jfV <*& ‘U E) E VITA & MERITIS PHILOLOGI ET THEOLOGI INCOMPARABILIS JOH. LUDOY1CI FREYI, SS. Theol. Doft. & Prof. P. ORATIO FUNEBRIS, Quam d. xvur. Aprilis ANNI SiECULARIS TERTII AC A DEM I M B A SIL IENS IS C I 3 I 3 C C L X. PUBLICE IN FREQUENTI PANEGYRI RECITAVIT SS. Th. D. V. T. Prof. P. Inftituti Freyio- Grynaeani Le&or. mm B A SIL E JE , _ Typis Emanuelis Thurneisen. MDCCLX. s* SOfb, igmmm Jac. Christophorus Beckius , SS. ‘Theol.D. V . T.ProfP. & Inflituti Freyio-Grynceani Leaor , h. a. Facult. Tbeol. Decanus s. V Eriflima quidem & fapientiffima illa efl Do&orum Hebraeorum fententia, quae in Talmudis Hierofolymitani Tra- datu 0’bpty Cap. II. legitur: D’pH3fS m&SJ ptsbj? pK : OJrOT DH Dn’13"! Non conficiuntur Epitaphia Jujlis : nam dici a ipforum confervmt eorum memoriam. Neque fane obfcurum eft, quid fibi his verbis voluerint. Non opus eft, -ut Monumentis publicis, aut fepulcrorum Infcriptionibus, aut Ixmyjp/c;? A oyotg, Laudationibus funebribus , eorum memoria oblivioni eripiatur, quorum vita aciaque laudabilia omnium animis infcripta funt, nec interire famam patiuntur. Eorum potius Nomen cito deletur, qui inanibus titulis ac mercenariis Elogiis fperant fe aeternitati confecrari poffe. Illa tantum vera & folida laus eft, quam virtute & rede fadis tibi paraveris. Quas cum ita fint, nemo fapiens magnopere follicitus fuerit, quemnam poft obitum fuum habiturus fit laudatorem. Ipfa virtus laudabit: ipfa fapientia praeconem aget. Quid vero Evangelium de ejusmodi gloriae ab hominibus confequendae cupiditate tradat, haud ignotum eft. Idque po- A % tiffimum m^o 4 (s&m tiffimum ante oculos habet Chriftianus quilibet, maxime vero omnium Theologus** ut adiones fiias- DEO ac SERVATORI J. C. approbet, non ut vanam hominum fallacium laudationem eonfequi poffit. Quid quod follicite nos cavere jubet fandif- fimus ille SERVATOR noder, ne in eum finenr, eoque animo faciamus 5 , fi quid boni- faciendum fit, tt§os to S-soSjvaiTolg dvSgd- Trctg, vel OTrctig Solrcitr&ufAW v7ro twv cLv&qmttw, ut confpidamur, & laudemur ab hominibus j eos enim, qui fic faciant,- qui nihil nili inanem gloriolam fadis fuis quaerant, nullum aliud inde praemium reportaturos. ATrixovcrt-TOV fJUtrS-ov dvrm, jam habent mer- cedemfitam, nec aliam remunerationem exfpedare debent, Matth. VI, 2. 5 .. Non quaerit ergo fapiens gloriam; neque eo minus confe- quitur. Sicut enim in Solis luce corpus umbram, ita virtus in Reipublicse utilitatem demondrata gloriam perpetuo comitem habet. Non raro equidem contingit , utpoderorum, & eorum adeo, quos-minime convenit, filiorum ac proxima confangui- nitate jundorum defidia aut alio vitio, eorum fama, quos defundo s laudare conveniebat, negligatur*. Verum enimvero hoc, quidquid ed vitii, non defundis, fed viventibus dedecori ed. Illi enim quod laudaretur > egerunthi Tuum-erga optime meritos officiumneglexerunt.- Ed fane haud contemnendum officium fuperditum erga de- fhndos, quod in virtutis memoria & laudis propagatione confidit. Ne jam dicam, ingrati animi certiflimam notam ede, fi eorum,- qui & privatim de nobis, & publice de omnibus bene meriti-funt,- poene eadem celeritate ex- animo tollatur recordatio , qua mortuorum cadaver e confpedu remotum ed ; quis non facile, intelligit, tali ratione optima virtutis exempla perire ? Virtus & rede fada defundorum haud ipfortim , fed po- fterorum cauda laudantur. Iis nihil nodra laus proded , qui ex hac vita difcederunt;. Qui vero fuperdites funt, in egregia majorum exempla cum infpiciunt , haud parum ad bonorum imitationem permoventur;. Si Si ad'ufuiti Gentium fapientiffimarutn refplciamas, apud' dfnnes fere antiquitus hunc-morem-obtinuifle videbimus-, ut Vita functos-folemniter laudarent Apud Hebrteos primum ipfse S. Litterae-non raro JYU'p> ©orjvovg-, Lamentationes ,-in funere, aut poft funus Virorum clarorum effufas commemorant .Virtq- tfem & in hofte occifo-laudavit David Rex, religiofus ille NUMINIS cultor Abneriqui hoftilem exercitum ductaverat, caedem deplorans, 2 Sani. ///, 33. “unK flia’ JVODn •• Num- quid mortuus fuerit Abner , ut jlultus moritur ? Et quae deinceps fequuntur. Quid quod in 2 Chron. XXXV y 2K. peculiaris ad fo- lemnem populi ufum colledus Thremrmn , feu funebrium laudationum Liber commemoretur ,• cui adjunctum & illud Carmen, quo Jeremias Propheta Jofm R. mortem deploraverat-, eademque opera laudes pii Regis decantaverat Qui plura de his cognofeere avet, Marti Geierum adeat, de Ludu- Hebraeor» e. vi. §. 19. Quid de Graecis dicam, apud quos raro Virtus & officium Patriae praeftitum debita laude caruit. Ad fepulcnmi utplurimum perorabantur defundi laudes , ait Job. Potterus Atchaeolog. Graee. L. IV. C. 8- euftique ntorenl , virtutis aliorum excitandae ergo Vel a Solone, vel a Pericle, fapientiffimis Viris - , introductum oftendit. Apud Romanos ufitatae funebres laudationes omnibus , qui in latinaram rerum Scriptoribus rion prorfus hofpites funt, notiffimx ; cujus moris cum ipfa Republica nati auctorem Valeriam Poplicolam Plutarchm refert, qui Collegam' iri Confulatu defunctum pro concione laudavit j quod deinceps adeo ufitatuin fuit, ut clariffiini in Republica Viri fui fiiniles poft obitum pro roftris aut alio in loco publico laudare honorificum fibi exifti- marenti Ne quis vero fufpicetur, Chriftianos forte ab hoc more’ alienos - fuiffe, > multa equidem commemorare poffem, nifi brevitati ftudendum foret. Non ergo Orationem Eufebii Gefarienfs de Laudibus Conflantini M. referam -, quippe quam non defuncto, - fed viventi dixit, nec-fatis fibi-ab affentatione cavit. RevO*- cabo potius pios Lectores ad fandorum Martyrum mecurn re- - colendam memoriam , quos vetus Ecclefia quotannis in ipfis ; A* 3 > ’ soruris 1 m&) * «orum Natalibus, id eft, recurrente Martyrii, .quod'obierunt, die, laudare orationibus, autjaltem publice recitatis nominibus memoris populi commendare folebat. Quo id animo faftum fit, Chryfoflomus aptifiime docuerit, in Biblioth. photii Cod. CCLXX1F. fic differens : 'E yKedfJudtymca Mct^rv^tg , bv% iva, dvroi TOV iTTCtlVQV Xa.Zci(TI.V ., d)iti iVct Slot TUV ItTCUVOlV rhciVCt^OOfSAV 7 robg rijv fjbijAqtTiv. Celebrantur Martyres , non ut ipfi laudem acci - piant i fed ut nos per eorum laudes ad imitationem accendamur. Eft enim , Ut idem Chryfojl. Homil. XC1. riff/j Maorvocg, fitfs.rcng jy idpTvgog. Honor Martyris , imitatio Martyris. N ec ignotum eft ( erum ecclefiafticarum ftudiofis , Bajilium M. , Gregarium Nyffe- j mm & Gregarium Nazianzemm , infignes illos Chriftianorum Oratores, facundiam fuam nunquam copiofius, quam in pie defunctorum laudibus demonftrafie. Sunt qui exiftiment eos modum in ea re excefiifle , atque oratoriis Iliis figuris, exclamationibus , profopopoeiis, rudiori populo errandi, & , 'andos illos audire noftros fermones, credendi occafionem de- iliffe, unde univerfus deinde Sandorum Cultus & invocatio fcxorta fuerit: id quod praeter alios noftrorum Theologorum demonftravit G. J. VoJJlus , Difput. XXV. quae eft de Orationibus & Oblationibus pro defun&is. Nullum omnino dubium eft, quin hanc ob cauffam jam inde propemodum ab eo tempore, quo bonae Litterae ex tenebris emerferunt, in Academiis potiffimum , quae Univerjitates vocantur, atque poftea illarum imitatione in illis quoque Eruditorum fodalitatibus > quae ad certa genera Scientiarum excolenda inftitutae funt, ufu receptum fit, ut defuncti Profef- fores ac Sodales, recitato publice Elogio laudarentur, quo & Virtuti fua praemia edent, & pofteri ad imitationem excitarentur. Quod hasce noftras attinet Bafdienfes Athenas , ex quidem complura Volumina proferre poifunt earum Orationum, quae ad propagandas infignium Virorum memorias recitatae ac typis excufae funt. Nefc fine magno frudu & nunc illae leguntur ab iis, quibus res ante nos in hac alma Studiorum Matre geftas cognofcere lubet. Quo & illud pertinet, utintel- ligatur, quibus rationibus Majores nobis florentem reliquerint Acade- 7 Academiam, quam nos, ut pofteris florentiorem relinquamus, utinam non frultra laboremus! Id vero neminem negaturum effe confido, haud temere negligendum illum morem, quo publicis & in lucem editis Orationibus & prsefens & futura aetas edocetur, quibus Viris quibusque inftitutis res litteraria apud nos ha&enuS' fteterit.- Id perpendens’, non leve me admiffurum effe peccatum credidi, fi honeftiffimse Virorum Excellentiffimorum & Nobi- liffimorum, qui proxima affinitate ac confanguinitate Virum pl. Venerandum atque Celeberrimum, JOH. LUDO VICUM FREYIUM attingunt , petitioni haud adnuerem, qua voluerunt, ut de Vita & Meritis ejus publice verba facerem. Fuit is, dum viveretAcademiae' noftrsc ac Ordinis potiffimum Theologici Angulare lumen> S. S. Theol. Do&or& Profejfor, fua erudi-* tione, pietate,- prudentia 1 , auctoritate, fama nominis omnium maxime excellens.. Fuit fidiffimus meus Praeceptor, Fautor fummus- ac Promotor,- fuit Avunculus. Quid Avunculo Ne* pos , cliens patrono',, difcipulus praeceptori debeat, fi ignorarem , aut fi non ultro, quae ad gloriam talis Viri pertinent, ftu-* diofe facerem, nullus dubito, quin omnium reprehenfione di-* gnus effern. Accedit Injlitutum Freyio - Gryn&anum , quod LE-t CTOREM praeter alia 1 quotannis vel Orationem publice habere , vel Differtationem in lucem edere jubet, ut SS. Litterarum ac verse pietatis ftudium omnibus modis promoveatur. Quid vero ad eum tinem confequendum accommodatius; quid ad excitandos ex defidiae veterna Naziraos nollros aptius; ‘quid ad confirmandos eorum omnium * qui Ecclefiae aedificationi, Academiae’ incremento* vigilias fuas- impendunt, animos efficacius; quam Viri vere Magni quafi ab inferis revocata & omnium oculis luculenter propofita-Virtus. Faciam ergo officium, ad quod omni ratione obftrictum me fentio; & faciam alacri animo, ut, quantum in me eft, Viri optime meriti, Theologi, non ordine tantum, fed re ipfa primarii* fama ab oblivione vindicetur. Eum in finem cum anniverfarhis recurreret dies, quo B. Freyius obiit, prid. Cal. Martias, pro more ad hoc usque tempus recepto cepto vefba publice feciffem, nifi anni fiteularis acadmtici, in quo nunc verfamur, folemnitas requirere vifa effet, ut illud pietatis officium paululum differretur. Nunc itaque, cum ea fauftis ominibus celebrata fit, DEO adfpirante, Magnifico Academiae Rectore & univerfo Senatu Academico permittente, in a. d. xiv. Calend. Maj. feu pro noftrorum faftorum ratione , in d. xvni. Aprilis, hujus anni cjo Iocclx. folemnem indicimus Panegyfim, atque omnium ordinum Proceres, & univerfos bonarum , imprimis facrarum, Litterarum Fautores, ea, qua par eft, ratione invitamus, atque enixe rogamus, ut;hora x. matutina in iEftiva Theologorum Aula, quae inTummo Templo eff, frequentes adeffe, ■& benevolas-praebere dicenti aures haud graventur, mutua iis quovis tempore officia fpondentes. p. JOH. RODQLPHO THURNISIO* JMagnifieo Academia Reciore J. JJ. D. Pandect. & Juris Canon. Prof, P. Reip. Syndico Ampliffimo. 