,in haereditatem, Sed& non potuerunt non juftis Dei judiciis affentiri;& odifle, quos oderat Deus; averfari, quos averfabatur Deus; excludere; quos excludebat Deus. $4.82, Ut Chriftus venit in mundum, cantarunt Angeli Pax interra, Luc, cap.z. vers.14. Inimicitia cum Dco, cum celo, cum gentibus deíinet, aufererur; quia pax, Autor pacis, Siloh adeft. Chriftus ipfe, veuiz bora,(y efl quod mortui, hoceít, gentes in peccatis mortuz, audient vocem Filii Dei, cj vivent, Joh.s.vers.254. Ergo vocandz erant gentes& vivilicandz, lias oves babeo, qua nou[unt ex caulabac,(y illus decet iie adducere,(y axtdient vocem meam,& erit unus Grex y uus Paftor, Johan.cap.tt vers.(2,& Spiritus S. Mortume ejf uon pro gente tanti, fed(5 ut filios Dei dijberjos collizat In Hum. Joh. capri. Vers. 52,"n ejl pax nofira, qui facit& dugórtpa e, foluto pariete. intevgeruno, iniuicitia im carue ejus abolita,&c, Ephef.cap.z, vers. 15.16. confer Col, cap. 1. vers, 20.21.22. Et Chriftus ipfe ia 2v veniens, redux& fepulchro annanciavit pa.em(Gi: uaxpa Ephef. cap, 2, vers, 17, jubens Apoftolos, difcipal.: facereomnes gentes. Matth,28:19. confer Marc.16:5. Et Apoftoli 13 intellexerunt s ut vidimus ex Actor. 2:19. $. 85. Igitur cum tot promiffiones deabolenda f£Se« fuerint, cum Chrifli fanguis pace fecerit& reconciliationem; cum& pro gentibus mortuus fit, etiam s«ee 7 ia bencdiclio Chuti ad illas veuire debuit Galat.3, vers.14. illeque advecari Aot 2, vers.39. locus illis 5 uomen dari in domo Dei, 4 in muris eius. Ef,cap.$6. vers's,& ffi fanc, inculpata, irreprekenfibiles coram Deo Servatore illauum Col.i:v.22.& in illo babere«28b acce]Jum ad Patrem Ephef,2: 18.& tbronum gratie Hebr, 4. 16, 00 nino debuerunt, $.84, Subla Fx "De Cornelio promifffonis participe primo. Cap.VIII.lib.s. st $.84. Sublato in celos Chrifto effufus eft ftatim SpiritusSanctus, fed in Apoflolos tentüm& Judaeos. Ecclefie in Judaa, Galilaea, Samaria zedificatze€ Judas erant. Nenim Serm nem ci dfganagteres, loquutierant, mfi Sudais olim, A&or.1 1:19. Petrus aliique Apoftoli, licet confcii futurz gentium converfionis, hucufque in illas nondum exierant, Igitur ut& ex gentibus viderez femen juflus Dei fervus, qui illas fanguine fuo afferJerat Ef. 52. v5.$3: 10, ipfe écolo initium converfionis gentium illuítri miraculo fa« cere voluit. 9.5. Cornelius gentilis cum domo fua exftitit, dvapyh primitia convertendarum gentium,qua res valdé illuftris eft. Petrus mittitur à Deo ad predicandum Ethnico? Aét GÀ iva fA ia, Actor 15:7. Spiritus delabitur in Ethnicos, idem inquam Spiritus, qui delapfus erat in Apoftolos; idem donum illis datur, Ita Deus teflatus eff gentibus, etiam illas emtas Deo. Imó nihil 4izeas diferevit iuter illas& Judaos, AGor, 15. v. 8. 9. oftencens, nonamplius illas debere£'ee;ve$t, nec ut fejun&tas 5 fed ut.*» snum haberi, Imó fide purgavit vorda illarum d&or,15: 9. Spiritus enim in illas effufus, Spiritus fidei eft. Quidni ergo inimiiitia defierit, pax adducta fit, mundufque Deo reconciliatus? quidni getes fint emtae Deo,& ad communionem fan&torum admittende,& pro ovibus Chrifti habendz? Porró Cornelius accepit Spiritum, non ex operibus legis, fcd ex auditu fidei, Galat.j. vers,2, Legi fubje&us non erat, circumcifionem non acceperat,& tamen Spiritus illi datus eft; manifefto argumento, dationem Spiritus non efle fequelam, aut cffettum,aut beneficium dogmatice legis. Ideó& legem defituram,&€' ueecGix o auferendum effe, Item genres non zarbandas, nec imponendum jagzam illis A&or.15. vers.10. Imó& fanctos paulatim à lege debere defuefcere,& illius 28i xg) avogM; agnofcere, Si enim Spiritus idem datus eft gentibus fine lege, quis Spiritus ejufdem compos manere velit fub onerofa legis fervitute, nec eadem cum gentibus gaudere /sberzate, cujus Spiritus efiufus auctor& donator eft? Ergo haut nunc gentes amplius funt Eévor gj 7a* panos ÍedsuuzsaD? doiev& cixeni G9 9:5. Ephef,z2, versig. Et. Deus non judaorum tantüm, fed& genti, Rom.3.v.29. Neque cft uda aut Graci, fcd ambo funt unam in Chrifto Jcfu Galat.j: 28. SpiritusS. non amplius in Zio; tantüm habitat, fed& in wundo, in gentibus, $.86. Cüm igitur hoc quod in Cornelio fa&um, fecundum prophetias fatum fit, conveniente glorizServatoris, cur flupent. c Ze eus? vetera illi rccordantur, nondum poffunt Qt eriso FayS ratus, nec Gi tucyodyer vireivuu. Phil: v.14. Fuit ignorantiz alicujus ftupor hic; Regnum coelorum,& bona ejus, juflttiam, pacem, gaus dium, nondum perfeae intellexerunt, Mofen;habent inanimo, Chiiftum praeterit cogitatio. $.87. Petrus paulo poft rediit /n Hierofolyaam, Acto: 48. 11:2. dpofloll& fratres, qui in 34d«a, jam audiverant, gentes recepi[Je fermonem Dei, A&or.n:; v. Zelotas, qui in Petrum invehebantur, ob convictum gentium Act,ri: 2, 3. eximié convicit, docens, /e potentem baut fui[fe we0cay 3. 36v cobibere Deum 5. gratiaeque diving curfum invertere, AG. t1: 4-- 17. lgiturquieverant, Deum glorificarunt,& dixerunt, utique(y gentibus Deus refipifceutiam dedit ad vitam, A&.yv. i8, 4.88. Videamus autem, quid 4ifferfi ex aff.iSlione fatla Wh e«pdvo ob Stephanum confer Luc, 1: vers. 29, diga 3n Gi md. Ao durd. perturbata fait.[uper fermone ejus, hoceft, ob feu propter fermonem cjus) egerint,— Quid Philippus in Samaria egerit, Ananias in Damafco, vidimus, Ceteri Zigre[Ji funt ad Pbeuiciam ufque, y. Cyprum, Ais Ideó&Spi? r.tus Chrifti in il'as effu» fus eft, Cujus Cotnelius ptiot . factus patdiceps, Perti teditus in Hierofolymam, Etiam Antiochiz Grg« Cis przdicae tus e(t Chiiltus, 32. Dee/fatiochenis convverfis,€9'c.. Cap.VIII. Lib.s. "ntiochiam, A&or, 11:19. 3 Avrióyers plurium urbium nomen eft, Stephanus Byzan. thinus dzed^. im enumerat,.In NovoTeftamento duarum tantüm fit mentio; unius, Syrie, alterius, Pi//4;«. llla Syrie dicitur in Vet, Teft, Pn& r3»35 Num. 13:23, Jerem, Cap: 39: Vets. 5. Ammuanolibr. 14. dicitur wzmndo cognita civitas. Fuit Regum Syriorum fedes, Ceeterüm hi d/gamaptvres locuti funt fermouem, fed Judsrs tantam. A&or. 11:19, putantes forfan, fal/ezem Judaeorum tantüm efle, illisque tantàm nunciari debere, Fuerunt autem quidam ex illi viri Cyprii& Cyrensi,, Mi ingrefti in Antiochiam, bcuti funt agpóc Tc Oiriga;(Antiquiffimus codex Alexandrinus dicitur habere£3ro:) evangelizantes Dominum jejmn.. A&or. 11: vers. 20, Ergoilli; fine dubio divinitus moti, fecundi fuerunt, qui Grecis, hoc eft, gentibus Jefum annunciarunt. Petrus in Caefarea; hi Cypriiin Antiochia, Fuit cum illis mauus Domini,& ingens numerus credit, 6 converfu efl ad Dominium: AGor, cap. 11: vers. 21, Ab Ecclefía Hierojolymitana miflus eft illuc illicó Barmornabas il- nabar,(Cypriusille, Acor, cap. 4: vers. 36. 37.) Fir bou, plenus Spirizu SanSo(y fide, luemillus— Actor, cap. i1: vers. 22.24. Hic videus gratiam Dei, laetatus efl, mouuitque omues vn ayeGic V xapdias ayospBper m xveio, Itamultus populus additus efi Domino, A&or. cap. 11; vers. 24. Exftititigitur Barnabas inter primos Ecclefiz Antiochenz initiatores, Qai& il'ue$.89. Ex Antiochia excurrit Barnabas in Tarfum, quefituris Saulum AGor.t1:25. ssulumdu. miferant Saulum illuc fratres Hierofolymitani, Aor, 9: 5o.& inventum duxit in Anxit. tiocbiam, A&or, 11:24. ut Ecclefia illa nova Sauli frueretur minifterio, Iuteprum anum ambo hi docuerunt in illa Ecclefia, Ibique difcipuli«yov prius feu prima vice vocati funt 24:6 iere Chrifliani, A&or. 11: 26. Nomen hoc deflexum eft à Chriflo, latina, non graca forma, Indeconje&ura Doctorum; nomen hoc à Romanis Antiochia tunc agentibus illis fuiffe impofitum, Pophetzex—$. 90, ijdem diebus venerunt Propbeta a Jerufalem in Antiochiam, Aor, cap. 11: V. 27. Jemfalem— pnusillorum z4gabus(confer AGor. 21: 10. 11.) éeípars df. anrsüpiur Q-, magnam famem Antiochiam. fore fuper totum orbem, ut& factum eff, fi.&3audis xajpiQ- Jub. Claudio Caf;re, AQor, cap. 11: vers. 28. Ter dicitur fames fub Claudio Imperatore contigiffe, Prior fecundo anno imperii; quz particularis fuit, Secunda, quarto illius anno, quae suiverfalp. Tettia, undecimo illiusanno, qua rurfum partigularz, de(ecunda dixit Agabus. vide Tacit, libr. 12, cap. 43. Suetonium in Claudio cap. 18. Orofium libr. 7, cap. é.. Chriftiani Antiocheni, colle&am miferunt iu Judaam fratribus; mittentes Prejbyrevis(Ergocum Apoftolis jam fuere Presbyteri in Ecclefia Hierofolymitana, confer. A&or. 1416.22.) per mauus Barnaba&j Sauli, cujus hoc fecundum à converfione Hierofolymitanum itet fuit. AGor. 11: 29. 30. Jacobus fa-— f. 91. Perid tempus Javobus Zebedzi martyrium fubiit, g/adio interfectus ab Herode rer s Rege. AGor. cap. 12: vers. 1. 2, Delatorem Jacobi; vi&um illius conftantia in defenfcausab He. denda veritate, etiam Chriftum confeffum efle,& fimul cum Jacobo interfectum, narrat iode, Eufcbius libr. 2. Hift, Eccl. cap. 9, addit, cum delatorà Jacobo veniam peteret, Jacobum, aliquantulum tacuiffe, dein dixitffe, Pax tibi,& ofculatum effe, Stephanus primus fuit Martyr. Jacobus exftitit fecundus, Etiam Pezrum Hetodes in carcerem conjecit. Sed Angelis Dei de no&e per medios cuftodes, janua ferrea fponte aperta, Petrum eduxit, Petrus poftquam conveniflet fratres, in alium aliquamdiu fecejJit lecum. lege A&or. cap.i2: vers, 3-17. ltater nunccaptusPetrus,& bisab Angelo liberatus, A&or, cap. 3 V. 4. 8 $: Vers. 18. 12, $. 92, Non De Paulo 69 Barnabatngentesmifis. Cap.VIlLib.s.— a5 $.92. Non diu fuperfuit Zerodes Perfecutor, In maxima pompa, cum de t/buaali js, verba faceret, populusque clamaret, Dei vox, uou bomiuis, peveuffit iliam da; elus Deiini s wosi 8 di& à vermibus confumtus exfliravit, Acor, 12:20-23. Jofcphus fcribit, illum fene 4 vi x01 124 divum"Ventris eru. iatum,& multiplici fuiffe«Gao psum 427 5 sine um colere, Imó quod moriens hec ad amicos verba fecerit, à 9; 0iiv ou ndn kao pé pers Cae pa, Tv ios, eoa nian Te eipapufiwe Tz xariHsucpSius darc(ty yon;, 0 Aute; cÜae var(Ge óc iu), du Saver azra,ouan Ego Deus wolis jam cowmutare vitam jule.v, fato ipf? ementitas voces velras jam jam redarguente,. Inniortu is du dos, uuncad mortem vapicr, dpxaj2^o7., libr, 9. cap. 7. Notavimus etiam aliorum Ecclefiz hoftium miferas ftvrages libr, 2. cap. xvi.$. 159. Herodes hic, J4erippa cognominatus, tuit nepos IIzrollis, fub quo Chriftus natus. Matth, 2: 1. filius Zfriffobuli, ab Herode Patre interfcáti. Egit aliuamdiu in extrema ege(tate, Ab amicis adjutus liberalius cepit vivere, Tiberio Cri fuit familiaris; fed ab eodem, quod mortem illius optátlet, in vincula datus, à Cajo Caligula,fuccellore Tiberii, liberatus;in avi principatum reflitutus,& Rex fatus cft. qua de re ita ad Cajum fcripfit, Donafii mibi regnum, quá forte uul'a iuter mortal: f-licior, ez Quum Cajus à Judzis vellet pro Deo baberi, Agrippa, rcligione Judaeus, id modetlé acfagit,& veritus Caji iram, ita ad eum fcripfit, Siq4a iu re anano a0 moleflus fuimyicii ie vincire, ut Tiberius, fed jube mox ure iiteriui, quid enim mibività opus cfly ui Ies nuca fuit in tia benevolentia, Philo de legat. ad Cajum. Claudius fucceflor Caji regnum Agrippa auxit;&confulares honores tribuit, Profperis his rebus elatus, ccepit xaxecai mirae x00 7 &xx^ncias ACor, 12: 1,& ita, ut vidimus, periit; feptemannos regno gavifus, Zorippa, de quo A&or. 25: vers, 1 5. filius illius fuit. $.93. Sednec hac nocuit Ecclefiz perfecutio,uam fermo Dei crevit,&j multus fius efl. satus mar. A&or. 12,24. Barnabas vero& Saulus exnpa(grves dfaxoriar, ex Hierofolsua reverft[ant nabasmicAntiochiam, A&or. 12,25. Non tamen diu ibi fubfliterunt, Impleri debebat verbum zs Saulo dictum, A&or, 22, 21. eic£irn aaspar Eacrog e^o es, Hactenus non docuerat nift triennium in Damafco, 15. dies in Jeru(alem, exinde latuerat in Tarfo; nunc annum. unum cum Barnaba docuerat Antiochiz,cum illo iter Hierofolymitanum fecerat& nunc confecerat, Erantautem in z4nzbcbena Ecclefia alii etiam ayodiira] 404 didéenaho vide illorum nomina A&or. 12, 1. Illi fufficiebanc ifti ecclefie, Gentibus, quarum primitias converfas videmus in Cornelio& domo ejus;& in Antiochenis GALvig uz five potius O2, fermo etiam alibi nunciari debuit, Igitur jubente Spiritu S. Barnabas& Saulus fa&o jejunio. impofitis illis manibus, ingentes ablegantur, Actor, 15:2. 3.. Habuerunt foauuem Marcttin vawptslw, vers. 5. confer A&or.12, 25. mE $. 94. Illi igiturónzendqBirres Gub T avelparO- 25 i«, venerunt in Secum, indein vos rgy, Cyprum, pattiam Barnabze, A&or, 13, 4.. In Salami n mciarumt[eins esi Deb in Synazo- m.s caxita. gis Judeorum, vers. 5. Itaenm dvayxajor vers. 46. 1n Papho ivusue unt M igiru. cu aos PST. men Baersz8;, hoc tantumdem eftac'EAJua'. Act.13, 6.8. B irj et quafi Py t" n3 Faulus confilius falutis, qui conferre fanitatem& falutem potens,'Exi42c convenire videtarcum 59» es Chaldaico rmn faiuator, curator à cw fanare. Fuit autem Mae: Lex elt Judaeis, D tuvo 2n ewuon2^"n 2*5n qui difcit qxfq waim à Mago TCU HO. die. Mags hic » familiaris erat proconfuli Serzio Paul», quem qua/rvit diverrere à fide, Ideo robtit Barnabse & Saulo; utfannes& Jambre: olim Mfr. 2, T1. 3,8. Saulus acriter reprehenfim,c« itte percu(fit, A&, 13, 7-11. Ita& Elyfa Syros 2. Reg.ó, 15. S2ulo adhuc perfecutoti cocitas in, falutem exiit, Ac 9, 17.18, Num& huic? certe proconíul videus faxum, wwedidit, A&, €ap, 13, V» 12. yy$.95, Hic x4 DePauli ine/fntiochia concione. Cap.VII.lib.s. Saulus Paus— os, Hic Saulus prima vice Paulus dicitur; Go 9. 55€ aat. AGor.15:9. De Ius, hoc aliialiterfentiunr,— Alii Saulum fuiffe binominem 5. ut ex altero nomine Judaeus ex altero civis Romanus effe intelligeretur, Alii, cum religione illum etiam mutaffe nomen, Alii, in honorem Sergii Pauli illum id nomen acceptafle; aut etiam à Romani Proconfulis familia ita vocari cepiffe.— Auguftinus, Paulum di&um, quod ex fuperbo Pharifzo parvalus Chrifti difcipulus fa&us fit;. alii denique, Romanis dici Paz. Inin Grzcifque, eo tempore Romanis magis affuetis nominibus; qui Hebraeis& Syris Sanl, Id nomen Saulo ab binc dari, quia bic efl quaft initium /4poflolatus ejus in. gentibus,[ta CI. Beza, Condomu'i—$96. Zintioibiam Pifidie delati, Paulus in Synagoga, in die Sabbati prolixam habuit Meirodi? concionem, AQ5:14.15.16, In qua multa de initiis populi Ifraelitici, in gypto,in ! deferto,in Canaan; de Judicibus, de Regibus,Saulo& Davide; de excitatione Jefu Salvatoris e femine Davidis, de ilius morte, refurre&tione, exaltatione,€ Scripturis propheticis dilleruit, vers16-- 37,& magnificis tandem hifce verbis conclufit; qux fünt vere verba Apoftoli& Preconis Novi Teflamenti ac miniftri reconciliationis, Notum fit vobis, quod per bunc vobis remij]io peccatcrum anuunciatur,. A&or.13:38. confer AQ, 10:43. Maximum bouum/ confer Ephef.:: 7, Col.1:14.. Et ab omni?w,quibus iu lege Mofis non potuiJis juflificari y in boc omnts credens juflifitatur.A&or.13: 39. In lege Mofis fuere multa dogmata& inflituta legalia. Illis nemo potuit juftificari, Hebr.7: 19. 10: 4. Calat,4:v.9, &v wx hd uri Ow, eft tantundem acór, Ita Rom.4: 17. xavévavri$ tzig sues 9e pro xacívaysi 9ud à emigkee, Ab omnibus autem illis praeceptis carnalibus& onerofis jufifuatur & liberatur credens in Jejem Chriftum, Finis enim legis ille. Rom,1o: 4. confer Gal.j: 19, 24.25. Cal.4:5. Heb.9:10. Matt,11:28.29.30. Galat. 5: r,. In hunc fenfum vertit Joachimus Camerarius......(9 liberatur is, qui buic credit, ab omuium obfervaticnes quibus nm potuiflis yaffi fieri prafcriptis a Moyfe, Vulgatus. Per bunc reurifto peccatorum aninticiatur,& ab inuibus, quibus uon poteratis in lege Mofis juJlficari, in boc omuis credent julificatur. Gentei pe: J.97. Gruter rogarunt, ut in fequens Sabbatum bac illis verba dicerentur. AQ 3: 42. Ertom opum go non Judzistantüm,fed& gentibus praconiatuseft. Paulus& Barnabas monuerunt gaudent,— Judaeos& Profelytos vanpSiem và envi(99 98. gratie Dei inbarere, AC. 13: 43. nec tanto sredunt, amplius zelo incumbere legalibus illis inftitutis,inutilibus certé& infirmis, Judei invidentes felicibusEvangelii fucceffibus, vehementer cenrradixertnt 675272 0 Mey euro, Ideo illis Paulus& Barnabas, wn dignos vos judicatis vita eterna, Ecce, tonvertimur ad gentes, AC 13: 46.47. Gavifa igitur illae funt& /atdarnnt fermorem Domiui;& eredi. derunt, qui autem,& quot? o(oi fv v1 bros eic Qno aiatriey quotquot erant ordinati ad sitam ateruam,AG.13: 48. Fides enim non eff omuitm 2 Y hell. 1: 4. fed Dei donun.Ephefa, v.8. Judaei autem excitata perfecutione ejecerunt ex finibus ilis Paulum& Barnabam. A8, 13: 0. Nil minus verb:m Domiui per totam ferebatur regionem. vers, 49. Et difüpuli,ii nimirum qui€ gentibus crediderant, implebantur gaudio& Spirit Saudlo, vers,52. Grssb^^—$,58. Inde veuerzmt in Iconium, AG 13: qy.. lbi ita Jo. uti fent, vt crederet Sudaorum& poftolis in Icon'o&Ly. Cravorum magna copia, AQor 4: v. Domino atte[latie fermoni gratie[ue& dante fieri fana €aonia, & portenta yer mauus illorum. vers.5. Sed& ibi Judai. ei eebéves; Apoftolos coégerunt figere, A&ora4: v.2.4.5.6, Inde delati in Lycaeniam,& ibi Evangelizarint, A&orA4: 7. In Lyfitis./audupr ex utero fanavit Paulus. v, 8.9.10, ut& de Petro vidimus fadum, In£ole pagani ad tantum miraculum exclamant, dii, ajimilati bominibus, defiende run * : DePaulo lapidatoincelumq, tertium rapto. Cap.VTILlib.s. 3$ runt ad nos, A&or, 14,11, Voluerunt miferi illi Paulo& Barnabae» facrificare vers. 13, Id omni nifu impediunt. Firiquid bec facitis d nos[umus bomines vobis Suswmaler:, ni ndiantes vobis à vanis bis converti ad Deum vivum. A&or, 14,15. Caligula tanta olim erat in» fana fuperbia, ut vellet natare divine particeps haberi, fibique facrificari. Judaeis Alexandrinius;jactantibus becatombas, quas in gratiam illius immolaffent, ferociter refpondit, eflo, inquiens; facra feciflis, fed alteri; mibi certé non facrificaffs, Philo in legatione ad Cajum. Doceamur é verbis Apoftolorum,quod elogium cultus paganorum mercatur,eft vane, ipfa vanitas, quid vanius, quàm 3e ciun x9)(xdpus di ficlis, hominibus, creaturis, fine fenfu, fine intelle&u? Etiam Ifraélitarum Sucis| tuiffent vane, ni juffz: à Deo, niumbra meliorum, ni pedagogus in Chriftam, ni in fide oblatae fuiffent, $5.99. Sed ngc hic datum diu Apoftolis fübfiflere, Judaei immorigeri incitarunt po- Paufus fapis pulum, ut Paul; lapidarent$ quem mortuum putantes abierunt,& ita ille cum Barnaba apis Pauli abiit& venit inDerben, A&. 14,20, Per hoc tempus putatur Paulus raptus fuiffe in tertitm in teium culum, 2, Cor, 12, 2.3. de quo raptuipfe ita, Novi bominem in Chriflo, non fe ipfum di.«etam. recté nominat; fed obliqué& indire&é(e ipfum indicat, Id eximiz cujufdam eft humilitatis, Novihominem. Nemo novit, qua in bomine, uiff Spiritus bominis, qui in illo, Y.Cor, 2,11. Homonemini notus nifi Deo,& fibimetipfi,& raro fibimetipfi. Novi in Chriflo. Si enim fuiffet extra Chriftum, ad ceeleftem illam iz&eíar in domicilium ufque Chrifti evettus non fuiffet, Qui in Chriflo, is demum veré bomo,(y nova creatura eft, omnium fan&orum amore& notitia dignus, Sive in corpore, inquit, non novi; frve extra corpus, non "ovi, Anima certe per&«e aor rapta eft, num& corpi, non poteft certo polliceri, Hunc hominem dicit dpa fubito raptum& evectum, cum aliud forfan ageret, aliud cogitaret, confer AGtor. 8; 39. Spiritus Domini üpmaes rapuit Philippum, Siin corpore Paulus fuit raptus, fuit motus localis. Si extra corpus, non fuit localis. Anima in«eed, fere extra corpuseft, ubi enim agit& cogitat, ibi proprieeft, Raptus eft rertium celum ufque, Ibi bronus Dei, lbi Angeli. Ibi Spiritus juftorum confummatorum, Ibi homo, Jefus, Id illum oportet 4«£a5, coelum, Aor. 3, 11. inde redibit, A&or, 1, 1. inde illum ex/jeZamu. Phil. 3,20. Quid ibi videri Paulus, non refert, cantüm quid azdiverit, Deus invifibilis non videtur, nec Angeli Spiritus, nec animz beatz.. Audivit jua verba; cujus? an Dei Patris, an Filii; an Spiritus Sancti, an Angelorum, an animarum beatarum? Tacet id Paulus, Et quidem ajjs(, quae bomini, in carne adhuc& in terra habitanti, vx iir AaAca. Insffabilia, ob fublimitatem, ob excellentiam. Ideó puto hzc fuiffe verba Patris, aut Filii, autSpiritus San&i, Nam Angelorum& beatarum animarum veiba, quomodo fint 4j? Spiritus in cordibus noftris intercedit ea21ueis dae, Rom. 8,26. Idem in celo ufus eft;»uan dpbius, omo T Giire inquit denique xavxf(oua]. vers. 5. non enim major gloriandi materia effe poteft, Mofes vidit in monte typum tabernaculi. Ezechiel typum templi. Efajas gloriam Dei. Nemo tamen horum in tertium coelum raptus eft; autaudivit quod Paulus audivit. Ad hanc vifionem fpe&are conjiciunt nounulli illud Triephonz, apud Lucianum, in Dialogo, cui nomen Pbiopatra. Quando me Galileus (Chriftianorum id à Chrifto Galileo nomen) iZe convenit recalvafler, nafo Juflo praditu, qui in tertium ufque calum per aerem ingre|]us, que optima atque pulcherrima funt, inde didiCitj per aquam uos renovavit, in beatorum vellicia infjlere fecit y( eximpiorum regionibus nos redemit,.. $. 100. In Derbe difcipulos fecerunt multos ivaraz, AGor, 14, 21, Etiam tunc Timotbewe, rimothess & forfan antea fa&tuseft Zifcipuiu,fuit ille de Derbe, AG, 16; 1, nam ut eft 2, Tim, 3,10, 11. difcipulus, yy) 2 llic 3:6 De Pauli eg Barnaba in Fliero[ol. reditu, Cap.VIIT. Lib; Ule vopiaox d9nes Git dio 102,& Gic va98pan; qua Paulo faa fant. in Zintiochia, in Iconío, in Lyfhris 5 à quibus omuibus eruit illum Dominus, Si autem perfecutionibus& paffionibus Pauli, his in locis exantlatis,ad(titicfi illa fecutus eft,utique jam difcipulus fuit, Modus ab$.101: Ubique covfirmarunt auimas difapulorum,& monuerunt Chulljew 13 xderri Go Apohoa— D: ACtor.132 43. 0 mig d. ACi1aaz, illinimirum que per charitatem operofa eft Gal.;:6, inori nan. NOn obligarunt novas gcncium ecclefias ad cireumcifionem,ad facrificiayad lotiones; fed ie brroum ad agnitioncmn& efti. tionem grati falutaris, qua in Chrifto iZwxit omuibus bominibus, to Titii f&ad fidessequa jai viver Roma: 17, qua bom juffificatur. fine operibus legis, Rom.2:2?. Nequeenim iu Chrijio Jefa preputium quid valet, neque circumdfro, fed fides fola. Cal. s: 6,z je j ew juflitis exl etauiie, Gal.s: s. Indicarunt etiam, quod per multas ajislienes D. et nos lavare in regntm Dci, tum gratize;tum glorize AGt.14:: 22. Ita affliiones & tentationes accerramina Ecclefiz praedixerunt, Nota funt,qua ecclefia paffa eft certamina& difaimina, à Judzis mmorigeris, à falfis fratribus, à gentibus idololatris, fub initis fuis. Draco puguaviz Gy Aueli ejus coutra Michaelem. dy Angelos ejus, Apocal, 12. vers,7. confer loh,16, vers.33. Ta mando afl ütlionem babebitis, 2 Timoth, Cap. 3. Vers.12, Qin:ei pie vivere volcutes perieutisuem patientur, adde Rom, vers.36,. Propter te ccidimur ttn dizm vepttati;juuufnt agnimadationt, Gloriata tamen illa eft in omnibus fuis SAFveny Rom.c. vers, 3.4.5. bencgnara, quantum pondus gloria operaturum effe Q asegue Tina Naz o) Ail, 2 Corint.s:17. confer, Rom,8: 18. Denique per fingulas ecclefias ordinaruat presbyteros, neque enim obligarunt fan&tos a4 cathedram AMofis, in qua fedebant Scri e(y Pharifai, Matt.23: 2. neque voluerunt gregem Chrifti carere pafforibu, denique debuerunt effe, qui pro anizabis fan&orum vigilareut, s Aéyov 9d a(gvre: Hebr, 33. VetS.17.. Jiborautes in verbo G decirina Y Tim. 4: 17. Hifce ita actis commendaraunt fratres Domino, in 216m crediderant,& ita tandem reverfi funt in Antio.biam, unde erant 1raditi gratie Dei iu epus, 40d nunc benedicente Deo,&exipoG» impleverant, Aor, 14, ».22.23.26. siulus&$102. Ecclefiz Antiochenz expofuerunt;quz feciffet Deu cum iilis, quodque gentibu Darnabas re» aperzfJet, jauuam pidei.ASor, 14: 27.. Haec tanta fuerunt,ut nullis fatis verbis magnitudisociam, nem illarum rerum eloqui potuerint, quum deinde ad Synodum miffi effent Hierofply. mitanam,pluribus,& fa:pius de illis coram ecclefia locuti funt. A&or.te. v.4.12. Colligamus illa in fafciculum. Paulus Zv9/7479- converfus efl. Judei in Antiochia confufi, Gentes ibi ad idem addu&t,ut& in Iconio,in Lyfiris,in Derbe,idololztria publice pudefada Ecclefiz novz gentilium confirmatz,ordinata Presby:eri in illis conflituti;adverfus imminentes afllictioncs illae communitae.Etiam multa z;u62& via facta In Papho magus caecitate perculffus, In Lyftris claudus fanatus. Infignes ctiam perfecutiones exantlatz.In Antiochia cum Judaeis litigarunt inobedientibus,& ejecti funt. In Iconio óCew incurrerunt, AQt.14:4.& periculum lapidationis fubicrunt. In Lyftris ad necem fere Paulus lapidatus,& quafi€ morte revivificatus eft.[n omnibus his malis crevit ecclefia, nullum dereliquerunt locum;ubi non plantaverunt ecclefiam;8: ad fidem multos adduxerunt. Ita jam plures ecclefie formata:& ordinatae(ant in gentibus,inCaefarea,in Antiochia Syrie, nunc& inAntiochiaPifidize,in Iconio,inLyfiris,inDerbe;&c.Et fine dubio multaalia ata funt in hoc itinere,quae in actis x&'&vnon funt defcripta. Idem enim judicium fiat de adis Apoftolorum.quod de Chrifli, /oh.20: jO.31. 21:25. Forfan hucreferri poffunt,qug habentur Rom. 15: 19.20. /»jlevi Evanceliam Chrilliqufque ad Hlyricum; ubi nondzm nomina145 Corifius, Fotfan& in hac expeditione Paulus ingentia illa perpellus eft, de quibus 2Cor, De]udais eccleftam turbantibus. Cap.VIIL.lib.s.— 357 2Cor.11,24.25. 4 Judais quinquies plagas quadraginta minus unaaccepi. Ter cafus virgis fum. Semel lapidatus[um,id vidimus in Lyftriss zer naufragium feci,diem G nodem in profundo egi,&c.. Certé quaedam horum indubié hoc in itinere pertulit, 2 f$. 1603. Abfoluto hoc itinere, zempus tion parvum tranfegerunt cum difüpulis in AhtiO- iuc venere chia, A&or. 14,58. lllo intervallo venerunt quidam à da de fecla Pbarifaorum, msmi- quidam de eeunór ej qui crediderant ,hoc eft fidem in Chriftum profitebantur, Actor. 15, 1. j. Paulus Pd Ec. "Mos dicit sapeidxluc JJ evdadta ou: irreptitios feu fubinduclitios& emiflarios, clanculum clcfiam. ab hoftibus Evangelii fubmiflos, fufos fratres.Galat.2.v.4. Fratres,nomine,non re; pro» feffione,non veritate; turbones,exploratores; haut miffi legitimé,fed ob& fubrepentes; non agentes juffu Apoftolorum; fed propria, adeoque illicita authoritate, ACor.15. v.24« 6€[diecer dpusSa, venientes eic(9 xa(zouoaica; io(NivS«esav ad fraudulenter explorandati& prodendam libertatem, quam fantti babebant in Chrifloyira. a9vdc na(ud'eAocovra] ut illos in fervitutem vedigerent Gal.2, 4, veterem nim, illam elemeutorum mundi Galat.4, 3, Antefignanum illorum docet Epih, haeres, 28. fuifle Cerinzbum berefiarcbam.. Hic, inquit, fub"pojflolis quaflionem feditionzs commovit, dicens, debere circumcidi bomines/&c, Eundem etiam Petro litem moviffe, quod ad Cornelium intraffet, AG, 11, 2,5. Alii addunt Ebioaem. Sed non] hzc funt certiffima, $104. Hi J«vdad'e goi urferunt circumcifronem,& obfervationem legis Mofis, Secus, di- Volentes centes, non potefhts falvari, A&, 1$,1.5. hoc eft, voluerunt gentes ita vivere, ut Judaei ante tamcidi,& Chriftum, flante lege& cultu ceremeniarum vixerant,& etiamnum vivebant 5 occu- fervare lepati in cibo(y potu, diverfis lotionibus, facrificiorum oblationibus,& carzis juflificationibus. sem Moli Hebr.9:10. Forfan& doctrinam de juffiria propria, flataenda$ lege, quam multi Judzorum ignorantes Dei jaflitiam, praepofteré quafoverunt, Rom.10, 3. inculcarunt, fed appaset ex iis,qua in Synodo Hierofolymitana deinceps acta fünt,precipue illos egifle, ut j4£um imponeretur gentibus,& ille cogerentur ad obfervanda dogmata& ceremonias, Poft Chrifli afcenfionem,& SpiritusSandi effufionem, Apoftoli& fideles€ Judaeis, aliquamdiu inhaferunt ritibus Mofaicis. Acceperant Spiritum. baptizati erant in Chriftuay fed templum adhuc frequentabant, difcrimina ciborum fervabant,&? a e2/^ov convi» Gum vitabant. Aor. 2,46. 10,14.28. 11,2. Paulus Timoztbeum in Jndaorem gratiam cireumidit, A&or,6, 3. Jacobus Apoftolus,& Presbyteri dicunt j4d«os vs seme eie legis zelatorer, A& 21, 20. in quorum gratiam Paulo fuadent, ur legaliter parigcandud fein templo fifteret, ad convincendum illos, Paulum adhuc ambulare 3 vópev QuA doxor&, A&,21,24. Poterat id tolerari fub initium renovandae& reformandee cccleliz.. Judzi ritibus illis innutriti, paulatim ab illiserant deducendi, Apoftoli idem faciebant,non ob confcientiam; fcicbani enim, circumcitionem& ceremonias in Chrifto non valere, fed per charitatem, qua: iihirmis cedit,& proximum omni modo lucratur;& fcandala fugit. Gentes autem, qne ad Chriftum convertebantur, Paptizaruut Apoftoli in nomen Chrifti;& monuerunt edbarere Deimino, A&or. cap.1r. Vers,23, sanere in gratía Dei, A&or.cap.t j. Vers.A2,& su fide, ACor. 14. Vers. 22, non coégerunt illas ad circumcifionem, ad altare, ad facrificia ad templum, adlegalem fervitutem.— la egit Peirus cum Cornelio.Barnabas& Saulus in gentibus; ad quas mifli erant; quinimo iliis nuccumruae liberationem abomni, quo in lege Mots^emo potuerat juftificaris A&12, 5i X do cuerunt illas, im 2wui genio, quae timez Denn, licet non obíervet ritus Noli. c is ee n mécml Sl, Att, 10,25. nou debuerunt geutzs Aiberzare carere, qua Chzittus iUos liberas —'— witGals.v,1, Atquicun plena libertate fervitus legalis coutitere noi pesa b.5es s yy 3 pat M 38."De Doctorum ddntioch. oppofitione. Cap. VIII. Lib.s: bat in gentes pervenire Abraami benediclio, qui jugum legisnon bajulaverat, Gal. 311. Si gentes fuiffent circumcifze, Chriflus nibil illis profuilet 5. debirores jadla ellent totam fer. vandi /egem, abolita eflent à Chriflo, à gratia excidilJent. Gal, Cap. 5, Vers, 1,2. 3. Hac non perpenderunt imprudentes hi Zelota; perverfo a&i ftudio, clamant, circumcidendas gentes,&c.. Chriftumque ita de throno agere pracipitem,& Mofen;ac minifterium condemnationis in fublime evehere, quantum poflunt, laborant, nec Cogitant, veteres ri» tus non amplius nunc fieri per neceffitatem, fed per quandam difpenfationem,& prope elic iijarum abolitionem& abrogationem, Aniohen— J. Io. Igitur qui erant iu Zinziechia x hà(gy Guxhnolay pedit) xq) ddruahni, Deciees fe. Aor, 13, t. aufibushifce omni nifufe oppofuerunt, noluerunt gentes Antiochenas ad Mis o0pPpOpunt, Chriftum converías, s? 4avit: 36. Col. 2, 20. In hiseximios fe praebuerunt Pauly; gen» Lusnonie- tium Apoftolus,& Barnabas: AGor, 1$, 2. Falfis illis fratribus, ue ad boram quidem«ejJi"uL mis fuabjeclicue, ut veritas Evangelii maneret, Gal, 2, 5. imo& re ipfa contrarium fecerunt, Sed neque Titus, qui mecum, mquit Paulus, Graecus, exiffeus, coacius efl circumcidi, Gal, 2; v, 3. ftuftrra clamantibus JeuZadta por; ni circumcidamiui,(yc, $. 106. Urtautem lis hxc fopiretur, ftaturum fuit, ut Paulus d Barnabas aliique nountilli ad. Apoflolos f presbyteros in Hierujalem afcenderent, faper quaffione bac, Attor. 1552. Videntur hi Pfeudadelphi nomine Apoftolorum, ad tegendas nequitias, abufi fuiffe, A8. 15,24. Ideo ipfi Apoftoli rogandi& audiendi erant, Fuerunt illo tempore ex Apoftolis Jacobus& Petrus,& Joanues, Gal.2 ,9. in Hierufalem, an plures fuerint,€ facris haut conftar. Petrus& Jacobus foli in Synodo narrantur verba fecilfe. Scribit Clemens libr, vi. conftitut, cap, xit. omues duodecim. Apo[llos per orbem dijher[os, inflinslu Dei, He rofolymam veuifJe,& banc queflionem definrviffe. Sed unde hoc bonus ille fcriptor haufit? quomodo potuerunt venire duodecim onmes, cum Joannes frater, Jacobus, jam interfeQus effet, A&or. 12,2. Incertum quoque, quod Eufcbius tradit ex Apollonio libr. v. cap. 18, Prscepi|Je Dominum Apojl-lis, ut ue ante duodecimum annum Hierofalymis difcedereut, Num ergo Samaria, quo miflus Petrus cum Johanne.poft annum duodecimum,recepit demum Sermonem Domini? A&or, 8,14. Atqui Chrenologia fecus teftatur, Praeter Apoftolos fuere in Hierufalem Presbyteri; ab Apoftolis ordinati, in Ecclefize adificationem, fuerunt enim illi eeesg e: Ecclefiae, sozidvr 8; 6 Abyo Z, ddacxaNiz Y, Tim, 4,17. Talem & Íe Petrus nominat, 1, Petr.«,1, Tales Paulus gentium Ecclefüis izerporórov, AG. 14, 23. Adilloscolle&a Antiochena delata erat, Act 11, 30. fine dubio Apoftoli, antequam & illi ex Hierofolyma exirent, Presbyteros Ecclefiz, qua in illa, conftituerunt; ut Grex non eflet fine Paltoribus. $. 167. De hacin Jerufalem afcenfione ita Paulus, Gal. 2,1, Deinde pofl quatucrdecim annos rur[um af. endi Hierofolyma, cum Barnabasa|[imto fimul t Tite, Tertia nunc vice illuc afcendebat Chriftianus factus,prima enim vice afcenditilluc triennio àconverfione, A&. 9,26. Galat. 1,18. fecunda cum collecta Antiochena, A&or. 11, 30. 12, 25. nunc, ut di&um, tertia, unà cum Barnaba afcendit Tizw. Ergo illeunus fuit ex illis, de quibus AG. 15,2. Zia; dz, Dicit, ego afceudi cum Barnaba,(yc. forfan ipfius praecipue fuafu, confilio, impulfu haec legatio decreta eft, Addit, avéCLu 5 x XoxaAvw, Gal. 2, 2. Ergo revelarat illi Deus;afcentionem hanc neceffariam effe,& utilem fore,cujus revelationis ftne dubio participes fecit Antiochenos,unde eo magislproperata legatio. Tempus quod attinet, dicit, po// quatzordeam annos. Diverfimode illos fupputant do&ti, Alii à tempore patlionis Chrifti, Alii àconverfione Pauli, Alii à profe&ione in Hierofolymam fufcepta trien107 FE st De congregatione Hierofolymitana. Cap.VIIL. Lib.— 550 triennio à converfione exacto, de qua. Gal.1:18. Et hac pofterior fententia mihi quie dem videtur verifimillima, collatis Gal.1:18. cum Gal.2:1,£76& ado dyiClu), 5.108. Legati Antiocheni Hierofolymz ab Ecclefia, Presbyteris Gc Apoffolis comiter £XCepti, nunciarunt 7&5 Gncpoplu 7 ibvav, quaeque per illos frena Deus in gentibus feciflet À0,15:3.4. 12, Paulus etiam expo[uit ils Evangelium, quod pradica[Jét in gentibus, Gal. Cap.2: Vers,2, cujus inftar fic A£tor.13.38.39.42.47.48.. privatim veró oic dox, hoc elt, Apoftolis, Galat.2.vers.2. confer vers,6, cum illis enim fine dubio privatim ipfi agere datum, Deinceps enarrarunt turbas, quas quidam in Ecclefia, à qua miffi erant, exci taverant,de quarum decifione Apoftolorum& Ecclefie mentem percepturi erant, A&or. Cap.5: Vers.s, $$. 109. Congregati ipit funt Apofloli ci Presbyteri ideiy ail G0 Ny véve, AQ.1$1 6, Congregsimó& ài adco fratres, ibidem vers.23, adeoque 6A» 4&xxAncla tora Ecclefra, ibidem iet Vers.22. Congregatio hec communiter dicitur Concilium ecumenitum primum,non quod tota óeplo» in illam convenerit; Hierofolymitani enim cum Antiochenis tantüm unà fuerunt; fed íi. Quia autoritas hujus congregationis eadem,quze cujusvis eecumenicae, 2, Quia ftatutum hujus congregationis per totam órsuíévl valere debuitnon in Antio« chia tantüm,fed& in omni alia Ecclefia gentilium per totum mundum confer A&. 16:4. 21:5. Mitto qua Pontificii de aliis eecumenicis Apoftolorum conventibus fabulantur: dicunt, Apoftolosantequam in orbem difpergerentur, Synodum univerfalem inftituiffe, in qua fcriptum fit Symbolum, Apoficlisum diftum. Etiam Canones illi, Apoflolici di&i, feruntur in tali concilio flatuti, Inter quos Canon 17. fecundas nuptias damnat, 27. permittit nuptias clericis tantüm; Le&oribus& cantoribus, 68. pracipit jejunia in quadra gelima Paíchae, 62, Laicos futfocato vefcentes excommunicari jubet. Quos tamen Canones Gelafius Papa dudum declaravit apocryphos, Etiam tunc fingunt concilium habitum ab Apoflolis, quum Beata Virgo Maria affumta eft, Bngunt illam à morte refufcitatam in celum translatam effe, Sed hoc obiter, Bellarminus lib. i.de Conciliis cap.xvl, in hoc Concilio Hierofolymitano docet fuiffe, 1, Judices. Apoftolos, 2, Coufultatores. Presbyteros. 3. 4dprobatores, Ecclefiam totam,five fratres. Sed hanc diftin&ionem Scri» ptura Sacra non habet,— L icet(ine dubio Apoftoli, infignioribus pra ceteris donis inflru&ti, primas in hocconcilio tenuerint; aliique ad Apoftolorum fententiam cum cura attenderint, tamen folos A poftolos judicaffe; Presbyteros tantüm confültatos; Fratres tantüm adprobaffe, fimentum eft, nullo innixum fundamento» quinimo infcriptio& initium Synodalis E:(itolz,"d pofloli, Presbyteri, Fratres; vifam eft nobis, hanc fictam differentiam eviden:er refütat. Ejusdem furfuris efl, quod dicit pra/idem in hoc Concilio fuiffe Perm. Corneliusà La p. q4a/i princeps^Apzfldlorumtg pyimas Ecclefia, qui audita con» froverfra in utramque partem difieptationeybic eam primus quaf judex. defendit. Beliarminus id inde proba t;quia Petrus prin firrexit locutus eflc quaffionem definrvit, Sane ne mi. nimum quidem vefligium apparet,cur Petrus magis Prafes, quam Jacobus dicendus fit. Et demus, fuitie Perium praefidem, inde non fequetur illum fuille primatem, fundamentum,& Monarcham E«clefiz. $. 110, In hac congreg:tione Petrus ita dixit. Sr, quod uQ' lusu d, bus antiquis. Deus in nciis ele, it per«s meum audire gentes fermonein Evangelu,(y credere, A&cap.15:v.7. 4 die... inigui capiunt alii de aeternitate 5 alii(impliciter interprctantur; jas prideaanzc bai, Clara Pctri mens non hodie;aut heri;fed longius jam Deus mi» nifterio meo ad convertendasgentes ufus eft. Cornelii converfio& vocatio dudum facta Craft, 37, 3 pxaiov à die. Sermo Pe M 360«De Petri fermone, Cap.VII. Lib.s. erat, Cornelius àLapide dicit intel//igi prateritum tempus, primo in aiu exercita, tempu converfiuis Coruelii, Jecundo iu aiu fignato Matth.cap.16: vers. 18. ubi Petrus audivit de Chrifli. Tu. es Petrus, d faper banc Petram; en fermentum Jefuiticum, Chriftus eft Petra; non Simon, illi fufficit& dici& effe Petrum, Inter prerogativas Petri& hancBellarminus ponit, quod primus omuium predicare capit gentilibus, quemadmodum primus pradicavit$udars, A diebus antiquis Deus in nobis&EeZaG. elezit,, Vox elegit nunc latius venit Joh.6: vers.7o.. Nonne ego vos duodecim elegi&j unus é vobis Diabolusefl, hoc cít, ab als hominibus feparavi,& in meum fervirium affum(i. Specialius fignificat Joh. cap.1 3. Vers, 18. Eg» novi, quos elegi, Joh.15.v.16, Non vos ue elegijlis. Sed ego vos elegi, y pofui vos, et ru:tum feratis. Sumitur& pro eterna eleCfione, qux in confilio Dei fatta eft, Ephcf.1: 4. quam in tempore electio& vocatio ac adductio a&tualis fequitur, Hic nobis notabit peculiarem Petri milfionem, ad perficiendum opus Dei in gentibus; ita& AGoriiv.24, moujira nuum ex bis duobus. àv Es tEo. quem elegifs, hoceft, fungi velis »dpoftoiatu;& ad munus illud perficiendum feparari, In electione eft acceptio unius pra altero. Ergo prz aliis^4poftolis Petrum in vocandis gentibus miniftrare voluit Dominus. Quomodo autem Petro clectionem fui ad hoc opus notificarit Dominus vide Zf&or'10: u--16.17,20.28.. 11:5--17. Supplerietiam poterit me, Elegit me,adquid ut entes audirent,&c, Cornelius audivit, 4&.10:33--35.& crederent. Corneliusbaptizatus eft,& credidit. $.1n, Er cordium ferutator(confer 46.1:24.) 1 Reg 8:vers.39. Tu noffi, Ta felus, cor emnium filiorum bominis. adde Prov.cap.is.vers 11, Pfalm.7:10, Hebr.4:versa12. Bernardus. Solus perfeclé novit,quid fit in bomine, videns inecy( quod in fé ipfo uen videt, Cor Cornelii noverat, fuiife id p/ezate plenum. AGor, cap.10. vers.2.4434.35..[aperflitioue & opinione propriz juftiti vacuum, infigniter humile& contritum, Quidni cor noverit Cornelii, qui tale cor dederat Cornelio? Dew atteflatus eji illis, gentibus; hoc eff, vilibili teftimonio oftendit, corda illorum jx grata fibi, nec difplicere, Sermeri gratia atteflutus eft Deus dando /na per manu Apoftolorum, AGor, 1 4.vers.3. confer Hebr, cap.2.3.3.4.. Gentibus atteftatus eft, daus illa Spiritum Sanclum, ut(y nobis; modo ordinatio& extraordinario. vide Actor.10:44.4.5. 11:115. Et nibil déxeue difcrevit inter uos qj illas. A&ora5:9. Eundem Servatorem, eandem ju(titiam, fidem, falutem, libertatem, eundem baptiífmun:& Spiritum& nobis& gentibus notificavit ac communicavit Deus; oftendens fe non effe cporocroAnim sin, nec in exercendo jud&io, nec in diftribuendo Zereficio, A&orao:v.34. Fide purgans corda illarum, Purgans à peccati teatu,& fervi tute, hoc per fanctificationem; illud per juftificationem, Fides eft j4flizie medium feu applicatio Rom.iz17,. Phil.5:9. Et fansifications mater, Haec eft gratia falutaris, qua gentibus illuxit. 1. Audiverunt vezbum Evangelii, non legis; gratiae, non ira; libertatis,non fervitutis. 2. Crediderunt, prae multis Judaeorum, qui indignos vita eterna e judikarunt, A&.13:46.. 3. Deus dedic illis zeffimouium 5 gentes efle populum fuum,& peculium fuum oflendit,quemodo? t. Dans ills Spiritum Sanctum promiffionis& adoptionis, 2. Nil difzerneus inter gentes& Apoftolos; adeoque oflendens,quod apud Deum in codem fint gradu& favore;& eandem habeant parrbefam ad rbronum gratia, 3, Cori illarum fide purificaus; e euveid'ictos cxavepai; iptarie por Tac xapdiac, Hebr. 10:22, unde in gentibus fie;? à Deo purificante, confer Acor. 13: v,48,.«gj imigevG», soi sav iy juévon,&c.: j.112. Concludit Petrus, Nunc ergo quid tentat Deum, imponere jugum[uper GETU De Petri fermone, Cap.VIIT. Lib.s, 361 cervicem difcipalorum?^&.15:10.. Converfi gentibus dicuntur Jif£ipuli, confer A&.15. v.52. Apoftoli gentes iuaSireuGy, A2:19. 14:21. Matth.28:19.. circumcifiouem er Jegem Mofis, de qua introducenda agebatur, vocat$v34v jugum. confer AG. 15,28. Bsp, Gal.5,1. Hebr.z, 15. Gal.4,3. 4tuguftinus dicit Sarcinam innumerabilium obférvationum, qua dura cervix Sudaorum premenda erat, ne ad. idola refficeret. Ab hoc jugo veteres di« cuntur xozizvrec 8 repoprisqApoi Matth. 11,2g.. vide fupra cap.v.$.103.& libr.II, cap.xr, 9.61. Hoc jugum gravitfimum fuiffe docet Petrus, q4o4 neque nos neque Patres noflri potuinuts bajulure, A&A 8,10, Bajularunt ergo fandti,quod non potuerunt bajulare, non potuerunt cum gaudio, cumexfultatione, fine recordatione peccati, in confummatione confcienrize, Hoc jugum fanis in Chriftum per paffiones confummatum credentibus émponere,e(t Deum tentare, tentare Spiritum promiffionis S.(A& 5,9.) Chriftum abolere,ut nil profit.Gal.5,2.4..& vac Aux dx dvasxeua(er, AC 16,24. Si autem& hi falft fratres voluerunt perfuadere gentibusper legem Mofis moralem juftificari hominem; ideó fervandam illam,& juftitiam ex illa quazrendam ac flatuendam; etiam fic illis refponderit Petrus; docens hoc fenfu legem moralem effe jugum omnibns hominibus infupportabile, Eftenim infirmata per carnem Rom 83.& eft ad mortem, Rom,7,10. Sed,ut anteamonui, idinqualtione praecipue fuit,an circumcifio& dogmata fint rurfum fan&tis gentium imponenda, id negat Petrus, etiam propterea id non debere ficri quia fint jugum, portatu adeà grave; quod Patres portarunt,& portare non potuerunt. Atqui Patres nunquam putarunt, fe ex obfervatione legis moralis juftitiam acquirere poffe; nedum ut id voluerint unquam, aut qusfiverint, $. 13. Ktadenique Petrus fed per gratiam Jefu Chrifli cedimus[aloari.AG.1g 1. non per legem. Gratia eft eeríe«Q. Tit, 1,1.eft Chrifli quia eft Jf S? vepseeoc qua in illo. Rom, 324. quemadmodum(5 illi, Patres noftri,ergo non crediderunt falvari illi per merita propria,aut pet facrificia pecuina, aut per ciborum lotionumque difcrimina, fed per graziams Jefu, cujus externae ha res fuere umbra& facramenta. Si igitur per gratiam Chrifti eft(alus,& folam quidem,non per legem; cur gentes fubjicerentur legi;& gratia illis quafi obÍcuraretur, Lex enim& wmbra gratiae fuit& velum. Adumbravit illam,& texit illam, Nunc venit bora falutis, Confummatus eft princeps falutis,non fert illa nunc amplius velum,non umbras;qui nunc illa falvantur, juftificantur& liberantur ab omnibus, quibus inlege Mo(is,nec juftificari,nec falvari potuerunt.Potuit gratia ferre velum,quamdiu velum carnis Chrifti ruptum non fnit. Heb.10, v.2o. Hac rupta omne aliud rumpendum eft, Sociniani& xaxeivoi referunt,non ad Parres, fed ad(&$0, quia frequens fityrelativam non ad proximé pr ecedens, fed paulo longinquius referri,& neutro Japerelativum mafculini gtneris jungatur, etiam Rom.2,14. Sed frivolum hoc nimis:& intentio illorum long? pejot. $.u4. Denique cur illi fuíciperent jugum, qui jam audiverunt Evangelium, qui jam crediderunt quibus Deus eft teftatus, quibus dedit Spiritum, inter quos nil difcrevit, quorum corda purgavit? Ex his enim infert Pertus, Nov s 7i,&c, Sermo Za« €obi. $115, Poft Petrum etiamZacobus fententiam dixit; Jacobus inquam 4/pbai;di&tus frater sermo ta. Domini Gal.1:19. non ob frmilitudinem cum Chrifto,ut Photius putavit, fed ob cognationem & confanguinitatem. Mat.13:55. Chriftus omnes difcipulos fuos vocavit fratres Joh.20: 17. Hic igitur Jacobus duplici jure frater Domini fuit,& natura& gratia;& fanguine& regeneratione, De hoc Jacobo Chryfoftomus Hom.3j.in A&la:"Eignom(9 v 5 ieposoh ponis 4c, dió Q Ügerpos A64... Exev(O- 9 v 4 apr v» xexeieun ul Q- Epifcopus erat in HierofoIymis,ideo(y poflerior dicit.... Illi enim Principatus zommi[Ji erat, Boni Patres incerta fzepeloquunturjilluc& hoc refer, Ita autem Jacobus, zz$116, «obi, Bh 362 De lacobi Sermone. Cap.VIII. Liba. $116, Simon narravit, tt primnm Deus vtvexéla(o vifitavit fumere à gentibus populum in nomiue fuo, A&. 