e PLVTARCHI CHERO NEI GRAECORVM ROMANORYVMQVE ILLVSTRIVM VITAE; er EN denubtibiexhibemus humaniffime Lector,omr.iit quos fummis fdiciffis mísq temporibus Girzcía,quos Latíumpríncipesuíros tulit,eminentifTimarum inrebus omnibus gerendis uirtutum fpeciofifimos flores, illuftríffima exempla, hiftoríz ueterís finedubío medullam,ex graeco fontefummauíeilantía íteru íam, fupra nouiílimam cattigationem,haud leui operaiudi cíog repurgatu exemplar, exordijs,epilogisqgomnibus qui defi derabantur,reftítutis:tumautores lucis ma foris gratía commodefxpeaccitos: ad haec huíus demonftratiuz orationis locos fparfim ficannotatos, ut non folum percipererectíus faciliusqgtantumautorem, fedcetíam ín dicendo uirtutes huíus imítarí ftudíofi poflint: id quod tuípfe fi rem ud à prímo limine introfpexeris, fine ullo negocío experíti poterísanimaduerz tesetenim hanc poftremain edítipnem priori illi quamuis claboratiflimae, modis omnibuspraftare,. Vale, hísbenefruere, x IO. SINAF. Necplus egefiit fimi,autgrauiorelabore Augee flabulis Amphytrioniades, e a Quum tulit binc mendas, ey totloca manca refait, Omne ferens punctum qualibet arte SIM.O N. Cum gratia eo privilegio Ce[areo, a BASILEAE EX BEDIBVS IO, Bebelj, Anno M, D, XXXV. í(1 4 t »|/ J f"4* /A. CAM 7e FM ve Pro«Lj, 7c. e) VIRORVM ILLVSTRIV,M, uite hoc praeclari(Tímo Plutarchi opere defcribuntur,catalogus, (ilaus. fol.25 als 144. Alcíbíades, 38 AlexanderMagnus, 254. Annibal* 94. Antoníus, 340 Aratus, 358 Ariítides, 118 Ariftoteles, 38$ Artoxerxes, 39 Brutus, 309g Cafar, 268 Camillus, 61 Carolus Magnus. 387 Cato Cenforíus. 125 Cato V tícenfis, 287 Cicero, 319 Címon, 199 Cleomenes, 144. Coriolanus. 48 Craffus, 223 Demettíus, 38 Demofthenes. 314. Dion. 297 Euagoras. 374. Eumenes, 190 Fabius Maxímus, 75 Flamíníus, 114. Galba, 3660 Gracchorum. Homerus, Lycurgus, Lyfander. Lucullus; Marcellus, Maríus, INícías, Numa Pompilius, Otho, Paulus Aemilígs, Pelopídas, Pericles. Philopcemenes; Phocion. Plato. Pompeíus Magnus: Pomponíus À ttícus, Publícola, Pyrrhus. Romulus, Scipio Aphrícanus, Sertoríus, Sylla. Solon, "Thefeus, Themiflocles,«, Timoleon, QVORVM 155 374 I 16L 203 88 182 215 20 371 132 8r 68 109 279 380 378 33 17$ 103 194. 166 27 L1 55 n8 PEPERCIMVS LECTOR OCCVPATIOnibus tuis,cy materiam mudtiplicem(qua tisin bifloria feré occurrit) in Indices alia quot digefeimus, quo magis autor tantus ufui prafenti tibiforet. Yndicit porro pri mus res geflas compatttitur ipfas,co quic quid biflorici avgumenti efl:reliqui,quos tute reperies ordine, Ovacula, prodigia, auguria, fomnia, prouerbia,leges;oratios nes, epiftolas, flatagemata, triemphos, flatus; autorum nomitia, babent. RD BANTVM mores etuire WA tus bellica. fil.1.c ] Abantidas tyránidem oce INC cupauit. 35830 Abantidas àquibusinterfectus,— 1bid. Abantis fluuij defcriptio. 24.6.4 Abodriti populi ubi 390.b Abodritorum cum Francis foedus... Ybid. Abcocretus Bacotiorii dux cefus.360.d Academo Helene proditori uiuo bonos res à Tyndaridis babiti. s.d Academiam irriguum lucum Cimon fee cit. 202b Academienomenunde,—$.d.382.b Academie quare Lacedemonij alioqui uaflantesomnia,pepereerint,— s.d Academici unde nomcn(ortiti,— 382.5 Acernania excur[ionibus à Pericle infce füita. 72.4 Academia uetus Q9: noua. 213.d Acaftus phthiriafiinterijt. 174.5 Accilas Hippocr. Syracufas capit. 91 Accipere non turpe, fed non accipere ne lius. 144..d Accufandi ftudium quibus nominibuslau dabile. 203.d Acere oppidum. 88.d &xscip. 23.d Acbei repudiato Philippo Romanis fe iungunt. 114..d Acbeis fuo iure uiuere permiffum. 16.4 Acbeorum cum Machanida Lacedemoz tio bellum. 1c Acbei Elienfes bello premunt.— 14.9.4 Acheos quám auxerit Aratus, per totam eius uitam uide. 7362.d Achana menfure genus. 359.5 Acbantiorum thefaurus.| 161.4.164..4 Acbarius fenatorius à Marianis interfte élus. 189.d Achile Popeij cedis curamadatur.253.€ Achiui ab Alexand.tyráno fubacti.86.d Achillis genealogia. 375 d IRD EX Achillis cithara. 17.4 Acbilles quietis impatiens. 15 4. b. v77. Achillis co: Vbfiis contentio. Acbilles à Paride inter portas interems ptus. 175b Acbillesin Epiro utdeus colitur. Ybid.c, 522 233.€ Acbillescur Alexandrofelix.— 257.4 Acies thoraci fimilis. 81.c Aciciinflruende ratio. Cs..b Aconitum Atbenisvaro nafci.— 330.c Acontius mons. 171.4 Aclejus Trib.pleb. Crafiiin Syriam pro» fecliónem probibere conatur. 227.5 Acradina Syracu[arum arx à Marcello capitur. 91.d. 14-1. Acrocorintbus mons, 360.d Acrocorititbum uallo e» foffa&atus cir cundat.» 364..d Acrocorintbo Macedonü prefidia depue lit Aratus. 360.d Acrocorintbum in ditionem Antigonus redigit. 36141365.b Acron Ceninenfis rex inagrum Romae , humimpetumfacit. 9.c Acronobtrautcatur. Ibidem Acrotatus Areifilius,elusq; obitus. v4.s.c Acrotatut parens uiuis vegno expulit. Acrotatiuirilefacinus.181.4— Qs. b Acta rcgio. 423.d " Aékeones duo,alter à cattibus,alier ab a2 matoribus difcerptus. 194.d Adan Cari regia Alex. mater. 258.€ &d'agxv pugna. 238.€ Adimantus Atbetienfiumdux,— 47.5 Admetus ab Apolline adamatus.— 21.c Admetus Molofforrex T hemiftocli in fenfus. 39.b Adolefcentibusgloriarilicet,— 145.4 Adonia Cereris fefla. 42.b.218.d Adoptio. 1c Adoradiritus à Romanis infütuius 2 4.4 Adranus deus. 14.0.d Adriaticum mare utde diclum.— 65.5 Adranitarum urbs. 14.0.4 Adraflée mons. 0 1. f0pd Adraflum in vecuperandis cadaueribus iuuit T befeus. sb Aduene Romaexpulft. 19d , Adulatio quanti rebu[publicisofficiat. 331 b.c. Adulter apud Lacedemon.nullus,. 17b Acacus inferorum iudex. Ybid. Acaci templum Aegine. 318.d Aeacide femideis omnibus anteponendi 375.d Acacides Pyrrhi parens per feditionem expulfus. 175.d Aeantis tribus quare Spiragiticis facra lata faciant. 1 b Aecanorum urbs à Camillo capitur. 66.d. Aedilium duo ordin.s. 182.d Aedylius mots. 170.5 Acge oppidum. 3 39.€ Acgei à Pyrrbzsvbugtati. 180.c Azgeus Palam"—^minfidias formidat. ". n Acgeiinteritus. 5(1.c.2.€ Acgerie dee confuetudine ufus Numa. Acginalocus.| 374.4 Qi b Acgitiainfula. 31.d Acgitiauexaturà Lyfandro.— 162b » Acgitietari ager Atbenienfibus diuifus.: 74 Acgina delendam cen[uit Pericles. 69.d Aeginetg in Acbeos conce[Jerunt 365.d Aeginenfis belli feminaria. 55. Aeginenfes[uam recuperát urbem 163 b Aeginenfes Cato Romanis afciuit. 127.d Aegle atore"T befeus Ariadtam vepua diauit. s.b Aegriquám fani facilius credunt. 287.5 Acgritudo aliquado audacie caufa. 81.5 Aegyptus medicamntorit faluberrimoa vum, uenenorumq; prefentiffimorà fer lili. 217.b— Aegyptierote. 24.4 Acgyptieregie luxus. 15 4-.d Aegyptiorum annusmenfvuus.— 24..d Acgyptij reges munufculis interficiendos excipiebant. 154.d Aegyptus à Xcerxe deficit. 60.5 Aegypto Cefar potitus. 2764 Aemi rupes mulieres uatidice incolunt. Keniliorà familia. 22.C132.d.(254..d Aemilia Aphricani uxor. 108.d.132.d Aemilius Pytbagore puer. 132.d Aemulos nobis virtutis facimus, quibus fo cijs ufi fumus. 165.4 Aenaria infula. wo, 88€ Aeneas Palladitt Troianis fuftulit. 64..b Aenobarbi cognomentvs. 156.5 Kenus T bracie oppidum. 288.b Aequalitas bellum minimcefficit.| 29.5 Aér uoce[cinditur. u6.d AerariuminSatuymiede,| 9 as Aerario figillaimpre[J,in tumultu agraa rio.156.d Aeropi mors. 176.d Aefchinis cum Platonefamultas.. 384..d Aefchin.quot fuffragijs abfolutus. 317.4 Aefchinesexul Rbetorigá docuit. 318.4 Aefchines Lampraus proditionis damna tus. 122.4 Aefcbylusà Sopbodesiclus.— 201b Acfchylusmoerore conjctus obijt. Ibid, &x Aefiotís de Demoflbene iudicium. 316.5 Aefopim Tragordum Cicero in pronutz ciatione imitatus. 320.4 Acfopus biftoricus, 32b Aefuiuslucus.^^^ 34€ Aetas que pulcherrima. 38.b Aethracum Hekna Trolam ducta. 6.4 Aetoliin Peloponnen[ugatraijciunt. 147.4 P s Actoliintra Naupactu obfidentur. v7.a Aetolori agros Demetrius uaflat. 337 b Actoliá Demetrio fuperati. 176: Aetoli Antiochi aduerfus Romatos fo2 cij. n6d Aetoli Flaminij de Pbilippo uictoria fibi adfcribunt. u.c eit. 66.c Afranius Avmenieprefcs.—«46d Afranius Parthum fugat. 24.6.b Afranius Sertorij caflra diripit.. 197.d Afranij caftra a Cefare capta.— 276.b Agamemnon folus uninerfee Gracie dux appellatus. 233.d Agamemnonis in caftris maeta peftis. 374.d Agatbarchipictoriserleritas.— 70.d Agathocles ftvé Cartbaginé cepit, v78.a Agathocles infularggn dominus.— 333.b Agatbocles feepius à Demetrio uictus. 338.d ayliop, 23.d Ager Romanork in partes diuifus. 24..b &gefilai genealogia. v.s.b.233.4.236.4 Agefilai mores ez flatura. 233.4 Agefilaus oratione potens, natura mole lis. 145.d Agefilaus liberorà impenfe amans. 85.a 237 b Agelilaiin patriam pietas, 235b Agefilaiez Ly[andriamor. 16$ 4.233 4 Agefilaus qu«5s in amicorumvebus füez yit. 235.4 Agefilaus labore-n patiens. 235b Agefillao maritimum imperium décerniz iur. 224€ Agefilaus Afie armainfert. 205.d Agel 1gicoman inftituta fubuerit. 147.4 e Agefilaus Phrygiam inuadit.— 234.5 Agefilai aduev[ustPerfas expeditio.253.d Agefilaide Perfis uictoria. 234..C Agefilausin Boretiam traijcit.— 235.d Agefilaus ex Bocotijs faucius. 83.d Agefilaus T bebanorum pacem recu[ae uit. 238.d Agefilaus ceruam in Aulide facrificatue IN D.E. X. rus probibetur. 233.d Agefilai cum T bebanispugna.— 236.2 Agefilaus Tiffapherné acie fudit. 356.c Agefilai cum Pbartabaxo qolloquium. 235.4 e Agefilai de Pbarfalijs tropbeum. Ybid.c Agcfillaus multà ex Acarnania predam reportauit. 236.d Agefaives multa difficultate gefle funt. 143.d Aegffilaus maxima potentia apud Gre cos cotfequutus. 1g b Agefilaus ton ad imperium accefiitantee quam parere didicit. 2334 Agefilaum quid ad imperandum induxe rit. lbid.b Agefilaus vex declaratur.| 16$.4.233.b Agefilaut rexreus Tegea cotifugit.166.c Agefilaus quare ab Epboris mulctatus. 233.6 Agefilaus quas ignominie notas incurre Yit. 239.4 Agefilaus male audit propter erebras in Bacotiam incurfiotes. 16.c Agefilai malaualetudo. 237.€ Agefllaus in Afiaobijt.— 6s.d.239.d Agefilaus Ephorus. 14.6.d Agtfipolis rex publica nom admodit per etatem curabat. 136b, Apefipolis Epaminondam Pelopidamq; liberauit, 82.4 Agefiflrate interitus. 148.5 Agileus Epborus faucius. 14.9.€ Agidarum. regalis apud Lacedemonios fanilia.| 165.6 Agidis gcticalogia. 145.5 Agidis ez: Cleomenis atticitia unde oriz ginem traxerit. lbid. Agidis uxor Cleomenitubit.— 148.b Agidis eg Leonidis difiidium.— 14.6.c Agisrex à Leonida peremptus.— 239.d Agis exercitul gratus. 14.7.4 Agidisde Lycurgoiudicium.— 146.c Agis Reipub formam eflituere agorédiz tur. 1459d.318.4 Agis Lacedem.rex mul&atus,— 16.b Agis in carcerem conijcitur. 14.7.d Agidem non poctiituit cori quee prudens ter confuluit. 148.4 Agidisregis Lacedem.dium.— 18.4 Agis Aleibiadi morté macbinatur. 4.4..a Agis Arato auxilium fcrre nititur. 4.7.a Agidisfuga. Ibid.b Agisregnantiit primus ab Ephoris inter fclus. 148.b Agis Archidami filius ab. Antipatro ine * Alcibiades Gercrem uiolatit. terfcctus. 144 5 Agifias Acartatiius proditionis damtae ius. 122.4 Agifipolis Lacedemoniorum ex. v4.s.b Agnonides Pbocionis accufator.. 286.4 Agnonides capite damnatus.— 1bid.d Agnufinus Leus pret»'T befeo Pallantie darum confilia aperit. ib Agosfluuius. 162.C Agris diuidendis tresuivicveati.— v7. Agrigentum oppidum. 143.d ef 2rigentinorum equites Dionem vedus cem iuuant. zo1.b Aiax Telamonis filius. 375.4. Aiacis filij Atbenicn.ciuitate donati.28.c ecyixopte tribus Athenienfis..— 35.c eu Ale, 22,€.123.C Aidonius Proferpite parens.$.c Aidonius Herculem bofpitio excipit. 6.4 Alalefmenius menfis Bozotior.— 123.d Albani populi ubi morantur.— 246.4 Albani à Pompeio deficiunt.^ ibid. Albanorum vex à Catidio proftratus. 345.4 Albinius Cos.Lucaniamua[lat./ 278.5 Albinus à Pyrrbo uictus. 178.d Albinus uiv pretorias faxis fifibusq; ma Catus, 168.4 Albuinus Longobardorum rex Galliam citeriorem in deditioné accepit. 398.d uxoris dolo necatus. Ibid. Albus pagus. 347.4 Albus dies undc dicatur. 73.4 Alcander iuuenis man[uetdine Lycura $i uiptus. 16.4 Alcibiadis nutrix e pedagogus. 38.5 Alcibiadisitgenium. 2174 Alcibiades pacis inimicus. lbid.c Alcibiades Laconifle cognomen unde acceperit. 2:814 Alcibiadis cum Niciafeditio.— 217.d Alcibiades ab exercituveuocatus.- 319.4 Alcibiadi imperii denuo abrogatnr. Alcibiadesreus. 4$.b(47.5 Alcibi4diexili decernitur. 45.b.161.c Alcibiades ab exilioreuocatus,— 46.b. 161,5 Alcibiades cum. Agidisuxore congre[fus 43.d165.4.233.b Alcibiadis in Sicilia tergiuerfatio. 218.d 45b Alabiades à TifJapberne captus. Ybid.a Alcibiadis interitus. 48.c Alcibiades ab Euripide laudibus celebra tus. 3215.4 Alcimcnes gloria c7 genere inter Achea o5pri * esprünarius. eic$3904 Alcimeni Epirote interitus. 332.b "Alemeon Theniftoclis accufator.12 4..d Alemanes cantilenarum artifex pbtbiriaz :fünterijt. 174..d Alcmena Rbadamantho nupfit... 166.b Alcmene cadauer tuanuifJe. 12.C Alcyoneus Antigoni filius cis Pyrrbi cae - putattuliffetà patre uerberatur. 182.4 Alea Rbadamantbifepulcbrum, 166.b Alefiam Ce[ar capit. 171b Alexander Magnus getius ab Hercule * duxit. 254.c Alexandrimatris cubiculo anguis uifa. |vos.d.— Alexandrinatalis,— 254..d Alexandri fludiacy exercitia.— 298.c Alexander quibus artib.inflructus.255.c Alexandri preceptores. 255 b.c Alexander Yiadem Homeri fub puluino x babuit. 255.d.259.4 Alexander gymnofopbiflis quefliones propofuit. 266.4 Alexander quibus moribus uirtutibusq; Alexandri grauitas. Ibid. Alexandri de Homero iudicium. 259.5 Alexadride Diogene iudicium.| 256.d Alexandri grauiter dictum. 259.d Alexander quos epiftolis faluere iufJerit. 282.d Alexander orante accu[atore alteram aue remocclufit manibus. 262b Alexandri continentia.— 258.b.262.b Alexander quo pacto Epbeflionis Craz teria; fimultates compofuerit. 9263.4 Alexander utto equo decem diebus tria millia cz ducenta fladiaemenfus.262.b Alexandrum parensinani petidtictu. 256.d Alexander XX: V Y annostatus Megaret fcs fidit. 255.d Alexander"T bebis exercitumadmouet. 283.c Alexander trirentes ex focdere ab Athez nienfibus petit. 285.c Alexandri cum Acbeis focietas.| 361.4 Alexander contra 11os profectus regios currus cremauit. 24.5 Alexandri Macedoni bellum cum Ptolez meo. 85.d Alexadride Macedonib. uictoria.257.b Alexandri de Dario uictoria.^ 258.4. 260.d Alexandri uictoriain Granico.^ 64.4 Alexander primas in ve militari Autibaa le ceufore babet, 102,4.118.4 INDEX:' Alexandri liberalitas ac munificentia. 261.c.d,266.d Alexander Darij uxorem magnifice bue nmaidt. o 260.4 Adexatider uinariam coticertationé proz pofuit. a 66.d^ Alexander Eurylochum in[corti amore lut. 262.b A Alexandri neglecta religio. 257.4 Alexander inducias uiolauit. a6s.b Alexandrinum bellum nulla necefüitate getum.. 375.d Alexander Perfarum aduerfus Grecos imperator dicitur. 256.d Alexander comunis Greciedux. 333.4 Alexander Afierex appellatus. 260.d Alexander Youis Hammonis filius. 259.c Alexander fua deridet diuinitalé. Ybid.d Alexander quibus ex rebus eflimarit mortalitatem. 258.c Alexandriuulnera. 238.4.239.0.262.d * 264-.€.265.d Alexander Partbica flolam quare indue - preditus. agg.^ * íus. 262.c Alexandri fortuna uno fubuer[a momens fo. 136.c* Klexander Macedonum barbas vadere "dufsit. 1.c Alexander repudiatis Macedottibus cora poris curam Perfis credidit.— 267.4 Alexander Clytinece fibi mortem cone * fafcere uolebat. 265.d Alexandri mala ualetudo. 257.d Alexandri obitus. 267.d Alexandri mortem moenia lacbrymae yunt. 87.c Alexandri fucceffores prouincias«ime peria diuifevunt. 191.4.b Alexandri fucce[Jores titulos vegios fibi uendicarunt. 331.C Alexander Phereorum tyratnus"T befz falie bellum infert. 85.d Alexandrityrannicrudelitas.^^ 86.b Alexagder tyránus Pelopida capit. 86.4 Alexander tyrannus T be[Jalorum fugam capit. 85.d Alexander tyratmus ueniam à Thebanis petit. 86.c Alexandri tyrantiinteritus. 87.d Alexander CafJandri filius à Demetrio obtricatus.v76.c.356.4. Ab Antipae tro fratreregto ex pulfus. 1bid. Alexander Perfcivegis filius toreumatie. bus deditus. 138.4 Alexander Perfei filius fcriba magiftraz tuum Ronanorgm, Ibid, Alexander philofophus eloriz divitiae rumq;contemptoregregius.^— 138.4 Alexander inphilofopbia Crafti preces ptor. 223.d; Alexandro Antonij filio Solis cognome ft. 345.c Alexander Priami filis Helenam Mene , lao abftulit. 374..C Alexatder Homericus uxoris nomine o bilis. 369.b Alexandria Aegypti ab Alexandro cotts dita. 259.b Alexandropolisoppidinomen.— 155.d Alexas Laodicenus fecuriab Augufto per cuffus. 350.d Alexippus medicus, 262.4 Allia fluuius. 65.d Alliacis dies. Ibid, Allobroges Romanorum iugum grauia tev ferunt. 322.4 Allobrogum legati 4 Catilinarijs folicia tantur. 322.b &Ao6o fera. 234. b Alpbon merbus quo Artoxerxes correa ptis. 357.5 Alfeacapitw. 14.9.6 Alyco Magarenfis aeri loco unde tioe men. s.d? Alyci Scironis filij interitus. Ibid. Amantis animus in corpore alietto babia tat. 127. Amanus fluuius, 394.5 Amanus mons. 35b Amazonium locus.$.4 Amazones natura virofe. 4d Amazonum babitatio. 24.6.b Amazottici belli origo. 4..d Amazones utrum Alexandro occurrea rint. 262.d Ambitioforit ingenia ad principatus mia nime funtmaligna,—^ 165.4 Ambiendi tts,$0.4. Ambientesigrarisulejild,— 126.d Ambientes principatusepulum eg: largia tiones publice diflribuebant.| 272:d Ambioriges Gallus à C fare defciuit. 272.4, Ambrones Romatti uicerunt. 185€ Armbrones magna[trage à Mario faft,' Ibidem. Ameria alie urbs. 185: Amicitia nimia odij generandi caufa. 292.b Amicitia propinquitatifidelior./ 291.b Amicitie regum eg£)wanorim quàm fint fragiles, 360;d LE $ BKninfum quodam Atbenienfium colo fld. 208.b Amin(um Lucullus obfidet.— 207.4 Aminfioppidiincendium. 208.4 Amiflris Artoxerxis filia'Teribaxo tue pta. 357.d Amompbarcti tenféritas. 112.d Amor deorum miniflerium. 21d Ampbares Ephorus Agidiparat infidias." 14.7.d Ampbictyones pro Delphis bellum fufcie piunt. 38.d. Ampbicratis vbetorisinteritus.— 209.4 Ampbipolisà Cimonefubacla.— 201.4 Amphitbeus Lacedemonios Gyecie bello implicat. 165.d Ampbiarailaus. 119. Amplexandicon[uetudo unde initittm ace ceperit. 6.d Amulius Numitori fratri regnum abflue lit. 7.4 Amulius interficitur. Ibid. Atylca Alcibiadis nutrix.— 17.b.58.b Amyntas ab Antonio deficit. ,— 34.9.5 Amyntas Lycaonie rex Áttonio contra Auguftum auxiliatur: 34.9.4 Amyntas ad Darik transfugavepiaduera fus Alexandrum cog[ulit. 257.d erac. 23.d Anacharfiscit Solone cofuetudo. 27.c.d Anacbarfisaliquot fcitedicta. lbid. Anaxá Troexeniam T befcus vapuit. sb Aftipis fluuius. 141,6.301.€ &v&oreeig. 23d Anatum cartes ftomacho debili condue cunt. 130.C Anaxagoras Periclispreceptor.| 69.4 Anaxagoras primus luminis ey: umbre caufam inuenit. 211.€ Anaxagoras veidomeftice negligentior. 21,€ Anaxagoras quare in carcerem coicctus. zac. Anaxarcb.equalium cotemptor. 264..4 Anaxarchi ciati Calliflbene difputatio. Ibidem.| Anaxarcbus eMexandri diuinitatem dez ridet. 159.* Anaxarcbus honoratus ab Alexandro. 255.d. Anaximenes tiature principia inacre po fiit. 5854* Ancharia OCauie mater. 34-4-.C Ancilie peltarum genus. 23.c.d Ancus Martius Ndfne gener, agb Andocides ttobilis genere, 454 e YIN DE-X Andocidis figium Mercurij. 218:€ eddleie, 16.4 Androclidet Lacedemonios Grecie bel loimplicaffe. e 365.d Atdroclides capta Cadmiaenafit.| 82 b Arroclidesdolointerfclus,«.— Yid. Androcides Cyzicenus pictor Leuctris cam pugnam non abfoluit. 85.d Aodrecottus utiiuer[am Yndiam peragraz uit. 265.d Androcratts berois templum.—— 121.c Androgeus in Attica dolo fublatus..e.d &vdlpopowte, z6.b(139.d Andromachus Timei biflorici pater. e», Qewexae. 6.d euexaqu. 6.4.23.d Animal quod callidifimum. 266.4 Anibal grecarum literarum doctifimus. 109.€ Annibal parenti Romanis fe boflem fove iurat. 94.c Annibal nonum agens annum fub parente tyrocinia cgit. 94b Annibalis ingenium 7 laborum patiene. tia. lbidem. Annibal qua etate, mperator declaratus. Annibalis acus.— 101b C1bid, Annibal Apenniniiugum fuperat.. 96.c Annibal in Vtaliam irrupit. Annibal Gpropeurbéacce[Jerit.| 100.4 Annibal Saguntum obfidet. 95.4 Attttbal Rom. cedit.. 92.c.93.4.96.c Annibal ferpentes in boftium naues mit tit. 102.c Annibaladuerfus Corinthios.— 142.5 Annibalis ad Trebiamuictoria.— 76.a Antflbalis ad Cannas uictoria. 98.4 Annibalis ad T brafimenis wicloria.97.a Annibal ad Scipionem ufa, inuicdus pera fiit. 95.4 Annibalis. animus ad pacem inclinatus. 101.c.107.b Annibalex Ytaliaveuocatus. 101.307 a Annibalisin caftris nullafeditio. 309.b Annibalis teifiperantia. 100.b Annibalisinboflesliberalitas.^— 97. Annibalis in Marcelli corpus bumaniz fas. 100.d Annibalis in Flaminij corpus pietas.76.a Annibalis in Bandium Nolamum bumaz nitas. 89.c Annibal Artaxatam Avmenie metropo lini condidit. zub Annibalis de Fabio e? Marcello opinio. 77.d.97.d.100.c Aunib.de Scipione iudici. 118.4.v76.d 89.b, dePyrrbo. ibid.— defeipfo. 102.4 Annibal uicloviautine[cit.— 78.d.98.b Annibdli Capue flruuntur infidie.. 98.c Annibal uictus. 77.d.101.c.107.b Annibal alterum amittit oculum.| 96.d Annibal apud Antiochum exulat. 101.d. usd.— Apud Prfifiam Bitbynie rez gen. 102.c.1317.d. apud Artaxan Armeniorum vegem. zn.b Annibalis interitus.: 102.d.109.d.117.d Annius non eloquentia. fed argutijs uae eluit.:157.b Annius contra Sertori contendit. 195.d Annius Marcum. Antonium obtruncat. 190.4 Angus magnus. 168.5 Anniordinatio per Cefarem.| 277.4.b UR 6.4 em. Ibidem. Anferes natura pauidi. 6;.b Anteus ubi epultus. 196.4 Antei cadauer L X: cubitorum.— 1bid. Antalcide dilumde Agefilao.— 85.d Antalcidavegnante Greciignominiofam cum Perfis paceminierunt.— 356.d Antalcidas fe uita abdicauit. 357.4 Antedonem Sylladeleuit. 172.5 Antenates à Romulo prelio fuperati. 10.4 Anteon Herculis filius Antoniorum fanuia lie nomen dedit. 340.d Antemocritus Atbenienfiumlegatus cona tra ius gentium à Megarenfibus intera fils... 73.c.d Afitagore Cbij cum Vliade Samio aduer fus Paufaniam coniuratio. 124.5 Antbo Amulij vegis filia. 7b Antiates quanto sludio Coriolanum bus mauerint.$4. b Anticrates Epaminionda macbevatransa fixit. 239.4 Anticatottes Cefaris.168.c.276.c.325.d Antigona Berenice ex Pbilippo filia, Pyrrbiuxor. 176.4 Antigone fcortum Pbylotam amatorem circumuenit. 265. b Antigonis Atbenienfim tribus.— 330.4 Antigonus quàm iniquo animo Demetrij intolerantiam tulerit. 311.d Antigoni pietas in Demetrium patrem. 240.4 Antigoni in bofles bumanitas. Antigonide P.yrrbo iudicium. 180.c Antigonus quibus ab Atbenienfibus falus tatus nominibus, 330.d Antigonus 182.4 176.d Antigonus Arati ad fe allicit.— 560.c. 365.d Antigonus Avgiuork agri uaflat,. 152.d Antigonus apud Andrum pugnaturus nà temere fc periculis obiecit. 81.c Antigonus Mithridati necei flruit.328.d Antigonus contra"Cleomenem. Megalos politanis fuppetias fert. 110.d Antigoni uictoria. 110.d.337..4 Antigonus Spart.ym occupat. 153.C Antigonus unoculus. 194..d.266.d Antigonum mendacij conuictum Alex dcr ab aula eiecit. 266.d Antigonus AlexandrifuccefJor.— 333.€ Antigonus Demetrium fuccefJorem. fibi conftituit. 334-4 Antigoni progenies. 328.c Antigonus aduerfa ualetudine correz pius. 153.c Antigoni mors. 134. 5.153.€ Antigonus Dofon. 133. Antigonus Gonatas. Ibid. Antigonus Iudeorum vex fecuri percuf2 fusa 4s.c Antilibanum Arabes incolit. 258.d Antilochi de Lyfandro carmina. 164..b Antimacbus Teins Lyricus. 8.d Antimacbi poema. 145.d Antimachi poéticum ingenium Plato ad süvatus. 164.5 Antimacbi de Lyfandro pocima abolce wit. Ibidem. Antiochia Mygdottica. 211.d Antiocbis tribus Atbenienfis.' w19.d Autiocbi nuptie intépefliue. 11 47.4 Antiochus in Graeciam. aduer[us Romae ttos proficifcitur. 102.5 Grecis ciuitates ad defectione folicitat. nu6.d| Quasá Romanis conditiones aceperit. 102.c.108.b.133.c Scipioni captum filii remittit. 108:4.d Antiochus à Romanis veclufus,— 131.d 153.6: Antiochus T bermopylarum angu[lijs nie titur. 128.4 Antioch.apud T bermopylas uictus 116.d antiochus à Lyfandro nauali prelio uiz élus. 4-7.d.161.C Antiochus à Philippo belli focius aiiis tur. uig.d Antiochus oslapide ictus. 118.5 Antiochus Seleuci filius à Demetrio in fus gámacus.s34..4-Nouerce amore ca ptus inedia fibi mortem parabat. 336.b Antiochum Commagenem Ventidius in Samofatis ob[idet, 345.4 INDE. Antiocbus Afcalonita ueteris Academiee princeps. 214..4.306.d Antiochus Academiam nouam velinquens Stoicaf rationem amplectitur. 319.d Antiopa uita funzta. 54d Antiorusycurgi filius. Zo.c Antipatricum Agidepugna.— 235b Antipater quas Athenienfibus cóitiones obtulerit. 284..d Antipater c7 Craterus Grecia potiti Per diciregnum: uaflant. 191. A'tipater Grecos in poteflatem accepit. 64.4.384.c— Alexandrum fratrem regno ex pulit. Antipatri imperii quibus nominibus true culentius babitum fit. 285b Antipater iniqua po[lulans quide refpone fim à Phocione acceperit. 145.4 Antipatri parcidium. 176.b.335.c Antipatriin Lamiam fuga. 284.4 Antipater ad Lamia obfefsus.191.b.318.c Antüpater mortuus. 