9 q&m LAUDATIO FUNEBRIS VIRI CELEE. J. LUDO VICI FREYI &c. N On dubito fore inter Auditores noftros, quibus intempeftiva hsecce Oratio videatur, cum in hac temporum feitali laetitia, omnium animi ad nihil aliud intenti lint, quam ad ea, quae exfultationem noftram, de futuri Academiae noftrae Saeculi felicitate bene ominantem, augere queant. Quid tu, dicet fortafle aliquis , publica nunc turbas gaudia, qui omnia laeta cogitantes in triftem illum diem reducis, quo jaduram paffi fumus irreparabilem; quo Ecclefia noftra Statorem ac Defenforem fummum, Academia Lumen omnium clariffimum, Patria Civem integerrimum, Orbis litteratus lingulare ornamentum amifit; quo vivere deflit Joh. Ludovicus Fretius ? At ego minime omnium laetitiam publicam infaufto omine perturbaverim, ut qui primus nunc poft Natalem trecen- tefimum Academiae noftrae, & novi Saeculi aufpicia a Ma- gnif. D. Redore rite capta, poft eredos Oratione difertif- fima atque dodiffima, totius Civitatis in optimorum tem- f >orum exfpedationem animos, in publicum prodire aufus, ugubre Carmen recitare inftituerim. Quin potius omnia .faufta, felicem temporum Reparationem, Spem melioris aevi, ferventiffimis votis exopto, atque denuntio. Igitur non revocabo vos, Auditores, ad animi trifti- tiam ; non adfedus moeroris ciebo; non conclamationem inftituam • non ejulationibus oratoriis omnia implebo. Aliam B prorfus IO LAUDATIO prorfus viam infiftam, & jucundam potius commemorationem eorum Bonorum faciam, quae nobis per SUPREMI NUMINIS benigniffimam Providentiam fuerunt conceffa, quamdiuea Celeberr. Frevium noltrumfuperftitem effe voluit. Ingrati fumus in DEUM, fi id non faciamus; ingratiores, fi nimiis querelis benignitfimum Numen offendamus , nec agnofcamus magnitudinem beneficii divini, quo Idem ille fupremus omnium rerum Arbiter poft Viri maximi obitum alium nobis dedit Virum infigni Pietate, Prudentia , Eruditione praeditum, quem ut diu nobis confervet enixe rogamus. Nunc ergo , Auditores , imaginem vere magni & eximii Theologi mecum, in Vita & meritis Cei. Freyi noftri, recognofcite. Non utar coloribus, quibus pinguntur nonnullorum vitia, ut virtutes elfe videantur. Non exaggerabo quidquam , nec in majus extollam; quippe quod neipfis quidem B. Viri Manibus, fi ullus eorumfenfus effet, placere pollet, cum omnibus notum fit, quae illius modeftia fuerit. Ea eft porro apud nos veritatis veneratio, ut nullo prorfus modo ejus Leges violare audeamus. Eo facilius etiam fpero, me benevolos ha- ^ biturum Auditores, quo magis brevitati ftudebo, ac praetermittam potius multa, quae dici pollent, quam ut patientia veftra abutar. Joh. Ludovicus Freyius , SS. Th. D. & Prof natus eft d. 1 6. Nov. St. Vet. a. 1682. Parentes habuit duarum in- fignium Stirpium , Freyiana & Gernleriana, nobiles propagines ; quarum utraque primaria Reip. & Academiae ornamenta , Ecclefiaeque Lumina protulit. Pater fuit Joh. Ludovicus Frey , Reip. Senator, & Presbyterii Leonhardini Affeffor optime meritus; Mater omnibus fui fexus virtutibus ornata , Muria Magdalena Gemleria. Hofpitem in Hiftoria no- ftrae Patriae effe oportet, cui ignotum fit, utramque harum Gentium, Freyianam pariter & Gemlerianam jam diu nobilem effe. Freyianam illuftravit Rodolphus Frey, cujus .Virtus FUNEBRIS. ii Virtus difficillimo Reformationis Ecclefiae noftrae tempore ita enituit, ut fummis Civitatis honoribus admoveretur, & in Senatum cooptatus, cum Fridolino Ryffio & Henrico Ry- hinero , primus Academiae reftauratae, & velut ex inferis fuf- citatae Curator, quem Scholarcham nunc dicimus, daretur a. i?32. Sed ut ad propiora tempora accedam; celebrem haec Freyiana Gens tulit Johahnem Jacobuk , qui poftquam fuo merito in Academia noftra Profeffor Linguae Graecae conftitutus, mox ad Decanatum Ecclefiae cathedralis ab II- luftr. Jacobo UJJerio , Armachano apud Hibernos Archiepif- copo vocatus, nondum xxx. aetatis anno exado, Saec. fu- per. xxxvi. obiit. Pofthumus hujus filius ejusdem nominis, Joh. Jac. Frev , poft Litterarum Studia diligentius exculta, per exiv. annos Ecclefiae noftrae Urbis, quae ad iEdeni Leonhardinam convenit, aedificandae operam navavit, ac deceffit xciv. aetatis annum egreffus a. 1720. Fuit hic Avus Theologi noftri, qui ad eum inftituendum atque ad excitandum ingenium haud parum contulit. Saepe enim audivi defunctum commemorantem , Avi Proavique exempla frequenter ante oculos pofita, fibi plurimum pro fuiffe. Sed & alia fuerunt complura, majora etiam, quae materna Stirps fuppeditabat incitamenta. Mater enim, fuo- rum quoque Majorum illuftres imagines noftro ante oculos ponebat, atque ita Filio fuo primogenito, fua jam fponte currenti, calcar addebat. In his Gernlerianis decoribus po- tiffimum Lucas Gernlerus eminebat, cum duobus Filiis Henrico & Tt)eodoro . Lucas, SS. Th. D. & Prof idemque Ecclefiarum noftrarum Antiftes, noftri Avus maternus, de re litteraria & ecclefiaft. optime meritus , Rector erat Academiae noftrae ipfo anno faeculari, qui hunc anteceflit, & Orationem tum Panegyricam pronuntiavit, quam omni aevo cum voluptate ac admiratione eruditionis & facundi» legent pofteri. Filius uterque Sacro Minifterio in Urbe maximo cum aedificationis publicae frudu fundus eft, ac B 2 fuum it L A U D A T I 0 fuum iftum Nepotem ex Sorore ad fumma Academiae munera non adfpirantem modo, fed & promotum vidit. Neque iftud praetermittendum cenfeo, quod ipfe De- funclus cum maxima animi delectatione commemorare fie- pius folebat: per maternum illum Avum fuum fe quatuor fimul eruditis gentibus junctum effe , Gemleriana , Zwinge - rian &, Buxtorfix & Curionis. Nulla harum eft, cur non plurimum Ecclefia & Academia patria, iramo Orbis eruditus univerfus, debeat ; nulla, quae non perenni fama floreat; tres vero ad hodiernum usque diem Viros infignes Academici & Ecclefiaftici Ordinis nobis fuppeditant, Duxerat enim Lucas Gerislerus Mariam Margaretham Zmngeram, Theodori , Theologi eximii & Ecclefiarum Antiftitis filiam , cujus mater Magdalena Buxtorfia fuit, Johamis Buxtorfii & Margaretha. Curimria filia, quam Leo Curio, Gelii Secundi Curionis, Celeberrimi Polyhiftoris filius, genuerat. Quis eft: Hiftoriae litterariae, imprimis Bafiiienfis, haud expers, quin mecum avide magna haec nomina praeclarorum Virorum in memoriam fibi revocet ? Quibus addimus Reip. noftrae Patriae Conlules atque Statores Nobiiiflimos, Krugios & Wet- fienios, ad quos per Aviam paternam genus fuum beatus nofter Frevius referebat Tali igitur genere cum natus effet Freyius nofter, nullis caruit ad virtutem & Litteras excolendas fublidiis; ingenium erat alacre, memoria non promta quidem, fed tenax, quae, ut ipfe commemorare folebat, tarde apprehenderet, at apprehenfa firmiter ac fideliter cuftodiret. Judicandi vero & intimos rerum receffus rimandi, quam dyyjvouiv Graeci dicunt, quanta in ipfo fuerit facultas , meminerunt mecum omnes, quibus vel ex fermonis commercio vel ex Scriptis , vel ex negotiorum gerendorum focietate innotuit; nec dubium, quin in ipfa ejus pueritia jam ea fe pro aetatis captu exferuerit, ac paullatim ufu & exercitatione aucta fit. Qiiantus * n FUKEEI[IS. Quantus vero ardor difcendi eum inflammaverit, teiles funt celerrimi progreffus, quos in omni genere difciplinarum, quibus Parentes filium a teneris unguiculis Ecclefiae deftina- tum imbui voluerunt, cum Praeceptorum & Avunculorum admiratione fecit. Fuit autem Puer illis potiffimum erudiendus Magiftris datus, qui publice in Gymnafio noftro docent. Non ca- ruit tamen privata inftitutione talis puer, qui omnium fere fuorum Praeceptorum induftriam antevertebat. Huc pertinet , quod ipfum referentem audivi, cum de tempore, quo Linguas Orientales difcere coepilfet, aliquando fcifcitarer: puerum vixdum decennem cafu Grammaticam hebraicam narium, intra paucas horas Elementa hujus Linguae perdi- dicilfe. Interea per omnes ClalTes, m quas diltribui folent Gym- nafii noftri tirones, cum tranfivilfet, ac m. Martio A. r 696. ad publicas, ut loquuntur, Leriiones promotos, id eft, ex pulvere fcholaftico in Academiae lucem produrius fuilfet, latiorem ac fuae difcendi cupiditati accommodatiorem aperiri vidit campum. Itaque & publice & privatim fedulo docentes audivit Academiae Profeffores; & primum quidem Philofophos, eosque, qui Litteras, quas vocamus, humaniores trariant, qui juventutem ftudiofam ad legendos cum fruriu Scriptores veteres latinos & graecos ducunt, qui praecepta bene dicendi tradunt, qui ex Hiftoriarum Monumentis & Antiquitatis thefauris ea, quae adolefcentibus ad futurae aetatis ufum maxime proficua funt, edifferunt. In his omnibus lingularem diligentiam collocavit. Facile enim rerum litterariarum peritis credidit, quod nunc adolefcentibus nollris vix perfuadere poflumus *, Litteras iltas humaniores omnis verae eruditionis & fundamenta folidiffima, & elegantilfima ornamenta elfe. Itaque in Latinis & Graecis feriatus potiffimum elt Joh. Jac. Battierium , tum tem- B 3 poris I A V D A T I 0 14 poris Rhetoricae Profeflbrem. In hiftoricis prodigium illud eruditionis, Jacobum Hofmanncm , qui & Lexico Hifto- rico *, & compluribus aliis Scriptis Orbi innotuit. In Phi- lofophicis Logicam, Phyficatn, Mathefin ftudiofe pertractavit, praeter publicas reliquorum ProfefTorum inftitutiones privata imprimis ufus opera Viri, quem nunquam non celebrare folebat ipfe, quem univerfus Orbis in omne aevum celebrabit, Jacobi Bernoului , Mathef. Prof. P, Quantum in omni hoc difciplinarum genere profecerit» judicare facillimum eit. Inde certe Viri eruditio, tanquam ex perenni fonte, profluxit. Nullus fuit Graecus Latinusve Scriptor, non Orator, non Poeta, non Philofophus, quem non ad unguem cognitum teneret. Quid vero de Hiftorick dicam, quos non primoribus tantum labris deguftavit, nec ex Verfionibus cognovit, nec nomina folummodo percepit, fed verae ac folidae eruditionis fontes adiit, indeque, non ex turbidis rivulis, dodrinam, quam tantopere admirati fumus , haufit. Inde etiam