15,134. Totum hoc, quod in gentibus fatum, Dei opus eft, Simon plantavit, Paulus irrigavit, Deus incrementum dedit, Deus excitavit Cornelium, ut accerieret Pesrum, Deus in Cornelium effudit Spiritum. Agnofcit Petrus opus Dei; AQ. 11, 17. f/Dews dedit. qui eram potens Usa, 5 3v. adde v.18. Gentibu Deus dedit refipifcentiam, adde AG 14527. Aperuit Deu gentibus oflium fidei, Simeon narravit;«alas ayo(gy ut primum feu prima vicejhoc eft in initio converfionis gentium cum illis egerit Deus; cum primà vice illas vifizavit, nimirum tunc ita egit, ut Petrus narravit, Cum fecundo ims. Aa( Deus, quod factum imprimis,quum Paulus& Barnabas in gentes miffi funt A. 17, v» 2, paulo fecius egit, dedit gentibus fidemrefipifcentiam, Spiritum, A&13,12.52. 1441.27. non tamen ita mirabiliter,& cum linguarum dono,ut fecit Cornelio; iifque, quibus tunc praedicavit Petrus, Nequeenim AQ. 13.& 14, ubi narratur, quaenam gentes miniflerio Pauli& Barnabae ad finem addu&tz funt, fcribitur, illas linguis locutas effe, Fa&um Dei vocat cifitationemyimxiafocum Deus dona& beneficia confert hominibus, dicitur illos vilitare,Ciriflusomnium donorum donum,veniens noflri caufa in mundumy,dicituruo; ifitajfé. Lüc.1,78. Pf. 8,4. Quid bomo;ut vifites illum? Luc, 19,4 4. uon nofli tempw vifitationis fuc, Luc. 1,68. vifitavit& fecit redemtionem populo[uo. Matt.25536. v» isis iat uc mn viJrtaflis me, adde iPet. 2,12. uc gentes glorificent Deum in die fmesexiis vifrtationis, Converfio entium eft vi/itatio gentium, Ut autem eft vifitetio gratia, i82& mra, Exod.20; 5, 6. B TW. Hic de vi/itatiene gratiofa gentium& illarum affmntiouc, Vifitavit^ aCery, Eft& in verbo 7B Enexérrist fignificatio 71Y21 revordatioms. Sam. 15, 2. PC UN DN unb PD vifitavi, hoc eft,recordatus fum;qu« fecit Auralek, la& Pf.8,5, 2371pBDY X309 qua(t parallelé ponuntur.[ta fenfus erit, Deus vifitavir, hoc eft,recordatus eft /usere 5 promiffionum fuarum memor, Eft denique 6 Gmexbmrress duydHicere, curare,providere. AGor, 6,3, Vnext adr dydpac E 0)3J dificite,curate,providete viros€ vobis, Ita& hic poffet effe, Pro[exit& curavit Deus: quid autem? AaCew&E diva Natr fitimere 6 gentibus populum. Hoc eft beneficium divinum,& gratia divina, egentibus, quae erant«cri x 2.425 famfit rud 2aiv 1, Petr, 2, 10. Aair eic biomo ibid, Y. 9. quo majus beneficium non eft, Jerem, 31,12. Ero illis in Deum,| Et illi erint mibiin populum, Hunc autem populum fumfit 5i ed ic pari dvrd, ut à nomine ejus vocaretur,& nomen ejus invocare,& non aliud nomen nomináret, AGor, 4, 12. Converfiogentium eft vi/ratio ad. fumendgam ex ils populum, XoemAmos—$112. Et buicceufonavt fermones Propbztarum, inquit Jacobus, Actor, 15,15. lta& «.5 4114: Paulus converfionem gentium demonftravit é Prophetia Ef. 49, 6. Aor, 13, 47. Jacobus Amofum citat cap. 9, 11, 12, non de verbo ad verbum, fed ut Lxx. locum tranftulerunt, Secefferunt illi quidem à verbis, non tamen à fenfu Amofi, necà re& veritate, Idcó& Jacobus in illerum nil immutavit tranflarione, videamns primó Amofum, dein conferamus verítonem Lxx, interpretum. $.118. Dicillo P2830 013 nD30 P^ CO'pN erigam tuczrium Davidi lapfum, Davidis tugurinm notat illius domumihoc eft, filios& pofteritatem, Pofteritas Davidis tugutii habuit fpeciem, quamdiu regnum fceptrumque tenuit. TFuendo bonós,puniendo malos, id quod proprium regnantium eft officium, fuit ut zzgurium in umbram ab aftu, Gn refugium& latibulum pra inundatioue Qy pluvia, Ef, cap. 4» Y. 6. Id tugurium ut/apfam fcu cadens notat Propheria Lapfa eft Davidis pofteritas, cum fceptro& regno orbata eft; tunc enim domus Davidis defit germinare 2, Sm, 23, vers. s,&& viteejus non fuit virga rob. rir, Ezech, 19, vers, 14. HocJapfum feu jacens in texva quafi tugurium promittit LomtÁ De loci Amos. 9: 11.12, explicatione, Cap.VII.Lib.s— 363 Dominus fe ere&urum. Id impletum in redu&ioneà Babel, Tuncenim pofteri Davidis: non quidem Reges fa&i funt, fuerunt tamen Juda principes. Ita Zerubabel dictus ef Princeps$ude.Regnum;quod fub fecundo templo fuit, non fuit donus Davidis, fed Afmonzcorum., Sed& ille principatus pofterorum David haut longz fuit durationis, deftitque ille paulatim in infimum pofterorum ftatum,| Jofeph, Maria, pofteri Zerubabelis, quàm procul fuerunt à principatu? Filii Zerübabelis nominati in tertia teffaradecade Genealogix apud Mattheum, funt omnes obfcura nomina, Igitur quaerenda alia& plenior hujus oraculi impletio, Ere&um itaque eft eugurium Davidis lapfum, cum natus eft ex illo /urmanuel, Chriftus,femen Davidis. Ille enim magnu exflitit, Filius Adltisfimi vocafusejl 5 datus ipfi thronus Davidis, regnavit in domum gacob, Luc.cap.1, vers 31.32. In hoc Filio Davidis erectum eft tugurium Davidis, quàmvis non fecundizm mundum, fed fecandim Denn, ut per hunc gloria pofterioris& exilioris domus major fuit, quàm prima, multo pulchrioris, Hag 2: vers.o. lta& in hec magis erecta& exaltata eft domus David, quàm unquàm fuit antea, In eo enim eft g/oria Ifraclis,& domus David, quod ex illa eit /gmrannel nobiféum-Dews, omni nos perfundens benedi&ione. HocSpiritu previdens David, praedixit, tunc fore omnem. fuam. falutem,& omuem voluptatem feu delectationem, cum non germinatura effec domus ejus, fecundüm mundum, privata regio decore&(plendore, 2 Sam.25: 5. Pergit prophetia,[Y1B I7*ZYY90& circumfepiam fraIuras illarum, De fra&uris feu rupturis loquitur, quod frangitur, dividitur, loquitur in genere feminino, intelligens duodecim tribus Ifraelis,aut potius filios 12. tribuum, qui in facris fub nomine feminino, filia Zion, filia Ifrael, filia Jerufalem proponi folent, Ruptura hac in divifione&(citfione tribuum facta eft, diu duravit. Per captivitatem Allyriacam aucta eft; tuncenim decem tribus Hfraelis ita difperfae funt, ut parum de fide,& vix nomen Hfraelis retinuerint, Tamen has rupturas Dominus fepe circumduxit,& tante templo fecnndo ita de rebus difpofuit, ut plurimi de decem tribubus reverfi, veterem fidem Ifraelis rurfum adoptaverint, exffitit tunc rsumerus filiorum Ifrael, ut fabulum maris, ditumque illis, fi/ii Dei vivi vos, Hof.s, v.1.2, tuncque fa&um, ut eft Jerem.3. vers.14.. Revertimini filii refraclarii, Gy[umam vos unum à civitate,( duos ex urbe,& adducam vos Zionem; adeo ut cunc rutfum. 6G. dedixaguXe, de novo unitum, in alJiAuitate de node y die&aagsüov[peravit venire ad pr.mifJionem patribus fabam| Aor, cap.26. vers 7. Fra&uras ergo circumfepfit Dominus 5 dum duodecim tribus in unam quafi religionem& fidem& ad unum cor rurfum reduxit, unde& Angelus dixit; Nuucio gaudium y quod erit erayri vd Aad toti pepulo. Luc. 2. vers 20, omnibus duodecim tribubus, CO'Px"DO.& deffrucla ejus excitab», Tugurium Davidis habebit fuas dejiruslicues, In illo interfe&us eft is, in quo eft erectio Ifraelis, Solutum eft templum corporis ejus, corpus ejusfra&um eft. Difcipuli ejus difperfi,& di(tra&i,& deftru&ti funt; ut fugerent omnes, quilibet&«(& Ife, Hec deffruda exeliaci? Domim, Jefum excitando& mortuis, evehendo in coelum, difcipulos colligendo,& reuniendo invicem, COmy 3 mmo&«dificabo illam ut diebus feculi.'T'ugurium Davidis,& Ifraelem, cujus rupturas redintegravit,«dificabit Dominus[pirituali aedificatione. Matth, 16; 18. Super bac Petra. dificabo Ecclefiam. Ephef.2: vers.20. Inadifuati fundamenta Ayoflclorum & Prophetarum. confer vers.22. in quo y vos edificamini in domicilium Dei in Spiritu confer Prov.g. vers. t, 2 Sam. 7:13. Zach. 6:11. 13. Haec edifuatio includit Ecclefix Ifraeliticze beuedidlionem, exaltationem,& omnia illa beneficia; que Meffiam fequun» tur; liberationem à fervitute legali, fitis expletionem,& bonorum fatietatem ac abunzz 2 dantiam, 364. De loci Amos. 9: i112. explicatione, Cap.VIIL Lib.s. dantiam, Hac zedificatio facta eft, ut diebus fécnli, ad exemplum quafi benedi&i Abraami, qui liber ab onere legis,& fcriptione chirographi exemplar exftitit illorum, qui benedi. cuntur e fide,fublara lege fervitutis Gal. 3: 8.9.10. Ecclefia Ifraélitica liberata ab iis, quibus in lcge Mo(is non potuit juftificari,zedificata eft,ut diebus feculi; in illamque libertarem& ftru&urz formam reflituta eft,in qua vixit Abraam!& ecclefia,qua cum illo& poft illum. Imó hoc habet!pra Abraamo; quod ftatus illius liber in ftatum fervitutis potuit mutari; ut in deferto& Canaan mutatus eft, Ecclefiae autem ftatus non mutari poteft; fed ut edificata eft, flatque in libertate, ita in il[a ftabit in aerernism. $. 9, Ita aedificata domus David hereditate autta eft 22) C2vs nw ng Yn yo L7 ut bareditent, reliquias Edomi,G omues gentes, Abraamo promilla eft,& femixi ejus kNnpovopuiat(5 wós pua non per lezeuryfed per juffitum fidei Rom.4:13. Hareditas mundi eft ejus converíio& adductio ad communionem fidei,juftitize, benedictionis, Cum mundus cepit ambulare in vefligis fidei Abraam,& juffificari ex fide, dy cum fideli Abraam benedici Gal.3: 8.9. Abraam mundum coepit hareditare, Eadem baredizas hic nunc promittitur, nimirum converfio gentium& addu&tio,& aedificatio in ftru&uram unam,& templum unum fan&um Domino,& communionem omnium fpiritualium benedictionum, Ea hereditas eft 1. Chrifli, Heb.t: 2. Pojuit illum baredem omuium,Pf,2. Dabo gentes hereditatem tuam, 2.Fidelium& Sanctorum fraeitarum, Sünc enim illi Chri(ti coberedes om.8: 17. confer Jer.3: V. 19, Dabotibi terram defideriibareditatem decoris, exercituum geutium. Haeredium ipfum dicitur 1. Reliquum Edom,non omnis Edom; fed reliquie Edomi.^eispia wn nA xe7. Rom,it: c, Duplex eft baredita: Edonii, una totius,una reliquiarum, una mundana & tericitris, altera Spiritualis& coeleftis, de prima Num.24: 18. Ez erit Edom bartditas D'Y: Er erit bareditas Seir inimici fai,& Ifrael faiiet flrenué, Haec haereditas Edom facta eft cenrpore Regis Jobannis Hircani,qui,fubjugatisomnibus Idumae is, coégit illos circumcidini vellent é fedibus fuis expelli, Circumcifi ergo illi funt,& omnem confuetudinem Judaicam vivendi fufceperunt;de eo vide libr.Il. cap.xx,$.60. r. De pofteriore hic, Ergo tugurium Davidis;hoc eft; Ecclefia Ifraelitica, edificata ut diebus feculi, in Chrifto fratre primogenito& filio Davidis hareditavit reliquias Edom,;hoc et, multos ex Edomitis in communionem fidei;juftitize libertatis accepit. Necreliquias Edent tantüm, fed& omnes gentes,promiícue,(ine difcrimine,id ex a&tis Apoftolorum hactenus jam apparuit. Sed quarum geuriim 7 Mlarum inquit Deus, Corp oy"DU t3) CN fuper quibus uuncupalitur nomen nteutn, hoc eft, quibus uomen meum, falus,redemtio, juflitia nunciabitur, quique nomen meum nominabunt,colenramabunt,& de nomine meo nominabuntur,fanüi,vocati redemti. Conclufio vaticinii eft, Dicit Dominus, faciens b«c, Vocans& adducens gentes,dans illis Spiritum, purificans fide corda illarum, f.120, Igitur hoc docuit oraculum;fore ut gentes in Pereditatem cedant líraeli,& cum illo fant y unnm;& eadem forte cum illo gaudeant, quod fieri nón potuit, nifi fublata fervitute legali,& abolito cultu ceremoniali, qui fuit piros, haereditatem gentium impediens. Neque ergo potuerunt gentes fubjici legi; quia illa exclufit gentesàcommunione& bzreditate Iíraelis, $.12:. Conferenda nunc verfio LXX, interpretum, quá ufus eft Jacobus, Poff bac re vertar, Qj reedificabo tabernaculum Davidi collapfum aj(&. navesuap pln avvis y dirue Ja ejus Teedifiabo, eg) dyopbusw ach(y erigam illud. Addiderunt verba& omiferunt, Revertar in textu non eft, Fradurae earum fepiam omifeiunt, pro verbis, 4Ediftcabo ut disbw feculi habent, xg) dyop9oco, fed hc traníeanr, Reliqua longius abfceduut, ut *De Jacobi fermone, Cap.VIIT. Lib.s. 365 ut bareditent veliquias Edom, pro illis habent; st requirant reliqui bominum Dominum, pro 177" videntur legiffe Y7*T pro COY?N legerunt 278 Addiderunt Dominum, feu ut eft apud LXX, me. Senfus tamen coincidit, Reliqui bominum, quales imprimis erant Edomi74, Judaeis proximi& cognati, requirent Dominium; non cultum Mofaicumi, non fervitutem legalem, fed Dominum in carne manifzflatum;& ad illius libertatem& benedictionem confugient. Reliqua conveniunt, $22, Pergit Jacobus, Nora 4 feculo funt Deo omnia opera eju, quce in tempore faCit,ante temporanovit, Vocatio gentium, maximum Dei opus, fa&um in tempore; ante tempus, à feculo; Deo fuit cognitum; ideó& diuante in Prophetis predi&um; & ita tandem concludit,— /deó ego judico pit vrapsyoy eir non obturbare, nec turbas aut moleftiam facere iis, qui 4 gentibus convertuntur ad Deum, G maperoyAeiv ufurpatur à LXX. pro P3? afflizere, ar&are, Jud,cap. 14. versay. pro 3T commovere, inquietare, 1Sam.cap.18. vers.r9, pro Y'?N oleffare Jud.cap.16. vers.16. pro"WW pavefacere, perturbare, Jerem. 46. vers. 26. pro TINO fatigationem ac molefliam: parere, Mich.cap.6. vers.3, Nequeenim juftum eft, illis facere moleftiam, illis jugum imponere; qui ad haereditandum meliora adducti funt, Infuper addit, quid illis fzribezdum cenfeat,| Judicium Jacobi approbavit Synodus, ut ex epiftola fynodica apparebit. Rationem ejus addit, Mofes enim ab antiquis etatibus fecundum urbes babet pradicantes ipfum, in Synagogis per omne Sabbatum leclus; quafi dicat, ideo fcribendum cenfco gentibus, ut abftineantà fanguine& quia Mofes adhuc legitur& praedicatur,& inflituta Mofaica in quibus fanguis& fuffocatum feveriffimé prohibetur, cottidie divulgantur; ut negens Judaica, infirma cognitione, nimium capiat fcandalum,& pax Ecclefiz turbetur, Th, Beza; Fieri uon po[Jéy t£ tam citó quafi uno impetu aboleantur ceremonis, quia jam à multis feculis affueti legs DoSirine, d Mofes fios baberet pracones 5 ideó redimendam ad tempus breve concordiam e[Je, donec paulatim innotefceret clavius libertas per Chriflum parta. f$. 123, Accedamus nunc ad epiftofamt, quarn Synodus Hierofolymitana ad An- gigs, "n tiochenfes fcripfi, llla ita incipit, 24poffoli, Gy feniores, y fratres.— Ita communi nodalis, . judicio& confenfu omnium epiftola hac fcripta eft, Cornelius à Lapide fine fundamen. to docet, Ecclefiam decretum uon condidiffe, fed ab Apoflolis conditum proba&&[parfiffe: J unde epiflolam uomine Apoflolorum fuiffe[criptam,& in ea ipfos locutosy non ecclefiam, EviH denter lic infcriptio hanc affertionem refellit; ita porro infcriptio, I/is 4mi[unt in Zntiochia, Syria, Cilicia, é gentibus fratribus, Ita non uni gentiur ecclefie hzc epiftola; ^ fedplunbus, pro norma effe debuit,| Quandoquidem andivimut, qucd quidam 6 nbis ^"— epre]fiy turbarunt vos verbis( confer Galas cap.5. vers.10. à 5(Rgdesey iac Vers.12, oi dregarürke ipaf,) avacweudQoeres animas vejlras evertentes, labefactantes, zransferentes (confer Galat.cap.t, vers.6« juris transferifüini) à Chrifto ad Mofen, ab Evange« lio ad legem, à libertate ad fervitutem. Hezychius, dvaexevdZer, psa miis. Budeus docet,«rasxeod(«St de iis proprié dici, qui collectis vafisalio migrant, Hezychius. dvaertuaQódXpor, us piniQópor, dicentes circumcidi,& fervare legem 5 oic 8 dg eapsSa quibus non mandavimtws, Ergo proprio egerant motu, Fifm efl nobis unanimizer. congrega(7 p, eledos viros mittere ad voy, Gc. qui per fermonem. anuuncieut eadem, vets.24-7 17, ^U— ut ita fan&i& per fermonem,& per epiftolam docerentur, confer 2 Theflal, cap. a: J^ weslfe 2 zz j$114, Me «vifum eft Spiritui Sane zto X nobis, »66 De epiftola Apoftolorum Synodali. Cap.VIIT. Lib.s: f.124. Medulla Epiftolae& totius negocii his in verbis eft. Fifum eft Spiritui Sando& nobis, nullum amplitis imponi vobis onus epAÍuo Y Vm dvaryxec reruv, ACC 16:28. Spiritum no. minanut& fe ipfos. Ita indicant, mentem illorum cum mente zterni Spiritus|fuaviter concordare; nec illos contraria Spiritui dicere; nedum hac ftatuentes, Spiritui Sando refiflere, Invocarunt fine dubio Spiritum, gratiam illius& auxilium in definienda quafione, Adfuit illisSpiritus,& forfan fpeciali revelatione oftendit, placere fibi, que agitarent confilia, Igitur de mente illius certiores facti; id ecclefiam, cui fcribebant,omnino Ícire volebant; ut adverfantes eó fortius cogerentur,& fan&i falutarius confirmarentur, Sed cur dicunt, Spiritui& nobis; annon fola Spiritus mentio fufficiebat? aut numSpiritui non crederetur;nifi ecclefize accederet confenfus& authoritas? abfit, Authoritas Spiritus abfoluta,fumma,independensjalienis haut indiget fuffragiis, Alia ergo fubeft ratio. Que Apoftoli flatuebant de abftinentia fanguinis, idolothytorum,& fuffocati, de illis expreffum Domini mandatum non habebant, Diftinguenda funt, qua Apoftoli dixerunt«7 cvy fia ulu),& qua xav Vy; de quibus?rsulo idid'ar, à5 i enjitoon X200 veis igi &iraj,& de quibus£n(bu xve£s exor, Id monftrat Paulus 1Cor.7:«,. Conjugibus dicit, Ne dejlituite vos invicem nifi é communi confenfn ad tempus,&c, De illo coníilio pronunciat. Hoc autem. dico X? svylviplu fecundim concef'ionem 5 ita pro meo! arbitratu & judicio in cordis fidelitate fuadeo. 4 x47 Vn(x4w' non fecundi mandatum, aut€ mandato Domini, quo me diferte jufferit ita vobis dicere. vers, ro, ita loquitur, Iz qui nup ferunt coe y So precipio, nou ego, fed Dominzusut mulier à viro non feparetur. En id dicit? mandato divino, non€ conceffione privata. Rurfum verf.25. De virginibus ut nimirum virginitatem fervent& conjugium non intrent, mandatum Douyrini nou babeo,[ententiam autem, feu confilium do, ur cujus mifertas eff Dominus, ut fidelis fit wc quicquam dicat temere,& fine magnis rationibus,& non in bona confcientia, Eadem ratione hic fc res habet, Qua in Synodo definita funt, de iis quoad maximam partem, Apoftoli£m. (xL Domini non habebant: fed«7 svyysupl, decernebant, ut ad Ecclefiz pacem,& Hierofolymz zdificationem maxime facientia, Ex. gratia, Gentes debere ad tempus fanguine, fuffocato, idolothytis abftinere, id Dominus diferto haut praeceperat manda. to. Apoftoli ramen decernunt ,ut abftineant; agentes xZ, cvy, dantes?replu; ut fideles fervi Dei, fan&orum oiecdoulo/ querentes;& cum his jungunt etiam praceptum defugienda fcertatione, quam non x? evylvaulus fed wav Vhn(aylus xuezu vetabant, dixit enim Dominus, nou fiortaberis. Igitur quia pleraque haec ftatuta Apoftoli impofuerunt£7 evy2suluo, ideb dixerunt, vifum eft nobis; ut fidelibus Chrifti miniftris in commune bonum ita decernentibus. Imó& dixerunr, Spiritui Santo y quia forían, ut dixi, peculiari Spiritus San&i revelatione in hac definitione confirmati fuerunt; quia fandi non debebant putare, hoc illorum decrecum elfe mere humanum, quod citra contumeliam& peccatum quis tranfgredi poflet, fed& Spiritui S, placitum;. igitur eo libentius accipiendum, Denique proptercà& fi mentionem fecerunt, vifum efl nobis, ut oftendant, fe turbatoribus baut quaquam preepiffe, quze imprudenter urgebant 5 nunquam illis illam mentem aut fententiam hafiffe, $12f. Hactamencui non placent, is ita fciat, Quae in Synodo ftatuta funt, duplicis funt naturz& indolis, de quibufdam habebant Apoftoli 965x540; de quibufdam non, quadam praeceperat& dixerat illisSpiritus Dominus, quedam non, Ex gratia, Nx luin amplius onus imponendum gentibus, id dicebant»«v'£n(&, L0, Ita dixerat illis Spirit1, doGor veritatis, docens illos omnia, In vocatione Cornelii arzeffatus erat; cui non ek I De eptflola Apoftolorum Synodali, Cap. VIII. Lib.s.— 267 ex operibus legis, fed ex jfolo audizu fidei, fidem& omnia dederat, In prophetis, ut in Amofi oraculo alibique idem indicaverat, Et ratio divinae hujus voluntatis aperta erat, Gentes debebant Penedici, atqui benedi&io Jegi fervitutem, in qua erat commemoratio: maledictionis, excludit. Benediclio Abraami in illas debebat venire, Atqui benedidus Abraam fub legis jugo& onere non fudavit. Debebant illze Silob obedire. Ergo non Iegi carnali vacare, Si circumciderentur, etiam totam legem fervare debuiffent, Atqui tunc nihilillis profuiffet Chriftus, Igitur ex his aliisque rationibus certi fuerunt Apos» ftoli, vifum Spiritui Sano gentibus onus ultra ne imponetetur, Vocatae erant ut füfcipes rent. dulce jugum Chrifti, Atqui non poterant duo juga& onera portare, Pariter praes ceptum de abflinentia à fcertazione etiam à Spiritu Santo in lege& verbo vetitum erat; Et natura idem docebat, Ergo& hujus refpe&u dicere potuerunt, Fifum ejl Spiritui Se Alia autem illa praecepta, de fuffocato, fanguine; idolothytis, deillis non habebant expreffum Spiritus mandatnm; nec,fi neges fpecialem revelationem acceffiffe, pofteà ac« ceperunt, Ideó illa injunxerunt é privataconceffione; vi muneris impofiti,& fidelitatis donata. Er magnas raticnes habuerunt, Recenter ab idoli converfa erant gentes, ut omninb illis repudium mififie viderentur, nec Judei füfpicionem fovere poflent, illas tacite adhuc cum idolis colludere, ideo confilium dant Apoftoli, ut omnino ab idolothytis abflineant, fanguinis ufus fub lege feveriffimé erat interdi&us, ad vitandum Judaorum fcandalum,volunt Apoftoli gentes abftinere ab illo; imprimis quia citra magnam incommoditatem fanguine carere poterant. In /7ffxato fanguis fupereft,& fuffocata guílare,indecentius videtur; ideó& de illorum ufu abftinentiam fuadent Apoftoli 5 ut ne& in illa re Judari, carnes puritati vehementer intenti, offenderentur. Tfogveiay denique prohibent; non in gratiam Judeorum;qui ipfi nimium quantum illius rei erant fed ob preceptum Dei immutabile;& ob fan&itatem, ad quam Redemptor nos vocavit. Ergo in his praecsptis caverunt fynodales viri precipue duo 1, Scaudalum,ne id infirmis daretur Judaeis, a, Licentiam, ne libertas Chriftiana ulli effet zesmen impuritatis, malitia& peccati. Addamus& hoc, Qua Spiritui S,& fynodalibus vifum eft prae» cipere, funt omnis temporis,& non omnis remporis; fervari debuerunt perperuó, nec tamen perpetuó, nimirum ecclefiam debere nullolegali oneregravari,& abflinere à Ícorzatione, id ateruze veritatis eft, nec unquam dcbet mutarier,. Alia autem, ab/fiuere à fanguine, fuffocato, idolotbyto; non funt perpetnze durationis. Sed obligarunt ,ufque dum ecclefia in fide libertatis crefceret 5& qui€ circumcifione magis illuminarentur 5 & jugi dseévre plane à populo Dei fepararentur,& Dei iuimici declararentur, Rom, tap.t1: V.28. Concludo denique; quia decreta fynodalia ejusmodi funt, ut de quibusdam Spiritus Sanctus aperte pronunciaverit; de quibusdam ver fynodici€ lege prudentize, charitatisChriftianze,& aedificationis mutuae definiverunt; ideà dixerunt, vifum eft 3pirizui Sancio& nobi,| $.126. Audiamusautem diftin&ius, quidnam vifum fit Spiritui S,& illis, undtv zov Viro, ouv 0x2 9», Lex decircumciftone, facrificiis,&c. ous fuit, Ita Petrus judicaverat, kta Jacobus, Ita Scriptura paffim; hoc onu gentibus converfis nolunt imponi,& Spiritus S.& Apoftoli,rationes vidimus, Paucatamen notant, eA T Priiyety e TéTUY, prater bac nece[aria. Ula imponi volunt illis, non opus eft verba hecmutare, in eal $m duly 7670vj nam omnes codices habent izayaysec 5& Grecum eit, nec femper adverbiafcit, fed faepe eft nomen indeclinabile 5 notatque quaft aut propemodum nece[fasium, Pulchta eft Cl, Cloppenburgii obfervatio in fcbola facrificiorum; ubi docet prapo« | Itioncna anguis, 468 De epiftola AApoffolorum Synodali. Cap.VIII. Lib. fitionem 9m in compofitione ita modificare multa vocabula, ut non femper exprimant rerum ff. guificararum& dxexGe, Jed folam nouuunquam cum re franifisata vicinitatem aut affinitatem, qu. lla funt Fiiyaio nubilis, nuptiis vicina y erivs£ partui vicina, Vribarue morti vicinus, iaidvEQ- opiuabilis, vridusus aliquautulum denfus,&yc.. Ya& hic éravayss notat, ut dixi. mus. Gradus funt in neceffitate 5 quaedam funt zeceffaria ám: fimpliciter& abfolute; quaedam«f vi fecundum quid;& relate, Quae abfolute funtnecellaria, funt omnis temporis, nec abrogari poffunt, qua relate, non funtomnis temporis,& abrogationi funt obnoxia. Ea, de quibusSynodales viri flatu.runt, funt utriufque generis, Idolothyto. torum, fuffocati, fanguinis abftinentia funt neceffaria 47 74, relaté, aoprelas, abfolute, Tamen quia potiorpars illorum, qua ftatuerunt, funt tantüm neceffaria relate, ideà dicuntur(x. emavayxes quajt uece]Jaria; neque adeo negatur, abftinentiam avopretas, effe necejjariam aac, 0. $. 127. Quatuorautem funt(& tira x6, à quibus volnnt ez63, abflinere, 1, 6. duAdbuG, 2.ajam, 3. wvixTór, 4. arogreta, Paucis expendamus fingula, $. 128."ExuAsbv(s funt illa, qua idoízs& imulacris à gentibus olim matabantur, Gentes idolis fuis(acrificabanr; de facrificatisco edebant;. de illis domi nonnunquam cum amicis& familiaribus convivabantur, ut& illi participes fierent facrificii, Jacobus dixerat(* às pia v) eid'uAur, AGor.1:, v. 20. Notatum doGis, G' daisysua notare imprimis pol/srionem, quae in cibis eft idolo confecratis, Daniel abjtinuit à cibo d, 4 pÀ diae n0s ne pollueretur Dan. cap. 1,18. Malach. 1, vers. 6. 7. owiD Cano dpr G- Durs npS Q- panis pollutus, gitur duy"jd ed'Aov funt cibi polluti idolorum, hoc eft, idolisfacri, E(um idelezbytorum etiam Mofes vetuit, Exod. cap. 34, v.15,. Neferis fedus cum babizatore terre,& Jacrificent Diis fui(9 invitet te,^9ID 1732280(s zomedas de idolotbytoejus.(Capita populi fufpendebantur, eo quod participarant& ederau de facrificiis Deorum filiarim Moab, Num, 2j 1.2.3. 4.. Julianus emanfor Chriftianos miris nequitiis& artibus cogere voluit, ut vefcerentur cibis immolatiziis, Abftinentia abidolorum efu in fe neceffaria haut erat, uon enim polluit bominem, quod ios intrat Matth, cap, jj, Vers 11.17. Audiamus autem Paulo,qui Hierofolymitano interfuit conventui, cur abftinentia illorum gentibus olim commendata fuerit, 1, Cor. cap. 8, vers, dicit, deefu idolotbytorum ncviumus üri ddtv eid'uAev&y md. xóssuo quod nibil idolum in mundo,(y noneft Deus ali, uif«tus. Igitur nullus honor fit idolo, licet idolochytum comedatur, utenim non entis nulla funt affectiones; ita& non entis nulle funthonorationes 5 ita ut loquar. Nil minus ab illis abftinentiam fualit ob fequentes rationes, 1, Nonefh inomnibu füentia. vers. 7. non omnes eo cognitionis profecerunt. 2, Cibus non commendat nos Deo; frue ergo edamus, aut non edamus, nec abundabimus, nec deficiemus vexs. 8. 3. Libertas veftra bacne fiat offendiculum infirmi, vers. 9. qui putant idolum effe aliquid. 4. Poffet ita infirmus moveri eic G.& eidundbia Ure vers, 10. contra confcienriam,& fic perdi, hoc eít, magnopere ledi, magno bono exui, f. Con[cieutiam infirmam fratrum verberant:n,. in Chrifium peccatis, vers, 12, 6. Se ipfum proponit in exemplum, habebat i£scíar Qayen xg anie. 1, Corinth, cap. 9, vers, 4.& tamen£x«g G- er àx exavruv, omuibus inquit; iuzvriy td'&Au(g. 1, Corinth. cap. 9, vers, 19. 7.& S](& tàn, Jajuovies S9 qmj 4 Su. nolo autem vos xowwris v). diaaorior i rt&t.. 1, Corinth. cap. 10, vers. 20. 8. Omuia mihi licet, fed uou omnia conducunt nec aedificant, 1. Cor, cap. 10, vers 13, Hattenus Paulus, $.129. Secundum eft ejux fangus; quidam putant bomicidium vetari,& vertunt fiti De Apoffolorum epiffolaSynodali. Cap.VIILLib.s. 369 " fauguinis effufione, fed convenit id fumi aut accipi de fanguine brutorum, cujus ufu ferio inE terdictum Ifraelitis, videlibr.ll.cap.xi.$ 80--87.— $.130. Tertium eftanixzzv f(ffocatum. In vifceribus animalium fuffocatorum haret.sufositum, fanguis,ideo nec illa edenda fuere,Sunt,qui hanc explicationem huicnon convenire loco putant quia Deut,14:20.vetatur quidem Ifzaeli;ne ipfe comedat t 22J 93 omne cadaver; attamen jubetur Jure id comedeudzim 3 peregrino in portisautetiam vendere 13229 extrauec. Sed parum hoc ad rem, Quam diu gentes erant in inimiciriajita potuit fieri,nunc jun&z cum Ifraele,ad vitandum!candalum,ad tempus ab iis debuirintermitti, In huncfenfum concilium Conftantinopolitanum re& dicit, licet obfervantiam hujusflatuti nimis Jaté extendat, facra Scriptura nob pracipit, ut abflineamus à fanguine Py fuffocato(y foruicatione, Tertullianus in Apologet, Propterea fuffocato etiam dy nrorticinis abflinemus, $51, Quartum,sopveía fcortatio, Heinfius,vir acutitfimus in facris exercitationibus! scenario, Nulli, ait, in. bis librás locam efe, in quo plas dificultatis invenerunt, plus reliquerunt[ummá viri, Si enim de corporali fcortationeloquatur$ynodus, non fatis decenter illa inter res natura fua indiflerentes, ut eft; abflinentia à fuffocato, fanguine,&c. videtur referri, Suntqui dicant, ideo fzerzationem in ordirs& numero collocatam adiaphororum, quia à gentibus olim haut habita fit pro flagitio. 1 Cor.6. verf.15.16. fecundum illud Terentianum, Non eff flagitium crede mibi adslefcentulum fcortavi. Ya Erafmus& Pifcator, Alii intelligunt, Syiritsalem ftortationem. Ira Beza. In banc autem, inquit, me fententiam de: ducit Paulus, bujus epiffala Syuodica optimus interpres Y Cor.8.& 10. duas fpecies conflituens bujus interdiélis unam eiduNoS ror extra Idolorum templum(y facrificia 5. alteram convivii in ipfo idolorum templo& ipfius facrifi.ii appendicem. lta fcortatio erit accubitus in : idoleo. Alii zspveiav interpretantur aroprisbu Suziay; fecundüm legem Deut,25: 18. Non : adduces 73]2DWC mercedem meretricis, uec pregium canis ad domum Dei tui, 117925 ad fatisfaciendum 4/J/i voto, Prov.7: Y. 14.» CYDoU nar facrificia pacifica fuper me, hoc eft, debeo; verba Meretricis, bodie f.Ivi vota mea, Athanafius libr.contra gentes de foeminabus in Phoniciz templis, v«uiCesai 5 Tropveiq, T. Sey kara AA iones putantes Htrttricia oblatione Deum expiari feu placari, wopre pro 3ueiq. vroprixy, Mluc facere videtur, quod A&.15: 2e. non epopreid. fimpliciter, fed dA ynpea mopreras interdicitur s quod cibum impurum Ícortzxionis quafi notat, Hujus fententiz autoreft jam jam laudatus Heinftus, Alii denique per fiortazionem intelligunt divortia& porygamiam quae recepta olim fuere inter Judaeos& gentes;& pro fcortatione non habita, fed pro re media; Judeis olimà » Deo permiffa yix? cuAwponapdizv auvav,ad detegendam duritiem cords illorum Matt.19: 8. | Ita Matt.19:9. Marc.tc: rt. Luc.16:8. dicitur por; z8€, qui repudiat wlierem, extra caufam epreia:, Illa divortiorum licentieà Judzis ad gentes quafi demigravit. Alex. ab Alex.1v, genial. dier.c.8. Apud Atbenienfes libello repudii porrectoyvel à viroyvel ab uxore,an concedi debeat, Magiflratus decernit. Charondae lege licuit mulieri virum linquere quamvis ob caufam, Tertull. Apol.c.6. de Romanis, per annos inquit, feré fexcentos ab ttrbe conus dita nullam domum repudium mifi[fe. Romulus, Plutarcho tefte, dedit viro jus yuraita éu": Cau0Nen V Qapiaaxeta, Téxvuv, uAeid'ov Var oA,€ puorysuDeiv, De Polygamia inter Judzecs E Jofeph. dpxaro^.xv t1. p, Ildagiov 5p Tau«A ei0ty iv eupoixéiv f$ nobis patrius eodem u tempore, pluritus cobabitare. Juftinus Triphoni objicit in Dialog. Magifiri veffri ad boc PE ufque tempus, quatuor& quinque uxores numquemque vefirum babere permittunt, Plura de Polygamia diximus libr. IH. cap.xv!.$.94--97. De hacigitur vepreiz, tum in divortiis olim commiffa, tum in polygamia, tencamus vetuiffe Apoftolos, pugnat enim hac aaa ICene bx ^ 370 De Ztbenienfiutm 6 Synodo reditu, Cap.VI. Lib.s. licentia cum juftitia, fan&titate& charitate; nec gentibus ad Chriftum nuncconverfis diutius licita effe debuit, Neque putandum eft, hanc fiortationem pro re adiaphora habitam ab Apoftolis, e quod unà cum aliis adiaphoris illam hic conjungant. Nam eadem Ícntentià licuit& derebus adiaphoris& de re minimé adiaphora legem ponere, 5.132. In nonnullis codicibus hzc fequuntur verba, 2j(e zv uà Son aiGis 9l. veu), vrtgeie pi avoieiv,(y qua uen veliut fibi fieri, aliis nou facere, vide Matth,: vers.ia Luc. 6: n.' f.133. Sunt; qui putant, Apoftoloshic renovaffe& repetiiffe praecepta Noacho olim & polt;ris ejus data, Schickardus in jure regio Hebr.cap.v, Principia Noachidarum in prinitiva ctiam ecdefia Coriflianirum, gentibus vouver/s, loco Mofaica legis rizidiffime, ex deret) vdpsjiolorum.(9 Syucdi Hierofolymitanse ünpofrta. fuerunt, Addamus, quz. n«m Judzi natrent. precepta. Noachidis data efle, feptem numerant, 1, r13y 5y FW de idoelitria 2, COUn 17233 9. de beucdiclioue numinis ut folus Deus creator aloretur. j, U'D'PO'BZ Y dejanguinis cilzffose, ne homines occiderent, 4,"93 by DV de rezelati-ze prdeudoriimn. 5.)nn Oy de rapina& furco, 6. Cam by de jiilici, ut juftam& cuum adminiflraenr, 7, 1 jD 2N by de membro vivi hoceft ne edant membrum viventis, Alii hocexplicant, de efu fanguinis& fuffocati, ed hac obit?r, $134. Sequitur conclufio Synodalis Epiflolze, i£ d dfe-rrperrec iauGgus, à epdfers, Aor, 15:29. Itadecifa res fuit. Zelotzlejis depulfi, Gentes àlegis fervitute abíoluu te 5& in iibertate; à Chrillo parta confirmacs fuerunt. freu$e. Narrat praterea Paulus, darec fibi y Barnaba dextras communionis à. Jacobo, redeas de Ctj^ o Yobanse;& ita inter illosconvenitfe; ut Paulus& Barnabas in gentes porro proSynodo, ficifcerentur, lili vero c: vào eiGul», Galat,2.vers.7.9. Ita tandem dimiff redierunt in Autio. biam, traditaque& le3a epiflcla coram multitudine gavifi[nut Vi«2 aeg ded A&or. cap.ig, vers,30,3 1,. Imà Jadas& Silis, legati Hierofolymitanorum(Aà. 15. v7.)& ipfi eyzo7) évrec, per fermouzm malum conpirmarant frater, A&orAq v.3131, Tandem peractà legatione abiit Judas ad 4j.Jicl. s, Sil autero ife. eff manere Antio Chis, ACcap.1;,vers,33,34. Paulusetiam& Barnabas sierati fu. in Antiocbia, A&or, Cap. 15. Vers.35. Terri adven- f. 136, Per hoc tempus Pezrus venit"dutiocbiam, Gal.2:11.. ker hoc flatuimus fatum cuam,&— polt Synodum Hierofolymitanam, nam Paulus Gal.:: 1. afcenfum fuum in Hierofolylap!ns. mam ad Synodum preponit adventui, nec videtur Paulus in Petrum à gentium convictu abflinentem ita potuifle aut debuiffe invehi;nili rcs la publice& folemniter Hiefolyma jam decifa fuiffet. Quid Petrus Antiochiz tunc fecerit, cur illuc venerit, fa cra racent literz, voluit forfan florentem hancgentium Ecclefiam invifere,& de gaudiis ejus communicare, Certe non venit illuc, ut Epifcopatu fungeretur. Docet Baronius, fecundo anno Claudii Petrum fixiffe Roma fedem Epifcopalem,& ibi manfiffe ad ultimum u(que füpplicium, continuos viginti qninque annos, Atqui Synodus Hierofolymitana habita eft anno nono Claudii;& tunc Petrus prius venit Antiochiam, quomodo ergo tunc jam Romanus Epifcopus fuit?& quando incepit Epifcopatus Antiochenus? Ita hzc figmenta fe evertunt.. Petrum Antiochie infigniter lapfum, narrat Paulus, Zn faciem refliti ei, inquit, 9i xaveyrec Ao Q- DÀ quia damnabilis fen damnandus erat, Gal:1 1, Cur autem? antequam quidam veurrent à Jacobocum geutibis comedit. Cal. 2; 12, Non]Jacobus ipfe venit;fed quidam miffi à Jacobo, Ita fraterna inter ccclefias erat con. De certamine Patrum circa Petri lap[um, Cap.VIIT.lib.s. 371 conver(atio, una aliam vifitabat, Ante horum adventum, edebat cum gentibus, lta cocleftis illum docuerat vifio,lta fecerat cum Cornelio. Ita ipfe definiverat in Synodo. Comedit ergo,& habuit gentes ut concives fan&orutu,& domefticos Dei, Sed prout adfuece legati Jacobi ózég As Jubduxit fe c feparavit, timens illos, qui à circumcifrone, Galat, 21 t24 Hieroiol ymitani adhuc fecundüm patrios rirus viventesà gentibus abítinebant,: confer AQ.zt: 2.16. Damnabilis hzc fuit actio,& reprehendendus propterea Petrus, nu euin incedebat vedo talo[ecundjm veritatem Evangelii Gal.2: 14. Ita Hierofolymitanos circumcifos In errore confirmavit, gentibus(crupulos injecit, contra conícientiam fuam egit; aliud intus fentiens,aliud foris agens; quodqueantea ipfe judicaverat,damnans;& imdignam libiyut magno viro,bprocrifin& fimulationem commifit. Gal.2: i3.. Hyyocrifis eft fimulatio ejus,quod non eit; vitiofa habetur in rebus humanis,& fpecies mendacii; quidni ergo in rebus Dei? Paucis, Petrus ita agendo de(truxit,quod edificaverat; invertit Evangelii veritatem;folvit ecclefize unitatem,& oftendit aliquam cordis debilitatem; aniini infirmitatem, pectoris inconftantiam. 5.137. De hac aione Petri;& refiftentia Pauli non idem Patres fenferunt, Putarunt nonnulli, omnia hzc in fpeciem tantüm ada, non vere fimulaffe Petrum, nec fimulando peccaile,fed receffiffe à gentibus per difpenfationem,ut ne offenderetJudaos,& Pauloobjurgandi fc,in convi&ionem ludaorum,aníam praeberet; ut hac ratione Iudeis fcrupulus eximeretur,convictum gentium haut eife licitum; Petrum,ita errando, Paulum,ita objurgando.fcienter invicem coliufilfz, Hac de re magna lis fuit Hieronymum inter& Auguftinum. Occalio fuit de mendacio officiofo, id Hieronymus in fan&os cadere poffe putabat Ícriptores, Auguftinus verà negabat.Deinde&;ut refellereturPorpbyrius,qui calumniabatur,Peccum; Apoftolorum primum;erraffe in doctrina,& hunc cafum frequenter in ore habebat, Hieronymus hoc effugium excogitavit& errorem Petri;ac invectivam Pauli per colluttonem excufavit, Alii veró comenti funt, Pezr:m hunc non fuiffePetrumApoftolum; Ícd alium quendam de feptuaginta difcipulis, Sed hosnunc mittimus, Ad Hieronymum redimus: fiPetrus fimulavit,& Paulus collufit quomodo verum illud Pauli, Rgtiziili? Erat duamabilisyuon ambulabat fecundim veritatem,cut^ypacrifiu culpat? bené ergó Augu[tinus fatius ejl, inquit, credere, Paulum veré omnia feripfr[fe, qum L'etrimn velle aliquid geffije. Neque ita juvatur Porphyrius,Non in doctrina erravit Petrus, fed in doctrinze praxi, non in fide,fed in moribus.Inde Paulus,re/'ii eijnon quod in do&rina Impegiffet;fed 4a reprebeufibilis evit,quia;fe fubduxit à gentibus. Certe talis imulatio non decuit Apoftolos, Nulla talis fimulationis caufa fait,nec Petro,necPaulo. Poterant Judzi fine illa melius informari. Menctitus fuiffet Paulus,dicens.Era£ damnabils, f abilucebat fé quid gentes cogas Indaizare 7 fi nihil taleegit Petrus. Inftat Hieronymus. Reftitic ei 42 ayésorv in jeciem non veré, fed ex compoiito, Refp. x? eyóswrror eft in faciem 2 Cor, vo: 1.& Galat, 2: 144 idem dicitur£uapiSro mavrov. 2. Si Jerio reprebendit,[caudalum dedit Pau!us, Refp.ld tribuatur autheri, non depulfori fcandali, fed fi per fimulationem reprehendit, nonne idem fcandalum dedit? Certé Judei gentefque,coram quibus reprehendit;nil fciverunt de fimulatione, fi fimulatiofuit, 3. Matth.'3: 15. frgee fratrem tuum iuter te(i ipfum. Refp. Publica peccata publice funtcaftiganda, 1 Tim.5: 20. Peccantes argue coram omnibits, 4."dimor Pauli er2a Petrum(y reverentia id nen permifit, Refp. Magis reverendus Deus erat; magis amanda veritas, Errantem reprehendere etiam amoris eft, 5, Paul ipfe faclus eft omnia omuibus, Refp. Petrus fe fubducendo noluit efle omnia omnibus, noluit enim videri. rises vivere,(6, Septem Patrum, quos. inter Origenes& Chryfoffovms Aaa A autho. De fapíu Pe« tí. cerrami« na Patruas, 32. DePauli ingentes fecunda expeditione. Cap.VIII lib.s. authoritates objecit Hieronymus Auguftino, Auguftinus pro fe Zmbrofrum citavit& Cypríanum. Et po|jeun, quidem, inquit, ut arbitrer, facile plures reperire,[i multa legiffem, Veruntamen ipfe mibi pro bis omnibus, imó fapra omnes Apoflolus Paulus occurrit, Ad ipfuut cone fugio, ad ipfam, ab omuibus, qui aliquid fentisent literarum ejns traSatoribus provoco, Ipfun jugerrogans interpello,& vequiro in eo quod[cripfit ad Galatas, vidiffc fe Petrum, non veGé ingredicntem ad veritatem Evangelii,— Bellarmini$138. Bellarminus libro de Pontifice Romano c. 28.opinionem collufionis haut quis Wainix. dom probat; fed peceaffc Petrum& acriter farisà Paulo reprehenfum fatetur; fed peccatum Petri dicit elfe ceuiale,feviffimum,;abfque ulla Petri culpa,magis illum vitaffe Ju. diorum offenfionem, quam gentium; quia Tudeorum imprimis& circumcifionis Apoftolus fuit, Igitur cumuna parsoffendenda ellec, gentes potius offendendas fuilfe, Sed fi peccatum Petri itallevc fuit, cur tam graviter id correxit Paulus? sx óplmod'óv«yic b dAileizs Gal, 2,14. non adeo leve peccatum eft, Non debuit Petcus facere malum,ut eveniret bonum 5 offenderc gentes, ne offenderet Judaeos, Fa bomiui, per quem[candala veni« sut. Matt, 18, 7. $.129. Non folus Petrus lapfus eft; fed exemplum ejus fecuti euumacexoa(gy unà fitta larunt cin eo etiam reliqui 5:1d.si,qui cum Petro forfan advenerant; imó& ipfe Barnabas, Jaudatus ille vir, Pauli in gentibus euos55, fnnttl abreptus fuit yer iborum b» pocrifm, Gal, 2,1; Adeb& fan&ilfimi lapfibus funt obnoxii, Paulus in folum Pezrum inve&us eft, Erat enimcaput,& au&torerroris, Si ru, inquit, Judam exifleus, vivens ethniey d non$adaicé, quid«og gentes iudaitew, Gal. 2,14, Exemplo Petri fe fubftrahentis gentes mo1x, potuerunt hafitare, annon& ipfis jugum legale fubeundum effet, Ita Petrusexflitit fere proditor libertatis; quam tanto pretio Servator adduxerat, vide porro Pauli rationes Gal. 2, 15-21. Petrus redargutionis patiens nil fcribitur refpondille,convi&tus enim erat de errore fuo. Errare humtanum. Errorem agnofcere, bonum& fan&um eft, Imó& poft hanc actionem videtur brevi rediiffe Hierofolymam. FWosli fen.— 14,0. Paulo& Barnabae tunc ére vicum efb,ut vifrareu? fratres.fecundàm omnem civitae eriio tn, au; xen, AC 18,56. fed exflitit expoZusuiis inter illos,& fe pararent fe à aAMAar. rame di Af» 27. 38.39. Igitur Paulus cum Si/a(A&t, 15, 22. 32. 34-) iter iniit, Aor. 15,40. Timoieun, In Derbe(y Lyffra(confer AQ ut ,6.). Timorbeum dequo fupra. oo. filium mulieris judaa fidelis, cui nomen Eunie 2, Tim. t, 5.(uidpn iius fuit Lors, 2, Tim,& 5.) Pairis vero Abu» alfumfit ev dud Eni De, ut cum ipfo exiret, Aor, 16, 1. 2, 3. lllumque circuimcidit ibidem.(Ergo hucufque incircumcifus fuerat.) propter judaos, vide A. 16,3. Titum noluit circumcidi. Gal, 2,3. quia totus Gracas erat, une iSey xg) a« agile, ne cederet Judaeis, circumcifionem, ut ad falutem neceffariam, urgentibus, Timotheum veró circumcidit, Semi- Judaum, Semi-Orecum; ur& Judaeorum offendiculumevitaret. Ozznibus faftus oria omnes ftuduit lucrari. Poterant; qui&Judais erant, circumeidi; quía culzus Tudaicus à Deo adhuc rolerabatur. Qui eranté gentibus, non debebant circumcidi, ne in Judaicas ceremonias initiarentur& debitores fierent oer 5 vépir aoiisa]. Gal, f, 7. dudiubi-—$. 141. Perquas Paulus, cum fociis Sila Timotheo; tranfit civitates tradidit illioh$- 5. fervare dogmat. Hierofolymitanz Synodi, AG. 16,4. Hoc enim omnes ecclefia gentimias^ um debebant pore, hocque sore xavóri, Phil, 3, V. 16, confer A&or, 21, 25. In hoc itinere Paulus faepe fuit probibitus à Spiritu Sausio non frvit illum Spiritus vadere, quo ine Küuctar, Abos. sap. 16, vers. 6,7. ln"Yroade vifo nodurna apparuit ili, vir quidam Mace «di : "De'Panli per gentes itinere. Cap. VIT. Lib.s. 373 Macedo flans, rogabat illum, defcendens in Macedoniam auxiliare nobis, A&or. 6, V. 5- 9. Inde coucluferint Paulus& focii, vocaffe illos Dominumyut Evangelium illis nuntiarent, At, cap, 16, Vers, 10. Autor libri actorum Apoftolicorum, qui hucufque in tertia perfona de Paulo& fociisejus locutus eft 5 nunc in prima perfona incipit de illis loqui, tQráGpSp, cuu Ca Corr ec, sliud pou Xo,&c, A&tor, cap. 16; 10. 11.& fe quafiillis annumerare. In» p«c. evan: de colligimus; ab hoc tempore etiam Lucam Evangeliftam, qui acta Apoltolica Ícripfit, gelitta. conritem Pauli exítitille, In 24/fia igitur prohibitus AaASsa? Aóyor Att, cap. 16; V. 6Paulus in Europam tranfit, |$142, Ira venerunt es quAisrTecin Philippos; que eratprimaria tratusillius Mace- paulus venit doniz civitas, A&or, 16, 12. Ibilucratus eft Paulus Lydiam«cpdopémow Domino. /l« Philippos. lius aperuit Domintsy cor, ut attenderet dislis à Paulo, baptizata eft& domus eju. AQ. 16s 14.15. Erat Philippus puella, habens«eua cvbev(oe Spiritum Pytbons ,.( móbwv eft aut à eubavst, aut à[DB ferpeus /4jjis 5. qui Apollini facer erat 5& per quem divina tiones olim inftituebantur) uarrevopljon fatidiza, Dominis fuis multum quaflum exhibens, A&or, 16, 16. Hzc pluries cum inclamalfet Paulum& focios, Hi bomiues funr. férvi Dei Altijfimi, qui nunciant vobis viam falutis, Paulus Jfomovabei: juffit Spiritum exire(b illio exiit, A&or, cap. 16, vers, v7, 18. Id male habuit Dominos, tantae jaQurze impatientes 5 igitur accufati& comprehenfi, Paulus& Silas, virzzs c/£, multas plagas acceperunt;& in carcerem Íqualidum, ac compedes inclufi funt, A&or, 16, y. 19- 24« Sed& haec vincula uberem pepererunt fru&um, Media node sepós vyéreo pbyas, ut quaterentur fundamenta carceri 5(5j omnes janua aperte fuut,& omnium viucula foluta, A&or, 16, V. 25.26, 6 dispu póAaE tanto miraculo commotus zs ipfa illa bora nois, baptizatus eff ipfe, ud) oi durd avr, ACtor. cap. 16, VCrS, 27-- 34. Ita& im vinculis reenum Det Bi). Pollridie ab ipfis Prefecis comiter€ cuftodia educuntur, A&or. cap. 16, Vers. 35- 39.| $.143« Inde venerunt in Theffalonicam, totius Macedoniz metropolim. Actor, 17; f« 1n TheffiloIbi in Synagogam Sudeorum per tria Sabbata di/feruit à Seripturis, de Chrifti paffrone(y re»"e furre&iioue,& quod idle eff, Xpig is Chrifluz, NetFias, promiffus, exfpectatus. ACt, 16:2. 2Quidam e Judas ixeizragy.. Gracorum autem& mulierum magna copia adjuntli[unt Panlo & Sile. vers, 4. Deomni hoc ita Paulus ipfe x. T'heff, cap. z, vers. 1, 2. Noffss, fratres, introitum uoffrum ad vos, quod non inanis éxflitit, Sed dy ante paft ac contumelia notati, u£ aoflís, in Philippis, bere locuti fumus in Deo noflro ad vos Evangelium Dei,&» aM cyan in multo certamine, Nam& ibi oí aveibuvees"Indujor fugere illum cocgerunt, Aor, cap. r7, Vers,$- 9. confer AQor. 13; jO.. 145 5.6. 19. adde AGor. 9, 23.24«24. 29. 30» Cum apud Theffalonicenfes effet, dixit illis de ventura Apoffafía,& revelando bomine pece tati, 2. T hell, 2,;. 5. Hluc Philippenfes qj&a£ xgj dis eic viz aeeiav amd(resa Phil, 4516. 