285.c Antipatride Demade diclum.— 279.5 " Antipater Tyrius Stoicus Catoni famiz v liaris. 287.c(156.c Antipatri ad Blofsiis Aifcipulum fcripta. Antiphon Philippo promifit fe naualia incenfurum. 316.d Antigonia ciuitas que antea Mantinea, Antfenatus Rome. 168.c—(365.c euÜssupioy menfis. 69.d Antiftbenis dictumin Thebanos.| 20.b Antiflbenis deYfmeniadiclum.^^ 68.c Antiftia Pompeij coniunx. 24.0.C Antifliarepudiata. 2431.4 Antiflia&ppij Claudijuxor.— 1$6.a Antonias Cleopatre nauis. 349.4 Antoniorum familia ab Hercule tata. 34.0.d Antonius Orator Syllam fequutusà Mae Yto ttecatus. 24.0.C Antonius Conful aduerfus Catilinam mite titur... 321.d Antorus Catilitarie coniurationis cone fà eus.: 321.4 Antonius Catilinam cum copijs deleuit. 323.4 Antonij forma eg ingenium.— 340.d Antonij ingenium fimplex, magnanimie tas,€7 dicacitas fcurrilis. 243.C Antonij in Ciceronem odium.—— 326.4 Antonij cum. Cicerotie pugna circa Byle lidem. 309.d Antonius ciullisbellicaufa..— 341.b Antonius Cicerone autore hoftis ciuitatis iudicatus, 242.€ 176.c.335.d. Antonius ab Hircio ey Pana Confulib: figatus. 342.C Antonij rogatio ut c» Cefar«o: Poma peius arma desonant. 341.4 Antonius ad Cefavem fugit. 341.5 Antonius Ce[ari monarcbieq; fauens à Brutoferuatus. 308.c ; Antonius interfeclo Ce(ave magiftratum abiecit, 342.4 Antonius quantum ex Cefaris bons diria puent. 326.c Antonius Cefaris decreta pro arbitrio immutauit. 342.5 Antonius Cefarem pro roftris laudans, quantis fürorem populo iniecerit.34.2.b Antoniane pro[criptiones. 343.4 Antonius equitum preftclus.— 340.c Antonius Tribunusey Augur. 341.4 Antonius ducit OCfautam. 34.4..d Antonius à Germania bellum. concita uit. 1326 b Antonij de Parthisuicloria,— 345.4. 346.4 Antonius imperii deponere iu[Jus.3 4.9.4 Antonius urbe eiectus. 275.5 Antonio quot reges contra Auguflum. auxiliati fuerint. 24.9.4 Antonius boflium Cingreffam uitans in paludem fe recepit. 3b Antonij à Domitianodeftclio.— 136.5 Antonius cum Augusto in gratiam vea dijt. 342.c Antonium militesad Auguflum trahfeitta tes deflituunt. 351.4 Antonius Cicerois manes placauit. 34.3.5 Antonij cit Sex Pompeio foedus. 34-4. Antonius licet delicatus, laborum tamen necefiitate urpéte tolerátifsimus. 34.2.c Antonij munificentia. 341.4 Antonij erga Arcbelaii bumanitas. 340.d Antonius Grecorum adcod; Athenienfiié dmatorwocatus,——— 343. b Antonijin Afialuxu.. 243.€ Antonius fugientem Cleopatram fequia luy. 34.9.d.353.4 Antonij amor in Cleopatram t9ide cocpea rit. 343.d o Antonij cortatio ey crapula.— 34.4.b Antoniuspifcatur.— Ibid, Antonij facrilegium. 343.4 Antonij tragica inter fuos e Cleopatra filios diuifto. 350.d Antonius filiosregesnomihtauit. 34.8.4 Antonij Pr ogeties, 352.C Antonij teflamentum,* 348.€ Antonijobitus.—.. 35d ,& 4 Antonij filijliberalitas. 344b Anto.L.ab Augufto ttalia pulfus. 1bid.e Antonius CriticiOvatorisfilius.| 34.0.€ Antropatetia regio à Parthis uaftata. 345 d Antyllius Opimij minifter occiditur. 160.4 Annulorum numerus qui equitibus Ro.itt fecitdo bello punico detrabebátur:98.d Anytus Alcibiadis admirator. 38.d Anytus primus Atberis iudicia largitio ne corrupit. so.b Aous fluuius. 114..C Apania Atroxerxis filia Pharnabaxo nu Gra du. 4(pta.357 d Apelles Alexandri corpus pingens coe lorem non eft imitatus. 255.4 Apellicoris"Tcij bibliotheca Roma pera lata. 172.4 Apéninus Aufidio fluuio dirimitur. 97 d Apennitiiiugum Annibal fuperat.. 96.c Aperanti à Macedoneuexati,— 116.d Apes ex bobus generari. 155b Apbricum bellum.« 94b Aphricanus minor à Scipionis filio adoz platus. 108.^ Aphbricani omen. 103.5.107.c108.b Apbygeorum. oppitlum obfedit Lyfate der. 164.c Apollocrates Dion»fij iunioris fil. 303.2 Apollocrates arce Syracufana traditaad Patrem Dionyfum nauigat.— 304-d Apollo ubi genitus. 84.4 Apollinis Deliaci templunt. 171.C Apollinis templum Corinthi.^ 364€ Apollinis Tegyrei templum. 84.4 Apollinis Morij templum. 170.C Apollinis Pytbij feftum. 337b Apollinis lauacrum. 173:d Apollini Pytbio aureum cratera mittunt Romám. 89.b «Apollinis famdacrum Alexandrini Ty» rij appellabant. 258.d Apollo Luculli cenaculum. 213.d Apollodorus Pbalerius Socratis enulus. 293.C. 0 ApollonidesSStoicus. 296.c Apolloniaubi.— 172b Apollonia à Leptiigp per tyrannidem oce cupata. 142.4 Apolloniam C efar capit. 274.4 Apollonius Zenodotij tyrammus.| 227.c Apollonius. Ciceronis Cefarisd; precee ptor. 268.c.319.d Apologus de uétf et mébris.48.d.4.9.4 Apologus de ferpente. 145.4 IAN DEX.: Apologus de rüilite e cornicibus. 280: Apologus Demoflbenis de upis, ouibus, e cattibus. 318.4 éeguayd'a Aia. 16.d Apopbtbegitata.$8 Apothbee locus. 17b Apparitoribus libertis Gracc.ufus. 157a Appiecorone ufus. 142.b Appitis Claudius Sabinus cum quinque millibus domorum ad Romanostranfa figit 37.4 Appius Claudius plebiinfeflus.—$2.a Appius Claudius Graccho genero legis e agrarie confultor. 156.C Appius Claudius Cenuram petit. 158.4 Appius Claudius Tiberio Graccho filie nuptias obtulit. 156.4 Appius Clodius Antiochie urbes folici fat. 208.c Appius varus Apbrice preficlus. 295.4 Apnilis. 24d Apfus fluuius. 14.c Aqua quomodo generetur in locis effofa f 134€ Aqueductus primus Rome. 48.6 Aqueductus priueti Rome demoliti. 129.b 3.d Aquilij de reducendis"Tarquinijs argunt. Aquilius folus aufügit. 195.d AquiforaniCaroli M.regia.^— 390.c Aquifgrani templum magnificentifimum á Carolo Magtto conflruttu.—.o0.d Aquifzrani calidarit aquarü copia.1bid.c Aquitanie fitus. 288.4 Aquitanicum bellum. lbid. apa.; 6.b Arabie folitudinum defcriptio.. 228.4 Arabum reges fuas fortutas Luculli fidei crediderunt. 21.4 Avaris fluuius. 95.C Arfacis ad CrafJum legati. 227.d Araterium unde dictum. 6.b Arati morcs. 110.C Arati educatio, fludia, flatura, vabur, ea dicendi genus. 358.d Aratus taximus piCluraris amator. 36o.b Aratus quomodo tyrattidem puer eu«e ferit. 358.4 Aratus quibus«rtibus ciuiles fedauevit fcditiones. 360.4 Aratus Reip.anator. Ibid. Aratiin patriam perfidia. 151.4 Aratus contra Cleomenem proficifcitur. 14.9.5 Aratus Arcadibus belluminfirt.|. 1bid.a Aratus faucius de Argiuis uictoria decia dit. 362.c "Arati fuga ex^ Corintho im. Sicyottiatt, 151.C.365.b: Aratus à Bitho Demetrij duce prelio fue peratus. 365€ Arati ad Ptolemewnlifficilis peregrina tio. 36o.b Aratus à Ptolemei legatis accufatus. 359.d Arati mors e? fepultura. 366. b d:raxis fluuius. 246.d.34.7.€ Arbocolaurbs ab Antibale capitur.94-.c Arcadicum bellum. 148.d Arcadiam à Lacedemonijs deficientens "Ebebani ad fe adducunt. 85.5 Arcadiam occupat Demetrius. /— 333.4 Arcades ab Arcbidamo uicti. 238.€ Arcades glandipbagi dicti. 4-8.c Arcesolim ciuitates appellabantur. 84.5 &gyayycit. 154 Archelaus locus. 170.C Arcbelaus Mithridatis filius mari impes ral. 169.4 Archelai cum Sylla pugna. Ybid, Arcbefllaus Spartanorum rex,— 14..d Archelaus ad Romatos deficit.—20:€ Arcbefilauspbilofopbus. 110.4 Arcbeftratus vogatiotiem de accufando Pbocide tulit. 286.4 Archeftrati diclum in Alcibiadem. 4.4 Archidamie Laconice mulieris uirilis fententia. 180.d Archidamie imoys. 14.8.5. ArchWamide dicla. 18.4. b Archidamus Zeuxidamifilius Sparta ves gtat.. 202.d.233.4 Arcbidami in Ytaliam traietus.— 64. Archidamus in Attica impetà fücit.7 4..b Arcbidamus Arcades pugna fuperauit. 238.C Archidam& Demetriusin fügà egit. 335.c Arcbidamis Lacedemonij mulctatt quod exigue flature uxorem duxerat. 233 4 Archidamus à Me[apijs interfeétus. 145b Archidas tyrannusinterfeClus.— 237.4 Archigchimordacitas. 288.4 Archilocho à Mufis bottos babitus.. 21.c Archimedes matbematicas cogitationes ad machinarum ufum conuertit.|. 90. Arcbimedes fuam artem foriptis cómene dare noluit. oo.d Archintedes quale monumentum à fuis fla gitarit. 91.4 Archunedis interitus. Ibid.b Archita Avchita Platonicus, 299.d Architas machinamentorum artem ina cboauit. 90.5 Ardeate Gallos obruutt, 64.d Arcopagi inflitutio. 3o.b Areopagitarit potentia ab Ephialte fubz laa. 69.c. Areopagum Cimon redintegrat, 202.c Acerras Annibal diripit. 99.4 Areta Dionis uxor inmare uiua demere ft 1456 Areteus Dionis filius. 301. Areus Spartiata Corcyréis auxilii fert. 180.d Areus Lacedemoniorum rex apud Coa vinthum defunctus. 14.4. Argas Demoflbenis cognomentà.: 315.b Argas,id efl anguis, Ybid.' Itemlegislato vis nomen. lbid. Krgentifodina in agro laurcolico. 129.c Argefla uenti. 195.d Argilionis de filio diclum. 19.b argiuis tyránide prefüs enfes habere tton licebat. 362.b Argiuorum cum. Atbenien[ibus foedus. 2173.C Argiuorum agri Antigonus uaftat.152 d Argittos liberare Aratus aggreditur, 362.b Argiui ad Cleomenem defecerunt. 364..c Argiui quare lupum[culptum in foro bas beant. 181.c Agiui uictoria inferiores caput tondea bant. 161.4 Argiul Ácheorum Repub.dotati. 965:d Argolica fcuta Romanis olim in ufu.16.d Argos preter opinionem occupat Deme trius.| 333.4 Argos Cleomenes capit. yb Argos Pyrrbus capere per uimnon poz tut. lbi. Argos à Spartanis deficientes"T bebani «d fe adducunt. 85. Ariadna Minois filia T befei more capta eumex Labyrintbo liberauit,— 3.b Ariadne expofita. 3.d Ariadne fepulchbrum. Ibid. Ariadne Orari Bacchi facerdotis coniux. atq; inibi plureseg: uarie de eaopinios nes babentur. 3.6 Aviamenis Xerxis fratris interitus, s7.d Ariarathes Tbraciam Macedoniaq;[uba €egu. 169.4 Kriaratbesvex captus, 191.5 Aviaritbem parens Mithridatis ueneno fiit, 246.c YN DE'-X. Arideus Pbilippi nothus. 256.b Aries utilus corttu. w 69b Arimanius Perficum numen. 60.4 Arimaness Arabum princeps ad fallendi aptifuimus. 228.b Arimnefli Plateenfis ducis[omniu. v2.c Ariobarzanes cuim Sylla in gratia vedijt. 172.4 Ariomandes Athenienfut aduerfus-Bare baros dux. 202.4 Arioufti Germatiork vegis cum Cefare fictas. ib Ariflarchus Homeri poémata digefit. 375.4 Ariflander Alexandriaru[pex.— 259.4" 260.d.263.c Arifleicontra Ariflippumfactio, 181.c Ariflei Proconen[isinteritus, P— 12.c Ariflides quot. 18.d Ariftidistenutas.— 118.c324.6,132.4 Ariftidis continentia, 122.€ Ariftides libros de luxuria ez delicijs coa pofiit. 231.C Ariflides Dion)fio negat filia quam uxo rempetierat. 159. b Ariftidis iflitia.| 0.46638.6 Ariflides confilijs nom minus quàm armis ualebat. 280.c , Ariftides quibus uirtutib.preditus, ss.c Ariflides Ariflocratiam probauit. 119.4 Ariflides fifci procurator. Ibid.c Ariflidis in Maratbonia pugna. ftrenuis fas. 119.d Aviflides ad Lacedem.legatus,— 121b Aviflides aduer[us X«erxé imperator crea tus. Ibid. Ariflides fummo fungitur magiflatu. o4— Cenfunfltut.— 4b Ariflides Grecie fclicitas. Ibid. Ariftidis cum bemiflocle emulatio.s5.c €? fequéüb. 119.4.131.c.200.5.201.c Ariflides T bemiftocli reo licet inimico ni bil aduevfatus. 124. Ariflidis de T bemifloclis confilio fentena lia. 124.4 o Ariflides cum"T hemiflode redit in grae tiam. 119.4 Ariflides T benifloclis invebus maximis »«diutor. 132.b Ariflides aliquando comodum no ex boz neflate metitus. 124..C Ariflidisrepulfa.$5.4 Arifüdesrepetundarumreus.11o.c.125.4 Arifüdis exilii.$7 4.119.4.120.b.121.c Ariflides ubi uita fünctus, usd Ariftidis fcpulebrum, Ibid.a Ariflidis filie€ publico locate,— 125.4 Arifippus Platonis e» Dionyfij inimticie tias predixit. 300.4 Ariftippi Cyrenei cum Platone initici tie.: 299.c Ariflippo Aratus infidiatur. 362.C Ariflippus occiditur.^ 363.4 Ariflobulus iudeos concitat.— 340.d Ariftobulus lude vex à Pompeio cae pius. 24.6.d Ariftobulusvex Yudeorumin trikpho du Ariflobula Diata.so.a—(Qus.24.7.d Ariftrocletus Lyfandripater. 161.4 Ariflocratia apud Corinthios«* Syracu fanos. 305.4 Ariflodemus adulationumoptimus fübria cator. 331.b Ariftoiton cum deleQlus haberetur ualea tudinem fimulauit. 281.d Ariftogitonis orationes tibil mfi arma[pi rábant. 281.d Ariftomacha Dionyfij Syracufaniuxor. 297.d.298.b Axiflontacha Dionis foror uiua in mare demerfa. 143.C Ariftomachus Acborum imperator con füitutus. 165.d Ariflomachusex Sicyotteexul.^ 359.4 Ariftomachi fapplicium. 365.b Ariflomachusá feruisoccidituy.| 62. Ariflomenes trecentos àfe ce[os Ditiim molauit. i.d Ariflomenisregisinteritus.— 148b Ariftotici Maratonij interitus.— 3:8.d Ariflonem Syllaueneno fafluit,| v71.4 Ariftonis fcite dictum. 119.5 Ariflonus citharoedus Pytbia fexies uia cit. 164..b Ariflopbon é foro curiaq; clarus eudfit. 280.c Ariflotelisgenus ez patrif*^ 38g.c Ariftot.Callifibenis neceffarius.. 264..a Ariflotelis faculiates."€^ 586.4 Ariflotelis fedes marmoree, 255.C Ariflotelis uxores. 386.5 Arifloteles Platoneinpbilofophjaprece ptore ufus.» 385.d Ariflotelis ingenium, ftudia«o eruditio. Ibidem. Aviflotelis eloquentia 131.d.223.4.387.b Ariftoteli quantum bumanum genus dea beat. 387.4: Ariftoteles Alexandri gratiamedicitne oa peram dedit. 255.d Arifloteles Alexandri Lweceptor. 255.c Ariflotelem tam amabat Alexáder quan apfum parentem, 155. Ariflotelis difcipuli.s86.c. ndifcipulos amor.386.b. fcripta quadrifaria diui fa.387 c. libriinnumeri digefti. 177 Ariflotelis deanimo didoogus.— 300.€ Ariftotelismetaph»fica. 25$.€ Ariflotcles Romam à Gallis capiendam predixit. 64.6. Ariftoteles parére nouit. 54.d Arifloteles patrie legesfcripfit.. 386.b Arisloteles Argiuorum defectionis aus tor. 11d Ariftoteles tanquam Alexandro ueneni pararitinfimulatus. 268.4 Ariflotelesreus caufam deferuit.| 386.c Ariflotelis exilium. lbid. Ariftoteles quando diem obierit,— 1bid. Ariflotelis teflamentum.$$6.d Ariflotelia celebritas. Ibid.b Ariflotimus tyrannus Acrotatum regen prelio fuperat. 145.€ Arifloxenus Muficus Ariflotelis difcipue lus. 386.d Ariftrati imago.. 360.5 Arius Alexandrinus pbilofopbus apud. Augufti fummo bóhore babitus 351.4. Armeniorum imperium Grecis intoleraa bile. 208.c Armeniam Canidiusfubegit.— 345.b Armeniam minorem Lucullus accepit. 208.4 armiluftrium Tatijfepulcbrum.— 1c Arnitium Cefar occupat. 273.€ Armorü legu, tempus nio idem. 274.4 Arnus fluuius. o6.d Arfacide ex Yonicis Milefiacisq; fcortis prognati in Parthisvegnarunt./ 231.c Arfamen. Artoxerxis filius fratris Ocbi infidijs interijt. 358.5 Arfanias&ymenie fluuius. 211€ Arfices Krtoserxis nomen. 355b Arfius lucus. 34..C Artabazi f 24. 1:23. b Artagerfen Cadufiorum ducem. Cyrus interficit. 35 4.d Artauafdes Aymeniorü rex Cra[Jo auxis lium poll&etur. 218.4 Artauafdes Arnttnius potentifimus co» pias Antonto iungit. 245.C Artaua(di Herodes bellum infirt.. 228.d Artauafdes Tragocdias, ovatiottes atq; bi ftorias pofteritati reliquit. 231.€ Artaxata Tigranis regia. zb Artaxata Armeniee metropolis ab Annis ...- balecondita.& Ibid. Artemidis templum.$6.c IN D.b:X. Artemida Lycurgi in fevendislegibus fos du. 14..d Artemidorus grece eloquetitie preces ptor. 278.b^ Artemon faber loripes. 73.À ArmifijEubeefius.^ seb Artes fenfibus fmiles. 328.b Artbayades Armetie rex ab Antonioit tritatpbo ductus, 347.C Artbhmius Zelitesinfamianotatus. s6.b Artaxerxes Pelopidam admiratur. 86.c Artoxerxis gettus. 3s. b Artoxerxis fili ac gcneri. 357 d , Artoxerxes ápatrerex coflitutus.353.c Artoxerxis tiomitia uaria. Ibid.b Artoxerxis in mutteribus dandis accipis endisq; fücilitas. Ibid.d Artoxerfis morfitas. Ibid. Artoxerxes Lacedeottijs naues inaus xilium mittit. 4 4.d Artoxerxis cum Cyropugtd.— 354b Artoxerxisde Cyrowicloria.— sgg. Artoxerxcs filiorum confbiratione periz citatur. 358.4 Artoxerxes quandiu uixerit.— Yid.c Aruertià Cefaredeficunt.— 272b Aruns Porfene filius Romanos auxiliae lur. 36.c Aruntem T yrrbenum ad Gallos primum, uina detulifJe. 6;.b Afcinarus fluuius. 221. Afcra Bacotiee uicus. 13744 Afculum oppidum Pyrrbi pugna nobis le. 179:c Afdrubal fratri copias iungere conatur. 10144. Sypbaciexercitumiutgit. Ibidert. Afdrubal quantam ad Metaurii fluuium cladem acceperit. Ibid. Afellus leonem calcauit. 267.C Afie atq; Libye terminus. 35o.b Afiatum dicendi genus. 340.d Afia publicanorà fuperbia uexata.198.c Afparagi foie ab Yoxidibus hgnoras iw. i Afpafiam Darius quam amauerit. 557.d Afafie meretricis bifloria. 72.C Afpafia lenocitij accufata. 744 &c Q«Aop. 6.ce Afpidis morfus fite dolore extinguit. 35o'd Afpisapud Argoslocus.— 1gw.b.x81.d AfJentatio regum perpetuum malum. 102.b Affenfus Ciceronis uocabulum. Afiij populi. 326.4 170.C Aflittava celebritas Syracu[anorü. 222.d. Affus fluuius ubi Cepbifomifeeatir.— 170b Afleropeius Ephovorum potentiam aue. xit. 140.4 Afltropeius Lycurgum in formanda Re» publicaiuuat.— 9 Ibid. Aftyphius Pofiidoniatesuates,— 205.5 Afylum Atbenis conflitutum. 6.c Afylum Romanum.£5 Afylum C balchicun, 147 b éitellani ad Annibalem deficiunt... 08. Atbhamaniá Macedone uexati.— 116.d. Athenarum nomen. 4.c Atbenienfis quis dicebatur. 75.4 Atfenienfium urbs à T befeo autplificas ta. v bas.c Atbenein unam cittatem coat. 4..b Atbenienfiam. Refpub.quomodo à Tbez feo infituta. 4-b.c Atbenienfium Refpub. utà Peride füez ritinflituta. 70.€.d.71.4. Atbenienfiuam tribus unde tiomitia accee perint. nb Atbenienfiun myfleria quando celebras rifolita. 333.5 Atbenien[es quibus cerimonijs[acra in Delum deduxerint. z1$.d Atbenicnfüzin mortales beneficia.201.c Atbenienfium magiflratusex omniordis tte delecti. 124.4 Athenisquot capita. 75.4 Atbenis gratismori nott licet.— 286.d Atbenienfes Lacedemonijs fortifima rci geee premia negant. 124.6 Atbenienfis effvenis bellandilibido à Pea ricle cobibita. 72.d Atbenienfian de Republica feditiones. 29.4.32.€ Atbenienfium foedus cum Minoé.— 2.d Atbenienfes cis Bocotijs de fitibusdifcea punt. 281.4 Atbenienfes cum Lacedemonijs de cone munibus rebus tractatum coeunt. 71.d Atbenienfitan"T bebanorum; principes á Perfis corrumpuntur. 235.C Athenas à tyrannide liberat Demetrius. 33 d Atbenienfium de Xerxe uictoria.$7.d 58.4. de Perfis tropbaa.1z5.c Atbenienfium de Lacedemonijs uicloria ac tropbeun. 44d. 45.b Athenienfium clariftme aliquot uictorie xala ewe xsaAasooip. 65.d.64..4 Atbenien.erga T hefea ingratitudo. 6.b Athene Ariflonis domitiatione prenuta tr. ,AtbenarDenetviusobfidel.—— 330.4 Athenas CafJander obfidet. 332.€ Atbenienfes urbem apud. Palladem, dez ponunt. 56.d.$7.4 Atbenienfes Cecropiorum po[tulatione mulétati. 130.b Atbenienfibus Heucules infenfus.| 215.5 Athenienfesà Gylippofuperati.| 72.5 Atbenienfium apud Delum clades. 39.c Atbenienfes à Samijs uicti. 71.d Atbenienfes à Lyfandro maritima pugna fuperati. 162.d Atbenienfes L»fandri conditiones acci 2 piunt. 165.c Atbenien[ium in Sicilia clades.— 161.5 Athene fub Macedonum ditione... 6. Atenas Aratus liberare na fine calunitia aggre[Jus. 363.c Atbene à Sylla capte. 169.d Atbenodori in. fcenicis certaminibus uia coria. 259.d Atbenodorus uinculisliberatus.— 283.4 Athenopbanes. Alexandri corporis cuz ram gefsit. 2604.7 Atbifon fluuius. 186.b Atbletica quidà militari difciplina diffe» rat. 110.b Atbon Tbracie mons. 267.b AtofJa Artoxerxis filia. 357.d Atridies. 210.b Attalea ciuitas. 253.4 Attali Pbilomatriinatia exercitia. 332.4 Attalus Pbilopater populum Romanum beredem fcripfit. 157.5 Attalusvexfuo nataliobijt.—,64.a Attali coloffus tempeflate proftratus. 349.b Atteones duo ab apro intereimpti.19 4..d attici cognomentum. 378.C Atticum meloptimum. 305.C Attilia Sarrani filia Catottis minoris uxor. 288.4 Attilius C.Carneadis ey" Diogenisoratio nem uertit. 130.b Attilius abfcifJa dextra umboné leua tea nuit... 270.b AttofJam filiam Artoxerxes uxorem dua Xit... 257.b Aulus Antorij fllius toga wirili donatus. 350.C Auctions origo. 35.C Auentinus mons. 24d Aues ubiinane eft uolare non po(Junt. 116.4 Aufidius Manlij vindlis imafam tranfegit jenectutem. 39944 I.N.D.E X. Aufidus fluuius folus Apenninum diuidit. Augurij facerdotiunt. 88.4 Auaritia Agefilai. 14.7.4 A uaritie autor Alexad. Spartiatis. 20.4 ÁVGV STI nomenlicet nufquamin plutarcbo,aut certe variftüme reperiaz tur,tamen ad Cefaris differentiam poz nere uifam eft. d Auguftus Apollonie literis operam dee dit. 309.4 Auguftus ex Apollonia inpatriam rez dift. 226.c Auguftus à Cefare adoptatus.| 309,4 Auguftus heres à Ceefare feriptus.3 4-2. b Auguftus C efaris teflamentum exequie tur. 309.4 Augufto Cefari fafces decreti| 42.c Auguftus Rorie feditionibus occupatus. 342.C Auguflus fe totit Ciceroni comifit. 24.2. Auguflus à Cicerone deficit.— 342.d Augu[lus Antonio Ciceromem concefit necandun. 243.4 Augufti cii Sex Pompeio foedus. 2 4-4..d Auguflus, Antonius«7 Lepidus Romaa man imperium tanquam. bereditatem inter fe diuiferunt. 343-4 Auguftus,! Antonius cg Lepidus triumuiz ri,corad; proferiptiones. 3543.4 &uguftus Antotiio in omnibus fuperior. 345.4 Auguftus plebem contrd Antonium ins citat. 348.4 Auguflus aduev[us Antonium nititur. 309.d Auguftiet Antonij tiaualis pugna. 4-9 d Augufti de Antonio ad Actium uictoria. 350.4 Auguftum quibus nominibus Antonius accufarit. 34.8.4 Auguflus Anto.interiti defleuit,| 551.6 Auguftus caftra in Macedonia amifit. 343.5 Auguftus Hifpaniam in provincie fore mam vedcgit. 104..C Augufti felicitas. 38o.b Auguflus C efaris tomen fibi[umpfi. 309.4 Augufliexactionesimmodice,— 34.8.c Augufligraufimaualetudo. /— 343. Auguftus menfis. 24..d Augufta Hifpatie à Carolo Mago cae pte-— 389.6 Augu[lini de Platotte iudicium.. 384..d Autolycus Sinopen muro cinxit, 209.5 Aui Corinthi locus. 36b Aulis Agamemnonis faerificio.ttobilis. Aulus Bones Magtematris|(235.d templum probibés febre correptus eft. 185.4.b Aurum Rome exiguum. 6b Aurum quod ex Medisin Greciam pora tatum infamia notatur.;6b Jurun Philippi Grecia fubuertit.134..b Aurum Lacedemonij legibus expulee .yunt.. 163.d Aufpiciorum captandorum atio... 88.c Autolycus contra Amazonescum Here cule commilitauit. 209. Autolycus pugil occifus.|. 165.d Avzopazias templum. 145.d Auximumciits.^..——.240.c &£ovx.: Jie B S Abylonia uaporibus tebementer obnoxia.^ a6ib Babylonijs bedera non nafcitur... 261.5 Babyloniam Demetrius occupat. 329.c BaGvxa pons. 15.4 Bacchus quo fonte à nutricibus ablutus. Bacchi facrificia.* 64.4(166.4 Bacchi cultores. 309.4 Bacchus. V ide Libey, Bacchides cora borridi. 161.4 Betis fluuius. 195.d Betis fluuij oppidauto die à Catone foa lo equata. 17.6 Bagoas ludorum prefectus Alexandr charifimus. 166,c Baiane tberme. 188.5 Bdliffus fiuuius. 219.5 Balneum generos cis foceris ittgredi non licebat. 129.d Balneorum Darij topograpbia.| 258.4 Balfamum producitudea.|— 345.5 Batdij Nolani firenutas*-^ /— 89.c Bandius Annibalis bumanitate uicdus Nolanos ad defeclioi*mirgitat. 89.c Bap[ania porticus. 370.5 Barcba Hatilcaris cogttomentum.9 4.5 Barchinafactio Cartbaginenfium. 9 4..b Barfette Alexandri Magnitwor. 190.d 344..c ubi wflinis Marifinen babet, Batalus tibicen. 5.5 Batalus poétalafciuis. Ibid. Batalus Demoflbenis nomen,— Ybid. Batauipopuli.. 372.d Bathabaces magne tiafvis facerdos. 185.4 Bauarorumfites.— 390.4 Beat infule. 195.d Ld p Bitbynie regniopes. Beatus quis dicendus. 91.4.b Bebriaci agridefcriptio, 372.6 85Aaveoy. 7.€ eee Cefare fuft, 271€ Belbine fitus. 14.8.d ypelliianua. 25.4 grlli fitis in quo pofitus.$2.6 Belli fortuna uaria. 242.C Bello templum. 168.5 B2Aop. 7.C Belluas ne maiorestera an mare mutriat. 266.4 peneuentanorum deditio. 390.4 Beneuolentia ciuium Principis optima cu flodia. 329.C.362.b.566.4 Beneuolentiam irtperitantes quomodo co trabérepoftint. 266.d perenia veftalis. 7 22.d perenicidaurbs Epiri. 176.c perta Heradij C efaris filia; Caroli Mae gniuxor. 400.€ eftt interitus. 262.C Bibliotheca Luculli. 213.d Bibliotheca Pergamena. 3248.d Bibulus de abrogando Marcelli imperio agit. 92.d€ Sibulo.Cos.fafceseffratti. 24.8.b.291.c Bibulus Cos. flercows copbino fuperfüz fie» 291€ Sibu.aduerfus Partbos bellit ecrit. 24.1.8 pBibuliopufculum de geftis Bruti. 308.c Bifalte Atbenienfiumcolonia.— 7.b Bioynidis fibula. zvb Bithus Demetrij dux Aratum prelio fue perauit. 365.c 103.d Blacius Salapiamurbem Marcello prodiz dit. 100.b ,3eloffyus Cumanus Antipatri pbilofopbi difcipulus. 156.c Bloffyus Cumafius profugus fibi mortem confciuit. 158.5 Bocchi cum Spllatmicitia. 167.d Bocchus Iugurtbe filiam in matrimomis collocat. 185.€ Boccbus ig focietatem Romanorum ine feriptu.€ 187.d Bocchus Yugurtba Sylle tradidit. 167.5 183.c Bocchorisiniudicado quitas,— 233.c Boédromia facrificia. 5.4 Boédromion wniufmenfis, 5.4 Boémicum bellum, 390.c Bocotiorum facrificandivitus.— 233.d Bocotiorit apud Gc'eftonuicloria. 63.d Barotij Megaram ob(ident, m € YN DE Y Borotij cum Atenien(ibus de finibus dis feeptant. 181.4 Barotiorum apud Leuttras uictoria. 65.d Batotij contra Athenienfes bcllum cone 'cttant.. 217.c* Borotij à Leoflbene profligati,— 284.4 Beeotij iniquis coditionibus Dentetrij belz lum remouerunt. 336.d Bootiorumá Demetrio defeclio..556.d Bolorii ad Annibalem defectio.— o5.d Boij Romatiorklegatos ceperunt.| os.d Bolaoppidum. 4b Bolani à Coriolato capiuntur,—$z.b Bonum uirum folum liberum effe. 2 96.d Bofpboro Cimerico concreto Amaxotes tranfucctas efJe. 4.d Bouispreciumapud Romanos,— 35.b Bobus cofüupetis cornua foctto circunliz gabantur. 