promta admodum ac elegans ejus facundia, item Stililatini puritas ac perfpicuitas, cum ea , quam Graeci J^tvertira, , Latini orationis nervos , appellant. Neque expers fuit Artis poeticae, cui licet ob feveriorum Mufarum praecipuum, magisque Theologo dignum, ftu- dium, nonnifi mediocrem impenderet diligentiam, dedit tamen identidem nonnulla Carmina, quae fedulum Poetarum veterum Ledorem, & ingenium ab amoenioribus Mulis minime abhorrens prodiderunt. Quod & nonnunquam muficis Concentibus, cujus artis imperitus non fuit , reficere & excitare ftudebat. Quemadmodum vero non audiendis tantum Praeceptoribus, fed & Libris legendis operam dabat afliduam; fic colligere fibi & comparare Bibliothecam mature inftituit. Nihil in hoc genere iplius fitim reftinguere poterat. Cum paterent illi praeter publicam noftram, privatae etiam copio- fiflimae, f V AT 2 S R. I S. Yf fiffimae, Avi , Avunculorum, Praeceptorum Bibliothecae, non contentus tamen aliorum thefauris frui, proprios etiam libi quaerere decrevit ; Itaque ea de re affidue Parentes ille luos urgere, ut libi Librorum copiam comparandi potefta- tem facerent ; Avum potiffimum rogare, ut ea in re prae- fidio e flet» Cum diu Avus pueri aviditatem Libris inhiantem reprimeret, hoc imprimis etiam atque etiam ingeminans , nondum maturum effe adolefcentis judicium, ut quinam Studiis fuis praecipue accommodati fint Libri intelligat: differendum hoc negotium ac interea iis utendum , quos ipfeac ceteri fuppeditaturi effent; non deftitit tamen, donec optimus ille Senex Nepotem ad Bibliopolam ire juberet , ut aliquos ibi Libellos libi feligeret Is vero tanta aviditate univeriam Supellectilem librariam Bibliopolae pervolvit , ut & numero Librorum & feledu exfpedationem omnium fuperaret Cumque Avus exiftimaret, tribus vel qua- tuor nummis rem peraaum iri, comperit mox, ne centum quidem florenos uni illi juvenilis ardoris impetu fuffeciffe. Quos quidem ille Libros, cum eruditorum judicio ipfius aetati ac Studiis convenientiffimos effe cognofceret, facile acquievit. Hos ergo non habuit tantum, fed & legit, imo legendo ac relegendo tantum non contrivit. Id vero Litterarum humaniorum & Philofophiae fludium nunquani ita depofuit, ut penitus intermitteret. Per omnem enim aetatem fuam graecoslatinosque Aufforesrevolvit, imprimis cum animum a gravioribus meditationibus relaxare vellet. Philofophiae autem adeo deditus fuit, ut nullam non partem ejus pertractaret. Rationalem Philofophiam & Metaphyficam primum quidem ex Cartefio ejusque Sedatoribus , dein ex Malebrancio & Lockio libi familiarem reddidit, in Phyfids RiJhiultium, in Jure Naturali Grotium & Fufendor- fium , in Mathematicis Euclidem , Cartefium , Nentonum maxime legebat, nulla vero ejus parte plus dele&abatur, quam Opica , quoniam ea admirabile vifus artificium, quo nihil magis LAUDATIO 16 magis Creatoris fapientiatn patefecit, demonftrat. Eam ob cauffam & nonnulla fibi eo pertinentia inftrumenta paravit. Cum porro ab ineunte aetate Librorum ab Anglis & Anglica Lingua fcriptorum aifidua Lectione imprimis deledaretur, nullus fere hujus Gentis Scriptor fuit, quem non fibi familiarem redderet. Eminebat inter eos Anglorum Philofophos Hadulphus Cudwortus , Cujus Syjiema tntelle&uale totius Univerji opus elt, quo vix aliud eruditius ac folidius omnia Atheifmi Syfte- mata evertit. Eum itaque Librum adeo amavit, ut primus forte in Linguam latinam transferre inftitueret. Cum vero deinde comperiffet, Cei. Moshemium idem illud opus in manibus habere, ipfe id depofuit, atque aliis otium impendit fuum. Interim cum tempus tyrocinii philofophici effluxiflet» a. 1699. Magifterii Laurea publice donatus, & ad altiora dimiffus eft; poftquam Praefide V. C. Theod. Zwingero, tum Phylicae Prof. Differtationem editam de natura mentis humana cum laude defendiflet; & Ledor Canicularis de Sirenib. publice difleruifleL Continuo igitur novum exorfus curriculum SS. Theologiae Studio fe addixit, non tam Avi Cognatorumque , ipfius quoque Matris, religiofiffimae Matronae , deliderium, quam animi probe explorati propenfionem fecutus, quae eum, ut dotes infignes, quas a Deo acceperat , in Ecclefiae ufum impenderet, compulit. Nec dubium eft, quin id D E O fevente, & confilia approbante fadum fit, quod eventus imprimis admodum fecundus declaravit. Praeceptoribus in S. Litterarum tradatione ufus eft illis, qui tum publice docebant, Viris praeclaris, quorum nomina Scriptis propagata, & omnis aevi memoriae commendata funt : Joh. Kodolpho "WetstenioF. Petro &Sa- muele 'Werenfelsiis, tribus SS. Th. Profelforibus, ex quibus F U N E B 1 [_ I $. 17 quibus hunc potiffimum Samudem Werenfelfium fibi fequen- dum & imitandum cenfuit, quem & deinde per xxx. fere annos habuit Collegam , amicumque fingularem. Hujus certe Viri, quem inter primaria fua decora, quamdiuLitteris aliquis honor erit, non Academia folum noltra, fed univerfus Orbis chriitianus, numerabit, ingenium, Frcyian* ingenio praecipue conveniebat. His cum ita praeparatus & inftrudus effet fubfidiis, cumque tam peritos Studiorum facrorum habuerit Duces, mirum non eft, quod egregios fecerit progreflus illo quadriennio, quod tum quidem curriculo ordinario facrorum Studiorum arat deftinatum ; eosdemque infequenti tempore continuo ulterius promoverit. Neque enim ingenium, quod erat admirabile , neque fedulitas indefefla, unquam defuit. Quodcunque temporis alii fomno, otio, alea, comeflationibus perdunt , id omne nofter lucrifaciebat. Studium vero Linguae Hebraicae in pueritia coeptum duce Jacobo Baxt&rfio, Joh. II. Fil. fumma urgebat alacritate. Hunc fmtrn appellare folebat Buxtorfium , cujus nomen & gratam recordationem nunquam ex animo depofuit, femperque cum tertificatione laetiffima eruditionis hebraicte, quam hoc Magiftro fibi comparare coepi flet, de illo loquebatur. Apud hunc ergo hebraicse Linguae, &Dialedorum Orientalium, Chaldaicae & Syriacae uberiorem fibi comparavit cognitionem. Arabicam ipfe proprio Marte difcerednftituitnec fane contemnendos in hac quoque progreflus fecit ; & prius quidem, quam Studii Theologici quadriennium eflet finitum , Scriptores difficiliores lectitare occoepit. Quanta vero animi contentione, quam promta & tenaci memoria, quanta repetitionis .conflantia, qua laborisipatientia opus fit , ; ad Linguas illas, arabieam imprimis, quse hebraicae demum Luam perfectionem addit, ; perdifceridas,' ii (olinorunt, :qui aliquam in iis operam collocarunt, aut collocant. Itaque Cum - a. 1703. in numerum V. D. Aliniltroruim reqipi C cuperet, i§ LAUDAT I 0 cuperet, ad eanique rem Venerandi Conventus Ecclefiaftici explorationi fefe offerret, cum admiratione auditus, & eum plaafu receptus eft. Non tam enim agebatur de eruditione exploranda, quam de more tervando, quem Apo- ftoli 'prsefcripferunt, & univerfa Ecclefia chriftiana fibi perpetua cuftodieudum credidit. Eruditio fatis jam fpeclata, & doctrinae puritas, ex. fpeciminibus antea editis patuit. In Difputationibus ordinariis faepe fuerat auditus, & modo objiciendo', modo refpondendo , fiiam- dexteritatem Praeceptoribus approbavit. I-nxnio & pro more tum quidem recepto folemnius aliquod eruditionis fpecimen edidit , proprio Marte elaboratum, atque ex propria penu deductum, in quo* nullam penitus partem Praefes Samml IVerenfelfms, vel confcribendO vel defendendo fibi attribuit, fed lolidam laudem Freyio* reliquit. Differtatio nimirum tum edita fuit ejus, qua ex ipfisArabum penetralibus fimentia Moham- medis de- J. C. eruitur & refutatur. Quod quidem juvenilis eruditionis fpecimen omni tempore a docfiflknis. Vitis in pretio habitum fuit. His abfofutfs, continuo ad iter litterarium fe accinxit; profedus hinc elt d. 20. Sept. 1703. Tigurum, cumque ibi per tres dierum hebdomades commoratus efiet, Bernarn, indeque Genevam fe contulit Ibi hiemem tranfegit,. cum eruditis Viris, Piet et o-, Tronchino, Tnrretino familiariter ver- fatus, & in Ecclefia germanica aliquoties condonatus eft. Geneva Lugdunum abiit, ibi cum per aliquot fubftitiffet dies, Lutetiam Parijiorum profedus eft, ubi ineunte menfe Majo a. 1704. appulit, ac fedem Studiorum pro aliquo tempore felegit. In hoc enim Orbis univerfi. veluti compendio, non ille aedificia ac palatia Regum ac Principum miratus eft. Non fedatus Ludos aut Spe&acula, non quotidianas Pompas. Sed Bibliothecas ferutatus eft; Eruditorum Virorum Mufea adiit; Bibliopolarum tabernas perquifivit. Collegit fibi thefauros litterarios, quibus omni deinceps vita cum fingulari F :u -N E B K. I S. xj: fingulari delectatione frui, exiisque & alios ditare potuit. Nihil vero magis cordi fuit, quam ut fuam in Orientalibus':' Linguis peritiam augeret. Neque tamen ea tum in hac Ur-, bium regina invenit fubfidia., quae fperavit. Saepe enim il-> lum mihi referentem audivi, cum ab Antico rogatus eifet,; ut Litterarum fibi Hebraicarum Elementa traderet, in omnibus Bibliopoliis Pariliorum ne unam quidem hebraicam Grammaticam comparari potuifle, nec nifi tandem in Ponte novo, ubi lacinias omnis generis vendere folent, repertam. Neque etiam magna fuit Eruditorum , qui his incumbebant, ibi tum copia. Vidit quotidie Viros magnos, in alio genere florentes : Montefdconium , Mabillorimm , Ificmm, Huetium , ■Malebrancium, Arnaldum , Nicolium , alios. Orientalium vero Litterarum unum fere invenit Cultorem; fedCultorem a£Ii- duum, & qui fummum in eo genere aflecutus erat eruditionis culmen , Ludovicum du Foitr , Abbatem de Longuerue. Ad hunc continuo , cum Lutetiam appuiiflet, fe contulit, in ejusque interiorem amicitiam receptus eft, non alia adjutus commendatione, quam teftimonio illo publico, quod abeunti Ordinis Theol. Decanus dederat. Cum enim in eo perfcriptum effet, Fretium Hebraica,, Chaldaica , 1 Syriaca , Arabica Lingua non vulgarem fibi cognitionem comparafie ,• con- feftim defideravit ille, ut fibi praefenti aliquo fpecimine ejus rei firmiorem fidem faceret. Profert Scriptorem Arabem, non ex facilioribus; locum, qui primum occurrebat, legendum & interpretandum porrigit. Obftupuit, cum Juvenem audiret-utrumque promte facientem. Interrogavit, ecquid uberiores in hujus Linguae exercitatione progreJTus facere cuperet; fuam operam obtulit. Hoc vero Fretio admodum exoptatum accidit. Hanc ipfatn , inquiebat , ob cau- fam fe Parifios veniffe , ut illius , fi fieri poflTet, confilio & auxilio in hac re uteretur. Quid multis? Cum Abbas ille, ab omnibus ceteris negotiis immunis, fibi tantum & Mufis filis