4 22 $.154. In Beroeam indedelatifünt, Fuit&ilía Macedoniz urbs; non procul à Thef- fa Beroeaafalonica. Fuit& in cava Syria Beroea, infra Palmyrz folitudines, Etiam ibi eic*. ewatx gutylo 6 Iudajoy ami(ar AGO 17, 10. Berocenfes fuere ivjuíe epos T y Seesaberikn non tam genere& profapia;ut vox illa venit Luc, t9, vers, 12. t, Cor. cap. r,26. quàm aui nU mmo, Ícu generofiores. Hujus difcriminis caufam, cum natutze conditione'Theffaloniceri^ fibus effent pares,cui tribues, nifi uni foli Dea, omnium bonorum donorum auctori am igitur receperunt fermouem cum omni promptitudine, cuttidie[crutantes. Scripturas» 4» qux audiebant à Paulo de Chrifio Jefu, iza baberent, Aor, cap, 17, Vet$e vv» 84s 3 FOI Jn Athene, Mu 34'De Pauli in Athenis acttonibus. Cap.VIII. Lib.s. AMiilti itaque crediderunt,& mulierum Gracanicarum,& virorum non pauci. A&or vo: vr, 12; Sed& illuc fupervenientes Theflalonicenfium immorigeri, effecerunt, ut demigraret Paulus. Act.17: 13.14.. $.145. Abiit Paulus to:'ASwav ufque ad Athenas, A&or.cap.17. v. 15. Athenz civi. tas Craecize inter Achajam& Macedoniam, ita dicte à Pallade, qua Gracis'ASm, Varro de LL5 Cum triue fuerint Atbena, ab una dicli Atbenai, ab altera Zitbenienfes, à Tertia zftbencopolita, Civitas illa antiquitate(y bumanitate ac doclrina» omnes alias urbes Iraf-tit, Cor, Nep. in vita Attici, Cicero libr.1, de Oratore OMNIUM DOCTRI. NARUM INVENTRICES.4tbenas dixit, iu quibus fumma dicendi và( inventa efl, C Perfefa. Dicta etiam frugum Pareus. Cicero pro Flacco, Adfunt. Atbenieufes, unde btinasitas dodirinayreligio, frugessjura, leges orte, atque m omnes terras diflribute putantur, Eiaic civitatem Paulus comperit efle»avetduAcv idolis refertam. AG.17: 16. Paufanias I5ro t. plura Athenis idola nominat, quàm alibi, Xenophon in Republica Athenien. fium docet, quod duplo plura, quàm aliz gentes Gracia fefta agitarint, Demofthe. nes in Olynthiacis nimium feftrorum ftudium paffim eis exprobrat, Igitur Paulus, cu. jus Spiritus mapobévsó AQ A7: 16. difleruit in Synagoga Tudeis dy religiofis, dy in foro per tutam diem qxibu|vts obviis. verf,vy, Tefum nuncians& rejurreSlionem. verí.ig.. Ira Epieureis& Stoi.is vifuseft. preco peregrinorum Deorum, vers.18. Du&us in"Apetoy ardoyoy in Martium pagion feu collem.(ubi dieagíesv erat, cujus judices feu fenatores Apurayi!) di&i; quorum fuit, capitalia, caedes& vulnera, etiam leges contemnentium caufas cognofcere, quare& Paulus, ut annunciator novorum Deorum» illuc raptuseft) do&am orationem habuit. .146.. Dicit fe inveniffe&euzv aram, cui infcriptum,'Ayvug e O«l AQor. T]: 22. Plu« res are in Agro Attico fuere, Avogoi; Soir facrae, telle Paufania. Peítis aliquando fzva dicitur Athenis graffata.— Accerfitus Epigenide: Cretenfis, in tota Graecia Diis chariffimus ,ut urbem expiaret, fumfíit ille oves nigras& candidas; duxit in Areopagum; indeque, quo vellent, abire permifit; ubicunque ille quievilfent, ibidem fingulas juffit mactri vw«yozüeorTi 9u, Deo cenvenicuti, Quum autem non poffent unicuique loco peculiarem&«yesísa(a. fuum Sv affignare, fa&um, ut in Athenienfium pagis paffim arg arovuuo, ut habet Laértius in vita Epimenidis, five, ut Paufanias, dyvogor Suv Bei invenirentur, in expiationis hujus memoriam, Hieronymus in epift, ad Titum, Jufcriptio are ucn ita erat, ut Paulus afferuits fed ita, Diis 4fte,(g Eurcpa, Africa, Dii tputtis C peregrinis 2 verit quia Paulus non pluribw iudigebat Diis ignotis;[éd uno tantum ignoto Deo, fmgulari verbo ufus efl, ut doceret illum fuum ejfe Deum, quem Ztbeuienfes in ara titulo pranctaffent.&c.. Graeca Scholia hanc citant infcriptionem, 6EOIz AXIAX KAI EYPOIHHZ KAI AIBYHS OE z»wugo rg, Lucianusin Philopatride bis meminit,$9 év'ASdrais dyvig u, $. 147. Miferz gentes, incognitum. Deum colentes, etiam Judaeorum Deum pet contemtum folebant dicere ignotum, imb incertum Deum, iycertum numen;imó& INNOMINATUM. ita Caligula ad Judeorum Alexandrinorum legatos, vofue eflis illi Diis invifi, qui me omnium confef]une Deum. declaratum Feli affernamini, mavultifque veflrum innominatum colere. Philo in legat. ad Cajum, Hunc incognitum Deum narrat Paulus fe xa(g544ev AGor, Cap. 17. vers.23. Laudat illum conditorem dj Dotmiuum omnium, un babitare iu templis manu fatis;. mon coli à manibus bumanis; praecipua enim partes cordi funt in divino cultu, Aut; à manibus humanis non miniffrari, nullum inde Depancorumine Athenis converfione. Cap. VIII. Lib.s: 37$ . inde minifterium aut ufum capit, son enim eget cujufquam, ipfe dans omnibus vitam, y ba? litum G omia, Aor, cap. 17, vers, 245 25. Propé illum effe ad palpationem ufque. In ipf enim nos vivere, nveri(y effe,— Ibi citat Poétae cujufdam di&um,? 39«gj Jw Q- tepSp Non fuit Paulus djoZuua TQ.& idiuric; nam& Grecorum Poétas legit. confer Tit. 1; vers, 2, Hieron. in epift. ad Galatascap, 4, Hoc bemiflichium fertur in Arato, qui de calo, Jiellique confzripfit. Idem in Fit, Cap.t. Zpfius euim(genus[umus, quod bemiflichium in Fbeuomenis Arati lo;itar, qu: Cicero in latinum feumoneam tranflulit, y Germanicus Caefar, ) Q utper Avienus, Inde concludit, Numen, rebus materialibus» auro y argento, lapidi, Gc. baut elle fimile, Actor, 17, vers. 27. 28. 29. Statiuslibr, r2. Thebaidos, Nw//a autem ejisles, nulli commril[: meta: fora Dei, mentes babitare,& peSlora gaudet, Addit, tempor2 igHorautig(preterita tempora gentium fuerunt tempora ignoranti; ubi nec Deus cognitus, nec via Dei, necjuítitia, nec falus, nec regnum Dei) defpexiffe Deum,uunc uunciare bominibus oitiibus, ubique ux(zsociv, A&or, Cap. 17, Vers. 3o. confer Actor, 14; vers. 15, Ideó[lazuijfe Deum diem univerfalis judicii, in viro, quem pradefinivit, fide Jada omuibus y excitato illo à mortui; A&tor, cap. 17, Vers, 31. Hadtenus oratio Pauli; qua feculi hujus fapientes confudit. $. 148. Pauci ad Sermonem hunc converfi crediderust, AGor. 17, vers. 32. 34. Inter quos Senator fuit, Dionyfius Jreopagita&j uxor Damaris.(incertum, an Dionyfii fuerit) . 6 alii cum ills, Aot. 17,34. Hic Dionyfius Eclipfin illam folis quz facta eft, cum N Chriftus in cruce effet, dicitur cum attentione obfervaffe; utfüpra allegavimus. ExT ftant monumenta quzdam de Hierarchia coelefti& ecclefiaftica, fub hujus Dionyfii nomine, fed autor horum fcriptorum fatis oftendit fe ferius vixiffe, Notemus, ex omni - turba immorigerorum, Deum ubique per przconium Pauli& ferverum fuorum,aliquas u reliquias fan&tificaffe, Verbum cnim Dei. non debuit redire fiuftra. confer AQ 14, 1. 21, u 13; 48. 16,14. 32. 34. 175 4. AZ.. e$.149. Ex Athenis migravit Paulus erg Kéew6c» A&or, 18, vers, 1, Corinthus Achajze la CotinE metropolis, Gracie decus zc linen, Habuit arcem editam, antiquo nomine dicam 4covo- thum, corintbir 5 unde proverbium, e«ovros érdzós 85 KéenBoy àQ$m dr. Nen eft cuyeslibet Corinthum appellere, feu ut habet Horativs in epift, Non cuivis bomini conziuait adire Coriutbum.— Corinthii nomine e/i212054ac male olim audierunt, Ibi commode invenit Paulus Tudeum, nomine /quiLun c Prijcism uxorem ejut, Venerant nupere ex Italia, ob edictum Claudii A&cr. cav. 18, vers, 2. cujus etiam mentionem facit Suetonius in vita Claudii; dicens Cluedizm$iiluss Rome degeutes, impulJore Chriflo ajsidue tuinaltuste Jj, Reina expuíife,| Echnizus homo rebelles Judaeos cum Chriftianis mifcuit, Pau. lus manfit cum ilis; qui erat ópóvzzy(9- 5& opmratus efl 5 x4) époaQó AGor. cap. 18, vers, 3, voluit, quantum potuit, aduzayor vi6tra] G. iux fiov, 1, Cor. cap. 9, V. 18, confer AGor, cap. 26, vers. 33.34. N:n cupivi argeutum, atit aurum, aut ve[ mentum Necejfitatibus mets&ili.rim, qui mccum yiminiftrarunt minut bas 1. Corinth, cap. 4» Vere. 12,(9 laboramus operastes propriis ntanibus,, Neque ergo tantüm Paulus ftudiis opetam in juventute addixerat, fed& opificium didicerat; ut fimul effet literatus, imul opificiarius, nimirum Cemezzi):. A&or. 18, j. In u(u fuit Judzcrum fapientibus;artificium aliquod ut addifcerent& exercerent, ne alios gravarent, In Juchafin dicitur, Plerique fapientes alicujus artificii eraut y ue utilitate caperent ab alis, Ab eo quandoque cognominabantur, Rabbi Jofe erant FWny"3yD coufesor pellium; Rabbi Nahum 239 librarius, Rabbi Meiz WD f?riba, Rabbi Jochanan 727120. calcearius, futor; AMI ^ V.obbi 476."Detertia Pauli in gentes expeditione. Cap.VIIT. Lib.s. RabbiJuda 7Amnn3 Piffer. Neque tamen Paulus Evangelii fuit negle&ior; fed Ao u$ xU«dr cdtCaSv in Syuagoga,& perftafit. feu duxit in fuas partes Judeos dy Gracos, Mior$: 4. In Corintho baptizavit fua manu Apoftolus Crifpum,& Gajum,& Stephane domum, 1 Cot. i; 14416. Zdcbaje primitias 1 Cor.16:15. Crifpus fuit apyioiua26)€. AX. 18:8. $.150. Sed& ibi habuit Paulus€ Judaeis dvrigoxop prac& BAacpnasvc, AGor.18, versé, n vifione uo-turna dixit Dominus Paulo. Ne time, lcqauere, G9 ne tace, Nam ego ron Gc: Populus eft mibi ultus in civitate bic, Aor. cap. 18. vers,. 10. Igitur fedi 3o rum annum d fex menfes, vers, 11. À Judxis ad Gallionis praefidis tribunal du&us& accufatus, à Gallione dimillus eft, lege Actor, cap.18. vers.14.15.16, Hac occafione Sfloues à Judaeis vapulavit, ibid.vers, 17. Galio hic(etiam Novatw di&tus) Lucii Annxi Seneca frater major natu fuit; unde& Dominum eum Seneca dixit, notante Lipfio, ind mibi iuore erat Domini mei Gallious, qui cum in dooaja febrem babere copifét, protimn navem afceudit, clamitant, uon corporis efe, fed loci morbum, Dio narrat illum irrifilfe Claudii Caefaris2eSéecr,& unco eum in colum raptum, per lu. dibrium dixille. Iedein E:$.151. Pott turbas has adhuc manfit Paulus. sj£oas inavac in Corintho. Inde in$ypoema. rium navigavit, unà cum rifcilla& Aquila, A&or. cap.18. vers18..& in Ephefum nam: deni: venit vers, 19. inde mox váy» abjce[Jit vers. 2t, pollicitus fe rediturum,— Feflim i nanic, imminebat; id omnino agere couflituerat in Hierofolyma. ibid, Relicta Ephefo venit in chim,— Cefaream,& dvaCds afcendens inde, Hierofolymam nimirum; unde pera&is rebus facris, Ecclefra failutata, rar[um defendit in Zutiocbiam AGor. cap. 18. vers. 22. antiquam fuam fedem, undeexierat,«e4420e; T? xai(90 OvoD, Gao 7 advA our, Aor, Cap.15. V€IS. 40. $.152. Ethac fuit fecunda Pauli in gentes expeditio; feliciter cepta, feliciter abfcluta: multo tamen cum labore& anguftia, Philippis crudeliter fuftigatus;€ Theffalonica à Judaeis expulfus; ctiam& Beroea, Athznis du&us in Areopagum, in Corintho raptus ad Tribunal; ubique ramen opus Dei perfecit,& triumphum de mundo obtinuit. In Philippis Lydiam lucratus eft,&? ZeuepsAaxa, Spiritum€ puellafatidicaejecit. In Theflalonica magnum multitudinem ad fidem adduxit. Non pauciores in Beroa, Athenis Areopagitam, In Corintho Aa co^ov, Obfíervetur etiam quartum iliius irer in Hierofolymam. Primum, triennio à converfione, Secundum, cum colle&aAniochena, Tertium, ad Concilium Hierofolymitanum, Quartum, hoc. Sed de hoc paucillima habemus in facris literis; ut& de fefto, quod Hierofolymis tunc atum fuit. Ideó& ris opo. reda ex——$.153. Cum egillet 5ecvov vira in Antiochia rurfjon exivit A&tor,cap.8,vers.23.& in pentes. tertiam quafi in gentes fufcepit expeditionem. Tranfiit Galazicam regionem Qj Phrygiam. A&or. cap.18, vers.23.. VhneweiCov adv c4 ua9wra;, ibid. Cum in expeditione fecunda ib: tranfiret, cobibzit Spirits S, illum, ne loqueretur fermonem, Actor. vers.6. Nunc non fuit cohibitus. Benevolentia ingenti à Galatis exceptus eft, Galat.4.v.14-t5. ut clugelum Del, t Chriluan Sejum me ex epifis. Si polfibile oculos veftros effajfos dediffe15 anis. Ecdefis Galatie pracepit. à v xoyias ei; T6c diee de collela in pauperes, 1Cor. 16: i. 2. Apc!los,$. 144. Interea Ephefum venit, Judaeus, quidam Alexandrinus, Apollos, dvip Aoi vir clo3uent,(Hezychius,$48: igoeiae(umeqQe, acmmd pA Q- bifloriarum peritis, erudi. De Pauli atis in Ephefo. Cap. VIl.Libg,— v7 eruditus). potens in Scripturis, iuflitutus in via Domini; fciens tantitm baptifmma goanus, Acor.18: 25. Ita difcipulos Johannes ad Chriftum Dominum duxit, Hic /ocutu eff, à docuit axexGus accuratà(ael ré«vers, Ab Aquila& Prifcilla plenius informatus, vers, 25 26. cum commenditione ecclefie in A4cbajam profe&us eft; ubi multum contulit edificationis credentibus Jf. x dell,& Chrifli caufamferib egit. AQ.18:27.28.. venit& in Corintermi A&or,19:1, ubi magnam autoritatem adeptus et, confer 1 Cor. versaiz. 3:14. 5.6. 1 Cor.16:12, Tir.3:13. $. 155. Ut promifit Paulus, ita fecit, Rediit Epbefum, A&, 19:1. Ephefus utbs fuit Ephefat, omnium Jonicarum clariffima, condita ab Amazonibus, Juftin, libr. II. Plin. libr. v, cap.29. Habuitopulentiffimum& celeberrimumtemplum Diane, mundi miraculum, & Grace magnificentie admirationem, ut Plinii utar verbis, ducentis id annis à tota Afja conditum fuit, juxta illud afylum libertatis fuit; ab Alexandro Magno ftru&um,ab Auguito deftru&tum: quod impuaitate propofita multorum libido ad fcelera perpetrauda 1nvitaretur, Ephef(ii fuerunt luxuriofi ac nequam,quos ita defcribit Heraclius apud Strabonemlib.xiv, Digni fuut Ephefii, qui ad puerum u[que omnes firangulentur, qui Hermodorum vioum inter ipfos frugi ejecerunt, addito, NEMO NOSTRUM FRUGI ESTO, AUT ALIBI ID ESTO& INTER ALIOS, $.146. PaulusEphefi invenit difcipulos quofdam, A&or.cap.t9: vers. t. drei d'aeadVo, Atta pau vers.7. baptizatos in Soaanis baptifia 5, quique nondum audiverant, Spiritum Santlauy In Ephefo. elfe A&or.19.vers,2, 5. Illis Paulus impofuiz manus, d venit Spiritus S. fuper illos d locuti jut linguis, G propbetarunt. Aor.19:v,6, Ergo etiamnum dona Spiritus extraordinaria vigebant, $157, Ut porro vixerit Paulus Ephefi ipfe pluribus natrat A&or.cap:2 6. vers 18.19. 20.21, 22, 27.31, Trienuium diem(j nolem non ce[favi oum lacrymis mouere unumq tem34e vefirum, non fubduxi me, quo minu annunciarem vobis omue confilium Dei, dyuoria«gj xal nuc, ferviens Domino cum omni bumilitate,(& multis. lacrymis& tentationibus, qua evenerunt mibi& vajc émiGuNa]s T"redajuv in Judaor:m infidiis, A quibus, quum non definerent. xaxcAoyerv, Cx npore9G xg aveces tandem fe feparavit, nec amplius in Synae goga illorum docuit, fed per integrum biennium praedicavit v v9 so^9 cupivre vids in fchola Tyranni cujufdam, ubi tota Afia fermouem Domiui Jefu audivit. A&or.cap.19: vers. 8. 9,10, Multi putant€' vupzyre. effe nomen proprium viri cujufdam, Syrus, In fchola viri, cui nomen erat Tyrannus, /Ethiopicus vertit, coram pratorio& prafidibu, Putat qoAlo vuad»re. fuiffe praetorium, ubi przfides convenirent apud fummum fcilicet Tyrannum& urbis prefidem,«xà Rabbinisdicitur t-020N,& interpretanturlocum, ubi docentur pueri, $.158. MaximasZwzpues fecit Dominus Ephefi per mam Pauli, 444 aegrotos fudatía deferebantur à corpore ejus,& liberabantur à morbis, imà& Spiritus maligni expellebantur, A9: 11.12, umbra Petri fanavit multos, nunc& fudaria Pauli A&or.£115,. Volebant Judzi quidam exeréfle etiam in uomine Jefu dauonia expellere, Sed mifere ab obfel]is excepti funt. A&,19: 12-18.. $.150. Multi Epbeforum, qui crediderant, venerunt confitentes d mnciantes as ede Eas ais ada fua, A&or, cap.19. vers.18. ad qua verbaita Beza, publice igitur meta divini judicii perterriti, errata[ua profef ac. deteflati funt,— Sed. quorfum. boc. ad carnificinanr illam confe]ronis, quam auricularem vocant? Multi quoque 25& etel. spya cepa dvtoy, qui curiofa exercuerant s( punt nonnulli indicari nigromantiam tur zxs De'Paule Hierofolymam redeunte. Cap.VYI.lib.s. turpefque incantationes& magica praeftigia; quibus Ephefii nimium quantum addi&i fuerant) attulerunt libros, in quibus turpium praecepta habebant artium,& combufferunt, Deinde& vids aóvév, pretium?&&tpyov, quod exercendis olim malis illis artibus acqui. fiverant, fuppatarunt,& magnam nummorum fummam invenerunt, AG, 19: 19, Ita fermo Dei, x xpi dur aye xg) PALA Vers, 20, $.160. Magnum£runaltum Demetrius dpyvpoxóm Q« argentarius faber excitavit Pau. lo; eo quod docuerat, uon effe Decs, qui per manus facti funt, ACtor.19: 26. Ita putabat& quafitti fuo deceffurum,& glorie magna Dea'Apripad G« Diana, cujus tem; lum ibi erat. lege A&.19: 24-40. In hoc periculo magnam illi opem videntur tuliffe, 4cuila(7 Prifcilla. Rom.16:3 4. Pro anima mea cervicem[nai fappofuerunut, quibus non ego[uae gratias apoy fed& cmnes Ecclefia geutium, Sedato tumultu Paulus valedixit difcipulis,& profectus eft in Macedoniam, Aft.20: 1. $.161.. Macedones, intellige;Philippenfes, Theffalonicenfes, Beroénfes, multo fermone bortatie, feccilit ei; 9 ada in Gracia AC,20:2, ubi infidiis Judaeorum detetts, abiens, rurfum per Macedoniam reverfus, venit eis ecedda, AC. 20: 3-6. confer AQ. 16:8. 9. lbi prima S4bbatorum,qui nobis eft dies dominicus congregatis difirulis G9. xNisaj dyror (NB. hic jam videtur dies Dominicus fuille inftitutus) Paulus concionatus eft; cumque Plalas rac fuin alzendit.(Licrofoisa. JÁüa in Hiec xotolyina, longius fermonem extenderet, Entychus juvenis, fomno abreptus, de fuperiore contignatione cecidit,€ spun rot, à Paulo in vitam revocatus eft, A&t.20; 7-- 12. Denique compofuit fe rurfum Paulus ad iter Hierofolymitanum, feflinalat, fr poJfibile ejfet ipfr, die Peu te ofles e]Je in Hierofolyma. A&.20: 16, Milcto mifitin Ephefum,& ecclefía illius epscCurtput fenioris(confer A&, 14:23.) ad feevscavit. A€t.20: 17. Quibus expofuit, fe vindium Spirizu, tendere in Teru[alem, nec fcire, qua ipft ibi eventura effent, vers.22, Spiritum S. reftatum elle de vinculis(i anzufliis vers.22. id fe non curare, nec animam fitam babere pretiofam fibi, vers.2 4. Dixieilliss uovi, quod non amplius videbitis faciem imcam vos omnes, versas. Monuit, cavete vcbrs(y toti gregi, in quo vos Spiritus S. pofuit oneuómu: vers. 28.( NB. Presbyteri funt Epifcopi)imó& vaticinatus eft, venturos. in ipfos[apos graves y. 19. futreJTuros ex illis viros loquentes pzrver[a verf. 30, Denique commendavit ilios Deo G verbo gratie ejus: verf 32.& ita precibus fufis vers. 36. multifque lacrymis, illos dimi(it. vers.37 38. ltinere longius inftituto ACt2r1--3, venit Paulus in Tyrum, lbi dixerant ipfi quidam dif ipli per Spiritum, uh dvaCalrem ei;"pes ACt 21; 4,. Inde in Cefaream; ubi divertit apud Philippum Evangelifam. AGor.2c, vers,8.9, Illuc venit Propheta 4gabus,& vincula Hierofolymitana 1njicienda Paulo praenunciavit; versic.1i,. Nil terri» tus Paulus proteftatus eft, fe£Gíuec&xem mori pro nomine Domini Jefu. vers. v3. Venit vane dem in Hierofolymam, deySiuc lubenter exceptus à. fratribus, AQor.20: verf.1546.17Ita nunc quinta vice intravit in Hierofolymam,& Sale: praedictas fuftinuit, ac vin tula fubit.— Tanta fortitudinis pe&tus habuit, ut fciens volenfque perfecutoribus fuis fe expofuerit, Servatorem fuum imitatus; qui fponte fe in manus illorum conjecerat, Joh. 18: 4.8. $61. Pofero dic vifitavit Paulus Jacobum, fratrem Domini; ubi omnes adfuerunt api6CUTepoi, Parravit actafua in gentibus. A&or. 21:18, 15. llli autem narrant, inter fldeles Judeorum:, Zelotas legis famam increbuiffe, Paulum docere 3udaos, qui in genti bus Rabitaabnt, apoflafiem à Mofe, Quare fuadent, ut publice in templo contráriam eXhibeat teftimonium, Actor. cap.21. vers.20«-24. Id non pr&judicáre decreto genti bus milfo vers,25, Paulus, ut judeos Iueraretur 1 Cor.9: 20. affenfus eft, A&or.21:" e De Pauli attis in Hierofolymis. Cap.VIII.Lib.s.—$9 fed vifus iu templo à Judzis Afiaticis ingens in illum excitatus eft tumultus, Adr, 2 r» 27-31. ad quem fedandum advolavit Claudiz Lyfias, Romanorum Chiliarcbus;. qui Paulum acceptum duxit ei; 3b) mapsuCoAl incaffrum vers. 31-34. hoc eft, in arcerg Antoniam, quam przfidio tenebant Romani 5 quaeque in edito collocata fuit,€ qua videri poterat,quid in urbe Hierofolyma ageretur. Chiliarchus rogavit Paulum,numquid effet ZEoyprius ille, qui nuperé feditionem excitaverat, vers.37. dequo vide Jofeph. dexu». libr. 20.cap. 9.& aoc, libr. 2, cap. 12. Paulusnegans, venim petiit& accepit, ut de gradibus caítri loqueretur ad populum; id quod fecit iCpaldt dfaAénro, A€tor, 21,19. 40. 22,2. $. 163. Illo fermone, in quoortam fuum, converfationem fuam in Judaifmo, mirabilem converfionem, Domini& in via ad Damafcum,& in Hierufalem apparitionem, aliaque expofuit, parum promovit, A&or, 22, 1- 23.& parum abfuit quin juffu Chiliarchi fLaze///s examinaretur,. vers, 24- 29. Poftridieadvocato Syuedrio filtitur ibi Paulus vers, 30. Rurfum eximie peroravit, Sed tumultu obortoconcio defiit. AGor. 23, t- 10. Proxima nocte, vifus eft illi Dominus, dicens 6apsd ess, Oportet te(&j in Roma de me tefari. vers. 1, Cumque Chiliarchus de infidiis in Paulum factis audiviílet, mifit illum unà cüm literis in Cejaream ad Prafidem Felicem, A&or. 23 12- 35. 9. 164. Paulo poft Judzi de Hierofolyma folemniteradfunc,& vehementer coram Felice Paulum accufant A&. 24,1- 9. Sed defendit fe cordate vers. 10- 2 1, adeo ut Przefes fententiam differret. vers, 22.& interea juberet, Paulum leniter in cuftodia haberi, vers, 23. fubinde etiam Przfes, cujus uxor Drafilla, Juda erat, foror Agrippae Regis, qui priorem maritum ziz/247, Emefinorum Regem repudiaverat;ut Felii nuberet,Paulum accerlivit; ut audirez ulum de fide iu Chrilium, vers. 24. fed territus fuit do&rina de jujiitia,& continentia,(y futuro judicio. vers.z f. Felix bieuni» integro in vinculis tenuit Paulum;& cum Porciw Feflus in provincia fuccederet in gratiam Judaeorum viudlua reliquit, A&or. 24,27. $.165.. Nil fegnius Juda adverfarii coram Fe fto Paulum incufant, Actor. 25,1- 7, Paulus eo neceffitatis adactus fuit, ut ad Ce/arem provocaret, vers. 8-12, ld quod Feftus renuere haut aufusfuit, Per idem tempus venit Zferippa Rex filius illius Herodis ,de quo A&or. 12. cum Berni.e forore, falut.turis Feftum, A&or. 25, 13. Etiam coram illo,praefente Fefto, Paulus divine concionatuseít, Actor. 26, 1- 25. Feftus quidem, magna voce clamavit, infanis Paule, litera tua injauire te faciunt, Vets, 24.. Agrippa autem ingenue confeifus, à» àAíyu ue meses neieinvàr pé, AGor, 26, 28. uterque judicavit, u/ dignum movte aut vinclis à Paulo commiffum,&c. Actor. 26,)nj2. 0000 $.166, Echzc funt, que paffus eft Paulus in Hierofolymis, predicta à Spiritu Actor. 20,2;. àdifcipulis Tyriis, Actor. 21, 4.. à Propheta debe, ibidem vers, 10, 11. Verbeiatulit A&or 25, 32. 23, 2. /lagellis ut cederetur prope fuit A&. 21,25. Conjurationem in vitam fuamevafit A&t. 22, 24. graviter accufatus,fcd nullius criminis convictus Act, 24,1. 25,7. Eximiis Apologiis caufam veritatis heroice defendit, Primó de gradibus caltri Act, 22, 1- 22. dein coram Synedrio audiente chiliarcho A&or. 23,1- 6. Poftea Cafarex, przefidente Fe/ice Actor. 24, 10- 21. Rurfum ibi prafidente Feflo. Aor, 25,10, n. Etpuncdenique coram agrippa Rege. Mediis in vinculis adfuit illi Deus, Ad 23, 11, nec animus defuit Paulo,ut refponderet fortiter adverfariis; nec prudentia, ut technas illorum evaderet; nec fapientia, ut crimina objecta folidé refutaret, Gratiam invenit coram judicibus& captivatoribus fuis,Lyfias€ prafentittimo periculo illum bis eripu Á- t P4. 380 De Paulo Romam mifío. Cap.VIIL lib.s. 2031.32. 23:23,24. nec flagella, que volebat, illi dedit, A&or.22:29, Sub Felice tolerabilem habuit cuftodiam,& quafi in vinculis libertatem A&or,cap.z4. Vers,23, Ab ipfis Judicibus innocens pronunciatus; à Fe/ice primum, dein à Fzffo, denique& ab 4fgripP4 Rege.... PER. Puxusmie—€ 167, Mittendusad Caefarem Paulus in navem cogitur, difficillima fuit navigatio, am periculorum plena& difcriminum, lege A&or.27. In hoc itinere obfervabis 1. Appari. tionem Angeli, qui dixitPaulo ue zisre, Cefarí te oportet fifli. Et ecce donavit tibi Deninus omnes qui in navi tecum Actor. 27: 23. 24.. 2. Pauli vaticinia vers, 26, dicit, in infulum oportet nos appellere, Nautarum confilium de fuga detexit. vers.30.3t.. Nemini vefivum capillus de capite cadet. y, 34. confer vers,44.. 3. Pauli miracula. Viperam de manu fua excuffit nec veneno ejus infe&us fuit, AQt28: 3-- 7. Poplii Patrem à febribus& dyfénteria curavit, ACtor,28.v.8, deinde& multos alios infirmitatibus obnoxios fanavit, ibi dem vers, 9, ^faRoma,—J.168. Romaà fratribus obviam venientibus exceptuseft, Ita prarias agens Deo, ats Saps Q-AQ.28:15. Prafeus praetorio permifit,ut Paulus maneret Jeorjfmycuim uno milite cu« Jiede.vers.ié. Judaeorum«yoGi; occafionem vinculorum expofuit. verí.17-- 20, deinde «oncionatus eft coram illis in diverforio fuo de reguo Dei, de Jefu,€ Mofe& prophetis(fe. cundüm confuetudinem fuam A&t,26:22,23.. 17:2.3.) Audientium ci Jp iaeSaG Qi; A. 24 pui, 5 Wrig uy AO.28: 23,24. Ita in omnibus Pauli concionibus fadum, Fides enim non eft omnium, Infidelitatem illorum ex E/aia redarguit. vers.25--27. confer Matt: v.14..1$. Joh.12:37.39.40.. Et itatandem conclufit, Nonam igitar fit Vobisquod pentibus nilfum cft falutare Dei,[la& audient. A&t,28: 28. confer AC.13: 46, 18: 6. Manfit Paulus iutegrnm biennium Rome in condiclo proprio, pradicans Regnum Dei,(i docens de Jefu Chriflo,cum omni parvbefía, dxuAdruc, ACt,28: 50.31. Itafactum ipfi, quod fa pe habuerat in votis. Rom.1: 15.(9 xav ipi eyóOuper C piv voi v ETT NT A 4.169. Et hic quidem hifloria à Luca fcripta definit 5 necdum tamen Apoftolorum atta definunt,qua proinde ex ipfis Apoftolorum fcriptis,& fide dignis /g;s/u; addenda& defcribenda funt. sobifuuis, J.170- Per hoc tempus Jacobus poflol, frater Domini fuppliciüm fubiit, Ana. Domai nlasPontifex, e fecta Sadduceorum, illum, aliofque quofdam impietatis accufatos laMartyrium, pidandos tradidit. Jofeph, py io^, libr.x1.cap.8. Ananias, inquit,(quem ita defcribit, Spasós lai 3 apiier, xd) G^;nr ie dfaoepévro:; apta 5 perd sho(Edd exalur) ka S1 custdior zeXTev a) co andy eli auT0 T ddeAQUr"Ines, GO PEL TIPS 28/985 TlaxetQ. vt cum ual irai erlpu, ac aequ ron ui TUY RT 0EAaY moneo erapiduns Neues, (9, 5 td'áxour&zrierkigragi Y KT Th) mri eivai, 3g) GÀ ous véau: exeiCen y Éaptoc ivtyuay fni a), hoc eft, 4tnauias coaGo 5 ttdicum conventu,& adduo il'uc fratre Jefu Chrifli, Tacbo, & quibu[dam alis. quos incufavit de commi[[a iniquitate, tradidit illos lapidandos, Qui autem in civitate videbantur aquitatis amantijfmi(y eirca lezes accurati, graviter i£ulerust, Ananias brevi fun&us eft Pontificatu. Quod enim hanc fibi arrogaílet poteftatem elapfis tribus pontificatus menfibus, à Rege Agrippa, qui Paulum apud Feftum audiverat, dcpofitus eft, $. 171. Paulus Rome dum in vinculis commoratus eft, à fanctis& exteris ecclefíis fep? refectus eft, Onefiphborus. à bpm-JptpSp Qs quafivir Paulum dilizentiu,& invenit; & fine dubio, ut antea, illum dvéjvPi, quare& precatur; Des ili Dominus invenire mie fériordiam à Domim, in illo die, a Timozh,cap.t, verf, 16, 17,18, Philippenfes Epaphroditum Tim 2o 4a "De Pauli& vinculis Roma dimiffione, Cap. VIII. Lib.s.. set ditum cum donis miferunt; Phil.4: 18, delay Sp Q- eod. vrappodiGu(à ma) ópusy isl) tbodac, Susiar d'ewsb?, iudpsccov vd Od. Onefimum, fervum Philemonis, Paulus«yesCóvne in his fuis vinculis videtur geuziff?, Philem, verf, 9. yo. Quae autem circa Pauli perfonam evenerunt, ugAcv e$ axeoxo lu) GU wary e^ dou A uSw y adeà ut vincula ejus in Chriflo manifefla ex[literint toti Pretorio& reliqui omnibus Phil. 1: 12.1 3. nam& é Cefaris domo exftiterunt fancti,& amici fan&orum. Phil, 4: 22. A. Cafare enim miffus in carcerem, notior familiz ejus fa&us;perfecutoris domum Chrifti fecit ecclefiam. Hieron.comment, in epift, ad Philemonem, $.172, Expleto biennio, quo ut diximus in libera cuftodia egit Romz, Paulus in Afiam inde navigafle,& Coloflis hofpitio à Philemone exceptus fuiffe videtur. Philem. VeI,22. Éoipaati ner Eevlay y Vito 9, ori d&. apostuyuv opu yaerctásopa] oiv. In Creta infula videtur Paulus poft liberationem Evangelium przdicafle, ubi T itum reliquit, ut reliqua curaret,& Presbyteros in civitatibus couflituerez. Etiam videturifuiflein Ephefo,& inde relicto ibi Timotheo, profe&us in Macedoniam xTim.i: 3. In Macedonia autem apud Philippenfes permanfit, Phil: 15: 26, Er id confifus novi, quod manebo& unà manebo vobi[eim ut gloriatio veflfra abundet, per adveutum meum ad vos, confex Phila3, vi24.. Confido in Domino, 971 44) asc Glos ixsdeouag, $.173. Perhoctempus Nero Romam incendit," /ezufque flamma, ut ajebat, pulchritidine incendium é turri Mzcenatiana profpedtavit. Abolendo huic rumori incufavit Chriftianos, quos exquifitiffimis poenis affecit. Nonnullos teda; papyro,& cera fuperveftivit,& ficad ignem admoveri juffit,— Hac prima fuit perfecutio Chriftianis excitata à Romanis Imperatoribus, Sueton. in Nerone cap.16, 4f iHi fupplicis Chrijliaui, gem bominum fuperflitioni nova ac malefice, Tertull, in Apologet, cap. 5. Coufalire commentarios, illic reperietis primum Neronem in bane[eam tum maxime Roma orien£e, Cafariano gladio ferocife.— Sed. tali. dedicatore damnationis noffre. etiam. gloriamur ,qui euim[cie illum y intelligere potefl, nonuift grande aliquod bonum à Nerone dame fiat tn, $.174, Paulus fecunda vice Romam venit,& à Nerone auditus ac rurfum abfolutus eft, de eo ipfeita 2 Timoth.4: 16.17. Ju prima tea defenfioue nemo mibi adfuit, Sed omtit ue doreliquerunt, Ne iliis iarpttetur,/ Dominus autem mibi adflitit,& correboravit mes 1it per ine pr&conium certioraretur,& audirent omnes gentes. Et liberatus[um ex ore Leouns, hoc eft, Neronis, $. 175. Apofloeli non voce tantüm docuerunt praefentes, fed& Scriptura abfentes,[gitur fratres, flate& tmete traditiones quas doli effis, frve per fermonem, frve per epijiclam noffram; 2 Yheflal, 2, verf. 15. Scripfit Paulus; fcripfit Petrus; etiam Jacobus,etiam Johannes, eriam Judas, Solus Paulus plus fcripfit reliquis omnibus. Epiftolz Paulinz funt miffe certis ecclefiis velut Romanis; Corinthiis, Galatis,&c.. tamen Catholica& univerfalis inde edificata eft ecclefia, quae Romanos docuit de juflitia ex fide; Corinthios de concordia, unitate,& refurrectione; Galatas de Chriiliana libertate; illa omnes& fingula ecclefie, per totum orbem terrarum, tenere, fequi; £redere tenentur, Quaedam etiam particularibus fcriptze funt perfonis 5. velut illa ad Timotheum, Titum, Philemonem; fed& dottrina in illis contenta, univerfali; eit; neceffaria fcituomnibus, Non funt ergo particulares epiftole Paulinz jj fed& univerfales. Epiftolas autem aliorum Apoftolorum pluribus fimul ecclefiis miffe& infcripie funt, Jacobus fcripfi duodecim tribubiw; Jacob.i. vers, 1, Pettus. elec advenis m bbb; difgerPaulus ex. pleto biennio é yincue lis liberatur. Perfecutio Chriftianorum Roma Íub Nerone, Paulus fecunda vice Romam ve* nit, Apoftolotum fcripta, 382 qDe Apoftolorum[criptis.|. Cap. VIIT. Lib.: differ frouis Ponti; Gaíati; Cappadocia, fie, Bitbynie, 1, Petr, cap, 1, vers. 1, Omnibus ejufdem pretii fidem fortitis. 2. Petr. cap, 1, vers. t, Judas I5, qui in Deo Patre faudlifiati, & Jefu Cin ijo ferweti funt. vers, t. Prima Johannis caret infcriptione, Secundainfcripra eft éery xvesg. Vers, v. Tertia oujo Td dya7wm) vers. 1, Omnes tres tamen dicuntur Cathcica* Argumenta harumepiftolarum enarrare,& preftantiam ac utilitatem commendare, hujus necloci, nec argumenti eft, Scripfit etiam Johannes librum, cui titulus 4pocalypfrs, de quo libro Sulpicius Severus libr. 2. cap. 45. Zu Patbimo Jobannes arcauis fibi myJleriis revelutis, librum facra Ap calypfis(qui quidem à plerisque aut flulté, aut im. pié uon recipitur). confcriptu m edidit. Idemetiam fcripfit£ifforiam Chrifti, qua dicitur Evaugelium 5. rogatus, ut fertur, ab Epifcopis Afiz, ad retundendam hzrefin Ebionis& Cerinthi, Jejunium dicitur indixiffe, pro felici fucceffu, antequam ad fcribendum fe ad. jungeret, Pretereà tres alii hiftoriam Evangelicam confcripferunt; Matthaeus, Marcus, Lucas; qui idem& Actorum Autor eft Apoftolicorum, ut liquet e collocatione Luc, r, vers, j«. Actor. 1, r. Circumferuntur etiam alia quzdam fcripta, fub nomine Barnaba, Thom, etiam epiftola ad Laodicenfes, fub nomine Pauli, fed illa omnia fuo fe fatis produnt charactere, $176. Per hzc fcripta doctrina Evangeliftarum& Apoftolorum etiam ad nos perve. nit, quz loquuti funt, non audivimus nos; quz fcripferunt, etiam legere poflumus nos & meditari,| Imóitafit, ut cottidie illos quai audiamus loqueatesnobis.| Non locuti funt alia; nec fcripferunt alia; fed quz locuti funt, fcripferunt;& quee fcripferunt, locuti funt, Habitetergo verbum hoc Dei copiose in nobis;& gratias agamus Deo pro thefauro tanto, Compendio—$.177. Echzcquidem dea&is Apoftolorum dicere habuimus e Scripturis facris; que fa diciorum zcpetitio, quia prolixiora funt, ut uno quafi intuitu complecti illa queas, age contrahamus illa in compendium,& fummatim rurfum enarremus. $.178. Apoftolorum numerus per ele&ionem Matthia, poft afcenfionem Chrifii, completus rurfum& redintegratus eft. Ex Apoftolis omnium primus obiit Jacobie Zebedzi, ab Herode interfe&us.— Inejus quafi locum fucceffit Saulus, à Chrifto ipfo, non er hominem eleus,& e pertinace Pharifzeo fubito Chiiftianus fa&us. In Apoftolos cffafus eft Spiritus S. ut in illis effet Spiritusgratiz, confolationis& libertatis;& Spiritus donorum extraordinariorum, qualia funt dona linguarum, miraculorum, vaticiniorum. Ita datus eftillis x&x nivea, Apolltolis frequentes fuere vifrones& fomnia;ac revelationes,tum Dei,tum Chrifti,tum Angelorum, Angelus eduxit Apoftolos é carcere, AGt. 5,19. & rurfum Petrum. AQ. 12, 7.8. Petrus in ecítali vidit celos apertos, vas deícendens, audivit vocem. A&. 10, 10. tt. Saulo in via Damafcena vifus eft Jefus. A&or, 9, 3. 4. In vifione vidit Ananiam ad fe venientem, 9, 12. raptuse(t intertium coelum. 2, Cor, t. In vifione vifus eft illi vir 441 edo A&or. 14,9. In Corintho per vifronem dixit illi Dominus, Netime, loquere, AC, 18, 9. Imó& incaftro Hierofolymitano. Acor. 23, 11, Imó & in navi, quum mitteretur vinctus in Italiam. A&or,27,23. 24, Etiam in templo exdüitit ày éxg ded. AQ, 22 17. Per mauus Apoftolorum plurima Jrena y miracula fatta funt, A&or.2; 43»$912. 453. 19, tt.[ta placuit Deoad convictionem pertinacium, confufionem infidelium,confirmationem credentium.Pauci(fima ex illis fcripta funt& in divinas relata literas; nam mundus libros non caperet, Pauca Petri&Pauli notata, Petrus claudo ufum dedit pedum, Act. 4, 6.7. Ananiz tectam exprobravit fraudem,& fubitam nunciavit mortem, A&, 5. /£neam Paralyticum fanavit Ad, 9, 35, 34« Dorcam mortuam De compendiofa decforum vepetitione. Cap.VIM.Lib.s. 383 tuam refufcitavit, A&or.9:40. plurimos egrotos& obfeffos curavit, AGor, 5:16. etiam quos zzibra ejus tantüm tetigiflet. vers. 15, Paulus Elymam Magum cacitate percu(fit Actor. 1 5:11, Claudum in Lyftris ire fecit, A&or.14:8.9. fuper quos aegrotos fudaria ejus & fimicinthia ponebantur, illi reconvaluerunt. A&.19:12, Eutychumin vitam revocavit, Act.20:12, Spiritum impurum€ puella fatidica expulit, AG, r6:18. ipfe illfus à viperz dente manfit, A&.28: j.6.. Poplii parentem à febribus liberavit;&aliosplures infulanos ab infirmitatibus, A&:28:8.9. Fuit Deus mirabilitercum Apoftolis HierofoTymis, ubi erant orantes, quatitur locus A&or,4: 31, In carcere,ubi Paulus& Silas, quatiuntut.(€ Syafhua GO desrsete, ACt16:26, janua ferrea carceris fponte fe Petro aperuit, ACti2:10,. Apottolifuerunt viri magni Spiritus, impleti prudentia, fapientia, zelo. Prüdentia& fapientia apparuit in rebus geftis,& in fermonibus habitis coram Synediiis;populis,gentibus,Regibus,tribunalibus, Zelus in corripiendis nequitiis, Ita Petrus Simonem Magum, A&.8:20.. Paulus Barjefum acriter corripuit. Fortitudo in vinculis& paffionibus, Caffi erant à Sacerdotibus Apoftoli, redeunt xaiporz«s, quod digni effent habiti, A2.5:41, Judaeis filentium de nomine Jefu illis imponentibus;heroico pe&ore& ore, refpondent, Deo decer obedire magis. A€& 4:20.$:29. Paulus& Silas vehementer flagellaci, canunt incarcere& laudant. A&or.r6:25. Paulus non tantüm vinciri, fcd& mori paratuserat, A&.21:13, Non timuerunt fplendidas judicum fuorum facies, veritatem confeffi funt intrepide; vitia illis objecerunt perfpicue,& iniqua illorum mandata refpuerunt conflantiffime, Tot inftru&i donis fuerunt humillimi,& ob omni faftu& vanitate carnis longiffime remoti. Cornelio Petrus, E? ego bomo fum AC.1c:16. Gentibus in Lyflris Paulus& Barnabas, Firi quid facitzs, bomines[umw, vobis áuowmaSei, AGor.14: 15, Paulus ita humilis fuit, ut& labore manuum fe nutriverit, ACt,18: 7. Nec liberi fuerunt ab humanis infirmitatibus, Inde Petri& Barnabas izizewis in Antiochia, Galat.z, Pauli& Barnaba espc£usg; ACt, 16:39. Omnes feré martyria fübierunt, poftquam in vita plurima pericula;plagas, cedes, expulftones,& lapidationes pertuliffent,& ira pluries quafi occifi& mortificati effent, Paulum in Ly(tris lapidatum, putabant ve9varaj. ACt, 14:19. $.179. Etiam inininio Evangelii Spiritus afiis datus eft ita mirabiliter, Nam& in fefto Pentecofles fuper alios efufuseft, quàm Apoftolos. Stephanus plenus fidei& po-tentize magna fecit figna& prodigia, A&or.6:8.. Philippus inSamaria, ACtor,8; 6.13, Anaias Saulum caecum fecit videre, A&or.9:17 18. Super Cornelium,& qui ipfius, cecidiz Spiritus S.«t fuper Apoftolos iniuitio. ACora0:44.4€. Agabus fuit Propheta, A&or, 31:28. z2ot:0, 11, Etiam fi/ja Philippi, A&or,2 1: v.9. Etiam duodecim viri in Ephefo locuti funt linguis& prophetarunt, AC.19:6.7. SpiritusS, dabatur per impofitionem manuum Apoftolorum, A4.8:18. AC16:6, Saepe etiam ante impofitionem; ut fa&um in Cornelio, A& 10:44. 11:15, $. 180. Incolle&ione Ecclefiz ita fervitio ac miniflerio Apoftolorum Deus ufus eft; ut omnis lausfoli Deo maneret; unde& notatur: Et Dominus addebat, qui falvabantar, cottidie Ecclefie, AGor,3: 47. Cum Petrus defiiffet loqui in Pentecofle; eodem flatim die addita[ant anime ter mille, AG.2:41. Cum audiviffent fermonem Petri de claudo fanato, Crediderunt multi, y fuit numeru virorum cirdter quinque mille, AGot,4:4.. Cottidie magis eyoreri9w(S credentes Domino, anu avdpis v C yuvamsv AQ. s:14,. Et fermo Dei erefcebat,& im^nSirso 0 aednoc T paSwilg cgídpa; inb& multi Sacerdotum obedirverunt fdd.A8.6:7. Digitum divinum quis hic non videt? me A81. 334. Decompendio[a dictorumvepetitione. Cap.VIIT. Lib.s: $181. In Hierofolyma prima ecclefia colleda eft; ex omni gente, quae fub coelo, tunc in Hierufalem agente; fed in Judaicam inftituta religionem, Actor, 2, v, 5, Convertentibus prre pradicarunt Apoftoli,& baptizaruut illos. AGor. 2; vers. 38. 3» 19. Jefum,& mortem illius, ac refurre&tionem o DELENI diua nunciarunt, A&, 2, vers, 23. 24.26. p I 14 18 4533. Etiam panem illis fregerunt: hoc eft, euchariftiam fecerunt iloscelebrare.. AGor, 2, 42, Etiam judicia quaedam Dei utin Anania& Sapphira,& Seevc liis timorem credentibus injecerunt& reverentiam. Aor, 2, vers, 43-$55. II, 19, 14-17, Fuir primitiva illa ecclefia Hierofolymitana,quae mater exflititomnium ecclefiarum in toto mundo, quafiuna magna domus& familia; cujus Patres, Apoftoli; &(an&i omnes fratres ac forores inter fefe. Omnis multitudini credentium fuit unum cir, sna anima, Nemo bona fua dicebat fibi propri, fed vendebant,qui habebant,& pretium Apoftolis alferebant, qui inde neceffaria cuivis difttibuebant, Eterast omnia illis cone aiia, A&or. cap, 2, Vers, 44« 4» 32. qua falva nimirum honeftate, charitate, acfan&itate communia effe poterant, procul erant ab omni avaritia, eAc(szia; quaeftu, lucro, Communio illa bonorum tunc erat neceffaria; ut qui bona habebant, non abftraherentur 5& pauperes füblevarentur. In fola ecclefia primitiva hanc communionem tantüm obfervo; inqua plurimi videnturfuiffe pauperum; unde& tot collect aliunde allatae funtin illius fubfidium. Ecclefie& gentibus colle&z non habuerunt illam communionem terreftrium bonorum, Tenebat quilibet fua,& dabant x252; àvzozerró vi, ACtor, cap.1t, vers. 29. Omnis pecunia Hicrofolymis ab initio ad Apoftolos eft delata,& ad illorum pedes pofita, Aor. cap. 4, vers. 34. Ita faciebat. Barnabas, ibidem vers, 36. Ita zfuauias&? Sapphira, fed fubdolé, A&or. cap.j, vers, 2.— Apoftoli tamen plané fuerunt ddeAdpovpo,— Petrus claudo, Zfrgeutum(y aurum non babeo. ACor. cap. y, vers, 6, Simoni Mago 2eiua( offerenti, Aurum zum tecum.[se in perditionem, A&or, cap. 8, vers, 20, Imo& paulo poft petierunt à cura difttibuendi argenti fublevari,& alios 2i afit acies vasis; conftitui. Aor, cap. 6, vers, 3, 4. Adeb procul ab iis fuit cor& mens proditoris Jude.— Porro fan&i, quibus cura nulla mundi,&&& 4 giri erat, erant femper*xi G' acG, perdurantes in dodrina Apoftolorum,& communione d precibus; laudantes Deut. A&or.cap. 2, Vers. 42. 46, Templum, A€,2,46.. Porticus Salomoni A&or. 5,12. erat ordinarius illorum conventus. Cum edendum effet, ibant domum, dy faucbant cibum in bilaritate dy fomplicitate cords, A&or, 2, 46. Apoftoli infervierunt unen/is,. A&or, 6,2. Sed cum hoc fervitio impedirentur in minifterio verZi,eleai funt feptem, quibus menfarum cura impofita, Aor, 6, 5. 6. Ita tunc Apoftoli foli vacarunt praeconio, quod tamen etiam hi feptem viri curarunt, ut patet€ Szepbano(y Philippo, A&.8, 5. Et ut nihil in rebus perfe&um humanis, initio lis quzdam ratione corzidiaue miniflrationi; oborta, fed mox fopita eft. A&, 6, 1. 2. $.182, Quodautem attinet flatum fpiritualem primitivze hujus ecclefie, vivebat illa adhuc fecundüm inftituta Mofis, baptizabantur quidem in nomine Jefu 5 frangebant panei, hoc eft, faciebant coenam. nihilominus tamencircumcidebantur adhuc,& ita vivebant, ut hactenus fub lege vixerant, Stephanus videtur prior de diffolutione templi, Gc mutatione morum ac inftitutionum Mofaicarum locutuseffe, Actor. cap. 6, vers, 14. Apoftoli ipfi ritibus illisfuere addicti,| Petruscavebat, ne ederet immundum,& abiputor judicavit accedere«ys dAMpuaev, AGor. cap. 10, vers, 14.28, Ita quafi Mofes cum Chrifto copulabatur; fervituscumlibertate; lex dogmatica cum Evangelio, Quamdiu templum ftetit; fideles€ Judaeis fuerunt;(ova)? vius. ACOT. Cap, 2I, Vers. 20. z De compendtofa dicforum vepetitione. Cap.VIlLlib.s.— a8; SC moespieiv foa dotar& ipfi Apoftoli cum Judais vixerunt isZwixae 5 adeb ut&; ipfe Pautus, libertatis praeco, fifteret fe pürgandum in templo,& votum Nazireatus faceret» & caput tonderet, A&18: 18, 21224. Et Timotheum ipfe circumcidit, A&t6;;. Poterat id ita fieri in Judaeis fub initium converfionis; ut confufio vitaretur,& infirmiores paulatim erudirentur,& ecclefize incrementum promoveretur,& ipfa Synagoga non fine honore aliquo fepeliretur, ut fcité Auguftinus. Igitur quàmvis in Ecclefia primitiva effent Zpoflcli,& ele&i illi feptem-viri, tamen, ut verbis utar Sulpicii Severi libr. 2. Cdp 45. Hierofilyma non nifi é circumdáfione babebat Ecclefra Sacerdotem,| Credentes. ia Chriftum Judei adhuc frequentabant templum,& honorabant Aharonicum facerdotium,& altare vifitabant,& licet fide nunc differrent ab inobedientibus, eofdem tamen ritus aliquamdiu cum illis tenueruntcommunes.| Paulus nefas ducebat, Sacerdoti fummo convicium djcere. A&or. cap.23. verf,s. Haec primitivae Ecclefie Hierofolymitanz& Judaeorum credentium cum aliis in obfervatione Mofaicorum rituum Judaeis conformitas, duravit, quamdiu templum ftetit, Tunc enim templo& altari ablato fponté defliterunt à facrificiis& ritibus. Judei immorigeri ipfi fatentur, fe ab illo die nullibi in toto terrarum orbe facrificia oflerre poffe, Imó& magis, cum tempóre Hadriani Imperatoris, cohors militum in perpetuum juffa eft agitare cuftodias, quae Judaeos omnes Hierofolymze aditu arceret,. Ez id quidein, ut rurfum Severi utar verbis, Chrifliana fidei proficiebat, quia tum pend omnes Coriflum Deum[ub legis obférvatione credebant, NIMIRUM, ID DOMINO ORDINANTE DISPOSITUM, ut LEGIS SER« VITUS à LIBERTATE FIDEI ATQUE ECCLESIE TOLLERETUR, lib, 2. Cap.45. Sciendum tamen& hoc. Apoftolos Eccleíiz Hierofolymitanz ab initio Presbyteros conflituiffe A&or, cap. 11. verf. 3o. cap. 15. verf. 6.22. 25. quales ubique in aliis deinceps Ecclefiis, tum Judaeorum, tum gentium in(tituti funt; quorum fuit, docere populum, aedificare ecclefiam, neceffitatibus fuccurrere;& in opere ac doctrina laborare, 4-183. Sed omnis ecclefia Chrifti hucufque intra menia Hierofolymae inclufa fuit, Tempore Stephani, protomartyris, perfecutio magna fuper ecclefiam, qua in. Hierofolyanis ,exflirit, A&or.cap.g. vers.z, Ita plurimi fan&orum difper/i funt. per regiones alias A&or.$: 1. Soli A4pofloli manferunt Hierofolymis; quos Dominus ibi ad tempus manere,& velut de füblimi fpecula voluit intueri, que gentes& nationes auxilio& inftitutione illorum maximé indigerent. Hac fan&orum difperfio uberrimam meffem fecit. Philippus Samariam adiit;& illa recepit fermonem Dei AGor.8: y. 14. Petrus GC Joannes illuc miffi,& Samariam confirmarunt,& plurimis aliis pagi Evangelium nun» Ciarunt. A&or,8. versa$.. Ananias Syriam ingreffus& Damafcum, ibi Do'nino genuiffe videtur fan&tos illos,& quibusSaulus vinctos volebat adducere in Hierofolymam, A&or, cap. g. vers. 2.3. fubitó multae ecclefize exftiterunt per totam Syriam, Galileam, Samariam, edificata& ambulantes in timore Domini, A&or.10: jt. In Phaniciam, Cyprum, Antiochiam multi fanctorum delati, plantarunt ibi ecclefias, quas Domino vidimus adducas, Act ir: 19. $484. Sed hactenüse Judas tantüm erant, qui ad Ghriftum addudii erant. Illis rantüm fermo de Jefu di&us, A&or, 11: 19. Apoftoli gentium hucufque rationem necdum habuere; cum tamen& illarum effet promi/Jio A&,: 19.