21$. Bottiei populi. 2.d Bovxgrioy menfes.$;.b Brache diciumin Annibalem.— 58.d Brafide latrocinia. 217.4 Brauro Attice locus, 28.d Brennus Gallorum rex wurbé ingreditur. 64. b. Brettijs bellum infertur: 14.0.d Brige Bruti milites. 312.d Britomartus Gallorurexoppre[fus.:.9.d Briomatus Ynfubrum vex tran[padanam oram depopulatur. 88.d Britones in Francorum poteftatem pera uenere, 389.d Brixellum oppidum. 371.d Brutius"Tarenti prafesTaventine puelle amore oppidum Fabioprodit.— 79.d Brutius Surra. Archelaum tribus reprefz fitprelijs. 169.4 Brutiorum ad Attibalem deficlio.: 98.c Brutuslibertatis Romateautor.— 33.c Brutus principatum ad Senatum popue lang; Romanum detulit, 277.C Brutus geminos filios fecuri percufiit. 506.4 6 Brutus Empbililiber. 306.4 Brutus Marcus bonarum avtian ftudijs imbutus. 305.d Brutus Athenis philofophiee opera dedit. 309.b Brutus Platotticis intutritus difciplinis. BrutiMarcigenus. 277.6(297.c Brutiuxoris pudicitia c7 fortitudo. 97.b Brutus feditiofus.$0.4 Brutiin Pbilippispugta. 3t..c Bruti pater Pompeij cau[ainterfectus. 3o6.b * Brutiez Caflij ceterorum; contra Cefa rem conuratio. 242.0342 4. Brutus in Macedonia Auguflum prelio fuperanit. 346 Brutus feipfum interficit. 5314..4.543.5 Bucepbalus preter Alexandri fefforem admittebat nemincfi. issb Bucepbalus Alexandriexpirauit. 265.€ Bulle ufis;eiusq; uocis ratio. 10.d.12.4 Butes Eionis prefcitus fcfe in ignem cotiijcit. 200.d e»yxantinos Philippusdebellat.— 255.4 Byzntij ab Atbenienfibus deficiitt. 4.s-d Byzantij exules Catoreduxit.^ 292.4 Byzantiumvecuperatur. 4.6.4 Basantium Romanorü imperium tranfa latum. 388.d € Abrij dij. 9;c C Cadmea Tbebarum drx à boca bida capitur. 81.4 Cadus. 16.5 Cecias uentus; 197 5 Ceci cognomentum. 49.C Cecilia Metellifilia Sylleuxor. 168.4 Cecilia Lucdli mater pudicitiam amifit. 203.4 Ceciliusaduevfus Pompeik dux. 24.0.d Ceciliislibertinus cum Yudeis fcnticbat. 320.b Ceelum verum fablatarum contentione fft. 233.€ Cepio Catonisiunioris ater.— 387.5 Cefaris genusex Venere. zj5d Cans e Marij affinitas. 183.4. 268.2 Cefaris ey Pompeij affinits.— 191b Cefar Pompeiam repudiat. 169.d.323.d Cefar Calpurtiiam Pifotis filiam duxit. 248.b Cefar fecundum in eloquentia locum ob tinuit. 168.c Cefar pluribus find epiftolas dictauit. 271.4 Cefar primus epiftolarum colloquia exe cogitauit. 21714 Cefar primus mortue uxoris laudatione «didit. 268.d Cefar guo animo Anticatones fcripferit. 276.c.323.d Cefaris peat. 68.b Cefar anni curfum ordinauit. 377.4.b CefarisConfilatus.^— 248.4.270.a 276.c.791.b Cefaris Diclature.27 4.4.276.4.341.€ Cefar perpetuus Dicator defignatus. 276.d Cefarem €efarem milites Ynperatorem falutant.. 270.4 €efaxrex falutatus..-- 277.b.307.b ear diadema fibiimpofitum reiecit. 2424 Cefar legem agraria uitulit.| 291.c Qefar à piratis capitur. 268.b Cejar ad Pharum maris periculum uix ceuafit, 275.d «far pro Gallis contra Germanos bela lum gerit. 271b 4 Cefar primus inocciduit oceanum clafJe ingrefJus. 272.4 Cefar fübacto occidente Afians fubdere conatus. 232.d Cefaris ez Sylle inimicitiarim caufa. .268.c Cefar utri Catilinarie colurationis cons fcius faerit, incer.—| 269. b.306.c Cefarem Marcellus patrie hoftem iudia cauit. 250.b Cefar pontem in Rbetto extruxit. 271.d Cefar Marcelli theatri conflruxit. 93.c Cefar Roma potitur. 250.d Cefarisin ciuili bello clades e2* periculis. 2745.. Cefaris y Pompeij in Pharfalia pugtia. .318.c..€7 fequentibus. Caefaris contra Pompeij liberos expedis (dio, 275.4 Cefar plura preliagefitquamquifquam . recenfere pofiit. 253.C Cefaris geflorumcatalogus...— 251.d Cefarisperegrinatio.—' i7y.D Cefarisin uictos clementia. 276.c Cefar de Pompeij interfecloribus fupplis cium. finit. 253.d Cefar in fenatu necatus. 278.c Cefaris corpus in foro crematum. 34:2.b € efaris interfectoribus bonores«7 proe uinci decrete. 308.d C efari diuinos fenatus decreuit bonores 278.d Cefaris teflamentum. 308.d Ce[av iutiior qui idem Auguftus... 308.4 , Huius bifloriam in Augufto pofuimus, Cefarion Cefarisex Cleopatra filius, 276.4 Cafarionem Cefaris filium Auguflus in terftcit. a2s1.d ear Lucius Antonij auunculinutu nes ,€alis. 343.4 Caius Cornelius Augur Liuij biftorici , cóterraneus c equalis. 275.C Caius Fannius Confilercatué.— 159.b C.Lelijex Aphricapreda. 105.d I-N D.E.X. Caius Martius uitio Confil. defignatus, imagiftvatu fe abdicat. 88.c Caius Gerntici filius cum filio eo coniu gs trucidatus. 352.C C.PaclianusCraffo fimilis Crafoi perfe nani agere ab boflibuscoaclus,| 231.c Caius V illius necatus. ys.b Calamitatis miferiarumq; caufe.| 27 9.b Calanum philofopbum. Alexander coz luit. 255.d Calési cognomentum unde. 266.c Calatinorum defectio. 98.b Caleni populi, 98.c Calidromus montis cacumen. 128.4 Calydoniam depopulatur Aratus. 360.d Callias antifles. 120.4 Callias facerdos reus faclus. 9 4d Calli diuitis parentes. 72.C Callicratidis uirtutes tanqua femidei ad» mirationi füerc. 161.d Callicrates fingulari certamine cecidit. 219.d Callicratis expirantis didum... 122.4 Callicratidas C yri colloquio exclufus. 162.4" Callimachus machinarum peritifimus. 208.4 G allimachi epitapbiun. 350.C Callimedon clàm fe ex urbe furripuit. 286.4 Callimedon. profugus Antipatro adhes Yet. 318.c Callini nomen unde. 44.d Callinici tomen, 182.b Callippus Atbenienfts regnum preter ius affedlauit. 14.4.C Callippus Catinam adortus Syracu[as as mittit. 3os.d Callippus Rbegiwmoccupat.— bid. Callipides tragaedus nobilis, 236.C Calliflbenes Ariftotelis neceffarius. 264..4.386.b Calliflberes Olyntbius in cuftodia pbtbis viafiinterijt.'o 74b Calliflratus Romanorum auaritia interfe Qus. 207.d Calphurnia Cefaris uxor. 270.b Calpurnius Lanarius Salinatoris interfce Cor. 195.d Calpurnij unde dicli. ag. Camarinei fc Dioni iungunt aduer[us Dionyfium.| 3owb Q59.b Canbyfis exercitus fluctibus perijt. Canelum quando primum Romani uie derit... 206.b Cameriam capiunt Romani. nc Camertes ob Cimbricam uictoriam ciuis tate donati. 137 d Caniulia veftalis. 22.d Canilli tomen. 182. b Canillus die dicta abfeng damnatuv.65.a Camilli exilium. 64..d Camilli Diclature. 6.4 Canillus Romam captávecuperat. 65.d Canillus ouis vainifler, zz.b Camonislocus. 23.C Campani copia cg" abundantia, 228.d Campanie delicie quàm Annibalis exer citum corruperint. 99.4 Camulatus bellicofus à Bruto ad. Augua fium defecit. 315.5 Canatbra quid fint. 236.4 C annenjis clades. 77.b5.c.78.c Canidius ubiterrarum preclare gefJerit. 345.5 Canidij turpis fuga. 350.4 Caniniamoris miferabile exempli. 57.a Caninius Rebulus Confid. 277.4 Canis in Lupercalib.immolabatur. 11.4 Canis capita promontoria. 87.4 Canis tumulus locus. 57.4 Canus tibicen. 368.d Capenates à Camillo iiti. 6i b Capbias Aratus occupat. 14.9.4 Caphifias Muficus. 176.d Capidium Gallie uicus. 88.d Capitolium Italie caput. 66.d Capitolium ab anferibus feruatur.. 65., Capitolij f[umptus,incendia, ey confecraa tiones. 35.c.d.67.a Capitolini Manlijomenunde.— 67.4 Capitolini nulcta. 88.4 Cappadocia Pbarnacecapta.— 276.4 Cappadoces ab Alexandro fübacti.2 57.& Cappadocia Eumeni forte obuenit, v9 1.b Capratine none fcflum. 20.d Capres palus." Ibid. Caprificus.'| 66. Cap/agas oppidum. 266.c Caput bumanumn Capitolij fundamen tis epertuim. à 66.4 Carbo tyrannus Cine fuccefl.| 24.0.c Carbortis flagitiofadominatio.— vz1.c Carbo à Pompeiodamnatus.— 241b Cardianis libertas veflituta. 191b Cares Cyri poplitis uena ab[cidit.3s5.a.c Cariant colonia ducta. 2.d Carilus Lacedemonioràrex.— aso. Carinas aduerfus Pompeium dux.24.0.d Carmenta quare Euádrinster dicta i.a Canmentalia facya. 1d Carneadis fapientia cz eloquentia. 130.b e^ Cavolontanhi Francia vegis obitus 588 4 Caroli Magni latura eg mores. 4.00.€ Caroli Magni cognomenti uide. 387.d Caroli Magni expeditiones aliquot. 388.4. 7 fequentibus. Carolus Magnus Hierofolymam à Bars bavis liberauit. 400.5 Caroli Magni obitus«2 teflamentum. 401.4 Carrbe uxbs. 230. Cartbago Tyriorum colonia.— 105.c Cartbagitienfes iaculari tie[cientes breui bus ufi fpiculis. 89.d Carthaginenfum potentia P yrrbus euer tit. 179.d Cartbaginenfes à Gelone tyran uicli. 142.4 Cartbaginenfesin Siciliauii.— 64.4 Cartbaginenfium cla[fes à Romanis cree máantur. 107.5 Cartbaginiseuerfio. 165.d Carthaginis vefütuend«e negocium Grace cho datur. 159.€ Carthago Cefaris colonia. 277.4 RELI qua uide circa Punicam ttomene claturam. Cafilimum oppidión. 76.c Cafilinum Annibal obfidet. 99.4 Cafpium pelagus curdulcius.— 262:c Caffandre fepulcbrum. 14.6.5 «CalJander à Demetrio ex Attica pulfis. 232.€ Ca[Jander Barbaros Alexandri adorate tes irridens poenas luit. 267.c CafJij ingenium. 306.d Cafiius ab Antonio in Syriam mi[fusvem preclare gefiit. 345.b Cafius Pretor. 306.d Caftij Sceue ad Dyrrbachin pugna fore tifima.— 270.d Cafij priuatum in Cefaremodikt. 57 0.4 Caftius Épicurus Pompeij flatuam ados Yauit. 278.b Caftius eodem. pugione feipfum interee mitgjuo in Cefarem ufus fuerat. 312. Caftor Pollux pro Romanis pugnas runt. 136.4 Cafloreme Pollucem in Lyfandrinaue fii Je.o0162.d Cafloris ey Pollucistemplum.— 43.c Cafloris e Pollucis picture. 155.6 Cafloris e» Pollucis aurea aftra. v64..a Caflulon oppidum. 100.b Catane Sicilkb oppidi gymnafum. 93.c Catiline inceflus c paricidium.| 175.d Catiline cotiitratio.226,c.269.q 290.4 INDEX. Catilita cum[uis copijs funditus deletus 323.4 Catina oppidum. 9 24d Catina fe Lamacho dedit. 215.4 Catonum nonet. usb Catones qui,«7 qui Catones finflri apa pati. 129.C Catonum genealogia, 287.4 Catonis proaui fortitudo. 125b CATO CENSORIV S. Catotiis dictio. EA. Catonis ad filium commentarij.— 150.€ Cato fuas biftorias maiufculis exarauitli teris. 129.d Cato ingraue[cente etate grecas literas didici, 125.d Catonis grauiter dicla. eb Cato quibus magiftratib.functus. 126.4 Catorti quoties dies dicta. 128.4 Catonis tyrocinia. 115. b.c Cato qualem optauerit militem.— 49.4 Cato plura in Hifbania oppida cepit c dies faerit moratus. 127.€ Catonis pofleritas in quantam generatio nem Wperateres eg" Confules edidit, 130.d.131.d Catonis obitus. Catonislaudem fcripfit Cicero. Catonis filij invecuperando enfe ftrenuis tds. 129.d.135.€ nib 276&« Catonis filij obitus. ub CATO VTICENSIS. Catonis uxores. 288.4 Catonis mores qz ingetniumt. 287.4 Catonis continentia. 289.4 Catonis mira conflantia. 296.b Catonis confilium oraculum..— 292.4 Catontis in Scipionem liber. iog.b Catonis de coniumatis Catiline fententia. 269.b.290.b Cato Ciccronem ridicul appellauit Con fem. 290.4 Cato deorum iracundiam Ceferis capite expiandam ccnfuit. 231.d Catonis prima nilitia. 288.4 Cato quanta pro libertate patrie pericue lafübierit. 179.d Cato brachium faucius fortiter contraty rannos refiflit. 292.d Cato lapidibus füflibusq; obrutus. 2 00.d Cato à Trebonio in carcerem duci iu(Jus. 293.4 Catonem. Cefar comprebendi iufiit. 270. b.291,c Cato cum in ciuili bello bofles occifos cera neret lacbrymans[ceefüt.— 274. Cato fibi V tice movtem intulit 1765 297.4 Cato Ciceronis liber. 935.d Catonis laus. 129.d Catonis filie cz pudicitia«7 fortitudo. 297.b" Catonis filij fortifsimus interitus. 297. 313.C Cato Sdlonius,eiusq; obitus. 130.d.151.5 Cato Nepos. 287.d 9 Catulus Capitolium confecrauit.— 35.4 Catulus uiclorie de Cimbris autor 186.d Catuli Lucatij cum Crafo feditio.226.c Catuli[commainiudices C lodij. 324.4 extulus Alpium barbaros debellauit. 167 b Catulus cavbonibus fefe fuffocauit. 190.4 Catilos canum fimiarumq,; nonvette prae pueris in delicijs baberi. 68.c Cauares. 95.c Cauca[us mons,eo incole eius. 24.6.4 Caudufiorum regio. 357.5 Caunij bomines abiecti. 355-4 Caufequeftio. 74.C Cecinne c7 Othonis pugna. 373.c Cecropium forum Polygnotus fuo pine xit fumptu. 200.4 Ccleres unde dicti. 8.c Celer Remi interfictor, 8.c Celer metellus. Ibid. Carlefyriam Antonius Cleopatre donas ui. 34.5.5 Ceeritas ton poteft grawitatem rebusad il'tgere. 70.4 Celtice terre fitus. 185.d Celtarum armatura. 67.d Celte urbem capiunt.VideGalli.—23.c Celtarum cedes. 68.4 Celtica calamitas unde. 23.C Celtofcytbe populi. 183.d Ceninenfibus uictis Romanorum ciuitas donataeft. 9.c.d Cennomani Annibalis impetu urgentur. 96.C Cenforia poteflas.117.c.€» fequétibus. Cenfus apud Atbenie[es maximus. v18.4 Cerforinus confilio ez prudentia ualuit, 229.b Cenforinus Syllam repetundarum pofta lat. 167.c Cenforini interitus. 2219.d Centenius in Lucanis à Pochis occiditur. 99.c Centaurorum origo. 14.4..d Céo in[ula. 307.4 Cephe[us Alexand.quercu ttobilis. 255.d Cephifus Cephifusfluuius,— 170.b Cepbifodoriinteritus. 8;.b Ceramicum Athenis(cortorum diuer[oe rium. 285.c Ceraton ava, 3.d Cerberus Aidonel cesis. s.c.d Cerberusab Herculevaptus,—— 215b Cercina Libye infula. 189.5 Cerealia facra poft. Cannenfem cladem onifJa. 79:4 Cercioná Tbefeo interemptus.* 2.b.5.c Cereris Eleufine campus. 121.€ Cermanus locus. 8.4 Ceruaalba. 196.b Cethegilibidines t7 flagitia.— 205.8 Cetbego cotiiurato urbis incendium com miffum. 269.b [e etbegi interitus. 323.d.4 Chabrias feliciter aduev[us Naxios bella ut. 280.b Chabrias dux quandointerierit,— 64.4 Cherilus poeta Lyfandro familiaris. 164.4 Cherottea Plutarchi patria..— 199.€ Cberonee nomen unde. 170.C Cheronenfis pugna. 84.c Cheropbontis clades. zb Cbalcedoniorum cum. Atbenien[ibus fca dus. 45.d Chalcedonicapugtta. 205.d Chalchicon afylum. 147. b Chalcidenfes fplendida. edificia Flamiz nio confecrauere. 117.4 Chalcodontis phanum. ET. Chaldaeos Lucullus fubegit. 208.4 Characitanorum gets. 197.5 Charesorator nonin[ul[us. 280.4 Charetes fluuius. 362.d Charibdis periculum. 299.d Charicles Pbocionis gener, 283.d Charidemus Athenienfis nouarumverum cupidus. a281.b Charimenis in. liberandis Acheis stuz dium. 362.b Charotiite. 2432.b Charopus Macbata. 106.d Charydotas Antonius appellatus.343.b Chelidonis Cleotymiuxor Acrotatum a2 dolefcenté infatto amore deperit. 180.d Cherronefian Cimon patrie wendicauit 202,.C Cherronefum incolentes à Pericle feruaz Chiosáquofit condita, s.c—(ti/72.4 Chij etymon. 194..d Chia pugtta qua die facta. 65.d Chilonis egregia erga patrem c2» iaritàt IND E:Xi fides. 147.c Chileus"Tbemifloclisinfedanda dowez flic feditipne focius. 56.b Chimera in facrificijs, 18.c Chletia regia ucflis, ie Choé menfis Aegyptiorum. 8. Chlotlie uirginis ob[idis fortitudo.: 36.c Clelie offe.*$:2.c Xesuxozrid au. 29.d Chriemixte paradigma. 197.4 Chrafa1lij oppidum. 376.d Chryfas Apollinis facerdos. Ibid. Chryfantis militaris difciplina..— 93. Chryfea. ulteriora Atbenienfes fubegez yunt. 202.C Chr»foloras philofophus fapietifs.s4.8.c Chryfogonus Pytbionites.^& 96:4 Chryfogonus Rofcijaccufator.— 319. Cbylo gramaticus Catonis feruus.129.c Cicerotiis genus«7 cognomentum. 319 b Ciceronis prouidentia. 380.4 Ciceronis eruditio. 327.C Cicero pronunciatione primum laboras Ult. 325.4 Cicero que uocabula latinitate donarit. 326.d Y Ciceroiniocatdo nimius;| 320.4.327.€ Ciceronisioci..* 372.b.ey fequentibus. Ciceron monarcba e Didlator. 327.d Ciceroliberator e7- conditor patrie falue tatus. 322.d Cicero Catilinarie coiurationis uindex. 226.C Cicero oblatum triumphum venuit.325.b Cicero quibus argumentis Catonem pere fuaferit utpopulo cederet.— 291.c Cicero Auguflibeneuolentiam tioningra te fufcepit. 326.C Cicerotiis cum Attico confuetudo c7 affi tias. 278.b Ciceronisexilium..214..4.291.d.324..4 Cicero ab exilio veuocatus.2 4.8.c.324..d Cicer.itt Antano monte uictoria... 325.b Ciceronem Cefar ob(idione liberare tiie titur. 272.4 Ciceronis circa Byllidem pugta cii Ane tolo. 309.c Cicero à Catotie periculo liberatus.295.a Cicero occifus. 310.4.243.d Cicienfes Cimonis fepulchrü colit.205 d Cilicia piratarum fons. 245.d Cilices rapinarum auidi. 196.d Cilles Ptolemeidux à Demetrio fuperae ius. 329.b Ciliciam depopulatur Demetrius, 339.c Cünbricum bellum. 183.d Cimbri Germanis predones appellati, 185.d Cimbrorum de Romanis uictoria. 64. Cimbros fugientes mulieres ipforum maz nibus fuffocant, 186.4 Cimmerij antea, qui poJtea Cimbri funt appellati. 148.4 Cimonis genealogia. 200.4 Cimon Codlemus quare cognominatus 200.4 Cimonis uxor«c filij. 73.670.4 Cimonis facilitas. 69.4 Cimonis e? Luculli elogia. 199.d * Cimonisexilium. 69.d Cimon à Pericle reuocatur. 76.4 Cimon mare fubegit. 60.c Cimon 3cyrum infulam in ditionem rez degit. 6b Cimonis aduerfus Bavbavos pupa. 69.5 Cimon, Atbenienfibus deferende urbis autor e2: incitator fiit. 200.b Cimon Perfasfünditfügatg.^ zoo.c Cimonis inflaurationes Athenis.| 202.2 Cimonia monumenta. 126.C Cimonis obitus..* 7o.b Cinnanus tumultus, 34.4.C Cinna cy Marlusverum potiti.— 224..d Cinna Conful à Syllacon[litutus. 169.4 Cinneinfociali bello crudelitas.| os.c Cinna tyrantjdem exercens urbe eiectus. 189.d Cinna errore occifus. 24.0.0.278.d.309.4 Circeum Romanoris colonia Coriolano 195.6.224. L^ fc dedit. sz.b Circei fontes. 338.c Cirippiiomen. 49d Cimeaton Aypinati uilla. 182.C Ciffufa fons. 166.4 Citberotia utto.* 78 123.4 Citberonium templum. 116 Citberonis radix."uc 32.4 Citherainfulaà Niciacapitur.^— 216.c Ciuem Romanum indicta caufadamnae ve non licet. 159.4 Ciuitas doniiciliorum coftitutio e]t. 151.4 Ciuiias que famiffima.* 179.6 Ciuitas que optime babitetur. 30.d Clarium Lacedemoniorü forum. 14.7.4 Claudiorum cognomentum. 4:9.d Claudius Marcellus Britcemnartum Gallos rum regem opprefiit. od Claudius Nero aduerfus Potttos feliciter pugnat. 101.4 t .» Claudij Nero.ad Metauru uictoria. bid, Cleandridem Gylippi parenté vepetuns F^ darum damnatum effe. 222.d Cleandrides Pliflonacis regis moderator Cleantbes medicus Catonis libere:(72.5 tu. 397.4 Cleantidis diclum de Alcibiade.— 39. Clearchi ignauf. 354€ Clearchus uita priuatus. as6.b , Clementie templum. 276:d Cleobis c7: Bitonis pietas. 32.b Cleocritus Corinthius"rbemifloclem à Xerxe retrabere molitur. 120.d Cleocritus quo pacto Lacedemoniorum eum. Atbenienfibus feditionem fedaa Yit. 123.C Cleombrotus Lacedemoniorum vex, eiusq; genealogia. 145.5 Cleombrotus Lacedemoniorim vex adz uerfus Thebanos mittitur. 84.c Cleomb.copijs in Bocotià traijcit. 237.4 Cleombrotus incumbentibus fefe obiecit hoflibus. 175.5 Cleomedis Afbypaleenfisinteritus. 12.c Cleomenis genealogia. 145.5 Clcomeni Agidis uxor nubit.—*48.b af Cleomenis refponf* ad quendam adoz lefcentem. 163.6 Cleomenes quanig fuerit facilitate c7 bue manitate. 150.C Cleomenis confilium. 14.8.d Cleom.quomo Remp.inflituerit. 150.4 Cleomenes noctu. Megalopolim. adoriz € tur. Cleom.quot profcripferit ciues; 4.9.d Cleomenes Aegyptios ad libertatem fru flrabortatur. 155.4 Cleom. fanguinis fluxulabovat.— 1$0.d Cleom.focija: fibi morteminferunt. 55.4 Cleorienis filius ob parentis cafum fefe praecipitem dedit. Ibid. Cleong erus vabula. 232.b Cleon HalicarnafJeus Lyfandro. oratioz nem cop[criz fit. 165.C Cleon pacem minime tolerabat.... 217.4 Cleonice Byxantie uirginis interitus. 200.C Clconjius ex Lacedemoniork. 14..b Cleonymi Spa*iate ingenii qg mores. 180.d Clconymi Sparziate fuga. 336.d Cleopatra Pbilippi coniunx. Alexandri Water. 2564 Cleopatra Mitbridatis filia Tigranis WXOf. 209.4 Cleopatre mores ez forme elegantia. 3444:? eum Cleopatra Alexandrini belli caufa 2775.€ 110,C INDEX Cleopatre amore aydet Antonius. 343.d Cleopatra ueneficij ftudiofa. 350.€ Cleopatree interitus. e 156b Cleopatre Antonij filie Lune cogno e mcn fat.: 345.€ Cleopatra Attonij filia Yubee uxor.252.c Cleophaitus'rbemiftoclis filius optimus eques,ceteraignauus. 6o.d Cleoptolemi filia Antiocbiuxor. 117.4 Clcora A gefilai coniunx. 236.4 Clientes. Qo-4 Cliens nulla lege teftimonium in patroz num dicere cogebatur. Ibid. Clinia Arati parés Sicyonioru prefectus ab Abantida fublatus. 358.d Clinia Ymperator Atbenienfis.— 38.4 Clitici£ies. 256.d Cliflarchus CafJandri frater Cilicia pro» uincianm à regibus accepit. 334..d Clitoria Cimonis coniunx. 202.d Clodius bomo fceleratifimus.^ 269.c Clodij in fororem inceftus.. 212.4 Clodius in Bote dee facris deprebenfus, 269.c.323.d Clodüisreatuab[olutus. 324. b Clodij opera Ciceroitt Catilinario nego cio plurimum ufus. 324.4 Clodius Cicerouis exulis ullas domumq. incendit. 324..d Clodij tribunatus. 270.0.292.€ Clodius aduerfus gladiatores proficifcia tur. 22g. b Clodiate factionis origo. 323. Clodius Pompeij acta fcindit.— 324..d Clodijin Pompeiumconuicid.— 248.6 Clodia Augufliuxor. 343-4 Clufium à Gallisinfeflatur. 65. Clufini à Barbaris obfefsi. 23. Clypeati niilites. 263.d Clytusab Alexadro bafla traiectus.Ybid. Cnidijs libertas data. 275.C Coclitis tomen unde, 36.4 Cogtionientorum impofutio. 49.d Cogtomét a antiquoriá Romator&. 35.b Cobors Laccdemoniorum quanta. 84..a Coituatq; fopore Alexander fuam«tie mabat mortalitatem. 258.c Coitusintemperansinfoecundus.— ge Coliades Veneris templum. 28.b Collatinus fe Confidatuabdicat.|$4..b Colonia Hifpanie urbs. 367.c Colonis Meffeniorum uicus. usb Colophonijs libertasdonata.— 204: Columna in Iflbmo à T beféo evecta. 4..c Comarà primitie Delpbos portabantur. Cone alende confuetudo.iów.4—(vc ? tagneribus, Couitiumiocus. 8.c Cóprebenfio Ciceronis tocabulu.: 326.2 Concionandimodus à Graccho mutatus. 159.4 Concordie templi Camillus edificatua rum fe pollicetur? 68.4 Concordie templum ab Opimio con[irua clum. 160.d Conium melnecatuocyfümum.— 305.€ Connide Thefcipreceptoris facra. v.c Conon Laconicá maris oram oppugnat: 236.d Cononis ad Euagora fuga. 162.d.377.4 Confa colonia. u4.b Gonfentia á Poetis capta. 99.4 Confolandi atio optima. 17.4 Confualiorum feftum. 9.c Conuales primi. 35b Con[ulalter quandoex populo creari coe » perit. 68.b Confules defignati gratias populo ages bant, 133.d Con/us deus ciusq; ara. ob Contentio uirtutis igniculus. 233.€ Conuluiit cg aciem bene inflruere animi eiufdem. 165.d Conuiuia qui fermones deceant.— 1$0.c Copillus'Tectofagorum dux à Sylla caa ptus. 167.b Coquus optinus labor eft c7. parcitass 258.C Corbis c? Orfu« patrueles de Hifpanie regno concertantes mutuis ceciderunt 104..d Corcyna Ariadne nutrix.;.d Corcyreià Corintbijs premuntur. 73.b Corintbij tyrannidisofores. 158.4 Corintijs fuo iure uiuere permifsu. 115.d Corintbij Syracufam. arcem obtinent. 139.b€ fequentibus. Corinthij à Nicia fupcrati. 27b Corintbij aduerfus Atbenienfes bellum concitant. 217.€ Corintbios Avatusin Acbeorum corpus redegit. 362.d Corintbus C eefaris colonia. 277.4 [e orintbij X Xtdlentis mulati.$9.5 Cortoli Volfcorumoppidum.^— 49.4 Coriolatii cognomen. 49.4 Coriolatii repulfa. sub Coriolanus exilio mul&atur. sb Coriolanis Volfci proditionis infimulant. 54.4 Coriolani interitus cz bumatio.—$4..c Corncaloca. 57.C Corneá lanceá iti coru exercuiffe. vo.d Cornelia Conn. Cethegus facerdotiti dinifit." 88. Cornelius Co[fus Tolumnium Hetrufcunt ütteremit. o.d Cornelia Scipionis filia quibus inftructa artibus. 24.9.C Cornelie ad Caius Gracchum filium epiftole. 246.b Cornelia Gracchorü mater filiorum cue ram fufcepit. 155.C Cornclie Graccbork matrislaus amplifz fima. i56. b Corneliam Scipionis filiam Pompeius duxit. 24.9.d Cortuficius Bruti 4ccufator.— 309.d Cornutus feruorum fide à Marianis fera Wátus. 190.4 9 Coracbus Teleflerij fündamétaiecit.7 o.d Coronius menfis. 2C Corpbinium Domitius prefidio tenuit. :273.d Corporain coelum tranfinitti non e[Je con fentaneum. 12.c.d Coryna Epidaurijs clauam fignificat. 2.4 Corynepbori. 32.d * Corynete cognomen unde. zd Cofconius occifus. 276.4 Cofis Albanorum dux à Poipeio occi fus. 24.64 Cofinius aduer[us Spartacum Ymperae tor occifus. ais.b Cotta Cenfor. 323.d Cotta Sertorio fuperatus. 196.c Cotta in Gallijs perijt. 272.4 Cotyla menfure genus. 6 Cotys Papblagonum rex Agefilaiamie citiam petit. 234€ Crabrones ex finis generari. usb Crafiinus in pugna Pbarfalicae uulnere cecidit..vag2b €rafi parens, familia,«7 origo tenuis. 223. Craffi eloquentia Co bumanitas,| 223.d Craffus foenum incornugefüt.— 225.2 Crafidiuitie. 223.C €rafti auaritia. ibid. €rafiluxus. 289.C Crafliin populum,amicos,munificentie. » * 223.€ Crafüi Cenfura. 226.C Craffus pontifex Graccho agrarie legis autor fait. 156.c Crafti Con[uatus. 226.b. ev fequentib. Craft in permutandis aiicitijs perfidia. 232.4 Crafii cum Pompeio difcordi4,C7 recotta ciliatio 224... fequentibus, I.N D E X. Ci[fus Ciceroni nimi cus. 226.C CrafJum Cicero pro roftris c7 laudauit, «7 lacefoigit. 313. Craffus coniurationis Catilinarie parti ceps. 321.c N Craffo Syri c7 expeditioin Partbosdez Creta. 24 9.d Craftüinteritus.$;0.c Craft fiij fortitudo. 229.C Craff filij interitus. a.b Cra(inus Cefarem fe uel mortui ucl uie uulaudaturum uociftratur.— 275.5 Crateri ualetudinis caufa. Alexander faa crificauit. 262.d Crateri interitus. a61.b Crates philofopbus ad Demetrii legatus Atbenarkobfidionem difJuade. 338.d Cratini in Periclem cauillum. 7o.d Cratippo Cicero operamdedit.— 323.b Cratippus fugientem Pompeium ad fpem mitiorem adduxit. 253.d Cratificlia Cleomenis mater ob[idem Pto Teneo fe offert. 