viveret, atque ipfo illo tempore in animo haberet, Hi- ftoriam Tmuri , quem vulgo Tamerlanem dicunt, celebris il- C Z lius 20 LAUDATIO lius in Oriente Principis, ex arabico fermone Arahfchiadis, in latinam Linguam convertere, Juvenis iftius notiri oblata opera uti decrevit, qui tali occafione talique duce facillime ad perfectionem progreffus eft. Itaque eum auctorem ipfi Longuenuw quotidie a fummo mane ad meridiem fere adfi- dens, prselegit atque interpretatas eit Ea interpretatio a Magiftro emendata, calamo excepta elt, & inter fchedas beati Viri adhuc exltat, una cum iis, quae ipfe poftea proprio marte tranitulit. Nam duce & comite Longueruao ad c. 43. pervenerat» Reliquam partem temporis fui in adeundis potiffimvmi Bibliothecis collocavit, ubi S. Bibliorum Codices hebrai- eos Mfctos, aliosque orientales excuflit. Excerpfit quoque nonnulla ex Commentario inedito 4 . Aaronis ben Jofeph , Judaei Car ait s, cujus Seriae notitia eo tempore inter Chriftia- nos adhuc rarior erat. Suorum itaque Excerptorum partem , Verjione latina & nottdis illuJJratam , pramijfa. Dijfertatione de Auctore ejus% Scripto , quam menfe Augufto 1704. Lutetiae exaraverat, fequenti anno Amftelodami in lucem edidit. Quaedam alia fepofita inter Schedas fervavit. Facit hujus libelli frequenter mentionem Wolf. in Not. Kar . Bibi. Hebr. His aliisque perariis, fub finem m. Augufti Tarifios reliquit, ac per Compendium, Noviodunum , Fanum S.Quin- tini, Montes Hannoni*, Bruxellam, Antwerpiam, Rote- rodamum, Lugdunum Batavorum fe contulit. Ibi tum quidem per biduum tantum commoratus, Amftelodamum properavit , ubi d. 12. Sept. appulit. Dein vero Lugdunum re- verfus menfem unum ibi transegit, ut celeberrimam Academiam , ejusque inftruriiffimam Bibliothecam diligentius no- fceret. Nec enim ceffavit, clariffima ejus tum Academiae Lumina, Jac. Gronovium , Criticum, Hertnanmm Witfium & Joh. Manium , Theologos, eos porro eruditos, quos ex 21 FUNEBRIS, Jac. Golii Schola refiduos invenire poterat, orientalis, imprimis arahicae, litteratura cultores, adfidue adiit. Cum Lugduni Batavorum effet r Hagam quoque Comitis excurrit, ut Sedem Ordinum Confoederari Belgii videret t adiit & Ultra jecdum, recurrit Amftelodamum. Rediit tamen Lugdunum, ibique ad d. 18. Mart. 170-7 commoratus eft; Judaei alicujus eruditi in Taimude interpretando ufus opera. Erat illi animo conftitutum, in Angliam transire, ut & ibi Eruditorum coram uteretur colloquio, & Bibliothecas adiret, toto Orbo celeberrimas. Sed Parentes, Filii recuperandi cupidos, afhdueque de reditu interpellantes , primum quidem diftulit, etiam cum obiiffe Jacobum Buxtorfium nuntiarent, ac defiderari Succefforem Buxtor- fiano nomine haud indignum» Quamvis enim faam operam Academiae denegare minime vellet , nihilofecius ab Amicis edo&us, non eruditionem modo, fed & nomen requiri, ut fama a Majoribus accepta fervetur, eaque de caufa V. C. Jfhamrem Buxtorfium , Jacobi ex fratre Nepotem, ex Arxovifti Villa, ubi tum Ecclefiam regebat, deftiuarihe- braicae Linguae ProfelForem, qui ex ea Stirpe quartus publice doceret, ipfe quidem facile eam cauffam non in Patriam revertendi arripuit ; ne tamen aut eruditione aut in- duftria carere videretur , Excerpta p. Aaronis , de quibus ante dichitn, typis mandata, Alma Univerfitati Bafilienfi, Magnifico fie&ori , ceteris^ Academia Proceribus facra fecit, atque fic fpe- ciminis loco niifit. Deinde vero domum rediit, cum in itinere Coloniam Agrippinam, Francofurtum, Heidelber- gam, Argentoratum falutaffet. Domum cum falvus appuliffet, non otiofus vixit, fed primum quidem nonnunquam pro Suggeftu ad populum habuit fennonem ; deinde Studiofos adolefcentes in SS. Theologiae dogmatibus inftituit; atque fic eruditionem fuis curis ac vigiliis partam aliis quoque impertiit. • Cujus rei C 3 fru&us 22 LAUDATIO fructus in hodiernum usque diem perdurant. Superfunt enim nonnulli ex Venerandi Minifterii Ecclefiattici Corpore, qui jam tum .a F r e y.i docentis ore fe pependiffe, cum is privatus adhuc effet, cum voluptate recordantur. Pertra- dabat Libros Studiofis maxime utiles, ac in Academia no- ftra ufitatos. Potiflimum vero Linguarum Orientalium cognitionem promovere lluduit, atque eapropter Academia: fuam operam obtulit, ii placeret eum titulo Profeffbris extraordinarii Theologias Cate ch et i ese & Ling. -Qrient. ornare. Sed Senatus Academicus, ne res in abufum traheretur, atque deinceps alii, qui digni haud effent, titulos peterent, eum in judicio Academiae acquiefcere, ac line titulo rem ip- fam habere, id eft, docere, quae obtulerat, voluit. [Vid. Decr^ ad 1708 . & Matri c. Theol. Sed mox id genus laboris noftro natum eft, quod eum magis magisque in eruditi orbis Theatrum produxit. Cutn enim eodem, quo domum'redierat, anno Cathedra Profef- foris Linguae Graecse apud nos vacaret, non ignorabat quidem, omnium votis delignari & expeti V. C. SamuelemBat- tierium , cui in hoc genere eruditionis jamdudum florenti, ambientium artibus , quae ante refrenatum ambitum , omnia poterant, bis jam ab iis, qui potentiores amicorum fuffra- giis, quam greeee doctiores fuerunt/praemium Studiorum praereptum erat: adeoque Religioni fibi duxit, illi Viro optimo ac do&iffimo obelfe , quamvis ob cognationes amplif- fimas facile pollet. Neque eo fecius arripuit occationem, quid profeciflet ipfe in hoc aliisque Studiorum generibus, publice demonftrandi. Edidit ergo in lucem Diatriben eruditam ,. de conjungendo Studio Linguarum Orientis cum Studio grseco i eamque advetfus quasvis objectiones mafcule defendit. Brevi poli, cum diem fupremum obiiflet Jacobus Hof- ntanmts Hiftor. Prof., denuo Freyius in publicum procellit , & accurate elaboratum opufculum de Cyro , Monarchia F U N E B- lf I S. &3 eline Perfii\e attBare edidit, palmam veto ipfam t-um quidem Cei. Jac.. Chriftophoro /jfc/iaceflk, quod factum eft a. 1706, His ita procedentibus judicari debebat * Freyic m. no- ftrum fortaffis Ecclefiae Miniiierio , non academicae Cathedrae deftinatum. Factum enim elt, ut, cumAmpI. Civitatis noftrae Ordo Templum coetui Huniuga minoris , viculi ad alterum ab Urbe lapidem, dextrae Rheni ripae impoliti , cu- raffet publicis lumtibus aedificari j hic deligeretur, qui Mi- niiterio & ibi fungeretur primus, a. 171 o. Nihil in hoc is Munere neglexit, quod a- fido Ratiore defiderari poterat. Conciones,, quas ibi habuit, varii argumenti, omniltudio eonfcriptae inter Schedas ejus reperiuntur, ac docent, eum aedificationi plebis non. minus, quam folidae doctrinae ftu- duilfe. Voluit ergo Deus illum eorum quoque laborum, quibus S. Ecclefiae Minifterium continetur, experientiam fibi parare-, ut cum poftea examinandis- & vocandis Miniftris operam dare deberet, tanto facilius de captu cujusque Candidati judicarepoRet. Nec nili perbreve tempus Huninga- no Coetui praefuit Mox in lucem Academiae maximo illius, bono produdus elt, Cum enim a. 171 1. diem fupremum obiret Cei. Vir, Joh. Rod. iVetJlenius E. SS. Tfu D. &Prof. atque ita Cathedra Locor. Comm. & Controv. Theol. feu quoa idem elt, hodierno more dictum, Theologiae dogmatica & elenchtieae vacaret: confeftim duo eximii Viri in* arenam defcenderunt; Jac. Chrijlophorus Ifelius , tum quidem Hiitoriarum Prof., & nolter Freyius , qui duo quamvis amicitiae haud fucatae vinculis continerentur, magnis tamen conatibus inter fe de eruditionis palma decertabant. Nec erat certe alter altero- inferior. Ifelius Hiitoriarum omnis aevi, & Antiquitatis Graecae Romanaeque cognitione; porro excellenti facundia & praecipue 'LAUDATIO 24 praecipue copiofa atque expromta Oratione potiffimum florebat ; neque carebat ea rerum ecclefiafticarum ac theologir carum, nec non Linguarum peritia, fine qua Theologus effenemo poteit. Freyics in hacpotiffimum parte excellebat, quae Theologo eft propria, neque tamen illis Antiquitatis fubfidiis & Hittoriarum deitituebatur; in differendo autem adltri&ior, caput cauffae, de qua agebatur, ftatim petebat: cujus rei fontem plerique dicebant, quod ille memoria plus, hic judicio polleret; quodque ille plus legerit, hic non legerit tantum multa, fed & meditatus fit. Quid multis? Ambo erant magni Viri, quamvis in genere aliquantum diverfo. Cogitate mecum, Auditores, quam attenta fuerit non modo Academia omnis, fed & univerfa Civitas, cum talium Virorum certamina litteraria & fpectare & dijudicare deberet ? Propofuerat Frevi us Meletemata de officio DoBorit Hieologi. Meminerunt procul dubio, qui fuperfunt ex illis, quorum'aetas audiendis tum difceptationibus idonea fuit; quanto eruditionis immenfae apparatu; quantis animorum ac virium contentionibus, quam amice tamen ac modefte inter le differuerint; quod quidem Acroama omnibus Spedaculis atque Ludis Olympicis mihi jucundius fuiffe videtur. Nec mirum, quod, cum ad fuffragia itum effet, ambigui hxferint P. C. Cum enim unus effet eligendus, alterum tamen repudiare ipfa Academia indignum videbatur. Opus erat Werenfelfnmd ingenio atque acumine , quod litem hanc in ipfis Electorum animis ferventem dirimeret. Ille enim acutiffimus Werenfelfim modum invenit facilem, quo utrumque eodem tempore & libi Collegam , & Academiae atque Ecciefiae praefidium acquireret. Suadet atque perluadet Senatui Academico,' u t Ifilmm n o mi nat eu t Locor. Coram. &Cohtrov. Prbfefforem; Freyiutn vero ! 7/e//o in Hi- ftoriis enarrandis fuccedere, eodemque tempore Theologiam 1 extra 1 ordinem docere juberent: Sic de-eadem fidelia / duos FUNEBRIS. 