& Chriffus,. joh.1o, v.16. cap.11t, vers, 52, Ideb tempus erat,ut& illarum Deus mifereretur. Philippus Evangelifta, reformator Samaria in yia occurrit&thiopi 5 illumque baptizavit& inferuit Chrifto; ita cce qui 336."Decompendio[a dictorum repetitione. Cap.V ITI. liba, qui ha&enus fuerat profcl ytus, nunc per baptifmum factus eft Chriftianus, A&.8: 36.37. Petrus miffus ad Cornelium, nunciavit illi Jefum, accepit Spiritum& pauló poft baptiÍmum.Aé.10: 47.48. Ita Eunuchus& Cornelius primitiae gentium convertendarum exf:erunt, Sed parum illud erat, In Ecclefia Antiochena coeperunt fratres quidam Cyprii & Cyrenii Evangelizare Mic ay(Ive,ut in alio codice eft, uae, v xVexr Tnesv,& manu D.i fuit cum illis,( multus numerus credens conver(us eftad Dominum AGor.i: 20,21. Ita& Antiochenis gentibus Chriftus Servator innotuit. Miffus eft illuc illicó ex Hierofolyma Barnabas, qui illam gentium Ecclefiam confirmavit, monuitque 75 yo3éc4 3 xapd)as posue m). xvexo AC: 23. Barnabas introduxit illuc Pazium 5. qui duo infignes fuere in Ecclefia hac doctores, cujus confeffores omnium primó coeperunt dici Chriftiani, AQ,.1:25.26. Ecclefiam enim Antiochenam maxime conttitiffe& genzibus, liquet é cap, 15. AC. 5.23.29. 30 34. $185. Ex hac ecclefia, jubente Deo, Paulus& Barnabas emiffi funt in mundum, ad omnesgentes AQ. 15: ui. Illi plurimas regiones& urbes percurrerunt,& fic in Antiochiam reverfi funt, Qua Deus magna in gentibus egiflet, quomodo illis januam fidei aperuiflet, nullis fatis verbis laudare potuerunt, AGtor. 14:27. 15:3. 4.12. éxdimyplpo "b Énepopluo 7? s6vav, Itaautem in hac egerunt expeditione, Judaeis neceffum erat priu AaAnSüra]* Adyor 60 9«s AGor.13, vers.45. Ideo in Synagoga illorum ubique intrarunt, A&ori2:14. 15:3. 17: 1,10, 18: 4--19. inillas videntur etiam intraffe(& i, A&or.ij. Vers,42, 14:1. Sed ubi Judei fermonem Dei repulerunt, indiznos fe judicantes vità aterni, excuílo in illos pulvere pedum, conver/f funt ad gentes. A&or.13: 46. 18:6. 28:28.& fepararant ab. illis difcipul.s, A&ora9: 9.. In fermonibus& concionibus alià ufi funt methodo, cum locuti funt ad Jud«os; alia cum ad gentes tantüm. Ad«daos. Plerumque inceperunt differere de Patribus Ifraelitarum, de edu&ione illorum ex /Egypto, illorum converfatione in deferto,introductione in Canaan; de regimine Judicum, de Regibus, de Davide imprimis 5; illi fa&am promiffionem de excitaudoé femine ejus Servatore Jefu, Huncà Deo nunc mitfum, fed citra ipfius noxam à Judaeis occifum, fed à Deo refuícitatum, in gloriam alfumtum, Per illum remis/(ionem aucuiiari,& libertatem[à Mofaicis inftitutionibus, Denique,in illum credendum efle. Ita fecit Paulus in Antiochia Pifidiz A0,13:16--41. Ita Petrus ÀAQ,2: 22-36... 3112-46. 4: 10-- 12. 5:29-- 32. 10:34— 45 Ita Stepha, AC, vers.2--5o. Imprimis probatum dederunt, hunc Jefum effe Chriflum promiflum illum ab initio,& exfpectatum Afeffiam,— lta faciebat Paulus in Damaftoy A&or.9. vers.22, in ThejJalonica A&oraz., vers.3. lta zdpollo in Achaja. A&.18: 27.28. Ad gentes. Depingebant vanam illarum couver[ationem, vias proprias, in quibus ha&tenus ambulaffent; Dei /on;.mimizatem; illum fuilfe hucufque iguotem;. idolisargenteis, aureis, quibus hactenus ferviverant, minimé fimilem; judicem effe peccatorum, hortatorem ponitentiz, judicem iu viro pradefinito, Chrifto, excitato à mortuis, Ita fecit Paulus in L»yffris A&ora4:15--17.. Athenis, Aor, 17: 22--32. Et quàmvisubique habuerint contradicentes,& é Judas, quorum defe infignisfuit. vide Ador.a: 18. 5:17.33. 6:9. 12. 9:11.19. 13:45. 40. 1412.45.19, 17:5.6.13. 18:6.12. 19:9.&c,& egentibus, à quibus imprimis Paulus malé habitus eft Plilppis AG.16: 19--24.& Epbeji AG19]23-40. ubique feré expulfi& ignominiá notati, tamen ubivis reliquerunt credentes,& Evangelio obedientes. $. 186. Nequegentibus confuetudines Mofaicas, aut legis placita commendarunt fcd refipifcentiam tantüm,& fidem in Jefum& permanentiam in gratia Dei, AGor. i. VOIs, 23 2n Decompendio[a diforumvepetitione. Ca pVIL.Lib.s.— as7 vers. 23. Confirmarunt animas difcipulortm, monentes, manere in fde A&or. 14, 22,& perfiafernvit(bl d Bacca; T 944, AQ. 19,8. Imb in folemni conventu Hierofolymitano decretum fecerunt, nullum legale jugum imponendum gentibus, fedà nonnullis abftinendum. A&or. 1j. quod decretum omnibus omninó gentium ecclefiis communicatum eft, ACtor. 16, 4. 21, 25. Itagentesab initio initiarunt in libertatem à Chrifto partm; in quametiamJudai poft paulum intrare debebant, ni é Chrifto excidere vellent, Cal.:, 4. E: ne ecclefize gentium carerent ductoribus, ubique xav éxxàneiay aptsCuripsc ordinarunt A&or, cap.14, vers, 23. qui& Erifcopi dicti funt. Actor. cap.20, vers, 28. Fuerunt tales in fingulis ecclefiis complures; nam unicuique unum datum fuiffe Epifcopum, facree literae non docent; licet antiquitas illum feré ab initio morem fervaverit, Indubium eft, Apoftolos,quo venerunt,ab eccie(iis fingulariter& cum reverentia habitos ac auditos effe;fed fuiffe illos particularium ecclefiarum Epifcopos: Jacobum Hierofolymitanze Petrum Antiochenze,dein cum Paulo Romana;.& ab illis jus epifcopatus in fuccellores devolutum;id éScriptura Sacra firmis haut conflar indiciis, Quod autem preshy« ter^5 ecclefiis conftituerunt, haut fecerunt motu proprio; fed divino; imb Jews dedit. Eph. 4,1, 12. Et ille dedit, alios quidem-dpcflolos, alios l'raphetas, alios Evaugeliflas, alios Paffores& Dolores, ad concinnationem fan&crum, ad opus miniflerii,ad adificationem corporis Chrili, qvorum& reverentiam,& honorem ac obedientiam de meliore nota commendarunt. Bené ayosg-wreg aps CUrepos duplo bonore. digni junt. 1, Tim. 5, 17, Contra presbyterum accufatiouem non[ufcipe ibidem vers. 19, vs vomer vripuue iere, Phil. 2, 29, Obedite ductoribus vefiris,& cedite, Hebr. 13, 17. $187. Ica Ecclefize gentium;ferius aliquanto ad Chriftum addu&tz,quam Judaeorum, prius in libertatem Domini& gaudia intrarunt,quàm Judzi; quibus, quamdiu templum etit, femper haec mens fedit; honorandum templum, altare,(acerdotium; fervanda ftatuta Mofis; donec ablatis illis,& hoc praejudicium ablatum eft, $. 188. Hacmethodo Apoftoli deincepsubique ufi funt omnibusin locis;& ita innumeras Chrifto Domino lucrati funtanimas, Et hic quidem fummoperé admiremur Dei manum& Servatoris potentiam, Judai, hoftes Chrifti, legi adeo adfixi coa&ti funt in obedientiam Chrifti, Nullaadhibita externa vis; nulla artes, nulla eloquentia,— Ex ere Apoftolorum, zt infantium(y[ugentium, fundatum omne robur hoc, Píalm.8. Gen-. tes idololatrze, exceecatze, à Daemone rectae& feductze,non obílante malitia mundi, violentia Diaboli, potentia feculari, maximo numero, paucorum intervallo annorum, ad Chriftum adduct& converfe, Miferi pifcatores nudo verbi praconio,plurimas nationes, gentes, urbes, pifcati& Servatori Deo lucrati funt; adeó ut nulla fere fit terra, nul» laurbs; ubinon fuerit Jefus praedicatus,& creditus. Tertullianus circa annum nati Chrifti 139. cum omnes regiones univerfiorbis terrarum recenfuiffet, quo religio Chriftiana perveniffet, tandem concludit, Chrifli igitur nomen(y regnum ubique porrigitur, ubique creditur, ab omnibus gentibus colitur, ubique vegnat, ubique adoratur, lmó apudScythas& Nomades praedicatum nomen Chrifti Irenzusteftatur,& Juftinus,| E facris literis catalogus texi poteft innumerarum fere ecclefiarum, ad Chriftum addu&tarum, Samarie fuit ecclefia, A&or. cap. 8, vers, 14. in vicis Samarie veis, 15. Dam.fii Act. cap. 9, vers. 21, Lodd« ibidem vers. 32. In /:ppe. ibidem 36. 38. In Cajarea. AGor. cap. 10, vers, 47. In Zintiochia, A&or, cap. 11, Vers. 20,26. In Sa/amine, A&or. cap, 13» vers, 5. In Paphe, AGor. cap. 13, v. 6. 12. In zfntiocbia Pifidie Aor. 13, v.14, 48, 49. In /comio. A&or. cap, 14, vers. t.. In Lyfira d Derbe.. Aor, cap. 14, Vers, 6, 20, 21. 2e eec 2 u— 388 De Zpoflolorum itineribus€9 martyris. Cap.VIIT. Lib.s. In Pcrga A&or. 14, 25. In Syria& Ciliia, A&or, 13, vers, 23. Philippis A&or.16, v. v3, j 14.15. In Lydia Aor, cap. 16, Vers, 40. In The[falonica A&or, cap. 17, vers. 4. Bercea, i ibidem vers.12. Zfrbeuz, ibidem vers. 34. In Corintho AGor. 18, 4. In Epbefó, Aor, r 38, vers, 19. 19, 1. 8, 10, In Galatia f Phrygia AGor, 18, 25, In Troade. A&Or. 20, s. 7. In Aff ibidem vers,13. In T»ro A&or. 2153. 4. In Prolemaide A&or. 21, v, 7. Sed hac! narrare nunc non juvat, 3 $.189. Deperegrinationibus Apoftolorum pauciffima fcripta funt. Id fixum mane. Z at; illos in dubie feciffe, ut Chriftus jutferat, ite iu rorum mundum y predicate Evangelium omni creatare Matth, 15, 14. Eritis mibi tefles in Jerufalem& tota$udea(y Samaria, 3 tus[: iara 7 Uc BC nfque ad extremum terre, A&or. cap. 1, vers. 8. Igitur eic aa(gy abo yüy T, tERAw 0 0o, 40"mo xg) eic(& ipa eixupoae(x pine eimi. Rom. cap. 16;" vers, 18. Pauce peregrinationes Petri; in Samariam, Antiochiam, Lyddam Joppen; E plures Pauli 5 2r"InpuGA3ua ag] x2 poe) 7?"IMverze Rom. 15, 19. Ceeterorum Apo- i ftolorum, Thomz, Philippi, Jacobi,&c. nulla in Sacris literis defcripta funt,Igitur ad- a damus pauca ex antiquitate deapoftolorum itineribus;deque illorum obitu& martyriis. A»oftolo$.190. De P'etro opinatur Origenes tomo tertio in Genefin, predicaffe illum difper- E mena fisin Ponto, Galatia, Cappadxcia, Afía& Bithynia Judaeis, Certe ad illos fcripfir. 1, Petr, exhifoua cap. L, vers, t, curnonapud illos praedicavit? Videtur fuiffe in Babylone 1. Petr. cap. 5, f Jens—— vers q5, falutat vos à e BaCu Noni euuexAexra, Communis veterum opinio eft, Petrum etiam Romam vidiife. Irenzeus libr, 3. cap. 1,& 3. diferte afferit, Petrum& Paulum Roma evangeliza[Je, eamque ecclefiam fundajJe, Eufebius libr. 2, cap. 25, narrat,Cajum quendam Ecclefiafticum virum, d Diony/ium Corintbium atfiymare, Petrum Roma fuiffe. Sub Claudio Petrum illuc profectum omnes fere tradunt, fedalii fecundo Claudii anno, alii tertio; E alii qsarzo fatum id contendunt. Sediffe ibi,& Epifcopatu functum 2,5. annos, 2. men« j fes, 7. dies; poftquam Antiochiz feptennium docuiílet, Sed varié hec fententia impin- Cu git. Anno feptimo aut octavo Claudii Synodus Hierofolymitana habita eft, illi Petrus interfuit; quomodo ergo jam Epifcopus Romanus fuit? dices; defcendit Romá adSy- aC nodum, fed probari id nequit, Si Petrus Romz tanto tempore fuit, cur Pau- zn lus, in Epiftola ad Romanos, ubi cap. 16, vers, 1-- 15. multos plurimosque falu- un tat, Petri non meminit; qui ut Epifcopus primum in falutandis locum debuiffet nn obtinere? Cur non Petrus Paulo Romam in vinculis dedu&o, unà cum aliis fra- f tribus extra urbem occurrit? Actor, cap. 28, vers. 1f. Si fuiffet inter occurrentes, ier nominatus fine dubio fuiffet,| Verbo dicam;& facyis literis minime evinci poteft, ne- tg que iter Petri Romanum; nedum Epifcopatus Romanus utrumque tamen antiquitas hu ftatuit, Imo Petrum d Paulum jun&im conftituit pisos Romze Epifcopos, Epiphani- fi us in harefi Carpocratiana, à iojun etae(Q- xa] epauA(Qe ayuroi 12 0raciy ATróg oho PTS fn €i xg)£nexonoi, SulpiciusSeverus libr. ll. cap. 4o. Namque eo tempore divina apud ur- fr bem religio invaluerat, PETRO ibi epifcopatum gerente& PAULO. Egefippus libro j 3. capite 2, excidii Judaici, Eran tuuc temporis Roma y Petrus& Paulus, dolores Chri- ps Jlianorum ,. fublimes operibus, clari Magillerio,| Narrant, obiiffe illo tempore propin- Gn quum quendam Caefaris Neronis; huncque à Petro refufcitatum his verbis, 4de- ta lefcens, furge 5 fanet te Dominus Jefu.—''andem juffu Neronis dicitur interfe&us, I Sulpicius libro fecundo, capite 4r. Tum Pauw ac Petrus capitis. damnati 5 quo- e rum uni cervix gladio defela, Petrus in. crucem fublatus ef. Eutychius, vertente Í Seldeno, Petrum Nero Cefar cruci affgit 4 corpore inverfó Nam(y. dixerat ei Petrus i fi De Apoffolorum itineribus 9 martyris. Cap.VIII.lib.s. 389 Jfvrs ut ego cruci afigary corpore me inverfo affige cruci, ne mors mibi inflicla fimilis fit ei, que affligebatur Domino meo Chriflo,qui cruci affixus eff. Impetravit quod petiit, nam perfecator non invitus indulget penarum incrementa, inquit Egefippus, Tertullianus, Peerum do« minice paftioni adegquatum effo, fcribit,| Clemens in epiftola ad Corinthios, cum dixiffet Paulum[ub Remanis prinsipibus pa|Jum y. fubjungit paulo poft, Petram martyrium effe pa[fimm; nullius loci mentioncfata; undecolligere licet, non omnibus probatum fuifle, Petrum Rorie periiffe, , 9.191. De Andrea tradunt, illum in Scyrbiam conceffiffe, Sogdiani d Scytis Evange- Andreu, lium pradicaffe; pet Cappadociam, Galatiam, 6 Bitbyuiam, in Scytarum folitudines ad sirumque pontem Euxinum commigraile, imó& in Epirum miffum,& Achajam, Epiro conterminam, Alii eum apud Scyzbar dicunt paflum effe;. alii in crucem ab ZEgea pre» fecto Edeilenorum a&um.. Cyprianus libro;de duplici martyrio, Beazus Andreas, inquit, ut babet bumana quidem biftoria, fed fatis probate fidei, gaudens; Jibique pratulans ibat ad crate ! cem. : 4.192. Jacobus Zebedzi non nifi in vicinia videtur docuiffe;& reliquum tempus jrobus Ze : Hierofolymz tranfegiffe, maturé martyrium fubit. vide fupra$. 91r. edzi. $. 193. Jobanues Zebedzei fertur docuilfe in Afia; etiam Epbefi commoratus efle tan- yohannes quam Paftor. Dicitur à Proconfule in Afia Romam ad Domitianum miffuseffe; illius- Zebedzi. que juffu in oleum igaeum demerfus; cumque falvus evafiffet, in Patbmum infulam relegatus,& tandem Ephefi fua morte mortuus,& juxta eam urbem fepultus, Irenzus libr. 3. cap.3. Sunt, qui audieruut Polycarpum dicentem,quod Jobannes in Epbe[o iens lavari, cum vidi[fet intus Cerintbum, exilierit de balneo uon lors 5. dicens y fe timere, ne balneum coniidat, ubi intus erat tantus veritati inimicus, $.194^. Philippus dicitur viginti anus in Scythia concionatus effe s alii vovem dicunt y philippus, quodque tunc ad gentes Oceano junctas venerit,& ad fidem illas adduxerit, Tandem Ebionitarum vi oppreffum eum,& in crucem actum,& lapidibusobrutum. lta Eufebius in Chronico, AliterPolycrates, Philippus uum ex duodecim, obdormivit Hierapoli, Sophronius, Philippus A4poflolus in Phrygia pr«dicavit Evangelium, fepelitur autem Hierapoli cim filiabus bouorifice, Cum fliabus, inquit, tefte enim Eufebio libr, 5, cap. 36. Philipyus maritis fait, liberi procreandis operam dedit,& filias locavit,. $.195.. Bartbolomaus Indis fertur concionatus effe; iifdemque Evangelium Matthaei SettholoEbraice fcriptum reliquiffe, Ita Sophronius, Sozomenus; Hieronymus. Alii, in Lycao-"^*^^ nia primum, inde in India, ac poftremo Zfrmenia illum docuiffe tradunt, Nicephorus libr, 2. cap. 39. Alii, Philippum& Bartholomaeum, Syriam& Afiam füperiorem fortitos fcripferunt.| Hierapoli in crucem actus; miraculose primum evafit; dein rurfum fufpenfus exfpiravit, tefte Nicephoro, Alii in Armeniz urbe Allana interfe&um illum narrant, pelle prius detracta. u $.196. AMattbeus narratur in Zthiopize civitatem Naddaver veniffe; duosibi Ma- Mitthzur, gos fe Deos venditantes, confudiffe; Regis ZEgelippi filium excitaffe,& ibi Eunuchum Candaces reginz inveniffe; denique ab Hyrtaco Rege, /tgelippi fucceffore, capite truncatus elle, ita Julianus Africanus, Necephorus aurem libr, 2, cap. 4t. fcribit, illum apud Antropophagos in civitate Myrmena docuilfe; acclavis denique in terram, 7 defixum effe, ric$197. Thoma Parthiam indivifione Apoftolorum obtigiffe,Eufebius autor eft. lib. 35 Thomas, C, 1. Hieronymus, Thomae Apoflolus, quemadmodum: tvaditum efl nobis, Partbis y Medii €«€ 3«9 Pere 1:00. De Apoftolorum itineribus 69! martyris. Cap.VIIL.Lib., & Perfis,& Germanie,&? Hyrcanis,& BaSris,& Magi pradicavit Evanpelium Domini, E. tiam in India dicitur docuille, Alii lanceis transverberatum; alii gladio eum percuffum fcribunt. 0. Jaeobus Al-.—$198. Jacobum Alphai plerique conftanter affirmant fuiffe Epifcopum Hierofolymo. phai rum perannos ttiginta, In ardenti ficcitate pluviam precibus& coelo deduxilTenarrat Epiphanius, de illius martyrio vide. f. 170. Judas, 4.199. Judas Lebbeus vicinas regiones Judzeam, Galilaeam, Samariam, Idumzam, A. rabiam, Syriam, Mefopotamiam percurrit, Edella placida tandem morte quievit, Ita Nicephorus libr. 2. cap. 40.& 44. Alii in Perfide interfectum dicunt. Simon,$.200. Simon Zelotes; dicitur Jacobo in Epifcopatu Hierofolymitano fucceffiffe, i]. loque 47. annis fun&us, Item propagalle Evangelium per 4Egyptum, Cyrenem, Africam, Libyam, Regiones ad occidentalem Oceanum fitas,& inivlas Britannicas, Ac. cufatus coram Trajano, quod effet de flirpe Davidis,& Chrilbianus, fubiit Martyrium, annosnatus 120. Multis diebus flagris czefus,& tandem cruci fuffixus eft. Matthias,$.201. Matthias, qui de nobili dicitur fuile familia,à Sophronio fcribitur in Athiopiz quandam partem maxime agreftem concetlifle, ibique mortuus efle, $202. Pamlus Neronis gladium eruentavit, inquit Hieronymus in epift. ad Cafmyrium; multatus capite, in urbe Roma,& in via Oftienfi fepultus; quadriennio, ut nonnulli volunt;ante excidium Hierofolymorum; eodem anno& die, quo Petrusin crucem actus eft; alii duobus annisà paffione Petri, Quidam mortem illius referunt in annum Neronis 12. alii in annum 14,& in 37. converíionis Pauli, Diem mortis illius nótiorem, quam ipfius Alexandri effe, fcripfit Chry foftomus in 2, Cor. homil. 26. Idem libr. r. adverfus vituperatores vitze monaftice narrat, Paulum pellicem Neronis convertiife; quae converfa congreffus illiusfugit, Nero ira in Paulum commotus, corrupto:em, nebulonem, flagitiofum hominem illum vocans, in vincula conjecit,& tandem interfecit, Pe. trus de Natalibus aliam mortis caufam retulit; nimirum Paulum Rege Jefum pradicaffes inde Neronem conclufifle Paulum feditionem meditari. Idem fcribit, pro fanguine € venis Pauli lacemanaffe; Paulumque poft mortem, ut praedixerat, Neroni apparuiffe, Maro sE-$.203. Marcus Evaugelifla(deillo vide AQor. 12, Y. 12. 2$. 13,13. 15537. 38. 19.) vangelita, Barnabae coufobriuus Col. 4,10. dicitur mitlus in gyptum;& Alexandria fuum,quod compofuerat Evangelium, pradicafle. Eufeb. libr. 2, cap. 1€. Hieronymus de viris illu. ftribusnarrat, eum Alexandriz anno octavo Neronis mortuum& fepultum, In legendis vero traditum eft, eum /Egyptum, Libyam, Marmaricam, Ammonicam,& Pentapolin peragraffe; denique tractum per civitatem interiille, Luas Evwm-—$.204. Lucas Evangelifla, medicus arte Col. 4,14. antiochenus gente; profelytus regeli ligione, putatur à Paulo converfus effe, Niceph. libr, 2. cap. 43. Lucam Thebis, que feptem portas habuit, ad Paulum veniffe, Tertullian. libr. 4, adverfus Marcionem, Lacas, non Apojlolns, fed apoflelicus 5, nou magifler, fed difcipulus, utique magifiro- minor; certe tanto paflerior,quanto poflerioris Apojioh[eclator. Poft Paulum, dicitur docuiffe in Macedonia, Italia,Dalmatia, Gallia, Nicephorus in Greci:à divini verbi contemporibus ex ftu€ufera olez arbore fufpenfum, quod aridi ligni, unde crux fieret;cepia non effet, memora, Reliqui ejus Conftantinopolin dicuntur trantlatz, apud quas Daemones rugiant, à Conflantino Magno; aliià filio ejus Conftantio,— Hieronymus adver(us VigilantiPaulus, u um, PA$. 20$. Philippus Diaconus& Evangelifta Aor, cap. 6, vers, 5. 8, v. 5. 6. 21, V. 8. tranls De ecclefie poft(hriflum benedictionibus 9 c.Cap.IX liba. 301 tranquilla dicitur morte obiiffe. Vincentius libr. 7, cap. 72. Petrus Natalis libr. 5. cap. 91. $.206. Barnabas(multi putant lllum eundem effe cum ofeph Barfabab A&or.1,2 3.) sarmabas, cujus quadam circumfertur epiftola; quem nonnulli olim, Tertulliano tefte, pro autore epiftola ad Hebraeos habuerunt; dicitur docuilfe in Italia,Lombardia,Gallia Cifalpina; & Mediolano; ibique epifcopatu fun&us. Alii feptimo Neronis anno interfectum; alii in Salamine patfum, alii in Cypro,(unde ortum habebat A€t.4,36.) funibus extra Civi» tatem protratctum, crematum narrant, Sed humana fatis hiftoria. Caput Nonum, De ccclefiz poft Chriftum benedictionibus & meliore ftatu, 3. AV ut cceperunt Apoftoli Judaeis& gentibus colligere ecc/e/ram Serva- Bona ecce. tori Deo.Agamus nunc diftin&ius de ecclefiz hujus ftatu;hoc eft,de onz,quae fs Tee Setvator dedir bominibns Ephef.4, vers.8. deque melioribus promifJionibus melioris Tefla-' menti Hebr.8,6. cujus filii fnmus Aor cap.3.verf.15. uaeque omnes in Chrifto Jefu, Mediatore Novi Teflamenti Hebr.cap.o,verf.ig. factae funt Ne& euren, 2 Cor.cap.i; verf, 20. 4.2. Et de his quidem firiptum efl, Oculus non vidit, auris non audivit, d in cor bowinis non afceudit, qua praparavit Deus amantibus ipfum. 1 Cot. 2,9. Licet enim hac verba vulgó accipiantur de futuris bonis vitae eterne; necdumenim igariga 9n 7í icópi?a. 1 Joh 2,2. tamen docente Apoftolo, illa proprié di&a funt 4e fapientia Dri, olim abícondita ,. principibus feculi illius incognita, nunc mobis per Spiritum Dei manifeflata. 1 Cor.2:7.8.10. qua fapientia omnia Novi Teftamenti bona explicat& notificat, Eph. 3110. iva?yweadyu 8 aroNuimroxiA-(Glo Seg, $.3. Excellentia hec dona compendiofis paffim fententiis Scriptura facra complexa efl. Gloria in excelis Deo; interra Pax, in bominibus beueplacitum, Luc.2: verf.14, E plenitudine ejus nos omnes accepimus,& gratiam. progratia. Joh.y:16, Nonenim efl regnum Dei efus& potus 5 fed juflitia Gy pax,&& gaudium in Spiritu San&io,& re tamen noftra erit; paulo futius illa enarrare, ut fciamus, quae& quanta donavit nobis divina Servatoris porentia, ad vitam(5 ad pietatem à Petr.1:4.& ut agnofcamus, quibus in rebus fors noflra, quam tene Dominus Pfalm.16:5. excedat fortem fan&torum ante Chriftum, qui cupiverunt videre, que videmus,& non viderunt;& audire, que audimus,( non audiverit Matth. 13,17.& ut neceífemus dicere indefinenter, Benediclus Deus 6 Pater Domini noflri Sess Chrifli, qui benedixit nobis in omni benediclione Jpirituali in[upercaleflibus iu Chrifto, Ephef.t, 3.. $.4. Caput omaisnoflrzgloriationis,& fumma felicitatis acbeatitudinis pra iis, Chiiftus qui ante /eraverant in Chrifto Ephe(.i,vers.i2. eft, quod Chri/]us Jejus veni in mundum, taie dr 1 Tim. 1, ig. Chriftus, perSpiritum ternum Patri oblatus, ab initio promiffus, in ceremoniis& umbris legalibus prafiguratus,à Patribus magno defiderio exípectatus,nunc apparuit. 7n vifceribus miféricordia, Dei nofiri vifitavit mos Germen ex alto, Luc.1, 78, idcà petiit Simeon in pace dimizri, 16,2,29. Nec vifitavit tantüm, fed& implevit jatitiat miffionis Sanctus. 302 Deecclefía poft(briffum benedictionibus, 9'c. Cap.1X. lib.«: tiam omnem Matth. 3,v.1j.. enarravit Deum Joh.1:18.. /ocutw efl verba Dei Joh, 1. VCIS.44. fanguinem fudit Matth,26.v.28, animam dedit lytrum Matth.20:vers.28. conciliavit mundum Deo 2 Cor.s.v.19.& devicta morte fuper omnes celos afcendit Ephef,4.v0,. Per p fiones confammatus eft falutis Princeps. Hebr.2: 10, 79 apivn reAerdoa] Lucit3: v.32. eflque adeo facerdos. eis 3 diera rersA soot. Hebr,7.v.28. xg) TeAerobel; joo erznr ajrie corueta; ajorie Hebr.5:v.9. itaex(litit perfeciu Servator, à quo nec jafitia Dei, nec lex, fub quam nafcens é muliere faclus ef, Galat.4,4. requirere quicquam amplius poteft, neque adeà sece[fum babet[pius fe offerre; feit enim id ipdmrat femel Ficbr.7:27. 9:vers.a c. 26. femel oblatus n dvvriga. fecunda vice. eic dpaprías fine peccato, hoceft, non ut victima pro peccato, óp3iev)) apparebit exffestantibus illum ad[falutem, Hebr. cap. o, vers.28. eflque interea in dexira Dei,& intercedit pro nobis, Rom,8:34. gloriofa nimiium interceffione, fundata in fanguine Teflameuti eterni, Hebr. 13:20,& in perfeaiffima peccatorum noftrorum expiatione, Igitur jam nunc in ecclefia auditur preconium magni illius pietatis myllerii, Deus manifejlatus efl in carne, juflifiatus in Spiritu, vifus Angeli, pradicatus in gentibus creditus inmundo y alJumtus iu gloria, V'Yim, 3:16, Ne dicas in corde t0, Quis afcendet in celum 7. boc eff Chriflum deducere,& gloriofam ejus, ut victoris afcenfionem negare, uz, quis defcendet inaby[]um, hoc eft, Chriflum é mortuis reducere.& fecunda quafi vice mortis doloribus exponere ac committere, Rom, 10: v.6.7. Et valida viget sapaxaner, Quisejl quicondemnet?. Chriftus eff ,quimortuus efl, mage vero, d qui re[ufitatus efly qui& eff iu dextra Dei, Rom.cap.8: vets.34. z4dvocation babemus apud Patrem, fe[um Chrijlem jujlum 5.& ille eff propitiatio pro peccatis noffrir, 1 Joh.2: vers.t,2. Eft Jefus Chrifius beri, e bodie, idem(y in[ecula, Hebr, capas: vers.g. Std beri incubuit illi venire, pati,& fic in gloriam intrare. Luc.24: vers, 6. Id nunc bodie haut amplius ipfiincumbit, Heri egit apud Patrem, ut Sponfor, qui pro debitis fuorum foluturus erat pretium, Nunc agit, ut Sacerdos, qui omnia folvit,& omnechirographum abolevit, Heri promittebatur; hodie Evangelizatur. Eft ergo idem,& non idem, ldem, refpectu Perfonz;officii, beneficii, Non-idem,refpe&u carnis atfumta,& oblatz, meriti,& jurisacquifiti. Gaudet nunc jure Setvatoris titulo fatisfa&ionis praftitas qui heri illo gaudebat titulo preeftanda. In hocigitur Jefu,confummnato Servatore,eftg/oría populi Ifrael dy lux gentium. Luc.: 32. Gaude valde, filia Ziou; jubila, filia Terufalem ecce Rex tuts veuit ribi, Zach, 9:9.. Super montem altum a[cende tibi evangelizatrix Zion; effer in potentia vocem tuam; evangelizatrix Serufalem, Elfer, ne tiue, dic civitatibus juda, eie Deus vefler Ef, 40:9. parum infra Deum bonoratus, fed gloria nunc& ztetna majeffate corouatus. Pfalm. 8 16. 6«v, qui fa&tus eft morzuus,& nunc vivus efl in fécula féculorum. Apoc.i: 18. Spirmspro-—$, y, Servator in caelum evectus, nou reliquit fuos óppavse, Joh.cap.14:vers.18. rogavit. Patrem, ut daret illis alimim Paracletum, Spiritum veritatis, ibid, vers.1647. quem& Pater in nomine ejar mifit. Joh. cap.r4: vers.26. imo ille mifrt à Parre Joh. 15; vers.26, qui non veniJfet, nifi Servator abii[fet. Joh. cap6: vers.7. quique sane? cum fantis in fetum, Johan. cap. 14.:vers.16. De illo Chriftus Joh.cap.7: vers 58.39. Qvi«redit in me, fluvii à ventre ejus manabunt aqua vive, Ho« veró dixit de Spiritu, quem ere dentes. iu illum accepturi eraut 5, necdum enim erat. Spiritus Sanius 5. quia fefus nondum erat glorificatus. Effufus eft hicSpiritus in Pentecofle,ac deinceps,in Apoftolos, aliosque, cum donis extraordinariis; effunditur cottidie in fan&os cum donis ordinariis; fed longe maximis, majoribus quàm olim fancti acceperunt,& ita abundantibus, ut videatur Deus ct foot T fÓofIOfB i De Ecclfía poft Chriftum benedictionibus€9 c.Cap.TX.lib.s. 291 Deus dare Spiritum£u&n nive non à menfura, Joh.cap.s: vers. 34. De hoc Spiritu patfim Scriptura. Ephef.cap.r vers,i3. Obfrgnati. eflis Spiritu promi[Jionis fando, qui efl piznuy hereditatis unire, confer Ephef.4: 50. Galat. j: 14. ut promifJjouem Spiritus acciperemus, 2 Corinth.: 22. daus piguns Spiritus in cordibus noflris, confer 2 Cor,«: vers. 5. adde 1Cor.2: 10. Nou accepimus Spiritum muudi, fed G avüuu& o GO 9«d, fva. eidapu(x irt 92 Ow y eui. huir. Galat, 4:v.6. Quia verà eflis fili, emifit Deus Spiritum filii fai in corda veffra, iLiantem"ACC à aarío, Sumus filii, accepimus iZ«siay réxva, Seu. uto, Joh. 1: v.12,. Spiritus Filii in corda nollra emillus et; eo modo,& menfurá, que filiis coavenit,cliat,docet nos clamare,generans in mentibus noftris fiduciam filialem; 4ba Pater, Ita& Chriftus clamavit in agone. Marc.14:36.'ACCZ vox eft Syriaca, ex Hebrzo JN: à«273g ell pro ed, ut$ 9c pro 36 Joh;2:28. Marc,t5:34.. collato Matt, 27: 46.&C à yuvà pro uat Joh.8: 10.[taSpiritus in variis linguis facit inclamare Deum Patrem, Deinde& hoc cogitemus, Balbutientes pueruli patres fuos compellant Papa, id Graecis dicitur zezz42er. Homerus Hiad.« 24? uy maid'es xoi ydvoums ara Ta 71, hoc eft, ut interpres ez»pd 4, dra dorézt aarépa xa^un, Latinis papptre. Perf.Sat.3, Et fimilis Regum pueris pappare minutum pofcis. Pappare eft Gmoxeeagieds blandé ac fuaviter patrem Papa vocare, id quod Magnatum Regumque imprimis folebant pueri, Inde s4772: Grzcis, Pip Latinis honoris nomen exftitit. Et ut balbutientes infantuli ea dicere edocebantur, ita fimulufu venit, ut dicerent Zrzz; ob facilicatem pronunciationis. A vocalis teneris labiis pronunciatu facillima eft, Quemadmodum ex x? fa&um eft c. Ita 4cbillss dicit Hliad, 8. zin dv( yai Pbonix, Pater fenior. Cum d7'T4 convenit£722, d-r90:, 4724, azodenv,quibus vocibus pueti parentes,fratrem frater, fororem fororblandéappellabat. Apud Suidam 4e eft fratris vel fororis Gudxd&742, ita& Euflathius notat fororem à forore vocari ép xa Gmoxoensuiv. Apud Theocritum xzAG5 éz99« ell bonus Pater,"AmQÍ« G doses, inquit Pollux, libr.3. onomaftici fuat apud comicos move Domine vemeoessuat, Apud Callimachum Hymno in Diae nam, vers. 6, Diana Jovem vocat 72,& inducitur ibi, ut virguncula in finu& amplexibus Jovis Patris ludens, Ab zzz eft latinorum 245a, bare apud Aufonium venit pro ZzxApier 5. hoceft, blande aliquem compellare, ut frater fratrem. Et Graecis àc74& 46a una eademque res, per mutationem literarum. Ergo'ACGZ eft formüla, Gracisolim pueris familiaris, quà patrem blandé,& inferior fuperiorem, teverentiz teftandz gratia; compellabant, De hifce vide plura in fpicilegio Cl, Viri Ludo. vici Capelli, Quum igitur Scriptura ait, Spiritum clanire,'AGCz 6 rarüg. docemur, Spiritum filialem atfe&um in animam noftram effundere, ut Deum, filiorum inftar balbutientium, pleniffima affe&us conteflatione, nec(ine reverentiz demonfltratione, accedamus, exofculemur, amplectamur; dicentes&«662, quod eft oris tenerioris& infirmioris;& Pater, quod eft perfectiorum. Patrem dicere Deum ipfe nos Servator docuit. Matth.6:9. Prophetia precepit, Jerem.5:vers.19, Pater mi, vocabis me, Nec aliter Spiritus Domini docere nos potuit. confer Rom,8: verg.rj.€« xpaCouuey, AGO o araTuG Spiritus clamat, quia talis clamor, non carnis, fed Spiritus effectus eft, In Sjirizu clamamus nos,quia per nos clamat ita Spiritus;& nos ita clamare facit. Hic clamor fit nncu ore, nunc cogitatione,nunc gemitu. De hocSpiritu ita porro Paulus Rom 8: v.15. Non accepiflis fpiritum fervitutis rurfum ad metum, led accepiftis avez uoSeriac. S piritus dicitur Spiritus férvitutis, eo quod fan&os olim docuit fervire,& legalem fervitutem fponte fufcipere, lubenter fubire, Spititusad metum.(confer 2 Tim, cap.1;vers,7. ud eniys Regnum salorum. 394. De Ecclefta poff(ortfium benediéitontlus, enim dedit vobis Deus«veüpm d'eiiac,) quia metum poene transgrefforibus legalium inflitutorum ftatutz piorum mentibus quafi infudit;& fub pedagogo fanctos continuit. Nunc non elt Spiritus fervitutis, nam ablata fervitus eft; fed Spiritus adoptionis filiorum, talia operans, qualia operari equum in illis, qui in filios adoptati,& à fimilitudine Jérvoriin. liberati funt, Galat.cap.4, verf.', Non tunc eft e q2C»; fervilem& legalem pene, fed eft«av izox/u) i7Y DW) ny DW Spiritus acnitiouis&y timoris Douini Ef cap.11:verfa, Spiritus dusdpume, qq) d dri: xg) rogpoisus 2, Tim cap.t,verf,7, Spiritus gratie& fusyli.ationum Zach.cap.12:verf.10.. Hic Spiritus atteffatur Spiritui nofiro, quod fuus filii Dii, Rom.8, v.16. idquetribus potiffimum modis, inftrumentaliter, realiter, fenfibiliter; vel, mediis, reipía, fenfu. Idem iwtercedit pro nobis gays eAaNsGu gemitibus ineloquacibus,qualium peétora fan&orum fzepe funt plena, Rom, 8: 26. Ita habemus Spiritum excitantem in nobis clamores fuaviffimos& efficaciffimos; implentem pe&ora gemitibus quos nulla lingua eloqui poteft, qui ipfamlinguam& fermonem noftrum antevertunt.. Per Spiritum 3. datum nobis etfuJa ejl charitas Dai in cordibus noflris. Rom.5, 5. ubi eft hic Spiritus Domint, éxei viel. 2 Cor.3,17. Hujus Spiritus fymbolum fuit, menu illud uvir, de quo Levit.23: 15.16.17. Hac ratione Spiritus S, olimnon fuit, licet fuerit, duxir enim fanctos in via redirudinis, Pfalm, 143: I0, Prophetz ai illofuerunt,. 1 Periti. 2 Petr. 1:27, confer Hag.2: verf. s 2 Sam.23:2. fed eft Chrifli confummati beneficium, qui dextra Dei exaltatus, promifJicne Spiritus S. accepta. AQor, a:33. illum effudit so! saa; w»emios Tit.3, 5.6. G unxit, hoc calefti& optimo chrifmate Sanwm Sauclorm., Dan.9: v.24. confer 1 Joh.z: v.27, Xd) Àué: G aeimua 0 haCere d durd,€ viv MS. $.6. Etiam hocfacit ad agnofcendam beatitudirem fan&oum, qui poft Chriftum mnanifeftatum vivunt, quod tempus hoc dicitur Reenum Dei& cali rum, Ideratinitium preconii Baptift; Chrifti, Apoftolorum, appropiuquavi à Bene 7 osoawv. Matth. VeIS,2. 4:17. 10:7, Quaerite prium reenum Dei. Matth.6,33.. Jude à diebus Toannis ufque nunc regnum calorum vim facit. Matth. 11, v.12. Cum in tetris eller Chriftus, regnum hoc dicitur appropiuqua[fe; Quum rurfum abiit, dicitur veni je mre no fito Matth: v.:8. imb Regnum Dei venile& dwap4. Marco, 1. De regno fuo locutus eft fzpius Luc.22,3o. Joh 18,:6. Etiam Apoftoli illud nunciarunt omni creature, Adtor,8, v.12. 19:8. 20:25. AGor.28: 23.1. confer A&or, 14:22. Docemur cal arn, Deumque cali in fan&tos fuos nunc folum dominari 5, exutis& abrogatis omnibus illis,quibus habitabitis prior fuit fubjeda,: Cor.::6. 8:«. Colz:ig. Heb.z:5. Deinde, ftatum& conditionem fan&orum nunc effe talem,qualis beatorum i»«e 15,unde& conver[arto nofira dicitur effe in calis Phil. 2:20.& Hiertt/alem fuperna, Mater omuium ncflrim. Gal.4:26. defceudi]fe à Deo é culo, Apoc.j 12. 21,2. nosque dicimur rabernacrfum, quod e c&lo eil, jam indaiffe, folummodo id eret fiperindui Fuisobuvze: defiderautes, 3 Cor.5, 2.3.& acceffile Hierufalem caleffi, c ji: itibus juflorum ceutimm itortam Hebr.12: v.22.23. nec illos fene uobis confummatos ejje. Hebr. 11,40. Illaque, quz func iniz/p,& quae in terra, dicuntur in Chrijlo elle dxaxspaAajoSo(z. Ephef; i: 1c. Sumus in multis coeleftibus diffimiles, yamcuey xg 5x2 apuQóue9a. Matth.z2:vers.3c. pxseurape c3 dux 9 vt day mur 5 mi eduavi Tl GdyrdusSa Matth. 6,25. Eft nobis multiplex«2 /p:ta. Ephef.6,12. Ab his omnibus cclicolze immunes funt& liberi. Attamen fumusillis fimiles ratione fpirim: His noftri flatus& conditionisiidem in nobis habitat Spiritus,in eodem Spiritu& velitate adoiatus cádem juftitiá gaudemus, eàdem gratià flamus, gloriamur in liberfate; €5' meliore fatu. Cap.TX. lib.s: 305 tate, videmus Deum, cognofcimus Deum, reteda facie gloriam ejus intuentes. 2 Cor cap. s. Vers, 18. Fenedi-fi benedi Tione omui Spirituali: Ephef, cap. 1. vers. 3. sna collecoti ia[uper celsfbus in Chriffo Jefa, Ephef, cap.z. vers.6, Subeft tamen& in his differentia, nos videmus s per feculum in eni;mate, glorificati, facie ad faciem, nos habemus éx ipu ilhis 3de(l 7 réxeov. 1 Corinth. 13. Y. 10.12. nos dvapxló habemus« mreduar(-, etvaCores, ucDioiav doretdeyéuun, Rom.8. vers 23. llli, omnem plenitudinem, Ab hoc re: no, Y quod uos, liberatus à poteftate teuebrartan, trauríulit Servator Cololl, Cap.t. V. i, dicimur fai reges,& f'cerdotes Apoc. y6,. regium facerdotium Y Petr, 2:9.& regnare, 1 Cor.4, Y.8, adde Rom.s: 17, /n vita regnabunt per unum Se[um Chriftum. Adque tejlamentario jure potfidemus, Luc.22: 29.30. 450 ofyviSiua] piv BamAetay, iva wa. ondye 6 érirev, De hoc regso calorsm vide plura cap M.$.29--40. J. 7. fmó& hoc, quodaudiunt Evangeliam non audiunt amplius prom:fionem, fed promitfionum impletiouem Actor, cap.i3. v. 32. Id Evangelium, quod ante promffan eff per Propbctas iu S.ripturis facris, Rom. cap. t. vers.z. id audiint.. Ephef.cap.i. vers, 13, dxué(RvTé Y Ajo d dAmDeta;, Qj eUayylli)* conelaf, Angelus ipfe Evangelifla exftitit, Luc.cap.z.v.10. Apoltoli feparari fint ad Evangelium Dei, Rom. cap.1. verf 3, Mifit me, Chriftus,«925/268 1 Corinth.t v.17.. Fa mibi, nifi«255 i(oaa] 1 Cor. €ap.9. Vers. 16. Non pudet ie Evangelii Chrijli, Ef enim peteutia Dei ad jalu'ei Rom. r. vers. 16. 7n Chrijlo Sefu per Evangelii ego gend vos VCor.ziq.. Quam fuwves faeraut in montibus pedes Evaugelizantium. Efa.s2:7. Rom.io:i15. Dominui dedit dtslam, Evangelizautium turba magna P(alm.68. Hoc Evangelium eft nuncius maximorum beneficiorum collatorum in Dei populum; femper idem eft,& non eft 4o Galat.s, v. 6. 7. Non audimus vocem verborum, quam qui audwverunt, deprecati[unt uon addi ills verbum He^r.12. vers.19, Sed fuavem vocem Evangelii; neque& eozía^2» 1 Cort:(7, neque € did'axTzi: avBr orien esgíac Myoii, Íed àv did'auvois mveduaTiO- dois 1 Cor Cip.2: VEIS 1j. a3 31:3» vm. Píalm.4:4:2. 4.8. In hoc Evangelio revelattr dieaicóm 9«8 Tuflitia Dei. Rom. y:17. de qua magniüce Paulus, Nui? xweei ríus dizaioscvn Sei 7epaípo)), Rom 3:21, Juflitia Dei, non hic notat, quod e4u:eom& re-fum ell, ut Matth.3: v. 15. de.er os Pnplere onem. jufhitisur. Ya&$ disamv Philip.4:v.8. qua[unt veras& bouefla,& diea qpefli, ida coz gitate. Neque illam Dei virtutem, quà peccatum odit, illius poenam exigit,& jufte judicat,& fuum tribuit unicuique, ut Aor.cap.17. verf.$:.. judicabit babittaieni& dyeanoeia fed notat zav'&£oy bu iuc idlud, quod donatur peccatori, ut liber à reatu& poena& accufatione coram Deo comparere potlit, ipfa lege peccatorem juftificante& abfolvente, Hzc demum eft vera. jfritia, quà Jlabilitur Ecclefia Eía, cap.54. v.14. jus habere comparendi coram Deo, condemn idi omuem liuauam accufantem Q& confundendi ome injtrumeutum contra 50$ formatum, E a. Cap. 54. V. 17. Hzec jufhtia dicitur Dei à ut doceamur, non effe illam, sffram, neque 6 lege Phil.cap. 5, verf.9. fed. 1;1Mlam à Deo adduci 2.À Deo donari. 3 Deum decere. 44dduci, ita Dan. cap.9. vers.24. py mo ad adducendum juflitiam, Chriftus,itus Mle, fastus efl à Deo n his dixaicórn 1 Cor cap t. vers, 3o. Per obedientiam, patlionem, mortem peperit nobishoc jus;& implevit in nobis G dixaopa T9 vis, Rom 8. vers.3.4. ipfa lex per illum facta ell pro nobis qua ante condemnabat, nunc juftificat. qua cum ellet ad viram, fed per inob. du ntiam primi Adami fa&a ell ad mortem Rom.cap.7. vers. 10, nunc per obedtentian fecundi Adami Rom.cap. 5. versi. rurfum facta eft ad visam; nec eft amplius n 2 in Chüiflo» Lex peccati(y nor J fh, Evange lium, J dinis. 396 De Eccleftapofl Chriflum benedittionibus, tis, fed Lex Spiritus vite. Rom, cap. 8, vers, 2. Non vivimus e lege,& tamen vita nobis donatur, nofque à morte abfolvimur ipfa affentiente, approbante& abfolvente lege. Per lege, lcgi morttti(amus, ut Deo vyoamis, Galat, cap. 2, vers, 19, Inde quia Chriftus nofirze caufa eft juftizize, dicitur Jebova juflitia nora. Jetem.23, y.€, Donari, jus enim à Chrilto nobis partum, donatur nobis à Deo, Chriftuseft donem, Etiam yffitia Chrifti, & Chris nobis datas e(t,& juftitiaejus datur,&' y e«sua àv. eA ey Tou Tv eie dixajopa Rom, Cap. 5» Vers, 16, r dwptte v. dixaqosunac ibid, vers. 17. adde Rom. 3114. dixajep3u dyapetv vy derd xdexri, Deum decere, Deus fanus in bac juflitia Jandifiatu ejl, Ef. cap. 55, vers. 16, demonftratus juffus, ju/lificans impium. Rom, cap. 3, vers. 26, c, 4, v. 4. Hàcenimjuftitiaexftante, hoc jure vitz parto, hoc impleto Jixsajsuai, juftum eft apud Dcum, juftificare peccatorem;.& injuftus eflzc Deas, ni juftificaret;& fe ipfum abnegaret, Hec juflitia ut Dei dicitur, ita&£ Deo, 771 C2N3"DND CODD! Et jujlitia orum e me ef, iuquit Dominu, Ef. cap. 54 vers. 17.^o& 3«9. diuosusiv) Phil. 59. Eadem dicitur effe à& eig 6 fide. Rom. cap. 1, vers, 17. cap. 3, vers, 22. Cap. 10, V. 6, Phil, 5,9. Fides enim, qua credimus, Jefum zraditum propter Ls5fus noftros,& refufcitaten propter juflificati-neu noffram, Kom, 4, v. 25, facit nos Czri?i compotes,& jaffitie, qua in Chrifto,&€ Chrifto, Per jidez iuduimzs Chri. Gal, cap. 3, vers. 26,27.& jufhitiaim Chrifti, Ef. cap. 61, vers, vc. Et pallio jufliti cooperuit mre. Inde dicimur, fide juflificari. Rom.cap. 3, vers. 28.$, 1. Galat. cap. 2, vers. 16,& fide: dicitur in juflitiam reputari Rom, 4,$, nec confideratur fides, ut opus, aut ut meritum, autut conditio vite ex multisaliis à Deo eleta; fedut medium, inftrumentum; organum,quo Chriftum amplectimur,& eorum, quz in Chrifto,&mus participes, per applicationem& fiduciam, Eadem juftitia dicitur é fide eis«ew ad. fidem Rom, 1,17.& 68 c4 mie Phil. cap. 3, 9. lta fidei omneeft, totum hoc fidei negocium, nil reputatur, nifi fides, funtopera fidei fru&us, argumenta, teftimonias imó& fuo modo ac fenfu juffificanz Jacob. 2,21, 24. 1f. tamen 7z/iitia non eftex operibus, 1. Quia eft juftitia Dei& é Deo, 2, Quia eft jullitia fidei. 3. Quiaefté fide a4 fidem, Progreflus etiam facit fides& proficit, E fide in fidem. A fide progredimur ad fidem. A fide przefentium ad fidem futurorum, A fide gratise, ad fidem gloriz. A fideinürma ad fidem perfe&iorem. Ita& Píalm. 85, v. 14. de juflitia dicitur, 127! Y282 ante fe, antrorfum, progredietur, hoceít, progreffus habebit 5. novis cottidie illius fructibus implebimur. Phil. 1,11. Hecdenique juftitia revelatar,& in Evangelio quidem, nam in illo autor juftitie, C^rifius Jefu;, medium Jullitie, fider i fru&us juftitize, charitas defcribitur& enarratur, Eadem dicitur ueri ze mauifeflaza s hifce poflerioribus temporibus in cau//a fua,quz efl Chriltus;& in omni pienitudine glor& fuzexhibita, conf, Ef.«6, t. Prope efl jnjiitia mea 122019 ut manifejietur. Pfalm. 98,2. Coram oculis gentium. MX 7723. revelavit iuflitiam[ieiim, Et quidem xwesc véuw fine lege, olim hac juftitia fuit,& fides populo in juftitiam imputata fuit,& Mo/er non tantum fcripfit, juflitiam, que é lege, fed& quid juflitia dei dicat. Rom, 10,5.6. Deut. 30; 10- 14, fed fuit juftitia Sponforis confummandi; nunc exftitit confummai; fuir juftitia adducenda, nunceft addu&a; deinde& fuit cum /ege cum chireerapbo, cum mimjlerio copulata xa(xe:eeoxc, quod tunc fuit dZa zl. ria,& év dn 2. Cor.3. 7. 9. Nuncautemelt fine lege, fine chirographo,fine umbris,fine tegmine; imó in tan um eiexsdq abundat mi v flerium juflitie ingloria, ut uon fuerit gloriofuzm&. dudvEacptvo 6 v wo md lp], tren 9 Uma seus JuEnz, 2, Cor, 3,10, Certé imminuta valdé fuitg/oría juflitie quamdiu viguit £uoria legis, facrificiorum, donorum, in quibus tuit recordatio peccati D exprobratio lapfus qua z €9' melrore flatu. Cap. IX. Lib.s. 307 qu& cum plena juftitia non conveniunt, Nunctanto major eft gloria juftitize; quid ex abolita, chirographum cruci affixum,& dydurmic peccatorum cottidiana in facrificiis,& donis dudum ceffat, Habet hec juflitia zeflimonizam in lege d Prophetis Rom, 3, 21. nam & Mofes de illa fcripfit;& legales umbra illam praefigurarunt 5 licet& velarunt, ac texerunt; undetor à juflitia hac aberrarunt Romi 9, v. 31. 52. 10, 3.& Propheta paffim de illa locuti funt: Ef, 54 514. In jufiitia couflabiliers, Pfal, 143» 1.. Reffoude mibi in jufittia tua, Pialm. 40,10. Aunmnciavi juffitiam ín cetu magno, Píalm, 8,11. juffitia& pax fe ofeulantur, jus Chrifti excipit pax gentium. vers, 12. juflitia€ culo proffeciat, jus Chrifli é celo manifeftatur. Pfalm. 132, vers. 9.. Sacerdotes tui induentur. juffitia, Ef. Cap. 4256, F:cavi fe cum julitia ut jus filiorum vitaeque parares. Hof. cap. 2, vers. 18. Dejfoufavi te mibi per juflitiam. Ef, 1, vers, 21. Zion judicio redimetur,& refipifcentes ejus in juflitia, Pfalm.36,7. juffitia tua, ut montes Dei, Ef. cap. 45» vers, 24« /n Domino POWPDX juffitis, perfecta caufa juris filiorum, Ef. cap.$9, vers. 16. 17. E? juffitia ejus Ei füfinet eum,(& indutus ef juflitia, ut lorica, Ab hac juflitia dicimur juffi Ef, cap. 59, z vers, 21, Etpopulus tuus CO'p"1Y C353 onmes illi juffi, 1n Domino juflifiati Ef. cap. 45; vers. 24. Zu Domino juflifioabuntur,(& gloriabuutur omne femen Ifrael. Cum alias 4l np 65 Ca""232 ut veflis fordida omnes jufiitia noflra, hoc eft, omnianoftra reu&é dicta& facta valde funt conraminata. Denique& hoc maximum eft hujus juftitize elogium, quod dicirur C2'D27y p^X juflitia feculorum feu aeterna Dan, cap. 9, vers, 24. confer Pfalm. 119,142. c5y5 po qnpS juflitia tua, juflitia in féeauum,ut doceamur, manere illam, caufam illius, fru&tumque illius in eternum; imó folam illam effe, qua jfüficamur. In fecula enim nulla alia juftitia juftificabitur homo, quàm que eft per fidem Jefu Chrifti, Hanc Chriftus juffit qzzerere prius, Matth. 6,33. Sitientes illam dixit beatos Matth. 5,6. Paulus maximo ad illam fervoreafpiravit, Phil. 4,8. 9. Omnia aflimo(«oaa 2D) y ut Chrijltm lucrer,(7 inveniar inillo, non babens meam ufltiam, qua 6 leges fed qua eff per fidem Chrifli, de qua magnifice fatur, Rom, 14, 17, Nonefl regnum Dei efus & pottus, d disco usm, $. 9. Cum hac juftitia conjuncta eft Zpenr YA Voeoztc, xag), Neque enim jufli- 49m, 4tia donata effer, fi non haberemus aper, aut indigeremus 9utavreveq& xalgMeay. De moAjzpoddíci vide AGor.13, 38. Notiem fit vobis, quod per buuc vobis adpaie djuuQTiGy ala) EA oic alae Af). confer A&or, cap. 12, vers, 43. Huicomnes Prophetas teflantur, aper ajsapricy Aa» Aayie Cóv. Luc. 1, vers.77. é d piod auxgriuv aui), fanguis Je[n effufus eft; eic deriv Zpaprié, Matth. 26,28. De Zxavspusd. Ephef. 1,7. Col. 1,14. n quo babemas SA spon Rom.3, 24. dixajuuSuc: dfà v WucAunpuctue$ év aee d"Ines, 3, Cor, 1,30. facti ej] nols à Deo 9omoeen, De xx ars Rom.