2b Cratificlie interitus. yys.b Creta piratarum fons. 24.4..d Cretenfium mos, mulierés(bectaculis ina terefJe. 5.b Critie tyranni de Cimone iudiciu. 201.c *Crimefius fluuius.—- 143.6 Crifpinus Conful uulneratus uix uiuus euafit.. 1oo.d Crifpinus Conful uulnere obijt.— 93.b Crocfus Solonem accerfit. 32.4. b Croefus à Cyro fuperatus capitur. 32.5 Cronmyon locus. z.b Croffus uafis nomen. 15.d Cruflumenij à Romulo uidi. 9.d Cr»ptia Lycurgi inflitutum. 19.€ Ctefias medicus. 356.d Ctefias bello quod fcribitinterfüit. 35 4..b Ctefias ampliffimis bonoribus ab Artoz xerxe boneflatus. 35s. b Ctefipbonti dies dicla. 318.4 Ctefippus Cbabrie filius difficillimis moz vib iuuenis à Phocione infütutus.280.c Cumas Annibalis obfidione liberat Sema pronius Gracchus. 99.b Cumei ab Aetolis expulft. 365.c Cumani populi. 98.c Cunax Perftelocus. 354..b Cuncationem boflibus uebementer oba effe... 2320.d Cupiditas quid faciat. 177.C Curie Romane quot. 12.€ Curie à Sabinis dice. o.b Curio Trib.ple.À Cefare eve dienolibe * Jdlu$, 2y0.d: Curio ex urbe ciectus. 217; 5 Curij de Pyrrbo uictoria. 125.C Curius aurum vepudiauit à Samnitibus oblatum. 125.d Curij intemperantia.— o.- 34.0.C: Currus fictilis in templo-Iouis Capitolia "Wü. 3s.b Curtius Sabinorum princeps. 10.5 Curtius lacus. lbid. C»dades infule Archelao Mithridatis filio feruiunt..- 169.4 Cydnus fluuius, 257.d Cyllaranium gymnafium. TIT. Cyneas Denoflbenis auditor quantum oratione ualuerit. 177.d Cyneas Pyrrhi legatus quid de Senatus Rormato fentiat. 179.4 Cynofarges gymna[ium. ss.b Cynotapbiun locus. 126.C Cypricum bellum. 377.4 Coprusin Perfarum feruitutem redacta. 376.4 Cypri imperium miris modis ab Euagoa radmplificatum. a 376.4 Cyprum. Antonius Cleopatre donauit. 34$.b C»reneos legibus continere Platoime poffibile dixit. 384.4 Cyreneorum Rempub. turbatam Lue cullus-ordinauit. 204.5 Cyrus triremem ex auro q7 ebore ficit 164.4 Cyrus Afpafia meretrice deperibat. 72. Cyrus Lyfandrum a[Jentandi gratia aca cerfit. 162.5 Cyrus inclinatá continuitaciem.| v75.b Cyrus Tifafernis crimina apud Lyfane drum defert. 161.C Cyrus apud fratreminfidicsum delatus, Cyriparicidium.^ 376.c(353.c Cyri interitus. 4 Q 54 Cyri epitaphium. 466.d Cyrni amnis fontes. 246.4 Cyrrbei templum Delphicii wolant.28.d Cymbiflicam depopulatur. IDefttetrius. 339. b E] Cyxicum ab Athenien.capitur.— 45.5 Cyzicenorum defetlio.* 43.d Cyxicenorum urbem Mitbridates aga gre[fus." 205.d Cyxicenorum in Cbalcedotica pugna calamitas. Ibid.: D A&bli et tribracDh Ariftoteles in foluta oratioteveiecit..387.€ , 6 s ?(t Damagoras tatalium certaminum expe vientifimus. 204..d Damon quareinexiliumactus,— 119.4 Damonis Peripolte facinus ez interitus. 199.C ainotelis 4b Arftigono corruptus.iss-b Damyria fiuuius. 145.5 Dandamin philofopbi Alexáder coluif. 255.d Dandarij populi. 207.b Dapbnidis fabula. 14.6.b "Dardani à Perfeo occift. 153.d Dardanus ex Samotbracifs Troiam adue Qus. 64.b "Dáricus nummus Perficus. 355.d Darius vex à patre Artoxerxe defignae tui. 357.d: Darij fuga. 258.4 Dárius Alexandro conditiones adcoq; filiam in matrimoniumoffert.| 259.d Darij liberi. 353b Darij uxor diem obijt. 259.d Darij obitus. 262.C Dafio menfe Macedonibus exercitum duceremefas.— o 257.4 Dafoylitis palus. 206.4 Daunipopudi. 98.c AsxaS op. 4.C Déceliamuris circundata.— 43.c.4.6.c Decemuirorum poteftas. 321.4 Dceirtas Apollini uouet Camillus. 6v.b exccij Bruti in C efarem perfidia. 278.4 Decius Magius Campanusuinclus Ane nibali à fenatu fuo traditur. 98.d Deidamia Peritboi uxor. 3.€ Déidamia Acaci Molofforum regis filia Demetrij uxor. 333.4 Deidaria uita decefit. 354-.d Deiotteo Eurici filio Perigune inmatris nonien coit. 2.d Deiotarus ab. Antonio ad Auguflum deficit.(a4.sb Deiotarus rex fenio confectus nouam edificauit ciuitatem. 255.d Deliacapugna quando. 166.c Delius ifloricus. 348.d Delicijsindulgeve feruile. 26d Delicie Romanorum[erd.— 348.d Delosmons." 84.4 Dclosinfula. z15.d Delphi occupastur ab. Onortarcbo c7 Pbilodimo. 143.4 Delphicum templum Pbocenfibusobtinentibusablatum. 7i.b Delpbinià pars ciuitatis Athenarum.z. Delphini uis in terra, 315.4 INDEX -Dentádes ingenio, natura, infupevabilis orator, 216.4 Dentades fepe Demoflbeni igdigentiex tempore opitulatus eft. 316.4 Demades fibi repe contraria dixit, Reip. nunquam. 36.d Denadis de pace cum Philippo fentétia. 28Zic Dertades Atbenienfes Alexandro concia liaut.. 318.4 Demades Reipub naufragium.— 220.b Derades fepties falfi damnatus. 184..c Demadesinordinem coaclus.—— lbid. Demadesiufto fupplicio affectus... 319.a Demenctus Timoleoné accufat.. 14.4.4 Denaratus Corintbius apud Philippum legatut 256.4 Demarati Corintbij dictum.235 b.e7 ea quentibus. Demarati Corintbij obitus fanusq; 365.c Demarati Laced.petitio à X«erxe. 6o.b Denetriades uybs. Lb Demetriadis urbis nomen. 333.4 Demetri4s Atbenienfium tribus. 330.5 Denetrij genus, eo forma, c7 flatura. 318.b Demetrij intemperantia. 329.d.Q7 fequentibus. Denetrij liberalitas. 3b Demetrij inuictosclementia.— 335.b Demetrii in macbinis comparandis folere tid. 331.d Demetrius per epiftolamà patre vex aps pellatus. 330€ Demetrius ad liberandam Greciam pro fiafcitu. 329.C Denetrijde Ptolemaeo uictoria... 329.c e fequentibus. Denetrij fortuna inflabilis. 235.€ Demnctrij obitus. 34.0.b Demetrij defultoris ava. 330.b Demetrius Phalereus abfens condemnae (us. 286.c Demetrius Peripateticus.' 296.€ Deitocbares Agidem capit. 14.8.4 Demosbares quare in exilii pulfus. 333.a Democlis pueri pulchritudo«7 caflitas mirabilis. 332.d Democritus Abderita Platonis tempore floruit. 1814 Demopbilus: Epicurus à Pbocionis filio occifus. 286.d Demopbantus Elienfium dux proflevniz ür, usd Demopbon Tbefeiex Antiopa filius. s.b Dermofibenis getus. ns.b Demnoftbenes quoiodo: nature uitia te nendarit. 315.€ Dermoflbenes timidus in dicendo.: 316.4 Denmoflbenis dicendi uis mirabilis. 27 9.€ e fequentibus. Demnofbenes gloriags fibic foro curiads quefiuit. 280.€ Demoflbetis plereq; orationes folam preferunt boneftatem. 316.d Denoflbenis oratioes.— 316.4. fca. , quentibus. Demoftbenis falfo nomitie orationes cire cunferuntur. 27.4 Demoftbenes$uzrozrépiloe dictus. Dertoflbenis gloria.316.c(316.4 Demoftbenis conflantia. 31.c Dernoftbenis audacia. 2214 Demoflbetes quando ad. Rempub. ace cefferit...316.c Demofthenis fuga. 317.C Denoflbenes infcliciter cotttra Syracus fatos pugnat. aind Demoftbenes urbe profugus capitis dae matus. 198. Demoftbenis exilium. 318.5 Demofthenis reditus. 318.C Demoft. obitus, eid; defuncto bonores à populibabiti. 223..e» fequentibus. Denominatiuaunde ducantur..— 182.d Deopbanis uirtus. igi.d Dephon Longobardorum rex crudclita te nobilis. 389.4 Defertores quomodo Lacedemonij mula r éirint. 338.4 Defiderius ultimus Longobardorum rex 4 Carolo Magro capitur. 588.d Deucalion cy Pyrrba poft duuiit ad Do doneumtemplumprofedti.— v76.a Deus communis mortalium pater. 149.c Deoituito tiibil licct. o; b Deusnullare fimplicitereget.— 132.4 Deusex formato müdo letitiá cepit 1o.d Deiimago Roiatiis nulla. 22.C Deos gratia c7 iravemotose[Je Epicua reorum dogma. 179.5 Deos bumano fanguine non placari. 85.a Deorum duodecim templum. 218.C Deis'duobus unum templum confecrare tton licebat. 93.4 Deus diuitiarum cecus. 15.d Dij quatenus bumanam iuuare foleant induflriam. 53 Dij quatenus cum bominibus congvediat tur. 2vb Diacri. 19. Diagoras Olympicus uictor. 87.d Didlogorum Didogorum primusinuentor.— 382.d piane ffluni apud Syracufatós.. 91.4 Diana Ánetis. 357.d Diane Ariflobule templum à T bemiflos de confecratum. 59.4 Diane Epbefine tersplian incendio ab» fumptum. 254. Diane Eucie templum. 123.d Diane Pellenee finudacriuirtus. 365.5 Diana Priapina. 206.d Diampares Argluorum porte.— 181.6, Az uypanma. 92. Dicendi genus moderatum quantum mo menti Reipub.adijcerefoleat. 321.b pidatoris uocabulum unde. 92. Dictatoriscreandiratio.— 92.c. 97.b Dichatoria poteflas. 63.d.77.b.c pidatura no in ann coftrebatur 276.4 Di&aturam ultra fex menfes nulli vetinez ve licitum. 66.4 Didtores Rome duoquádo.— 77.b.c Didius pretor. 195.4(97.c Dies utrum an nox prior extiterit.266.d pimus Chaleftrinus Alexand. flruens infidias obtruncatus eft. 265.b Dinarchus fupplicijsaffectus..— 286.4 Dindymene matris templum. 60.C Dinocrates Meffenius Rome temulenz tus muliebri babitufdltauit.— 117.5 Dinocrates necem fibi confciuit.— u3.d Diocles Megarcn[ium princeps à Tbe2 fto deceptus. 2. Diogenes Cynicus Platonis temporibus floruit. 3819 Diogenes Sinopenfis Alexandrum fibi à fole paululum fecedereiubet.— 256.4 Diogenis Sinopeiin Diotiifij exilii iocus 14.0.d Diogenis dictum. 77.C Diogiton"T hebanorü dux. 87.c Dionis pese? fupellex. 299.b Dion Aflronomize peritus, perterritos lune defcclu milites oratione roboz vauit. 3o0.d Dion pulfo Dionfio Syracu[is potitus ef.158.c.e7 fequentibus. Dionis exilium. 299b Dioni genius apparuit. 597-6 Dionis uxor fororq; uiue in tare de» merfe. 143.2 Dionyfio bumana facrificiafacta. 85.4 Dionyfius uirtute immortalitatem affe quutus. 84b pionyfio Omeftefacrafiunt.—$7.6 Dionyfius Platonispreceptor.— 3$v.b Dionyfius Mágnefius orator.— 319.4 I"N D E X. Dionyfius Cbalcus poémata compoe fuit. 2316.4 Dionyfius ayid utilitatis ex Platonis cot füctudinie bauferit. 14.0.€ Dionyfij fenioris uxores. 3824 Dionyfius Árifüdis natam uxorem pez tit. 139.b Dionfij liberi. f58.4 Dionyfto Siculo Lacedemonij auxilia mittunt. 87.4 Diogpfius Sicilie tyrannidem occupat. 3824 Dionyfius regno pulfus. 158.c Diony.inflinctu Plato uenudatus.298 4 Dionyfius Platonis necem cogitat. 385.b Dionyfius Dionis wageysiay ffferez bat. 298.4 a" Dionyfij Syracufaniobitu.^— 298b Dionfij fepultura. 87.c Dionyfius iunior Dionisopera de uirtuti bus cogitare coepit. 298.d Dionyfium iuniorem ucbemens Platos ^nis amor inuafit. Ibid. Dionyfius iunior quibus modis Heracliz dem euaferit. 303.4 Diophanes Mityleneusrbetor in talia exulat. 156.c Diophates vbetor necatus. 18.5 " Diophetes Sparte fatidicus. 233.€ Diophbanes Acbeorum Ymperator Lacez demoniosinfcflat. 12d Diophantus Ampbitropeus Arflidis accufator. 125.4 Diopbetes non quidem forum fed caftra fectatus. 280.C Dipbilus feruatorum anüfts.— 358.c Diplon porte Atbenienfes, 75.d Dire quid fint. 2217.b Difciplinapafiio quedameft.— 287.4 Diuerfaliberaliaey amoena Atbenis. Diuinatto quid. 379.4(202.4 Diuinuan nibil nifi quod fapientia predia tum. 120.4 Diuiteni quem Cra[fus dixerit.— 225.d Diuitiarum fludiofi non pecunias cumue lent, fed cupiditatem minuant.— 335.4 Diuortii apud Rom.prümk. 13.d.26.d , Dodone mulieres. 220.b Dolo gladij genus. 156.d Dolobella repetundarum à Ceefare poflu Dolopummores. 201.4.( latus.268.c Domitianus Capitoli veflaurauit, cofca . Domitianus Septembré|(crauitQ;.35.d «7 Octobré à fe nominauit.— 24.d Domitius Aenobarbusobijt.— 349.b Domitium Cato«d cape[Jendum Confue * latim bortatur. 249.4 Domitius e M effala Confule. 24.9.c Domitius à Pharaone profligatus.2 76.2 Dorica Ari[locratia. 358.d Dorylaus Bacotico agro potitus. 171.4 Dorylaus Mitbri.dux inierfeclus. 207.c Dofon Antigonus. 133.C T*ofonis cognomentumunde.— 49d Draconis leges abrogate. 30.4 Draco cur beroibus confecratus.| ss. DromichetesT brax captum Lyfimachia liberalifsime dimifit. 340.b Dromoclides rogabat ut Demetrius tata quam oraculum rogaretur. 330.C Dromoclides orator Atbenienfibus pere fuafit,ut Pireum Munycbiamq; Deme trio redderent. 335.C Druentij fluminis origo. os.d Drufus C. Gracchum tanquá fumptuos fum notat. 155.d Duces quos Ro.antiquidixerint.— 9.4 Duris Samius in Pericleminuebitur.65.& Dycelidas Lacedeionij mimos uocant. 236.C Dym«eus Acbeorug mperator. 360.4 BE | peo remedii: pulcberrimum. Ecbatanorum inagro telluz(158.5 ris biatus ignem fcaturit. 26Ld Ecdelus Megalopolitanus pbilofopbus Arcbefilai auditor. 359.d ExsvÜia P ythagoricá. 22.6 Edicfa. 91.c Ed'udls. 16.4 Edonides mulieres. 254.d Edyucatio quantum iuuet. 161.4 Eduorum gens à Cefare deuicfa. 272.c Egefie Magnefij in natalem Alexandri uociftratio. 254..d Egeftenfiit Leontinoriq; legati&tbenien fesaduerfus Siciliam concitant. 218.5 Eion Athenarum colonia^.^— 200.€ $ Eipioy fiue pop: 4.d Elei oppidi fitus. à 162.5 Elatea P hocidis ciuitas. 286.4 Eleatici catmpi: 9 170.4 (-*.8€. H EAcAsU,uox in bellicigpaatib. celebris. Elephas Porimire c7 proceritatis(4.4 eg prudentie. v 265. b Elephanté Pyrrbus primusin alia dua xit. 179.5" Elepbátes à Pompeiocefi.^— 249.4 Eleufinum v«Assfouoy. 7o.d Eleufine à T befco capitur. ib Elim 4 Lacedemotiijs dtficientem Thea bani«d fe ducunt.$s.5 . OE . Elij/Tuberonisuxor. 15.5 - Elpettor Cbalcodentis filius. 6.b Eloquctitie fludium apud Romanosin . pyedo. 126.4 Elpinices cum pericle foedus de reducen dofratre. 70.4 Elpittice Cámonis foror qua ignominia Peridemuctorem affecerit.— 724 "Elpinices Cimonisaceufator.— 202.c Elymeorum regis legatiad Pompeium. 24.6.b Ebfij campi, 195.d Enibolemus dies. 24..C Empedocles Agrigentinus qua etate uia xerit. 381.4 JEmpbilus ueteris Academie philofoz phu. 306 xmphilus orator de Cefaris cede opufcu lum fcripfit. Ibidem. Encomia poétis quàm oratoribus magis familiaria. 375.€ Endymionis fabula. 2Lb "Ettgion Sicilieoppidutt. 91b Ennio Aphricanus familiariter ufus, ^ 109.C Epaminondas magnifice educatus. 81.d Epaminonde tenuis uita. 118.d Epaminondas mtaerü cotemptor.361.b Eparinonde ludi."74 Epaminondas philofophie fludio quàm . ve bellica clarior. 81.d Epaminonde mirabilis fortitudo. 4.8.c "Epaminondas in Peloponnefumimpez tum facit. 85.5 Epaminondas quantum laudis ex uictoz ria de Lacedemonijsveportauerit. Ibi. Epaminonde vesmulta difficultate gefte funt. 435.d Epaninon. uictor nemin£ occidit.' 93.c Epaninondascapitisaccerfitu.— 8s.c Epanitbndéh Thebani publico fnere profequuntur.$0.c Epetta ciuitas. 9" 31.d Epbeus mons. 172.C Epbebiprimitias comarum Delpbos por - tabant. 1c Epbefij Décenuiroscreant. 161.d Epbcfus belli officitia. 91c Epbete Atbenienanagiflratus.— 3o.b Epbefina clades. 46.d Epbialtes làm à 4 Pericle dolo fublatus. 70.4 Epbori Lacedem magiftratus.— vs. b Epbororum or igoeg nomen.— 149.d Epbororürituscbferuandi fidcra.v.6.d Ephori maticipijs bellit inferre foliti.19.d Q1-N DE.X. Epbororum cedes. 14.9.€ Epicharmidiclum. 35.d Epicles citharifla.$6.4 Epicurus nature principia ii«tomis com fiuit. 35j.4 Epicurus uoluptatem fumne um bonum flatuit. 179.4 Epicur. philofopbus evaufima penuria familia fabis eque diftributis nutriuit. 335 b EpidaurusáPerileobfefa.— 74.c Epicides Atbenienfis queflui dediff ab (mperij petitioe pecunijs auerfus. 66.b Epigetbes capte mirabile facinus. 363.b Epigonus Colophoniorum tyrannus cae pitur. 304.c Epimenidis f«pientia. 28.d Epipolit Dion in ditioné redigit. 301.b Epirotari de Macedonib uicloria.17 6.d Epitragia V enus.;b Epyxics Perfa Pbrygie prefectus.6o.b Equites Ro.quandoin Teatro fe[Jam à plebe feiunClum acquifierint.— 33v Equites pedibus fimiles. 81c Equos Troie fatales fuiffe. 194..d Equus Cefaris. 271.4 Equeflres ludi. 3s. b Eraftus ey Coriftus Scepfij Platonis dis fapui. 382.c: Erafle Platonis liber. 381.5 Erechtheus Athenienfiumvex. vb Ee€T IQ. 4..d Erifaces Aiacis filius. 28.c Eeradte tribus Atbenienfis. 3.4 Efon fluuius. 1354 Etheoclis de Lyfandrodictum,| s64..b Eva. 91.d Euagor« genus diuinum. 375.4 Euagoras ut tibi regnii copararit. 376.b Euagore svzreid ig. 378.4 Euandri tumulus. 113.C Enangelus Periclis feruus frugi.— 71.c Euboen[es deficiétes inuadit Peridl. 72.b Eubocam Archelaus fabiugauit.* 169.a Euboicis fuo iure uiuere permifi Wi. 116.4 Eubulus€ foro fibi digitatem coparauit. Euclides Socratis difcipulus Pla«(180.c tonisin Geometria preceptor. 382.4 Euclides Cleormenis fratrisim regno gez' rendo focius. 150.b Eudemonis cogttomentum. 4.9.d Eudenio C yprio morienti Ariftoteles fuit de animo dialogum mifit. 300. b Eudanidas Agidis parens. 145.b Eudoxus Gnidius A flrologus quando floruerit. 1 381.4 Eudoxus macbinantentorun artem ite. choatit. 9o.b Euchon Latp[acenus Platonis difcipue lus. 382.c Euergete cogtiomentum. 49.d Eumcttes Alexandri arcbigrammateus. 190.d Eumenis de Neoptolemo uictoria. 192.4 Eumenes Pergami rex à Prufta uictus. Eumenes quo aftu[alutem fibi—(102.c compararit. 193.C * Eumetus teflamentum. 194.4 Eunus belli feruilis autor pbtbiriafiintea rijt. 174. Eunomi parentis Lycurgi interitus. 19.b Ez77&76id'a«. 4.€ E uphranor macbinamentorum artifex. Eupbrantidesuates. 120.d Gs9.5 Euphratis fontes. 245.€ Eupbratem Cra[Jus ponteiutxit. 227.€ Euphronius Antonij filiori preceptor. Euridimoninterfeclus.221,.€—(350.d Ewripidis Capaneitemperantia.— 8v.d Euripides Platoni in peregrinatione, qua , difcipline cape[Jende gratia fufcepes Yat,comes. 382.4 Ewrip.ciulium morborum peritifimus. Euripidiscarmine Atbenienf&|(67.5 plures faluati. 223.4 Euripidisin Aegypto aduerfaualetudo, Euripides tragocdus, 86.c(82.4 Euritionide regalis apud Lacedemonios familia. 165.c Eur blades imperat Atbenienfib. s6.b Eur)b. Salamina deferere cogitat. 120.c Eurydice Demetrij uxor. 330.d Eurylochus T belefippe fcorti amore egritudinem fimulauit. 262. b Euryrtedon Arifloteli diem dixit. 58&.c Euryptolemus Alcibiadis nepos. 46.b Eutydemus atq; Menander à Syracu[aa nisfuperati. 220.C Exercitus inftructus butiano compara tur corpori. 81.c Exilium leuatio inuidie. 59.4 f Aba albe fymbolum. 73.4 peii familiainitium ab Hercu letraxit. 75.C Fabiorum nomen unde. MT A Fabij trecentiin Tyrrbeno bello cecidez runt. 63.d Fabius Ambuftuslegatus. 23 b.c Fabius Ambuflus contra ius gentium in Gallosirruit. 63.c Fabij Trib Anilitum nonrite creati. 63.c Fabius Yabius Buteo Marci Iutij ir Dichitura collega. 77.C Fabius Rullus à populo Romano Maxiz mus appellatus. 242.4 Yab.Max.noiamores,fludia, eloquétia, eruditio,dicendiqeenus. 75.6.79.4 Fabius Max in filij laudé funebrem ora2 tionem babuit. 75.c.80.a.b Fabius Maximus Pauli Aenilij filium ad optauit. 133.4.€7 fequentibus. Fab.Max.de A tinibaleuicloria.| 76.b Fab. Max. Tarentü recipit. 100.c(78.4 Fabius Max. uenditis agris fuis captiuos Romanos redemit. 77.4 Fabij Max.uotum. 76b Fabij Max.obitus«7 bonor. 80.c Fabium Max.Cato uite exemplum fibt propofuit. 126.4 Fabij Max.filij Confulatus. 80.4 Fabritij de Pyrrho Aibinoq; dicti. 17 9.d Facinora preclara cur laudari foleant. Ederij& Camillo obfidétur. 61.b.(275.c Falifci à Romanis uicti. 62.c.d Fannie Minturnefis mulieris in Marium officium eo bumanitas. 189.4 Faonius Catonis emulus. 293.C : Fafces laureati POpeij«7 Luculli. 24.5.4 Fafli dies nefafliq; Grecork. 65.d.64..4 Fatumineuitabile: 166.b Faunus demon. 24.4 Fauflum quem Romanidicant.— v7 4..4 Fauflus Fauflaq; Sylle gemelli. Ybidem. Fauflus Sylla filius bonis dilapidatts ere alietto opprejJus. qd Fauflus Sylle filius quod de parentis ty« vantide fibi placeret à Bruto percuffus Fauflulus Romuli alumnus. 7.4.(06d Fauflulus tormentisinterrogatur.— 8.4 Februarius. i8.C Febrata dies. 1d Felicitate prefente no fupbiendh. 136.€ Feretrius piter unde dicatur. 9.d.89.4 Feretrio Ioui qui fpolia obtulerint.89 4 Feronie luci templitá Poenis direptum. 100.4 Fabij Max.cit Scipione emulatio. 126.4 Fidei templum. 24b Fidenates à Romulo uicti." e.d Fidenas Romanorü coloniafacta.— vi.c Fimbria Mithridatem ob[idet. 204..€ Fimbrias Elaccum obtruncauit.— v71.d Fimbria Lucullum fibi iungere nequice quam conatur. 204. Fimbria mortem fibicon[ciuit.— v72.4 Funbriani milites relicto Lucullo Clodio adherent. zb IN DE X. Flaccus Munatius condemnatus. 294..2 Flamen Quirinalis. 22.d Flamitcs facerdotes. Ibidem. Flaminij imago c7 fltura c ingenium. 11 b^^ Flaminius Philopomenis emulus. w6.c Flaminius à facris fibi temperauit. 169.b Flaminius Cenfor. 1o8.b Flaminio Soricis auditus magifleris equi tum deponendi caufam prebuit. 88.c Flavginius cotra au[picia uictoria potitur. Flamitius natura fox cotra fe».(1bid. natus fententia infeliciter pugnat. 96.d c7 fequentibus. Flair] aduerfus Catonem confpiratio. 129.b Flaminius Antibaleminfidijs ciun uenit. 102.d Flaminius Conful aduerfus Macedones fortitus eft bellum. u4.b Flaminij de Macedonib.uicloria. wis.c Flamimj de Gallis uictoria. 75.d Flamin.feditiofas fedat ciuitates. 127.d Flaminius Grecie feruator alutatus. 116.4* Flaniinij interitus.— 75.d.76.4.96.d Flaminij cadauer diu ab Anmbale que , fitum. 75d Flaminij parma Delpbisaffixa. 6.b Flaminius Luciusin Gallum transfugam feuit. 129.4 Flaminij Lu.illiberalis amor. 17.5 Flaminius Lucius fenatorio loco motus. 117.C Flauij Gallilaus amplfüma.^ 346.b Florameretrix. 196.d Florentia à Romanis condita,^ 400.4 Florentia Caroloveflituta.— Ybidem. Fluminit luftratio qbus modis fiat. 24.4 Fodij olim Fabij appellati. 75.b Foneratorum Afue crudelitas.— 205.c Focnus qd'in primis veprebenfum. 130.4 Faccialiym munus. 23.d.63.€ Fons Veflalium. 23.€ Fons ad Oxon amnem nibil ab oleo diffee rens. 264.d Fortitudo quid. 14.9.d «Fortitudo generale uirtutis uocabulum. 48.b Fortitudo nulla que iuflitia caret. 236.d Fortitudinis ad fortitudinem difidens comparatio. 279.d Fortitudo fola uirtutum fürentes impez tus babet. 179.d Fortium uirorum uoces etiam in luf dia gnan quiddam fludio eruat. 237.4 Fortuna prudentie iuflitieq; comes[rt oportet, 298.4 Fortuna facilem ad fumilitudines eden. das materiam babet. 154..d Fortuna in unum bominibus non aufert, quod bene füerit confiltum.— 373.4 Fortutta quod dedit,ut non dederit efficea Te non poteft. 190.d Fortuna rerum dominatur. 155.5 Fortunemutatio. 136.C Fortune templum. 53.d Forum Romanum ubi.: 10.5 Francorum reges quondam titulo magis quam potejlate regia pollebant. 387 d Erancorumvegnum quantum à Carolo Magno auctum. 400.5 Fratcoremn magna cedes. 289.d Frigore quibus caufis animantia aliquana do deficiunt. 304..b Frugalitas quantum pev fe pofiit. 132.5 Fucos ex equis generari. 155. b Fuluia natura fcrox. 34.4.C Fuluia Antonij uxor nó muliebres artes, fed magiftratus docta. 341d Fuluia Antonij ab /ugufto Ytalia pulfa. Fulula in Sicyone mortua. Ibid.(34.4..c Fuluia mulier Ciceroni4Catiline detexit infidias. 321d Fuluius Gracchi in diuidendis agris cola lega. 159.c Tuluius Trib.pl.Flaminio vefiflit. vw4..b Fuluiusin Auentinu monté fecedit. v6o.U* Fuluij corpus in Tiberim proiecta. w60.d Fuluij Pretoris exercitusin Apulia delea tus. 99.c Fuluij Proconfulis legiones ad Herdoe neam uicte 100.5 Fuluius dux Ro. ad Herdoneam occidia tuy. ibidem. Funebrisoratioprima,^— 9$4 Furca. std Furciftr.** 4 Ibidem. Furta apud Lacedemon impunita. 7.c G (s Abinius conful quibus argumétis Ciceroni perfuaferit uà Tribunia tie poteLati cederet. 9 324..€ Gabinius Conful. 248.€ Gabinio con[uli Syríadécreta.— 324..b Gabijs Romulus ey Remus literas didicea runt. 7.c 9 Gadis Tyriorum colonia. 105.€ Gaditani fe Scipioni dedunt. 15.C Toxtoyop. Wen 6.c Galata mons Pbocidis. 286.d Galate efluset fitis impatiétifsümi.229.€ ) Gdlake oenusin[atiabile pecunijs. 180.6 Galate Macedonie regum fepulchrafpo liarunt. Ibid. Galbe genus«2 affinitas. 367.4 Galba publicum priuato femper antepoz fuit. 369.c Galbe interitus. 370.€ Gallici belli feminaria. 6274 Galli uini fuauitate capiuntur.— bid. Gallorum tranfitusinYtaliam.— 63b Galli ab Avdeatis ceduntur. 64..d Galli Cantillofagati. 11d Galli à Camillo ad unum omnes cedutie iur. 65.c.d Gallicum belli quanto tempore poft Pue nicum primum.$8.b Galli egreftrunt bellum Punic* diutius in fuis agris geri. 96.c Galli pear tranfit probibent.| os.c Galli à Flaminio uidi. 75.d Gallicum bellum.271.d.«7 fequentibus. Gallia citerior Gotthorum cladibus exe inanita. 388.d Gandaritarum vegis copie aduerfus Alez xandrum,- 265.C Gatges fluuius. Ibid. Garumna fluuius. 388.b Gaugamcele oppidum quando conditum, eiusqs nomen. 260.C Gedrofie vegesexercit& contra Alexa drumparant. 266.C &Gcgatila V eflalis. aid Gelaoppidum. 143.d Gela Aefcbylifepulchrottobilis.— s.a Gelepopulus. 246.b Gelanor Argiuorkrex expulfus.. 381.d Geleon Cartbaginenesuicit.— 142.4 Gellius ey Lentulus Cenfores.— 245.b Gellio pretore Spartanum exortum eft bellum. 288.4 Gelon ftculus à Dionyfio fcommate laa efus. 298.4 Gelus tyrdfinus frumentum Romanis tlt. so.b.c Generofo bomini quid conueniat. 198.c Genefes s initium in Platonis libris depre bendi. 385.4 Genthius YlLyricus falfa pecuniarum[pe à Perfco deceptus. 4.5 Genue mons. 96.d Genutium Trib, pl. Falifci iurpio ince[Jcz YUht. 158.d Geometria à P bilofophia neglecta in mia litavibus numerataetartibus.| 9o.b Fioeyot tribut Atbenienfis. 2b Gepide à Longobardis fuperati. 388.4 e ix o bed Ue e LNDEX Gerade diclum. 1b répavoc chorigenusapud Delios.— 3.d Germattus locus.: 7.d Germaniante noulluuium cum bofle non .confligebant. i7.b Germani Rbenum ad agros Galloris oce cupandos tranfovefii. i71.d Geriiani à Cefare uiti co in fugam adi. Germaniam ad bellum concitat(1bid.b Antonius. 