2% duas dealbari parietes cum fmnmo Academiae bono poiTe. Nec mora : placet Academiae confilium ; plaudunt univerfi; res ad Ampl. Civitatis Ordinem refertur, probatur, confirmatur , ficque duo praeclari Viri eodem tempore publicis ulibus in perpetuum addicuntur. Cum Leges Academiarum paflim exigant, ut qui ad Theologiam publice docendam vocatur, poft examen dodrinae, editam Difputationem, ac publice propugnatam, & habitas Praelectiones, Dodoris fufcipiat Axioma, id quoque cum Ifelio nofter fecerat. Ea occafione edidit Dilfertationis de Officio Do&oris Theologi partem. Promotio d. 2f. Aug. habita cum fummo fplendore fuit. Nam Promotor erat, Vir plur.Ven. D. HIEROM. BURCARDUS, Ecclef. Antiftes & SS. Th. D. ac V. T. Prof. Inter Auditores confidebant oraeter Academicos & Ecclefiafticos Viros, AmpliflC D. D. J oiitarchae, & Scholarchae, qui omnes in Dedudione fo- emni Candidatos comitati funt, & convivio dodorali humaniter interfuerunt Sic igitur nova rerum & laborum feries nata eft. Duplex enim provincia duplex genus docendi requirebat. Ut Hirtoriarum «Profeflor primum fuis Auditoribus Compendium aliquod hiftoricum, dein alios Hiftoriarum tam Civilium, quam Ecclefiafticarum Scriptores enarravit. Ut Theologus Hug, Grotii aureum opufculum de Veritate Pelig. Chrijl. potiflimum pertradavit Sed & complura ex graviffimis Argumentis Theologicis, ut deExijlentia & Attributis DEI , de Providentia, de Atheifmo ac Deifmo refellendo, & Jimilibus, quae' maxime ad ipfa Religionis fundamenta pertinerent, accuratius expofuit.. Porro Difputationes hebdomadales, ac praeter eas folemnes habuit. In prioribus, habito quaeftionum felecin, Syllabum Controverfiamm, qui iil ufunl hunc a fiipe- riorum temporum Theologis compofitus eft, adhibuit; in altero genere elaboravit ipfe nonnullas Diatribas, qualis eft' 96 LAUDATIO de Officio Do&oris Theologi P. 3. & 4. Alias a Difcipulis cona- pofitas emendavit, ac fuo Prasfidio defendit. Biduo antequam Profeflionis aufpicia cepiffet, extraordinarius licet, tamen, ne harum curarum expers effet, in Collegium Theologicum , ac pollmodum in Senatum Academicum , fuit receptus. Notiis autem, Auditores, Collegii Theologici ef- fe, non tantum ea, quae adOrdinem iftum pertinent, item ad Studia ac Mores-, nec non Examina Studioforum adoles- Centum curare, quae omnia Prsefide Decano peraguntur; fed & Venerando Pallorum Confeffui, ac univerfi Minifte- rii facri Conventibus intereffe, a pL Ven. D. Antillite convocatis. Noffis etiam Freyium noftrum , quoad firmior & aetate & valetudine fuit, his deliberationibus ad~ fuiffe. Septies Ordinis Decanus fuit. Quoties resEccle- fiafticae curandae erant; quoties confilium dandum; quoties de inhibenda morum ac difciplina corruptione agebatur quoties Ecclefiae in doctrina & cultu puritas vindicanda: fuam femper operam diligenter contulit, idque femper cum fumma prudentia & moderatione , nec non cum fumma conftantia ac fortitudine peregit. Sed redeo ad labores Viri litterarios, quibus ille quidem omne luum tempus unice impendit. Non enim exiftima- vit, praecipuam partem Muneris FrofelTorum iu adminiftran- dis pecuniis, in jure dicundo, in Varii generis deliberationibus ac certaminibus conliftere, a quibus fateor, Freyium alienillimum fuiffe ; fique Profefforis & Theologi hae funt praecipuae partes, fateor illum nec Profefforem, nec Theologum dicendum. Sin autem Profeffor ac Theologus eft, qui in Libris legendis, in meditationibus litterariis & facris, in colligenda Bibliotheca, in Lectionibus publicis privatisque habendis, in confilio de Studiis dando alfiduus fit, non eft certe, quod dubitemus, Freyium noftrum maxime in- fignem & Profefforem & Theologum fuiffe. Nemo*Tane reperietur facile, qui aut plus legerit, aut pluS meditatus fit, FUNEBRIS. 27 aut plus operae ac fumptumn in Bibliotheca colligenda po- fuerit, aut publicas Praelectiones diligentius habuerit. Privatas. ajunt nonnulli ab eo rarius habitas. Id de iis temporibus verum eft, quibus & fenectus & morbi corpus debilitare, & animi impetum reprimere coeperunt. Cum enim vegeta eflet aetate, nullus fere praeteriit annus, quo non aut Wollebii Compendium , aut Heideggeri Medullam , aut liyjjenii Theologiam, aut OJlerwaldii Libellum privarim Auditoribus praelegeret ac explanaret. Publicas vero Praelectiones , ut eo iaepius habere pollet, primum 'quidem valedixit Senatui Academico, cujus cum AffelTor per xxx. fere annos fuiffet, haud injufte miffionemflagitavit; accedente quorundam Profefforum acerbitate, qui eximio Senatore' Academiam , quam honore Munerum Academicorum eum, qui ea femper modefte deprecabatur, carere maluerunt. Dein pauilatim ingravefcente valetudine veniam petiit, publicas Praelectiones domi fuae ut habere liceret; eamque, ut par erat, & magno quidem Studioforum bono , impetravit. Nam quot horas varii generis negotia academica ceteris Profeflbribus aufierre folent, tot ille Naziraris noftris impendit. Quoties ordo ipfum tangebat, (extremos Menfes excipio, quibus ut vices ejus obirem, me rogavit) Difpu- tationis Prariidem egit, binasque fuas Praelectiones habuit, quibus XII. Prophetas Minores, quos vocamus, exegetica,. philologica & theologica expofitione declaravit, textum originalem ante oculos habens. Earum Ledtionum, in quibus ad VI1J. Cap. Zachariae, qui eorum penultimus eft, per- .venerat, utinam Adnotata illius haberemus. Dubium non eft, quin complures inde confici poffcnt Explanationes ei fimiles, quam folam ex hoc genere inter Schedas ejus re-; perimus, Jom Prophetae, quem & Paraphrafi & Adnota- tionibus illuftrayit ; Specimen nobis relinquens laboris, quem cum fumma laude producere potuiffet, fi plura * D 2 , fcribere LAUDATIO fcribere aut animi indoles, aut corporis valetudo permi- fiffet. Nam, ut aliquo jam modo illis fatisfaciamus, qui eum in fcribendo minus diligentem fuifle contendunt, quoniam nefas effe putant, ni eruditus homo quotannis aliquot Librorum Volumina in lucem extrudat: certum eff, Freyium noftrum praeter corporis valetudinem etiam animi judicio fuifle impeditum. Solebat enim de omni, quod proponebatur , argumento complures ftatirn & optimos nominare auctores , quorum imprimis habebat copiofam & accuratam notitiam, nec quidquam in Hiftoria litteraria erat, quod illum fugerat. Itaque, ne, fi permitteret quidem corporis valetudo/" multa libi, quae ederentur, fcribenda effe putabat. Habebat in ea re praeter alia magnorum Virorum, qui pauca in lucem ediderunt, ingenii & eruditionis monumenta, ante oculos illuftre exemplum Jac. BuxtorjMui, qui cum utroque Johanm, Patre & Avo, nec ingenio, nec eruditione inferior, ftili vero elegantia & acumine etiam fuperior effet, nihil fere fcripfit, per difcipulos potius bene inffitutos, quam per Libros, pofteritatem erudiens; id quod ille certe vel in uno noffro Frey io , ut alios taceam, egregie praeftitit. Interim nofter praeter editas Diflertation£s, alios quoque minime contemnendos Labores fufcepit, quibus apud Exteros abunde innotefceret. Huc pertinet, quod a. 171 6. Cei. Samuelis Werenfelfii Biffertationum varii argumenti partem alteram, auctore fic volente, collegit, & cum fua Praefatione Amftelodami edidit. Eodem referendum, quod a. 1728. Cafpari Suiceri Thefaurum Ecclefiafticum, ex Graecis Patribus collectum, opus praeftantillmum, poft primam editionem, emendationibus & additionibus Joh, Henrici Sui- ceti, Cafp. f. a Cl. V. Joh, Jac. Brcifingero , Tigurino, accep- 29 F V N E B % I S. tis, fuo tamen nomine haud adfcripto, denuo edidit audtius. Quid vero de Lexico illo Univerfali Hijiorico dicam, quod vernacula Lingua editum, ac innumerabilibus erroribus in Germania foedatum, una cum Cei. Viris, Jac. Chrijiophoro Ifelio, Theodoro Zwingero , Job. Rod. Waldkirchio, a. 172^. emendavit & auxit, Hiftorian libi potiflimum litterariam, Bafilienfem, Anglicanam & Orientalem proponens. Nullum interim laboris litterarii genus noftro gratias, quam quod in Linguis Orientalibus infumebatur. Itaque non legit folum &excuflit, quicquidHebraica, Chaldaica, Syriaca , Arabica, Perfica, fEthiopica ceterisque Dialectis vel typis excufum, vel Manu fcriptum in fua pariter & in publica Bibliotheca exitat; omnia vero ad S. Litterarum ex- pofitionem retulit, ejus que generis Adnotata nonnulla reliquit. Cumque per annos complures, priusquam Biblio» thecarius eflfet, aditum liberum ad Bibliothecam publicam haberet, id potiflimum elaboravit, ut Arabicos evolveret Libros, quorum Infcriptiones & Argumenta in communem ufum latine expreflk, & fua manu adfcripfit. Inter hos notabilis prae ceteris eft Codex Mfctus > qui Hiftoriam celebris ac praepotentis Sultani SJadiui , audore coaevo Bobadim f. Sjeddadi continet. Eum ineditum in latinam Linguam convertere ac adnotationibus illuftrare inftituit; ufus quidem labore doctiflimi . . . . Harderi , qui illum Codicem cum aliis Conftantinopoli fibi comparaverat, unde ipfo mortuo Bibliothecae noftrae publicae illatus eft: eum tamen laborem, qui ultra partium quarundam latinam interpretationem non eft progreflTus, fupplere, emendare, perficere ac notis augere ftudebat. Verum dum illud mente agitat, eomperit ex Adis litterariis, Celeb. Albertum Schultenfium , Lugdunen- fem apud Batavos Profefforem, in his litteris verfatiflimum, huic ipfi Libro infudare, qui & a. 1732. in lucem emiflus eft. Sic ergo Saladinus Freyiams in fpongiam incubuit D 3 Eft i 30 LAUDATIO Eft porro FrEviante eruditionis Specimen, quod vere dicere poffumus, egregium : SS. Patrmn Apojioliconm , Clementis , Ignatii & Polycarpi EpiJloLe, atque duorum pojteriorum Martyria, gr&ce & latine , cum Varior. fuis Adnotat. & Praf. praelo commifla a. 1742. In qua quidem editione nihil non fumtna laude dignum eft. lpta vero Prafatio in juftae Dijfertationis modum confcripta , & Nota Clementis Epiltolae fubjundae, editoris ingenio digniffimae funt. In Adnota- tioniblis certe, Patricio Junio & Joh. Fello , Anglorum in hoc genere eruditiffimis, palmam fere praeripuit. Cetera brevitatis gratia praetermitto. Sic ergo Scriptis, in quibus non molem, fed nervos, non copiam , fed perfpicuitatem ac bene ordinatam rerum difpofitionem admiramur, fuum nomen ab oblivione vindicavit. Longe plus vero pofteritati profuit, cum operam adfidue daret, ne in noftra hac Academia deeflent, qui praeter reliquam dodrinam -theologicam, Orientalium quoque Litterarum haud proletariam haberent notitiam, ad pofte- ros propagandam. Eum in finem juvenes quosdam ingenio & indultria prae aliis valentes fibi delegit, quibus ifta diligentius traderet. Ex hac Schola diverfis temporibus prodierunt Batiierii , Grynai , Eruckeri , Gernleri , Ertzbergeri , aliique Reverendi & Clariffimi Viri, quos utinam omnes vivos va- lentesque nobis diutius confervare DEUS voluilfet! Neque tamen cum tales eflTent Freyio familiares, & velut interioris admiflionis difcipuli, cuivis alii ad eum difficilis fuit aditus. Nam e contrario quoties id valetudo ferebat , nemo non, qui aliquid ex eo difcere volebat, ad- miflus eft. Ibi de Libris, de Eruditorum fententiis, de Studiorum Methodo, de difficilioribus S. Scripturae aliorumque Veterum cujuscunque Linguae Au&orum locis, aliisque dubiis & intricatis quaeftionibus; item de Confcientiae Cafibus, de fcrupulis circa doctrinam falutarem, de errantium ■3i FUNEBRIS. tium in redam viam deductione, de impiorum perverfis contra Religionem difceptationibus, de Regno Chrifti augendo, Satanae tyrannide deftruenda, de omnibus utilibus & falutaribus argumentis refpondebat. Nemo ab ejus Colloquio , nili doctior» ac in veritate confirmatior abiit, fi eos excipias , qui non difcendi cauffa forte acceflerant. Iltud quoque affirmare poflumus , omnes fere , qui inde a xlvii. annis in Civitate & ditione noftra, ut Exteros taceam, Ecclefiis praefuerunt, una cum iis, qui in Academia S. Theologiam docuerunt ac docent, inter Freyianos Auditores fuifle. De me nihil dico, cui tarditas ingenii obftitit, quominus plura ex B. Viro difcerem. Fateor tamen illi me juxta ac B. Werenfelfio & B. Ifelio , quidquid hoc eft, quod in Litteris pofliim, ex affe acceptum referre. Hic vero Freyius' nofter ad hoc divinitus deitinatus fuifle videtur , ut me ex umbra Mufei, in publicam Academias lucem protraheret Eam ad rem fuis me exhortationibus incitavit, fuo fuffragio adjuvit, fuo patrocinio texit, fuis con- filiis fuftentavit. Ceterum non ex noflratibus tantum, fed & apud Exteros fuerunt ac funt Viri prasclari, qui in adolefcentia in hoc Athenaeo noftro Studiis facris operam dederunt, me-, morise Freyiana feduli cultores, qui litteris fuis gratum in eum animum funt tertati, ac de variis in Minifterio Eccle- fiaa occurrentibus quaeftionibus illum confuluerunt. Sed praeter illos , qui Freyium docentem audiverant» fuerunt & alii, qui eum aut in itineribus cognoverunt, aut fama nominis permoti eum in honore habuerunt Horum funt litterae, non familiares quidem, ac verbis potius, quam rebus refertae; fed plerumque de argumentis graviflimis agentes, quae ille pro confueta ipfi eruditione dilucide LAUDATIO 3 * dilucide explicare folebat. Utinam harum Refponfionum Freyianarum facile colligere pollemus exempla ! Haberemus illuftria prorfus ingenii & do&rinae complura monumenta; quale illud eft, quod fere folum ex hoc genere inter Schedas exftat, Scriptum, quo Animadverfiones nonnullas in Jacobi Reimmanni opufculum de Atheifmo , illudque Caput, quod de Atheifmo Mohammedanorum agit, ad Clar. Zimmermamum exaraverat , opus fuum ampliffimum de Atheis hac purpura ornaturum , nifi fata ineditum illud relinquere coegiuent. Superfunt & Hebraicae quaedam Epiftolae, nec non Arabicae a Fahdio , Nobili Viro Sidonio, exaratae, qui cum fo- lius Arabicae Linguae gnarus hic, ubi per hebdomadem ver- fatus eft, neminem fine Interprete alloqui poffet, praeter Freyidm noftrum & GR.YNJEUiti; poft difceffum etiam fuum aliquoties litteris eos compellavit, ab iisque refponfa eadem fua Lingua accepit. Non parum etiam publicam utilitatem promovit, cum Bibliothecarii Academici Munere per xx. propemodum annos fungeretur: Quanquam & antea Bibliothecariis fua opera adefte , & quidquid poterat, confilii ad Bibliothecae incrementum conferre folitus fit. Huc pertinet, quod ejus Librariae fupellectilis, quam publicae noftrae infertam Bibliothecam Buxtorfianam appellamus, ipfe fua manu confecit Catalogum. Ea eft infignis Librorum ad Orientalem, & potit fimum Rabbinicam Litteraturam pertinentium, plerumque rariffimorum, colle&io, a tribus Buxtorfiis fummo ftudio comparata, cui pares paucae inveniuntur. Ejus ergo Bibliothecae Catalogum ipfe, pro fua in his Litteris peritia confecit, quo nos omnes commodiffime utimur. Voluit deinde, ut ad incrementum hujus Bibliothecae ab heredib. CCC. floreni, aliique C. pro Bibliotheca Alumnorum augenda numerarentur, id quod & , ut voluerat, facium eft. Verum tempus eft &c. Nihil 33 F U N E B K I S. Nihil magis in votis erat, quam ut per omnem vitam hiftoric* Cathedra; infidere, ac interim Theologicam extra ordinem ornare poffet. Neque id fane fui commodi caufla optabat. Vidimus enim extraordinarium S. Theologias Pro- fefforem nulla non parte Muneris, quod ordinariis incumbit , ftrenue defunctum efife ; neque eo fecius Hiftoricae Pro- fefiioni fatisfecifle, cujus permodico Salario fruebatur. Quid ergo novi laboris accedere poterat ? Emolumenti autem majoris adeo cupidus non erat, ut ullam propter id mutationem optaret. Paucis contentus, nihil ultra defiderabat. Verum enimvero, cum Ecelefia & Academia noftra intra unius fere Menfis fpatium a. 1737. duos amitteret Theologos, eximios ambo Viros, quorum prior Cei. Jac. Chri- fujphcmis Ifelkts , Locor. Coram. & Controverf. Prof. ipfis Ei- dibus Aprilis; alter pl. Ven. Hieronymus Burcardus, Vet. T. Profelfor, limulque Ecclefiarum noftrarum Antiites, Nonis Maji decefferat ; neceffario quaerendus erat Cei. Werets- felfio, qui folus ex Collegio fupererat, fed per caulfam fe- nii ingravefcentis jam dudum negotiis publicis valedixerat, Collega, qui illius veftigiis infiftens lapfantem Theologicum Ordinem fuis confiliis luaque auctoritate ceftitueret. Senatus Academicus ergo haud diu cunctandum ratus, rem ad Ampl. CCVirorum Confeffum.refert, atque rationibus omni exceptione majoribus fuadet, in hoc rerum fiatu, in quo Academia -infignibus ornamentis, Ordo vero Theologorum omni propemodum prasfidio orbatus elfet, nihil reltituen- dae rei aptius fieri polle, quam fi Ven. Freyius ad ordinariam docendi S. Litteras provinciam translatus, firmiore vinculo Academiae & Ecclefi* adftringeretur. Id quod continuo factum, iliique Profeffio V. T. honorifice delata eft. Sic igitur Cathedram Theologi* ordinariam confcenditc Praeledione inaugurali, quam d. 29. Aug. recitavit, de «z- jujlo ..contemni Librorum V. Tveroqiie iisdem d Chrifto C? Apojlolu E Jiatuto L A U D A r / 0 34 fatato pretio.. Idem argumentum deinceps continuavit, cum objectiones Joh. Clerici , quas» in Libro de Sententiis■ qtwrun- dam Theologorum Batavorum circa Hijloriam Criticam 1{, Simonii effuderatfolidiffime refutaret , ac V.. T.. Canonem egregie * vindicaret. Sed non foIa haec erat Freyi cura , ut Provinciae, quam fortitus erat, docendo benepraeelfet, Quaerendus quoque erat Collega , quf tertiam SS; Theologiae Cathedram ornare, ac in negotiis-gerendis adjutor effe polfet, invenitque eum SS Theologis Piofefforemqut fua pietate , eruditione, prudentia , judicio omnium quammaxime ad, hoc Munus idoneus erat,. Johannem Grytuamv. % Hunc igitur Collegam nacfus, quem maxime optaverat, fibi ingenio ac eruditione fimillimum, ac vere ywpm Difci- pulum , omnia; majore: alacritate negotia fufcepit: Ipfum primo novum fuum Collegam tiara doctorali in frequenti Profeflorum ac V. D. Miniltrorum', necnon Studioforum conventu ornavit, recitata erudita Oratione, qua & beneficium- Dei in excitandis idoneis' doctoribus, & ipforum Do edorum officium facunde expofitum fuit.. Deinde ut hujus- fui cariffimi Collegae tanto frequentius frueretur colloquio , atque cum-eo quotidie de communibus ftudiis negotiisque conferre polfet,. ipfum domi fuae habitare, & omnia poene fecum communia habere voluitquantoque eum fructu Academia & Studiorum litterariorum id- confor- tium initum fuerit ,• & vivis illis & mortuis compertum eft. Sed ille cum d. 4. Febr. 1738. Cathedram Theol. primum confcendiffet, ac publice privatimque docendo,- Decana- tum Ordinis Theol. ter , Recloratum Academiae femel fum- ma cum dexteritate gerendo , exfpe&ationi omnium fatisfe- eiffet, corpufculo morbis exhau.fto, a. d. 3. Eid. Aprij 1744. exfpiravit, anno aetatis-xxxix. nondum completo. Quan- FUNEBRI S. Quantus vero omnium Bonorum ludus is fuerit, quanta imprimis Freyi noltri moeftitia, facilius mente cogitari , quam verbis exprimi poteft. Parum aberat, quin dolore confedus publico Muneri valedicere, &, quod*reliquum ejlet vitae, infeeefiu tranfigereconftitueret. Verum fuperavit Ecclefix & Academiae noftrx utilitas. Amicorum vota praevaluerunt. Solatii nonnihil attulit, quod ,ad me potillimum Profelfio Theologica tum .vacans .delata elt. Interim obfervatum fuit, valetudinem Freyi antea jam debilem, ■& nimiis curis ac vigiliis infradam, ab eo tempore fuccumbere penitus coepiffe. Ita facile apparuit, Gryiiiti defiderium ne imminui quidem, quid dicam extin- gui? potuiffe. Ut tamen id aliquo levamento ipfe.mitigaret, ex Schedis B. Viri . Ae/ipaua collegit pretiofiflima, live Opufcula mnnulla Theologko-Mifcellanea , eaque cum fua Praefatione ac Oratione, quam ab eo in Adu inaugurali didam commemoravimus, a. 174 6 . typis mandari curavit. 'Sic ergo Amici manibus illuftriflime parentavit. Cum enim in Promotionibus Biographia Candidatorum recitari foleat, ipfe eam deinde ad vitae finem perduxit , addiditque Grynai fui magnificum Elogium, qudd & Viri egregii memoriam in aeternum confervaret, & juvenibus noftris, fi modo fie- duli legerint, virtutis infigne exemplar delinearet. Sunt vero & alia Aiixp.ava Freyi & Grynei, vera quidem illa , non fiditiae reliquiae. Facile intelligitis, Auditores , ad InJUtiitum Freyio - Xiry- yiAtmnm me pergere, cujus nunc rationem paucis explicabo , atque deinde finem dicendi faciam. Spero Vos breve adhuc temporis fpatium de re nunquam fatis laudata dicenti facile concelfuros elfe. Paucioribus rem abfolvere potero, 'quoniam nuper Magnif. D. lvedor nofter honorificam ejus rei mentionem jam fecit. E * Invenit LAUDATI O 3* Invenit enim B. no fler Freyius, una cumB. Johanne Crymzo , modum Bonorum, omnium plaufu dignum, fed apud nos quidem in hunc usque diem inauditum, quo excelli animi ad. Immortalitatem adfpirantis indolem eviden- tiffime demonftraret, ac. plus- fibi gloriae, plus pofleritati utilitatis compararetq,uam fi afe confcripta IV. Librorum millia , quod de B^ymunAoLutle jaciant Hitpani, nobis reli- quiffet. Solebat is frequentiffime cum Pylade fuo delibera- re, ecqua ratione jacentia & propemodum neglecta Philologiae S. & Linguarum Orientalium, maxime.Hebr. Chald. Syriacae & Arabicae, fcudia feliciter excitari poffient. Facile enim duo illi Viri, harum rerum praecipue gnari, intellige- bant, non folam effe difficultatem, quae difcentes abfterre- ret, cum, quidem adhibita induftria, & perpenfa neceffitate fuperetur. Sunt enim & aliae difciplinae aeque difficiles , & rerum varietate ac multitudine copiolae, quibus non defiunt fat multi cultores. Videbatur ergo huic potiffimum Philologiae Orientalis Studio, obftare, ah una parte fubfidiorum ac Librorum inopia; ab altera, quod pauca fere effient commoda , quae illius affieclas manerent. Priori malo* mederi equidem jam fub initium illius, in quo vivimus, Saeculi fluduerunt publice Academiae noflrae Proceres, cum. Bibliothecam Buxtorfianam , de qua ante diclum, emerunt, ac publicae noflrae Bibliothecae adjunxerunt. Sed multa, tamen & veterum & recentiorum Opera deerant, quae a Cei. no- flro Freyio privato fumtu collecta fuerunt Addidit reliqua , quae ad rem theologicam in univerfum, & ad propae- deuticas dificiplinas pertinent, ita ut parum defit, quominus pleniffima haec Bibliotheca Theologiae ac Philologiae S. appellari poffit. Voluminum fiunt ad VIII. M. in quibus Latinorum Graecorumque Auctorum, item Patrum utrius- que Ecclefise praeflantilfimae Editiones, Hifloriae tum Civilis tum Ecclefiaflicae Scriptores copiofiflimi, Philofophi in- figniores, Theologorum tantum non omnium Opera, An- giorum numerofa ac pretiofiflima Volumina, & quod Ca- put F U N E B J^I S. . 