$,10. Cum inimici e[fcimus xa TRAN sup ad Sul da Save? qu drj, Rom. 5,11, di 8 uv"b xa(a)Nayl) A«Copflo 2, Cor. 5; - vers. 38. Oxinia€ Deo, qui reconciliavit uos fibi ipft per gefum Chriflum,( dedit nobis minijterium d xa(zaysc, vers. 19. Dauserat in Chriffo mundum reconcilians fibi ipft«y Séps(Q- 0r piv V Ayer d nalgas Roendliatio fit inter eos, quos inter inimicitia fuit, " Inimicitia per reconciliationem tollitur. Inter Deum& homines olim inimicitia fuit; -— fed in Deo fuit illacffe&us juftitize; in hominibuscorruptionis& malitiz, Non potec rat homo fe ip(am reconciiiare Deo; nam nec iratum Deum poterat placare; nec fe ipfum ad amorem Dei componere. mà nec /ex poterat; nam illa iram operatur Rom. 4; v.1$. faciebat«eerte G mersus Rom. cap.$» Vers, 20,& infirmata erat per carnem. Rom.8,j. Jgitur quod inp Jjibile erat homini& legi fecit Dew reconciliavig muudum ddd 3 Hbi 393 De Ecclefia poft Chriftum benedictionibus, fhi ipf, quumque id non poffet falva juftitia fua& lege, fecit id, ad offeufronem juflitia Rom. 3: 25. in Chriflo, per mortem ejus, Ita per mortem Filii unigeniti potuit hoftes in amicitiam recipere,& omnibus benedictionibus ad vitam zternam cumulare, Hzc reciliatio ante mortem Jefu fuit& non fuit, Fuit: nam efraelitae fuere gens fauila Deo, populis peculii Exod.19: vers.$,6. ut Abraam, ita& illi oio 8ee,. Jacob. 2:23. Non fuit; quia caufa reconciliationis nondum ipfo a&u pracítita fuit; non guítata mors, non fufus fanguisFilii Dei; nec, ut nunc,auditus 5 A2- 4 xa(Aa7;.. Gentes, una pars reconciliandorum, fuere conclufz in inimicitiam, hoftes Dei,& populi Dei, d3«o fiue Deo. Si reconciliatio fuiflet confummata, etiam gentes ad. illius cos: munionem debuiffent adduci, Quamdiu ille reli&z funt extra Deum, teftimonium id fuit, v9 xay necdum omnibus perfectam fuiffe modis,"Aca Vspoeie redentio fit per pofitiouem Adcpu rdemticnr pretii, Id non eft aria& argentum, quz funt inter$$ap corruptibilia, fed Tiuicv diua mmacclati, x Petr. y: ver.19.. Magnam emphafin hibet vox 9Assgua, non 247eoor tantiim, aut partem 2vaeecto:, Íed Sore Aspen, Aíreozw Qv avrov, ab omnibus, adeoque plenitfimam& perfectiffimam Avspon indicat, Eft autem illa 9m. Avreon$ ev ca Gaceoy Hebr.o: 15. eft Aóvpuei: àn$. ua(uias Pvacpezse Y Petr. 1. verfa. àv 3 xaTcpa:(90. vévws, Galat, 3, vers.13..& 29m du eac,& dio Sardis, Hebr. 2. verf. 15. Fuere illius participesante Chriftum fan&i Ifraelitarum: 1ta ramen, ut& fuerint fub fervitute,(y vindi iu fovea, in qua bant aqua erat, Zach.9. y. 11.& à 2o ésponi, 7 a 78 cor» d[oOáss avg acto fatta demum dicitur morte Chrifti facla, Hzbr.9. vers. v, Caruere illa gentes; mifer enim illa omnino redemtionis fuere expertes. Nunc au. tem in Chrifto obtinetur plené& plane: nam mortuuseft Chriftus,pofuit lytrum, ablata fervitus, maledictio,& gentesconverfa funt. Agere remijjo, pleno fumta fen:u, omnem ayoscoptr excludit Hebr.10: 18.& dveurmay e xprimv Ibid. vers.j,& omne xyepi2£20:r. Col.2:(4. Fuit olim deseo; nam Hraelitae, Patriarcheque, à poena peccatorum juftificati, in glorlam eternam introdu&ti funt,— Attamen cum illa de£z4 fuit ayosgopa ael«uapriac, fult venoyexpor, fuit. óvediouis a nnurTGM. Et gentes omnino illius fuere expertes, Nunc talis aunuiniiatur d2:05, quce& gentes facit. participes,& ab omnibus dogmatibus liberat.— Scilicet, fufo fanguine Chrifti, in quo uno& folo eft «2:01, non potuit peccatum commemorari 5 aut oves e gentibus datae Chrifto, peccato relinqui, Quamdiu autem fanguis ille defuit, peccatum exegit expiationem, illiusque Deus per cottidiana facrificia voluit fieri commemorationem. lgitur& Chriftus Sponfor obligatus fuit ad ferendum peenam;& fancti, pro quibus fpoponderat, obligati fuerunt ad edendam obligationis hujus confeffionem cottidianam, neque enim illi porerant gloriari folutum pro peccatislytrum, quamdiu Sponfor nondum folverat; necrecufare fcriptionem chirographi, ni hdem in Deum,& fpem venturi Mediatoris abnegare voluillent. Hac Zg«nic promiffa eft Jerem, 2t: 34. Condouibo pravitatem idcrum(y. petcator illorum nou vecordabor amplius, pro illa gratias agit ecclefia P/alm, rc3: 2.3. illiufque przcellentiam laudat Pfalm.32: t4. Maxima funt autem hzec& incomparabilia offiCia. xa(3)ka revoncilutrio adeft; neque ergo Deus hoftis nolter; fed amicus;& nos ejus domefhici. Si cum inimici elleotus, reconciiiati[umus Deo, quanto magis recouciliati ewSweus9a Rom.s: verf.10."Amo? óreoos redemitio, liberati ergo fumus, emi cipis, nec ulla nos vincula tenent, Hlletantüm gorificandus eft, qui nos emit. 1 Cor.é, vers,20,"Age x2(2,54T21.. Ergo nec peccati vri evveidunw babemus& plene pureati fumus, Hebrao. verf z. nec Deo, nec Legi quicquam pro peccatis debemus.— Denique adeó nuilum . eít €9' melicre flatu. Cap. IX. Lib.;. 399 eft saasenia Gk, pied"Ins, Rom,8, vers, t. vic£y1aMed, Tic 0 ua(kxeirav, lbid VEIS, 33. 24. 9. 1o. Cumhifce donis jun&a eft(«cela libertas, à fervitute, à jugo, ab elementis mundi, fub quibus|fraelirze olim fuere JyZwxopfos, Gal, 4, vers, 3. Spiritus ceffar effe Spiritus feroitotis, exgo&íervitus ipfa ceffare debuit, 5 dfexov/x$ dixujorórne nunc ad fummum culmen$ JyZw afcendit. Ergo debuit à Jfexería 4 xa(gueloene xalRpyeisit, 2. Cor. 3, v.?. 9, 10. 11. ubi eft Zipsas dA pTIY yf ÉTI ayos popa. eel dpuspriac Hebr. 10, vers. 18. juftitia Dei manifeflata eft fue /ege. Rom.cap.;, vers. 21, Ergo necconfiftere potuit cumlege, Lex addita eíl, uf 34e dum veuiret femeuy cui promi[Jum eff. Gal. 3, 19, Id nunc femen venit, Frus[eos cf! Cortiw, Rom, 10, 4 Lex pedagogus exflitit in Chriftum. Veuiente fide, nou amplius famzs Ju padagogo. Gal, 3,24. 25.. Chriftus eft facfus fub legem, ut red/iuerez vc Gu viui Gal, cap. 4, vers...& liberaret, qui obnoxil erant. fervituti Hebr. cap, 2, vers. 14. Quamdiu bares puer eft, nibil differt à fervo. Gal. 1,4. Quamdiu Ifrael puer fuit; potuit fub elementis mundi fervire, ut per Chriftum Zpenis annantiaturjita& lbbirtas ab omtibus, quibus iu lege Mzfis mon potuerant. juffificari, AG, 13,38. 39» | Notemus obiter, omnia inflituta Mofaica, omnes ritus& ceremonize juffificare non potuerunt; nequeenim Zara e/f x, 442 p.fJit vivificare Gal. 2, 21. nibil confimmavit lex, Hebr, cap. 7, vers, 18. 736«you usne CvGAU Q. adYcrt; xg) avadic ferio inculcat Pau- lus Hebr. 7, 18. Imspolfibue fuit, faupninem vilimarum auferre peccata. Hebr. 10, 4, Circuncifio uibil fait, fola vápais c. 6gAsv 9*8 profuit. 1, Corinth. cap. 7, vers. 19. Fides comitata cultum ceremoniarum fecit illum utilem,& ut effet ime myn xperrlov(Qe tid O- Hebr. 7, 19.& eii T uNivrev, Hebr, 10, 1. Poft Chriftum ergo definere debuit lex, umbra corpori cedit. Lex umbra fuit, Corpus Chrifli eft, Col. 2, 17. fuum omms G jugym tollere commendavit Chriftus, non jugum Mofis, Matth cap. 11, Y, 28. quinimo dc hoc eft Ef. cap 9, veis.3.. /ugum oneri ejt, virgambumeri ejus, baculum exactorté E confregijli, ut tn die Afidian. Igiturceffat nunc circumcifo manualis, ceffant dona& obla- tiones, ceffant differentize dierum, difcrimina cibi& potus,diverfa lorivnes,& j ujiificatios neicarus; Qua omnia u»p:frra tantüm fucre ufque ad. tempus euendationis. Hebr. cap. 9, vers, 10. Id tempus Chriftus adduxit. N» igizer quis vos jadiet in tibo, aut potu, aut in parte fifi, au nsuiiauil, aut Sabbat. vum. Col. cap. 2, vers. 16. Reguum Dei non eft efus c potis, Rom, 14, 17. abi Sj iritiss Dini vees&AevUeeta, 2, Cor. 3 17. Superna Hierujalem mater vinuism n um eji, ila autem iaevfifga Ur» Ga!, 4,vers,25.. Inferior fervioit cum filis fu, ibid, Sed non illaampliuss eigo nec fervitus ilhusamplius. A4gar férza onm filio ejus ejecia efl... N-u[nius fervas fiii, fed übera Gal, 4 v. 3c. 31. Staudum rgo i libertate ejl, qua Chrifhus iis liberavit y uec ruvjum juo fervitatis iunodemur, Gal. cap.$, vers. t, Si circum id mni, inquit Paulus, uil vobis Coriflm proderit Gal, 2, vers. 2. quid ergo, fi& facrificemus,& lavemur,& diem prz die eftimemus. Zbiliti enis à Chriffo, qui iu lege 14fificaanni; gratia excidyis, ibid. vers.4. /» Cbriflo Jefu circimcifto nil valet, uc pr&« putium; fed fides per charitatear cperofa Gal. 5,6. Omnis alia azetC AC V non eft àx T XüAve. Galat cap. f 8. Galatarum ecclefiam zarbarores quidam invaferanz. faadenres circumcifionem,& obfervaticnem l:gis. Gal. 4, 9. 1o. Galatz illis obtecudi erant, vide, quot contra Paulus rationibus agat; Dicit, id elfe zransferri à vocaute nos in grazia Chrigi ad aliad Evangeium y& ita perverti Q tvayybam T aues Gal. 1,6. 7. lllos, qui id molicbantur, vocat epe res AivZad*A pe;, qui fatintrarint na uocat L7 Duubieca, quam iu Ciri/fo bubem:ts Gal, 2 vers, 4.. veritatem Evanpclii mauere non poris Srt H EA«Deelat, Libertas, Eipbun Pix, 400"De ecclefia poft Coriftum benedictionibus. Cap.IX. Lib. fi illis vel eyàs dpzv cederetur Sao(xyv. ibid.verf.$. Petrum, qui exemplo fuo huic patrocinaba:ur errori, coram optuibus reprehendit. Galat.cap.2, vers,11--1 4,&c, Chriftum fore muniffrtm peccati, fi qui illius, adbuc deprebenderentur dpapro^oi Galat,2: 17, imà illum fore e28dviw, fi qua di[folverat, illa rurfum edificarez. Galat,a, v. 18. O amen1c5, inquit, Galatas quis vos fafcinavit, T anie. pà eS. Galat.3: 1, nam ex operiL5 legis Spiritum accepifhis, aut ex auditu ficel. vers. 2, qui cepiflis Spiritu, nunc capa fniA, Vers. 3. Qui ex operibus legi,[ub malediclione vers. Vo. cognof-entes Deum, magià verà cogniti à Deo, quomodo revertimini rurjum ad, infirma(j egena. elementa, Galat.4. vers, 9. Timeo vos, ne frufira laboraverim iu vobis, vers, ti,"Tanti duxit demonftrare Paulus, quàm malum& noxium fit, poft Chriftüm, ve/e effe«uà viov,& elementis mundi velle 420v aver d'uNedem, datpac doc THpEROw» Ey Mirari, xg) xaipéc y Xg] On« oré:, Galat.4. verso. 10,21. Imó id longe expre(fitlimis verbis declaratur Efa.e6: 5. Malaus bovem eft percutiens virum y.[acrificaus agnum, decervicaus canem y. offerens munus, fauguinem porci; adolens tbus, benedicens vanitati. Ideo& Apoftoli, geutibus ad Chriftum cover/is noluerunt jugum legis imponi, ut pluribus patet ex a&is in Synodo Hierofolymiütana, A&or.15, verso-- 29. Judaeis, pro lege zelautibus ACor.2 1: v.20. aliquantifper efferunt Apoftoli. Paulus iAej9«p(Q»$n ar^vrov, sre inurov td'vAuct 1 Corint.9. vers.19. Imo& fuat, boum elle G^ uà pu ev spin y und iew oivor, nec quicquam facere, in quo frater infirmus, aut offendat, aut fcaudalizetar, aut infirmetur, Rom,14: at, Sed. paulatim defierunt ritus Judaici 5 imà deftru&ta Hierufalem& fan&tuario typico plané ab omnibus Chriftianis deferti funt.— Deo infuper Chriftianos à Judzis defedtoribus feparante, Recedite, recedite, exire inde, exite. e medio illius, Hierofolymoe, feparamini ,&c, Efa.cap.g2: V. 11. Fifionem& prophetam obff nante; Dan, 9: 14.imà& facrificium d munus feptimana una& dimidia abolente.Dan.9: vers.27.. Gentibus dedit Spiritum incitcumcifis, Petrum in vifione erudivit, nihil effe impurum, quod Deus purgavit. Fide corda gentium purgavit; nil difcernens illas inter& Judaeorum fan&iffimos,— Ita legis inuulitatem oftendit; zelotas illius confudit, libertatem propius commendavit, Imo & Principes prioris feculi abolevit. 1 Corinth.z:6. qui in catbedra Mofis fedentes, ligabaut onera&(ervitutis erant exadores Matt.cap.23: Vers.]2. 3. 4.. Zach. 9: v.7, Haec&«3seia maximum Teftamenti Novibonum eft, quantum enim onus lcgis jugum fuit, AQ.15. versio. tantum bonum hzc /ibertas eft5. quae nullo mutanda pretio; nullaque immi. nuenda parteeft. Qui putant, Chriftum rediturum in terris,& cultum talem, ut Leviticus olim fuit rurfum inftituturum, illi; quid Chrillus fit, qui libertas à Chrifto parta, imb quid Servitus vetus plané ignorant, 5i mortui eff; cum Chrijfo ab elementis muudi, quid ttt viventes in mundo deyuavitsdt Coloff, 2:20. Tenenda ergo libertas eft; id unum tantüm cavendum, ne i i£ssix Ahualy Sonra] eyoruopun 1 Cor. 8, verf.o,& ne à DauSera kd! d óuAd Onuer, Ílt eic Ioopuw 7»capri Gal.c:13. neque habeatur s; fnssAupuum xaxiac 1 Petr.2.16.. Si Filius vo$ ieuSipuaw». ovra; Así Stpos£redie Joh.8: 5$, Du. plex eft libertas, quae beneficium Filii unaà peccato, unà à ege, Illa& heri fuit, haec hodie tantüm, Libertasà peccaro, ut& à lege fervitutem Dei non excludit, y,yi 5£evbiuSirres vob d Apaprini, d'uNsStrre: 5 9 9*9. Rom.6: 32. Liberum enim efle juffirie& Deo, eft minimé liberum, fed maximé fervum effe, Rom.6: 20. Hanc fan&torum /iberzatem& üg pois xaipzis, multos, qui defediuri ejJent a fide, tentaturos, Spiritus juro: dixit, YTim4: 1.2 3. confer Col. 2: 21. $11. Inter bona,qua adduxit Chriftus, haut infimum Pax efl, In zerra Pax, Luc.2:14. Reguum De ecclefía poft(briflum benedictionibus, c.— 4o Regnum Dei eff juffitia& pax, Rom.14,17. Pax cum Deo; pax cum eundo, pax Ifraélis & gentium; ut nimirum gentes habeantur pro concivipas(y domeflicis Dei Ephef.2: 19. & ne quis fe ab illis[ubducat(y feparet, Galat.2,12. Haec pax fequela eft 4 sah): reconciliationis, quà Deus mundum reconciliavit fibi in Chriffo, neque enim gentes reconciliae Deo potuerunt manere Ifradlis hoftes; quinimb debuitrumpi G^ í«ciGryor G0 $i» ne;&G& dudpá ripa feri tv,& oi do creari in unum novum bominem,& utriufque apos (1 concedi éisibaveiuai po: exrtox Ephef.z,14--18. Et ín gentes venire à e0heia G3 AO aap, Gal 12. Hec pax, ut effectus eft?&«4GA23;, ita ejufdem eft argumentum& clarum teftimonium; per illam haereditas Chrifti dilatata;& promiffio Abraamo facta, fore illum beredem mundi Rom.4513. impleta eft, Inimicitia adverfus gentes, quarum etiam erat promi/Jjo A&.2,39. non potuit non fan&os pacem quaerentes Hierofolymz,& ampliationem regni Chrifti, triftitia afficere, Ergo hzec pax, inimici» tiam tollens, non potuit non fan&o illos gaudio implere, Ita unus. paffor exftitit, unus £rex. Joh.10, 16, Deus, gentitm& Judaeorum Deus Rom.3, 39. Nec amplius fuit dif/inGio Judei y Graci, 6 93 acris xdexQ- adrrov, eus eis caras Rom.10,v.12. confer 1 Cor12,15. Gal.3,28, Col.3,t1.. ubi non eff Judaeus( Gracus, cirumeifro dy praputium, Barbari, Scytba, fervi, liber, fed omnia, dy in omnibus Chriflas. Igitur& gexzes caufam habent ízip tAées dEdsay? 930v Rom, 9. quod fatte funt coberedes, concorporets & participes promifJionis in Cbriffo Ephe(.cap.3.vers.6,& dicere, maclatus es,& emijti Deo. nos in[anguine tuo ex omni tribu, C lingua, G populo(j geute, Apoc.s, verf.g. Lege hic Ef.56,v.3--8. Apoftoli& fratres Hierofolymitani audientes à Petro converfionem gentium, i4o7ay$ 3v, Actorar,versag. Hanc pacem Chriftus fecit per fanguinem cruca Col. t; 20. inimicitiam in carne[uta abolevit Ephef,2,15.& alias bus oves adduxit Joh.10, v.16. De hac pace pluradiximus cap.1v..$.183.184,. Lege Ef.«451,2, 3. femen tuum gentes bereditabir, $.12. Sed audiamus Deum ipfum bona Novi Teflamenti, quod in diebus pofteriori- ,.... bns pepigit cum domo J3udab dy Ifrael enarrantem Jerem.3t,vers. 32.33.34... ita igiturille, r0, pradiCa20p3 Wm nw nn dabo legem meam in medio illerum. Paulus Hebr.8,:6, did'es& per leree vius; juu eic Tho disroiav dsl. dans leges meas in mentem íeu cogitationem eorum, con- mam, fer Hebr.to, vers.16. Jehovah, qui Novum Teftamentum pangit, Mediator melioris Teítamenti, /egem habet. Efaj.cap.4.2;versa.4« Ecce fervus meu, inno 6 ad legem ejus infula praflolabuntur. Deut,33,v.3.4«. 4ccipit& férmonibus tuis YYY[egem quam precepit nobis Mo[cb;. bereditatem Ecclefia Jacobi. Ergo& Mofes illam /egem pracepit, unde& apud Malachiam, im quo prophetia concludit, monet Deus, recardamini legis AMofis férvi mei, quam praecepi illi in Horeb, ad omnem Ifraelem flatuta& j«diia, Mal. 4» 4. feu 3,22, Nam& Mtfes defcribit, quomodo à àx Tie en dixajosrn A&)4.. Rom.102 4, o mev.6.7.8. Et de Chriflo Mofes firipfit Joh.5, 46. Et jufl'tia Dei in leze(& Prophetis teflimo- sm dibo im nium babet. Rom,3, 21. Tamen praeter hanc Mofes& aliam /egem fcripfit.— Mofes enim medio illoferibit. juffitiam, que à lege, quod qui fecerit illa bomo vivet in illis, Rom,cap.1o,vers.g,—' Lev.iS,verss. Impofuit etiam legem praceptorum inplacitis. Ephef.cap.t,vers.1s. Hebr. cap.9,v.9.10. Undeminifterium illius vocatur 4fgxoría GO Savave& 5 no(axeictoc. Tà y 2eduaua wrole. 2 Cor.3,vers.6.7.9. Quo refpe&tu diftin&io ponitur Mofen inter& Chriftum, Lex per AMofen data eff 5 gratia.(y veritas per. Je[um Chrifium. exflitit, Johan. cap.1, vers.17. Lex Mediaroris Novi Teftamenti, non eft Lex de carnalibus facrificiis; nec Lex operum, defectum propria juftitize G nardgar exprobrars F eec e 402«De Ecclefia poft Chriffum benedictionibus, fed eft Lexgratie& veritatis, Lex j«flitia fidei, Ac, Q. aAnBelas,& un y a d turwelar Ephef. 1, vers."à ACyQ- 035 xaTalexyüs 2. Corinth. cap.£, vers. 12, micóf à A09 Q- i erdono xmdoxic ATA, 071 Xpigóc"Incwc aABev. eic Oy A copuov, diAxproAs; 00021, Y Tim,r, vers. 14.. Eft^óy-), in quo Zeno xa(y 407), xg] 96 mávrov,&c,. Aor, 13 539. Hac Lex vetat dicere, quis afcendet in culum y poft fecundam fcilicet cum morte& inferno lucta,& impetratam victoriam, 71ut,4ur defceudet in aby[Jum,ut fecundo moriatur, & ex abyílo ac orco redimat. Sed jubet eonfiteri ore Dominum Jefu, manifeftatum in carne, traditum in mortem, Ó credere, qaed refufátavit illum Deu é mortuis. Rom, 10, vers, 6- 9, Ergo hec Lex, quam Meffias dat, eft Lex injungens fidem mortis& refurre&ionis Domini, adeoque fatisfactionis pro peccato, reconciliationis cum Deo, liberationis ab omnijugo,| Hzc Lex dicitur Paulo»é4&-«iei;, quam diftinguità vue TJ ippwv,& docet excludere»acx»nv; non tamen legem xa(zpyeiv fed igay flabilire, Rom.cap. 3, 27. 31. Lex enim fidei docet, haut gloriandum in nobis, 1, Cor, 1, 29. ut ue xcvxn0t?) mda cup Gvwcriov dur, fed 0. aw poo Oe 6n xuelo xawyado ibidem Vers, 3t» Et /ezem operum non abolet, fed /fAibilit, illius enim juffitiamz omnem Chriftus autor legis fidei implevit; adeoque ipfum G' Zizajoua 78. vius in credentibusimpletum e(t. Rom. 8, vers.4. Er femper illa Lex eft fanétis Lex regia, Lex libertatis, per quam uiAcpSp xeivs&S. Jacob. 8, 12, Lex haecfidei magna in facris encomia habet, Prov, 6,23. "IS OTI 77D. 93. preceptum eft lucerna,& Lex eft Lux, Pf. 1,2. Beatus, cus T YW2 TOY dn lege Domini voluptas,& in lege ejus meditatur interdiu(5 uociu. Pal, 19,8. Lex febove integra, reflituens animam. $. 13. Dehaclege promittit Mediator, dabo in medio illorum, domus nimirum Judah & líradl, Vox 233 notat fep? iuterius hominis, Ezech.cap. 11, 19. Spiritum meum dabo C32270p3 in medium vejlri, hoc eft faciam effe intra vos. Zach. cap. 12, versi, Formaus Spiritum bominis 337923 Pfalm, 40,9.'YD IMD3 in medio vifiertm meorum, Sepe notat id, quod eft inter homines, quod prope illos eft,& non procul ab illis diftat, Genef.45,6. Fameseff NO 3723 in medioterre. confer Pfalm 74, 12, Pfalm.82, y. 1, Deus flat in ceta Dei, COvnoN 223 iu medio Deorum iudicat, Hof. ui, 9, Typ 13093 in medio tui fandus, adde Joél. 2, 27. utroque modo hic. Dabo in medio illarum; ut mentibus obverfetur; eic v&ó diavovisy axo),& omnium auribus,& oculis expofita fit, Quomodo autsm?. 1, Per impletionem, 2. Per preconium, Cumlegem fidei implevit Jefus, hoc eft, cum mortuus ett, refurrexit,& afcendit,nonne legem fidei pofuit in medio noftri; hoc efl, annon re ipfa praftitit id, quod ad falutem& folatium credendum eft? Tunc Lex illa vera fata eftin Chrifto,adeoque& in nobis, 1. Jh. cap. 2, vers. 8. Deinde cum ipfe Chriftus Evangelizavit, Ephef, cap. 2, vers. 17. Ez venicus Evangelizavit pa« cem;& Apoftolos mifit in habitabilem totam; ut Evangelium annunciarent omni creaturze annog tunc pofuit in medio omnium? Ideà Lex hac,& verbum hoc,& preceptum hoc, non efl mirabile pra nobis, neque longiuquum id. Non lu culo ad dicendumyquis afcendet nobis in clem,(y accipiet illud nobre,& faciet audire illud nos, Et non ultra mare id, ad dicendum, quis tranfibir uobis ad ultra mare(y acci; iet illud nobis, fc. Sed propinquut eft ad te verbum valde, inore tuc,& corde tuo, ut facias illud, Deuter. 30, 11, 12. 1 3, Inomnemtere ram exivit fonitus illorum, Qj[que ad terminos babitabilis verba illorum. Rom. 10,18, Fer« bum bo, Domini manet in feculum, Ef, 40,8. 796 7) 31 G. pz Q wayzsxuir els Üpaf, 1, Petr. 1, 25. $14 Obfervemus 1,Unde Lex hac exierit, Ef,2,3. Ex Zion exibic I" TWn Lexd? verbun |€9 meliore flatu, Cap.IX. Lib.s. 40$ bum Domini€ STerufalem,$ Sione prodiit Chriftus, Pfal.5o:2,€ Sioneexiverunt Apoftoli, A&or.v8. Inde verbum de Chrifto prolatum eft. Er Zionis civibus fait dvayxajw cpovoy AuAnÜAva) Y Adyor QU Seu, AQ.13:46. 2. Quoufque procefferit, HT ix aru$ 3c AG 1:v,8. eic(8 ripa S onespSons Rom.10:18, Non manfit intra Zionis terminos, fed & in defertum permeavit,& in infulas, Ad. legem ejus inflo praflolabuutur, fi praeftolabuntur ad legem, oportet ut in medio illarum pofita fuerit Lex; Chriftus v:niens Evan£elizavit Gi; uxxpavZ, Gi: y yo: Ephef.2:17. confer3:8. é» Gic tÜrsewr e0ay AG AG. 28: 18.(Gic£9vimt dimegaAn(o cwüeeov T Des; wuGi xaj«xe(9v2). 1 Tim.3:16. Gxnpox Sw& reis Engeí9n& xísuo. Indegentiumglotiatio, Qua ab/coudita fuerunt Domino Deo nofiro r. velata[int nobis&& filiis noffris iu feclum, Deut,29:29, confer Rom.16: 2.16. pugnet LL... Hcarartn(x COvn yvoeucrél p. 5:5. Denique notandum,quomodo hac promiffio fit propria Novi Teftamenti, nam & fubVet.Teftamento lex dei innotuit,fides reputata illis eft in juftitiam, Mofes juftitiam fidei fcripfit, Tamen nunc demum plené dicitur po/ita iu medio. x, Quia nunc Lex illa a&u in Chrifto e(timpleta,qua olim in illo erat implenda;'Ega?f& ia verfa eft in&92yuo. 2.Quia nunc(ine velo,tegminefigurarum;fine mixtura irze& xaTa&pac promulgatur, ut juftitia Dei nunc fine lege manifeftatur,ita& hzec Lex.Velum id fecit,ut multi Ifraélitarum legem fidei in medio illarum pofitam non agnofcerent,& ex lege operum juftificati quererent, Rom.9:3r. 10: j. Imó velim Mofts hunc ufque in diem, fuper cor infid:lium horum xea. 2, Cor.3:15.. 3. Quia ita pofita eft in medio Ifraélis, ut& promulgata fic extra líraélem;& notificata gentibus; qua fide ad Ifraélem accedentes, unum cum illo, adeoque& ipfe //rael fa&ae funt. Ef, 27:6, dd veuientes radiiabit Jacob, Non omues, quiex Ifrael funt Ifrael, Rom,9:6, Gentes,quz non funt ex Ifraél,facte funt Ifrael. $.16, Hzc Lex pofita in medio noflri, manifeffaviz(y notificavit nomen Dei Joh, 17: v6.26. Myjlerium temporibus fecularibus tacitum Rom.16:25.20.(iav T Sus? roNumdixixor 101,2: 7. Ephef,3:10.. 9«As» GO aei 9 7? avi£iyriagtw Ephef:3:8. fecitque xazAaGiSQ, Ti Q Aur C uix,€ Ba0-,€ o. Ephef, 3: 18. $.17.Secundó promittit Dominus,fe Zaram ín medio legem,hoc efl;pofitam in publico, x i co, in omnium oculis,auribus,& cogitationibus, in corda inferiptarum, T3328 o25 yl florem ine Ert in corda illorum infivibam illam confer Heb.8:10. 10:16.€ 9A xapdias«5 Ganoea^pa au lm, z Gv, Cor hominis naturá malum eft Gen.6:4.. 8:21. Jer.17:9.. E(tT3NDY 22 cor lapideum Ezech.u: 19.0mnis fenfus& vita expers; fpiritualiter mortuum. In multorum cordibus eft damnabilis quedam JYY firmitas: obftinatio Deut.29:19.. Omnicordi naturaliter infcriptum efl. G yov T vóue oput legis, Rom.2:15. Ipfa enim docetnatura, quae Lex praeCipit& vetat, Jer.17.v.1. Peccatum 3ude exaratum ef C327 mo oy fuper tabula cordis illarum, nam cor naturaliter de peccato redarguit& convincit hominem, Hac lex fidei, de qua Nov, Teftament. pollicetur.non eft Qósd in corde fcripta, Myfteria illius excedunt omnem cogitationem Phil.4: v.7, hi xapdjav avSpums ww&vi&w 1Cor.2: v.9. confer 1 Cor.2:v.14. Igitur quod in homine non eft per naturam, promittit Deus fe fatturum per gratiam, Non fcribit Deus uéAavi atramento, fed erai Spiritu. 2, Cor.3:3. Dum mittit iu corda Spiritum, illa purgat. per fidem,& aperit A&or.15:9.. 16:14.. Galat.4:6, Legem fuam in illa infcribit. Tunc infcripta e(t Lex Dei in corda noflra, cum illam amamus, retinemus, obfervamus,& in fide ample&imur. Non id fit, nifi cer creetur novam Pfalm.(1:12.& é lapideo fiat carnem Ezech.11:19..& incircumcifum círcumiidatur Deut.3o: V.6,& 4 cen[cientia mala afpergatur Heb,0:22, Ergo& haec omnia proeee 2 mit Et ero illis in Dcum, 404.?De Ecclefia pof? Chriftum benedictionibus, mittuntur, quum infcriptio legis in cor promittitur, Promiffio infcriptionis legis incor €ft numeranda inter illa promiffa, quae funt& xperslora 2) Gy ippa(ornesas, Hebr.6: 9. In quorum enim corda infcripta Lex eft; illis fides data efl,cujus£A Q-,Cwrne/a"ux v, 1 Pet. 1:9. Lcx ponitur in medio etiam illorum;qui funt eyi(xoupoi& ee? 1uo1 nam& illi dicuntur illuemiuari, guflare donum calefle,participes fieri Spiritus S.&c. Hebr.6: 4.4. imó& co ivi[Jc viam juflitia, 13Pet.a:2t.Sed in nullorum infcribitur corda;nifi qui funt 7454 eic Cols. Mi cnim foli.redunt, ACor.13: 48. Verbum de Sina pronunciatum infculptum fuit lapidibus, 4 Jfaxovia G9 Saváo fuit évreruzopfon à A905 2 Cor.3:7. Lex haec melior infcribitur sx à eaaEi AuS vas, dA v ao^ Ei napdia cupuivar 2 Cor,3:3. Tabulz lapidez rumpi potuetunt;& ob transgreffionem rupta funt. Tabula carnea fervantur Deo integ'&.per interceffionem Mediatoris,ut ne unquam cx illis fides deficiat Luc.2 2; v.32. Script olim Deus in lapidibus,docens,fc& fcribere in cordibus In lapidibus fcribendo tacité exprobravit lapideum Ifraélis cor.Rumpendo lapides redarguit illos rupti foederis, Jubendo Mofen fecundas tabulas fculpere Exod.;4: 1. oftendit lubitum fibi effe experiti, quantum dfezoria Says lapidibus infculpta, à d£» conftituta, apud peccatorem poffit, Eventus docuit, ad converfionem peccatoris illam nihil potuiffe. Nemo enim líraelitarum é mero legis auditu amantior Dei factus eft, Nunc meliora promittit. Infcribam ín cordas qua ut confentanee Novi Teftamenti melioribus promi/Jicnibus accipiantur, cogt« tandumeít 1. Deum promittere infcriptionem lega in cor;& quidem in cor tantüm; non amplius in tabulas;ergo miuiflerium lapidum,& morti,& condemu«tionz debuiffe abrogari, 2. Neminem effe heredem Novi Teftamenti, cujus in cor non fit infcriptà Lex.[ta promittitur coercitio defe&liouss Dan.9: 24. féparatio defectoris populi ab omuibus tribubus lfraél Deut,29: 21. qui fpreta lege juftitiae fidei dixiz Pax mibi, quum in cbflinatione corda inei ambulabo. ibidem vers.19. qui tabulas lapideas geffit, in carne confifus eff, Gc catuit cordis circumcifione Rom.2:28.29.& legis in cor infcriptione& fub veteri difpenfatione eodem nomine,& ejufdem terreni pignoris poffeffione gavifus eft. 3. Legem hanc infcribendam per Spiritum filiationis, per circumcifionem axemomómrer, per effufionem cha. zitatis filialis in corda noftra. Nam Lex,nuncians Servatorem carne mortificatum, Spizitu vivificatum, fublimé exaltatum, non potuit nifi per talem Spiritum infcribi,nec tunc amplius potuitSpiritus utSpiritus fervitutis operari; aut fanctis Dei ulla benediüio fpiritualis parcius diftribui, $.18. Tertio,£2y9 o vm 398) Conowb Cono nmm. Er ero illis in Deum, ili erunt inibi in populinn confer Hebr.8: 10. 3) Ga] acvciv eic Sev,€ av(gi ei eto^aóv, confer Ezech.u: zo. Jer.7: 2z. Deusolim Abraamo dixerat, s fun tibi in Deum,& femini tuo pofl £e. ldeó& e rubo dixit, ego Dese Abraam, Deus Ifaac, Deus Sacob.Exod.3: 6,& de Sina, ego jebeva Dew tuus.Exod.2c: 1. De emphafi hujus appellationis diximus libr.Il. cap.v 11, $.16--22. Deusquierat Deus Ifraelis;promittit,fe fub Nov, Teft, fore Deum Ifraélis, Ergo fuitI(raclis Deus;& non fuit; dicitenim, ero. Id& obfeivarc licet éGenef,.7. cum vers 6. dixiffet, ut fnmzibi in Deum(y emini tuo,pergit vers.7. Et debo Jmini tuo pofl te toZim terram Canaan OON Cono DV Er ero ill in Dezum;jam erat io L'eum,ni] minus dicit, ero,imà& tempus notat; cum tora terra Canaan fernini Abraami ccflerit in poffeffionem.id quod ftante fecundo templo, fubjugatis Idumais, Philiflinifque omnibus, im. primis factum 5 ad quod templum Dominus, Angelus federis venit, Mal. 5; 3. ut& inde doccamur,Deum per Mediatorem ita demum fieri in Deum. confer Levit.26: 12. Ez ambulabo in medio vefiri s fiam vobis in Deum,(y voseritis mibipopulus, lin, poftquam ambulavit in C9 melrore fLatu, Cap. IX. Lib.s. 405 in medio noftri Deus,h.e, Sermo caro fa&us habitavit in nobis,fit Deus in Deum, ObferVetur nunc differentia, Ante Chriftum natum& confummatum,fuit Deus certé Deus fanGorum; fed Deus adhuc reconciliandus per a&uale lytrum,per mortem Filii, Rom,5: 10. exaltandus in judicio, fan&tificandus in juftitia, demonftrandus juftus in impiorum jufli&catione, Per Chriftum fa&ns eft Deus, Deus reconciliatus, exaltatus, fanctificatus,&. demonítratus juftus. Igitur hoc eft, quod promittit, Er ero i/i in Deum, pet oblationem: Filii Pleniffime reconciliatus mundo. Ante fuit Deus lfraélis Deus; fed Deus, qui dicit C23 1002 1231 Ego dominatus fum in illis Jerem, 31132. 3o. eui vv negleGlins babui illos. Hebr.8: 9. Imà Dew: Y28"rnDen abfcoudens facies fuas à domo Jacob Efa.8: v7, confer Efa.s 4:8. In pauxillo effervefcentie abfiondi facies meas momento à te, Ymà Deus, qui& alios dixit C'rni^w Deo;, PíA]m. 82: 6. Ego dixi, Dii vos. confer Joh. 16. /llos dixit Deos, 4d quos fermo Dei faélus efl) Y Cor.8: y. Jiquidem funt»syépBpos 9v dili Dii in calo,& in Terra, Non erant Dei per naturam;. fed idi tantüm funt Dii per economiam, Nunc fub Novo Teflamento promittit, Ero vobis in Deum 5 Deus confolator Efa, 4.0, vers, 1. 66:13. qui miferatur 2ui in gratia feculi Efa,. 4. vers.7.8. qui facit /cere faciem gratiofam fuper 1e Píalm.4: 7. qui di&os illos Deos abolez,& exuit. à Cor.2: vers, 6, Coloff.z. Vers.15,. G intermori ac oc idere facit Pfalm.82: vers,z, Ero in Deum, imó& in Patrem 2 Cor.6: vers.18, xà) ioa) Suiv eic zeipz, confer Hof,2. vers.8, Er vocabis me"UN vir meus;& non amplius vocabisime*2Y3. Herur meus. Eft igitur in his promiffio pleniffimee reconciliationis,& libertatis,& manifeftandi Regni Dei, Pari accipienda emphafi eft al tera pars promiffionis, Er erizz mibi in populum. Cicero apud Auguft, de civitate Dei z«illi erunt libr.2.cap.z 1, Populus, non omnis cetus multitudinis s. fed cutus juris confenfu, dy utilitatis mimi ia pa commnione fodatus, Ira& populus in factis xac exl dicitur multitudo foedere Dei pte confociata, ad audiendum verbum Dei,& fruendum bonis& benedi&tionibusDei, Fuit Mrael ab initio Dei populus, Exod.6. vers,7,& accipiam vos mibi in populum, Deuter.4« VerS.2, ut effes ei populus bareditatis, Deuter.3. verseó.. populus fanus es tu debova s te elegit Dominus,ut effes ipfi 230 coy populus peculii, confer Deuter, 14, vers... 16: 18. Nil minus tamen promittit Deus,£riris mibi in populum, Yta& Jerem.7., vers,23, cap.tt, VeIS,4., 13. VEIS.AI, 24. VeIS,7. 3O.VeIS.22, 3I. VEIS,I. 32.VerS. 38. Adeo& heec gratia quoad«Xen confammationem ad Novum Teftamentum pertinet, Scilicet fumus nunc praftanriore modo populus Dei 5. foli Deo in Spiritu& veritate fervientes; ad folum Deum, non ad terreftrem cathedram aut templum manufa&dum convenientes; non Mofen, non Legislatores, Mofis fucceffores, pro oeconomis& tutoribus agnofcentes; in quem fenfum etiam dicimur Ecclefra Dei vivi. lta fumus populus, ut& filii& filie, xd) jper eei poi ei. dec 2, Suyarípas, Ay 4 xexQ- marGsparup. 2 Cor.6:18. Maxima hec eft promi(fio Pfalm.;3: t1. Beata gers, cujus Sebovab Deus. Populus, quem elepit bareditazem[ibi,Deujy.3:229.. Beatustu Ifrael! quis ut tuy populus falvatus in Domno, Efa.60: 21. Pogules tuus omues jufli, $.19. Qua:tó, Ernon docebunt adbuc vir proximum fuum,(y vir fratrem fuumy di- tnn do€end, CO DW YN cuouofcite Dominum. Nam omnes illi cogno[cent me inde. à. parvulo illo.«bant adzum 3 vfauead mapnum illorum, dicit Dominus, confer Hebr.8. v. x,— Hujus. fententize Nac vir roe pars pricrz eft negativa, poflerior affirmativa, Nen docebunt adbuc vir proximam[uum má. m. 2a olim docuit vix proximum fuum; id nuncuon adbucfiet,| Locutus eft olim Decus Patribus in Prophetis, Hebr 1:1. omnium Propuetarum Pater fuit Ados, fervus ille fidelis in tota domo Dei, eis papróetoy 9. Aun SuoopSioy EIcbr.3: s» Prophetae poft Mofen aliis verbis, €e€ 3 alio 406«De ecclefts poft(brifitum benedictionibus, alio ftilo, alia methodo funt locuti& adalias perfonas, Tamen radix& fubftantia omnis verbi in Mofe eft. Omnes Propbete(b lex ad oaunem ufque prophetarunt. Matth, v, vers.ij. wb Tort à Dame GO Sue e0uyysMiQe) Luci: vers, 16, Johannes etiam Prcpheta fuit. Luc. cap.1. verf.76. Chriftus, Propheta omnium maximus, AGor. 3, vers.22. Etiam Apoftoli fuere Doctores& Propheta. Johannes fcripfit totum librum Propheticum. in illo defit prophetia; unde& ita concludit, Si qui addat ad fermones Propbetia bujus, addet juper illum Dew plagas, Apoc.22: 18. confer Dan.12: 4. omnes hi prohetz non tantüm fuere nuncii futurorum, fed& monitores pra(entium,& dodores rudium, Modo docendi ufi funt plane extraordinario. Locwri fant, a&li à Spiritu Sando, zPetra: 21. Hlla omnia, cum authoritate prolocuti funt, dicentes, //c dicit Dominu Ze« bact, Deus Ifrael. Jerem.44:2. Ezech 20:5. Jer3tw. 22:1. Efa.g: t1.. Hof. t. verf. 1, 2. Joel. 1. v.1. Hag 1. vig.[ta etiam Apoftoli. 1T heff.2:13.. A£ccipientes fermonem audiditus à uobis, accepiflis uon[ermonem bominum, fed, ut efl veré, fermonem Dei, 2 Tim, 3:16. má pagi 9émreug G«. Hanc prophetiam& daftrinam; Prophetarum& Apoftolorum defituram; imà non tam prophetiam, quàm modum prophetiz; non doctrinam, fed modum doctrinz, docet Deus, Non docebuut adbuc vir proximum[uum&c,. ac fi dicat; Non amplius erunt Propheta:& Apoftoli, cum infallibili authoritate loquentes; & novas prophetias fubinde afferentes; quique dicant; frc /ocutus eff ad me Domin. Dices. Ita videbitur conditio noftra deterior, quàm veterum. Nam etiamnum pulchrum eller,(i fubinde mitterentur Propheta, de futuris& prafentibus docentes infallibiliter. Refp. minime, Prophetia obfignata eft,& perfecta; continet omnia, qua ad falutem & confolationem fcitu ac creditu funt neceffaria; ea ita clare funt dicta,& plené pronunciata, ut nihil addi opus fit. Si alii adhuc venirent Prophetae, viderentur nondum perfecta effe, quae dicta funt aut etiam addi illis aliquid políe, Quamdiu Prophetas& Apoftolos dedit Dominus, fignum id fuit, fermonem Dei& verbum ad majorem adhuc proficere debuiffe perfe&ionem quz brevius dicta; copiofius fuifle explicanda; que pratermiffa, addenda, Docet igitur hc promiffio, neu docebiz,&c. obfignandam fuiife prophetiam& do&trinam ccele(tem, nec deinceps venturos amplius Prophetas& Apoftolos, collefti& divina authoritate loquentes& fcribentes. Et hzec fanctorum Novi Teftamenti, hautexigua felicitas eft. Ita copiose habitat in illis verbum Dei; ita perfectus eft thefaurus dorinze celeftis; ut nullo egeamus do&ore, qui prater ea, qua dicta& fcripta funt,loqui aut tradere quid fuflineat 5. non egent novis Prophetis, novis Apoftolis. Satis illis provifum de omnibus, Eandem fan&orum pracellentiam inculcat Johannes 1epiít.2: 20, Fos babetis unclionem à[an-to,& noflis omuia. vex24.. Vos quod audiifíis ab initio, in vobis maneto, verf. 27. Et vos tmilionem, quam accepifls db illo iu vobis mas uet,& non nece[Je babetis, Wa vic dddonq iude, UT QUIS DOCEAT VOS; fed ut eadem unilio docet vos de omuibus,(9 ut. docuit vos, manete inillo ,, uuctionem habemus, hoc cft, Spiritum promiffionis fandum, fuaviffimum unguentum,— Hac unctio uo5 docet de omuibus, per verbum Prophetarum& Apoftolorum, aperiens nobis cor, illuminans oculos, ut& attendamus Scripturis,& intelligamus illas; non habemus ergo necefle, uz quis nes doceat 5. alia nimirum ratione, quàm unctio nos docet; ja&tans revelationes privatas,& fapientiam quandam non fcriptam, ut zud/io docet de omnibus, ita qui docent, doceant; neccuilibet liceat fapere é7ip à y&gasflay, unciio manet; nam & Spiritus San&us manet, Joh.14:16.& Verbum Donrini;per quod unctio docet, manet, iPeu,1.v.24. dta fano fenfu hoc verbum Jeremiae accipiendum eft, Non negat fore didaexaWw, Da s Q Y € meliore flatu. Cap.IX. Lib. 407 dfidassaAscin ecclefia, donis praecellentes, fapientia claros, agnitione inflructos, non tollit minifterium ecclefiafticum 5 quinimó Chriftus ipfe 4edir alios Paflores, alios Doslores Epli. 4, 11, Scriptura docet, Epifcopum debere effe dasrisiv. 1, Tim. 3»». potentem in dochrina fana. Tit, 1,9. VMlos imprimis bonorandos presbyteros, qui laborant à(py gj d dacxaAie 1, Tim. 4, 17. fine doctoribus ecclefia in ingentem rueret ignorantiam;hzerefes in valefcerent,& zizania in agro Dei crefcerent. Sed hic fenfus eft prophetiae, ut diximus, fub Novo Teftamento obfignandam prophetiam& do&rinam ceeleftem, ut novis Prophetis& Apoftolis non indigeamus,qui dotrinam augeant;prophetiam multiplicent, de novo voluntatem Dei revelent. Non enim docebit adbuc vir proximum, dicendo, Azmfcite Dominuzr,— Ideà& nunc xav ifoxlii impletur promiffio, Ef.$4, 13.£tomnes filii tuj T7"1239 difcipali Domiui, undlio enim, hoc eft, Dominus nos docet, à 39 xeXQ- G' eviue Cà. 2. Cor, 2317. 9.20. Prater Prophetas fuit olim Cazbedra 7Mofrsin qua Scribe[oderunt d Pharifai, Matth. 25, 2,& ante illos, Sacerdotes, Levira, Seniores, judices,| Voluit Deusin Populo fuo efle Cy paffore;,& quidem Iwhov tre Zach, 11, 8. hoc eft, triplicis ordinis; (Figil, Judex, qui pro politia vigilat, Reffendens, hoc eft, Door, qui ad dubia& difficultates refpondet, offerens munus, Sacerdotes& Levitas; Mal.2, 12.) utque federent in /oco, quem elegit Dominus, hoc eft, Hierofolyma. Deut,17,8. Judzis dicuntur coucredita oracula Dei. Rom, 3,3. hoc imprimis de hifce intelligendum Judaeorum, Mal.2 v. 6. Labia Sacerdotis fervabunt fcientiam,& legem requirent. ab ore ejui 5 quia Angelus Domini Zebaot efl, Ad illos, quos Deos dixit, Sermo Dei falus eft Johan. cap. 10, vers. 3f. Clavis cognitionis penes rec vepuxs; fuit, Luc.cap. 11, vers.£2. cum eflet difficilior in lfraéle rei, uquir. ndi erant illi, indicarunt ODU2D 0231 FN. verbum juri, faciendum erat rynnn5y fecundum legem feu inftitutionem 10v"M quam docebant, ftatuta pena mortis inobedientibus, Deut. 17,8- 13. Horum Paftorum officium fuit; docere Populum /egem; praceptum, y judicium ac flatutay monere ac erudire 2, Chron. 19, 8. 9.10, dicere, qua facienda dy fervandaeffeut, Matth. 23,3. etiam legem imponere, fub onere & jugo continere;& pro rerum exigentia, alia decptvew opta, qua poteftate admodum abufi funt, Matth. cap. 23, vers 4. legis figuras& enigmataexplicare,& Mofen xspíorew ACtor. 16, 21, Et bonum fuit talesfuifle;& emu fuit, facultatem docendi, tanta cum feveritate, adunum ordinem, cathedram, locum, certasque perfonas alligatam fuifle. Idfub Novo Teftamento,haut ita debuiteffe, Ibi vir non debuit docere proximum, cagnofcite Dominum, cum feveritate quadam& imperio. Ergo cathedra haec fuit removenda, Paftores hi a£oleudi Zach. 11,8. poteflates hae exuenda Col, 2, 15.& exfcindenda € tentoris Tacob. Mal. 2,12. Non renemur in rebus dubiis adire Hierofolymam, non afcendere Romam, non rogare Levitas, Sacerdotes.— Facultas docendi proximum nulli privaeft, Nullus homo dicere cum autoritate poteft, cogsofcite Dominum; ac fi ipfi foli concefla fit autoritas cognitionem docendialios,| Hoc ipfo, quod olim vir dixit proxitmo, cogn fe Dominum, cum autoritate& obligatione obedientiae& fubjectionis,Populus pec impietatem multorum ex his Docentibus, ab officio fuo aberrantium, idque transgredientium, in magna onera conjectuseft; qua portare debuit; dummodo non pugnarent contra Deum; ubi locum habuit, 41e«eiüapyeiv St u22Nov.. ACtor. cap. 5, vers. 29, vide Matth. cap.:3, vers. 4. Luc,cap. r1, vers, 46 Necellz fuit olim, tales fediffe Do&ores, qui cum auctoritate dicerent, Cogmofcite,| Populus enim Puer erat, duI& cervicis, Pedagogi metu continendus, punc non amplius fumus pueri, fed filii, Te illis 4o8 Deecclefiapoff Chriftum benedictionibus,€9'c.Cap IX. lib.s. illis haut indigemus, Spiritusfiliationis Doer nofter& 4dvocazus eft, Joh, 14, 26,"v310 ZudexZach. 9, 12." $.21. Affirmativa fententize pars ita dicit, Nam omnes illi cognofcent me, Promittit Dominus fc fa&urum, ut cognitio illius inter omnes habitet. Non ergo cathedra illa o« pus amplius, qua cogat& dicat, cognofcite Dominum; nec prophetia opus ulteriore, quia declarat Dominus; illam, que exftat, fufficere, ut omnes cognofcant fe, Conofcere Deumyquem mifit fefum Chriflum, vita aterna eft. Joh.v7, 3. cognitio Domini prze(tat omnibus vi&imis. Hof. cap. 6, vers. 6. Illa promitfa eft in ultimum tempus, Ef. 11, vers, p, Plena erit terra cognitione Domini,ut aque mare tegunt, Dan. 12, 4, I9 77390 Ef. 53, vers, 6, Ererit fides temporis tui po[JelJio falutum, fapientia& crgnitionis,— In illa eloriatio, Jerem. 9, vers, vers. 23. Jn boc glorietur qui gloriatur, YN ym 3t: Cognofcent me, inquit Dominus, Quomodo autem& unde? Filiu: qui in finu meo, Deumyquey item vidit, enarrabit. Joh.cap. 1, vers, 18. que audivit& vidit, zeflabituy| Joh.cap.3, 22. qui illum vidit, vidit Parrem. Joh. 14, vers. 9, Paracletus alius,poftillum venturus, decebit illos omuia, Joh. 14526. EftSpiritus Gia X, vroxasd pen;, qui illuminat oculos mentis ad cognofcendum, qua fit[bes vocationis, Gc. Ephef. 1, 17. 18. effufus ille fecit propbetare filios Gy filias Jo&l, 3, 1. 2.& nofe adv(. omnia. 1. Joh.2 ,20. Chriftus fa&tuseftà Deo /apientia, 1. Cor, 1,30. In myflerio Chrifli omnes tbefatri fapientie:& cognitionis[unt abfionditi. Col, 2, 3. 4. llle iluminavit vitam d incorruptionem per Evangelium, 2, Tim. 1,10. Et hac noffe, eft certe Deum no[fe, d(& turo 7? v8 yaescrérs ipáv, 1. Cor, 2, uz. Chriftus afcenfurus aperuit difcipulorum mentem* ewitva] a5 ondas Luc.24) 45. 4dpollos dicitur fuiffe dipvamós v a]5 Spadpajz ACor, 18, 24. Id eft, cognofcent me, Omnes, inquit, multi non agnofcunt. J/raél non cognofcit, populus meus animum non advertit. Ef, 1,3. Sunt, qui 8 jyxind(un T Oiiy Cem en anyvacd Rom, 1, 28. quibus Chriftus avd'ahor € uoea 1.Cor. 1, 22, Multis tecum eft Evangelium. 2.Cor, 4) 3. 4. Sed omnesilli funt ix T wMAor x,? duicer. ibid, Promiffio autem de heredibus Nov. Teft. loquitur, hos emnes cognituros Dominum, Non eft heres Nov, Teft. qui caret cognitione, Norunt illiomnes 3. Quatenus promta& aperta illis porta intrandi in cognitionem Domini, 3. Quia multi ex illis norunt eximie, 3. Quia omnes noruntex parte,& norunt fumdamentim,& norunt Jefum; in quo omnis notitiaabícondita. Nofcent, inquit, à parvo ad magnum. Sunt in Chrifto magni, columna, Gal. 2, v, 9. 7£eri, perfedli, 1. Cor. 2,6, 14520. Hebr,$, 14.«rwpatixoi, Gal, 6,1. funt& parvi, visio 1, Cor. 3, 1, CO'p2 cao Pf, 8,3. Gpuxei 1. Cor, 3,3. Ommes illi nofcent, parvi notitia parvorum; wagni notitia ma« gnorum. Igitur ut funt parvi& magni, ita erit notitia major& minor, Norunt& femiue, omnes enim eic in Cbrijlo Jefu Gal, 3, 28. confer Joel. 2,28. Ethicnotabiliseft preccllentia Novi Teft. pra veteris, Noverunt& ibi;. fed imperfectius, umbrae& ceremonie fuerunt quafi tegmen, notitiam obfcurans; quamvis& indices corporis, Multi nil noverunt; iu quorum cor velum Mofis jacuit. 2, Cor. 3, 15. De priore populo querela eft. ui cecus, tift fervus meu, Kc. Ef. 42, 19. 20. 21. Non dedit vobis Dominus cor ad cogno[cendum, Deut, 23,4. Denique& hoc addendum, Nofcent me,nom tbeorezica tantüm,fed imprimis practica notitia quae eft falutaris illa, viza ererna dicta Job. 17, 3.& juflificat. Ef. 53.11. Nofient, ut ctedant, ament, obediant, confugianr,& fpem in me collocent. Hac notitia in Novo Teftamento abundat, zfmor euim Dei effufus eff in corda noflra per Spiritum San&uin. Kom.$95. Populus hic eft voluntaria oblatio. Pf. 1105 3. Chriftus fatus eft illis fan&ijicario, 1. Cor. 1, 30. $22. Quin 2 De Ecclefiapoft Chriftum beneditiionilus,€9c.— 409 E$.22. Quinto, Nam cosdon abo pravitates illerum,(i peccatorum illorum non veccrdabor amplius. confer Hebr, 8, 12. Ergo erit àiperis& ceffabit djuxpris&rapanoi;, Ficbr. Cap. 10, 17, 18. Fides remiffionis peccatorum facit notitiam& amorem in Deum abundaIe. conter$, 9, $23, Eximia hzc Novi Teflamenti dona& ingentes glorias, de quibus hactenus, Quies Nov. aliis aliisque phrafibus& formulis Spiritus S. in facrisexpretfit. Nonnunquam illa fub Teftam, promiilione quietis indigitat, ItaServator ipfe venite ad me, Et e90 faciam vos requie[cere. Iüdite jus:tm ieum, cy inveujeta requiem animabus veffris, De hac requie agitur. El. 28, 12. Hac eji requies, date quietem LiJo, d bac tranquiliitas, Palm, 95, vers. 1t. Si intrabunt in requiem meam.— Apoftolus illam dicit x&vavravem 338, ut e ju]litiam dixit dyuajeudlu 3«s, Hibr. cap. 4, vers. 0.. Qr enim intrat in requiem eju,(y ipfe requievit ab operibus[u5 ,ub à propriis Deus, Monet, amud'üswpfp. eiceADeiv eic Gneivlu) vl)«avamauny, ibidem vers. 11, Imo& GGCarizw, loitur relizquitur GCavisuo: populo Dei. Hebr. cap. 4,9. Sabbata enim veteris populi illius umbra fuere. Certe juftificari in Deo, à peccatorum conícientia purgari, Spiritu filiationis perfundi, ab oblationibus vitimzrum& jugo ceremoniarum liberari; audire Evangelium, introduci in Regnum celorum; pace frui, eft uo in veram requiem introduci. Qui hifcecaret, qüiete caret, licet quoad mundum totus B quietus videatur, Hzc eft quies cordis, anima, Spiritus, confcientiz, quies fan&torum, vocatorum, juftihcatorum, Jehofuah in quietem introduxit in terram Canaan. Heb. 4, 8. fed quietem terreftrem, corruptibilem, mutabilem. Hzc quies aeterna eft. Eftetiam X ubi in mundo nulla quies eft5& Binisillius quies coeleftiseft, Ab hac quiete tempus No" vi Teftamenti Sabbatum dicitur, Ef,$6, 2. 