76.b GefJate. g8b Gifco quida ab Annibale videtur.78.b.c Gifconis fententia de renouando aducrz fus Romanos bello. 101.c.d Gladiatorum fcditio. 22.6.4 Glandipbagi populi. 48.c Glaucus Medicus. 267.b Glaucus cx Coritbijs genus duxit. 297.c Glercto oppido Annibal potitus..97.c Glorie templum. 93.4 Gloriari iunioribus conceditur.— 14.5.4 Gn.Fuluius proconful in Apulia cii X1 tribunis militum cefus. 92.0 Gnofiu Crete urbé Tbefeus inuafut... 5.c Gongili Corintbij interitus. azo.b Gotiatas Antigonus. 133.€ Gordium Mida regio ab Alexandro caz pitur. 257.c Gordyenorà erga Lucullü fludik.. 211.4 Gorgias Baotie prefcclus. 83.c Gorgie Rbetoris confuetudinem filio Cicero ititerdixit. Jarnc Gorgolcon Spartanorum dux aduerfus "T bebatos. 84.4 Gorgotis coniugis Leonide dicia. 16.d Gorpia menfis Septembris. 3.d Gortyncorum caufa Philopocmen bellum gerit. 1d Gracchus parens plus dignitatis ex uirtue tibusquàm magiflratibus babuit.1s s.c Gracchi C.in fevendis fententijs con[uce tudo. 159.b Gracchi C.publicaopa et edificia. 1s 9.b Gracchus C.ad Cartbagittem re]laurans damproficifcitur. 159.C Gracchus C fibi mortem con[cifcere uo2 lens ab amicis impeditur. 160.C Gracchi C. corpusin Tiberim conicdlit., 160.d Gracchus Tib. quibus confultoribuslegé agrariam aggrelJus. 1$6.c Gracchum Tiberium quid ad legem agra riam ftrre compulerit. 15 6.d Gracchi Tiberij ediclum. lbid, Gracchus cum Scipionibusin gratiam redit. 108.b: Gracchis Tiberius it tyrannidis fufpicia nem uenit. 243.d Gracchorum tores. i424 Gracchi nature difsimiles. 242.b Gracchi doctrina magis quàm ttatura preualuerunt.— 9 24.C Grecia qualé acris téperié babeat.264..4 Grecie compedes. 116.4 Greci confocderati populicontra Phiz lippum. 217. Grecia Euagore operaliberata. 377.b Grecoruin Perfasexpeditio.— 155.4 Greciquando primum fub Cartbaginen fibusmeruerint. 143.4 Grecorumfamofifimapax.^— 3s6d Grecorà propria uirtus bella coponere. Grecarü ciuitatusmortuo Pbilipz(232.b pofodus. 317.d Grecoràlingualatite olim plurimit mia ff... 89.4 Granicus flumen. 206.5 Gratiamglorie iungere arduum.$4..d Gubernatoria fefla. 3. b Gyartes Syracufanus ager fertilis. 303.4 Gylippide Atbenien.uictoria.— 72.5 Gylippus Syracu[anis auxiliatur. 220.4 Gylipppi feueritas«7 cupiditatis opittio. Gylippi auaritia.- 4. 4..c(222.d Glippi Lacedemonij furtum.— 165.d Gynmtica certaminain bonorem Andro Gynnofopbiflis ab Alexádro.(gei.s.b queftiones facte. 266.d Gymnop«dia feftum. 234. Gytecia dea. 271.C Gyrifacmi. Caftulonenfibus confpiranti à busauxiliantur. 195.5 Gyrifanork urbsá Sertorio capta.195.& G»thij obfidio. 12.C H HS Atbetari fuburbiun. 382.b Hadrianus fortiter contra Mithridatem rein gefeit. 207.€ Hadrianus pontifex à Longobardorura rege pre[Jus. 388.5 Haliartia pugna quanto tempore poft Deliacam. 166.é Haliartos T bebatiià Lyfand defendunt: 166.b Halicarna[Jus ab Alexad«capitur. 257. Halicarna[Juan Demetrius ex Ptolenei manibus eripit. 129.€ Halis epitaphium. 350.c Hamilcar rei militaris peritiffümus. 94..4 Hamilcaris opera patriaferuata.| 94..b Hailcaris obitus. 94b Hatino giéhno Barcbine factionivefiflit.| 05.4 Hanno Bortilcaris filii Rbodanutranfa mitüt. 95.4 Hanno Romanisobulamfit.— 1o6.b Hanno toga magis d avmis carui. 95.4 Hannocapiur. 7 104..€ danto occiditur. 106.b.c Harmonia omnia conflare. 233.€ Barpdlus Pythonicam fcortum deperit. 285.d Harpdo Babylonie urbis colende cura 4 mandata. z6ib Barpalus Alexatigum fugiens Athenas peruenit. 283.€ Harpali mores. 285,4 Hafdrubal Hamilcaris gener Carthagt^ nenfium dux. 94.5 nafdrubal Hifpaniepreficitu.— 95b siecale pro T hefeiveditufeuouet.— 2d Atq; ibidé Hecalus Iupiter, cy Hecalee fium faerificium. Sx ropOouoy nten[is. 6; d otocTopu e onoy. 4c Hecatompedon regio. 304.4 Hecatompedon Atben. templum. 126.b Hecateus vempublica. iniquo dominatu occupauit. 191b sx[pj0puo1. 29.4 dedor Troexenioriurbem diripuit. 6.4 zieclor ab Achille inieremptus.| 374..d ecube pericula, 15.d Hedera quibus in locis nafci foleat. 261 b Kegeflratus quando Athenis regnauee rit. 35.5 p. xiclena no à T befeovapta opitiones.s.c xielena Alexandri fequitur.— 374.6 giclenevaptus Attica bello veferftt. 5.b siclena Troiani belli caufa. 341.5 iHelicon mons. 166,c yielicon C yzicenus apud Dionyfium iua niorem in precio babitus. 300.4 zielis Arcadie locus. 385.b kielius Cimonis filius. 202.d sicote quales bomines. 318.5 Helote à Spartiatis in eruitutem acte. 14.4 Helpinice Cimonis fororis monunentà 200.d Helpineca Polygtoto pictori obfequue (4. 200.4 xeluctios victos Cefar[uas ciuitatesrure fusincolere infit. 27144 Jeluetiorum oppida uiciq;à C e[are con creati. Ibid. yephefti Alexidri Magnimorte quàm fecit eonflernatus. 87.6 INDE X Hepbeftion moritur. 265 b Heptachalcumlocus Atbenis.— 169.d Heradeum gula. 57.C Hergcleam Demetriusin deditionem ace cepit. 332.€: neraclidarum nomen. 182.b Heraclide quando uixerint. 14.4 Heraclides Ponticus quádo obierit. 4..c Beraclides Syracufius quis qualis ue füe ri. 302b Hergclides clandeflinas cum Dionyfio agi fbatliones. 304..C Heraclidis interitus. 305.4 Her4diti Ephefiit Platofecutus. 381b.* Herapolis antea Borbyce dicla. 345.6 Hercitiiorum terra. 14.8.4 Hercules à Pylioadoptatus.€— 6.4 Hercules rudis ac minimelautus.— o1.d Hercd.ch fuo facerdote tefeeris ludit.7 b Hercules quádo T befeo primi ufus. 5-b Hercules Tbefeo femperinore,— 1d Hercules T befei affinis. 1d Hercules T befea é carcere liberat. 6.4.b Heredes Proferpine auxilio Cerberum rapuit. zw. Hercules Syriorü res páce format. v4 Hercules iniurias uleifcens uniuerfum ore bem peragrauit. 222.4 Heredes uirtute ummortalitatem afecue tus. 84.4 Hercules pellem leonisindutus.— 2.4 Hercules clauo e: pelleleonina abOme phale exutus. 34.9.4 Hercules apud Omphalen feruituté fer» uit. 1.d Herculea templa. 6.b Herculis famulacrum à Tarentoin Capis tolium translatum. 79.d Herculis facra. 4-4 Hercules Fabiorkfamilie autor.— 75€ Herculis columne. os. b.c Herdonea clades. 100b Herenyij Mariorum patroni femper exti terunt. 182.d Herennius atq; Perpettna apud Valene tiam fifi. 242. Herco potitus Aratus. 362.4 » Hereum Agefilaus cepit. 236.c Hermei Mithridatis facerdotis interitus. 207.C Hermandicaab Annibale capitur. 94..€ Hérmia Atarnei tyrannus Ariflotelem fouet. 385.4 Hermio T bebanork tutelave namé.8 4..c germionci in Acheos cócefJerit. 565.4 Hermippus Comicus Afpafiam lenocitio accufauit. 74.4 Hermocratis dictum. 222.d Hermocrates Rbodius Artoxerxis noa mine Grecos principes corriipit.356.€ Hernocratis Syracufani filia Dionpfij uxor fibimortemconfciut.— 299.€ Hermogenes Platonisdocfor.— 282.4 Evrmolai aduerfus Alexand. coniuratio» 586.b Herodes Wudee rex Antonio cotttra Átte guftum auxiliatur. 349.4 Herodes ab Antonio 4d Cefarem defte cit. 350.d Herodotus ifloricus Platonis feculoflo2 rut, 381b Herodoti fabula. PNA Hero Cálliflbenis mater Ariflotelis confo brina. 264..C Herfilia Romuli uxor. 9.bs.d Herfilis Hoflilio nupfit. 9 b.10.b Heruli Italiam inuafere- 388.d Hefa fluuius. 389.5 Hefiodi parentes. 374.4 Hefiodi demortuo Muze bonorem exe bibuerunt.^— 2tc Heflienfes Atbenarum colonia.— 72.5 Heflicus Perinthius Platonis difciplus. 382.4 Hefychias Palladis facerdos.— 218.d Hefychias Latinis quies. Ibid. Hetrurij Tarquinium reducere nituntur. 34€ e petrurie ciuitati defectio fedatur. 93.b Hetrufci Sardianorum coloni. 14 Hetrufci Romana infütult facra. 8.6.21.c Hiacynthus ab Apolline adamatus. 21.c Hiarbas rex captus. 241.d Hicetes pfidie dignas luit petas. 298-4 Hicpf Hiarbe in regno fuccefiit. 2.4.1.d Hierapoleos tbefaurus à GrafJos ad flateo ram numevatus. 213.4 Hieron Syracufanorumsrex. Roitiattorié focus. 89b 9 Hieron Nicie equalis. 216.d Hieron Tburiorum ciuitatem edificauit. z16.b ,* Hieron Archimedem à cogitationibus «d corporea traduxit. 9o.b Hieron quanto fludio»Avcbimedem ama uerit. 9o.b Hieronymus biftoricucDeretrij in Boe otia prefectus. 336.d Hieronymi tyranni mortem tumultus fca quutusefl.— 904(4oo.b Hierofolyma liberati à Carolo Magno Hildegardis Caroli M. uxor.—40".4 4 Hinerei Demetrij Pbalerei fratrisinte2 ritus. 318.d Vedla TIoub TE, 30.4 Hipparchus Colargeus primus Ofltraco damnatus, 218.4 Hipparinus ttobilis Syracu[anus Dionis parés,Dion»fij foceret collega. 2 97.d Hippie nuptie. 241.4 zr KoU, 31b Hippo Lucatti£ ciuitas. 324..€ Hippo tyrantus capitur, 143.C Hippobote ex Cbalaidenfib.exatii.72.b Hippocrates Syracufanorum dux focdea T4 ulolat. 90.d Hippocrates matbematicus mercaturam exercuit. 27. b Hippocrates à. Perfarumvege accitus. 130.€ Hippocrates Cous Medicus quado floa Yuerit.. 381.4 Hippolytam Amazonem Thefeus fibi iunxit. s.a Hippolytus T befeiex Antiopafilius. s 4 Hippolytus cafti Pittbei difciplina diclus. Hippolyti Sicyonij fabula.z1.d—(vb Hippomacbus Aliptes literarum doctor. 297.C Hippomedon Aeejlai filius bellicisopez ribus infignis. 145.d Hippomedon patrem Agefilaum pericliz tantem feruat. 147.5 Hipponicus ab Alcibiade pereuffus. 39.c Hircij C Panfe Cofdatus. 138.4.326.b Hircius(7 Pan[a Coss.interierüt. 34.3.d Eüfpaniain prouiticie formamvedatta. Hijpaniamlatrocitijspuresz—(104..c ult Marius. 182.d Hijpania in Francorum poteftatem quoe iodo uenerit. 389.c isioy. 7.C Hifforiaieritatem confequi laboriofum. Hiftoria fcribentes celebribusure.(71.4 bibus opusoabent. 315.4 Holothronus fluuius. 76.c ózM 4 tribus. 3b Ophpeip.., 374.5 Hotteriqui üicantur. 274.4 Homerigemu.— Ibid. Homeripatria.|, 374-4.C Homerus quo tempore floruerit,— 14a Homericum carmen quale. 14.C Honvorus architetus fapientifs. 300.5 Honeriopera. 374€ Homerus tion femper probabilia fequue AS. 375b s Bomerit quatiti Alexander ftcerit. 259.5 L IDND-OBOX. Horteriobitus e» epitaphita.: 374.5. Hornicidi omne Romulo paricidiit.1.b Honminesomnes[ub deiimperio.| 359.c Honoris templum. 93.4 Honorum cupiditas inuidiam parit. x32. c Honoris fludiumuitandum.'— 167.b Horatius Conful. 3s.b Horz'ij Coditismemorabile facinus 36.4 Horatius Youis templum con[ecrat.as.c.d Horologium Dionyfij. 3ot.d Hortenfij eloquentia. 378.d Hortenfius quibus argumten&is Mrtiam á Caton petierit. 290.b Hortenfius Muvenamaccufat.— 325.2 Hortenfius ad fratris momentum iugula ius. 310.4 Horti Luculliani. 25.5 Hofliam Marius per proditiotten occae patuit... 189.c Hoftienfi in littore Cefar flationes[lrus Xil. 277.4 Hoffilius Romanorum dux cadit.— 10.b Hurandimodusapud Lacedem.— ioc Huwnanitatis certfoima arguméta.37 9.d Humane fragilitatis in profberis rebus obliuio qi. d 107 b Hunni quie ubi gentium füerint.3 9o.b Hunsldus Aquitaniam ad defcdlionem compulit. 388.4 Huntldus à Carolo Magno uictus. 1bid. Bybree ad Antonium libere diclis.3 4.3 b Hyble oppidi Lamacbo fefe dedit.219.4 Hydafpis fluuius. i65.b Hydrophore puelle fanulacrum.. 60.c Hygie fignum. 71.4 Hynieneus uox nuptialis. 9.c Hopareta Alcibiadis uxor, eiusq; vepue dium. 39.d Hyperbolus ex impudentia potens faz Qus. 218.4: H»yperbolus Perithordes. 40.C Hoperboli exilium. 4.0.C Eoperidesé curia fibi gloriam quefi idt. 280.c Eoperides non utrum acerbus, fed utrum ab reacerbus fit,iudicari uoluit, 281.5 Hyperides capitis metu ex. Athenis ce( fit. 284.5 Hyperidis Oratoris interitus,— 285.4 V7T0SCTNC, s1.d H»potades Platonisdifcipulis.— 382.c Hopficratia Mitbridatispellex.| 24.5.d Hyrcaniam Alexander fubegit,— 262.c Hoyrcanum mare cur dulcius. Ibid. Hyrodes grecarü literaris peritus. 21.d Horodesá filio faffocatus. a31.d Acchusideft Liber pater.— 284, 4 Ire comes bene gefta rerum. u8.b lali figura Protogete picla.,— 332.c, lamp[a Nomadumrex. 199.5 lanaffa Neoptolemi cóiunx Cleodis filia. 175.6. Ianus quare bifrons fingatur. 25.4 laniculi montem occupat Marius. 189 4 lani templum. 25.4 lani templum quando laufum..— 1bid.. "Ianuarius. 24..c.d lanuarius nuncin Nouembrem, nunc iit, lunitab Athenienfibus Demetrij caue famutatus. 335.5 lépygiam Bottiei tenuerunt. 34 lafon Trallienfis fabularum autor. 231.4 Lafoni duci foli concefJumtriremi maiori, t4ugare adlatrociniaarcenda.| 3.c Iberorum gens. 88.5 Iberorum ros, duci fefe deuouere. 196.4 Iberi maxima pars poft Sertorij cedenz. Pompeio Metellod; fe dedidit. 198.d. Icetes à Cartbaginenfibus deficit. 14.2.4 Iclinus Parthenona edificare capit. Ideidactyli. 24.4(79.d IdasHelenevaptor,—- s.c Idus Romanorum. n ABO Iere populi, 144-d Ignatius Wnperatovem e7 exercitiau defe Yit. 144.4 Ignauia etiam fortunata uituperabilis, 136.C Ignis mobilitas ez uirtus. 64.4.0 Ignis ex Soleincendendiratio.— 2.d Ignis à Romulo confecratus. u.b Ignis perpetuus à Numa in[litutus. 64..à Igiis perpetuus etià apud Grecos. 22.d Ilea Atbenienfium tribunal. 282.b Ilia,que eadem Rbea c2: Syluia. 7.4 licdem Homeri Alexatider Magnus fub puluino babere folitus. 255.d Ilicius locus, 24b lliturgitan in Romanorum ditionem rez dacum. 104..d Ilium Tbargalionecaptam.^^ 64a lllyrij ubi."5.5 Ylyrios fi biiungere tentat Perfeus, 133. à Illyrij à Parmenione proflgati.— zgg.a Inaginatio fimilem fenfibus apparentia inducit. 54. Inaginatio cere finuilis, jb Ymera fluuius. 142.4 Intperio ad bene uiuendium mittime opus; 238.c; Imperator capiti fanilis,&6 Imperae Vupévatores quibus potiffimum nominis bus militibus effe pofiint admirationi. Imperatorium nomenapud Roe.(183.4 manos inoleuit. 4.00.4 Vurperatores Romanorum bini quando coeperint.* 4.00.4 ndi fepulcbrum. 266.d yadibilis uictus à Scipione fupplex pace petit. 105.d Infantes quo pacto uenufliin partuvedz vdantur. 17.d Ingenia preclara uitia iuxtà ac uirtutes^ x producere folent. 328.b Tniurias prouocare ex imbecillitate naz "tum eft. 304. b Infecabile Ciceronianum. 3269 Wfubres Ge[Jatis a[Jociati. 88.d fie beate: 195.d Infla'Tiberina.— 44.€ Infula Sicilie arx. 159.5 Interregnum. itd Inuidia iulitie contes. 293.b Inuidiam in Reipub. adminiftratione fora midare tion decet. 231b Io infula. 374-4 Iobe regis genealogia. 156.4 tolai in fepulcbro amatores fidem dabant lollas Antipatri filius Alexanz—(84..c dri pincerna. 268.4 tolle cineves difsipati. Ibidem. Tonumluxus. 44.c Tori defectio. ibidem. Toppa T befei uxor. s.b oxides Carie coloni,eoruq; religio. 2.4, Ioxius Menalippi filius.^d Iphigenie in Aulide macatio.— v79.b Iphitus ab Hercule interfectus. 1.d Iopbon Pififlvatityranmifilius.— 130.d Tracundi quare flrenui iudicentur.— s 1.b Irenes qui. 17.C Ifeus Demoflbenis preceptor.— 323.b Tfauricus pontificatumambit.— 269.4 Yide Laced.egregium facinus.— 238.d fidis templum Pelufij. 35.4 1fmenia optimus tibicen. 68.c 1fimenias T bebanus Perfarü vegem adoz Yat. 357.4 Yfmenus fluuius. 282.4 1focrates quanto precio docuerit... 315.c 1focratis fcbola male à Catone audit. 120. Yfomantus fluuius. 166.c 1fforium Sparte locus. 244 Jflbus Corintbiacus. 506.d Yibmum Corintbiacum Cefar confodez re aggre[Jus, 177.4 ION D'E-X. Vibmia Neptuno celebratur. 46 Ylbmiorumludi. 142.5 Iflvi fontes. 95.c Italie gentes contra Romanos infurgit. 187.d. Italiam qui Sarbarorum populi inuafca rint. 388.d 1tális nefas fignum deferere. 935.C Itbne ciuitas. 229.d Itbontantalocus munitifimus.— 366.4 Ithome Thebanorum colonia.— 85b loy fox con[lernationis uox. 4-.d Iuba vex bumanifsimus. 352.C Tubavex tumentis fuperbie bomo.295-4 Iuba Yube filius defünctus. 277.b Tucundum quid Homero. 279.b Iudeis cum fue nibil comune.— 4 320.5 Iudea balfamum producit. 345.b Iudicis officium. 376.d ludices ex equeftri ordine lecti tercenti. Iugurthinum bellum. 167.4—(159.4 Tugurtbaá Sylla captus. 167.b VWgurtha aureus à Boccho in capitolio pofitus. 187.d Tulia Marij uxor. 183.4 Yulia Cefaris filia Pompei uxor. 24.8.b €? fequentibus. Iulle mirusin Pompeium amor. 24.9.b tulle Antonij matrisin fratrem pietas. Iulida Ceusinfule pars.314.d|(343.a Iulius menfis. 24.d 1ulius Vindex Gallie pretor in Neroné infigit. 367.b 1ulij Calidij poéte profcriptio. 379.c Tunia familia ab Attico literis celebrata. 380.4 Yunia BrutifororCafüijuxor.— 306.d unius Titus ob flupriià Caligula in care cerem coniectus. 368.b Iuno Citberonia. 13.4 Tunonis Lacinie templum. 101.b Tunonia Carthago. 159.d Iupiter Hammonius à Cümone con[ultus nibil refpondet. 203.C Iupiter Hecalus. 2.d Iouis Capitolini templit.s5.c.eo fequen. Iouis Feretrij templum collapfum.380.b Touis Seruatoris ftftum. 318.c Iouis ffatoris templum. 321.d Touis Olympij templum. 218.d loui pugnáci Epirotarum reges facrifica bant. 176.b Yufiuyandum Romanorum. 24b Tufiuvandum quod per Ymperatores Ro. fieri folebat. 169.d Jufiuratidum magni quod fuerit, 305:c s Yuflitie opusrepis proprium.— 5574 Yuflitia mendicitatis parens."1d Yuuenes quàm fenes cur facilius cedant. Ixionisfabula. 14.4..d(87.b * KL Atbenienfiuum.— 31.c Kalende Romanorum cum Gre cis nibil conueniunt. 8.d Ky7r0L, 98.c Kvaxiey fluuius. 15.4 Kve ne. 31.C L Abeo relicto Cefare ad Pompeiut deficit. agtd Labienus Partbork dux Afiam, Syriam, Lydiam«7 Yoniam occupauit. 34.4..c Labienusa C efare ad Pompeium defi cit. 273.d Labienus occifus. 345.4 Labor mollitiei contrarius, 332.d Labyrintbus Creticus. 2.d Lac quomodo in uberibus peteretur, vea folueturg;. 134. , Aaxxóz Aov[ot. 120.4 Laced«emoniorü anii magttitudo. Laconica frugalitas.150.c(124.5 Lacedemoniorum a[pera uiuendi difci plns. 43.9.^ Laconica oratio qualis. 18.4 Lacedemoniorum Refpub. à Lycurgo inflituta. 15.4. 16.b.c Lacedemonij fcriptislegibus non funtufts Lacedemonij aurum legibusexe.(16.b pulerunt. 165.d Lacedemonij fartaimpunita babét. v7.c Lacedemoniorum agri commune dia ufi. 1s.b Lacedaemoniorum conuiuia. 16.5 Lacedemoniorum nuptie. 16.d Lacedemoniorum uxores a'aicis commu nes. 17.d Lacedeemoniorum uirging nudo femore incedebant."T 265 Lacedem.cum Bacotijsfoedus.— 4o.d Lacedemoniorum tondendimos,| 43.c Laconica difciplina militaris.| 9 238.4 Lacedemoniorumenfesbreues,— 18.4 Lacedemoniorum facrabellica.— 18.c Laccedemoniorumregesduo.— 1s.4.b Lacedemoniorum fenatusprimus.. v$.a Lacedemoniorum cum ztbenienfibus annue inducie. 27 b.c. 217. b Lacedemonij inter Atbenices c7 Megaa venfes avbitri. 28.c Laccdemonij ab Academ fibitempes rarunt. s.d ; Pd Laced«emonij Tanagricum agyuminuao dunt. 69.d Laccdemonij à Pelopidauti.— 84.4 85.b Lacedenoniorum ciuitas fuperbia conci dit. 145.b Lacedemonius Cimonisfilius.— 202.d Lachares tyrannus Atbenienfium factas. 335.4 Lacbarcs ab Antonio latrocinij damtas ,(u$. 350.4 Lachites fefe infenatuinterficit.| 216.b Lacritusrbetor. 318.d(288.4 Lelius unam tantum cognouit uxorem. Lelius Caius cur fapiens uocitatus. 1$6.c Lenauirtutis argumentum.— 234b Lena cgiaueftis. 2o 2b Lagobritarum urbs. 196.d Lais Corinthia. 48.4 Lais meretrix payuula adbuc captiua dua citu. 219.b Lanacbus Atbenienfium dux audacue lus. 42.4.43. Lamacbusin Siciliam dux. 218.5 Lamachus fingulari certamine cecidit. 219.d Lamia mulier tibiarü cantu nobilis.331.4 Lanmie meretricifturpitudo. 333.€ Lamiacenfium pugna. 330.d Lampo uates. 69.b Lamprias Plutarcbi auus. 344.4 Lampfacus T bemiflocli à Xerxedonaz U tus. 6o.b Lanmpfacena clades. 162.C Lamyrus quare diclus Ptolemaeus. 4.9.d Lancea quos antiquitas donare coti[ieue rit. 12.d L«nificium mulierum Romanarum o2 pus 9.c30.c Lapbiflus T imolconi diem dicit. 14.4.4 Lapitbes contra Centauros T hefei(ocius Lar. a.b(füit.s.b.c Largitiotiss quando Rom« coeperint. so.4.b Largitio onis facile boneffatis uelamen inueire poteft. 289.4 Lariffa fe*c befJalis dcdidit. 85.d LariJa ab Age]ilao capitur. 235.4 Larymnam Sylla deleuit. 172. Lafcbenia Mantinea Platonis difcipula. 382.c Latini Grecis ufi nominib. 22.b.89.4.b LatinefRrie. 68.b(159.c Latinum in exercitu flagellis cedinefas. Latinorum pr: zorum cum Romulo aie ciltd, 11,c INDEX Latinum bellum. 66.b Latini Romanorum auxilium fruftra ime plorant. s2,b Lauinium oppidum.$2.C Laureolici agri argentifodine.— 2:y.d Laurentia celebritas. 7. b Laurentia Romuli nutrix. Ibid. Lauygttia fecunda cur à Romais colaz tur. lbidem. Lauronem Sertorius cepit. 242.d Lebadiad Lyfandrodirepta.— 166.4 Lecus fluuius... 304..c(330.4 Legati Atbenienfiut qui facri babiti fint. Legati Romanorum ad. Annibalem pro Saguntinis. 94..d Legatio Romanorum nec manus nec pez des nec caput babet, 127.4 Legio Romana. 8.d.10.d Legumina antiquitus Atbenisin commus ni gaudio coquebantur. 4d Aeágyot, 12.4 Aloe lbid. Leleges populi. 146b Lemannus lacus, 95.c Lemannorum fines. 390.4 Lemnus infula.e 206.c Lentesapud Romanosfüneflte.— 228.5 Lentuli Confulatus. igo.b Lentulus ad liberandos Bargyliatas mif fus- 16,b Lentulus Surra ob mollitiem€ Senatu eiectus" 321. d Lentulus Suvvaiudicium corrupit. 322.a Lentulus Surra incarcere flrangulatus. 322.d Lentulus Bartiatus ladiatorum familiam Capue nutrit. 225.4 Lentulus Spintber occifus. 278.c Lcocbares Alexandri uenationem effine Xi, 262.4 Leo Byzattius à ciuibus quam cum ciui bus interfici maluit. ainb Leo ab afello caleatus. 267.b Lconcs à Pompeio quingéti ceft. 24.9.4 Leonis caput oppidum. 6o.b Leonina pellis quo non pertingit,uulpiz tia afJuenda. 162.4 Leonati interitus. 284b Leonid genealogia. 1455 Leonidz vegis diclum. 18.d Leonidas pro uniucrfa Gracia fe deuoz uet. 8.4 Leonidas duos ex peregrinafilios contra legem fufiulit. 14.6.d Leontidas tyranusinterfeclus, 83.b Leontis tribus Athenien, 119.d c Leontinorum uybert oppugnat Hippoa erates Syracufanus. 904 Leopboron uia.— 6o.b(284..d. Leofibenis orationes cuprefJo fimiles. Leoflbenis mors. 284.4 Leotycbida Agidis filius tanquam non legitimus infimulatur. 45.d Lepida Catonis minoris uxor.— 288.4 Lepidus ab Augufto exautoratus. 34.8.5. Lepidus ex moerore interijt. 257.d Lepidus Paulus à fratre Marco ad necem traditus. 308.d Leporis carnes egrotis ob facilitatem cons ferunt. 130.€ Leptim Annibal tenet. 101. Keptinis uxor à Dionyfto itt compediz bus contenta. 299.4 Leptius fe Timoleonidedit.— 142.4 Lejbiorum defcctio. 45d Lefcbelocus. 17 5.19.4 Lettamya uicta. 63.d Leucanidis palus modo dulcis, v10do fals fus... 225.d Leucas commutis Corinthiorum ac Cera cyreorum colotiia. so. b Leucotbee facra. 61d Leuctrum oppidum. 84..d Leuctridum monumenta. 85.4 Leuctricapugna. 227.C Leucus fluuius ceforunt fanguine cou pletus. 155.d Leuctrum Arcadi locus,$4.d Lexomniumvex. 337.d d-eges nature abrogarinonpo[Je. 23. Legum armorüq; tempus idem. 273. Leges aranearum telisfimiles.— 27. Liber pater c7: bello uti,e7 ex bello paa cem conficere optime nouerat. 328.d Liber pater Athenis in Eleufinam certo fiflo mittebatur. 284.d Liberi patris templum. 9d Liberi patris nomina. lbid. Liberalia facra apud Plateenfes.— 125. Libertis obeundi fuffragij munus quan do coticeffuam. 34. b.c Libertorum ad manumijJoves falutatio. Libertatis templum.324..d(78.4 Libi&itta Dea. 23.C Libius Poflbumius Latinorum dux. 12.d Libyciá Fabio Max.uicli. 75.d Libye atq; Afue terminus. 3so.b LibyJa Bithynie uicus, 102.C Licinia V eflalis inceflus vea abfoluitur. 223. Licinius Macer peculatusveus.— 320.c Licinius Stolon feditionesexcitat.| 67.c Liclores, Licores. t2.4 Lidiadis Megalopolitani obitus... 4.9.5 Lig.rius à Cefareabolutus.— 307b Ligurum fitus. 133.5 Ligurum in Romanosodium.|— 96.4 Limneus pro Alexadro occubuit. 265.4 Lindia Palladis templum. 93.C Liparcorum triremes Romanorum legaz tos pro piratis capiunt. 61b Liris fluminis oftium. 243.4 Litores, 12.4 Litus quid. ub* Liulus Patauinus. 275.C Liuonicum bellum. 390.C Locridemdepopulatur Avatus.—.360.d Aóyyn,: of:b Longobardorum origo. 388.d Lucaniauaflatur à Romanis,— 178.5 Luceio Celtiberorum duci Scipio fponz famvefütuit,eiusq; vei talio..— 104.4 Luceres tribus Romana. 10.d Lucij erga Antonium fides. sso. Lucilius quantis fe pro Bruto obiecerit « periculis. 314.d Lucij Albini ferusta veligio. 64..b Lucilij Lentuli obitus. 353.d Lucius Martius bofles uictoria exultanz tescontriuit. 103.d Luc.Oflius Rome primus paricida. 11.b Lucis Quintus publica quietem turbare Lucius Sext.primus ex.(conatus.205.a popularibus Conful. 68.b Lucius Torquatus Marij filius Ciceronis atq; Attici condifcipulus. 37 8.b Lucretie fluprum.$5.c Lucretius Conful creatur. 35.€ Lucretij Ofclle interitus. 173.d Luculli genealogia. 205.d Lucullus quantum in utraq; inguaualuez rit dicendo. 203.d Lucul.Sylle cometaria dedicauit.2o4..c Luculli conuiuia. 213.€ Lucullus focneratorum in Afia tyrannie dem domuit. 2td Luculli de Mithridate«2 Tigrane uictoz Lucullimors.. 214.4(rie. 64..d Lucullia fcfla. 209.4 Lücumon Gallorum exercitum in Yz liam duxit. 65.b Luctatius Catulus Cenfor. 226.b Luclus fpatium quantum Romatis.5 4..b Ludi puerorum Romanorum quales fuez Lugduni Gallie urbs.98.d.(rint.287.b Lugendi modus. 25. b Lunaris luminisumbreq, caufam quis primus inuenerit. 169.d 1N DE X. Lupercaliorum feftum. 1t4.b Lupinomen eyanimali c? meretrici com Lupus Marti facer.1bidem.|(mune.7.b Lufitani Sertorio imperitofférit. 196.4 Lifftra caftrenfia fub dioficbant.| 5v1.d Luxus in Repub diminutus. 129.4 Lycomedes Scyrorumvex. 6.b Lycon comoedus decem talenta ab lea xandro accepit. 259.d Lycopbones. 