37 put eft S. Bibliorum in Textu originali editiones poene omnes una cumV erfionibus Orientalibus, inveniuntur. Quantum ille curae ac diligentiae in his conquirendis adhibuerit y . quam parum fumtibus pepercerit ,, facile ex ipfa inlpectione patebit. Sed fuam quoque ad Bibliothecam dedit Symbolam Cei. Grymms , qui teftamento conftituit, ut ex ea , quam ipfe collegerat minime contemnenda: fupellectile libraria, h' r e y i u s, quae fuae Bibliothecae deeffent, acciperet. Sed ea tam fuerunt paucaut haec Bibliotheca vere & in foli- dum fit Bibliotheca Freyiam. Alterum, quod ad Litteras iftas juvandas neceflarium videbatur,, commodum aliquod, & quafi praemium, quod Cultoribus earum fedulis propofitum effiet, ita fibi eonfe- cuturus videbatur,. fi honorificam aliquam, & cum emolumento conjunctam ftationem, ceu provinciam, illis defti- naret, qui in hoc Studium incumberent, aliisque deinceps docendis idoneos fe redderent. Itaque praeter inftrudiffimae Bibliothecae ufum, habitationem ih fuis /Edibus cum dimidia parte fructus „ quem ferret non fuburbanum, fed plane urbanum praedium ampliffimuni, Hortis, "Vineis, Pafcuis, Pomariis, fontibus perennibus conltans, nec non Cenfu annuo Sortis IV. M. florenorum a B. Grymo ad hunc ipfum finem relictorum, ei rei in perpetuum confecravit. Ita fore fperavit, ut haud difficulter hoc Honorario inveniretur, qui praeter ordinarios Doftorum Academicorum labores, huic operi omni ftudio vacaret, ac Juventuti ffudiofe viam ad eruditionem Philologiae Orientalis praeiret. Ea itaque re judicavit ftimulum addi generofioris indolis adolefcentibus fortiffimum,. ut haud fegnes effient, in his Litteris excolendis , cum videant, praeter communem illam & omnibus no*- tam earum in facris Studiis utilitatem,, immo neceffitatem, ac Hebraicae Linguae publicam Profeffiionem, etiam hanc Provinciam fortiri poffe eum, qui praeclaram in iis operans. E 3 potuerit,» 38 LAUDATIO pofuerit, .nec interea duce & ad haec Studia impulfore ca- rituros. Itaque , ut ipfk Viri Venerandi verba propria manu jam Cal. Mart. a. 1747. confignata, ex vernaculo termone in Latinum transferam; „ Cum cariflimo luo Amico & Collega , 5 Johamie Grysuno, SS. Th. D. &Prof. confilium ceperat , ln- „ ftitutum ejuscemodi ad promovendam Gloriam DEI, & „ Studii Theologici incrementum., condendi, cujus praeci- „ puae Leges fequentes effient. „ r. Omni tempore nominandum ad id exfequendum „ Virum idoneum, qui non folum vitae fit incontaminatae, „ fed & vere pius, & zelo Gloriam DEI promovendi ar- M dens : praeterea non vulgari eruditione praeditus, impri- „ mis in Theologia ac ei infervientibus Difcip linis, Hifto- „ riis & Linguis, ut Latina, Graeca & Orientalibus egregie „ verfatus, & dono docendi inltrudus. Vellem quoque, „ inquit, ut, fi fieri poffet, Lector ifte non modo SS. Mi- „ nifterii, verum & SS. Theologiae Candidatus, feu, ut di- ,, cere moris eit, Licentiatus, aut etiam Dodor eflet. „ 2. Officia ejus fint fequentia : Praeter fincerum ftu- „ dium, incrementum Rei Theologicae in univerfum pro- ,3 movendi, habeat primum Studiofis Theologiae per fingu- 3, las hebdomadas aliquot Lediones in hac Difciplina, aut „ ad illam pertinentibus Linguis & Hiftoriis; idque aut pri- ,3 vatim, aut, fi fieri poflit, publice. Itaque hoc Inftitutum , „ quantum fieri poteft, ad ufum Studioforum accommode- „ tur, eoque fine praecipue ad tria haec Capita attendatur 3, quatn diligentiflime : u. ad Demonftrationem Veritatis „ Divinitatisque S. Scripturae : /3. Expolitionem ejusdem „ S. Scripturae genuinam : y. Pacem & Concordiam Chri- 3, ftianorum. Deinde identidem Diflertationem , aut Ora- 3, tionem, aut aliud ejuscemodi habeat; aut aliquod Scri- „ ptum F U M E E B,I & 3 9 „ ptum de argumentis indicatis praelo exprefium in lucem ,, edat. fi 3: Emolumenta Pedoris lint: 1. Annuus Cenfus illius „ Sortis IV. M. florenorum , quae a B. Gryn&o relida fuit. „ 2. Habitatio in mea domo , & ufusfrudus dimidiae partis a omnium illorum ,- quae illius ambitu continentur ; ea ta- „ men lege, ut conferat dimidiam partem'fumtuum ad ejus » reparationem; 3. 'Utetur univerfa mea Bibliotheca, cum „ iis rebus , quae ad eam pertinent. Ejus exftat Catalogus. „ Hanc ego Bibliothecam multis- aUnis , multoque labore,- „ ac pro- mea tenuitate immenfis fumtibus Undiquaque col- „degi, non in publicum, fed privatum meum ufum r Qua- „ propter omni cura eam confervarenec Libros ex ea’ aliis „ commodare oportet.- „ 4. Ut lnftitutum hoc vigeat , & m omne aevum con- „ fervetur, tres exorabo & nominabo Viros, auctoritate , a prudentia & pietate confpicuosut hujus Inftituti’ Exfe- „cutores & Infpedores, qui : deinceps alios ,- qui ipfis fucce- „ dant,- idoneos nominent. Eum in finem tres meos a : mul- „ tis jam annis amicos & cognatos, Virum ExeelL D. Do- „ dor em Zmngerum,. Prof Medicinae Pradicae, D; Henficum n Brucbgnmi , Archidiaconum , [qui'nunc Venerandus eft „ Coetus Petrini Paftor] ac Virum Rev. D. Theodorum Sur - M cardum , ejusdem Coetus Diaconum (jam mortuum) enixe „ rogaverim, ut iftanr operam Boni publici promovendi ,3 ftudio , ac amore B. Gryn&i meoque' addudi , Iiaud gra- „ ventur fufcipere[ quibus tamen deinde paullo’ante mortem Succeffores jam ipfe nominavit'Virum Ven. D. Andream Zmngernm, Coetus Leonhardini Pallorem Vigilantiflimum, Virum ExCell. D. Joh. Henr. Gernlertim , Hiftoriarum Profi Clariffinium, ac Virum Rev. Di Joh. Georgiunt Ertzbergerum, Coetus Petrini Diaconum fidelifllmum.] „ Illi videant, ut, se, qui defignabitur, Ledor in officio' praedando fidus-fit, ac LAVDATIO 40 „ poft ejus deceffum alius idoneus ab illis a,m> vporu7roXti- * „ \ptae nominetur: item ut Sors capitalis, domus & Biblio- „ theca probe curentur. Ceterum prudentiae illorum & „ zelo confifus permitto, utfecundutn rerum circumftantias „ prout ipfis convenire videbitur, agant, dum Summa rei firma a.c fine mutatione ■teneatur': poffunt «ergo pecuniam „ vel ipfi cuftodire, ac Lectori tantum Cenfum annuum „ concedere, velipfam Sortem Ledori vel Heredibus meis „ adminiftrandam permittere, prouti cum illis ea de -re tranfi- gere poterunt”. Hactenus F r e y 1 us. Quid eft in Freyio-Grynaano hoc infiituto , quod non omni laude, omniumque plaufu dignum videatur? five fcopurn. rei, five officia LeCtori praefcripta, five emolumenta acfub- fidia ei defiinata, five tandem curam. ad rem in perpetuum co.nfervandam fpectemus. Scopus eft Gloria DEI, & rei theologicae incrementum per Difciplinarum eo pertinentium ac Linguarum Studium promovendum. Officia -fiant f ublicae, aut fi forte id fieri nequeat, privatae ,fed gratuitae, raelediones, Difputationes, Orationes ac Scripta in pubii- cam lucem emifia. Emolumenta fiunt Habitatio cum frudibus praedii ampliffimi ac Cenfu ex IV. M. florenis redundante. Subfidia exhibet copiofiffima Bibliotheca, & inftru- diflima. Cura denique Virorum Exeell. & Venerandorum, quos ipfe Exfecutores, & quafi Curatores nominavit. Quemadmodum vero nihileft in hac rerum fragilitate ab omni parte perfedum, fic, quae Freyius rerum eeco- nomicarum fere imperitus, non praevidit, incommoda circa habitationem & praedii frudus, in quibus difficilior, & futuris forte temporibus locum vix habitura partitio cum Heredibus, ac Heredum Heredibus, videbatur, fapienter judicarunt Exeell. ac Venerandi D. Infpedores, omittendam effe in JEdibus Freyianis habitationem ; vehementer id -exoptantibus Nobiiiffimis D. Heredibus, ac Summo Civitatis noftrae JUNEB\IS. 41 lioftrae Magiftratu approbante. Compararunt noflras aedes, quas fitu haud inamoeno, habitatione fatis commoda, Mu- leo, Auditorio, cConcJavibus ad Bibliothecam'digne excipiendam adaptatis vet jam inltruda elfet, vel, quod haud exiguo meo labore effectam eft„ tandem inftruenda. Hae ergo in polterum erunt .^Edes InjUtuti Freyio-Grynaimi. Huc invitamus cariffimos noffros Studiofos, Amicos, Fautores, Cives & Exteros, ut Bibliothecam Freyianam , a me in ordinem redigendam, infpiciant. Nulli non operae noltrae parcere ftatuimus, ut eam polleris quamcommodiffime ordinatam relinquamus,;nec non, prout res feret, auctam. Sic ergo fu um,Tuique Amici Joh. Grymi , confilium lau- datitTimum ad.effectum perducendi provinciam ad me detulit B. Freyius nofter, de quo Tub finem vitae haud pa- rum folhcitus fuit. 5 Quamvis enim iplis xii. annis ante ^bi- tum fuam voluntatem litteris confignaflet, vix tamen ulli homini, nec nili extremo Vitae anno rem indicavit, me quoque nominans, qui Lecloris f ex bijlituto illo docentis munere fungerer. Tandem & mihi, quem ipfius famae, & Boni publici cauffa fadurum ornrtia noverat, quid in animo haberet, aperuit, rogat, ut negotium fufciperem, ipfoque adhuc vivo (dixerat autem haec menfe Decembri a. 1758-) Lectionum initium facerem. Ego quamvis tum temporis Redoratu Academico oneratus, habitamecum deliberatione , promifi, ac feriis polt .Natale Domini FeJtum finitis, d. 1 6 . Jan. fuperioris anni :Genefeos expolitionem philologi- co-theologicam incepi, laetante B. Viro, cum meam in habendis , Studioforum juvenum in audiendis Praeledionibus alacritatem cognofceret. Poltquam vero e vita evocatus eff, ac V. T. declarandi provincia inane devoluta, praeter binas in Genefin , ad Prof. V. T. pertinentes, binas alias per hebdomadem Praelediones, InJUtuto huic proprias , habere' coepi, quibus generatim ea omnia, quae ad Veritatem ac Divinitatem S. Scripturae, ejusque genuinam expolitionem pertinent, trado. F Non LAUDATIS 42 Non excurram in laudes hujus Infiimi: Non referar» illudrium Virorum exempla, apud Anglos potillimum con- fpicua, qtfse imitati noftri ede videantur ; qualia funt Theo - fhili Galei , Guilielmi Cambcleni , Eoberti Boylei , aliorum. Petrus Ramus apud Gallos ProfeffionemMathefeos indituit, legatis annuis I>. Libris. Profeffionem Linguae Arabicae Gailielmus Laud, Archiep. Cantuarienfis in Anglia condidit, quae primum Edwardo Pokpkio demandata ed, cui Thomas Hyde fuc- cefiit. Nec alia fane ed efficacior ratio, diligentiam homi-s num excitandi, nili propoiitis praemiis. Plerrque enim ita funt animati, ut eafolum quaerant, quae adnecelfariavitae comparanda fufficiant. Pauci funt, qui ad ipfa Scientiarum ac Difciplinarum adyta penetrent, & illa conquirant prae- fidia, fine quibus nulla omnino folida eruditio elfe queat» Ut de folis dicam Theologis, cum S. Scriptura V. & N. T. unabit omnis falutaris dodrinoe fcaturigo , eaque Lingui9 iis exarata, quarum nullus inter nos nunc ed in communi hominum commercio ufus • non aliter fane de vero & redo ejus fenfu, quam ex S. Philologia conitare poteft, in qua qui non lit exercitatus, eum coeci indar alios ducentes fe- qui necelfe ed, de quorum fide & eruditione ipfe judicare nefcit. Sed non heic folum de S. Philologia, non de Linguis Orientalibus folis agitur; fed de latina quoque &gr aeca , de Hidoriis , quarum in S. Litteris tradandis infignis ed ufus , de ipfa denique in univerfum He theologica . Quid fu- pered ? nili ut nos quidem omni ope adnitamur, ut falutaris ille fcopus Inflituti Freyio-Gryn&ani obtineatur, id quod, im 0 Kwios SsAriutt 'Q/^oyAv , fedulo agemus; & S. Litterarum Studiofi, quaenam fint haec eorum bona agnofcant, nec ullo modo committant, ut ipforum negligentia frudus tam infignis beneficii pereat. Eum in finem hortamur eos etiam atque etiam, ut frequentes ad audiendas Praelediones- nodras conveniant, ut confulant de Studiis bene indituen- dis, ut conlilia a nobis accepta fequantur. Accedo FUNEBRIS. 