58,13. 66,23. :u$.24. Eft& ubi fub nomine circemcifions veniunt. Deut. 30, 6, OD! Ee circumcidet Circamcio, Domiuus cor tuum,(& cor féminis tii nova quadam circumciftone, per purificationetn à confcientia peccati;& afperflonem cordis à confcientia mala,quze fit per mortem Chrifli; & Evangelium remiffionis peccatorum, Col. 2,11. In quo circum.ift eflzs circumciftone qua uin fit manu, vers, 13. condonans vobis omnes lapfus,& delens, qued contra voserat cbirographum, exuens principatus G poteflates, vers, 14. Phil.3; 2. Nos enim fzzmus& eon, qui Ie et Spiritu Deo fervimus,& gloriamur in Cbriflo Jefu,& non iu carue confidimut, Rom, 2,29. -s brun napdias, 69 mvsdjuut y V edunt, E$. 25. Imó& fatiezatis, irrigationa, plenitudims. PÍ.90, 4.[atia uos mané gratia 14a, Satetas, inrit: Pal. 103, 5. aui fatiat bono maxillam tuam, Pí. 16,11, Facies ine cognofcere iter vita, fatie- gro» plenitatem gaudiorum. Matth. 5,6. ew(gi xopactáv?). 1.Cor. 4,8. nd ztxoperutroi cce, Jer. í 31,14. irrigabo animam[acerdotum pinguediue, y populus meus 3y 2171 M D7W:. vers. 26. Satiavi, feci abundare, animam fefJam, Gy omnem animam anxiam,'"W?2 implevi, Píal. 36,9, TY irriguierunt opimitate domus tua ,abundabunteà Ef. 58, 11.& er 171123 ut bortas irrísuis, confer Jerem. 31,12. Deut, 29, 19. ad addendum irriguam fitienti, Pf. 23, VerS,$.. 1113 012 calix meus abundantia, vers, 1, YOPIN 922; Pfalm, 66, vers, 12. » Pm uvm gy edaxifli uos ad fatietatem. Col. 2, v.10,«gj tes 6v ausi eemAnpojuirot p Eph. 4, 1c. /ffceudit. fuper omnes culos, ut omnia impleat. Ephef. 3:19. ira eunpoDire eis «dy Dp? 9$. Ephef r, 23. Q' mAipum To couv v uc: mpAnpepitva, $.26. Imó& novitatis, 2Cor. 4,17. Si quisin Chrifto xapyn wvíciz, vetera tranfrerunt, Novitas, id 96yors xad.(&. mav(a. Rom,cap.7, vers, 6. u£ Jerviamus nz5 in novitate Spiritus,& non in. vetuftate litere Galat, 6,14... In Chrifto Jefa neque circzincifio quid valet, neque : s 20€» d 7 graputium, fed nova creatura, Ephef. 25 vers, 1$. iva. vec dio xíen&» iam]. eie tra apri ££f dibpu "Vertas$c grátia, ajefleaia, 410 De Ecclefia poft Chriftum benedictionibus, dvgpezov, Matth.26: 29. Cum bibam illud vobiscum novum in veguo Patris inti, Matth, 9: vers, 17. Non infundunt vinum novum in utres veteres. 1nCor.5:7. Expurgate vetus fermentum, ut fitis nova ma[fa.. Joh. 13: 34« Praceptum novum do vobis. confer t. Joh. 2: 7.8, Apoc.z2i:1. F. idi novum celum dj novam tcrram, vers,$,. Et dixit fedens in throno, ecce mova cama facio, Ef, 66: 32, calum novum Qj terram novam ego facio, notatur novus ecclefiz flatis in comparatione proxime praeteriti; videlicet liber à lege fervitutis& dominatione hominum, Apoc.3:12. Neva Jerufalem, qua defcendit à Deo teo à calo, confer Apoc, 21:vers. 2. Canimus nunc UI CU Cautitun novum, PÍ. 33: Vers. 3. 4013. 4. 96: 1. 98: 144:9. 14911. Ef. 42:10. novumgaudium ob nova beneficia confitemur, Datum eftuomeu novum. Apoc. 2:17. confer Ef, 62:2, Er vocabitur tibi nomen novumquod os Dom'niexprinet, Imo& adhuc celos novo:, Gc terram novam[ecundism promilJun eju ex/lectamus. 2. Petr, 3:13. $.27. Imo& veritas d gratie, Joh. 1:14. Habitavit in nobz plents gratia dj verita£P, vers. 16. e plenitudine ejus accepimus gratiam progratia, vers, Gratia( veritas per Jefum Chriftum exflitit,. Joh. 4: vers.23. Adorabunt Patrem in Spiritu& veritate, confer vers, 24. Joh. 8: vers, 32. Et cozmoftetts veritatem,(y veritas liberavit vos, Joh.14: 17. 15:26, 16: 13. G. eieüpz 0e a^sSeiat, Joh.cap.17:17. Ssndlifica ios in veritate, Sermo suus veritas cfl, confer vers. vers. 19. Gal. 2:5, 4 veritas Evangelii maneat, confer vers. 14. Gal. 3:vers, 1. v4 eAnberz uh relnoea, confer;:7, Ephef. 1:13. audiviflis ferimouem veritatis, Col. 1:5. Jem, quam ante andivifiis in[ermone veritatis Evangelii, 1, Tim.cap. 3: vers, 1$. Eccleffaefl eG we) idpajoux dAsleiac, confer v, Petr. cap. 1: Vers. 22. 2, Petr, 1: Vers, 12. ég»ecypópus 5v T8 aapson dAsóez, De gratia vide Tit.2: vers. 11, Iuxit à yaen» owriesG.. 2. lim.1; 9. I0. X4, darstoDerv*) uv df. v Vn. paverze Servatoris noflri Jefu. confer Gal. 1:6. 5:4- Ephef.1: 6. in laudem gloria i5 yaecr(O- ao, à d Ue neATITRV WAaG Cy T syacsuNow. Rom. 6: vers, 14. Non eflis fub leoe, féd füb gratia, Kom.g: 2. eis Th uen TauThe y Ov V tgunapSo, Hebr, 13 1y. 9. B.num efl gratia coufirinari cor, nzn cibis, Hebr. 4: 16. acudaun cin parrbejia ad rbroumiü gratie, Ef. 55:4. langam vobis fadi eteruum, gratias Davidis permameutes, 1, Petr, 1; Vers. 10, 0i GÀ Us eic DjAa? aT G- appo wr sd(v T S6. $.28. Etiam ijolezia fublimé laudatur, Gal. 4:5. ef qui erant fab legem redimeret, joa lo jii av oA Co uy, Rom.9:16. accepiflis Spiritum w25so125 Jot, 1: 12. ni autem acceperunt illum, dedit illis poteflatem vixza. 9:8 Apt. Gal.ai6. 6r 5$gs oi, Fueranc& lfiaclita Filii, fed ita filiuut& fervi, ferviliter habiti. peedagogo fubjecti, Nunc ita fumus filii; ut non amplius(imus fervi; fed plenà libertate filiorum fruimur, Jgittr non amplius es fervus, fed filiu, Sl autem filius, etiam beres Dei per Cbrillum, Gal. 4:7. Sl filii, etiam baredes, baredes quidem Dei, coberedes autem Chrifli. Rom. 8:17. Et dixi; quomodo ponam join filiis, Pater ni, vocabisme, Jerem. 3: 19. Ducemini, Filii Dei vivi, Hof. 2:1. Hifilii manent iu fecuium. Serviautem illi 222 manujerant iu domo iun feculum, Joh. 8:531. Nam aut? ferviture tranfierunt in libertatem,& lic€ fervis extiterunt mere filii; aut ferviturem illam perdité amantes, in aeternam pariter fervitutem immerfi,& à domo ejc&i,& à fidelibus in perpetuum feparati funt, in quibus plene impletum, quod Scripzara diit, eji«e ancillam& filium ejus, non enim bereditabit filius ancille cum jilio libere, Gal, 4: 3c. $.29. Etiam esieramie con[ammatio, Hebr. 10:14, Umi oblatione rereAetone conjetm[ *AX8600016, DU...... gavit in perpetuum eos, qui[anSlificantur, Hebr. 11: 40. Deo de nobis melius quid providenP? 4 qae p 72RTETETT JàN cicius ur ue Jine uobis. confimimareutur 5 Patres in gloriam iutigC^ 4 0^— IE o Lm X— 0-—-———. Lal — L4 T en a MR n €5' meliore flatu. Cap.TX. lib: 4M introduai, olim fine filiis confammati funt; quos reliquerunt in terra fub jugo& chirographo,nunc non fine nobis confummati funt, Hebr, 12:22.23..«dcceffifl firitibus 1florum. confumnratorum, Sub lege hzc non fuit vexeionie, Hebr.7: 11, ei dp wv TUA EiQUI$ 2 P Aeurrptiie ieppumn: Ll). verf.19, div 99 ieAeioeer 6 vén(Q, Hebr.cap.s. vers.9. dowa G Jacrificia non potuerunt à? cvveiduaw rever, fecundam confcientiam con[ummare, Hebr. C3p.1O, Vers, I. Lex sudore d'vava| 92; yocp xopSpoue csAeea, InChrifto autem exftitit, lilo enim per pafJiones confummato, Hebr. cap 2. verf. 10.$19. 7:28. Luc.13: V. 32« non poiuerunt non& ii; pro quibus paflus erat, confummari, Confammrati dicimur,non quoad z/orie pojfesj*louem, cujus hic tantüm primitias habemus; neque quoad regenerationem; cottidie enim in multis offendimus omnes; Jac.;: 2. neque quoad doua fan&orum, DE in quibus multipliciter deficimus 5. fed quoad confcientiam,& juris pleniffimi titulum, Confummatam habemus confcientiam, Dai reconciliari, peccati expiati,lytri foluti, pacis fa&,non poffumus cogi flare procul, ferre jugum, fcribere Chirographum. Confummati fumus titulo juftitize adducte, Spiritus filiationis effufi, libertatis addu&e,confummati& in foro Dei,& in foro confcientiz. Nzla nobis fupereft condemnatio, Rom.$: v.1. nihil pro peccatis noftris debetur, ultimus quadrans folutus. Et haceft noftra confummartio, unde& awor Dei in nobis reve eoa] 1 Joh.2:5. confer 1 Joh.4: 17. In bocconfutTU mata eji dilcélio nobifcum, ut parrbefiam babeamus in die iudicii. Ya tamen con[zmmati adhuc cum Paulo dicere neceffe habemus, Phil.3: 12.£ 9v idw£A aCor à sd verha; dioxa 5 ei xg) xa(Aa Go, 69 d Xy naTiAipOwm Guo(gU nei v 1us8,( expectamus, ut veuiat Q ctPe Aety, GC v6 6 pipus xa(zpynts. 1 Cor, 13: 10. Z$.30. Dicimur etiam neminem fecundiem carnem amplius cognofcere 2, Cor.$:16. 1deó à E punc nos neminem üdeylo x? eaoxa, Olim, qui carnalia obibar munera, fervabat legem n praecepti carnalis, carnem habebat circumcifam, nofcebatur pro cive politiae,& herede terrae Canaan, pignoris à Deo dati; nec excludi à communione altaris poterat. Nunc neminem fécundian carnem& carnalia inftituta,& carnalia munera novimus, eftimamus, accipimus. Qui non invocat nomen Dei, qui non credit in Chriftum crucifixum& refufcitatum, illum non novimus, non admittimus, non pro fratre& haerede Dei habemus. Imó etiam(i Chriftum cognovimus olim fecundum carnem, miniftrum circumcifionis Romi, y.8. fa&um füb legem, etiam carnalem illam Gal.4: 4. id ad tempus tantüm fuit, quinimo vv nunc non amplius cogn fcimus talem fed liberum àlege, juftificatum Spiritu 2Cor.5, vers.16, confer Phil.3:3. sx à sapxl semeizóres, $11, Tempus Novi Teftamenti ut Sabbatum, ita& Feflum vocatur. 1Cor.$: 7.8. Pa- renpamo. [cha uoffrum. pro nobis machatim eft, Igitur feflum agamus in azymi finceritatis(y veritatis vi Yeltum, Píala18:27. Fiucite Feflum funibus ufque ad cornua altaris. Omnia veterum fefta, Sabba- Fefum dici» ta,novilunia, hujus zeterni& perpetui Fefti;cujus initium in terra,confummatio in ccelo, umbra fuerunt, Col.z: 14.17. vide Efa.é6:23. Et erit à noviluuio in uovilunium,(y é Sabbato in Sabbatum veniet ousuts caro ad adoraudum, Zachar4: 16. Affceudent. ad. agendum feum tabernaculorum, Et erit, quinon afzendet, uon erit fuper illos pluvia, Quomodo vetera Fefta olim meliora hac tempora adumbiárunt, vide lib.IT, cap. x 1.$.92- 101. $.32. Idem dicitur xaupzc dicpSuesus, Hebr.9: 10, Amis beneplaciti Domini Ef. 61: 2, Alia illius kaigés eoappe( del, pip(wrreia: 2 Corinth.6:2. In id conveniunt infignia hac Pro- enar& phetarum dita. Mlifericordiis magnis colligam te.. Gratia feculi miferabor tui, Gratia mea" non recedet, Teflamentum pacis meum non vacillabit. Subila fleri i5,&c. Efa.5 4:1- 10. Mifit ue Dominis ad obligaudum fracios corde, ad praconiaudum vinctis libertatem, captivis fff a Ollttiis Sacramenta N.T. Vita hesredum N,Teft. 412«De ecclefta poft.(orifeum beneditionibus, omuimodam apertiouemy&c, E(a,61: 1.2.3. Confolamini,confolamini populum meumyloquimini ad cor Lierujalem,&c. Efa.qo: v, 2.. Gaude filia Zion, In fanguine faderis tui dimifi vin&los 1u0:, Revertünini ad arcem vindli exfpedlationis,&c. Zach.9: 11,12. confer Dan, 9. v.24. Nunc decet laudare& u«ya2uvew. cum Davide& Pfalm,32, y.1,2.3, Pfalm.103.v.1.2.&c. cum Maria', Luc. 46--55, cum Zach, Luc. 1: 68-- 79. cum Simeone Luc.2:29-- 32. cum Paulo Ephef,1: 3--1$.. 3:14.--21. G dicere ex Hebr, 12: 22, port Uu Xia op, &c.&&Joh.g: 16, Sic Deus dilexit mundum,&c,& ex Apoc.$:o.10A2. Diguus eil agnis, Kc. $.33. Habet& Novum Teftamentum fua fymbola, figilla,& facramenta; panca pro multis, faclu facillima, intelle&u auguflilJfima, frguifiatione praflautisfima, ob[ervatione cafliffima, ficut efl Baptifoi Sacramentum, d celebratio corporis& fanguinis Domini, ut pulchre Auguftinus, de illis'egimus fuper cap.v. hifce falus parta obfignatur,libertas confirmatur, juftizia Dei illuftratur, confcientia magis magifque confümmatur, recordatio Domini noftri renovatur;& qua pro nobis egit; annunciatur, $.34. Et quamvis non fimus fab leze, fed gratia.Rom.6: 14. Imo per legem legi mortai Gal: 10. confer Rom,z: 6, Numcvero aboliti fumus à lege, morti inillo, cui detinebamur,vamen nemo noftrum eft dv(Q- 9:4; fed fumus tvrouor zie, 1Cor.9: at. Gratia Dei falusavis, que illuxit omnibus bominibus, erudit nos., ut abnegata impietate& mundanis couciy ifcentür, fabri& jufle,& pié vivamus in boc feculo, Tit,2:y12.. conditi fumus in Chriflo jefü in operibus bouis, qua ante praparavit Deus, ut iu ills ambularemus. Ephef.2. v. 10, Decet nos fedulos elle 3v d2daie dvacpoguie Q. eósGeiaus, 2 Petr.3: 11. vec vivere nobi ipfis, fel illi 4i pro nobis mortis eJl,& refurrexit, 2Cot.5:15, Fecit nos Chriftus liberos, fedà peccato, àcondemnatione, àlege oneris, non autem liberos v» dixaisóon, juffit abje&to jugo veteri tollere fuum Matth.11:28.29.30.. Igitur /iberati à peccato 5 fervi autem facii Deo, frustum babeamus ei xy1a5uv Rom.6:22,. Praeceptum novum do vobrsinquit Chriftus, st ametis vos invicem. Joh. 14: 34, Hoc efl preceptum meum, iva dyazArs aM, Joh.tg. vers,12. confer 1 Joh.2:5.6 7.8. Si legem perjicitis regiam, fecumdizim Scripturam, amabi proximum tuum, ficur te ipfum, bene facitis Jacob.2:8.. Sic loquimini& Jic facite, ut per legem libertatis futtrri judicari. Jacob.2: 12,. Fides enim, ift opera babeat, mortua eff fecumdiam[e ipfa, Jacob.a:Y7.. In Chriflo Jeft neque circumeifio quid valet, neque praputium y fed fides per charitatem operofa, Galat. 4. v'.6. $.3«.. Vitam haredis Novi Teftamenti egregié depingit Paulus Galat.2; 20. Chriflo fum concracifixus.. Vivo antem, non amplius ezoyvivit autein iu me Chriflus. Qvod autem nunc vivo in carnejin fide vivo Filij Dei.Rom.14:7.8.9.. Nemonoflrim fibi ipf vicit,& neno fibi ipffinoritur, Sive igitur vivamus, Dounno vivamus; ffve moriamur, Domino moriamur,&C. Juppeditate in fide veflya virtutem; iu virtute copuitionbur in cognitione continentiam j. in cue Lia patientiam s in patientia pietatem 5. in pietate fraternum amorem; in fraterno amore dileGionem, 2 Petr. i:$-- 8. $. 36. Ut autem Paulus queritur, u£ ne fé extolleret excedentiá revelationum, datum fibi in carue vermem, Angelum Satana, x Corinth.cap. 12, vers, 7,&c, ita& de omnibus hzredibus Novi Teftamenti dicere poffumus; ne magnitudine divinorum beneficiorum moti incipiant füperbire, autillis ad carnis indulgentiam abuti, datum omnibus incarne vermem, Ita voco peccatum in illis babitane, infirmivatem illis adjacentem,& ql sireercoafor npriay Hebr.a2. vers.t,& multiplicem /uc£am quam fennunt cottidie. Rom.iz; 14423. unde& Paulus, tot benedi&ionibus cumulatus fpiritualibus, exclamat, . Mijer p P €9 meliore fatu. Cap.TX. lib.s. 4U Mifer ego boo Rom.7:24, Et fan&i omnes dum funt in hoc cu] ewatun: Bapdpfpoi 2 Cor: 4, In quotamen ita funt,& agunt,utnon glorientur tantüm£n fe glorie Dei; fed in ipfis infirmitat:bus, contenti grazia Chrifti, cujus dvrauu; in ipforum a&erera TOS]. 1 Cor.12:5,& in omnibus affi-Honibus y fcientes,qtad afftilio patientiam operatur, patientia expertentiam, experieutia Jem, es verà non pudefacit, Rom, y; 3.4.5. interea optantes draUa] X, 0 zie d eina), Phila; 2 3, $37. Magne igitur, ut concludam, funt benedictiones fpirituales Novi Teftramenti, attamen non funt fecundàm mundum; nec ditati illis, femper ditati funt in mundo; quinimó iguobilibus nindi, pauperibus, nibil exiffentibus, maxima in his pars. 1 Corinth.t, V26,27.$8. Quid fuerunt Apoftoli o Sdampor qu nócpa, qutopol df aeieróv, di rtrere, ai mipao, Aadtgs py, dYoucuNoois xoTiév Tec, p a Cdp Soi xis idiauc japris Bae pnaspSpoi, atixa S spat, "avrov 7&4xw42 YCOr.4: 9-- 1).& tamen prz omnibus aliis benedi&ti fuere in Chrifto. Illis diffofitim regnum s ili adhibiti menfa Chrifli in vegno ejus; ii collocati in tbrons ad jedicandum,Luc,2: 29. jo. lgiturne putemuscarere hifce Novi Teftamenti benedi&ionibus» qui carent externis mundi, Sub fordida& humillima fpecie hominis, abícondita [:epé eft gloriofiffima communio Chrifti& beneficiorum ejus, Glorietur fortis in fortitudine, dives in divitiis, apiens in fapientia; nosgloriamur in uno& folo Jefu, qui faCus eji nobis a Deo fapieutia, jujiitia,& Jaudlificatio, d redemtio, YCor.1. v.30. Hzc eft melior pars, qua nou anferetur à nobis Luc, 10; 42. wu S Aaguparyur) ei aperi; refpondebat Stilpo Megaren(is Demetrio roganti, numquid, cum urbs caperetur, amififfet. Id dicit Plutarchus de educatione. Z£iurnpóregy domizesew, Nos à Spiritu do&i ita potius, Queis nos[eparabit ab amcre Chrifli,& à communione fanctarum benedi&ionum ejus? Per* Juafis.[ums quod. neque mors, neque vita, neque Angeli, ueque Principatus, ueque potentia, neque prafentia, ueque futura, ueque altitudo, neque profunditas, neque illa alia ereatura, pozerit nos feparare à dilectione Dei, qua in Chriffo e[u Domino uoffro. Rom 8. vers.34.38.39. Ne igitur fo/liciti fimus,& vupCatuusSa RÀ ma Luc.re: vers,41, qui filii fui uon pepercit, fed pro ncbis omuibus tradidit illum, quomodo nou d«um ipfó omnia uobis donabit? Rom.cap.8. vers.32. Quarauni primo veguum Dei.(j jujflitiam ejus, dy omnia alia adden£ur nobis. Matth, cap.6, vers.33. Ne nos moveat 5 uíexuva. QU ajav(O- u(u, xg] emn G0 e^«Gv, ut humilius de fpiritualibus Jefu Chrifti beneficiis fentiamus, In Chrifto beati funt pauperes, Ingeutes, nan[ueti, efurientes&. fitientes. Matth, cap.s, vers.3--6. Dicamus igicur€ Pfalm6: 5. 6. Tebova efl portio ferculi mei,& calix meus, Kc, Funes mibi ceciderat in amni,&c.. Laudabo Dominum, qi confulnie mibi, Palm. 3, v.3.. Jebova Paflor mes, ucn defütuar ulla ve, Pfalm.73. v.23,. Tenes me. in mauu dextra mea, 1n confilio 140 ducis me,& poflea in gloviam aj[umes me,/ Deo autem pacis qui à mortnis eduxit Pafforem ovii magnum illum, in fanguine Teflamenti aterui, Dominum noftrum Jefum, it laus& glo» ria fempiterna in feculorum fecula, /mf 3 CaBenedictiones N, Teft non fant fe. cundüm inüadum. Chriftus ecdlctix Hzres, Dominus, Caput, De Regimnine Ecclefia, Cap.X. lib.s: Caput Decimum. De Regimine Ecclefix Novi Teftamenti, boc eff, de illis, quos in illa dedit ChriftusDu&ores& Antiftites. $17 Cclefiz, quam Jefus Chriftus, magn Deus& Servator Tit.cap.2. verf13.$roprio fanguine acquifrvit, A&or.20:,28. quam pet Apefítolos& Judais& gentibus colligeie coepit, quam tor Ípiritualibus benedi&ionibus perfudit, ut idem unicus eft Redemtor,Sacerdos,Mediator; ita& Rex, Heres, Domin, Caput, $. 2. Rex. A Pilato rogatus, Num Rex es Tut, refpondit, Ti dicis, Egoad id natu fin S ceni iu nimdum. Joh. cap.18. verf. 37. Dijj.füit mibi Pater regnum. Luca. v.29. confer Luc.i: v. 32. 33. Eft Rex Regum, 1 Timoth. 6: 14. Judai dicebant. Non babemus Regein nifi Cafarei Joh: 1$. ecclefia non habet Regem, nift Jefum Chriftum, ut autem Regnum. ejus ion efl ex boc mundo. Johag. verf.36. neque adeó ipfe eft Rex ex hoc mundo, ita poteft ferre& fert, quamdiu mundus eft, Reges de hoc mundo; pro quibus & ecclefia soc) deícerc 1 Tim.z:1,2, quibus Gserzoss)) Rom. 13: 1. qui& ipfi funt fa&i Domiui nojivi,& Chrifli ejus. Apoc. 11:15. Ecclefie Nutricii& Natrices. Efa. cap. 49, Ycts.23. $.2. Heres, Pofuit illum Deus beredem omnim. Hebr.1:2,. Dabogentes bareditatem zuam, d po[Jesjtonem tuam fines terra, Píalaa: 8. fenes mibi ceciderunt in amante, Etiam bareditas decora mibi. Pfalm,16: 6. Surge Dens. Sudica terram y nam tu bareditabu in omibus geutibus, Pfalm.82:8. Eftnatura heres; quia Filius unigenitus: eft acquifito jure haeres; quia Filia; per paffiones in fecula confummatus, Hebr.7: 28. Eft hares, ut abalienati à Deo& vita ejus, fiant ipfius P030 peculium& afrámoi; ut& ipfi illius fant cebaredes, ovysuhngerónei ARIS. Rom.8:17. $.4. Dominus, ut omnis lingtta conjiteatur quod Dominus eft Jefus Chriflus, in gloriam Dei Patris, Phil;z. vers. qi. Dominu d Chrifum illum Deus fecit, A&or. 2:36. Mortuus eff, c; refurreit, QJ revixit, at mortuts y vivis dominetur. Rom.14: 9. Nobis uuus Dominus Jefu: Chriflus, per quem omuia, Gg nos per illum, 1Corinth,8, vers.6. xVexQ-?. sveusvórran iTin.6:1j. $.5. Caput. Et ipfum dedit Caput[uper oumia Ecclefre. Ephef. i, verf, 22, 86 ow à e9223, 5 41g 6i Ephef.4: 15. xg) UO; Éory 3 xepaAà Cola:18. xepaAn mone apysie xd) Sese zia. Colofl.a:10. confer verf.19.€ parar ho«gab, Omne caput refpectum habet ad corpus, Vdeà Gc ecclefia, cujus Chriftus cap; illius corpas dicitur ,3 74:81 Q cua aud Ephef1:2j. Et ille eff caput corporis ecclefie, Coloff, 1: 18. confer. verf, 24. Pro cerpere ejus, quod cfl ecclefra, 1 Corinth 1:: vers.27.. Vos verà eflis corpus Chrifli,«42 af&n. pigut, ut igirur caput fe habet ad corpus,& corpus ad caput, ita Chriftus fe habet ad ecclefiam, & ecclefia ad Chriium. Idoftendere operae pretium. 1. Caput eft primum& nobiliffimum in corpore. Chriftus eft primus in ecclefia, major omnibus; dpyà ayeréGx Ge, o any cpureior, Colofl.. v.18. caput ouis principatus&y poteflatis, Col.2; verfio, Omnis poteftas, que fuit olim,& nunc eft, infra Chrilum eft, 2. E capite corpus quafi enatum eft, per varias, jun&turas, partes, commifluras, compages conjun&tum& compactum, Ecclcfia$ Chrifto enatacít; qui radix illius, Efa.1i: 10, Ex illo habet effe,& vivere,& omnia, ^YcCE -— | De Regimine Ecclefia. Cap. X. Lib.s, 41$ omnia, Ex ipfo oimue corpus coaptatum dy coagmentatum, per omnem commiffuram fuppeditationis augnrentum corporis facit, Ephefcap.4.verf16. confer Colz. vers.19, 3. Caput & corpus funt sun quid; neque enim caput eft bomo, nec corpus, fed caput& corpus conjun&ta conftituunt perfe&um quid. Chriftus non eft Redemtor fine ecclefia, Nec ecclefia d&izimos fine Chrifto. 4, In corpore eft caput sam,& caput non habet nifi corpus sim, Non eft ni(i mus Mediator Chriftus; nec eft, nifi sna fancta catholica ecclefia.$. Caput eft fedesperfedionis. Anima in illo habitat, nam ubi cogitat, ibi fine dubio eft, In Chrito habitat edv G' eA£poua, Col.1:19. 6. E capite communicatur corpori:€ Chrifto gratia in nosredundant, Ex illu: plenirudiue omnes accepimus. Joh.tv.16. aj$e& dod e emonppS iei, Col.2,00. 7. Caputeft gloria& decus corporis, Chriftus eccic(ize, Luc.2,32. 8. Caput& corpus funt de una maffa carnea, Et qui Jansfificat,& qui[anclificantur[unt omues ex uno, Hebr, 2:11, 9. Caput curat corpus& illi profpicit. Chriftusecclefie, 2 Petr, vers3, 10. Caput ducatum gerit in corpore. Chriftus in ecclefia. 11, Caput omnia membra pariter amat& fovet 5& nobiliora,& ignobiliora. Chriftus omnes fuos; non eft apud ipfum«epesozsAnlia, 12. Incommoda corporis fentit caput. Incommoda Ecclefiz, Chrifti funt. Col.,24.. A&or.9,4. Zach.z: y.12.13, Caput& corpus ar&tiffiméunita funt. Chriftus ab ecclefia feparari non poteft; nec ecclefia à Chrifto. Rom 8,35. Non eft integrum corpus fublatocapite; nec caput fublato corpore. Ita nec Chriftus integer effec, ft deficeret ecclefia, 14. Sine pede, brachio poteft quis vivere, non fine capite, Sine Chrifto capite nulla nobis vita, nulla falus, 15. Caput Gis uia«m euuza se, Si ruant, erigit, Si deficiant, confirmat, Ita Chriftus in ecclefia, Hebr. 4,15. $.6. Chriftus dicitur datus ecclefie caput,& quidem poft refzerreSionem à mortuis 5 Quomodo felfiouem in dextra, in fuperceleflibus,& fabjeZi;nem ourninm[nb pedibus ejus. Ephef cap,1, detus eapure verf, 20.21, 22, Licet igitur Chriftus£eri& bodie frr idem, Hebr. 13,vers,8. caputque omnium, tamen poft paífionem& in gloriam introitum illuftriore modo eft caput omnium, Eft fadus Domiuus( Chrius: A&ors,vers.37. ita& caput. Per refurreclionem é mortuis demonfiratus efl Filius Dei. Rom.1,4. Perexaltationem ad dextram Dei demonftratus eft caput ecclefie Dei. Per effufionem Spiritus Sanctus, eft m&us Rex in monze fanslo Dei. Pfalm,:,5. Erat herisapat, jore Sponlionis; nunc caput eft, jure farisfa&ionis, Erat heri caput Jzd.eertin tantum, Gentes erant frne illo, Ephef.2,12. Nunc eft, ut Deui, Rom.3,29. ita& caput Jad.soram& Gentium. Erat heri caput ecclefiae, quam fubjecerat. Auzelis Hebr.z,g, A&or.z,5;.& Legtslatoribus! Genef.45,vers.to. qui Dii dicli faut, Joh.io,vers.35. Nunc capet eft folus ,exutis omnibus illis apyaji GC Euniar, Col.2,15. Erat heri caput, quicapat fuum depreílurus erat, Nuncexftitit caput elato capite in perpetuum, E torrente in via bibet; ideo efferet caput. Pfalm.nio,6,. Eft nunc caput, contrito omni alio capite. I/zd conteret tibi capnt, Genef.5, verf.16, Fadus eft n5 UNT i caput anguli, Palm 118,22. Caput datus eft S«dvSpos G-, qua 3«, fa&us, demonftratus, quod erat 5 qua dvgpu Q fadus, quod nondum fuerat, Non nunc eft amplius/érvas, Ef.4.9,6. nam eft in caput datus; omuisque i£ucia ili data Matth, rers. 1f, ue Unum& unicum hoc ecclefize caput fecit omnia,quae fieri debebant eit todo» yes capi, gà GG sud] Ge durd. Ephef.4,12.. ut id fieret méAerov,& iu ipfà cre[ieret eis uirgo nias is ro tee 69 eApupar O dvré. Ephef 4,vers.13.15. Et quià non eft inae anas 9 v0 ze» epu 1 Cor.14,33. ut in corpore fuo, ecclefia, dum in terris militat, o;uia ferens Ut Hu 416 De Regimine ecclefa, Cap.X. Lib.s. cà x? rif Y Coran dedit& pofuitinilla, qui Jezatione fungerentur pro ipfo,& sontuciarent Chrilus:, qui cl à Uvris v dizi adinonentes omnei bominem,& docentes cumem bomiicim in omni fapientia, ne frflerent. omnem baminem perfedium in Chriflo Feu Coloff.1,28.29. dicentes,$mig aie s eypssCeosulu, 2 Cor.q, 20, Quales Legati omnino necelfarii fuerunt, Fides eff ex aneita, Quomodo crederent. de quo. n:n audiverunt? quomodo andircnt fiue pradicante? quond predicaffent ,| uifí mifi effzut? Rom. 10: v.14.15. Igitur ut audirent ccr gon y debuerunt venire xnpóssorzes, ut venirent sapécsorreo, debuerunt à Chrifto mitti, inftitui,& ur venirent juberi, Imó tales»»posserrss manere, quamdiu manebunt i dxs(Mrs, Quamdiu enim funt; qui audiant, decens eft, ut fint, qui praedicent, Mul&$.8. De hisLegatisica Scriptura, 4d) auri:(d'oxs(oc pop Poegóhut, Té: 7) ayofpivarii, C,$45(0253: g di,(oc^ coipityaz 4d) didasxaA ue, Ephef.4, Vers 11. 4di 55 op 6heG ilustra Su xAnCI., apuy WTtg iue, d''üTiQ mypoipi(me, TeiGY didaszdAec, VTe dudpaz, 6 yes a iauaTuv 4 dvriNie: y nucsprhcet y yir yAwmesuy, p TOyTtG Toe cuj pa marref ayoda.) 5 qà TárTes did'asuaAo; ph márTés d'uudjet;;&c, 1 Cor, 12; Y. 28. 29. 30. Minifeti f.9. Chriftus dedit, Deus pofuit imb& Spiritu San&u prfuit, AGor, cap. 20: Pidii-Sid! vers, 28, Adcó non eft inventum humanum fed opus Dei, fuiile Apoftolos, PropheChudus tas, Evangeliftas,& etiamnum effe Paftores& Do&ores; neque funt illi zr3pozivaj Spiritus.— use, Quia Chriftus dedit; Deus pofuit, ideó ex equo fe Paulus dicit.aeie«0 d'exe, Üne dicono e d u)ov 21g 8 dTogoAev,&v13;£d'oxs,inquit.lta& de Chrijflo ipfo dicitur Ef.49. vers, 6,(DD dy dedi te in lucem geutium. Ephef, cap.1: vers 22.& illum£s dedit caput, AGor. cap.q: Vers. 12. non eft aliud nomen, G. ddépfpoy datum in bominibus, in quo decet falvarinzs, confer A&oras: vers.20. Pofi hac£d'oxs vexrds dedit judices ufque ad Siuuelem,& verf. at, Poflularumt Regem,& wx dedit illis Dius Saulum. Yta& Mofes dicitur dedij legem,& circumcifirem. Joh.7:v.12.22.. Dedit Apoftolos, Prophetas,&c. cft, inflituit, ordinavit, juffit cile, qui Apoftolatu, l'oztoratu, Paftoratu fungerentur, Imo i2«G pofuit. 1ta& de Chriflo ov&Smce yhnporipor cavra» Hebr. cap. 1: vers.2. véSer kd ce ei; pa; iv AGor. cap.13: vers.47. Ecce 7i9wuu pouo in Zion lapidem, Y Petr.cap.2. vers. 6. lta& de Abraamo, Patrem multarum gentann. versa ov. pofui te, Rom.cap.4: vers.17. 1n eundem fenfum dicitur, 1 Theflal, cap.€: vers, 9. v»&3«. nou. pofuit no Deus ad iram, fed ad aiquiftienem falutis,& xPetr. cap. 2; vers. 6. qui cfjéndunt in jJermoue, immorigeri»€ic 8 xd ivinrav. ad quod(5 pofiti[unt.. Et alibi Johan. cap. 15. vas 16. Ego elezi vot, qd) One pae( pofiti vos, ut vos eati, QU fruclam feratis, Paulus de fc 1 imoth. cap. 2: vers.[n quod, umapróezor, trtolo iya, pofitus fum eco Praco( AApeffs lus. confer 2 Tim. cap. 1: vers.t1,& 1 Tim.cap.r:vers.2.. Dominis jilelemi me repttavit, SiQ- e dfexerias, Etiam ita notatur Dei inftitutio& ordinatio. Nec tantum, fed& innuitur, Deum illos, quos dedit& pofuit, ad tanta muniaaptosfecille, Qui y izdsoety aptos fecu no Minillros Novi Teflamenti, 2 Cor.cap. 3: vors, 6,"dd bcenim quis ixavoe 1 Corinth, cap. 2: verf. 16. 8 ixoavóvse ápav 6n(90 60, 2 Cor. cap, 3: vers.j. Quos Deus pofuit& dedit olim, imó quos adhuc dat& ponit Paftores& Do&ores Ecclefize fuas, illos aptos facit muneribus fuis, uz(int ixarol xà) irtgs; dida tai, 2"V imoth, cap.2: verf, 2, Quibus dat Jfexoriar, illis& dat zaeisua(s. dapur o» pavigoete GO arviiual e poc G cuupipor, 1 Cor. cap.12: verf. 7. gratia Dei, ptr quam[unt quod[unt, non eft in illis xe, 1 Cor. 15; verf. 10, Supereft, ut videamus, quan ——£l. De"Regimine Ecclefis. Cap.X. Lib. 417 quando& quomodo dederit Chriftus tot minifteria. De Apoftolis clarum, quod illos idus ig] 15s, fed non ita de paftoribus& doctoribus, ubi legimus, Chriftum inftituilfe, ut, praeter Apof[lolos, Evangeliftas, Prophetas, effent in ecclefia paftores& do&ores, presbyteri; epifcopi; diaconi? Chriftus certé nullos inftituit, nec mandatum Chri; ut ab Apoftolis tales inftituerentur, in facris exftat. Refponfio facilis. Quosdam ipfe Chriftus pofuit immediate, Apoftolos nimirum& Evangeliftas, quosdam mediaté per Apoftolos. Quod Apoftoli Presb yteros, Epifcopos;Paftores conftituerunt za7' 6n 2 2v ACtOT L4. vers. 23. ut& Paulus Titum juffit x7 eni conjlitaere presbyteros, Tit. cap. t; Yerf4, id fecerunt juffi à Domino, adeo ut dicere in promtu habuerint, egoaccepi à Domino, quod. Gy tradidi vobis, 1 Cor, Cap. 11: Verf 23, certe Apoftoli, óc iaenpójor "aS xueiu anigroi eia] 1 Cor.cap.7: verf.24, non hoc feciffent, nifi£5 f; zve/s habuiffent 5. nifi fciviffent ita oifam Spirit ui Sancto A&tor, Cap 15; verf, 28. unde& Paulus de Presbyteris Ephefinis, à fe fine dubio inflitutis, dicit vor Spiritus Sancius pofuit Epifcopos. Ador.cap.:o, verf,28. Certe Apoftoli in iis qua ftatuerunt x7«vy,voulw, V Cot.7,v.6. de quibus dederunt yvdulu ibidem verf.25.& interilla, quae dixerunt xav" n3 b xet« fcdulo femper diftinxerunt, unde& in decreto Hierofolymitano, vifum ejl, inquiunt, Spiritui Sancio(y uobis, quia nimirum in illo aliquid erat de quo 9x lu xvers eixv; aliquid, de quo tantüm raul» idus, Igitur, fi inflitutio paftorum, doctorum, presbyterorum, epifcoporum, diaconorum€ fententia tantüm effet Apoftolorum, non ex ordinatione divina& mandato Domini, certé hautquaquam dixilfet Paulus, d ipfe Chriftus Jedir, Et alios Dew pofuit, Confitmemus hzc verbis magni S«/mafii in appa ratu ad libros de Primatu Papae, Nen per fe autemjinquit, C:riflus poj uit in Ecclefia Preshgteros(9 Epifcopos, fed per 4poflolos quia poft vefurreztionem ejus(y afceufionem illi in e«cleFils, quas adifiabant, Presbyteros(& E Pi/copos ordinare folitt fant, qui ex ordinatione Chriffi ordinari omuinó videbantur. Quecunque euim Apofloli iu eeclefta inflituebant, ea ChriJius ipfe per Spiritum S, cenfebatur iuflituere,& paulo poft. Non enim privato(y proprio confilio boc fecerunt, $.10. Inter illos, quos dedit Chriflus, numerat Paulus aya priu feu priore Ioco ourocóAuc Apoflolos, Chriftus, à dàógox e 4 ópoAo3 4a: uev Hebr 3.V.1. dedit pofuitque Apoftolos. Cum in terra eflet, mulos fecit ua Swras difcipulos. Joh. 4, 1. Mlogquodam die advocavir,& iMifa dm aii dadexa, 4; Q'Amoginus dvipact, elegit ab illis duodecim, ques&"4poflolos nominavit Luc,6, v.13--16. Qui ramen etiam deinceps didi funt Difcipuli, Matth 10,v. 1. qd) epexaD esa Alp Q- ec dod'exa ua wr d dvrd, quia& difcieuli erant& e medio difcipulorum in Apoftolos eletti erant, Quà facultate, quibusque illos inftruxerit mandatis,vide Matth. io, cur illos elegerit, cur duodecim, cap v$ 234. &c, expofuimus. Po(t mortem fe illisaliquoties manifeflavit. A&. 10,40.4. tCor.ig: v.5.7. Quid illos tunc juflerit, quidque promiferit lege Matt.:8,18--20, Matcaó f- 18. Luc.24,v.45--49. Joh.20,v.21--23. A&or.1, 4.5.8. Poft a(cenfionem Chrifti in locum Jude proditoris ele&us eft Maztbias, AG, vers. 14--26. Spiritus S. in die Pentecoíles viübiliter in illos effufus eft, A&.2.. Ab illo tempore. indu'i virtute ex«fro Luc.2 4449. baptizati in Spiritu S. Actor.1:15.. locuti funt[igui;, fecerunt miracula, narrant nagnalia Dei,& fcduli fuerunt in did'zys A&or.z 42. 5,2:,42.& in ayosivy C Jfauorío T Apoftoli. Aóys. ACt.6,2.4.. Addituseft ad duodecim illosSaulus perfecutor; qui quafi praoccupavit locum Jacobi Zebedai, qui mature martyrium fubiit A€12,2, Hic Saulus quamvis Íe dicat Y tAdyigor T2 éXor. 1Cor, 15,9. tamenconfitetur fe. jadtr óg epnatya Y Umi £88 AiuF 415 De Regimine Ecclefrs. Cap-X. Lib. Afar(uberoAov, 2 Cor. 1,5. 12,11. Imprimis fuit defignatus praeco e& apoflolus,&?. door gentium. Y Tim,2,7. 2 Tima,r1, Romi. fuitque adeo. e& G i9v», cum alit effent es? ewugubs. Oalat.2,9. Quod non ita accipiendum eft, ac fi alii etiam Apoftoli gentibus non preedicarint, nam Petrus exprefsé reftatur, à diebw antiqtus gentes per o5. illiw audiijJe fermonem Evangelii. A&orag, 7.& Antiochiam venit, ac cum gentibus converfatus eft. Galat. 2,12, Et Chriftus jufferar illos effe ze/fes fzos toc orm 55; A&or, cap.1, v.8&,& ire ac proficifci eis 3 xosuev dava. Matc.16 15.& nanciare Evangelium edes vj xlioq,& difcipulos facere. ads,(X 6m. Matth, 28, 19. Sed quia imprimis ilJorum Apoftolorum minifterium in convertenda ad Chriftum circumcifione occupatum fuit, unde& Petrus fcripfit 7i dfeazepz erre,)a^avias Kc. 1 Petr.ut, Jacobus raj; duda dixi: Y 0v 8 dfaamopa Jacob.:,1, Imó& Paulus neceffum habuit ipfis primum Judzis verbum loqui, A&or 13,46. 28,28. Omnes hi Apoftoli, licet fuerint naturá peccatores,&uuiema S eic iv ACT, 14,15.& etiam in vita faepius peccarint& lapfi fint ut in Petro Antiochiz apparuit Gal.2,11.12.13.14.. taceo, quod jcandalizavit Dominümi Matth.16,23,& abnegavit Matth, 26,70.& in capcfvsus, qui exftitit inter Saulum & Barnabam Act.i«,:9.. Paulus dicit fe peccatorem. primum 1 Tim, i16. nec idonemp, qui vocetur dp flolus 1Cor.tj,9. Ícque eva) idv 2 Cor.12,11. tamen in opcre Dei, in doctrina, in fcriptis fuere ao entvoi ig ov éivaj 1 Cor. 7,25. adeo ut necin dccendo errarint, nec in fcribendo unquam; verbumque iliorum,& fcriptura fit tota Série Q9;& pari ample&enda veneratione, ac fi ipfo ore viventis Dei fingula verba enunciata,& digito ejus fcriptaeffent, Nam praterquam,quod ni/ Jixeraut extra Mejen( Prophetas, AQt.24,22, Spiritus Paracletus miffus ad illos, Spiritu ide veritatis, duxit ilios iu omnem veritatem Joh.16,13..& docuit ulis omnia,(y recordari fecit illos omninm, quae Chriftus dixerat illi, Joh.14:26. Inde divina illorum praeconia,& profunditfimz epiitola, cüm aliàs effent d; chpuati C if?) AG.4913. SoloPaulo excepto, qui erat bene cezaidiuuti(G-. Aor, 22,3. fed in illa lege& religione, quae velrm fuit, agnitionem iz/i obícurans. Apoftolorum horum characteres funt. 1, Vidiffe Chriftum& audivilfe, 4s fom Apofielit annon. Chrifii. Dominam nóflram vidi? 1 Cor 9s. 1 Johazi, AGcr4.2o. 10,41. 153t xij. 26. 6. 2. Refurre&ionis illius tefteseffe, AQ, ,22. 2532. 3515.$231.32. 104 C44 22,15. cujus Zelliuronizm reddiderunt magna potentia AGOr.4,33. 4.31. 3. Operar:: enpéra GO wrogóha ficna Apofloli in illis, ad quos milfi fuerunt; que dicit Paulus effe, iu omi patienti, in frouis, dy portentis, Gy potentis, 2 Cot v1,1.— 4. Effe nen ab boniubus, aut per bomiues, fed per Je[um Chriflum c Deum Fatren Gal v, 1, conier Rom,tf. per q'iein. accepimus gratiam(y Apoflolatum., Paulus à Jefu in via Damafcena vocatus eft, Alii undecim pariter à Jefu. Solus A£itbias per fortem electus; fed quam direxit Dominus, quieam ob caufam ab eligentibus anxie fuit invocatus AGor. 1, 24.25. adeoque nec ille ab bominibus.— 5. Elle wiuiffros Novi Tolumeiti, non litera, fed Spiritus 2 Cor. 2,6. accepiífe siu dfguoviar 4 waa: 2 Cor pvers.AR 9. 6. Virtute ex alte indutos effe, pollere jo jAuesay, ippanvela, yuesav T Corintb.12,10, 14418.&abundare Spiritu fuper omnem modum.— 7. Proficifci in totem undim, docere emnes gere 1e, unde& Zipofleli, hoc eft, milli audiunt,$. Loqui&(cribere 3«omvejg oc 2 Tim.» v.16, ut Jefus omnibus innotefceret,& Lex Dei poneretur im medio omnium, Jerem.3n, vers.j33. Magna horum Apoftolorum fuit authoriras, in praeconiando, in monendo, in reprehendendo. Eccleíias formarunt. Presbyteros conftituerunt,& dogmata à gentium Exclefiis initio fervanda ftacucrunt. A&or,6,4. 21,25; Magnus fuit Apoftolomm "De"Regimine Ecclefie. Cap.X. lib. 419 rum ufus poft Chriftum, Ecclefia fine illis Chrifto colligi non potuit, Debuerunt ad:(* viri oculati teftes Chrifti, potentes in operibus& verbis, infallibiles in loquendo docendo,fcribendo; ut Chriftus praedicaretur in gentibus, crederetur in mundo, ut dodrina de Chrifto,de paífionibus ejus& gloriis,de Sacramentis illius de ecclefia Chrifti; totum de nique pietatis myflerium, magnum illud citra controverfiam& fublime, in omnem me* moiiam& perpetuitatem divulgaretur; ut fideles in coetus colligerentur,in ordinem fna&um& bonum redigerentur;& neceffariis praeceptis,fecundüm mente i. Domini, ad fcrvandam s4£w inftruerentur; ut fundamentum poneretur, praeter quod nemo aliud ponere poteft i.Cor.3: 11. cui inzdilicati fan&ti crefcezent im rempísun faults in Dimis, Eph, 20.21. Officium Apoftolorum temporarium fuit, nam non alii Apoftolis fuccellerunt Apoftoli;pradicato enim Chrifto,notificato myfterio Chritti, nunciatis in gentibus imperveftigabilibus divitiisChrifti;& illuminatis omnibusque communio myltterii,abfconditi à eculis in Deo Eph. 3:«. 8, 9. obíignandum erat verbum Dei; ut fides fieret verbo,non do.ebit vir amplius proximum fautinydicendoycognefiite Dominum.Quamdiu.:poffolierant,Do&ores immediate miffi à Chriítoy revelantes cottidie magismagisque magnalia Dei, dici fan&tis debebat, cogncfcite Dominum, dlorumque verbnm accipi, non ut hominum, fed ut Dei.Imó hi duodecimA poftoli non fabduxerunt ffe quo minus aunumiarint uobas omnem vcInutatzm Dei, A&., 20,20, 27, Ideó& Judasqui inter ultimos fcripfit, cmnem diligentiam adhibens firibere uobis de communi falute, nil invenit, ac ne. eff? duxit fcribere, quan ut ad» moneret, VnayuriQisG vi arab aseg doleisa Gic do lo; míg 4. Judzevers. 3. Cum igitur omnis fides de Deo, de Chrifto, de regno Dei, de jullitia, de falute pleniffime defcripta,& nun» ciata effet, novos Apoftolos, fucceffores priorum, dari, hautquaque neceffe fuit. SuffiCit cura Chrifli pro ecclefia; Spiritus inhabitans fan&torum corda, verbum Dei, per Prophetas& Apoftolos confignatum, manens in perpetuum; minifterium verbi ordinarium in fecula omnia vigens, Apoftolorum prafentia ceífTat; minifterium non ceffat, Teftimonium illorum manet& doctrina, ac fi etiamnum inter homines veifarentur, Zfpojteloruim pomen in facris latius nonnunquam venit;& alios etiam,quam ve: d|sZ*xa quibus acceffit Saulus,notat, Barnabas vocatur Zfpoflolus, qui tamen in collegium Apoftolorum afcitus nullibilegitur. AG, 14: 4. 14. e1ndronicus Gy Junias, Pauli cognati, dicuntur ezienoi n Gi: Sog oho, Rom,16:7.. Epapbroditus dicitur Philippenfium aóégon Q- Phil, 2:25. adde 2, Cor. 8: 11. ere adi dpoi ipd, mógishor Gn riur, Apoftolus queritur 2. Cor. 11:13. de J«odumog nor, ipya(ois diMos» Moy nriColabvoie eis 2 góA uc ate 5. adde Apoc. 2:2. Qusxoxs 0) 9imeóAes, gg) ew ei, Clemens, autor Epiftola cujusdam ad Corinthios fcriptae, gua ità incipit, 4 Ó«xAncIA T Ou d apapoix eg Paul, TÉ ixzAuoia Y Ocu anapussn xéenbor, hic inquam Clemens, qui fuit euvep; à: Pauli Phil, 453. àClemente Alexandrino Apoflolus dicitur, libro 1v. Stromateon Na uli ày vq «à; KoeuÜiu: VingoAs, ATígoN(Oe KAdpune, Scilicet comites Apoftol rum& cooperarii, poffunt Apoftoli dici; funt ramen minorum tantüm gentium Apoftoli, ut ita loquar; imà fuerunt Apoftolorum Apoftoli, nam duodecim Apoftoli, quos dicas licet majorum gentium Apoftolos, pro rerum exigentia opera& minifterio illorum frequenter uui funt. Qui hodie Apoftolorum fc ja&tant f/zcceffores, nullum feguum Ap»jlolihabent. Non audiverunt, nec viderunt Chriftum; non fpe&arunt ejus opera, mortem, re(urrect/onem, afcen(ionem, non ex alto virtute induti funt, non loquuntur linguis,nec in demonflratione Spiritus& fapientie; non funt miffi in gentes, non operantur potentias, nec habenr Spiritum Domini;& quod non debebant, dominantur fidei. 888^$.1t. Ápe Piopüetz, 420 De Regimine Ecclefia. Cap.X. Lib. $.11:. Apoftolos fequuntur apos) Propheta. Patribus olim Deus fzpé locutuseft in Propheta, Kicbr. 1; 1, deillislege A&or.7:$2. 10243. 26:22. Rom. 1: Y, 2. 3: 21. 1, Petr. 1: 19. 20. 21. Hi prophete ponuntur ante Apoftolos, nam& tempore& ordine Apoltolos precedunt; illorumque quafi Praeceptores fuerunt; extra quos nilloquuti funt, A&or. 2 6: vers, 22, Id videre eft 2, Petr. cap. 3: vers, 2. monemur memores effe verborum aute dictorum à fanclis Prophetis,& praxepti Apofldorum Domini nofiri&j Servators. Nobis nunc dicendum de Prophetis, qui ordine funt pofteriores Apoftolis, quosque Deus in ecclefia Novi Teflamenti pofuit.— Joél promiferat, pofteffufum Spiritum San&um propbetatauvos filics, filias, fexoos, ancillas, ACor. Cap. 2, Vets. 17. 18. ayodurredem eft futura preecicere. Illo dono polluerunt Apoftoli; adeoque& illi fuerunt aypoju.). Vide PauIni Facura praedicentem, Act, 20: 29. 39. 27:22. 1. Cor, 2:6. 2, Thell. 2: 3. 4. 8. 1, Tim, 411,2.3. Petritin, 1, Petr.2: 1.2.3. 3: 10, Jobanuem, Epift. 2:18.19.22.& in totà Apocalypa.Sed& aliosprophetandi dono inftruxit Dominus, Ab Hierofolymi veuerunt Propbefa Autiocbiamjnter quos Agabusqui perSpiritum famen imminentem magnat frenificavit, A. 1: 27, 28. dein etiam Cafare« Pauli paffiones& vinculain Hierofolyma A&or. 21: 10.1, Etiam Tori inventi fuerunt difciptli,qzi Panlo dixermut per Syiritim, propheticum certe, ne afcenderet in Hierufaleu, Aor, 21: 4. Etiam AG, 13: 1. dicuntur fuiffe in Eccle. Jia. dntiocbeua codi?) 2, did douanoi, Hi propheta fuerunt tantüm, non Zlpoffeli, Ergo videmus, ut verum fit, Pofzit in ecclefia prium^poflolos, dein Prophetas, Ex horum forfan numero fuerunt duodecim illiviri, quibus Paulus in Ephefo Imponebat manus 5 /oquebantur linzur., G apodárevoy A&t. 19:6, 7. u(us horum Prophetarum in primitiva ecclefia infignisfuit,nam& itaSpiritvs omni modo deprehenfus eft operari,nec in ullo dono parcus ele,& ecclefia de imminentibus fibi, aut malis,aut tentationibus,aut liberationibuserudita,& priores propheti continuat quafi& adau&tae.De Timotheo propbetie facte erant, 1T im, 18.7 14: pour«(gi FX cv topodpileiac 8t cap. 4:14. Donum quod datum eji tibi fg ago $»réix; Quinimo ut fub V.T.etiam mulieres fuere Propbetif[ c, Deborah, Hannah, Hulda, addeLuc.2:36,Avva apo pili, ita& fubNovo dicuntur Philippi reor fifi virgines apedne Tiv, AG, 21:8.9. ut autem poft Apoftolos non alii fucceíle: ant Apoftoli; ita nec poft hos Prophetas alii Prophetze, Fuere ergo& hi Propbez. tantüm ad tempus; nec poft hos furrexerunt novi,h.e,alii;ut generalinguarum,& charifmata fanationum,ita& dona defierunt prophetiarum| Ob/rguata vifiene& Propke:a Dan. 9: 24. etiam hi Prophetae obfignari debuerunt& definere; ut ita omni modo impleretur,ucn do. ebit am plis vir proxiunum fuum. f$ 12, Prater hos Prophetas dedit Deus alios adhuc Prey Lezas, h. e. viros in Scripturis Propheticis potentes ad demonftrandum ex illisJefum Chriftum, veritarem Evangelii,& myfteria ejus; ad confirmandum fratres& erudiendum fan&tos, TalesPropbeta fueredudas G SiLib qui dntio.bie df Aóys rows aapenaAc(gy T9c adidpec à) erg iedzav, AC 15:32. Talis Apollo, fervens ie Spiritu, qui demouffrabat per Szripturas, jefum«ffe Chriflum. A&tor. cap 18: v. 25.28. Hoc dono polluerunt infigniter Apoftoli, Paulus AGor. 9:11. 17:3. 26:22. Petri, ACtor. 2: 16,25. 28. 3: 22. 10:43. Sac bas, AQ. 15:14. 1$. 16. confer Jac. 2:23. 25.$: 1. Imo& inde Seriptera illorum videntur dici agedirixa] Prophetis ce. Rom 16:26. Omnes dosi y vaj; opepaje Aor.18::4 optimo jure dicuntur Propbets, Obje&um, circa quod verfantur, eft j rophetia. Spiritus, in cujus fenfum inquirunt, eft Spiriti Prophetis, Homines, quorum fcripta explicant, fünt Propbete, denique nec fine prophetico Spiritu Prophetiz explicantur. De his apspíran, qui illo tempore fix dubio Apoftolorum fuerecuwspyoi xg]«cmovoi centendus eft Paulus loqui Eph. 2: 26, Adi De Regimine Ecclefie, Cap.X. Liba. 42 /Edificati in fundamento Apoflolorum dy Propbetarum,| Idem fundamentum pofuerurk& Apoftoli& Propheta hi, Chriflum Jefum, 1. Cor, 3, 11, ut Lex Mo/is dicitur, que per Mofen data& promulgata eft; Bapzifinus Jobannis, qui per Johannem publicatus& peraGus eft 3 ta& fundamentum Apofllorum& Prophetarum, quod per praeconium ac do&rinam illorum pofitum ac confirmatum eft. Ephef. 5, 5. Moflerium, quod in aliis gentratiombus uon efl nctificatum filiis bominum ut uic vevelatur Janciis^dpoflolis ipfrus, d Propbetis im Spiritu, 1. Corinth, cap. 14, vers, 32. Spiritus Prophetarum fubjiciuntur Propheta. Hoc donum dicitur exopareis Rom. cap, 12 ,vers.6.. Haberites charifmata diverfa, frve prophetiaut, habeamus juxta analogiam fidei, 1, Cor. 12,9, 10. lii verà ayodQwreis datur in eodem Spiritu, Y. Cor.14, 6, Si linguis loquar, quid vobis prodero, nifi vobis loquar, à& WronaA ed, cv 3:981, 3 Cv myoqurein, d Cy 4Muyy. 1. Corinth. 13, 2. Si babeam prapretiam($9! noverim omnia myficria, cy oumem cognitionem, Ergo hac prophetia eft, noffe myl[teria Dei, 1. Corinth. 