180.c Lycorta Megalopolitatoriz imperator Pilopormenis cafum ulcifcitur.| 14:4 Lycurgi duo. 14.4 Lycurgus quo tempore floruent.: Ybid. Lycurgi dictio. 18.4 Lycurgus Rempub. Spartanorumlegiz bus format. 149d. 15.4 Lycurgus aurum argentum, Lacedeez mone exterminauit. 11d Lycurgus peregrinos eliminandos cene Lycurgus Laced«emon.alen(fuit.v4.6.c de come autor. 161.4 Locurgifpontaneumexilium.^ 14.c Lycurgileges antiquate:— 20.4.113.a Lycurgiobitus. 20.4 Lycurgi ofa colo tacta? 20.C Lycurgide dies. Ibidem. Lycus fluuius. 207.4 iLyddamius Cimeriorumdux.|. 183.d L»di ab Aeolis bello prefii. 374b Lyttceus Helene raptor. 5.C Lyfandri pater. 161.4 Lyfandrimores, 164..b Lyfandri dictum. 162.4 Lyfandri paupertas. 161b Lyfandri afluta fumulatio. 162.5 Lyfander aurum contra patrios mores Spartam inuexit. 163.d L»fandri potentiam. quomodo Agefilaz us foluerit. 165. b Lyfander Alcibiadinecem fruit.|. 4.8.2 Lofandri interitus eiusq; monumentum. Lyfandro Grecorum primo fa?(166.b cra conflituta. 164.4 L»fiades Acheorum imperator factus. Lyfimachi fuppofititie ad G63.a Pyrrbum litere. 176.C Lofinacbus ab Alexandro coactus cum "leonibus pugnauit. 333.€ Lyfimacbiin Demetrium inbumanitas. L»fippiflatuarij opera. 262.4.(64.0.4 M Acaria Herculis filia faerificium factum. 84..d Macedonibus Iunio menfe exercitum due cere religio. 257.4 Macedonum baybas Alexander vadere iufit. 1c Macedonibus quantum à Romanis trie butum impofitum. 308.c Macedonum fepulcbrum. 307.4 Macberiones. 239.4 Macberopius Demoflbenis parés. 315.5 Nsacbares Mithridatis filius Lucullo coa Yon.am auream donat. 209.b Meeon Lydorumvex Homeri alumnus. Magi[lerium equitum cum Die.(374.4 tura equatum. 77.0.97.c Magifiratum petentium mos. sb » Magiflratuá populo entotus,alium maa giflvatum petere nion licet. 158.d Magiflratus Atbenienfium. 30.4 Magnanimitatis uere exemplum. 14.8.2 Magnefij à Philippouexati.— 6d Mago Annibalis frater aureos anulos in curie ueflibuloeffundit.— 98.4 Magonis fuga. 104€ Magorum apud Perfas difciplina. 382.5 Maguntiacus pons à Carolo Magno cona ftractus. 400.d Mabarbali de Annibalediclum.^ 89.b Maius Mercurio facer. 24..d Malli indorum populus pugtacifimus. Mallij rogatio ut Pompeius Lue.(265.d culo fuccedat. 24.4. Manerciorum nomen unde. ib Mmercus pro fe dicturus concionis flrea pitum fere non potuit. 143.C, Manterci ci Timoleone focietas. 14.0.5 Manertini Grecos uexant, corumq, nos men. 179.d Manertiti ius dicendi à Pompeio pea tunt. 156.c Mancbus Arabie vex Antonio aduerfus Auguftum auxiliatur. 34.9. Mancipia apud Lacedemoniqs ad ebriea tatem adigebantur. 19.d Mandonius Hifpanie regum affectat. 105.4: Mandonius uictus pacem petit.«— 205.5 Mandroclidas Agefilaiinvebus innouana disfocius.^ 4.d Mandrodiddsvews.^,—^ 146.d Manilius in Hetruria exercitum ducens Catilinavit expectat tutum. 321. Manipuli unde appellati. 8.4 Manliórum nomen.; 162b Manlij Torquati in fili feueritas, 77.b Mancini foedus wniquum. 156.4 Manlius Antiochum profligauit.. i3.b Manlius Pretor à Boijs tia clade af fitus. 95.d y z (n Manlius Tiberio Flanirio refiflit: v14..4 Manlium Cra[Jus aduerfantem in faciern pereifit. 232. Manliusvepetundarumveus.— 286.b Manlius Capitolium feruat. 6;.b Manlius Capitolinus de Capitolio preciz pitatur. 67.4 Mantineanomen mutauit. 265.€ Mantineum bellum. 82.4 Maratbonium taurum T befeus Delpbis co Apolliti immolat. 2.d Maratbonis populittomenunde.— s.d Maratbonia pugna.—$5.d. c7 fequent. Marcelli tomen. 182b Marcelli fludia. 88.4 Marcellianimimoderatio.— 91.d.92.4 Marcellus enfis à Romanis nuncupatus. 89.b.79.a.b Marcellus quanto bonore à Syracu[anis acceptus. 92.4 Marcellus per interreges Cos.creatur. 89.c.d. i4. b(89.d Marcellus tertio Cos.in. Siciliam trait. Marcellide Annibaleuictorie.— 89.d Marcelli fingulare cum Gallo certamen. .88.d.89.4.93.c Marcellus opima fpolia Feretrio Youi uo uet ac dedicat." 88.d.89.4 Marcellus deosin triumpbo duxit... 91.d Marcelliinteritus. 93.b.100.c Marcelli theatrum. 93.€ Marcellus Catonis in Queflura collega. 289b j Marcus Antoniusab Antonio obtrunz catus, 190.4 Meifiipbilofopbi Samiorum Ymperatoz ris uictoria. 55.C.72.d 73.4 Melitus Socratis aceufator ultimo fupplia cio afficitur. 381.d Menmbrorum denudatio fine dedecore fiez rinon poteft. 129.d Memmius M. Lucullum accufat.— 212.d Menori£ parum ualent qui ingettio cele riores funt. 287.4 Mendlippus nafcitur. 2d menarder Atbenienfuam dux.— 47. Meneclidos rhetor. 85.c Menecrates medicus Youis tomen affcs élauit... 236. Menclai fortuna inflabilis. 338.c Menenij Agrippe fabula. 4.8.d.4.9.4 Menippiuxor Periclis nomine male aua Menonismors. 257.c(dit.71.a Menocceus oraculi iufJunecatus.| 84..d Menfes SabincRomanoritaccipit. 10.d Menfesà Numaordinati..—.—— a4c INDIE.X Meh[es fex Acarnanes babuere.| 34..d Menfesquatuor babent Arcades.— bid, Menfes Atbenienfium. 31.c Mercatura ad quid maxime ualeat. 27.b Mercedinus dics.£c Mercedonius intercalaris meofts. 277.b Mercurij domus. 4.d Merionis bafla erca. ob Mefabates Artoxerxis eunuchus quo fup plicij genere affectus. 356.4 MejJana ab Epaminoda edificata. 258.c MejJana Atbenienfibus ablata... 43.b MefJeniorum tumultus aduerfum reges fuos. 1s. b MejJenia à Lacedemonijs Pelopidas ad ft contraxit. 85.b MejJengn Nabisoccupat. 12.4 MefJenijslibertasveflituitur. 108.€ Mefinenfe bellum. 14.9.d Metagenis Oxypetij opera. 70.d Mezaydmvioy menfis. 64.4 Metaurusfluuius A(drubalis clade clarus. 10nd b Metellus Celer. 8.c.49.d Metellus Piusiam fenex à communibus mulieribus fe eontinuit. 130.d Metellus Numidicus unde nomen accez perit. 182b Metelli gloriam Mariusintercepit. 183.c Metellus Trib.pl.pro concione Minutij factumlaudat. 77-b Mctellirepulfa.$5.4 Metelliexilium. 187.5 Metellus Syracufis captis fuper magmfi centiam uybis illacbyymat. 91.4 Metellus uoluptatibusdeditus.— 242.c Metellus quantum de Sertorio fuperato gloriatus. 198.4 Metellus fülmen Reipub. 289.d Metellus Neposlenitate eg inconflantia Tribunatumotus. 323.6 Meoixia Atbenienfium facrificia. 4-.b Meton aftrologus. 42d Metrobius Aveuodloc gratiaapud Sylla ualet. 174. b Metrodori Sceptij eruditio 7 in dicendo uis. 208.d Metrodori Sceptij interitus. 209.4 Metus tyrannidibus perniciofa ves.357 Nude interitus. 117.d Mltiadis de Maratbone uictoria.—$5.d Miltiades apud Marathonem princeps. 131.0.119.d Miltiadis tropheum T beniflocli fomnia adimebat. 1.d Multiadis uincula. 125.d Milefij Ariflidis libri deluxuriaez: delie cijs compofíti. 231.6 Militaris difciplina quid ab Athletiga differat. 1o.b Mulitem flipendiaritt quare oporteat effe diuitiarum fludiofum. 366.d Militum officium. 49.b Milites quales Cato optauerit..— 4. 9.b Muliarij magnitudo. 159.b Miliarium aureum. 370.b Milo Clodium in ius trabit. 324..d Milo Clodium confodit. 325.4 Milta"T befJalus philofopbus ex coniura tis contra Dionyfium. 300.c Milta meretrix. 72.d Nuallone mulieres. 154.d Mita. 29.€ Mindarus Spartiata Atbenienfesinfectas tur. 44.d Mindarus cecidit. 45.b Minerue delubri apud Plateen[es.123.c Minoam oppidu Dion cum cepijJet, Cia talo praefecto reddidit. 3o. b Minoes duo. d Minos Louis difcipulus. Ibid.a Minoslegislator. bid. Minos legum fuarum Youemautorem ve facbat. anc Minois foedus cum Atbenienfibus.| 2. Minosin theatris conuicijs uexatus.. 3.4 Mitiosin Siciliswitafunclus.^ 1bid.c Minotaurusbiformemonflrum.— 2.4 Minturnum oppidum. 88.d Minutius magifler equitum. 76.4 Mikutius magifter equitum contra Dicta toris mandatum fclieiter cum Anttibale pugnat. 97.c Minutius Fabij in Dictatura collega. 77.5.97.c Minutius cum Fabio exercitum diuidit. 77.6.97. Minutio foricis auditus Dictaturádepow tendi caufam prebuit. 88.c Minutius à Fabio fcruatus..— 77.d.81.a Minutius poft periclum fapit.— 77.4 Mithridatis uxores,(ororesq;,earkq; obi tus. 208.d Mitlyidaticum bellum. 188.4 Mithridates ad Agefilaum defcifcit.x6s.c Mithridates Romanos naualibus terrea flribusq; copijs fatigauit. 103.4 Mithridates aduerfus Lucullum.| 118.2 Mithridatis cumSylla foedus.| v71.c.eg* fequent. Mithridatis fige.^ 190.b.e fequent. Mithridatem[ibi morté cofciuifJe. 24.7.a Mitbri4 Mithria facra. 245.d Mitrobarzanes à Tigráne contra Lucul lum mittitur. 209.C wneficlis architectiopus. 714 Mnefiptolema"T bemiftoclis filia facere dos. 60.c Mneflbeus Athenien]il rex creatur. 6.b Mneftbeus popularibusinfenfus..— 5.d Mneflbei filij regnum quo priuati erant recipiunt. 6.b Moenia ciuitates utrü felices faciat. 163.c Moleftia à triflitiaproficifcitur.— sb Mollitiem ex maligmtate nature non ex delicijs nafci. 357.€ Molofiis quis primus poft diluuium ima perauerit. 1759€ Momius legatus contra preceptit cum bo fle confligit. 225.c. vide fupra L. Mos Mon4s. 23b(nius. Monete templian. 67.4 Monime Mitbrid.uxoris obitus. 207.d Monopbtbalmi duces bellacifiümi.19 4.. d Morofitatis comes folitudo. 54d Mortalis quomodo in deorum numer reftrri poft. 266.4 Mortis fuga damnanda non efL,cum eft uita uirtutis fludiofa. 8b Mors in filicitate beatifeima. 87.c Muléla antiquorum Romatorum pecue dibusficbat. Ibidem. Mulétzm vemittere nefas. 318.5 Mulieres quatenus ex Dijs concipiant. 21. b Mudieres fub Platone pbilofopbie opes vam nauavunt. 3$€ Mulieres[abita letitia expirarunt. 97 4 Mulieres in fanere laudari quando coepez vint... 6.d Mulieres Ro.circalanificium tantum oc2 cupate. 9.c Mulierum Romanarum bonores ac prie uilegia. 10.C Mulieres Lacedemonioru bere appelz labantur. 19.C Multitudinis moderandevatio.| 27 9.c Multitudini nónibil concedendà.Ybidem. Munat.Plancus Lugduni codidit. 98.d Munatij cum Catone funwlas.—:2.b Mundi medium ignis. a; b Mundus;fo[Jze nomen. 8.c Munerum eficacia. 8;.d myunicbij fabula. 6.4 mMunychia Athenarumarx. 284..d Murena Tyrannionem Gramntaticum manunifit. 208.b Murena Catonem licet aduerfarium à pe *i- N D:E':X. riculo liberauit. 290.d Murena ambitus reus. 289.d Muralis corona cuidonabatur.— 104.4 Mufarum cónfuetudo quid fructus affea Yát. 4.8.b Mufice licefitiacobibita. 14.6. Mufica certamina à Pericle iflituta.7 1.4 Mutij Sceuole fortitudo.€6.b Mutius Scuola Yurifcon[ultus Graccho legis«gravi autor füit. 1$6.c Mutius Yureconfultus phtbiriaft interijt. Myéilsnfis pugnacodé die quo.(v7 4..b comi[Ja,Plateis renunciata.— 136.4 Mygdotticavegio. 211.d Nityleneum theatrum. 24.7.b Mitylenem ciuitatem Porpeius liberat. Ibidem. Myrtba Ariftidis neptis. v5.4 Myrtus pacis fymbolum. 91d Myusoppidum T bemiflocli 4 X-erxe donatum. 6o.b N Abathei HN populi. 339.5 n Nabis Acheorum Grecorum; avmis implicitus. uz.b Nabis Lacedemonioruim tyrannus Mefz fenem occupat. 12.4 Nabis tyrannusvegnoeijcitur.— 118.c INabis Aetolori fraude occiditur. 12. Napbtbe ignea inundatio quis. 261.4 Narbo Gallicaurbs. 388.4 Narnia colotiia. u4..b Natalis Rome. 8.d Nature principia in quibus philofopbi pofuerint. 345.4 Naufithei facellum. 3b Naxus ab Atbenienfib.obfidione prefJa. Nealce pictorisdiclum. 360.b—(s9.c Neapolitani. 98.c Neapolitanis Maycell.auxiliu fert. 89.c Neapolis Agrigentinorum. 218.d Nearchus Alexandridux exercitum in India amifit. 216. b Nearcho Pytbagoreo Cato fariliariter ufuseft. 125.d Nebule Ariftopbanis. 381.d Ncleus Codri filius in Yoniam coloniam . duxit. 374.4 Nemee pictura. 41.c.d Nenmcorum certamina.— 111.d,6.a.c Neocborus Lyfandriinterfe&tor.. 166.c Neon Corintbius Syracu[atie arcis preez fictus. 14.5 Neoptolemus in Epiro regnauit. 157.c Neeptolemus à Pyrrbo iti conuiuio occi f. 176.5 s Nepbalia feftum. 7b Neptunus equeftris. o.b Neptunusà Troexetijscolitu.— x.d Neptuto certamé àT befeo inflitutit. 4..c Neptuni templum Calabriee. 318.d Neptuni cuim Pallade de agro Athenien fium difceptatio. 58.c Nero Corintbi concionem ad populum babuit, 116.c Nero titatrem tecauit. inb Neronianorum cedes. 369.4 Neruij fyluasincolunt. 271. N eftor inflruendis aciebus tion fatis idoa fies. 84.c Nifibis urbs. 2u.d Nicaor Ariflotelis gener. 586.b Nicatior Seleucus Afiam babet. 127.4 Nixy. 217.5 Nicerati Heracleotis de Ly[and. poema. 164.5 Nicharchus Plutarchi proauus.— 350.5 Nicias dijs amicifiimus. 217. b Nicias Lune defcludeterritus,— 221.€ Nicie in Farm amor. zi. b Nicias minime cal lidus. 232.4 Nicie fimulatus faror. 91. Nicie tarditas inbellogerendo.— 43.c Nicias pacis amantiftiiius. 232. b Nicias preclarus dux. 4.0.b Nicie mors. 223.d Nicocles philofophie deditus,^ 378.4 Nicocles Sicyonius tyranusciectus vto e. Nicocles cuniculis ex urbe euafit. 35 9.d Nicodemus MefJenius uictoribus parcre utilius vatus. 316.d Nicogetes ditiffimus Aeolidum.—$9.c Nicomacbus medicus»viftotelis pater. Nicomachus Ariflot-filius.386.b.(585.c Niconidis T befJali machine.^ 206.4 Nicopolis fcortum Syllam beredem feria ph I. 167.4 Nicoflrata Euandri mater. 1nd Nigri cognomentum àbabiti?— 49.d Nifeam Atbenienfesamittunt.— 28.d Nifeus Syracufanorum princeps vegno à Dionyfio expulfus.» 128.€ Nobilitas uera ex uirtute,^ 174.4 Nobilitas uera utrum genere c7 patria commendetur.? 215.4 Nocdluis Atbenienfes nummos infignibat Nolanipopuli. 98.c—,(73.4 Nolam Annibal in deditionem pertrae bere fruftra conatur. 98d Nolanis Marcellus auxilium ftvt.| 89.c Nola ab oppugnatione Atibalis liberas tr. 99.5 , y 3 p Nomentatas paludes Cefar effudit. 277.4 Normen primu mulieribus Romanis tton imponitur. 182.0 Nomen tertium utri Romanis proprik. Ibidem. Notacridis aqua uenenofa. 168.4 Noralocus. 192.d Norbanus Capue inclufus, 172.6 Nortomannicum bellum. 390.€ Noui bomines. i5. b Nubendi tempus apud Romanose7 Laz cedemonios diuerfum. 26.c Numa rex defignatus,ciusq; genus ey na tidtas.. 21.a.b.C7 fequentibus. Nume cum Mufiscotuer(atio.— 64b Nune cum Acgeriacon[uetudo.| 103.c uia Pythagorica philofophia tinctus. 20.d.22.c.132.C Nume inflituta ey facra, 22.c.22.c. 52-4 Nune filij. zs. b Nume obitus eo fepultura. Ibid. Nune monamenta. zs.b.c Noui, 31.C Nuanidarum militaris difciplina.| 96.b Numidicum bellum Romano preludiu. Fumidarumrexcaptus.80.c—(131.4 Numide pugna Minutio fuperiores. 77.d.97.c.d Numide Annibalis exploratores à Roz manis cedantur. 95.d WNiwnide Marcelli citteres correptos diz fpergunt. 95.b Wuniflron oppidum. 91b INumitoris paflores in Romulum impe tum faciunt. 7.€ Nuntitor e uita conccfit. 1d Tunmi Romani wetufüifimi boue aut pecude fignabantur. 3s. b Ninus Atbenienfii boue fignatus.. 4c Nummus Atbenienfuum noClua fignaba iur. 73. Nummus'Sparte primusquatdo.. 20.4 Wunmmus ferreus apud. Lacedemonios. Nundime, 85.c(s.c Nuptievfecunde ante decimum menfem nullius fant momenti. 34-4-.€ Nompbei Ariftotelis gymnafio nobile. 255.4 Nynmpbidius Sabinus Neronis aule pre fictus Galbae imperii pollicitationibus procuvauit. 4.66.d Nymphidij interitus. 368.c Nympbolepii. 121.C N»f[Ja oppidu. 265.a(207.d Woffa Mithridatis foror à Lucullo capta. I-N:D Er.x. Bát. 154 Obelifci nummoriloco apud La cedeonios. 165.d Obuli unde dicti. Ibid. Occafto rerum gerendarum gubernaz "mx. 219.c ü Ocbiinmanitas. 358.c Offayiain Marcelli fponfi bonorem biz bliothecam conflruxit. 93.€ Ocfauius legum obferuantifimus. 189.c Ofauius C occifus. 278.c Odlonarius numerus quid fignificct 6.c Oculorum ualetudine laborátes Solisime patientes funt. 279b Occonoitice partes. 229.€ Ocdippi fons. 171.4 Oeneadesinmocniacompulfi.—^— 72.4 Oetnetanorum urbs 6o.b Otteus fluuius a.d Octeus Detroniades fuadet Pericli agro» vum diuiftonem. 69.d Olbius pedagogus.$9.C Olcades fe Annibali dedunt. 94€ Clee ramuslata in fapplicationibus coz rottabatur. 4d Olei uis. o 132.4 Oleum ad lenienidis corpus mortalibus à deo datum. 264..d Oligarchia quid. 15b Oliua fons. 84.4 Olizonum gens ubi.$6.c Olocrus collis. 125.€ Olorusrex Tbracie. 200.4|(207.c Oltbacus Dandarius Lucullo infidiatur. Olympias Pbilippiuxor. 254..d Olynpia oui celebrantur. 4.€ Olympiadarum anii unde dicli.— 375.4 Olympicicoronaexoleaftrro.— 293.d Olympiontis altitudo. 13.d Olympus arboribusconfitus.— 134.c Olympus Cleopatre medicus.— 351.d Ompbale Herculem claua c7: pelle exuit. 355.4 Oraro Bacchi(acerdoti Ariadna matria motio iuncta. 3.c Oneggius mons. 389. b Ontficritusphilofophus Diogenis C yia ci difcipulus. 266.q Oetopion T befeiex Ariadna filius. a.c Opina fbolia que. 89.b Opimius C.Graccbileges abrogat.160.a oria fluuius. 166.c Opfigonus quis. 36.b Optiletis Minerue phanum. 16.d ezfAot, Ibid. Opuntij fe Flaminio dedunt, H"g.d Oracula formidinis uclamenta.— 912.6 Orationis quod fit geftus optimi. 279.b Oratoria uis animis bominum imperat. 71.b Oratoribus tiott eadem que poétis liber las. 375.€ Orbitas uirtutes nibllnpedit.— 48.b Orcbeflre topotbefia. 7o.d Orcbomenius quo pacto plenis morbum. fuperauerit. ng.c Orcbomeniorum oppidum à Lyfandro capitur. 166.4 Orcomofion locus. 5.4 Orcflis Confilis in Sardiniam profttio Orexartesfluuus.| 363.a(158.c Onmithusin Cariam coloniam duxit. 2.4 Orinx urbs capitur ac diripitur.| o4..c Oroandes Cretéfis Perfeà fraudat. 136.b Orpbani ad uectigalia cocvciti.^ 6o.b Orfodates ob defectionem ab' Alexandro confoffus. 264. Orfit cz Corbis patrueles de Hifpanie rcgno concertantes yutuis ceciderunt wuulneribus. 104..d Ortbia chorus.[2^ Ortbopagus locus. 170.C Ofce Sertorius pueros edoceri curabat. tovoQóeu celebritas. 4.4—(196.d &oyoC., Ibid. Offbanes Artoxerxis frater. HIA Oflfrad. 1z0.b Oftracifmusexilijgenus.— 70.a.120.b Oflracifmus antiquatus. 10b Ofcula in congre]Jie unde initium fum» plerint. 6.d Ofcula marmuum non nift imperatoribus quondam dabantur. 288.c Ot«cilius à Marcello fratre periculo libe ratus. 88.4 Otbonis conflantia. 371b Othofeipfim interficit. 373.C Ouatio. ed Outio e triumpbus differunt.— 226b Ouicula Fabus Max.dicebatuy..—.75.c Ouis precium apud Rom. ss. b Oxot qtiiis. 264..d P 19 cum A(calio'auxiliaretur, á Sertorio necatusefl.— 196.4 Pacuuus. Campanus Annibalis bofpes. Pacuuij Campani filius Anni—(98.c baliinfidiatur. Ibid. Pacbetis miferabilis cafus. 125.4 Pacbinum Sicilie promontorium. 501.4 Pacborus Hyrodis filius contra Romas nos pugnans interijt. 231.d Pachus tactis Catonis ferius fibi mortem conie fciuit. 127.C acis uocabulit apud Grecos quid fignie ficet. 23. b Pacis bella: nominibus tanquam nummis utimur. v77.€ pacis fludium Grecor propria uirtus. 252.b Pacorus cu magnis Parthorum copijs in Syria deletus. 345.4 Padus Gallie ora. 225.C Pean Lyfandri. 164b P«dagogittomen boneflum. ass.b Pedagogus Falifcee iuuentutis proditor ápuents uirgis inurbemagitur.— 62.c Vaud Uop uoi acudir. 2593€ Pedonomus iuuentutis Laconice prefce Qus. 17.c Palladium Troianum. 64b Palladium Atbenis. 215.€ Palladis difceptatio ci& Neptutto de agro Athenienfium. 58.c Pallas Atbenienfuua prefes.$7.4 Palladis templum Lindi. 93.C allantis quinquaginta filij. 1€ Pallantide à T befco occifi. 2.€ Palilia paftoralis celebritas. 8.d Palma fons. 84.4 Palme premium quando primi propoz fitum. 5d Paludamentum ueflimenti genus. 228.d Palumborum cartes coClu faciles. 150.c Pantei uxor mortem fortifJimo uiro dia gnain obijt. 155.4 Pammonis iocus. Jb Panphilie excurfio ingenté plurimis bie loricis fcribendi materiam exhibuit. 257.€ Panpilonia Hifpanie urbs opulentiféima á Carolo Magno capta. 389.c Panactum Demetrius Atbenienfibusvez fiuit. 222.d Patiatbenea celebritas Atbenienfiu. 4..b Pandionadoptiuuspater Aegei.— 2.c navsuQ- menfis Beotiorum.— 64.4 Panopeida deperit T befeus. 3. Pátauchus Demetrij dux fingulari certa mine à Pyrrbo fuperatus.-76.d Papia Longobardici regnicaput, 388.c Papyria Pauli Aemilij coniunx.— 13 2.d Papyrius Marius à Gallo interféclus ce teris cedis initium dedit. 64.C Paradoxa Stoicorum. 289.d Pardi. 29.4 Paeact5p, 31.C ( Parens priuatus filio magiftratui pofthaz beturin Repub. 80.4 Parrbafius T befei imaginem pinxit. 1.c Parrbifienfe eymna[it à Carolo Magno inflitutuii. 4.00.d Paricidium Rome primum."nb Paridis ludixium.. 37 4..c(6:4 Paris ab Achille cy Patroclo fuperatus. Parmenio fcgnitiei ab Alexandro-uotaz tuy. 260.d Ttplovmp&xerópzredloy teniplum. 70.d.126.b Pa/ibià Cappadocibus Avmenijsa; diffe YHML. 228.4 Parthorum mosinconfüclu.— 227.d Partitiones quanti emolumenti adferant cogtiofcendis rebus. 382.d Paryfatis Darij uxor. y 5b Paryfatidis ingenium acre ac uerfutum. 356.d Paryfatidis crudelitas. lbident. Pafaces Cyrij equus. 354.C Pafargadis Perfarum vegesittaugurae bantur. 353.c Pafcus à Nicocle interfeQtus.— 359.4 Paftphae Minois uxor rem cum"Tauro duce babuit.? zb Pafiphaes templum. 149.—(176.b Pa[Jaron Molofüdisregionislocus. Patarei fe[ponte Bruto dederunt... 2310.d Patecus Aefopianimam babuifJe dicis tur. 27.d Patreiab Aetolis expulft. 365.c Patres quare Romattii fenatores appele lati. 8.d Patres Confcripti unde dicli. 9.4 Patrescentum fexagintaquatuor.— 35.4 Patrenfes Cato Romanis afciuit. 127.d Patria an aliquid felicitati adijciat.114..d Patroclus ab Hectore interfectus. 57 4..d Patroni. 9.d Patroni aduerfus clicntes teflimonia non dicunt. bidem. Paucorum factio apud Atbenien. 71.b Pauli Aenilij liberi. 134-.4.137.C Paulus Aemilius quo gradu ad Rempub. accefJerit. 132.d Paulus Aenilius edilitatem petens duo decim copetitoribus prelatus eft. Vbid. Pau Aenulij liberalitas. Ibidem. Paulus Aemilius Cenfor quot capita cene fuerit... 138.4 Paulus Aemilius Lun2 facrificat ey Her culi. 135.4 Paulus Acilius licet minime popularis, ápopulo tamen maxime amabatur. 128.4 Paulo Aeimilio Macedonia commiffas 136.4 Pauli Aemilij aduerfus Ligures expedie tio. 133.4. Pauli Acnilij uictorie. 133.d Paulus Aemilius ducentas quinquaginta urbes cepit. 133.4 Paulus Aemilius Conful aduerfus Tevena tium collegam belliperare à Fabio moa elur. 97.d.98.4.78.b Paulo Aemilio dies dicla. 136.d Pauli Aemilij interitus. 78.d.98.4 Paulus conful à Ceefare largitionibus mutatus. 250.4 Paupertas per fe nulli tuvpitudini coniu gitur. 132.4 Paufatiias Lacedemoniorum dux aduera fus Barbaros. uub Paufanie auaritia e difficultas. 124.2 Paufanias Cleoticen fibiprofütutam ina fcius confodit. 200.C Paufanie quietem Cleonices mares tura bant. ibidem. Paufanias apud Plateas princeps. 131.é Paufanie corona degreta. 317.C Paufanias proditionisveus damnatur. Paufanias medicuss 262.4—(59.4.b peculium unde diclum. 3s.b Pecunie rerum agendarum nerui. 153.4 Pecuniá primati ab inferioris loci bomia tie accipere fordidumeftbabitk.— 9.a Pedani à Volfcis capti.$2.4 Pedeflris oratio. 38i.4 Pediet. 29.4 Pedites manibus fimiles. 81.c Pelafoi in Epirum tranfitus. 74€ Pericles folisob[curatione territos metu liberauit. Ibidem. Pericles non facile ad dicendum profili Wit. 316.4 n, Peleus Aeaci filius cotra Centauyos flea tue dimicauit.^ 375.d Pella Macedotie ciuitas.^— 266.d Pellices ducente in caftris Sure. 228.c Pelopidarum nomen. 182.5 Pelopide ingenium,educatio€9 genus. Pelopide apophthegma,84..d—(81.d Pelopide in Epaminondam bencuolenz tia, 81.d.8244— e Pelopidascapta Cadmiaeuafit.— 82.b Pelopidas capitur. 86.4 Pelopidas Bocotie prefict s. 85.c Pelopidas offert fe T be[Jalis aduerfus Ale xandrum auxiliumlaturum.— 86b Pelopide de Lacedemorsjs uictoria. 81.d.84..4.5.85.b y^ [dud Pelopidas uictor neminem occidit. 93.c Pelopidas imperator nunqua uictus. 93.d Pelopidas capitis accerfitus. 85.c Pelopide interitus. 87.b Pelops multa fobole clarus. vb Pelufium Atitonius cepit. 34.0.d Pencope Lyfimachiconiunx.— 333.b Peneus fluuius. 144€ Povzaxootopsd gos. 30.4 Pentapbyla Dionyfij borologium.501.d Perebis[uo iure uuerepermiJum 116.4 Perdice in Ptolemeum expeditio. 191.c Perdiccas animi uires ueneno accepto 42 mifit. 268.4 Perpenna Siciliam ul occupauit. 241.b Perpentam Pompeiusoccidit.— 199.4 Perbiboca Alacis mater T befei coniunx. Pericles quanti oratioe ualeat.69.a(s.b Periclis bumanifiima fimilitudo,qua cez fas arbores vena[ci dicebat, bomines no item. 74.5 Periclis corporis babitus. 68.d Periclis coniuges c3 liberi. 72.c.d Pericles quomodo ad Remp. accefJerit. 69.b Periclis inaduerfis fortitudo.— 69.b.c Periclesinuclus pecunijs. 7.b Pericles patrimonium ne drachma quiz dem cumulauit. Ibid. Periclisliberalitas. Ibid.a.b periclis immatura celeritas. 7o.d periclis de Samijs tücteria. 73.4. b Periclis de Sicyonijs tropheum.— 72.4 Pericles touies trophewn flatuit.. 80.d Periclismulcta. 125.4.7 4d Pericles fe ex urbe furvipuit.|. 286.4 Pericles Atben.pefülentie caufa... 16. Pericles pefle correptusobijt.— 75.b.c Perintbum Pbilippusobfidet.^ 267.a Prripateticelecte autor Ariflot.. 585. Peripheta, cui Corynete cognomen, à "Tbefco interemptus. 2d Peripboréti fübri cognomentum unde. 73:4 Peripoltas uates. 199.b Peritbaó cum T befco amicitia. sb Peritbous'á Cerbero interfeQlus,— s.d Perita Alexandri canis. 265.C Perigune Sinnidis filia à Tbefco copreffa. 2.4 Perfarum inflitytum,Reges tanquam dei fimulacrumadorare. 59d Perfarum reges mulieribus aurum diftri buere folebant: 266.d Perfica magnificentia. 43.€ Perfisab Cyro Medorum imperiti que IN DEJX. fitum. 376.c Perfarumfüge. 123 b.c 22 b Perfaruminfignesclades.— 65.d.64..4 Perfciingenium c7 mores. 133.d PerfeiergaMlyricumperfidia.