4 § Accedo ad ultimam vitae Freyhm& Cataftrophen. Fuit is quidem habitu corporis latis robufto, quamvis macilentus : Parentes habuit valetudine conflante ad funimam fe- ncclutcm ufos: Victus ratione utebatur modica & aequabili : a gravioribus animi curis & adfecfibus per conflantiam & pietatem fibi cavens: nulla in re modum excedens, nili Librorum le&ione , ac meditationibus, quas nonnili brevicula deambulatione, & fomno perquam raro interrumpebat. Tali ratione ad feneclutem pervenit; vexatus interini variis Capitis & Inteftinoru-m doloribus, raro de valetudine lua non conquerebatur. Nec vifus eft a Malo hypochondriaco , communi illo Eruditorum morbo , immunis. Remedia fere omnia, prater aquas medicatas refpuit; fola diaeta dolorum vim lenire cupiens. Tandem vero decimo ante obitum Menfe, gravior vis morbi incubuit; dyfuria fciiicet, ex ulcere intellinali in Veficatn pervio ., in Marasmum defmente, ledo plerumque per id tempus adfixus. Medicus, artis peritia pereximia, & quod majus eft, pietate & virtute cliriiliana omni infiignis, D. Joh. Bgdolphus Zmn- gems , Socer nofter honoratiffimus, non tam acccrfitus, quam proprio animi ftudio ad vitam Adfinis fui, Virique tam praeclari, fi qua fieri arte, DEO volente , pollet, con- fervandam, aflidue accurrens, nihil non adhibebat curae & confilii. Sed majores erant morbi vires , eventusque docuit, hac via ad DEUM evocari noftrum debuifie. Viribus enim pauli atim exhauftis in foporem delapfus prid. Cal. Mart. feu d. 28. Eebr. fup.eri oris anni, ante lucem exortam viveredefiit, animam DEO & Servatori, cui fideliter ferv.iverat, cujus veram Divinitatem & Gloriam fortiter propugnaverat, quem & fanus & agrotus per patientiam ac fidem coluerat, reddidit, aetatis anno LXXVI. eum III. Menfibus. Corpus triduo poft ad D. Leonhardi i,0 .idem Sepulcrum depofitum, cui ante xv. annos fuum Amicum cariffimum, Johmiem Grymmm , .inferri curaverat, E % paren- 44 LAUDATIO F V N E B / S. parentante Viro Venerando , D. Andrea Zwingero , ejus Ec- clefiae fideliffimo Pallore. Nemo noftrum dubitat, quin jacturam eo die fecerimus irreparabilem, five eruditionem immenfam , five ingenii perfpicaciam, judicii acumen , rerum multarum experientiam, animi invidam in bono & vero conllantiamfive ceteras Chriltiatii hominis ac Theologi virtutes fpedemus. Neque ego has prolixius reeenfebo , cum ex omni noftra Oratione fatis intelligi potuerint. DEUM potius O. M. ut mecum venerari ex intimo cordis fenfu velitis, Vos, Auditores O. O. H. rogo. D I X I. O R A T I O. /r^ Terne ac benigniffime DEUS, Pater D. N. J. C. Quid eft juitius ac pietati convenientius, quam ut TIBI gratias agamus immortales, quod talem nobis Virum per XLVII. annos in Academicis Muneribus verfatum concefleris! Quanta inde Bona in univerfam noitram Patriam, imprimis autem in Ecclefiam & Academiam redundaverint, facilius mente concipimus, quam verbis exprimatur. Tua funt haec omnia Beneficia inaeftimabilia, quibus nos indignos adfecifti. T U eum nobis Virum exci- tafti. TU animi dotibus infignibus eum inftruxifti. T U per Gratiam tuam illum ad Ecclefiae tuae emolumentum promovendum idoneum fecifti. T U denique eum ipfi animum 0 if z? T I 0. 4v mura indidifti, ut gratiam a TE acceptam ad commune' Bonum converteret.- Utinam TIBI plaouiffet, eum Viarum diutius nobis eonferVare !' Sed non eft,- quod conqueramur. Gratias potius agendae > quod tam diu nobis tale' Bonum confervaveris. Gratiae quoque agendae quamma- xime quod non deferuifid nos penitus ; fed potius Suc- ceflorem nobis tali Viro dignum fuppeditafti; quod tam 1 efficaci ratione ludum noftrum- fuftiilifti; quod T E Ec~ clefiae ac Scholae noltrae tam propitium praeftitifti, Perge modo , aeterne' DEUS, eadem nos benignitate complecti. Fac ut nullo non tempore bona, quae nobis feu praeteritisfeu praefentibus temporibus' cOnceffifti, ante oculos habeamus; ut intueamur exempla-Virtutis & Pietatis , quae nobis propofuifti; ut zelum pro Gloria tua & Ecclefiae puritate ferventiffimum dementiremus. O '. quantum proficeremus, fi eodem: fervore veritatem falutarem Evangelii difieminaremus., quo Satanas ejusdemque Servi, quales proh dolor! plurimos deprehendimus; impietatem, profanum Religionis contemtum, vitia ac omnigenam depravationem promovere fatagunt. Adfpira nobis omnibus, quos Doctores in Ecclefia & Academia dedilti, ardorem animi convenientem., una cum prudentia vere theologica, ut fepofito pravo hominum refpedu, fortiter tuum Regnum inter homines amplificemus. Fac & illud, quod folus potes, ut Juventus ftudiofa, abjedis carnalibus cupiditatibus, tota fefe Tibi tusque Gratiae dedat; ut'Verbum tuum diurna nocturnaque manu verfans Duces fibi F 3 prae- 4(T ORATIO. prxfectos fequatur; ut denique tuo tu aeque Ecdefiae Mini- fterio vere fefe confecrei. Conferva Almam Academiam noftram, cujus IV, Saeculum nuper inivimus. Conferva Ecclefiam a.c univerfam Patriam „ ac Viros egregios, utriusque curam gerentes; & confiliis laboribusque eorum fave. Inftitutum Freyior Qrynaanum tuo Nomine cceptum fac ut egregios fructus ferat, eumque in finem tuo auxilio docenti pariter & dif- centibus adeffe perge,, Omnia tandem largire nobis, quae ad Salutem noltram aeternam promovendam apta fu iit. Rogamus haec per D, N. J. C. A AI E N, Scripta a Joh. Ludo vico Freyio edita, I. De Natura Mentis humana, Profuit Theodoro Zwin- GERO, au&or pro Magifterio, d.Z^.Jul. 1699. p. 12. 4. S, Mohammedis de J. C. fententiaPraftde Samuele W e- resfelsio, au&or pro Minijlerio , d. g. Jun. 1703. p. 38 . 4 - 3. Excerpta nonnulla exComment. inedito E, Aharonis Ben Jofeph, Judai Car ait a, cum Perflat. & Not. Promittitur brevis Differt, de Au&ore ejus<% Scripto. 4. Amit. 1 70 ). p. 2%, 4, De conjungendo Studio Linguarum Orientis cum Studio graco ; vacante Cathedra Lingua Graea, Differt. Refpondente J E- REMIA RaILLAROO , d. 2 J. Nov. I70'. 24. 4, 10. Lexicon llniverfale Hifioricum &c. cumprafi. J. C. IsELlI f. emendatum £=? au&um. Vol. IV. Bafil. 1726. 11. J 0 H, H E N R. S U i C E R I Thefaurus Ecclefiajlicus, e Patribus Gracis colle&us au&us & emendatus, effit. 2. Vol. II. fi Amft. 1728' 12. EpijloU SS. Patrum Apofiolicorum , Clementis, Ignatii & Po- lycarpi , atque duorum pofieriorum Martyria i omnia grace lat. cum Varior. Adnotat. & Prffiat: Jha , itemque Notis inClementem. 8. Bafil. 1742./. 344. 33. Joh. GrYnjei , SS. Th, Do&. & Prof. Xuffiam, fieu Opufcula nonnulla Theologico-Mifcellanea. Prffigitur Auctoris Biographia, 8. Bafil. 1746. p. 264. 14. Epifiola ad Y. C. Jacobum KrigHOUT, Eemon~ Jlrantium Amjkl. Profejjorem, Stri&nras nonnullas ad Sermonem funebrem , quem fiuo nuper Collega , Joh. Jac. Wet- st EN 10 habuit, continens. 4. Bafil. p. 54. EPt m ) 48 c m fj EPICEDIA nonnulla. /'AUi pietate tua fulgebas /Optime F Reyi, Dodrina & fummi dotibus ingenii, Perpetues harum nobis ut providus ufum, Lampada prseclaro tradis en ipfe Viro ; Sic fato fundus nobis quam maxime prodes, Dum coeli regno, dum fruerisque Deo. EMANUEL RYHINERUS S. Th. D. Loc. comm. & Controv, Prof. ’E7nyoci*!ytx. MatrctyrjTrjg qv 'p avQtKog . o %a) (piXog T(tvvcu'a &ico o[ d7rateg ipvxw S-ciVfM VoyiViivfta Tvf rh 7TCiT(j'l0t dtrQi^ov dvrS «A i 7 rs 7 ro&ov. I / Xat^i y,oi jua-xap x,cu iv isocivx fictmtewig, TO rjfA-iTipOV dii {MTZPov fpzyu KvJ)og zm acu ovztae. Trjg «/[e TzXztOTZgctg yvoocriwg dyci-n-yjg tz zpcu&zig > Oupcwov etcrav&Qvg , cruv Xgtg-cb (rvLtQisttnXzxxruv, Ovt zCDiMig UTrzcnv, irmpzuv vvv cuzv z J fv/f T /. \ l “? ‘ E voo>a X^flM vvvixtS xzxagypiivog ^top. A?Xa /xzt dv 3 gct) 7 roicn rzov uXzog tntor oXutui Oi Tcrotg yz X piatio [Ad&ifM.dji% 3~ztct ptzXritfzi. T oltri ef\z hipZdgSov, d, Ezuutov , V^yjvzpav tz IHvv S-dtAcfjctg cpcpftzv > cizi t dgup,z3u 3a}Xziv. Plur. Ven. Freigio , r<2 7rdw f Praeceptori fautorique defiaeratiffimo I. m. q, p. JO. GEORGIUS ERZBERGER, Diae. Petrinus . S ic eft in fatis, mortalia lingula funto, Hoc dudum tempus , periculumque docent. Triftis at illa tamen femper jactura Virorum. Magnorum elt, graviter quippe dolenda nobis. Prxfertim 'WeRestfei.s, Freyius, IsELiusque GRYNiEUS nunquam non memoresque mei. Det DEUS Omnipotens horum veftigia calcent, Quos fucceflbrcs femper habere velit. Hm msejins bono animo apponere , damnumque Jofephi deflere voluit M. J. J. WAGiNERUS,Diac. Leonbarch c. s. s. :* VIRO ERUDITIONIS INCOMPARAR POLYHISTORI HISTORICO THEOLOGO SUMMO LING. ORIENT. THESAURO J. LUDOVICO FREYIO S. TH. D. ET PER A. XXVI. EXTR. HIST. QRD. DEIN PER A, XXII. S. TH. ORD. PROFESS. DE ACAD. ECCLES. AC BON. LITT. OPTIME MERITO INSTITUTI FREYIO-GRYNAEANI AUCTORI POST FATA ETIAM BENE MER. HAEREDES H. M. F. C. OB. D. XXVIII. FEBR. M. DCC. LIX. VIX. A. LXXVI. M. III. D. VL EODEMQ. TUMULO CUM AMICO DESIDERAT1SS. REQUIESCIT. { /fV * • <*.;?'. j i i. I -i t : f : V J. *V ‘■Jfc .V, - !} i i 1 * tX 7 i i ,1 - 2 •*.- ( X 4 ’*') ■ V T i'i s i i ( /"V :> --Jtt