14, 22. Lingua in frgntm[unt 5 non credentibus, fed infidelibus. Prophetia veró nou. iufilelibus, fé credeutibus, 1. T hell,$220, ayoQirefac uii ipubsverrt, Tamen& de hoc dono dicit, Prophetis abolebuntar, Y. Cor. 13, 8. in futura nimirum vita; ubi videbimus faiie a4 faties, Hocdonum qui habet& exercet, dicitur epoqur ever, five vir, 1, Corinth. 11, 4. Oris vir orans, s» apodsredov, five mlier, ibid. vers. f. Omnis verà mulier oraus, à wpodureieG, Huicut ferio ftudeamus,, valdé urget Paulus I. Cor. cap. 14, 1. Onere 5(E aviuarixa 5, magis vero ut. propbetetis, confer vers. 39» Qire apopiriden. 1, Cor. 34, 4, Qui propbetat, ecclefiam«dificat, vers. s. major efe qui propbetat, quàm qni lin ui loqnitzr, confer 1. Cor. 14,24. 31, Hoc eyodureder habemus hic tantüm x uífgu; ex parte, ut& G^ rvoenew, 1, Cor. 13; 9, nec quicquam prodeft, fi 254» defit. 1. Coiinth. 1,2, 3. Donum hoc manet per totum tempus feculi, tepet autem& languet valdé hac feculi perverfitate,uzinam omuis populus Domiui e[feut Prophete, vovebat Mofes Num. 11,29. utinam omnes nos prophetiz dono polleremus. Si impleri debuit prophetia Novi Teftamenti, ones illi cognofcent me 5 onmes Filii tui doli à Domino; debuerunt certe dari multi plurimique ayo357),— Et fine dubio, ut illo primo ecclefize novz tempore, Spiritus praefentia gloriofior fuit,& in Apoftolis,& in fandtis, ita & tunc fuere maxime illuflres Propheta; quizelo Dei pleni,& zelarunur epodrreve,& prophetarunt, quos& Apoftolus ante Evangeliftas& Doctores, proxime poft Apoltolos numeravit; à quibus line dubio ecclefia tunc maximum fructum percepit. Omnis autem illorum«ro$wzeía fuit fecundam analogiam fidei. Nam extra Mofen& Prophetas qui loquitur, is non propheta, fed fabulatur, Omnes decet operam dare,ut prophetent,& DoGores& Auditores;& Paflores& oves, Prophetare enim eft, Dei in verbo loquentis fenfum percipere, explicare;& mylteria falutisé Scripturis facris detegere. Doctores id faciunt publice, Auditores privatim; G utrique dum faciunt, veré prophetant, Cretenfium Poétam dicit Paulus eyopásiw, Tit, 1,12. $3. Praeter hosdedit Chriftus ioz;[0ue25. Hocnomeniin facris datur Philippo DiaCono. Actor, 21, 8. e T Gir dias T iuan72ses. Timotheo Paulus, épyov apoin(gy iux) 244688 2. Tim, 4, 5. Vulgo illi; qui biftorizm nativitatis, vitze, paffionis, exaltationisJc fu fcripterunt,£z«nel/fi^ dicuntur,quorum duo fuere Apoftoli, Marthzeus& Johannes; reli aui, Evangel ft tantüm. Scriptores hifforize Jefu. partim ipfi omnia viderunt& audiveiunt. ut Marthius& Johannes, quidam tradita illa acceperunt ab illis, qui fuepuntasr 75)&$aopif)$ 22,5, utt ucas, Luc. i,2. quiidem& 4da Apojiolorim fcripfi, utliquec é Luc, 1, vers, 3. Aor,:, X, 1. Hac hiftoria nulla eft utilior,nulla fuavior, 888 3j nuila Evangelii g 422 De Regimine Ecclefie. Cap. X. Lib.s. nulla certior,aulla perfectior, nulla fublimior,& mirabilibus exemplis refertior, Urilior: ex illaenim vitam Chrifti difcimus, cujus debemus inbarere vefliptis 1. Petr. 2; 21. ex illa fermones Chrifti, in quibus vita, lux, falus, difcimus, Suavior: ex illa nativitatem Dei, qua fa&us eft, ut unuse nobis, carnis noftra& fanguinis particeps percipimus; mortem ejus, in qua eft noftra redemtio,& cum Deo reconciliatio,& peccatorum remiffio; audimus; imó& glorias; de quibus& nos, ut membra corporis, cujus illecaput, participamus. In illa cottidiegratze illae voces, quibus ufus eft Dominuserga miferos& aegrotos, occurrunt,& nobis quafi infinuantur ac repetuntur. Cerrior: diveríis temporibus à diverfis fcripta in fummarei convenit; cum Mofc& Prophetis concordat; qni talia Meffiam a&urum przdixerunt, ut Evangelifte narrarunt;. non eft fcripta adaucupandam mundi gratiam j ad caprandum lucrum, fed mero pietatis& veritatis zelo ac ardore, Perfedlior; multadixit, multa fecit Jefus, qux non funt fcripra. Joh. 21::5. Tamenomnia fcripíerunt Evangeliftze,qua ad falutem,& confolationem& inftitutionem deJefuServatore fcire expedit,Plenillimé ejus divinitatem;incarnationem,fermones,paffionem,refurre&ionem, glorias confignarunt, Quod unus praeteriit, alter adnotavit, Sub/inior; Magnum citra controverftam illud pietatis myfterium in illa traditur, Regnum coelorum,& beneficiaejus enarrantur..— Sublimis Chrifti doctiina, veritas ceeleftis, parabola, eterna ejus lex, jultitia, verirasex illa percipitur, Adirabilibus plenior exemylr: quid mirabilius eft nativitare,morte,refurre&tione magniDei?ubi fuut à feculo audita tot miracula;in ho« minibus& elementisperpetrata? ubi ita Diaboli rentationes, nequitia, fraudes expofite? ubi tot Angelorum apparitiones,defcenfiones aícenfiones defcripta? Hanc hiftoriam qui feduló legunt,illi adhuc vident nafcentemefum; adhuc palpan: illum manibus; adhuc audiunt loquentem verba vite? adhuc vident,pendentem de crace,ftillantem fanguine, jacentem in fepulchro, refurgencem,in caelum afcendenrem. Imo qui& Apoftolorum acta diligentius evolvit, ita informatur ac«upo-poper?), ac fi adhuc videret SpiritumS, effundi 5 audiret Apoltolos magnalia Dei narrantes; fpe&taret in mundum proficifcentes, ecclefias Domino colligentes, pro nomine ejus dira patientes,& omnem rationem in obedientiam Chrifti cogentes, Apoftoli etiam fuerunt£vangelifle, qui enim Evangelium Dei de Filio ejus narrat, przedicat; Evangelifta eft. Quam /z.ves feu fpeciofi fuerunt pedes horum, iva223Aiouévav eipivlen, 7 kay yhuCeputvuy(&' dyabu, Rom, 10:15. Mifit me Chrifiit inquit Paulus, tva2 241476, 1. Cor, 1:7. Fa mibi, ni Evaugcl.zem, 1, Cor. 9:16. Tamen hicjin contradiftin&ioneApoftolorum;intelligendi funt ii,qui€ propofito hiftoriam Chrifti narrandam& fcribendam fufceperunt; Narrandam, inquam, non enim omnes Evangeliftz fcripferunt. PhilippusEvangelifta evangelizavit ACor.8: 12. nec tamen fcri pfit; imó nec Timotheus. Omnis Apoftolus, ut Propheta, ita& Evangeliíta e(t; non tamenomnis Evangelitta Apoftolus. Evangeliflz fuere perpetui comites Apoftolorum. AMarcus Sauli& Barnabaz, A 13: vers, 4, 15:39. confer 2. Tim. 4: vers. it, Morum duc tecum, gi dp jui Euxeng(- eic dfaxoviar Lucas peregrinatus eft cum Paulo. Col, Càp. 4: VES, 14. Julstat vos L'cas medicus, dile-iue. Philem, vers. 24, ziriflaribus, Destai, Lu: as, oi cwispyoi js, Adnumerum Prophetarum(y Evangelift vum, quos pofuit Deus in ecclefia, pofiunt oinnes illi referri, quorum opera infignis fuitinEvangelios quoxum integros paflim catalogos texit Paulus. vide Rom. 16:2, 7. 9.12. 21. Col. 4:12, 17. Septuaginta los, de quibus Luc. 10; vers. 1. imó& Barnabam,qui tamen& Pr.phe12& Doctor dicitur AGor, 15:vers. 1, ac Titum ad hancclatlem referunt multi, Evangeliftarum munus defiit,& etiam remporarium fuir, abfoluta enim& perfeáté confcripta femel "P E: De Reeimize Feclefie, Cap. X. Lib. 423 fc mel hiftoria Chrifti, nil amplius Evangeliflis opus fuit, Attamen fru&us minifterii illorum in omne feculum redundat, Opus illorum perpetuum eft, Per illos Evangelium iGieoio 3» ufque! ad nos, $a Praetereà dedit& Chriftus mopfpas xgp ddaeudAu:, Paflores c Dolores. Chriflusetiam zoulw dicitur Matt.26. vers.31. Marc. 14. vers, 27. Johan. to. vets. 14, 16. Hebr.ij. vers.20. 1Petr.2, vers.2:, Imo dpyiiiubo 1 Petr.5, vers, 4. denique& mote uxivev, Matt 2. v.6. Efa. 4o. v.11. Mich. 5, v.3.. Hic«ori? ecclefie fuze dedit zoipSpas s ipfe tamen eft manetque magnus Paflor,& Arcbipaflor. In Novi Teftamenti libris hoc tantüm loco hoc nomen da^; Ecclefia imponitur. Saepius tamen Miniflri ecclefize jubentur soníver quod eft Paflorum. A&or.20: 28. 1 Petr.q: 12, adde joh.2 1: 15.1647. Jerem 5. V.15. promittitur, quod hic impletum legitur, Er dabo vobis*323 CO'y^ Pa Jiores fécunditin cor meum, d pajcent vos cognirione(y prudentia.— Exftat vaticinium de o" Nn NM Paflore uibili Zach: z.& querela de Paftoribus Efa,g6.v.11, C2'y" nom E: illi Paflores 7? nefciunt. docere, Fuere& olim oye?"y Paflores Ifraelts. Zach. 11: 3. Ezech. 14. verf. 1. Sed illi excifi& aboliti funt Zach. sr, vers. 8. Delebo rres Paftores, ut Chriftus Paffer, ita& did dexa»Q- Doclor audit. Matt.10, vers, 24. Joh. 3. vers. 2. Joh. j. vas.t4. Habuit& Ifrael fuos£iZaexdAw; Joh.3:10. Luc.2: 46. Rom.z. v.20. Dedit Jefus etiam Ecclefiae fue DoXores, In eccletia Antiochena erant«yogiraj 4g] disacxalos, Barnabas, Simeon, Lucius, Manaem, Gy Saulus Apoftolus; qui fealibi dicit 4vd'acxaAor ivav, 1 Timoth, cap.2. vers.. 2 Tim. cap.r. versat, Grave munus eft Do&o. ris. Ideo] monet Jacobus cap 3. vers. i, Ne multi Dolores fiatzs, fcientes, quod majus judicium ctcipiemus, Omnes fan&tos eoufque decet proficere, ut Doctoribus pares int, profedu nimirum& fcientia. Hebr,: 12, a9] 39 égeiiorrie eva] didaonahoi Jig T Mea fin ud o Mt ni $15. Theodoretus zoiutvac& didaruaA ec interpretatur vu: 47 gió X, sepho agua páre; particularibus civiraribu;& vicis praeflitutos; quosideo& poft Evangeliftas recenferi ait, quia éxeivoi sreelovrig&xiipuvlor circrmeunter Evangelirm pradicabnt, Paftores & Doctores ad fingulas civitates defixi erant; privatifque ceetibus praeerant.Fuere etiam Apoftoli Paftores& Doctores, fed illos haut malé dixeris Do&tores oixeqierixs;; cum hi, de quibus nunc fermo uobis, fuerint Do&ores$7ixcí5 Apoftoli uuiver[4les omnium eccleflaarum; hi pai ziculares unius particularisecclefig. Pajforumi eft pafcere oves, Sancti fideles funtove; Chrifti, foh.10: 16, 2 1:16. qui olim erant aj aypoCa(z erre pora, 1Petr, 2:25. Chriftus invifibiliter paftcit pergratiam, potentia, fpiritum.— P yrores ipfis dati pafcunt vifibiliter per verbum, Sacramenta,& charitatis miniflerium,& curam, ut omnia ordine fiant,& decore, ut fanctos decet; ut fcandala vitentur, veritas doctrinz,& in^ tegritas fidei maneat, inordinati cohibeantur,& pafcuum Dei à lupis integrum fervetur, Intell;gimus ergo per P«?ores; praecones verbi divini, difpenfatores myiteiiotum Dei, rectorzs ecclefiz, verbo& opere in illa laborantes. Cum Paftoribus junguntur Dvcrores Paflores& Do.zores,— Sine dubio Paftores debent elle ixaro? ad docendi, quomodo paíce»t grege^, nifl docere illum polfinr, imó doceant. Paicuat verbo; oportet ergo; ut verbum docere poffint. Hic igitur pet didaszaAs: intelligendi funt Docires, altiore quodam gradu. Alii intelligunt exor.iflas 5 alii mertropzlitas 5 alit fcboliram Dociores, Sacrarum literarum interpretes 5 cognitione linguarum, hiftoriarum, controverfiarum inflru&os. Chryfoftomus, lropzetia rota efl muneri divini, dodorum vero oficina etu im laboris bumani 5 nam& ex[uis multa DoSor adfert, modo congruant. S.riptera.— His i2orta. Paftoree& Dottotes. 4^4. De Regimnine Ecclefie, Cap.X. lib. Dod&oribus imprimis convenit Ad» copías fermo[apientia, My Qe yrictus ferio coguition feu circumípectionis, yém yAuesav geoera linguarum, ut loqui multis gentibus, & intelligere multas gentes pollint,& ipuéliueia yAuosar Tuterprezatio linguarum, donum ad prophetandum neceffarium, 1Cor.12,8.10,. 1n rad Corinth.12:28.. pofuit Paulus tantum didesxdAs; 5 non vromadiya;;, fed paulo poft addit xvCeprices: pubernationes, forfan intelligens illos, quos per Paffores indicavit, Pafltorum enim eft xvCspvzv gubernare, Alibi, ut Rom.i2. verf.7. 8, omnem d/exoríay, feu totum miniflerium, diftribuit Paulus in did donov(ac docentes, vegan sv(ae adim. uentes, usfadidov(us difiribueutes, eypcigaptra: pr&ffautes, feu qui praefunt,& s3Aesv(as miferantes,— Per diflvibuentes intelligit illos, quos in fpecie J/gxóva; vocat 1 Timoth.3, 8. Per miferantes, qui pio motu eleemofynas largiuntur, Per docentes autem,& adbortantes, G eos, qui pra(unt, intelligit eofdem, quos hic Paflores& Docltres dicit 5 unde hax diftin&io colligitur, effe in ecclefia, qui Zoceur, adbortavtur,& prafant; efle, qui non docent, fed pra/unt vantüm; quam differentiam etiam Paulus inculcat, 1 T im,4, 17. Adeoque non malé forfan in hoc loco psr Paffores intelligemus eos, qui res ecclefia curant,& clavo ecclefize ad(ident, ut omnia fant x7, s4Ew 5 per do&leres autem, qui infuper in verbo laborant,& ecclefiam ad falutem& verbo Dei erudiunt, Tuncque non opus erit per dodfores intelligere Exorciftas, Metropolitas, &c, ut ab aliis fieri oftendimus, Omnis;qui aliis praeponitur,ut doceat;eo niti debet,ut ad perfe&titlimam eruditionem perficiat; quà vere Dodior audiat,& perfs&ti Doctoris requitita habeat, nec in ullo deficiat, Fesyes,^$6, Frequentiffima etiam in facris Novi Teftamenti mentio fit? aypisGv rigor gg] Gi» c xémov Presbyterorum& Epif.oporum, Aor ut, 30. Adntiocheni fideles miferunz per Paulum & Barnabam collectam in Judeam«à T6; cypecCuripss, Paulus& Barnabas dicuntur conftituiffe eeesCuripus wav! inn nav, AG.14523. In Synodo Hierofolymitana decernunt ycfloli,& Presbyteri,& fratres, Aor. 15,2, 4.22. 23. 16, 4, 21,18. Mileti cum effet Paulus, accerfivit ad fe ecdefr« Ephelinze pesGurépas Presbyteros, Aor. 20,17. Qui bene prafema Pretbyteri duplo bouore digni funt, y Timoth.4, v7. Siquis in vobis infirmus eff, advoet vé, apesCuripas d OuxAncias, Jac.5, 14. Titum jufferat Paulus, ut conftitueret x2 6A aptsCurípous, Tit, 1,$.. yesCurépeue, qui in vobis, borror, inquit Petrus 1Petr,5. verf1, Inep.i. ad Tim.$,1, dicit Paulüs, Presbytertum non redargue, ver',A9, contra Presby terum accufatiouem ne accipe, Petrus Apoltolus fc dicit euaepesCórepor. 1 Petr.$, 1, Johannes fe vocat«ssCrspov.. z ep. verf, 1. 3 ep. verfa, Ini,ep. Petr.5,j. Juniores obedite axe eo Cortos; Presbyteris. Ep" copi,$7."Egienézeo appellationem habes ACt.26, 28. Zn quo pofuit vos Spiritus S. Epifcopos. Plula,1. eor Cisneros Z, dfexivo, Y Tim.3; 2. d'à ow* vriexomor, confer Tit. 1,7, Chriftus Dominus dicitur ericxez G- 7 duxor,. 1 Petr,2, 2j. foem qui$.18. Preibyteri hi& Epifcopi funt iidem plane, qui Paffores& Do&lores. Unde& illis Dodors, Attribuitur G' aopaiver, quod eft Pafforum,& did'ésxe, quod eft Dolorum. vide 1 Petr.$, 1,2. ACX.20, 28. Tit.1,5.7.9. 1Tàm. 3, 2.5. 45 17. Qui enim tenentur idem agere, quis negabit iifdem idem officium incumbere* videndum autem, cur iidem Presbyteri, imo& Epifcopi dicantnr. Cur di&ti 9.19. Presbyter feniorem notat, Seniores aetate Graci presbyreros appellabant, HeWrsbyteri?*. fychius, apecCUvipQIe, eiQor, 2(ov. Igitur ab rate ita dicti funr. Seniores ab Apoflolis electi funt, quibus ecclefiz? curam committerent. In Epifcopo defiderat Paulus, ne fit mwópvrG- nevitins nuper fatus, nuper plantatus, 1 Tim, cap.3. verf.6, Petrus seerépov: monens iPof1 o4 De Regrmine Ecclefie. Cap.X. Liba. 42$ monens Gab rdaxeG mpesCurtpoi 1, Epift, s. vers. s. fimul innuit 5. vé japtsCur(gec non effe veorípsc, In H(raéle fummam olim habuerunt auctoritatem /éuiores, ox yp: Regentes populi Ifraélitici di&i funt, oi apes Cózego? Aag. Matth. cap, 211 vers, 23. 27: t, apes Co epos T5 Isdujar. Luc. cap. 7: vers. 3. ApxovTet T Aag yug) epit GT tpol v5[spai, AGor.cap.4: vers;8. Omnesantiqua eccle(iz Patres, Abel, Enoch, Noab, Abrabam, tc, dicuntur epesGórspo, Hebr, 1:2, à vadvs 75, fide nimirum&uaprupiünGe oi apesCUrtpor, Habuit& fuosSynagoga Judaica presbytero,— Codex Theodofius de jadas Celo! leg. 1I. Qi devotione tota Synagogis Judaeorum patriarchis, vel presbyteri f dediderunt, 8c lege xiv. Superllitionts indigna ef, ut archi[ynagogi, frve presbyteri Sudaorum, vel, quos ipft Apoftolos vccant. Inter gentes Refpublica fenioribus committi folebat, unde rectores popull?5povr:& apis SUrior dicebantur,& cetus illorum yspseia Q& apscGoréeuer; quemadmodum& à confiliis dandis&«x«vraj diti funt; collegium vero^i.— Et notum inter antiquos proverbium,&gya vé, BuAa] 5 2epbvror,— Problema inter illos fuit, anjzvesi cummiirtenda refprsblica, Hanc formam fequuti Apoftoli Chrifti ex equo gentilibus ac Judaeis ufitatam, plebi Chriftian moderandz fenioresimpofuerunt. Incomparabilis vir, ClaudiusSalmafius, oftendit, capite primo libri de primatu Papz; 4 primis ecclefra nafcenzis iucunabilis Íd obtinusffe, utvezinen fbiritualc ad formam ac typum civilis politics couflitueretur, fub iisdem nomimbus potefltum ac dignitatum, qualia ufarpata cum in civili adminiffratione, ttm in fara, tam apud Jud«os, quam gentiles, quod certo refpe&tu verum e(t, Ambrofius in r, Epift. ad Timotheum putat Antiftites ecclefize nomen Presbyterorum, non ab etate, fed bouoris comtemplatione accepiffe, Antiquis enim temporibus, inquit, 2:4ndo pietati[ludebant preshyteri, omni in loco ordinabautur, boc quidem nomen conteuplatione bonoris accipientes, ficut& apud Judaos presbyteri dicebantur, qui populo praerant, HacAmbrofii verba citat zmalariu, $.20. EziexsnG- ab officio procurationis,& munere infpe&íonisdicitur. Epifcopi eft Enexozem curam agere, Munusenim Epifcopi efl eios, d óxxAnsfac, 1. Timoth, Cap. 3: VeIS, 4."Eziexomeiy Graccis eft curam agere, providere, profpicere. 1. Petr, cap. $ivers. x, Pafzite gregem Dei, nanoravvis curam ejus agentes, kebr. cap. 12; vers. 14."5. Pacein perfequimini, fanclificationem, Vinsxor irse páris óg:por(WD 7 xyaerT Q- c9 9e curantes, ne quis deficiat à gratia De',. AMosgiezisxomo: dicuntur, qui rant. aliena,(y Cr Epifcae pi? qua uil ad[e attinent,— Graeci Vnouinus dyovuv dixere certaminum moderatores, qui profpiciebant, ut omnia rede atque ordine agerentur, qui& minera] s id eít, curatores di&i.| Pollux, aA wv ezipara], 6popot, 6207),&poga?), ii^ exsT0, Apud Athenienfes&z/exovor dicti, qui quotannis mittebantur, ut infpicerent& curarent civitates ipfis fubjectas.'Ezisomor oj rap" AUnvajow e va; Uribe: máAac Gmiext last(x map IT areeópSuni, oi xg] dAaxtc ÓnaASv(o, vobi Adres Ape paga;£y, Etiam Medici dicuntur tzioxoTeiv aegros, quos curant E!t ergo nomen ezi« exé« non imperii& porellatis, fed cure,& follicitudinis atque tutelz, Caratío Àpoteftate& imperio diftincta eft. Id& Petrus docet, monens, ne Presbyteri carent gresem Dei dvayxag ac ccaclé, fed&«uotog voluntarié, und" ws wa(gsueksDores 9 wA spo nec tangtLum dowinantes iu cleris,h. e, in haereditatibus Domini, Legitur quidem apud Hefgchium, ézízsom^ BanA:2:, Nam ut Reges funt Aawr exoipdpsc p pulorum paffores, ita& Prisvomoi injeores, curatores, rnde tamen non fequitur, regta pollere poteftate, qui emískomor agit."Emí. v«5xoi etiam dicuntur populi prefides ac procura tores;à RegeconíUtuti 1.Macab,t, xf zar(C ldem Pres. byter, qui 7 Epifcopus. 426 De Regimine Ecclefie. Cap.X. Lib. (c Qo: Ade tire Dopele den ri Bana dvrd, qd) emroingty Vnezóvrec Vh ma 9 Andr, Igitur ut qui ecclefiae adminiftranda: impofiti funt ab Apoftolis, dicuntur apte GU tpi ab tate, five etiam ab bonore;. ita iidem dicti funt iiesemoi, hoc eft, curatores vel procuratores 4 cura Qj efficio.. Et haec quidem magno Salmafto debemus, quem vide cap.r. de primatu Papz, Adde Ambrofium. Focabautur autem( Epifcopi ab illo opere quod dy implere videbautar, eo quod confiderare omnia, qua ad cultum pertinent pietatis, fuerunt couflituti y ita ut univerorum dijbenjationem baberent commifJam, Hactenus Ambrofius in 1. ad Timoth. $.21, Idemex ufu Scripturze Epifcopus& Presbyter; re, nomine, ordine, officio; dignitate. Epifcopus eft Presbyter,& Presbyter Epifcopus, Epifcopus presbyteri, presbyter Epifcopi nomine venit. Id liquidó apparet ex Actor.20:17, Paulus à Milezo mittens in Ephefum, accevfrvit Guc avpesCorípus$ exshncia;, Mlis ita dicit vers.18, 2drtendite vobi, Qj toti gregi, in quio vos Spiritus S. pofuiz Vinesémec, Ecce, qui antea dicebantur Presbyzeri, nunc dicuntur Epifcopi: quare? quia iidem Presbyteri, qui Epifcopi;& Epifcopi qui presbyteri, Item ex Tit 1: Y. Reliqui tein Creta, ut conflituas Cj«nw ayssGuipus, Verfu autem feptimo dicit, decer euim$ ix/szeror effe inculpabilem, Quos ante in univerfum presbyteros dixerat, illorum quemlibet nunc£pifcopum vocat. Imà& e 1 Petr.s: vers.1,2. de ayeeCvripoic dicitur£nexez&re. Atqui Gnexoms eíl Cice, Denique ex Epift. ad Philip.1;t. Omuibtus fauci, qui funt in Pili] pis, cüu' Enexémos xg) dfexéóruc unà cum Epifcopis& Diaconi, Ya& v Tim, 3; vers.2--7. Poltquam praecepta dediffet de Epifcopo, ftatim deinde progreditur ad 4/exérss, vers.8. Ad quem locum ita Theophylactus.'"Ecíex:mev óraD0a^ epecCóvipoy M64, 7a ys(Uc Vnssomikee vues Tec(6i d/q.xóveic ayosükeYRe oeudd, GU: eyeGurípsc awcaPuacuv, dÀN ip$qàe Ti üTWO d xdAuv«ori cpisCuripss xd) tmiowómwe, Eyifcopum bic l'resbytermm dicit, nam pofl leges epifcopales ,, Diaconorum ieges feribit, omijfis Presbyteris. Sedy ut dixi, eofdem vocabant olim Presbyteros& Epifcopos Item in cap.1. ap Tit, 4o]&er«09«r daxov, ax Gus. myeeturégue Emriaxómus exiuator, Étiam binc manifeflum, quomodo Presb;tcros nominarint Epifiopos, lgitur iidem fuerunt Presbyteri& Epifcopi Apoftolorum&tàte: parcs omnes& aequales, nequeunus altero dignitate fuperior, neque nomen Epicopi privatim uni alicui tributum fuit, $.22, Confentitantiquitas, Hieronymus in Epift. ad Titum, Si 225 puttatynon Scripturarim,| fed uoliram e[[e fententiam, Epifcopum(& Presbytzrim unam eje, aliud atatis, aliud effe nomen cffiii, relegat Apofíoli ad. Philig penfésvevss,&c. cirat Phil, 1, vers.1. Philippi una efl urbs Macedouie, Q9 certe in iua eivitate plures, it nuncupantur, Epifcopi e[fe uon poterant, fed quía eofdem Epijzepos iuo tempore quos. presbyteros appellabaut, propterea indifferenter. de Epifcopis quaj? presbyteris loquutus. eft. Theodoretus ad eum locum Epiftole ad Philippeníes,&nexcsec d(jus eopesCutpus xa^6i. "Audéria S exor xd] éxewor Y gaiQóv óvíua(n, xu GU(S inde nd]» Ty) apaikoy igo. eia didacx|. Hieron, in cap, i, ad Titum, Idein ergo eff presbyter, qui epifcopus«««e. Hac propterea ut offenderemus, apud veteres eosdem fui presbyteres, quos(y epifcopos. Bene ergo olim conclufit Aérius, licet pro haeretico babitus, Epifcopi& Presbyteri efle uiay viv unum ordinem y iav mipslo). unum bonorem, ey a£iona unam. dignitatem, Dicebat enim Aérius, ut eft apud Epiphanium, xeiporebar crícuoz(Qus aA a gg] 6 ayesCore, Manum. imponit Epif opus 5"verum Q9. Presbyter, Aeapiv. did'uecw ó&msuon s juoles qp, 0 mise CU Tsp(Qe, Baptizaz epifcopus, fiunlitir(y. Presbyter, Y ómevouias$ Mae aphac n LEHLE t". De Regimine Ccclefie, Cap.X. Lib.s: 427 Teelac Troi8l à trievonO, à GytcCUTto(O- vonuTu;, Sacramentum Euchariflia celebrat&y admini/rat Epifiopus$ pariter d presbyter, Vixic Aérius tempore concilii Ancyrani; quod habitum e(t undecim circiter annis anteSynodum Nicenam, 3.23, Malé ergo concludit Petavius cap. 2. de Hierarchia ecclefiaftica, Atpoffolorzm tempore, aj borum autoritaze duos in ecclefia ordines fuiffe 5 hoc eft, non omnes, qui presbyteri erant,fuille Epifcopos; fed hos illis gradiyordiue,[45 ioue autecejd]f.. Ex alibi, ombos illos ordiavsex fefe, ac natura fua dy ex ijiitutione ac vluntate Chrifli diverfo: efe. Idem tamen in eodem libro,vi veritatis victus, fatetur, prauipuam dubitandi caujam continere Apos Jiolica fcripta, qua ita de Epifcopis(5 preibyterss loquuntur, ut utrofque eodem babere loco ac mbil inter illos difcrimims flatuere videantur Et fruftra ferit anathemate Concilium Tridentinum eum,qui dixerit iu ecclefia Catholica uon e[Je bierarchbiam divina ordinatione inflitutam, qua vonjiat ex Erijcopis, Presbyteris ,& mwilri. bvter 5.24. Hos ita di&os Pailores, Do&ores, Presbyteros, Epifcopos Apoftoli ipfi initio Epiat ab conllitueront; deinde& per Gurepy c cooperarios fuos eccleüis conftitui curarunt,( De Apoftoli& «urtp5 0i; Apoftolorum vide Rom, 14. Ver$.3.9,21, 2 Cor.8. vers.a1, Phil z, Vers.2g. 4:3 eran p Coloif 4. vers.i,. 1 Thelf.z. vers.3, Philem. vers.1. 24.) Apofloli inquam ipfi A&tor. 14. tioinft eut vers.23. de Paulo dicitur& Barnaba, xenpoGri(urls 5 aci&ypicGUTÉpec xaT' GXxAnciay. funt. Qui dicuntur in Hierufalem A&or. cap.u1, vers. 30. 15: 2. in Epbefo, Actor, 2 0. vers. 17. alibique fuifle Presbyreri, à quibus illos conftitutos putabimus, nifi ab Apoftolis? Clemeus; in epiftola quam fcripfit ad Corinthios, idem teftatur de Apoflolis ,. T, x pac siv xg] wüAe( wnpuoxovlts, kaOig avoy vds d'apyde wur&Y dips(evrer m) TVeUMMATI E45. ETTIGROTTUC X9) J/exora; Y paeMóvrur TigiÜev, Tu(o dt€ xamos) 5& 99 di mov sedvey t? É9ga7ilo di vrigzinuy qg] dfasóvuv,— Per vicos igitur& urbe; praconiantes Apoftoli, conffitues unt primittas iorum, hoc eft, optimos& fanaiffimos» probautes Spiritu, in epifcopos& dincnos, Neque boc nové, é multis enim temporibus fcriptum ei de epif opis(& diacous, Dein citat locum Efaie, xa(geion(0s émioxdmuc aitov y d'inatonó»n., xg)(oor dfaxóvec &"íg4. Clemens Alexandrinus apud Eufebium ita de Jobanne, poftquam é Pathmo Ephefum migravit, teftatur, dmá( epgxaAspfp- xg) Yi GE eAncóxopz T vor, om US Vmiszémas xalkgácur, ome 5 OnxAnmIag Anc dpuórow,&c, Et vocatus inde Johannes Jinitimas provin-ias lufiravit, alicubi ut epifiopos vonfiitueret 5 alicubi ut totas ecciefras caaptarez, Apoftolorum etiam cwwspyór, fta Titum juffit Paulus Tit.1. y. 5. Propterea te reliqui in Creta y ut reliqua emendares,& conflitueres per civitates Presbyteros, ut ego te jufJr. Et Timotbeum, Y Tim.cap.2. vers, Hec trade fidis Lominibus»qui apti eruut(t alios docere. y'Yim.g.vers.22. Manus citó nemini impone. Poft Apoftolos illorumque cooperarios qualibet Ecclefia fuos(ibi inlocum deceden rium elegit Presbyteros& Epifcopos; nam quo i// perpetuo manerent,, inflituerunt. Apoftoli» ón66 kav xouanÜsew. JfadiZuvra: *Tipor didoxipaculoot dvGpss Tho Aerrupyiav auTOv 5. ut pofiquam dekesfr]Jeut, in eorum iocum fubrogarentur ahi viri probati, qui idem munuw implere poffeut; ut rurfum Clemens in Epiftola fua ad Corinthios. Traditum porro eft, Apoftolos in majoribus civitatibus ad Ecclefiarum gubernationem duodecim Presbyteros prapofuiffe; uc quot in orbe fue:unt Apoftoli, tot in qualibet majore ecclefia effent presbyteri, Clemens in itineratio predicationis Petri, Hac autem, inquit,(y iis femilia cum dixiffet Perrus, manibus[uperpofitis Zachao oravit, ut. iuculpabiliter Epifcopatus fui fcrvaret eficism, Pofl bac duode. eim Epifcopos ordinavit,&& Diaconos quatuor, ita fcribit Cajarea factum à Petro, quinimo duodecim illorum Presbyterorum feu Fpilcoporum, qui Cacfareze à Petro ordinati funt, 2 nomi Adh bità x eippiovia, ET RITU 428 DeR egimine Ecclefia. Cap.X. lib.. nomina ordine enumerat, 1^ique adflantibis fibi duodecim, id efl, Zacbeo(j Sophonia, Sofepho& Micbaa,E/cazaro& Phinea,Lazaro,Eli[aoyute Clemente G Nicodemo, Niceta,& Aquila, b:c modo prclestutus efl, Sed fi&a haec facile quivis videt, nam& fibi contradicit C/emens,aut ut rectius dicam,Pfeudoclemens,cum antea dixitfet Zacbaeum ad Epifcopatus dignitatem elatum; talem autem cpifcopatum innuit,ut poftea;per feculi perverfitatem intravir; nunc eundem Zac in numeso duodecim Epifcoporum feu. presbyterorum reponit. Id quod& more illius temporis haut licuit, Poflquam enim difereta fuere nomina, imb& officia, presbyterorum& Epifcoporum, eque Epifcopus didi potejl presbyter, haut ergo ZachxusEpifcopus inter Presbyteros numerari debuit, neque lresbyter Epifcopi nuncupat onem[rti potnit vindicare,[que dum presbyter efJe deflitit ut Ambrofius loquitur in Ep. ad Timotheum, Zflexaudrie Marcum Evangeliftam etiam duodecim presbyteros conflituiffc Eutychius ejufdem civitatis Patriarcha docet, $.2;. In confhituendis autem Epifcopis& Presbyteris ufi funt, 1 XeqeGrig,. 2. XeipeSa, XencGiia eft proprie sanum protenfi 5 notatque ecclefie, cui Presbyteri conftituebantur;fuffragationem& approbationem, Presbyteri conftituendi fiftebantur ecclefiz, fi grati erant, ecclefiz cives manum exrendebant in fignum acceptionis, id dictum yer peGvin neige rio eft manm proteu.lo, prorenfa manu eligo; per füfíiagiacreo; quoniam in futfragiis ferendis manus clevari folebant, Demofthenes;? 45:4 736 ip5 9vupas à eilnelaz T"riAeecioeperivd, Populus fententiam mcam pro falute civuatis procuranda, fcito fuo probabat, ad verbum, f[ublatione manum teffatatur;[e babere de.rsta mearata, Ytafa&um in conftituendis ecclefia Presbyteris, conftat ex Aor. cap.14. vers. 23. yepertGri: 5 ax GR pesCuriguz wa. Gunnar, Quimique ipfis per fiffragia. crea][ent Presbyteros féctudiam ecclefiam, Paulus dicit de fratre quodam ,. cuius Lius in Evanzeiio per omnes ete clefras, xeoovnrel; rà 9 Gea neor curiudus Qe puer, Sif ragirs eledlus ab ecclefis 5 ut effet fücius peregrinationis nofler, 2, Cor.cap.8. vers.18.19. Igitur haut quenquam Apoftoli fua authoritate Eccefiafticis prafecerunt muneribus; fed confenfum femper petierunt& approbationem ecclefie. Cum vellent viros feptem cceufiituere Cn v xac Y spaut(ur, omnem maltitudiuem difcipulorum convocant, illifque c'eXieucin illorum commendant; folüm ipfi cle&is manm imponuut, Actor. cap. 6. vers 2--6. Jus paftores eligendi, hoc eft, fuffragio fuo Presbyteri de eligendis paftoribus judicium, aut approbandi, aut improbandi, ecclefia primitiva aliquamdiu ab Apoftolorum atate retinuit, Cyprianus libr.t Epift... Plebs mraximé babet poteflatem vel cendi dignus Sacerdotes, vcl indiguos zetfaudi,& Epift.68. Videmm de divina autoritate defendere, ut Sacerd:s plebe prajeute fab omuium oculis delizatur,& dignus atque idoueus publico judicio ac tejimouio cemprobetar. In Synodo Nicana, Epifcopi provinciz debent convenire,& eligere cum confenfu populi.Ita& in Synodo Conítantinopolitana Auguftinus id Íccutus, quum£radizam in fücecfforem clegiflet, Ecclefiam fuam rogavit, ut ad Epifcopatum cum reciperet, Imó id duravit ad tempora ufque Carli magni, in cujus legibus exprefse bonerati i popetlo, pe pulus,& clerus conjunguntur, Pofterioribus temporibus vox xegeevia. in aliam tranfit fignificationem,& idem quod tzí3«er; xerov valuit, ut quum apud Theophylattum Presbyteri dicuntur, póm m0 xeipooria, Cu Ceenóree fuo ordinandi jttre, feu confecrandi, & manus imponendi, infericres Epifcopis. Idem Theophylattus in 1 ad Tim 4:4. 8 59 d'à ces Córegoa d Vnjgnomor iy eovóver, neque. euim Presbyteri Epifcopum ordiuiabaut, ympos nendo illt manus. i26. XeqoSeafa notat uraumtam impofitionem; xeoseora vatis olim adhibita fuit, A pe. ftoli De Regrmrne Ecclefia. Cap. X. Lib.. 429 ftoli illam adhibebanr» quum Spiritus San&us in credentes defcenfurus erat, Aor. 8:17. 19:6. Ananias 1n Saulum cecum imposebat manus. A&.9: 17. Poftmodum etiam adhibita eft in benedictionem fimplicem,& ad penitentiam dandam,& ad reconciliandos paenitentes; denique;ad quamcunque aliam ceremoniam.In fpecie adhibita fuit in ordinatíone& conlecrarione miniflrorum ecclefie. AGor,: 6, 1 Tim.4:14, 5:22. Presbyteri per manuum impofitionem in confpe&um ecclefize producebantur; ut ita in officio faciendo effent extr a vesd)cuer dvospioscricuomías exprobrationem invafe curationis,& non legitimae vocationis, Etiam zesssieia inferviit wuitati ecclefim, Finis enim illius ritus fuit, ut ne« mo audens privatim colligere coetus,& feparare ab ecclefia abfque fufpicione fub nomine Chriftiani conventus latere& venena fpargere facilé poffet; quinimó ut medium effec continuandi minifterii& zazsyíz:o; ab Apoftolis ad omnes ecclefias per omnia fecula, Ita optime Coccejus nofter in fumma Theologis cap. LXXVII.$28. 4.27. Presbyteri in Ecclefiis Chrifti conftituti,& in collegium quafi aptati dicuutur ayecCuriev 1 Timoth, 4. vers,14. imó& ut nonnullis vidctur y«xAncin, Matth, Cap.18. vers,i7, 5.28. Duo autem genera Presbyterorum ab Apoftolis funt inftituta. 1. Presbyteri Duo genera regentes Gc docentes, 2. Presbyteri Jrezentes tantüm, di&i xvCsovievis 1 Cor. 12. vers, 28. pe dnd epess uses primo loc0[lautes,& quali antefignani,&«poigduqor, Y Timoth,$: 17. vide fupra$.15. Hi non inflituendz, fed regendz duntaxat vacant ecclefie;. nec doctrinz; & adminiltrandis Sacramentis, fed difciplinze tantiim cüm Dodtoribus exercendze adhibentur, Scandalis partim impediendis, partim detegendis, partim coércendis,& ordini Ecclefiaftico procurando deftinati. 1d itaeffe liquido apparet& 1 Tim.$: 17. oj xA mptee Té eyioSUrepos qui beue prafuut Presbyteri duplo bonore. diaui babeantur. uaouga ei xo IGyTO Ó Ai, vg) didasuaAia, maximc qui laborant in verbo(y doclrina, En clare difünguuntur preszyreri. Sunt. 1, Presbyteri ayesgurez, Sunt 2.Eteyosg ore,& xomav76 6 A050, utrique honoredigni funt; maxime veró pofleriores hi 5 nam ut diftin&ta funt pracile; regere,& docere; ita qui fimul preeft fimul docet, duplo labore fungitur; ideoque& duplo honore dignuseft. Fru(tra nonnulli in voce xozisvres acumen oftendunt, ac fi illi Presbyteri, qui majere ftudio defudarent in fun&ione fua, opponerentur iis, qui remiílius agerent;& prae illishonorandi fint. Certé omnes, qui verbo& do&rinz vacant, debent in illo««z:z»; quod ni faciant, non aliquo fed nullo honore digni funt, Rom.iz. vers. 7. 8. ur diltin&ta narrantur. 6 did doxow& à ayoig dio(9-. Addamus Teflimonia Patrum,— Tertullianus, Apologetico adverfus gentes cap.39. defcribens conventus Ecclefiaflicos Chritlianorum, Ibidem, inquit, etiam fiunt exbortationes, cajligationes, G cen ura diviua& nam( qudizatur inigoio cuin pondere,&c,. prafident. probati quique féniores, bonorezi iffum non pretio y fed. tejmauio adepti, Ambrofius ad verba 1 Tim. j. Vers. Seniores n? increpato,&e, Apul omues zeutes, inquit, bouorabilis eji fenectus; uude ( Syuagoga& pojle Ecclef s feuivres babuitquorum[ine coufriv nibil asebatur in ecclefra y quod. qua negli. cutia o? f leve ir nefcio, nif forte Dodvrum defidia, aut magis faperbia, dum foli vclunt aliquid videri. $.29. Epifcopi& Presbyteri ab Apoftolis inftituti, non debent Apoftolorum /uccef- Epor& fóres dici. Lata enim nimis inter Apoftolorum munus;& epiícopale differentia. Apo. ,,5 dibent ftoli orbem perambulabant, Epifcopi in civitatibus, quarum prafciebantur eccle. diei efe fiis, manebznt, Apoftoli creabant Epifcopos, non Epifcopi Apoftolos. Apoftoli pri-(cuore mum in Ecclefia obtinent locum, Prophet fecundum, Evangelifta tertium; Epifcopi& hhh; Palto 430 De'Regimine Ecclefis. Cap.X. lib.:. Paftores ultimum, Singuli Apoftoli plures Epifcopos& Presbyteros perunamquamque inflituerunt civitatem. Pluralitas non fuccedit unitati;praecipue difpar& inferior,ut nec unitaspluralitati, Nullibi Epifcopi appellantur Apoftoli, nec Apoftoli figna& requilita füntin illis. Apoftolatuseft diddvx€&.. Apoftoli non fuerunt certarum urbium Epiícofcopi; quicquidetiam de Epifcopatu Petri& Pauli Romano, Jacobi Hierofolymitano, Johannis Ephefio pia olim Antiquitas finxerit. Miffio Apoftolorum eft extraordinaria, Epilcoporum ordinaria, Frlicet Apoftoli etiam fe dicant. epifcopos& presbyteros 5 ut id non infert patiratemyita nec fucceffionem, Apoftoli fuere izíraomoi ómovpdpinon, ab illisinX füitud, func cantüm(zixci, Quimem— J.3o. Quales perfonas Apoftoli in Epifcopos& presbyteros conftituerint, apparet Epifcopos e-€X 115) Quae Paulus docet decere effe epifcopuni,, Decee, inquit, Epif opum effe 1, areziWsübh o juslhs y irreprebenfibilem 5. vite Integra, quz jufta careat repreheafione, 2. Unius AXOT virum, neque adeó moAUyauov.. Polygamia eft zopvea,. ACtor. cap. 1$. Ver$.27« 29. lila olim obtinuit inter Judzos& gentes. Deus«yi; vh exAnpoxapd iav aurrav illam permijit Matt.i9g.vers.g. Debuerunt ab illa fan&i abftinere, poftquam appartiz gratia Dei jaluzaris omnibus,"Vit.2. vers.11, 12. Fuitolim editum Athenis ,ut vir quifque duas uxores haberet. d/a 9 Aermargpatr yay pop debo plar, aaidomoeióus) xg) i5 eripi. 3. ftp )uoy visilauzam, vie. fignificat aliquando aps fe effe, copestxei tani, 2 Timotha: 26. 4:5. Imo nec pàSueatpSpo ebrietati addislum,(9 vígem opponitur m sues. VT hell, cap.f. vers. 6. 7. 8. neque adeà oie moMampoctxo(n, pro.livem ad viui abandantiam. 1 l'imoth, cap.3. vers, 8. 4. ecopra, madejt& moderati animi. 5. xósquor ornatum, & bene compofitum, non fordidum, rufticum, turbulentum, inordinatum, 6. qolwor bujpitalem, ut omnibus fanttis, quum egent, pro modulo communicet, confer Hebr, cap.13. Vers, 2. Julianus Apoftata fertur dixiffe, 4/& vh5«pi vc Eévec dpi avüpumiar, Galilzorum geuexeiar fubito profecilfe, 7. didusrixóv, docendi peritum,& aptum ad deceudum, 2 Yimoth.2, vers.2.& promtum ad docendum& affuetum docendo,?. uà agovov nou petilautem, hoceft, ZCexglu'; quales foleat eile, qui vino incaluerunt, fed (nazi, beni, equum, 9. uà ceNiesbo non. percu]Jorem 5 qui ftatim pr;ust, 2 Tim. Cap.2. Vets.24. neque adeó gladio& armis carnalibus utatur. 16. pài aisrpoxepd'i uon a« varum, turpilucrem, fed agi agyupor, nec deditum thefauris coacervandis. confer Hebr, cap.:3.vers.s. 1 T'im.6, v. 10, 11. GO idiou cixou xaAus myeig d Sor domui[ue bene cujus tentem,& profpicere de necellariis familize,& peccata ac fcandala à familia coercere, Impimis lii eros bene educare ad. boneffatem& vbedieutiam. Pulchré Cicero fratri Bithymae praelidi confulit, Su bec Jamdamenta. dignitatis tua y integritas d ccutinentia ,&c, familie grava(9 couflans difciplina, A2, pn veóguGy ncm novitiatm, ne iujiatus in. judicum incidat Diaboli. intelligit non. proprié jvenem, necdum multos annos habentem; qualis Timotheus erat, 1 Tim.cap.4. v.12, Sed venxraxrür eum, qui recenter Chiiftianifmum fufcepit: Debet habere aetatem in Chriftianifmo,& dexupn illius garez. eia); sieur feu nuperus Chriftianus facile inflatue, infolens factus, /u judicium inadit Diaboli, hoc ett, in idem crimen, quod Diabolum reum fecit; in iuperbiam, cupidinem dominandi,& fattidium falutis hominum, 13. Denique a£ babet tff incuium bouis ab i, qui foris[uut, hoc eft, ut ipfi infideles bené de illo loquantur& fenciant, ne juexprobratiouem imidat 5. hoc eft, ne turpia fatta ip exprobrati,& pudore confundi poffi,& in laqueum Diaboli, hoc eft, ne Diabolus illum in promtu habeat illaqueare& irictire,& ob conKientiam fceleris commilffi ad conniventiam alienorum delictorum ad.gere PSP ^ o a -. |"De Regirnine Ecclefia. Cap.X. Lib.. 451 .| gere, vide r, Tim. 5, vers. 2. 7, confer Tit. 1, 6- 9. Talesdecet effe veros Epifcopos doi mus Dei;& hunc typum continuo ante oculos habere,& fecundüm illum fedulà con| verfari, $. 31. Epyor oput& officium Epifcoporum ac Presbyterorumeft, v. Loqui férmonem otiam tDei Hebr. 13: 7, laborare in verbo dy dosirina. 1. Tim.4,17. didcxnem docere Rom, i2; Pifcoporum Vers, 7.. pradicare verbum, 2, Tim, 4, vers. 2,(9 contradicente; redarguere, Tit, 1, V. 9.& presby e 2. Hortari, monere Rom, 12,8, confolari in doclvina fana, Tit. 1, 9. confólari in omni manJuetudine, 2. Tim. 4, vers, 2, Etiam redarguere, reprebendere, inflare iuxuajpus y axajpoc, 2. Tim. 4, vers. 2. 3. Gregem Dei(y ecclefram Dei pafvere,& curare illam, non coacté, fed Jfontaneé, promté& lubenter, non ut dominatores hzreditatis Domini. 1, Petr. 5, 1.2.3. | Aor. 20, 28. confer 1, Tim. 3,€,&awalas 6s Vnpins?). 4» JEgrotos vifitare, fuper Mos orare, etiam ungere oleo in nomine Douini. Jacob. y, 14. hoc eft; ubi neceffitas poftulat zgrotorum, de remediis illlis profpicere,$. Pro falute animarum vigilare Hebr. 15, 17. & illius gratia noctes infomnes ducere, 6. Inobedientes& inordinatos,& peccantes cafligare. Mouete 7c irán res. 1. Thefl, 5,14. Si quis non obedit fermoni noflro, ve(v awpaevé cte illum notate;&j ne commifceamini illi, iva. érroavrs, Et non ut inimicum reputate, fed ut fratrem bortamini. 2,'Theíf. 3,14. 14. Hareticum bominem pofl unam c. fecundam bortationem repelle,«coire Tit,2, 10. Peccantes coram omnibus reprebende, ttt(5 reliqui timorem babeant, 1, Timoth. cap.$, vers. 10. In virga veniam ad vos 7? x, Corinth. Cap. 4., VeIS, 21, | Satis buic à imimipia asa, 8 Cub P miedvay reprebenfio bec, fasla à pluribus, hoc eft ab ecclefie antiftitibus, 2. Cor. 2,6. Removete malum ex vobis ipfis, 1, Corinth, cap. f» vers. 13. Confer vers, 6. Ego judicavi illum, qui boc Ícelus fecit, conprepato vefito(5 meo Spiritu, tradere talem Satana, ad interitum caris, 1. Corinth, cap. 5, vers. 3245. Sinon audiat ecclefiam, frt tibi, ut Etbnicus f Publicanu,. Matth. cap. 18, vers, 17* 7. Etiam impofitio manuwm penes presbyrerium fuit, 1, Tim, cap, 4514. xj UnÜictec xempay T. apto Curtess, $.32."Emisuczlo dicit Paulus xaAór fpyov,. Si quis inffe&lionem defiderat, bonum opus"Louis concupifcit, Y, Tim, cap. 2, vers. 1, Eft certé bonum opus& pulchrum, tum refpeu il- 77. lius, qui injunxit, qui Chriftuseft; tum refpe&u ejus, quod injungitur; quale eft, annua- opus. ciauio Evangelii, verbum reconciliationis,zdificatio ecclefize; tum denique refpectu ejus, quod ficis, cui hoc opus injungitur 5 nimirum fit economie Dei Tit. 1,7. miuifler Chrifli, & dienfator myfleriorum Dei 1. Cor. 45 1. Pafler ovium eyoig dus(O- iy doof. Hebr. Cap. 15, Vers, 7. 17. Necpulchrum tantüm opus, fed& ards4m, Eftopus, non ludus; cura, non luxas, non imperium, fed minifterium;. non tyrannica licentia, fed paterna procuratio; e munus reddendis rationibus obnoxium;&« Aéyov 2tmdv(gvres. Hcbr, Cap. 13, Vers. 17. $.35.Honorem Dominus& reverentiam erga illos,qui opere hoc funguntur,ferió com. Epifcopi& mendavit. Obedite dudl.ri*is vejiris, Qj eedite, wt cum gaudio faciant, baut futjbiran- Veesbycecri ter,[nstile enim vobis boc, Hebr cap. 13, vers, v7. Rogamus vos. fratres, eidíuy, nofo, e eperandi hoc eft, amare /aborantes in vobis,(y qui prefuut in Domino,& bortautes vos, xg) randi, 568 aures Ümipudaere 0» dau?, d/à(9 dytv avsQ dy ejiware ids perquam ebundanter ob. o7ui illoram. x,'Thefl, 5, vers. 12. Seuiorem. ne redarguas, fed moue ut Patrem, 1, Tm. cap, 4, vers. I, contra. presbyterum acca[ationem ne recipe, m]i. fuper duobus aut tr bus tejlibus. v, Tim, cap. 4. vers. 19. linó& juffit benerario. conpcníari, dimi vis; afieu(ur duplo hose& retributione digni cenféantur.. Dicit euim SeriN FR 432 De Regimine Ecclefia. Cap.X. Liba. piura: bovem tritarantem d dieses Et. Dignus operarias mercede fua. 1 Tim. 5, vets; 17.18. confer Matth.io,verf. 18. Precepit Dominus Evangelium annamdantibus;&(GO qb«55s Cv ex Evangelis vivere, 1 Cor.9,14« xomvetro) à xal esjop Q9 Aéyos md udhPLULIEED wdn» aya9oic, Galat,6, 6.. Coq. uq. Prater Presbyteros& Epií(copos dedit Deus etiam ecclefie J/escrec diaconos, Omnes Presbyteri& Epifcopi funt dizw»or 2 Cor.é,4.. às 3e6 JMsyo, confer 1 Cor, vers,5. 2 Cor.t1,v.23- Ephcf. 5,7. 6:131. Col.u:5. 4,7. 1 Thef 5,2. 1 Tim.4; vers.6, kaAóc toy diduor Ge"Ingoo ages. Idem nomen datur maciflratui, Rom.3,6. S65 JS éd xoréc x(1, Sed hiin fpecie diazovor dicuntur,€ Epifcopis contradiftinguuntur, Phil. verfa, eus Cneximois x3) djasóvois, Hos docuit Paulus decere effe 1, equae boucffos, graves, 2. gà diMpus monu bilingues, alia dicentes, alia cogitantes, non fallaces, non mendaces. 3. Nou ad vinum mnltum. propenjos, confer Tit,z:v.3. 4. Habentes myfierium fidei in bona confcientia, hoc eft, intelligentes doctrinam falutis, profitentes, amantes, fecundüm illam ambulantes, 5. Bene probatos,& dvvyxAsruc vacautes acuufatione, 6. Mulieres babentes fideles in omuibus; ut ne, propter mulieres mala notz, diaconi in fufpicionem incidant, 7. Unius mulieris viros. Adeo decuit fan&tos Novi Teftamenti abinere à fcorsatione, quae in polygamia committitur,. Liberorum feduli curatores, 1 Tim, 1,8--12. Primam diaconoram inftitutionem vide A&or, 6, 2--6. Apoftoli ipfi couíque diaconorum munere fundi erant. Diaconorum eft diffribuere, à us(udyfobs y óv dzAórwri qiii diffribuit, iu Jmplicitate diftribuat, Fuere illi miniflri, rario facro colligendo, conftituendo; diftribuendo,& pauperum ac infirmorum curz deftinati. Illorum fuit diaxcreiy sgamidaus, meu[is pauperum profpicere. AG, 6,2. Horum non fuit docere, Licet enim Stepbanus diaconus, etiam Philippss docuerint AGor, 6,10, 8,5. tamen id non fecerunt, qua Diaconi; fed Philippus, ut Evange/iffa A&or,21,8.& Stephanus fingulariter à Deo excitatus, fide ac Spiritu Sauclo plenus, A&or 6, vers,5.8. Quinimo opus Diaconorum adcó totos illos requirebat, ut verbo& docttinz vacare commode non poffent, Inde& Apottoli, Diaconorum adhuc munia infimul& pariter fübeuntes, dicunt, Non bcuum ej!, ucs derelinquentes fermonem Ici, dizsoveir, Actor.G,vers.2, Tamen ci aM: d/guori(ales, qui bune miuifiraverint, Babjsiv tange xaM» a&yrorav?) gradum fihi bonum parant.