— 4.b Perfeus fubdititius Demetriffilius. 153.d Perfeus rem Macedotticá auaritia encre Ua, 124.4 Perfeide Romanis uictoria. 135.d Perfei cum Romanis pugna.| 135.a.b.c Perfeiin Pellam fuga. 16.4 Perfeusequitto calce peveufus. ias. b Perfeus cum liberis capitur. 156.5 Perfeus liberiq; eius in trapo ducunz fur. 137.€ Perfeiobitus. 137.0.158.4 Pertittacia folitudinisfocia,— s.b.g4.c Pefüs inurbe Romatork.— vw.c.23.€ 4.9.d.68.b.74..c Petiliaá Poetis capta. 99.4 Petilini montes. Spartaci fuga ttobiles. 226.4 Petrá Arabie Pompeius obfidet. 24.7.4 Pexodorus Carie prepofitus Philippi notbum fue filie maritum petit. 256.4 Pbea fus Cronsmyonia à T hefeo occidiz tur. 2.4 Pbeacus Erafiflvati filius in loquendo oz ptimus,in dicendo debilis. 4o.b Pbedra Minois filia T befei coniunx. 5.4.b eouvop seid lee, 26.€ Phaonijin Pompeiumofficia.— 252.d Pbaotius audax maledicaxg.— 251€ Pbaraci perfidia. 157.4 Pharax Dionyfium exulem fouet.14.4..c Pbarmacu[a infa. 268.b Pharmutus menfis. 8.d Pharnabazus Lyfandris accufat.. 164..c Pharnabazi fuga. 45.b.c Pharnabazus Alcibiadem interfici cus Yat. 4.7.d.4.8.4 Pbhartaces Armeniam minoreminuadit. 276.4 Pbaroninfula. 259. Pbarfalum oppidum ab. Alexandro ty« vanno capitur. 56.4 Fbarfalica pugna.— 251.b.e7 fequent. Phafclitas quibus conditionibus Chij Ciz moni conciliauerint, 202.4 Pbaylus athleta fortis. 261.d Phraortis doliin Antonium. 34.6.4 Pbeacis facellum. 3.d o«d'w, 16.4 Phencum Cleomenes fub. imperium rea degit. 364..c Pbereus tragicus tyrannus. 366.d Pbereboca 1 befei coniunx. sb Pherecydes licet peregrinus Lycurgi tae men decretominimcexpulfus.| 14.6.c Pberecydes oraculi iuffu interfectus. 84..d Phereticus capta Cadmiaeffugit. 82.b Phidias fabrorum prefectus. 70d Phidie pictorisopera. 68.c.70.d.75.d Phidie interitus. 73.d.7 4.4 e1dlizia celebritas. 16.4 Phila Demetrij uxor uenetio fibi mortem confciuit. 338.c Philacium Stratoclis amica. 330.b Philadelphi cognomen. 49.d Péilenorum are. 95.b Philippides Comicus arcatta Lyfauacht tiolebat ad aures permittere.— 330.c Pbilippusunoculus. 194..d Philippus fe facris initiauit. 254€ Phliavus fluuius. 166.c Philippi manfuctudo. 317.d Philippus filiam obiurgat quod fuauiter cecttierat, 68.c Philippiin Flaminiumiocus,— 1v7.b Philippi Macedonis cum Panis fociea tas. 99.4 Philippide Grecis uictoria. 64.4 Philippus à Romanis uiclus.130.4.115.b €.132.€. Philippus quibus conditionibus pacene cum Romanis pepigerit. usd Philippo tributus vemi[Jus. u6.d Philippusà Paufania obtrucatus. 29 6.b Philippus Demetrij filius. 133.C Philippus Antigoni filius Aaticure crea ditus. 365.c Philippus Antigoni filius Demetrij frae terrex Macedonum. 133.C Philifius ob adulteri à Dionyfio incxiz liam actus. 298.d philifliinteritus. 302.d Phillaidarum curia Atbenis. 28.c Philleus Aiacis filius. 28.c Philocles captorum pollices precidi pera fidet. 162.C Philocyprus Cyprivex. 3d Phibdimus Phocenfis Delphos occus pat. 143.4 Pbilolaus primus Pythagoricorittatura lia edidit. 382.5 Philon Acadetticus Ciceronis itt philoa fopbiapreceptor. 214.d Philopater populum Romanum berez dem fcripfit. 157.5 Philopocmenis ftudium. 1o:c Philopocsuci Philopoemen tàcos Megalopolitattos ad defectionem folicitat. uz.b Philopemén Mcgalopoli cótra Cleomee nem auxilium fert. 110.C Philopoemen priuatus fne lege Me[Jenijs opem preflat. 112.4 Philopcemenis de Mácbanida Lacedaz motto uictoria. ud Philopocmen febricitans quanta celeritae te patrie periclitati[uccurrerit.113.b.c Philopoemen capitur. 113.€ Philopoemen ueneno extinctus.— vis. d 9 Philotas medicus. 34-4. Pbilotidis ancille uirile facinus.— 122.4. Philoxenus Ptolemeifilius The.(66.b banisobfes datur. 864 Pbocenfe bellum. 316.c phocetfibus Delpbicum templum Periz . desreflituit. 72b Plocidem Xerxes inuadit. 56.d Phocionis genus obfcurum. 379 d Phocion plurima in dicendo uim babuit. Phocion nullum fibi uerbum fll.(316.5 : tum excidere optabat. 380.d Phocionis dicta factaq, multa egregia. Phocion quid Antipatroiniqua.(280.d poftulanti vefponderit. 145.4 Phocion paupertaté precipue excoluit. Pocionisfrugalits. 283.4—(28s.b Pbocionis conlantia. Ibident. Phocionis bumamtas. 281b Phocion,eiusq; comites indica caufa iudi cdi. 286.b Phobida principatudeiectus.^ 82.b Phocbida Cadmiam capit. Ibidem. Pboniciadepopulatus Euagoras.37 7.c Pbornix Acbillis preceptor.— 109.d Pborbas ab Apolline adamatus.— 21.c Phorinio quidá prefente Annibale deve militari flultiftime philofopbatus 109.c Photinus Ceefari infidiatur. 275.d Pbraortes Hyrodis filius patre ecato ez gnum occupauit. 345.C Phrearius Y bemifloclis preceptor. 55.c Pbronidis cithara. 14.6.C Phrynichide no reducédo Alcibiade fette lenti.— 44. Pbtbiote ab Alexandro tyratmo[ubas G. 4d Phthiotis fuo iure uiuere permiffum. Pbtbiriafis qualis morbusquiqg;(116-4 eo nterievint. 17 4.b àvA at. 15.d pbylotas fupplicio affectus. 263.C pbyfconundediclus.|49.d—(4.b pbytalide Ofchophoria facraobibatt. IN D'E-X Phytalide T befeit clementcr excipiuttt. Pitlor Fabius Delphos miffus.7 9.4(2.c Piclores clari. 4d Pidlores ex ttu nores bominum effinz gere folent. 254.0 Picusdemors 248 Picus Marti facer. 7.b Pierionis carmina. 165.C Pinariorum nomen unde. as.b Pindari carminum amator Pan. 276.c Pindarus amnis. 256.d Pinc&&orona quando in ufu efJe corpea 5t. 342b pinguia corpora Reip.inutilia.| 127.b Pipinus Francori ex primus liberam do minandipotefldtembabuit.— 388.4 Pipinus Caroli Magni filius ante patrem diem obijt. TT Pireum Aratus contra ius gentium ag greffus.— 363.4 Piraice porte. sid Piraticum bellum quanto tempore abe fumptum. 244.€ Piratarum€ Cilicia origo, audacia,c7 lu XH$.. 243.d Piratas Cefarpatibuloaffixit.| 268.5 Pifaurusurbs Antonij colonia biatutere re abforpta. 34.8.d Pifander A gefilaiuxoris frater. 234..c Pifander nauali prelio interijt.— 255.d Pifidem T befpi captum militie ducem Demetrius con[lituit. 337.4 Pififlrati coniuges ev liberi. 150.d Pififtvatus ad tyrannidem afpirat.. 32.c Pififlratusrerum potitus. 33.4 Pififlratuslegibus Solonis paret... 1bidé. Piffutbnes Perfa quantum auri&tbenien fibus pro Samijs mifcrit. 71.d Pittbeus T befei maternusauus.— vb Piton Platonis difcipulus. 382.c Pittbei fapiétia ab autovib.celebrata. 1.b Placentia colonia. 95.d Placere oninibus difficile. 31d Platanos Cimon plantauit. 202. b Platea moenibus cincta. 121.c.d Plateenfum principi ferrum tangere nee fas- 123.d Plateenfes Youi liberatori quo die facra fa e cldnt. 123.C Plateenfes qua con[uetudine libent uiris fortiter defunctis. 123.d Platcenfes quanta premia ab Atbeniene fibus acceperint. 123.C Plateenfe prelium. 65.d.116.b Platonis parétes, adeoq; cius genealogia. 380.d Platohislabije apes nel inflillarit. 381.4 Plato mercator füit. 17b Platonicum epiphonema. 25d Platonis aliquot apopbtbegmata.58 4.4 Plato in Eudoxum q2: Archytam conca tus, quod Geometrie prestantiam fua flulenint. 9o.b Plato ludos exbibuit. ug.d Platoni ob parrbefiam Dionyfius infena fior... 140.c.d Platonis mors. 385.b PAzTU, 381.5. Plebis faclio apud Atbenienfes.— 7.5 Pleminij in Locrenfesiniurie.— 166.4 "nAlu zou festa. 4.6.c Plefianactio porticus. 200.4 Pliflonax Paufanie filius. 145b Pliflonacis dictum. 18.5 Pli&tonacis mulcta; 7i.b pltonax Lacedemoniorum vex iunior Cleandridee confilio regitur. Ybidem. Plotinus Crafum inceflus accufat. 225.5 Plutarchus quando Latino fermoni opea. ram dare coeperit. 215.4 Podagra balbutiens. 172b panas meritas infligere, quàm iniurias prouocare iuftius. 104.5 Pacnitentia etiam in rebys bene gestis. 139.4 Poenorum uictoria. 96.c.99.C Poniad Befulain fuga uertuntur. voo.b Ponorumclades.— 89.d.92.d.99.b Reliqua uide fupra circa Cartbaginé. Poetica licetitit. 375.C Polemon Pontirex Antonio aduerfus Au guftum auxiliatur. 349.4 Pollis à Dionyfio corruptus Platonem uendidit. 398.4 Polybius de reditu agit. 127.4, b Polychrita L»fimachi filia. 125.4 Polycletus Yunonem Argis feit.» 4.8.c Polycrates Samius tyrannus. 162.5 Polycrates Sanena nauem pyynus edia ficauit.— 734 Polycritus medicus. 556.d Polydedles Lacedemoniorum imperae to. 14b 8 Polygnotus artem precie non exercuit 200;d Polyeuctus grauis ey erilitus,| 280.4 Polyeucli de Demoftbene Pbocioneq; ia ' dicium. id Ibidem. Polymachus Cyri fepulchbrum demoliz ius. 266d Polyperchon filiori Antipatri curator, Polifper dux optimus.»76.d(185.d 4 Polyxenida Antiochus Rotnis obuidt mittit. 102.b Polyflratide dicum. 19.5 Pomaxartes Crafit interfeclor.— 230.c Poroerium unde dictum. 8.c pompa omnibus imperat. 216.b Porpeiorum tomen. asb Ponpeijmuptie. 24.8.b«efequétibus, Pompeij diuortia. 173.d Pompeij liberalitas inliberalium, avtiun profiffoves. 247b Pompeij verum geflarum catologus. 24-.6.C.24-7.C Porpcius contra fuam ipfius legem Flac cum Plancumd; laudauit. 24.9.d Pompeius Cefarem in ftréda lege agrae riaiuuat. 270.b Poipeij cz Cefarispugna.*— 275.4 Pompeijfuge.—252.c.e9 fequentibus. ponpeij bona fub bafla uendita mercae tus Antonius. z4.0.b Portipeij interitus. 2$3.C Pompeij annulus leonem. enfiferum ba buit. 253.d Poriporij Attici patria, parentes, educa tio,c7 ingenium. 378.b Pomponij Atticipictasinmatren. 380.4 Pompo. Attici figalitas et mores.37 9.d Pomponij Attici bumatitas. Ibid. Poriportij Attici obitus eo fepulebrum. 280.c Pons ligncusco lapideus quando cotts € firuüi. ai.d Pontij Conitij preclarum facinus. 65.a Pontifices unde diclicorumq; ordo. 22.c Popilij fuga. 159.4 Poppeia Otbonis uxor. 369.b Popularis furor tyrannidi nibil clemenz tior. 304. b Populari aura fubleuati quàm perrticioz fe vusnt.$ 145.4 Porfene ci Romanis amicitia.36.b.38.a Porfeta Roms obfidet. 36.4 Porfena caftra fua opulenta Romanisvez linquit. 36.c Portia bafilica. 129.5 Portia Catonis filiaBrutiuxor.— 307.c Portienagnamnitas. Ibid. rcd coy menfis. 274.4 Poftidonium phiofopbum Cicero audi Wt. 319.d Poftidonius pllofophus de Pompeio ad Hermagoram fcripfit. 24.7.b Poffbumos quos Romani dixerint. 4.9.d Pofbumius Albinus hiftoriam grace feri pfit. 274 INDEX. fententia. 333. Poftbumius augur à Sylla fe comprehene dipetit. 168.c Pofibumius Tubertus confat. 36.d Potidea Corinthiorum colonig.— 73.c Preceptorcs parentis loco,«; ainb Preciamulier ciuium Roman.difcordias componendo midtam fibi conciliauit be tieuolentiam. 205.d Prencflinià Camillo fuperati.— 67.b Prefidium facrum. 84..c Pretura urbana.$26.d Prafij Grecorum more faerificant.265.d Prefbyterorum. magiftratus apud. Lacee denoriios. 233. b Principis officium. 276.d Principiaverum duo. 382.d Procofiefus locus. 45.4 Proculus uide cognomen fortitus. 4.9. Proculi confilium inleniendo Romano rum de Romulo defiderio.— 12.5.20.d Procrufles bofpitum interfector talionis ponam luit. zb Prodici qui Lacedemonijs fuerint. 14..b Promacbus palmam in uinaria certatione iierut. 266d Proferpitie templi petes Nyfcos. 121.c Proferpinalia fefta. 206.4 I'eorxaec Artemidis templum.$6.c Protbeas uir facetus. 261.d Protogenis Caunijpiclorisopus,— 532.c Prouidentia diuina. 376.4 Prouocatio à Coss.ad populkt. 35.4.37.c Prufiaab Antiochi focictate auertitur. 108.4 Prufie bellum cum Eumene Pergamivez ge- 102.c.d Prytaneum Atbenis unum. 4b Pfenopbes Heliopolitafacerdos.— 31.4 Pfiltucis infula. 120.d Pflli bomines. 195.4 Pfyttalea infula. 120 d Ptolemeicum Dertetrio fedus. 176.4 Ptolemei Pyrrbi filij interitus.— 181.c Ptolemaei de Demetrio uictoria. 329.4 Ptolemei bellum aduerfus Alexandrum Macedonem. 85.d Ptolemaeus apud Pelufium aduerfus foro rem bellum gerit. 253.0 Ptolem. erga Lucullà liberalitas. 2o 4..b Ptolemeus Ceraunius contra Galatas perijt.— v79.d Publicani barpyie mortali labores dez pafcentes. 205.C Publicole nomen. 33.b.34..d Publicole mors, bonores, atque fepultus va botorifica. 37 b Pub.Sulpitius Conful. 204.4 P.Sulpitius Trib.pl.inteyfeclus.. 378.5 Puellarum Laconi exercitatio acmores16.c.d Puerorum infütutio qualis apud Lacedee mortios. 16.5 Puerorun inftitutionis pulcherrim& paz radigma. 129.d Pulchri promontorium. 106.5 Punici bellifecundi feminaria.— 94. b.c Purpura Hermionica. i6Lb Pupura Imperatorumoynatus,— 228.d Puteolorum tumultus. 174..C Plon Atbenislocus. 216.c Ryreneimontes. os. b Pyrilampus auium nutritor quo nomine male audierit. 714 P'véoiyu quid. 267.4 Pyrrhide Neoptolemi in Epiro fucceffo fOe$^ 175.€ Pyrrhus quatus Autiübaliuideatur.102 118.4 Pyrrbus Alexatidro ci contra Antipatri fratré auxilia tuliffet, pro mercede maa gnam Maced. parté fibi afsupfit. 335.4 Pyrrbus nec uictor ttec uiclus quieté age e fciebat. Bb Pyrrhus inacquirendo imperio egregius, in conferuando minime aptus.— 98.5 Pyrrhus peruim Argos caperetiott poz tuit. wb Pyrrbide Romano exercitudi&li. 115.4 Porrbus quopacto Yalia Siciliag; decide ri. n5.cd Pyrrhiinteritus. 182.4 Pytbacus tyrantus. 29. b Pythagoras quandofloruerit.— 20.d Pythagoras arufpex. 267.b Pytbagoras fallax c2 glorie cupidus. zb Pythagoras cius Romanus. 12.c Pythagorice difcipline Plato nauatope Yam.| 382.4 Pythagore de deo fententia. zb Pythagorici non finunt deum per tranfiz tum adorare, 35.d Pytlhggoricis quid mundistedium.| 25b P»tbagoricos nibil literis mandajJe. 25.c Pte nouibominis importuna dicacia (4$. 183.c Pytheas orator Atbetis profugus Anti patro adberet, 318.c P»tbia fcfla. 236.4 Pythodori aduerfus Demetrij petitionem fententia, 33;.b Python Pytbonimuficus. 176.d Python Byzantius aduerfus Atbenienfes zdnuectus, 316.4 Pytbonicefcortifepulebrum.— 285.4 P5thopolis à T hefto condita. 4.d Q ."W,]. Vadragintaremé Pompeius fieri 1 lufsit. 338.4 Q uadrantia Clodij foror Metelli Celeris . coniunx. 314.4 Quadringentori flatus Atbenis deletus 44d Queftoris officium. 35 b.37.c Quuefloribus erarij negocia interdicta. ; 156.d Quercus fertilifsma. 48« Quternea corona cui dabatur. Ibid. Quintus Aurelius profcriptus ititerficia lir.: 173.c Q:Cedlius difficillima natura.— 378. Q.Cecilius Atticum beredem fcripfit. 378.d Quintus Capitolinus Diclator. 67.4 Quintus Cicero Attici. fororem uxorem : babuit. 378.d Q Ciceronis ob fratrem periculi. 324..d Quintus Cicero Clodium sinit. 24.8.€ Quintus Fuluius Dictator dicitur. 92.c Q. Sulpit. quare facerdotium amiferit. 88.c Quintus Valerius philofophus à Ponte peio damnatus. 24.0.d Quiri,ideft lancea. 12d Quirini nomen unde. dard, Quirinus tumulus.&.d Qudrino tertia fpolia offcrebantur. 8 o.b Quirites à Curibus dicti. 19.C.12.d R Dt tribus Romana. 10.d nauentia Gallie urbs. 182.5 Regi«locus Rome. 10.5.23.d Regie utrtutes. 3?6.d Regis officium. 337.d Regnandi munus dei miniflerium. 21.4 Regnum bumanarà diuinarum; verum longe pulcherrimum. 5764 Regio nomine digrus, qui indicta caufa tion iudicat, ,7.d Regná à fandla focietate alienifs.. 323.4 Regum anticitie fragiles. 360.d Regesperfidiarummagiftri.— 178.4 Regibus quod libetlicet. 264.4 Regibus bonorum excellentia ton. fatis - firmum prefidium. 3344€ Regizquorida illiberalia exercitia. 332.4 Reges Romani exacti. 33.6 INDE: Regis uocabuli Romanis auribus infue2 tum. 104b Reipublice flatus tton facile permutari potefl.$o.a Reipublice male forma. Reipublice&omane forma. 10,c.d Reis quantum legitimi temporis daw fo^ litum. 320.d Refpublica que fclicifima. 384..c Remus à Numitoris paftorib. capitur. Renfe aduerfis magnanimitas.7 d(77 c 148.d E 8.d:9.4 Remiinteritus. 8.c Remus Emationis filius. 6.d Remonium Auentini pars. S.b Repudium apud Ro: primum. 13.d.26.c fnt"T.": Retenftoné fentétie Cicero primu$ dixit. 226.d Rhea Syluia Vefldlis ovauida Romulum ac Remum peperit. 7.4 Rbe4 Sertorij mater, 195.4 Rhegitin oppidum. 42d Rbegium Callippusoccupat.— 305.d Rheginorum duces Carthagitenfibus dolum fivuunt. 159.d Rbenes infula.* 2z15.d Rbeni fontes. 95.c Ringarium locus, g.b Rifus templum. 149.d Rbodanus fluuius. 195.4 Rbodaniorigo. 95.C Rbodani oflia. os.b Rhodij Romanorum focij. 102.6 Rhyndacus fluuius.':o6b Rbyntaces auis Perfica. 356.C feo PA 316.4 Roé[aces à Perfarum vege deficit. 201.d Rolandi Franci uiri fortiffümi interitus. : 389.d Roma 1t4li filia. 6.d Romaá Romulo condita, m^ Rome origo 4c tomen. 6.c.d oun. 6.C Roe fundamentaiaciuntur.— 8.b.c Romaquadrata. 8.b Roma à Gallis capta. 11.0.64. Romam nuncqua in Longobardori po« teflatem uenifte. 389.4 Romanus vlyfiis e Circesfilius.— 6.d Romanos Sabinorum fcutisufos,^ 1o.d Ro.quám religioni dediti fuerint. 88.b.c Ro.Greci.e rebus incumbunt.— 3.4 Romani ab ineunte etate ad fenectutem triftiabella gefferunt. 83.4 Ro.fenatus uelut regum cofe[Jus. 179.4 Rormatii quo die à Cimbrisuicli.| 64.4 Rohtati d Poetis ceduhliy.| 2.c.98.6 Romanorü cedes ad'T brafimeni, 97.4 Ro.exercitusin Apuliadeletus.— 99.c Romanorumiti Lucanis clades.^ 99.c Romanorumimperium diuifum. 4.00.4 Romanorum ümperiiin occidente CCC Q XXX anis ce[fauit. Ibid. Ro.ümperij breuisc,.meratio,| 399.d Romuli incertum genus. 6.d Romulus ey Remus nafcuntur. 7.d Romuli atbletica uis. 1d Romulustyrannidem fpirat; 12d Romulus Feretrio lou opima fpolia obtu p f, Sod Romulus faucius. 10.5 Romuli obitus. 12..:20.d.66.c Romuli pbanum. ud Romus Latinorum tyrantus. 6.d Rofcius Comaocdus apud. Syllam ualet. 17 4.b Rofcium. Comicum Ciceroin pronune ciatione imitatus. 320.4 Rofcius pro Pompeio dicturus non audia tus eft. 244.5 Rofcius paricidij reus à Cicerone defi L.] fus. 49.d Roxanen Alexander amauit.— 262.d Rubicon fluuius.* z2go.c271.b Rufus denominationem à babitu accepit 49d Rufinus quare à fenatueiectus.— 166.d Ruanam antiqid mamma dixerut. 7.4.b. Runilia dea. 7b Rumor quomodo ferpere foleat.| 365.5 Rumorum incertorum autores ab Athea menfibus puniti. a2;.b Rutilius Mithridatem aduerfus Romae tts oratione fcriptaincitaut. 24.6.c S S Abam gymnofophifle ut ab Alexatt dro deficiatfolicitant.^^ 266.4 Sabini Lacederoniori coloni. 9.c.20.d Sabitiorum cum Ronanis odis. 10.c.d Sabinarumvaptus.— 90.4.7[equent. Sabinorum cedes. 36.d Sacerdotes nilitisuacabant.—. 88.b Sagittarius Perficumnumifma?— 235.6 Saguntinori cum Romanis foedus. 9 4-.c Saguntum excidium. 95.4 Salafluuius. 400.b Salamisoppidum.' 56.d, Salamina à Teucro condita. 376.4 Salaminaab Euag.mocijs cincta 377.4. Salaminenfispugna.— 63.d.64..4.85.4 Salapiam Marcellusper jmoditionem ca. pit- 100 b d 'Salapitani Annibalis infidias prudentico filio uitant. 100.5 Salij facerdotes. 23.C Salius Pelignorum prefectus.— 135.€ Saluius Ponpeij interfector à Cefareine terfeclus, 253.d Salutaria facra.* 364.d Sambuca bellicum inflrumentum.| 9o.c Samenanauis. 73.4 Saniij à Pericleobfidentur. s5.b.c Samijspotitur Pericles,—— 73.a.80.d Samiorà de Atbenienfibus uictoria. 72.d Samij in crimen cotumacie uocati. 72.5 Samotbraccs. 14.9.c.d Sandauces Xerxis fororis filij Libero pa triümmolati. 120.d Sanguis utrum animalibusinfit.— 134..c Sapiens fecundum Platonem optimus dei initator. 385.4 Sappha oppidum. 209.d Sardes Demetrius occupat. 338.d Sarpedon Catonis iunioris pedagogus, uerba 14gis quàm. uerbera in prom ptubabebat. 287.b Saturnus etatem ftatuit. 124.5 Saturni edes erarium Rome. 3; Saturnalia fefla. 373.6 Saturninus legerit Agrariam promulgat. 187.0 Satyrus biflrio Demofibenis actionem emendauit. 215.d ,Satyrus ubicaptus, eiusqs forma ac uox. 172. b Sauftius philofophus uendita bona Attici operarequifiuit. 379.€ Saxones à Carolo M.debellati.|389.b Saxonum gens. Ibid. Saxoritratio quomodo corlitus cadere fo leant. 163.a Sceuole tomen unde. 36.b Xxauoy. 36.b Scapte Hle Tbracieuicus,— 200.4 Scedafi fitiarummonumenta,— 84. yv". 68.d Scilluftisinfda, 266.b Scipio ornelius magifter equitum. 61.d Scipio Cof.in Iberiam aduerfus Carthae ginenfesmiffus. 80.b.o5.b Scipio P.Aphricani pater poft multas in Hifpania uiclorias occifus. 105.b Scipionis matyjsin cubiculo anguis wifa. 103.d Scipionis fora qz maieflas.— 10s.b Scipio.dicendi uis ac pronunciatio.105.d Scipio dicere folebat, fe nunquam minus otiofum fuiffe, d ci effet otiofus. 109.4 INDEX, Scipio patre duce tyvocinia egit.| 105.D Scipio pubefcente etate patrem feruat. 96.4.1053. Scipionis fimulataveligio. 103.C Scipionipreter etatem magiflvatus dela "tus. 105.b^ Scipio fenatus princeps,— 107.c.108.b Scipio Aphricanus C enfor. 107.C Scipionis Confulatus.^^ 107.c105.c Scipio Aphricanus Lucij fratris contra Antiocbumlegatus. 107.d Scipioin Hifpania vaittitur. 101.b£035.c Scipionem Hifpani regem falutát.10 4..b Scipio in Siciliam proficifcitur. 105.c.d Scipionisuiclorie.^ 80.c.101.c.103.b 104..4.107.b.109.b Scipio Apbricati nomen à deuica Apbri ca babet. 103.D.107.c.108.b Scipionibus fatale in Aphrica uincere. 276.d Scipionis gefta compendio. 105.€ Scipionis Aphricani in. Anttibalem clez mentia, 118.4 Scipio uirginem captiuam Luceio reddiz dit.. 104..4.109.c Scipionis in bofes munificentia. 104..b Scipionis mite in puniédo ingemuit. 105.4 Scipioni Apbricano diesdicitur.. 108.b Scipio ubi mortuus. 14..4.108.0 Scipionis epitaphium. 109.d Scipionis emuli ac detreclatores. 106.a 108.b Scipio 1iinor Tib. Gracchi ob Mancini fedus periclitantem auxiliatur. 1$6.b Scipio minor Carthaginem funditus euer tit... 131.4. Scipio Afiaticus utide nomen fortitus. 103.b.108.b Scipio Afiaticus cumin carcerem ducere tur à fratre Apbricano ereptus.108.c.d Scipio Nafica uitio conful defignatus ma giftratu fe abdicat. 88.c Scipio Nafica uir optimus iudicatus. 105.5 Scipio Nafica Perfeü circuuenit..24..d Scipio Nafica Carthaginem minime dcz lendam cenfet. 715 Scipio Nafica legi agrarie infenfus. 157.0 Scipionis Nafice mors. 18.5 Scipio L. Confid contra Antiochum pro ficifcitur. 107.d Scipio Lucius Catoni caufa affert. 129.a Scipio Gn. Apbricani patruus interijt. 105.5 Seiraphida Lacedemonijs auri ufum abz vogdtit. 165.0 Scope T be[Jali dictum. 129.5 Scotu[Ja. 115.C.133.€ Scyron latro À'Thefco à petra deiectus: Scyri phanum. 5. b(ib Scyrus infula à Cimone ini ditionem res data. 6.b Scyrusinfula ob vapinas mulctata. 201.4 Scytalalaconica. 164..C Scythe quàm promptiin mittendis agit tis, 229.b Secundus. 4-9.d zec&yÜax, 29.c.d Seleuci, Ptolemei et Lyfimachi cotra De metrium con[piratio. 338.4 Seleucus à Demetrio fuperatus..— 339b Seleucus egijs infignibus coram Grea cis ufus. 311.C Seleucus Demetrij fororem petituxore. 334.d Seleucus quingentis elephantis ab Ana drocotto donatus, 265.C Seleuci inbumanitas, 334..d Selybria capitur. 45d Semp.Con[uli&phricadecernitur. o5.b Sempronius Gracchus Cumas Annibalis obfidione liberat. 99b Sempronij tumultuaria cum Poctto pus gna. 10v b Sempronius Longus Scipionisin Confus l«tucollega. 107.6 Senatores Lacedemoniorum. 19.5 Senatus uocabulum unde.$8.4 ,Senatus principcs qui ereari foliti. 167.c.d Sentius pretor Macedonie. 169.4 Sepeliendi modus apud. Atbenienfes eo Megarenfes. 28.c Sepulchra Amazonum. 4d Sepbironis mimographi preceptis uts cauit Plato. 382.4 Septimius Pompeij interfelor.— 25.c Septimagium. i.d Sequani quam Gallie partem incoluerint 272. Serbonidis palus. 304.d Serpentesex bumanis medullis genevari. 159 b Seruilius Galbain iudici adductus 128.c Sertorij patria,natiuitas, fludia,7 tyroz cini4. 194..d Sertorij mira laborum tolerantia. 196.c Sertorij fimulata religio. Ibid.b Sertorij interitus, 198.d Seruilie impudica epiftola ad Cefarem 290b Seruilia Seruilta Bruli mater. 205.4 Seruilij Confulisinteritus. 98.4 Seruile bellum. 243.b Serui,rci familiaris animata inflvumenta. 223.C Seruiin militia non cosfribebátur.183.b Seruorum difcipline paradigma. 129.d Serui libertati donati quibus cerimonijs in triumpho duci foliti. 116.d Seruosomneseffe malos.— 81.d.14.4..d Seflertium locus Rome. 370, Scflus Atbenienfibusabrepta.— 165.b Sexdecinremes Demetrius primus fabriz cauit. 337.d Sexlie aque. 185 b Sextilius Lucullilegatus. 194.4 Sextus Aelius Flaminij in Confulatu col lega. 14b Sexti Pompei fidesin Auguflum«7 An» torium. 34-4..d Sicanorum cum Volfcisfeditio.— s4..b Sicilia Proferpine dedicata. 14. b Sicilie libertas uendicata. 14.2.4:4-4..€ Sicinius T'benufloclis puerorum pedaa gogus..$7.b Sicyon literis cg picturisclara.— 360.b Sicyoniit agrà Cleomenes infcflat.. 51.c Sicyonij in Nemea ffi. 714 Sicyonios defectionem meditantes Ava» tus capite mulctauit. 364..d Sigliuria colonia. 26.d Signiprelij quod antiquitus füerit.77 8.b Silenus Ponticus.. 165.d(z2.b.c Simulacra quado Rome pingi ceperit.^ Simulacra cur fonitu aliquádo edat. 3$.d Simulacra fudare lachryniareQ; pofübile Sinacamontes. 230.d—^.(53d Sinopen captam Autolycus muro cinxit. 209. b Sippius Romanus luxuria ttobilis. 287.4 Siradius tumulus. juzg.c Siris fluuius, 178.5 Sifmatium fepulcbrum adole[centium qui in gymnafio obruti. 202.4 Smyrne nomen. 194..d Smyrna fub Lydorum imperio... 573.€ Sochares Deceleus Miltiadi obftat. Socialebellum.. 168.b(200.d Socrates quando floruerit. 381b Socrates utrum diues. 119.d Socrates melancbolicus. 161.5 Socrates Alcibiadis in philofopbia pra ceptor. 38.d Sociatis interitus. 381.d Solis defectus. 12 b Solis ciuitas. 31.d YNDEX, Solonis genus etas, e» fludium.