| Tim.3,3. adafcendendum ad éziexoz Lu; ut ex Diaconis fiant Epifcopi & Presbyteri.. nwdpet,—$.35. Prater hos pofuir Deus in prima ecclefia Juuzuen, xapíe pa, Iapasiror, drriMe demie— et, zoCprásets, 5m 2Aoexdy 1 Cor. 12,28. Per duvzuer intellige fingulari potentia in p" agendo& operando inílrnétos, verf. 10, dixerat évpyuafg d'uozusov, Donum hoc fuit CGpróses extraordinarium, Otficium, ad quod conferebatur, quale fuerit, vix divinare licet, cum illo camdiu ecclefia caruerit,. Videntur dono hoc in!tru&ti adhibiti fuitle, ubi miraculis,vel etiam ponis opus effet. Per z apiea in: cro intellige illos,qui donum fanandi habuerunt;qui egroris curandis videntur acceríiti, Per avlo-ers opitulationes, hoc hoc eft, fubfidia vel curationes pauperum& infirmorum, Id munus eit? diaxérov, Per xvCspyáseim, gubern«tiones, idem quod ci eycig audor, Rom.12,8. Presbyteri, regentes; feniores, praeíides difciplina; quorum poteftas eft fpiritualis, ad confcientiam fpe&tans, À poteftate& autoritate magiltratuum longiffime diverfa; nec elt«uGvpaioessn, nec in eorum polita arbitrio, fed tota dfexevilixà ad miuiffratoria, certis finibus à fummo Capite praefcripris, definita; à quo uno omnis ejus vis pendet Gc etficacia, Per genera denique Lug ariam intellige illos, qui linguis loquebantur in ecclefia, Diaconi. $ 36. MuA lm De RegimineEcclefis,| Cap.X.Liba. 43) 5.36. Mulieresin ecclefia docendi& gubernandi vices nullas acceperunt. Mulieres Diaconiffa. ve[tre in ecclefiis taceant, non enim permilfJum eft illis loqui, fed fabjici. x. Corinth. cap. 14: V. 34. conf, v, 3«. Si veró quid difcere velinz,n domo fuos viros rogent, Turpe enim eft muliertbus,in ecclefia loqui, ibidem i, Tim. Cap, 1: Vers, 11.12. Maier, in quiete difcat in omni[abJeziume, Mulieri verà docere nou permitto, nec auGoritatem ufurpare in virum, fed effc in q«iete. Licet& dono prophetiz olim fuerint przeditz, 1, Cor. 11: vers, s. AQ, 2 tf 21:9. Tamen in munere Diacanorum habuerunt partem, Rom.cap. 16: vers. 1. Commeudo vobis Piabem, idu dYauovov que ejl diaconiffà ecclefie, 3:12 in Cenchreis, Solebant vidue adhiberi, 1, Tim,$19. Xp aA ey iro ui(Aavlor irj ieáxorx, In initio ecclefie murmur exftitit inter Hellenifías(y Hebraos» quod dejpi.iebantur in quotidiana adminiffratione vidue orum, Aor. 6:1, $.:7. Hosomnes, Apoflolos, Prophetas, Evangeliftas, Paftores& Doctores, dedit A4quidet'a pofuitque Dominus, api;* sa(zprisuzv 3M«olov ad. coninnationem(y exaptazionem[an. que 6nem orum, ut perficerentur illi& conflituerentar perfe? in Chriflo Jefa, Colotf, 1:28. Hià pototi. Pre« Chrifto dati, hacque dyipopa, qua habuerunt, xae«ax(z Rom, 12; 6. apta fuere& fuf- phera,&o,. fcientia ad concinnandum fan&os, ad monftrandum illis Chriftum, ad ponendum in medioillorum legem Domini, ad cogendum illos in obedientiam Servatoris, ad illuminandum illos falutari cognittone,ad accendendum in illis charitatem,ad fovendum fidem& fpem, ad redigendum illos in fan&um& decorum ordinem; in quibus fan&orum confiftit xaprimuos, Deinde dati funt Apoftoli,Prophetas,&c, eic ipyor dfgxoviac ad opus mini« flerii, ad perficiendum& exfequendum opus minifterii reconciliationis, Non funt 4.ti, ut otiofruanturs fedadopw, utoperentur; non funtdati ad dominandum; fed ad minifterium fubeundum;& illud quidem laboriofum, fedulum, enixum. Hoc eft vere da. xtv;v ele Chrifto, fedulo& multum laborare, cum voy, paupolluig,, apaóriwTI by dry ume Ephef, 4:2,"Epyov Jfgusriac Apoflolorum fuit, przedicare, docere, fcribere, ecclefias eriges re, confirmare, Evangelium omnicreaturz nunciare; Prophetarum, Chriftum& Evaagelium é Mofe& Prophetis demonftrare; Evanzeliflarum fatta& di&a Chrifti confignae re,& quze pro nobis paffus eft, annotare; Paffoerum, curare gregem Domini, pafcere oves ejus, verbo, Sacramentis, adhortationibus, confolationibus; DeSorum, docere, fanam doctrinam tradere, errantes redarguere, contradicentesconvincere. Denique daci funt Apoftoli, Prophetae,&c, eic oixodoulus T suuar G- T6 Mus ad&dificationem corp"à Chrifli, Ephef. cap. 4; vers. 12. ut fpirituale corpus Domini, ecclefia, crefceret in cognitione, proficeret in fide, confirmaretur in fpe, charitate, pietate; confummaretur in falutis acquifitze poffeffione,& omni'plenitudine gratiz impleretur ac imbueretur; ut omnia e« jus membra ar&i(fimo vinculo copulata pervenirent ad unitatem fidci,& agnitionis Filii Dei, in virum perfe&tum ad menfuram ftaturz plenitudinis Chrifti. $.38. Chriftus Dominuslicet ipfe in fpecie nullos inftituerit Paftores, Doctores, Epi- Chiti inti. fcopos, Presbyteros, Diaconos, tamen quales illi debeant effe, quod opus facere» qua tuos Reipoteftate frui, utique fatis aperuit in iis, qua ad Difcipulos locutus eft, qui, licet in alti- mine& Po. oreminifterii gradu collocati,& ipfi Presbyteri, Doctores, Epifcopi, Paftores fuerunt; tere pu imó ex iis, quae de eccl»fja fia paffim dixit& pronunciavit, igitur quum dicit Difcipulis, Vos ejlrs al terra, lux mundi. Matth, cap. j: vers 13,14. Ejfute fapientes ut ferpeute: y Jimplices, ut columbae Matth, cap. 10: vers, 16. etiam id noftris 5j up Bros debemus di. &um putare, Quum dixic Petro ,. Dabo tibi claves Regm celorum, quicquid higaveris, erit ligatum j. quicquid[olveris, erit[lutum Matth, cap, 16; vers, 13.&& omnibus APid poftolis Defcriptio fpiritualis 434.«De Regimine Ecclefis. Cap.X. Lib.s. poftolis, quorum peccata vemiferitis, erunt remilJa quorum tenebitis, tenebuntur Joh. 20, 2 2 toti ecclefiz id di&um voluit, cui id etiam in fpecie applicavit, Matth, 185 15. 16,17. 18. Si. peccet ine frater tuus i y O«eybor redargue illum,( demonftra illi meliora, convince illum de fua injuftitia,«5X, G- enim eft certa rei demonftratio Hebr. 11,1.) inter ze,'& illum folum; ft veró tenonaudiat, fume tecum adbuc unum aut duo,— Si veró(& illi inobediens. fit, dic v5 ànx^ncla ecclefia toti, Si vero nec ecclefiam audiat, fit tibi, ut Etbnicu( publicanus,. AAmen dico vobis, quecunque ligaveritis interra. erunt ligatain calo;& quecumque fülveritis in terra, erunt foluta in calo, Quibusin verbisgiervator perfe&tiffimé defcripfit modum agendi cum peccantibus, five in opere, five in verbo, five in doctrina impingant, Finis ultimus debetelfe, ut frazrem Ipcremar, veritati, coelo;Chrifto. Modus illuc pertingendi non erit externa vis, violentia, verbum imperii, fed$2:-, jufta, debita, amica redargutio, folida azóZe£ic demon[lratio ày aod! mvióuar Q- Q Pau, Hic$eX 9- erit primà privatus, inter eum qui peccavit& eum, in quem peccavit, quem opere offendit, aut verbo fcandalizavit, Igiturcommendatur hac unicuique perfectio, ut poffit£A£yxew redarguere, convincere, meliora fuadere fratri peccanti.— Dein, fi peccans fit obftinatior, idem fiet& coram nonnullis aliis, coram zu, dirobus, aut tribis,— Si forfan, qui per unum noluit convinci, per duos aut tres, convinci poflit,& informari melius, Tales duo( tres funt in Ecclefia Chriftiana imprimis Presbyteri, Epifcopi, Paftores, quorum conventus Presb»terium dicitur,horum officium eft doceremouere, 2.£yy em redarguee, burtari, 2. Tim. 4,2. Hicerté anteomnesconfuli debent, ubi in fratrem frater peccavit,& à fratrein melius corrigi noluerit. Denique fi& hifce peccaus obítiterit, tota advocanda ecclefia eft, omnis fidelium, Chrittumque confitentium multitudo: ut& illa operam det, quo peccans reducatur in viam; quod facit orando, etiam monendo, etiam meliora exempla oftendendo. Si, qui peccavit, adhuc rebellet, nil porro ad ejuscorre&ionem tentandum, nifi ut //?& ei, in quem peccavit;& duobus aut tribir, quos audire noluit;& ecclefia, cujus verbis, monitionibus, exemplis, precibus, obflitit, s Erbnicus € publicanus, nec amplius habeatur pro fraue, nec gaudeat fan&torum communione, Hocextremum eft, quod in peccantem Ecclcfia facit, non cogit externa vi, non loquitur sivamod'ereoc, non percutit, non rapit ad carceres, fupplicia, furcam, ignem.— Sedferió IA£yx4 hortatur, moner, redarguit, denique excludit, ejicit,& ut membrum mortuum à corpore fuo fancto abfcindit.— Nec vana funt, que ecclefia hac ratione per yov& ééd'afw agit; quinimo Servator declarat, in cz/ofore izar,& foluta, quacunque ecclefia in terra. folverit, ligaverit, Adeo utligatus in terra ab ecclefia, etiam pro ligato& peccatore impoenitente, peccati vinculis conftri&to habeatur in ccelo coram Deo 5& folutus in ecclefia, eadem gratia gaudeat coram Deo, Angelis, juftorumque fpiritibus confummatis, Porro Servator dicens, ubi fnt duo(5 tres ccngregati in nomen meum, ibi[umin medio illyum Matth. cap. 18, vers. 20. docuit legitimos effe fan&orum conventus& congregationes, fed uc nein aliud nomen, quàm Chrifti unius& folius, inftituantut, habeantur, in quo verbo fundamentum eft omnium facrorum conventuum, Synodorum, conciliorum, communicationum; quas ecclelia ab initio obfcivavir,& ad finem ufque obfervabit: denique Servator qualitate ferió commendans difcipulis,& ne unus velit major haberi alio Matth, cap. 20, 26.27. 23, 11, Luc. 22, y. 24-27. docuit omnem tyrannidem, elationem,dominationem, faftum monarchalem,ab ecclefia longiífime debere abelfe, $. 39. Poll ohitum Apoftolorum non funt dati alii Apoftoli, neque enim Apoftoli de por 9.. "D**t35«^ DÀ wx oL l1 *^£3. De Regimine Ecelefis, Cap.X.lib.s: 435. | poffunt, qui non viderunt Dominum,| Nec Evangeliftis fuccefferunt alii Evangeliftae» negiminis ." nequeenim Evangeliftz effe poffunt, qui aut ipfi non audiverunt, non ffeiaraut, non Nod Tof jd attreclarunt. ferionem vites 1Joh.1: 1. aut qui res Chrifli non acceperunt traditas ab., Dd illis, qui a^ initio fuerunt abvórrra, xg) imrnpéva] GU Aéyu, Luc.1:X.2.. Ceffant etiam poteutie, dena fanationum, geuera liupuarum, quae imprimis fuere in frgnum. iucredulis, T I Cor.cap.r4. vers. 22, Manent autem Propheta, potentes demonftrare Chriftum& Mofe& Prophetis, Manent doBores, paffores, epifcopi, presbyteri, diaconi, gubernatioues, opitulationes, que xaeisua(x Deus T, O M. fervat& fervabit in Ecclefia, Eftque igitur ut concludam, hic modus fpiritualis regiminis ecclefize militantis, haeque fun&iones in illa deftinatae funt ad finem ufque mundi; qua fervandz funt ex ordinatione Dei, ex inftitutione Chrilli ,ex Apoftolorum praxi; à qua qui recedit; aut in qua qui quid mutat, à Deo recedit,& inítituta Domini mutat, Nim: unus& folus Chriftus e(t caput Ecclefie, Dominus, Rex 5 fed nunc haut confpicuus humanis oculis, nec palpabilis humanis manibus, nec perceptibilis humanis auribus, Spiritus Jefu Chrifti eft Advocatus fan&orum, qui illos ducit in omnem veritatem, ducit in terra planitiei; docet illos orare, credere; fperare, amare 5 qui illos ungit,& obfignat ad redemtionis ufque diem, Legati Jefu Chrifti in terra apud ecclefiam, funt pafferes pafcentes fanctos in pafcuis Domini; Dolores, docentes, explicantes mylleria altiffimi 5 Epifcopi, curan tes& confulentes animarum faluti; Presbyreri, laborantes in verbo& doctrina; gubernantes gregem ovefque Jefu Chrifti;; Diaconi, opitulantes& füccurrentes pauperum fratrum egeftati; Diaconif[z, difttibuentes in fimplicitate.— Tales excizat Dominus Jefus; hoc eft, neceffariis donis,& fufficiente gratia inflruit& ornat.; eligit ecclefia inter preces& invocationem Domini per libera& communia fuifragia, confirmat Presbyterium per manuum impofitionem, per publicam ordinationem,& in munus facrum introdu&ionem, Quz fiadfintrité; hoc eft,(iis, qui praerit Ecclelie in verbo, do&rina, gubecnatione, inveniat in fe dona ad munus neceffaria,(i per liberam eledionem fit vocatus,& publice coram coetu confirmatus ,.& fine contradictione à coetu acceptatus, poteft is fine mendacio dicere& gloriari in Domino, pofgit, dedit, me Deus c Chrijius, in ecclefra fua, pafforem, dolorem, epifcopuum y presbyterum 5. gratia Dei fum, quod fum.| Legatione fungor pro Chrifto, Deus orat per me. Sic nos reputet homo, ut miniftros Chrifti,& difpenfatores myiteriorum Dei, 1 Corinth cap.4, versi, Cap.t5. Vers. 10. 2 Cor. cap.5. vers. 20. Per hos doctores, paftores, presbyteros,&c, annunciatur Chriftus Jefns, fermo crucis, lex Dei,| Per illos Sacramenta adminiltranzur, fcandala amoventur, doctrinz puritas confervatur, fratrum unitas fovetur, omnifque«(7i removetur. Per illos lupi arcentur à grege Dei, zizania colliguntur ex 2gro Domini, feductores& mendacii do&ores excluduntur€ coetu Jefu Chrifti. Omneshi funt ex equo Dei miniftri,& legati Chrifti, poteft in illiseffe primatus, refpectu aetatis, apuguAncrac,&pocfusciac 5 utqui diutius in verbolaborarunt, primi audiantur, qui diutiffime clavum ecclefia tenuerunt, ante omnes honorentur; ut juve-* nes cedant fenioribus, feniores precedant juvenes,| Nullus autem eft in illis primatus juris, dignitatis, imperii. Omnibus idem nomen. Sunt Epifcopi, funt Presbyteri, O.nnibus idem officium, Émnekomini, moiazivem, non tondent pecus, non deglubunt, Domino pafcunt, Domino curant. Omnibus eadem merces, repofita in celis. Matth, Cap.4. VeIS, 12. Diferte monet Spiritus; ne pafcant gregem Domini violenter, cüm coa. &ione, ne agant s; xa(axvexedorres ui dominatores Íed ut. diaxovos mipiffri 5 ne loiii 2 quantur 436 De Regimine Ecclefis. Cap.X. Lib.s. quantur,dyavrod'eizlos, fed per$e? xorv,ne percutiant;nec gladio feriant;fed ligent,qui ligari merentur;& rurfum folvant,quos folvi equum;& peccata teneant impoenitentibus; remítraat penitentibus, Et ut uno verbo abfolvam. Non norunt tempora Apoftolorum nifi folos Presby teros& Diaconos ad regendam ecclefiam, non norunt Pontificem fum. mum; non norunt Cardinales, Archiepifcopos; non norunt Epifcopos, diftin&tos à presbyteris; non norunt Hierarchiam ullam Ecclefiafticam; non norunt vifibilem aliquam cathedram, Tale igitur;ut defcripfimus,eft Regimen fpirituale ecclefie NoviTeftamenti, Com»aio—$40. Et ut ecclefia hec in omnibus przcellit& meliore forte gaudet ecclefia V. Teít, M givine ita& refpectu regiminis,quod in illajolim erantLevitze& Sacerdotes; nunc ex omni triecceliz Vet, bu& gente funt presbyteri& epifcopi, Olim erat ejusdem familiz fucceffio,nunc libera Tcl, ecclefize electio& ordinatio. Olim certa fcdes, in qua Sy nedrium fixum erat; ad quam omnes convenire,& verbum inde petere ac cognitionem tenebantur, Nunc qualibet ecclefia fuum habet Presbyterium 5 nec ad aliam urbem cogitur afcendere, nifi per conteflerationem fraternam;& conventionem amicam.Olim rigidius caftigabant morte inobedientes& fuppliciis afficiebanr. Hecb.2,2. 10,28, Nunc maníuetius omnia agunt, Q£x sn, fenel;bis,ter;denique ligant,excludunt,& quod maxirnum,Satanz tradunt,ad interitum non animz,fed carnis, Olim cogebant ad legalem fervitutem;nunc ducunt ad Chriftianam libertatem,olim cura illorum verfabatur circa populum 1fraé] rantüm, inclufum& feparatum à gentibus us(9róry o. Nunc omnes fine difcrimine invitant, ut invocent nomen Domini, Olim poterant caffigare x7(9 doxsv,& d'ecusdem dpopría, Heb.12,9. 1o. Matt, 23,: 4. Nunc fermonem perpetuó narrant reconciliationis;nec quid imponunt ecclefia, nifi per confenfum ecclefie; non imperantes, fed ut?roub dantes; non per coactionem, fed per fuafionem,& equitatis ejus,quod agunt, demonftrationem Meutio i,—$.41.Abhac inflitutione Dominica paulatim homines recefferunt, donec plané abalieBusieuo- natiab illa funt,adeó ut pofterioribus temporibus nova plané forma regiminis;contraria duda, illi, quam Chriftus inftituit,introducta fit; ralesque conítituti ecclefize Rectores; quales Scriptura vetuit effe, nim,£inenczr dvo dva uag dc A ag nal uueutdorvss T xAiptv, TPetr.g; 2.3. Prius ceepit unus presbyterio preeponi,& Epi/copss prae aliis dici. Huicin initiofolum jus ordinandi concetfum eft; reliqua habebar communia cum Presbyteris,& Prese byteri cum illo, Sed paulatim illius poteftas eoufque crevit,ut tandem furrexerit, qui ut Epifcopi presbyteris, ita ipfe omnibus pralatus eft Epifcopis;& univerfalis Sacerdos,ac epifcopus cecumenicus dici voluit, ubi in mentem venit illud Gregorii Papae, ego fiJenter dico, quia, quifquis fe univer[alem Sacerdotem vocat, vel vocari deerat, im elatione ua 4fnti- Chriflum pracurrit, Imo, dicamus potius, Anti-chriftus eft. $42. Imprimis hoc animadvertamus.ChriftusApoftolos fuos omnes voluit effe equaAj?tO les, necunum aliis praetulit, nedum ut unum omnibusaliis prpofueris, unum videtur principatus in Eciefia à pra omnibusama[Je Joh.13:23. 19:26. 2 1:2c. nec tamen illum majorem aliis ullibi inveChrifto. tra. ditus? nitur nominaífe, Cum effer in illis quAoversía, qz illorum videretur major e[[c, egregie refpondit, Reges gentiam dominantur illis poteflatem babenres,Euergeta vocantur. Vos autem non ita. Sed major in vobis;fiat ut junior Ay Antifles,ut miuifler.Luc.22:24.27. Adeó perquàám falfiffimum eft; Petro à Chrifto primatum conceflum,& principatum fuper omnes; ipfiusqueà Chrifto commiffum fuiffe arbitrio;ut locum,quem velleteligeret,ibiq;(edem figeret.&in illo,utVicarius Dei omnipotentis, Monarcha vifibiliscaput omnium fan&ctorum federet;& leges daret,loqueretur ex auctoritate,& fuccellores relinqueret;pari majeftate, ad finem uf; mundi,quiRegibus imperarent,regna darent&auferrenr,conícientiis leges ponePEU o a vs "De"Reeimine Ecclefia. Cap.X. lib. 437 ponerent, libertatem filiorum Dei pro arbitrio mutarent, minuerent, auferrent, leges imponerent novas cottidie ecclefize, de rebus naturá fuá immutabilibus difpenfarent, licita illicita, illicita licita facerent, confcientias cogerenr,& ut in nomen fuum jurarent; quae fané non funt Chriftiana, fed Anti-Chriftiana, omni Scriptura adverfa, primae ecclefize contrari a,celo& Deo injuria,& cum omnibus Scripturis pugnantia. $43. Sed unde quefo probabunt,poteflatem talem tantamq; conceffam Petro? num€ Matt.6:18. Ta es Petrus c f'aper bacPesra adifitabo ecclefiam meam? Atqui Petrus non eftPetra, nec Petra Petrus, Chriflus eftPetra; fuper illum,& non Petrum aedificata eft ecclefia. Num é y.19. Dabotibi claves Regni calorumyquicquid ligaveri,&c, Atqui hzc praerogativa non foliusPetri eft,fed& omniüApoftolorum]oh.20:23.imó omnium fideliumMat.18:13Num é triplici dicto, Perre, nus me,&c, Pafce oves meas,&c. quam Regiam vocem dicit Bellarminus: Joh.2 1:15.16.17.Atqui in hoc verbo eft exprobratio infirmitatis quem toties de amore rogat;illi tacité amoris inconflantiarn exprobrat, Et in verbo pafce,non eft comendatio alterius muneris, quàm quod Apoftoli omnes corüune habuerunt;& cum illis presbyteri omnes& epifcopi,qui& paffores,& pafcere dicuntur.PafcuntReges moreRegum.lta non pafcuntApoltoli.Pafcunt miniftriChriftimoreChriftis ita 1;,n paícunt Reges Certe fi verum fateri volumus;nullius,excipelfcariotem;graviora funt defcripta peccata,quàmPetri;nullus gravius reprehenfus àChrifto magiítro,quàmPetrus,idem in gravem juftamque Pauli reprehenfionem incurrit.Gal.2. Adeó fragili flabit ecclefia fundamento,fi Petrus ecclefiae fundamentum eft, fuper quod zdificara illa eft, Dicitur Petrus epo(9 printus, prior, Mat.10:2.Sed non itinitur primatus majeftatis, regiminis, poteflatis;fed vocationis& etatis, Num abapoflolis major agnitus eftPetrus?minime, Paulus diferte dicit,nil fibi differre à Petro.Gal 2:6.9.nec verituseft,publice illum reprehendere.ib y. 14.In concilioHierofolymitano nulla major autoritas apparuit in Petro,quàm in Jacobo. AQt.15, Num Petrus in Epiftolis fuis aliquid peculiare fibi arrogavit? certe nec talequicquam apparuit, Vocat fe vupappta Gor por Presbyterum,e grege quafi presbyterorumiéy feffemChrifli paffinum APet. v.1.Denique;quo firmo conflabit argumento;Perrum fuifleRomaztoportet enim utRomze fuerit, fi verum;quod fedem Apofltolicam in urbeRoma fixit, Atqui é tora facra Scriptura ne verbum unum promi potefl;quo probetur, Petrum unquam fuiffe Roma A&.12;16.17. dicitur de Petro,cum é carcere Herodis evafillet,G i£«a dv emopsí n eie€repov vóov 5 Qj exiens ex Hierofolyma, profeczus eff in alium locum, ícd unde probabis, hunclocum fuiffe Romam; annon potuit in alium migrare locum, nifi in urbem Romam? Atqui non diu poft habita eft Synodus Hierofolymitana, cui interfuit Petrus Act, 15. quomodo tam citó€ Roma regretlus eft, bic o: Roma eft? Quod Petrus venit Antio. Fiawr, notavit Scriptura Gal.2. v1 1. fi etiam Romam veniffet, num hoc tacuiflet, praefertim cum tanti interfuit, illud fcire certius, Cum Paulus Romam abductus eft Ator, 28. certé Petrus Roma nondum fuit, fi enim fuiffet,fine dubio illius mentio facta fuiffet; fine dubio Paulo occurriffer, Paulum vifitatfet 5 nec fcriptor A&orum Apoftolicorum id filentio prateriiffer, Videtur Petrus fuillein Babylone YPetr.c:13,. Putant Re wam figurate intelligi. Atqui non eft Roma Babj lui, i non myftica Babylon. Id fi Roma ct legat Encomia fua Apoc.18: 2.3.&c. Novi omnem fere antiquitatem fentire, Romze fuille Petrum, Sed non poteft valere Autoritas antiquitatis in prejudicium Scripture& veritatis, Tradit Hieronymus, Petrum poft praedicationem in Ponto, Afia; Bithynia veniffe Romam;& eam quidem ob caufam ,Ut Simoueu Magum,;quo cumSamariz rem habuerat, Actor. 8; 18-- 24. Quique ab illo tem. porc Ícribicur Romam migrafle, expugnaret, Sed aeq':& incertum eft, an Simon Magis iii 3 unquam Quomodo paulatim Novum in eccletia. introductum fit icgimen, 458 De Regimine Eeclefte, Cap.X. Lib.s: unquam Rome fuerit, Juftinus,Irenzus, Tertullianus, Cyrillus;Enfebius,aliiq tradunt, flataa& ara honoratum fuiffe à Romanis Simonem Magum, qua pofita ei fuit in infula Tiberina inter duos pontes, Atqui magnus docuit Salmafius,erraffe in eo Patres,& errorem omuiuo baufi]Je ex fimilitudine nominis Semonis& Simonis, Namjinquit, in illo ipfo[oce avoraao atate reperta eft ara dedicata SEMONI SANCTO;quem illi pro Simone Mago acceperit, Atqui aliud eft Semon feu Semo, alud Simeon; nec Semon San&us, eft Simon, à Romanis,utita dicam;fanctificatus, Hactenus Salmafius in apparatu ad Libros de PRIMATU. De Semone vide Liv, libr.v 11 1. Bona Semoni Sanclo cenfuerunt confecranda,. Romanis olim Semenes dicebantur illi; qui ex hominibus relati in Dcos effent; quos sajore ftatucbant hominibus, minores, Diis, Fulgentius de vocibus antiquis. SEMONES dici volueruut. Deos, quos celo nec dignos adfcriberent ob meriti paupertatem, ficut PRIAPUS, VERTUMNUS; nec terrenos eos deputare velleut, per gratie venerationtm, Concludo, quandoquidem incertiffimum, an Petrus unquam fuerit Romae, in vanum Pon. tificem Romanum gloriari, fe tenere fedem Petri,& ilius(uccefforem effe. $.44. Sed nunc docere lubet, quomodo paulatim Ecclefie regimen; ab Apoftolis in. flitutum, poft tempora Apoftolorum,mutari,& in aliam transfundi formam coeperit. $.44. dntequam Diaboli inflinciu, inquit Hieronymus, fudia ín relipione fierent y diceretur in populis, ego[um Pauliego Apollo, ego autem Cepba,communi Presbyterorum covfilio exclefig puberuabautur. Non habebat ecclefia Presbyteros fubjectos Epifcopo; nec Epifcopum praepofitum Presbyteris, Sedut Apoftoli inter fe fuere pares, ita& Epifcopi, qui & Presbyteri; duplexenim unius muneris& officii appellatio fuit, pari ubique poteftate& dignitate fuere praediti; horumque, ut habet Hieronymus,communi confilio regebantur ecclefie, Qui cum Apoflis vixerunt,illorumque fuerunt euvipyoi; ut Clemens fuit Petri aut Pauli eiuep?àc; aut. etiam difcipuli, ut Papias; Polycarpus, Ignatius dicuntur fuiffe à Johanne inftituti; illi in fcriptis fuis non aliam ecclefiaftico gubernationis icta agnofcunt, quam qualem ab Apoftolis docuimus inftitutam, confiflentem nimirim ex Epifcopis feu Presbyteris,&Diaconis.Clemens in epiftola,quam ncmine Romane ecclefix ad ecclefiam, que in Corintho, fcripfit, Epifcopos tantüm nominat& Diaconus, plane ut Paulus Phil.i: 1. Deinde in eadem dicitepiftola, uórov G' noiiiov G0 acie eipluseviro uz 7 xabiga Spur eptsCovipor, folummodo Grex Chrijli pace fruatur cum. conflitutis presbyteri,& poftea, Gera nri oie apecGurtgurs obedite presbyteris, quos paffim in epiftola Epifiopos dixerat, in his Presbyteros vocat, De Epifcopo(ingulari in tota cette epiftola nil invenies. Eadem ratione Polycarpus, inepiftolajquam fcriptit ad Philippenfes, y? dé«AmixiS A DU acdrToy TÉTUY varo opus fois ayesCuripois zy diaxórais e$ Sul Q ae:c d, Gc. ideo decet, inquit,abflinere ab vmuibus bis obedientes Presbyteris&y Diaconisut Dec& ChriJie. Et anteà de ayeeGurégcois dixerat, quod fint«Vas ay vot, eic mav(ue Dl poves s emrioueaipSuni emdv(as derer vifitauter, curantes omes infirgos, Ergo Presbyterorum dicit elle erioxi lt; quod otlicium ipfum imiexézs nomen notat. Étiam Hermes, qui Pafforem fcripfit,& Pauli dicitur difcipulus fuiffe, duos tantüm in ecclefia agnofcit ordines, Epifcopos, quos& jeniores dicit, qui Ecdlefre prafunt,& minillres feu diacouo;, 3.46. Etcerte mirum eft, hec cum ita fint, antiquiffimos quofque autores ordinem texere Epifcoporum, qui inde à temporibus Apoftolorum,in certarum urbium ecclefiis epifcopatu functi funt. Ita Epifcopi Romani, poft Petrum, numerantur, Clemens, idem ille cujus jamjam meminimus, Línus, Cletus feu Anacletus, Euariftus, Mdlexander, Xytus Telejpborus y Hyginus, 44nicetus, Pius, Soter, Eleutberius, Viclor,&c,. Hierofolym fant TX——— 0—. o 0000 De Regimine Ecclefia. Cap. X. Lib.s. 419 zani poft Jacobum, Simeon, Zacharias, Tobias, Benjamin, Jobannes, Mattbaus,Levit, Epbraim, Jofépb, Judas ufque ad Hadrianum, fub quo evería eft Hierofolyma, Certéutincertum, an Petrusunquam fuerit Romze, ita& incertum, imó falfum, quod de his Epifcopis proditum ell. Certé Clemens non fuit Epifcopus, non enim fe infcribit in Epiftola fua ad Corinthios, Epifcopum urbis Roma; quod fine dubio feciffet, fifuiffet; licet maxima in ecclefia Romana authoritate polluerit. Idem judicium fit de ceteris, Quid autem dicemus de hac veterum ballucinatione? illa hinc orta videtur, Boniilli pra&terita tempora fecundum fua, ubi fingulares in fingulis civitatibus Epifcopi ordinati erantmetientes;& audientes, Clementem,Linum, Cletum,in Romana conftituenda ecclefiaynotabilem navaffe operam, judicarunt,illos fuiffe totidem Epifcopos, qui fibi invicem fucceffernt; neccogitarunt, illos unà fuiffe ab 4pzffolis illuc miffos, ut in curanda ecclefia operam jungerent; adeoque in una ecclefia uno eodemque tempore complures fuiffe Epifcopos& Presbyteros, 5. 47. Marcus Evangelifta, Petri filiu 1. Petr. 5, 13. non aliam Ecclefiaflice gubernationis formam, in ecclefia Alexandrina, cujus etiam fecundüm communem veterum morem dicitur fuiffe Epifcopus, inftituit. De Presbyteris illius ecclefizz,à Marco primüm conftitutis, ita tradidit Hieronymus, Num(y Alexandrie à Marco Evaugelifla ufque ad Heradam( Dionyfium Epifcopos, Presbyteri femper unum ex fé ele&um, in excelfiori gradu collacatum, Epi[copum nominabant; quomodo fi exercitus Imperatorem faciat s. aut diacoti eligant, quem induflrium noverint(y aribidiaconum vocent,| Ex quibus verbis patat. 1, Illum Epifcopum efle cleum femper& presbyteris, non ergo fuit talis epifcopus, quales pofteà ordinati funt, qui non ex presbyteris tantüm, fed& ex laicis, qui id videbantur promereri, eligebantur. 2. Fuiffeelectum à presbyteris, id liquet é modo loquendi. Presbyteri unum ele&um, nominabant."Totum id presbyterorum negotium fuit, atqui novi Epifcopi introducti, nec à Presbyteris funt electi, nec ab iisdem ordinati, 3. Fuiíle collocatum in excelfiore gradu, neque adeó officium toto genere diverfum à presbyterali adeptum fuiffe; fed tantüm in excelfiore aliquo gradu collocatum,& aliis quodammodo przpofitum, 4. Quod di&us eft Epifiopus, inde non fequitur, reliquos Presbyteros non fuifle Epifcopos, fed illos nomine Presbyterorum ut plurimum infignitos; hunc autem ex fe ele&um voluiffe dici exprelfe fpeciatimque£pif/ opum, ut illo nomine agnofceretur effe is, qui in excelfiore gradu collocatus effet, 5, Hic mos duravit ufque ad Diony/i um& Heraclam, Nam poft illos ftatuit Alexander Epifcopus, ut neliceret amplius Presbyteris Epifcopum eligere& confecrare. 6. Ut 24ribidiaconu à Diaconi ele&us, Diaconusmanet; exeelfiustantüm nomen& excel(iorem tantüm gradum gradum obtinet; ita hic ex Presbyteris electus,& Epifiepus ditus, nimirum Epifcopus in excelfiore gradu, etiam Presbyter, feu de illorum grege manfit, Sciendum denique, hunc ita electum Epifcopum non fuiffe rurfum ordinatum, necconfecratum nova manuum impofitione,(ed fimpliciter tantüm ele&um; quemadmodum& in Archidiaconis obfervatum fuit, Ami« larius. Zirchbidiacouus eandem cou[ecrationem babet,quam«attri Diaconi, fed ele-lione fratrum praponitur,. $.48. Quamvis autem omnes Epifcopi& Presbyteri,(rurfum moneo, Antiquiffimis temporibus utrisquenominibus vocabantur Presbyteri) ex Apoftolica inflitutione;pares effent dignitate, honore;poteftate,tamen potuit inter illos eile Prisatus quis;& quidam dici, Primi Presbyterorum íeu Epifcoporum, Scilicet eft primatus ex ordine aypaoGxAneiac & apejpirias; eft primatusex electione;& fola meriti contemplatione. Prima illa priIng3tMs 440 De Regimine ecclefie, Cap.X. Lib.s. matusratioffemper obfervata fuit quamdiu Apoftoli ecclefiispraefuerunt, Secundae ab Alexandrinis, ut vidimus, ratio habita eft, In omni collegio, quod pluribus con(tat, poteft is, qui prior in collegium intravit, qui diligentius in illo laboravit, certo modo aliis praeferri, lta primatu quodam gaudebit,& tamen de collegio manebit. 4.49. PoftApoftolorum feculum alia plane confuetudo introducta eft, alius exftitit ordo epifcopalis, alius presbyteralis, qui antea unus idemque erat, Epifcopus à presbyteris feparatus, illisque fuperior dignitate& poteftate fa&us eft, unus fingulisurbibus datus eft Epifcopus, qui omnibus presbyteris praefe&tuseft, Poftditin&um ita plene& plane epifcopatum à Presbyteratu, Epifcopi non amplius fuftinuerunt presbyterorum nomine vocari 5. nec Presbyteri Epifcep: nomen fibi debuerunt arrogare, Ambrofius in 1, epift, ad Timoth. Difireta nuuc funt nomina,& ueque Epifcopus dici potefl Presbyter; neque presb;jter uuquam Epifcopi nuncupationem fibi poterit vindicare, u[que dum presbyter e[fe defillat, Ét rurfum, Beatis"poflolis decedentibus, diviferunt nomina ipfa,& eisdem yresbyterz presbyterii nomen reliquerunt;. alii ver Epifiopi[unt nominati. f$. 5o. De hacinftitutione Hieronymus, Pofiquam vero unusquifaue eos, quos baptizaverat uos putabate[fe non Chrifli 5. intoto orbe decretum eff, ut unus de presbyteris eledu fuperponeretur caterisad quem omui ecclefia cura pertineret D(chifmatum femina tollerentur. In toto orbe, inquit, hoc eft, in omnibus orbis univerfi ecclefiis. Eodem tempore,& quafi uno decreto per omnes ecclefias novus ille mos receptus eft, Idem Hieronymus, Quod autem pofiea unus electus eff, qiii cateris preponeretur, in fchi[matis remedium faGum eft, ne uunsquifque ad fe trabens ecclefiam Chrijli rumperet. Evalibi, Hecproptered, ut offenderemus, apud veteres eofdem fuiffe presbyteros, quos& Epifcopos, paulatim ver, ut difenfionum plantaria evellerentur, ad unum omnem folliatudinem e|Je delatam,| Ex quibus verbiscolligereeft, 1. Schifmata& diffenfiones; imprimis, quod quisque in Populum Chrifti, ut fuum, dominari vellet, huic inftituto anfam praebuiffe,— 2. Ele&um de Presbyteris fiaperpofrtum ceteriseffe.— Ambrofius de illis, wr plenifTme iidem prepofrtos[e ecclefiarum agnofcerent,— 3. Omnem curam Gy. folliitudinem eccefía ad illum pertinnie,— 44 Eum in finem hoc ftatutum factum, ut fchifmata& diifenftones tollerentur,— 4. ld iu orbe decretum effe, hoc eft, ab hominibus; adeoque nonefle Epifcopatum de jure divino; fed de decreto humano, de illo clar& exprefse Hieronymus in epiít, ad Titum. Sicut erge presbyteri faunt fe ex ecclefie CONSUETUDINE, ei, qui fibi prepoftus fuerit, effe fubjedlos, ita Epifcopi noverint, fé magi CONSUETUDINE, quam difbofirionis DOMINICA VERITATE presbyteris effe majores,(S in commuue debere ecclcfamrepere. $. 51. Ininitio novella hujus inftitutionisnon ftatim ad extrema ventum eft, neque ordinum diftin&io prorfus facta, nec divifio poteftatis jurisque; fola pené nominis mutatío interceffit, ut diceretur xav. i£oxli) imiexor(9.— Deinde G ordinatio Epifcopis folis attributa; Presbyteris adempta,— Chryfoftomus docer, Epifcopum fuper PresbyteIOS uiv T3 xenoGria. avaCeCnnéva] fola ordinatione[uperiorem effe: Theophyla&tus 4aj 9$ wv(gi, de Presbyteris loquitur ,. dMd'uoxaAM av xg] apicraciay d óxx)amiac Cyxvyerettpuior ele «i, uo T9 xenpcovia ceo CienóTEs, quoniam( ipli docenda(S admiuiflr.nd.e ecclefie pteflatem babent, flo ordiuaudi jure inferiores, Aérium docuille fupra allegavimus, óv««gj à mpeGUrtpO- xepoberet, quod d. presbyter manum imponat íeu. ordinet,— Ad hanc thefin ita Epiphanius, 4j«s ómv v*[i ayeoCUrepor xabig dy y à Ex oV xespoltriay T6 xe«posvém 5 8 ermeiy airov(ov 19) md Vino, Quomodo pojJibile efl, Presbyter ut conjiituat Prei—*£4"5«n^. c.ua,£005» Pd ^o-— - U^ E Go 7)0à o n. x , 2M Po T3 7mE2.o rr iD De"Neetmine Ecclefte. Cap. X. lib.s. 4t Presbyterum, ad quem ordinaudum manuum imponendaram poteftate nou babet 7. ata qiomodo Presbyter Epifcopo dici Petef«qualis, Midorus libr.ll. deoffciis ecclefiaflicis, Sed fa propter au-Foritatem funmo Sacerdoti id eft, Epifcopo, Clericorum ordiaatio jy Conjecrarpia re 2cVata 6l, ne à multis ecclefia difciplina vindisata coucordiam folveret,&[caudala ge eraré, Synodus Ancyrana undecim circiter annis ante Nicenam habita ademit omnem Presbytei 13 ordinandorum presbyterorum& diaconorum potefiatem, Canone xtti.$yDodus Niczna ftatuiz,ut folis Epifcopis Epifcopum liceret ordinzre.Canone iv, ftatuitur, ut Eri. quis ab omnibus, qui funt iu proviucia Eri opi crdiuetur, Ad minimum àtribus, abfentibus pet fcripta fua confentientibus. Inde& Ambrofius, Epifcopos ordinatus pradt705 elje potcflate. Et Theophyl. in 1 Tim.€ 49 d eopesCoripoi* emi xorror éxerporóver. Hieron. in Epift, ad Evagrium, Qvid enim facit,ex.eptá ordisaiivue, Epifcopus quod Presbyter n n faCer* jnde& Epiphanius vocat«à triexózu o afr foris ma égov s! quod marípa:, hoc eít, presbyteros eecclefize generet perordinationem; cum Presbyteri folos filios pariant ecclefie 4/3 Go AsTpE mar, Susavac per bapzifari, quem confert, regeneratiouem. Addawus denique Canonem Antiochenum x, unde fimul conftabit,eriam majorem Epi/copis poteítarem fuiife,& ad alia omnia fe paulatim extendille. Ita autem fancitum ellexacor Gki(noxrov£seiar Cyem vlc bane rapeniac,dioixecy v xp LETT m tuAaCerav x, aapóvoias LITIOP UP? PT. P yupas 4 uro Y durd mróhuv, wc jd) xetpo(ove:v anpesGuvípuc Z dfaxóves C uy nexus *x«ca da auGxver, hoc eft, vertente Dyonifio Exiguo. Unusquifque Epifcopus babeat fua parochis poteflatem, ut regat juxta reverentiam Jia islis competeutem,(y providentiam gerat emus pojJei]ronis, quee fub eus el civitate, ita ut Presbyteros& Diaconos ordinet,(y fingula fuo judicio comprebend.ir,. 9.52. Fuit, quum Epifcopi& Presbyteri diftinaio fieri cepit, autor quidam, qui fe Ignatium vocavit 5 doctis tamen fubditivus Ignatius videtur. Hic in Epiftolis, quas fcripfit, fert omnibus nil aliud tinnit quam Epifcopalem fupra Presbyteros eminentem gradum, adeo ut videatur operam fuam condixiffe firmandze Epifcoporum magnitudini, In Epi(ítola ad Magnefios fatetur veoreeexl) illam effe raPi novellam inffitutionem, quae Epilcopum fuper presbyteros evehit. Dein apesCoréezor dicit efe río Miss, quia ex inftitutione& voluntate Chrifti introductum(it, Hic Ignatius laudat Sorionem Diaconum, quod fe fubmiífum praebeat Epifcopo, xg GU(uudvihe MsuriavQ, v O8 iva. loo, ritmo dosera, m) Uriseómo, uc agdeeri 9v, xg) vi api Sorted s vípag"Ynrou gp ew. Et Sotions conferui mei, qui mibi gratw efl eo nomine, quod Epijcopo Jubjicitur, ut GRATIE DEI;& Presbyterio, ut LEGI feu iuffituto. Chrifli, qd) Ui$ wptmi p suyaeddu cu iNuxie rium, dA x7 d'udapuy vts TTpi; aa(gy ovspocrlu) dud iro yíper ,. kalus tyvay C Que yes eptsCuripnus, 6 ayorenagi(ae 9 pars Ailun veurteclu) TeEi, d)N oe ppoviaous& Set, ewyy poUv(e dum, sx em)»«Mz 7 enecyl Pes"InzoÜ agite coU mU«avrerimirróme. Et vos quidem decet non nimium familiariter. uti etate Epijcow pi 5 fed fecundiem virtutem Dei Patris omuem reverentiam illi tribuere» ficut. cognovi prese byreros fanclos, nou ut accipientes eam,qua nova videtur, inflituti-nem ,Jed tanquam prudentes in Deos cedentes ipfis non ipft veró, fed Patri Dei Jd» Chrifli 5 omnium Ep'f-opte Et inferius 5«above óv ópovola, 9v6, vmovd Cere.(x meaeret, eypoxa uat eri soma eic vónor Sud, ug] 7 apaGurtpor eis vxor(untdpiu 7 Xie óA ur, Sedeute Epifcopo in locum Deis Presbyteris tenentibus locum hpofiolrum. Denique, fuadet» ne quis quid faciat fre epif/copo,«ptor xv igi pa tuérev kA erat SiS raris, aA eivai, ejus? itg) Tire"Emi. exer Mj xaAuaw y xmelc^ durd mav(x mrinreum"mu Epifcopatus tales buccinssores abut, 442 De Regimine Ecclefra.. Cap.X. Lib.s. habuit,quid mirum illum fuccedente tempore ad fummum poteítatis culmen afcendiffe, utque, quot fuerunt Epifcopi; tot quafi exftiterint i£usiay Qmeptrusaj, $.5;. Tempusnovelle inftitutionis, five quando illa primm cepit& in ecclefiam introducta eft divifio graduü& nominum inter Epifcopos&Presbyteros,id inquam nullibi notatum invenimus; certé non diu poft mortem Apoftolorum,& illorum;qui Apoftolorum fuerunt comites& cooperarii, videtur invecta, Quamdiu fuperftites fuere aliqui, qui Regimen ecclefiarum;quale ab ipfis Apoftolis inftitutum effet,didicerant, forfan ii non paffi funt morem hunc novum, nec à Deo, nec ab A poftolis praceptum, ufurpari, Ambrofius claré docet in epift, ad Timotheum, Beats Apoflolis decedentibus divifa effe nomina, alios Presbyzeros tantüm, alios Epifcopcs tantüm nominatos; ubi per Zfpoffolos non rantüm 755 duda intelligit, fed& omnes illos, qui illorum fuerunt cuwsiy2i sg) owita4wuo,& quafi Apoftolorum Apoftoli; quos fupra oftendimus patfim antiquis Smecaw; dici,& apud Amalarium idem Ambrofius nova huic inftitutioni anfam factam afferit, quia bears AApoflolis decedentibus ili, qui poft illos ordinati funt,ut praeeffent ecclefiis, illis primis exaequari non poterant, neque miraculorum Teftimonium par illis habere; fed in multis aliis inferiores illis effe videbantur,qua adde ad opinionem Hieronymi; f. 54. citatam, llle Pfeudepigraphus Ignatius, epifcopaliseminentiae tantus laudator, vixit tempore Fa/eutini hzeretici; aut etiam poft illum brevi; nam dogma ejus,^659- 2$ ay; a&yoii^Be, de quo Valentino ita Cyrillus Hierofolymitanus, xg) 2: eric TERVOTOIEE AU0F 5 adeoque docuit, Sermonem Dei eternum proce|Ji]]e eSIGE, paffim citat& confutat, Hic autem Valentinus fanaticus dicitur vixiíTe imperantezfntouinc,aut etiam Marco Aurelio, Exgo introductio hzc nova, diftin&tio nimirum ordinis& difcretio nominis interEpifcopos& Presbyteros exftitit fub feculo fecundo, aut etiam fub initium tertii feculi, Certe cum Concilium Niceenum primum contra Zrizgr& alios haereticos, anno Dom. 325. haberetur, epifcopalis fun&tio, diftin&ta à presbyterali, jam plene invaluerat. llliconcilio dicuntur interfuiffe ex Epifcopze,qui fedes tenebant.Apoffolicas, Macarim Hierofolymorum antiftes, Euffarbius Antiochiae ad Orontem fite Epifcopus,& lev. nder Alexandriz propter lacum Maream fita Epifcopus;. Sy!vefier autem Epifcopus Romanus nimia Íene&ute impeditus dicitur abfuiíle, mifilleque Pres2»zeros duos, Vitum& Vincentism, poteftate illis conceffa,a&is Concilii aflentiendi, vide Theodoretum libr, 1, hift; Eccl. cap. 7. Sozom. libr. 1. cap. 16. Hujustamen Concilii ftatutis plene confirmata eft ordinum presbytetalis& epifcopalis diftin&io;& idem jutfit Can. vi.( apxaja 68a. prifcas coufuetudines,&. e ogideny dpyajav traditisnem antiquam firmiter obfervari,— Ita autem vocar diftin&ionemillam Epifcoporum& Presbyterorum,& regimen Ecclefiafticum; quod dum perpendo, omninó ftatuo, fub medio feculo fecundo inftitutionem hanc novam jam invaluiffe, Eadem Synodus, ut fupra memini, precepit, ne ordinaret Epifcopum nifi EpiÍcopus; quod antea licuerat Presbyteris, Ita plene tunc fa&um, Epifcopus ordina, Prtibyter ordinatur, f$.«4. Inter hosita nove introdu&os Epifcopos ad tempora ufque Hieronymi fumma paritas fuit, nec ullos illorum univerfalis aut oecurnenicus di&tus eft. Hieron, Toi, z. tpift ad Evagrium, Si autoritas, inquit, quaritury orbis major efl urbe. Quid mibi profers upius urbis coujuetudinem 7? ubicunque Epifcopus fuerit y five Roma, frve Eugubii, five Confiantisopoli, //ve Regii, frve dMexandrie, sve Tunis, ejusdem meriti efl,&j ejusdem Sacerd:tii, Potentía divitiariun dy paupertatis bumilitas fublunoremyy inferiorem epi[copum non facit ceterum euies eApoflolorum ficcejfores funt, 4.55, Fe "De'Regimine Écclefis,| Cap.X.lib.s, 443 $. 55. Facta autem hacdiftin&ione nominum, muneris, ordinis inter Presbyterum& Epifcopum, epifcopatus fatus eft 4p& Prafediura; illorumque zbronus elevatis fuper flellas Dei E 14, 13.. Presbyteri& ecclefie Do&ores funt fel! Dei; Dan, 12,3. 5. 16. Eclicet primi diftin&ionis hujus auctores plaufibilibus fatis ufi fint rationibus, ut liquet é verbis Hieronymi$. 5o.& forfan multi pia mente affenfi funt, ut nova haec confuetudo introduceretur, tamen multorum qiAccporía& Tupavric egregié hunc conatum juvit. Certe omnis confuetudo,quz contra mentem Domini& Servatoris reci pituf; vitiofa& defe&uofaeft, Atqui ille expreff? cavit,ne quis e fuis veller effe«eG 9- Matth. 20, 27. ueiQov Matth. 23, 1. Luc, 2224.26, Et quanta paulatim mala ex humana hac cenfuetudine, ut rurfum cum Hieronymo loquar, in ecclefiam Dei intrarint,triftis experientia docuit, Nam ut ingenium hominum omnium malorum& mendaciorum ferax eft, ita ubi femel licentia datur, humanas adinventiones inducendi in domum Dei, inventa inventis abundé augentur& adduntur.| Non enim fatis fuit pofterioribus effe Epifcopos, fed& praterea introdu&ti funt. Aribiepifcopi, Patriarche, Metropolite, Cardinales,& Epifcoporum ac Archiepifcoporum omnium Epifcopus, Sacerdos univerfalis totius olv patrie, Monarcha vifibilis, cui poteftas data, judicandi omnes, deponendi Imperatores, fubje&os à fidelitate Dominorum abfolvendi, Synodos convocandi, libros Canonizandi; quodque ipfe à nemine judicari poffit. Imó& introducta funt nomina& officia Cancella riorum, Suflraganeorum, Officialium, Ofliarizrum, Exorciflarum ,. LeSlorum, Acolutborum, Airchbidiacenorum, Subdiaconorum;& quae non? 4.57. Non laudat Johannes Apoftolus& Presbyter? quioapu'tilo. Aiometdii, qui poteftatem fibi arrogabat mon recipiendi fratres, 6j volentes recipete probibeudi,& ex Exclefa ejiciendi, 3. Joh. vers. 9. 10. Quidergo laudandi fint Antiqui illi Gixomporedort er, qui uni homini dederunt& commiferunt caram Ecclefie, ct f'aperpofuerunt ceteris omnibus; & foli illi arroganter dederunt nomen, quod Chriftus, quod Apoftoli dederunt omnibus, in verbo& doctrina laborantibus? $.«8. Sednon vacat imprefentiarum nobis in his effe longioribus, Sufficit docuiffe Regimen illud ecclefie, quo Epifcopusunus pluribus praeficitur Presbyteris;& xar' i£o4,:u5, 1mO folus, Epifcopus dicitur, quo illi Praefectura& Imperium in ecclefiam datur,& in Presbyteros omnes, effe novum, à Chrifto non preceptum, ab Apoftolis non inftitutum, à primitiva ecclefia Apoftolorum haut obfervatum; neque adeó etiamnum admirtendum, ld prolixiifimé e fcriptura,& hiftoria,& antiquitate ecclefiaítica probatum dedit admirandi ingenii,& flupendz eruditionis vir Claudius Sulma/i5 in aureo opere, de Piimatu Pape; quod etiam atque etiam commendamus, kkk 2 Caput Epilogus. Cap.XI. Lib.s. Capt! Uzdectmum. Epilogus. f 3. 7 Y hic à Typographo moniti, finiemus, Congruum enim vifum eft, ut ne fc. cundus Tomus priorem mole fuperaret, Igitur nuac quidem hoc definit volumen, non tamen tertius operis noftri liber; cujus altera pars pari volumine proxime, fi placuerit Deo;prodibit; que multitudine rerum tractandarum.& hiftoriarum inferendarum,& prophetiarum explicandarum jucundam forfan faciet lectionem, $.2. In hocautem volumine habes do&rinam de Jefu Chrifto haut obiter traditam, Praecipua enim€ quatuor Evangeli(lis excerpífimus& explicavimus. Neque enim tedio erit prolixior tractatio de Servatore Jefu iis,quibus omnis fpes falutis in jefu repofita ef quique credunt, juftum Dei fervum juflificare in agnitione[i, Dein acta Apoftolorum percurrimus,& plurima ex illis annotavimus;inde videbis,quomodo Chriftus ecclefiam fibi collegit€ Judaeis& gentibus, non per externam vim, fed per verbi praeconium,& Sacramentorum adminiftrationem;& Spiritus S. internam operationem,quz& infignitercrevit,& eximié profecit,& illuftria fpecimina fidei, conftantize, paciencize, charitatis, Ípei edidit. Deniqne quid fit Novum& Melius Teftamentum, quenam meliores illius fint promiffiones& benedi&iones in fupercodleflibus; quodnam illius Regimen, in hoc vo. Jumine non indiligenter docuimus, $.3. Quod fi exipe&arioni bonorum non fatisfecimus, confido tamen, viros bonos& pios diligentiam noftram haut contemturos,& hoc nomine à vituperio nos liberaturos effe. Studuimus prodeffe Ecclefiae 5 quod fi non plene obtinuimus, faltem fperamus ob. tinuiffe nos ex parte; 1mó fi nec ex parte, id folatio nobis ceder, quod talis certé volun. tas in nobis fuit, Quod fupereft commendo ftudia mea ecclefize reformata, cui ego me totum devovi, à cujusfide& confeffionibus vel latum unguem fecedere, fumma mihi religio eft, Sanctificet illam Deus 1n veritate,& faciat tiumphare magis magifque de inendacio, FINIS INDEX Locorum Scripture, qui prolixius in Tomo Cap. 16 7 31 3I II 2 Vets, IO 1n I$ 31-34. I 28 III2 I I2.13 IO I*17 I-12 23 2 I6.17 I-II 38 28-39 3I 49 2$ M 18 16 12 I8.19 29 31 33 36 Pfalm, Efaiz, Jerem, Hofez, Joil. Amos, Mich, Zachar, Matth, Secundo explicantur, Pag.] Cap, Vers, 294-296|- 81,82|2 401-409| 2 7 134-137]|- 3 132.133 II 328-332| 14 362-36; r]* 119-121 260 273 248.249 146-152 112-123 139-141 13717 155-1319 159-166 223 171-179|179-185|M9, ,aA ,. a a Du ,.g ,. 099 I9 9: t 3|C»onGg 5d a I 292.293| 5 223.224] 3 185-1881 6 188-196| 8 224]|- 124-226| 10 226.2274 I1 245.246| 13 247-249| 17 249|-ibid,| 20 37 38 39 34$ 9 45 18 20 13 25 14-17 28-37 46-55 $7-67 1.2 9-12 I3.I4. 27-32 34.33 49 $2 36 43 I4 29.36 Marc. Luc, Johan. li Pag. 2:0 25I 252-254. 258.259 259 268 310-312 313 226 264-266 6 64-76 78.79 8 81-87 100-102 IO2-IIQ 126-129 129-130 I42-143 143-145 446.247 270 25:51 12 230 227 228 31-37 37.38 229 30.3I 41.46 240 229 43-44 38 309 AGorn I N D E X. Pag.| Cap, Vets, Pag, Ephef, 317| 4 8-10 321,-- 1I 322-327 Coloff, 46| 1 1$ 18 2 Timoth, 37 416-424. 51.32 3