| 27.4.5 Solon mercaturamexercuit. 23.b Solonis(bonianeum exilium. 31d Solonis phanum. 28.c Solotiium Marij fuburbanum..— 188.h Soloontis adolefcentis interitus.— 4d Somniorum certitudo. 209.b Sono deditimanfuetiores.-BSo.4 Sonches Saita facerdos. 31d Sopbena regio. 209.C Sophgeles quando uixerit. 381.4 Sopbotles Aefcbylum uicit.— 20wb Sophocles Aefculapium bofpitio excez pt. 21c Sophonifba Sypbaci marito exitij caufa fiit. 103.C Sopbonifba ueneno fibi mortemeonfciz Wit. 107.4 Sorex mimorum princeps apud Syllam gratia udet. 174. b Sornatius bofles in fügam uertit. 207.c Sofillo Lacedemonio Annibal familia iter ufus. 109.C Soffis Syracufanus flagitijs nobilis.502.c Soter unde cognomen acceperit. 4.9.d Sous Lacedemoniorian dux. 14. b Spartacus foriter pugnásoccubuit.226.a Spartiatarum urbs pedagogus honefle uite. zo.b Sparta nullis feptamoenibus.... 163.c Spartiate quibus remedijs ebrietatem fuis exofant ftcerint. 328.b Spartana difciplina. 233.4 Spartam Antigonusoccipat.— 153.c Spartam Epaminondas obfidet. 258.5 Spartonisde Athenien. tropheit, 236.b Speufippimater. 380.d Speufippus Platonis difcipulus«7[uccef2 or. 382.4 Speufippi in. Dionyfik coniuratio.500.d Speufippus agro donatur. 299.c Sphacteria infula. 1:6.d Sphargiticaru nympbarà templi. 121.c Spbargiticarum facra. 13.5 Spberus Cleomenis in iuuetitute Laconiz ca infüituenda focius. 1o.b Sphinisgg&i.| 266.b(234. Sphitridates Pbarnabazci caftris exuit. Spbitridatis Macedonisinteritus. 257.b Sphodrias ab Atben.accufatus.— 256.d Spinter Conful. 248.C Spoletum ab Annibale obfefJum.| 97.b Spoletanus ager Romatio pontifici donae lus. 389.4 Spolia opinta. 9.d Sponfe Romanorum[ublimes in cubicue lum fevebantur. 9.€ Spuritie de Vitelliatis uiclovia. 572.4 Sp. Melius tyrannidem affcctans à Sera uilio Halainterfectus. 306.4 Sp. Pofibumius quanti glorie ab exera citureportauerit. 156.b Sp.Serudlius primus Romanorum diuora tium fecit. 13.0.26.c Sp.Vedlius interrex. aid Stagira à Philippo euerfa. 386.5 Stagira Ariflot.patria exedificata.255.c Stallius Epicureus. 307.C Staphylus T befei ex Ariadna filius. 5.d * Staficrates Antbon monté in bominis fla tuam formari po[Je dicebat... 267.b Statilius iuuenis Caton.admirator.296.c. Statyre Artoxerxis coniugis popularia las. 354.4 Statyre interitus. 208.4354. b Stelle quid fint. 163.4 Stepbanus puer Napbtha incéfus. 261.4: Stefllei bij forma. ug.b Stefimbrotus qua etate floruerit. 200.4 Zayevypam, 51d Sthenis Himereorureprincipis fiducia. Sthcnidis flaturaijopus. 209.4(241.5 Stilbides uates.: 211.d Stilbonis philofophi fortifimum vefpota fum. 2304 Stoice difcipline acumen. 14.8.d Stoicorum paradoxa. 2nd Strabonis corpus fülmineictum.| 239.d Strato Rbetor. 3144 Stratocles quibus modis Athenien. attia mosfalfaletitia fifpenderit.— 330.5 Stratonice foluto Seleuci coniugio Ane tiocho filio nupta. 56.5 Stratonici cauillum. 20.b Stroibus Calliftbenis lector. 264. b Strymon fluuius.*«200. Styraces Cretenfes. 166.5 Sucrot axinis. 9 qq 2426 Sucronenfis pugtta. 197.C Sue[Jani populi. 58.c Suefitanis Romanorum dimicis Mandos nius belluminfert. y$36 Sulpitius interrex.» 24,9.C Sulpitius inde Caftoris Confulibus tur baminftrt. e 168.c Sulpitij Tribuni pl.cedes. Ibid.d Suprema lucus:.166.ca(228.5 Surenus Parthorum dux qualis fuerit. Surenas dolo ab Hyrode necatus. 231.d Suas Alexander fubegit. 261b AME.:J* Sutrinorurm. urbs bis uno dle capta, 4 Caa millo recuperata eft. 66.d : à Sybarite delicijs dediti.^&b Sycophanta.^—' 31.C S»lle denominatio.«&9.d S»lle dicacitas. 167.4 Sylle cum Mario inimicitie,— 167.b Sylle e» Cefaris inimicitiarum caufa. Syllaurbemincendit. 186.d—(268.4 Syllauictor urbe potitus. 175.5 Sylla Capitolium inflaurauit.— 35.c.d Syllatempla uiolat. 169.b Sylle profcriptiones. 173.€ Syllepreclara facinora. 167.b Syllarepetundarum pofllatus.| 167.€ S5lla in pbthiriafim morbum incidit. Sylleobitus. 385.b(74.d. Sylle fus, monumenti, teflamentum, ez epitapbium. o 174.C Sylle annulus. 167.b Syll«ni de Catiline coniuratis fententia. 290.4 Synopes urbisorigo actiomten.— 209.b Syphacis cum Afavubale affinitas. 106. Sypbacis caftraincenfa. Ibid.c Sypbaciscum Romanis foedus.| 104. Sypbacis cum Carthaginen[ibus foedus. Sypbaxin triipbo ductus.1077.c(106.4 Syracu[arum urbs Athenis non fere mie VOY, 219.C Syracufana arx funditus euerfa.— 14.x.d Syfacufanorum machine bellice.| 90.c Syracufanorumariflocratia.— 305.4 3yracufanorum de Atbenien. uictoria. 221.d Syracufanorum naualis de Dion»fio ui Coria. 303.b Syracufee Corintbiorum colonia. 14.0.c Syracufe à Marcello capte.93.d.91.a.b Syrmus Triballorum rexab Alexandro fuperatus.* oag6b Sroruii or20,'209.b Syrtes magina. os.b Syrtis capita.e;o..b T Acita à Romaniscolitur.| 22.b.c TTacianus cim decé millib; cefus. 345.0 "T4gottius anis. 197.b "Tagus fluuius. 94..d TaA«cím, 9.c "Tala pritta focrui litem intulit,— 26.c "Tanagra T belarumuicus. 38:.d Tatiagricum agrum Lacedemoni) inuaz dunt. 69.d.70.4 Tapfim oppidum. 276b "Tarcbetius Albanorum vex eiusq; fibus la. 6.d.7.a INDEX, Taventine arcis topotbefia. oo.b "Tarentinorum urbs á Fabio Maxinto caa pia. 79.e.91.d.— Recuberatur per eundem. 79.6:80.d.14.b "Parentum per proditionem Antibalace cipit. 99.b.c Tarentini Pyrrbum. aduerfus Romanos ducem eligunt.— v77.d.e» fequentib. Tarpeia Sabinisarcemprodit.— 10.4 Tarpeia Veflalis. 22.d Tapeium faxum. 104h2à:4 "Tarquinij tyrannis.* 33.€ Tarquinius expulfus. i$7:€ "Tarquinius ad Porfenam confugit...35.d Tarquiniorum ager Marti confecratur: Tarquiniauirgo Veflalis. 34.c(34-.c "Tarracney Scipio recipit. 104€ Taruncius Mathematicus quando florue ri. Ibidem. Tatien[es tribus Romana. 10:d Tatius Sabinorum dux Romanisbellum Tatijcedes. 1w.b.c Cinfert. 10.4 Taureus aducr[ee choree priceps.4.1.c.d "Taurini montes fegnius cuncta producit. 211 b Tauvominium oppidum. 179.d Tauri cum Pafiphaé concubitus. 5. "Taurus Minoisdux à T befeo intevfectus. Taxiles Yndue princeps. 265.b—(1bid. "Tegeatarum. cum Atbenienfibus de bos tioribus contetttio. 1d "Telamon Aeaci filius cum Hercule coz tra Laomedontem militauit.....575.d TsAssfeioy locus. 55-5.70.d "TTeleutie snavitimum committiur ümpez viu. 256.b Telluris Olympie phanum. s.d "Tellus bomo beatus. 32.4.37.C Templaque ápiratisuaflata.— 243.d Templa Grecie incenfa. 71.d Tempus preciofifiimares. 344.4 "Terentia Ciceronis quantum cure Reip. Homine f fceperit.. 322.C Terentia difficilis ingenij. 3214.4 Terentij Varronis C onfulatus.. 78.4 € fequent.97.d Terentius Culeo à Scipioneredemptus, 107:C Teribazi interitus. 358.b Termini templum e9 facra. 24.b Terremotus. 75.d "Terremotu Agis cubiculo cieClus. 235.b Terrainmobilis. 25. TefJeraprelij fignum edebatur.— 312-a "TTefJerarij qui dicantur. 370.4 "Teflamentum in procinctu. 49b Tefti uni ton efe credendum;^ 366,6 Teflbe Dionfij filie uirtus ac fanus. 3oo.b G75.d Teucridari getius unde originé traxerit. Teutones Cimbrorumfratrés,— 186.b Teutrides Germantepopuli.— 27id Thalafiium uox nuptialis. 9.c "Thales mercator. 25. b Thales fapientie terminos excefüt. 27:c Tbalcta Lyricus Cretenfis Sparte poeti cam exercet. 14.c. "Thap[acos oppidum. 266. GapyjAwuoy menfis. 64.d Thargelie meretricis biforia.—. 72.c Tharrita Epirotar regum. primus Gr cos mores literasq; coluit. 176.d "Tharfus Seleuci evuitimperio.— 338.8. T heagenes in Cberonea pro Grecieliz bertate cecidit. 256.G Tbeagenis fororis uirile facinus,-— Ybid. "Tbeba tafonis filia maritum Alexandri morti tradidit. 87.d "Thbebe'Tyriorum colonia. 105.C Tbebeab Alexandrocapte.— 64.4 Thebanorum cum. Atbenienfib. fedus. 85.c.d cum Spartanis.82.b— cum. Roratis focietas, iusa.b "Thelefippa fcortum. 262b "Tbeniflocles nouarü eri cupidus. s.c.d "Thenifloclis de Afiain Europa capiena da confilium. 120.d Theiiflocli fapientie premium à Lacez demonijs decernitur..—.$8.4 "rloniflocles quod in coena lyram vecua fuit; habitus eft indoctior. zotd Thentifloclis fapienter dicla€ apopba thegmata. 58.c "Tbeniftoclis eo» Ariftidis emulatio:119.b Themiftoclis in Marathonio bello ftrez nultas. lbid.d Tbemifloclisexiligm. iyd Theniftoclis interitus filij, er fepulchra. 117.d Theocritus Cbius epigrammate in Avia flotelem inuectus eft. 385.d "Theodorus arufpex. 176.c "T beodoti Cbij interitus. 254-.d Theomillelocus.: 3 89.b(323.b "Theophrafli oratio fingulares delicie. Theophrafti de Demade ey: Demoflbea ne iudicium. 316.b "T heopbraflus interimitur. 362.4 "Theopompus Ephoros creat. ib Tbeopompi dictum. 18.5 T beoris uatidicamortemuldata.:516.d T herinodon fluuius, 24.6.4 Theramettis ————— Tberamenisin patriam amor. 215b T berecyon fibi mortem infert, 154.4 "T hermodon fluuius. 3i. b "Lbermopylarum anguftie. 128.4 T hebrotis quis primus poft diluuium im perauerit.. 175.€ "Tbefei uxores,quasq; coprefJerit. s.c Thefei ficla;que Herculis imitatione gef fit. 1d "T befei cum Pevitboo amicitia, sb "Thefeus cum Hercule aduerfus Amaxo nesmilitauit. 4..d Tbefei infigne claua, 2.4 "Tbefeus quo pacto€ Labyrittbo. euafez rit.;.b Tbefeiexilium. 6.b /— 1nteritus. Ybid. Sacra c7 fepulebrum. 6.b.c Tbefpis Pififlvati Tragocdia; 31.d "The[Jalus Pififtvati filius. 130.d tT hefJali egregij bellatores. 258.d Thejfaliam Pyrrbus inuadit.|... 337.4 ThefJalonica ab Antip.filio necata.335.d Thetis Nercifilia Peleiuxor.— 375.d Thetis mater Acbillis"Troianis à Youe co tra Grecos auxilium implorat. 274..d Onuzte. 30.4 Thracie fludia potare cz equitare. 4.3.c Thrafeas Munatij ibrüfequutus. 292.b Thrafibulus Atbenas tyrannis liberauit. "Threfceumnomen,— 234.d.—(82.b Thriafie porte. 73.d Thucydidis genealogia. 200.a. ipae triamamor. zi.b—fadlio. 69.b fepulcbrum.: 200.4»^ Tbuarij nomen. 170.C "Thurium captum. Ibid. Thurius biflrio. 318.d Tibarenos Lucullusfubegit.—...208.a Tibia pacis fymbolum. 91d Tigellinus Neronem morte dignum fee : eitjeumas prodidit. 369.4 "Trigellini obitus. lbid. Tigrdties vex regum. 206.d Trigranis facete dicliin Romanos. 210.b Tigranes iutior à Pompeio captus eg in trüampbo ductus. 245.d Tigratiocerta oppidum à Tigrane cone ditum. 209.d Tigurinipenes Ararim à Labietto proa fligati. 271.4 "Timea Agidis Lacedeemoniorum vegis uxor quoimpudétie fit prolapfa. 4.4 "rimeus biftoricusinfans. aud Tünagoras quàm magtifice ab Artoxer xe exceptus. 357.4 Timagoras morte damnatus. 86.d INN D'E' X, Timandra fcortum Alcibiadis.— 4.8.4 Timoclee Tbebane mulieris forte facie Hus. 256«c Timoclidas Sicyoniori prefectus.$ 9 d 'Timocratis figa. 30r Timoleon quo pacto ad Rempublicam accefJerit. 158.d Timoleonis mors e fepulcbrum. x44. Timon wa oÜpwzrO". 42. b.aso.b TimonafJa Pififlrati uxor. 130.d Timer Antonij domus. 350.C Timorides Leucadius coniurationis ad» uerfus Dionyfium particeps.^ 500.c "Timopbanes Timoleoni fratri moribus «9 ingenio difsimilis. 138.d TTinoris facellum. 14.9.d Timotbeus Cononis filius bonores fiios fortune ad[cribi noluit. 167.d CTünoxehus Acbeorum Ymperator pro Axato deleQus. 164.4 Timoxenus diem obijt. 365.d Tipbonis refpirationes Aegypti palus. "Tifamenus Eliéfis augur.v21.b./(34.0.d Tifapbernis borti. 444 Tifapbernisinteritus.— 357.4 "rithorea ciuitas. 170.4 Tithrauffes Atbenienfium aduer[us Bare » baros dux. 202.4 Titillius in T braciammiffus ut Pbilippi prefidia fubmoueat. n6.b Titinius fefe iugulauit. 31.c Titule ancille uirile facinus, 66.b Tituriusin Gallijs perijt. 272.4 Titus Crotoniates cum Catilinarior lite vis interceptus. 322b Toga licinia. 158.4 TTolerini à Volfcis capti. sib "Tolimides Atben infeliciter pugnat. 71.d "Tolumnius Hetrufcus interemptus. 9.d "Tonitru audito cum populo aginefas. 292.d TToranium cum exercitu Sertorius delez uit. 196.c Torquatinomen.: 182.5(72d Tragie infula Pericls uiclovia clara. Tralles nec X-erxinec Agefilaottranfitü concedere uoluerunt. 235.€ "srapexon quondam Macedotiie impez vio ton fubiecta erat. 191b Trebonius Caium Lucium uim fibiinfce rentem interficit. 270.C Triarius infeliciter contra. Mithridatem pugnat. 298.4: Tribunorum origo. 10d Tribunitia poteftas. 289.d Tribuum Romanarumdinifio.—— 19.c Trib.pl.dediuidenda Romanorum babia tatione agunt. 61.4 Tribunorum militum origo. 6t.d Tribus fingule decem curias continues Yunt. 10.d Tributum ex Macedonico bello Romaa nisremifJum. 158.4 Tripodcs Ariflidis. 119.4 Tripodis aure circundatio. 27.€ Triteus Acheorum imperator.^ 360.4 Triumpbi infütutio. 9d "Triumpbandi ius y obferuationes. 12.4 Triumuirorum potentia c7 profcriptioa "fe$. 343.4 Troxenij Cleomeni fe iunguttt.— vgv.c Traxenijin Acheosrecepti. 362.4 Troia ludus equeftris. 287.5 Troia ab Hercule euerfa. 215.0 Troie equi tertio perniciei caufa füere. 194..d "Tuberoni familia e tenuitas.^ 133.b "Tubero pretor in Iberia. 268.d Tudertum alie urbs. 185.4 "Tulliola partus angu[lia moritur. 326.5 Tullus Ampbidius Wolfcorivex.- s1.c Tullus V olfcorum dux occubuit.$4..b "Tullus Hoftlius fümineidus.—^ 23.4 Twnulus. Ibid. Tunicarubrapugne fignh Rom.| 251.d Turdetiaá CrafJocapta.225.c—(79.€ Turpe nibil quodui ac necefitate fit. Turpilius falfo accufatus man[uetudine^ euafit. 183.b "Turris balneorum locus. 97.€ Tufci reliquas gentes anteiffe fapientia. Tu[corum clades. 36.4(168.b Tufculani defectione diftimulant.667.b T yberim Tarracine mari Cefar immita tere conatus. 277.4 T»beris inundatio."- v$9c "Tycbonlancea Alexandri tyran. 86.c T»deus Atbenienfumdux9|, 47.b Tynnonda tyrannus. 29.b T»rannio grámaticus Ariflotelis'Tbeos phraftiq; uolumina digefiit.^ 172.4 Tyranni domit quiingreditur feruus fit. 243.€ d T»riori antiquifsime colonie.— 165.c T»riorum obidio. s 258.d "T»ron Epiri locus. 34.9.5 Tyrrhenum mare unde dictum. 63.5 Tyrrbenorum regionem Celte fubegea runt, 185.d T»rteuspoéta bonus ad inum animos excitandos. 148.€ Torus capitur. 2$59.4377.6 D RI AURA APIN 316.4 Vaifarius Aquitanie dux à Pipiz to fuperatus. 388.4 Valeria MefJale filia Hortéfij foror$51 le nubit. 174.5 Valerie Publicole fororis in Romatos beneficia.$3.4 Valeria Publicolefiliaobfes,^ 36.b Val.Flaccus cum Catone Cenfor... 128.d Valerius populo Romano Maximus appellatus. 242.d vandali Valiaminuafeve. 388.d Vandali à Longobardis fuperati.... Ybid. Varenus P aduerfus gladiatores Ymperaz tor. azg.b varo philofophus bifloriarum peritifiis mus, 8.d Vafcottiaregio. 388.4 Vafcones à Carolo Magto domiti.389.d vatinius afpero fuit tngenio. 320.d Vetligalia ciui Ro.fublata. 35.4 Vetlius áGraccho deftnfus. 158.c Veiorumurbs à Romatiscapa.— 61.4 velabrumlocus. 7.C vVelataborum fitus. 390.4 Velialtalie locus. 158.b Veliterni ciuitaté fuam Romanis offcvüt. 49.d(356.c Veneficorum apud Perfas fuppliciau. Vetnerislucus, s.d Veneris fignum in Delo. lbid. Veneris templum. 28.b Veneris Victricis templut. 234.€ Venus bellum exofum babet. ord Ventidius Partborum copias profligauit. 345-4 Ventidij bellum inter inclyta Romator& facta numeratur. 34.5 à Ventidij Auximo ciuitate per Pompeiit ciccli. 250.d Vercelle locus. 186.c Verecutdja ttn ome decet etate. 381.b Vermite Sypbacisfilijfüga.^. 107.b Verres Romátiis fus incaflvatus,-.320.b Verres Sicilie Pretor reus. Ibid. Verrisyilius formam proftituit.' 20.b Verrucofi Fabi; nomenunde.—. 75.c Vertingentorix Gallorum imperator. fe Cefari dedit. 272.C Vefle templum. 18.4 Veflales uirgit.zs à Romulo lette.|.22.d Veflalés in clade Gallica fugientes qua religione ab Albinoexcepte.^ 64..b Veflales due in flupro deprebenfe.7 9.a Vefttsin calalitatibusmutabantur.67.4 Veturius artifex. 29.€ 1-N D'E:X. Vibij Siculi erga Ciceroné ingratitudo; Vibij Paciaciager..324..4(328.c Vibo oppidum. n5: 324€ Vicetitiam Longobardi in deditionem a compulerunt. i 388.d Victoriabelli finis. 104. Victoria beneuti non minor uirtus quàm ulcere. 223.d vicus publicus phanum Rome. 35.4 viduarum nuptie ne deuitarentur caue ium. 6o.b o3 vinditius feruus coniurationem áevedue cendis regibus aperit. 33.d.34-.4 vindicta pro manunuifsione. 34€ vindius interfectus. 24.0.C Vinaria coticertatio ab Alexatidro proa poit. 266.d Vino abluebantur infantes. ib Vinum quis primus ad Gallos uexerit. vinum quadragenariumin$yla..(62.b le conuiuio bauflum. 174.4 Virginius Rufus Germaticum exercitum in Galliam ducit. 367.c Virum bonum contumelia affici t pofte, paradoxon. 77.€ Virtutis quanta uis. 108.4 Virtutis laus in actione confifit... 582. Virtus laudibusconfirmatur.—— 145.2 virtutislaus. 120.d Virtutis templum. 93.4 Vitáte an ors fortior. 266.4 Vitellius imperator falutatus.— 569.d Vitelliani à Spuritta uiti. 372.4 Viuendum quoufq; bominifit.— 66.8 Viuettes utrum an mortuiplures. Vbid. Vliadis Samij cum Antagora Chio aduer fus Paufaniam coniuratio. 124.5 Vl»[Jes ad repetendam Helenam legae tus. 274.d vi»fiis e Achillis contentiones... 233.d vbfis uerfutia. 164. Vlyfüsbaflaerea. 9.b Volce populi. 95.C Volfcorum turpifsmum foedus.—$4..b Volfciceduntur. 49.c Voluptas malorumefca.— 99.2.125.d Vrbes quibus rebusueré tute.— 327.d Vtice urbis fitus. 295.5 Vile nibil nifi quod boneflum.— 124.4 Vulei fugafcflus dies. 11.d Vulpecus collis. 166.c Vulturisnatura. 8.b Vulturnum oppidum. 98.» Vulturnus uentus. lbid.c Vulturnus fluuius. 26.c.99.4 Vultusmorumindicium. 254€ V xoriapoteflas.^o 364 Vxorestone[Jeuerberandas;— v29.c Vxoresduas Antonius primus Romanos vum duxit. 353.4 xX Anthiorureoppidum.— a$7.b Xattbij urgente bofle incenfaqs; urbe fefe inignem cohiecerunt.| 310.€ Xantippus Periclis pater. 68.d Xantippi catis. 57.4 Xantippus canes domeflicos diligenter bunari curauit. 136.€ Xenagoras Olympi. altitudiné menfus. Xenaride Agide fentétia. v4.8 d(134.d / Eia. 20.C Xenocles Adramytenusorator.—.319.d Xenoclis Cbolareeiopera. 70d Xenocrates. 182.c.584..b X etioc. Gratijs facra facere iufJus.584..b Xxenocratis pbilofopbi autoritas. 383.4 Xenocrates P bocionis preceptor.280.4 Xenocrati Alexander L talenta mifit. 255.d Xenocrates Athenienftum ciuitatemrez fpuit. 285.5 Xenopbantuscantornobilis.— 34.0.5 Xenopbon Atticamufa. 384..c Xenopbontisfympofium. 163.C Xerxes bumanus ey: magnanimus.553.b Xerxes tranfitum à Trallibus redemit. 235.C Xerxisregiam Alexáder incendit.261.c Xerxisde Tbemiflocle gaudium.| 60.4 "&8 z BA Dioné inuadunt.so$.€ Zacyntbioruri celebritas. 121,5 Zaleucus fub Minertze nomine Baccha naliainftituit. nc Zama Scipionis ey: Attiibalis pugna cla Yd. 10L.C 4 "Zarbienus rex Gordyee. 208.c Zaretraoppidi Phocion occupat. 281.d Zenodoti opp. à Cra[Jo uicaptii.227.c Zeno Stoicus. 280.2 Zenon Eleates qualem dicendiartem do cuerit.. 68.d "Zenon Cretenfis faltator. 356.d ' Zephbyriuenti. 195.d Zébyisg. 131.C Zeuxidami progenies. 233.4 Zeuxis picloris ditum. 7o.d Zoilus tboracum artifex egregius. 332.b Zopyrus Alcibiadispedagogus.— 17.b Zoroaflre fimulataveligio. inc INDICIS RERVM geflarum finis. EN TIBI:;LECTOR que à iusto Indice fegregae turos premonuimus. ORACVLA. Egeo.: 1b Alexandro.— 256.d. Annibal. w7.d—(259.b.c Arcadibus. 48.c Avislidi. 121.b Asbypaleenfibus. 12.€ Atbenifibus.6.b. 217.b.218.c Ciceroni. 219.d Cimoni. 203.C. Fabio Maximo. 76.b Grecis.317.h— Helene.27.c Hortero. 374..b Lacedemonijs.— is.bv6s.a Libye16s.d Lycurgo.14..d Lyfandro. u6.b Marathon. s.d Ruardoriio. 123b Milefijsac Cois. 27.€ Paufanie.14.c. Pericli.72.b Philippo. 354.d plateenfibus. 123.C Publicole.36.c Pyrrbo.181.d Rortatiis. 22.d.60.d Romulo.8.b Sicyonijs.s66.b Soloni.28.b. Tarchetio.7.4 Thefeo. 3.b.4.. b Thenistodii. 44-4 PRODIGIA. Eacides pro Grecis pue gnantes apparuerunt. Agnusgenellosutrinq;.(75.d corymbos babés natus.164..d Albanus lacus inundauit abfque imbribus. 70.C Antonias Cleopatree auis fub qua birundinies alie alias quee nidificarat expulerut. 3 4-9.d Antonij fatua[udaut. 34.9.4 Apesimelinos Platonis congefz ferunt. 581.4 Aquila apum plena confecta. Aquile due in medio ca(313.5 florum Augusti Brutiq; pue gnarcwfe[unt.— Ybidem. Aquila correptum à milite iacu luminatumtulit.— 300.d Aquila in Crafi exercitu fua fponte conuerfa. 22844 Aquifgrani porticus corruit, Aucs folitarieinfos(4.01.4 uu delapfe. 277.d Bacchus Athenis ui uentorunt intbeatridelatus. 34.9.4 Bosdomitus Syracuftsmiyistue multuatus modis. 303.d Bosloquutus.|. 93.d Boii capita vefcifalittguas cuum gemituemiferunt.— 18nc Cadauerà fpectramatronis obz uerfata. 42.d Cefaris flatuain Mefopotamia ad Solisorti fe couertit.371.c Castor c7: Pollux pugnare ufi fint.-— 4 8.c Caslor c2 Pollux in Lfandri Haue.^ í62d Clearchi corpus uentorit ui pul uere obiectitjibiq; exortis pal mis, perbreui lucus excreuit. Cali fupra Falerios /—(256.b faffum.— 75.4 Colofii Eumenis c» Atali Athe nisá uento prostráti...34.9:4 Cometa C efare interficto aps paruit. 378.d Concentus muficus Alexadrie auditus. 351.d Cor Cefatre facrificante nufqua dpparat. 279.4(u6.4 Corui uolatiideflituti ceciderüt. Corui pullosdeuorarut. 168.b Corui Alexandro. duces pev loz caincogtita.* a$9.C Currus fatali forte ad Capitoz liymjerebatur. 35.€ Draco ex templo Atbénienfik eudfit. 57.d Draco fub Spavtaci capite apa paruit.| 22asb Draco Cleomenis cadauer à uo lucruittiuria tuebatur. 1$5.b Elephantis capite infans natus. 93:4 Equus Crafii furore percitus in flumen fe precipitauit. 223.4 Felles duo Arato facrificati cott fpei. 356.4 Flamma e fopito facrorumigne emicuit.^ 322.C Flamma enilitis manu emicuit. FlammainCefaris—(277.4. exercitu emicult 275.4.251.d Flamme corpus inter Luculli c7 Mithridatis exercitum cla pfun.:205.d Fluiios fanguine mana[Jc.88.b Formice congelatum wuictime INDEX. fanguinem ad Cimonem defe Yunt..:203.c Fulgores coelinocturni. 277.d Fulmen aram percufsit.. 136.4 Hafle ardentes in coclo uifee. Herculis phanum Pa»—(185.4 tris fülmine tactum. 34.9.4 Hirci mortalia inftar conferere uifi S 4492.6 Homines igniti apparuerunt. 277.d Iecur boflie fine capite. 93.4 Tenisin naué T imoleonis fe coc litusdemifut.* 139.c Imber Romanum Portum; ex ercitum diremit. ub Lampas wuti fülmeninterras Dvwi. 139.C Lapidibus igneis pluit.— 75.d Lumen magnum ab Eleufine il luxit.|.97.d Lunastresapparuffe.— 88.b Lupi Carthaginis terminos dez tulerunt. 160.d Mare dulces aquas prebuit. Minerua füdansinMio(300.d apparuit. 206.4 Moguntiacus potts incédio con flagraffe ufus. 401.4 Mures fufpenfum in templo au rumcoroferuit.— 168.b WAures Iouis aurum corroferut. Orpbei fimulacricur fu/(95.4 darit. 256.d Oues inmolade Clyti fequute Pdlladis fimulacrit core:(265.c wilacerarunt. 218.€ Partus imaturi edebatur. 36.d Peltaauvea é coclo delapfa.23.c Pila in templo fülmine tacta. Pifaurus terre biatu|(401.4 - abfumpta. 348.d Pudibunda uir quidam faxo fi bimetexecauit. 218.€ Sanguinis gutt& e celo cecidez (runt. 11.€ Satguisé fcutisemanauit.7 6.c Saxum ad. Aegos fluuium coc litusdelapfum. 162.d Scut4 pugnantia inuicem uifa. Simulacra armatoruuiz(185.4 vorà pro Grecis pugnantium apparuerunt.$7.d Solis obfcuvatio apud"T beffaz los.«87.4 Sol pallens imbecillé caloré in, terfetto C efie emifit.279.4 Spice cruente apud Antium ce ciderunt.| 75.d Strepitusocluri.^ 277.d Sues fine auribus in luce editi. 300.d Sidera clauo circuluxifte.162.d Templi Adratitaru oftia fpona te patefacta. 140.d Terre biatus circa Lauertant. "Timoleonisincaput^(167.d uitta ortatain Delpbico ten plo fe demifit. 139.C Tonitrua S yracufis prodigiofa per XV dies. 303.d "Tribuni mulitaris brachiumvos fea fuauitate manauit.. 513.5 "Tubavum fonitus ex acre feres tto ticrepuit. 168.5 Tiberis prodigiofainundatio. 317.d Vitlorie fimulacri Mitbridatt calitus demiffum.^ 169.4 Victorie fimulacrutia babenas manibisdimifit.— 364.4 Vox in Tbriafto agro audita. 5d s Vox in Fortutie templi confea cratione audit. 53.d Vox M.Ceditio facta de Galz lorum aduentu. 62.b Vultures torquati in castris^» Manlij. 185.4 AVGVRIA. Lexandro.:^1igg.d. A 260.c.C7'C. Arato.: 265.d Atbenienfibus. 218.C C efari. 275.49 Cafíio.s1i.d Ciceroni. 314.d Cimon.*^:20$.€ CralJo.: 227.d Graccho ez: Corttelie.— 155.5 Graccho Tib. 1$7.d Herculi, ENREE X Mario., 185. b Marcello. 89.d Mehelao.^? 374..d Nume Pompilio. inb Paulo Aemilis,— 134..4.136.c Paufanie.i21.b Peridi.6o.b pbilippo. is. b Platoni.381.4: Pyrrho.176.c Romanis.^" 168.5 Romulo c Remo. 8.b d; 1 ! l ! | i I! Syll. 168.c.172.b Tertie Áeutilie, 14.4 "Tbenustocli. 57. b "inoleori, 139.C Timoleonis militibus.| 42. SOMNIA. Dolefcentis cuiufdam. An 233.(333-€ Alcibiadis. 48.4 Alexandr. 258.d Annibalis. 95.C Antigoni. 328.d Antonij. 242.C rut. 21b Calpurnie Ce[aris uxoris. Cimon. 289.b(784, Cine. 278.d Clyti.263.c.d Darij257.c Denetrij.334..4 Demosibenis. 318.d Epbori cuiufdarnt. 14.9.€ Eunenis. 19d. 194.4 Gn. Aurclij. 243.C Gracchi.C. 158.c Luculli. 206,0.209.d L»[andrt. 164..C M.Artorif. 212.b Marij. 172.d.190.b Marfe.298.d. Medij.31.d Mitbridatis. 245.C Onatij Aurclij. z26.b Pelopide. 84..d Petitij N aucleri. 252.d philippi. 354..d Poripeij. astd Proferpina facerdotum. 139.c Pyrrhi. 177.5 Socratis.330.d| Sylle.168.c "T benüftoclis.$9. Titi Latitil..», s.d T»riorum. 258.d PRO;PNFREBIA. Ceto ignem extinguee YO. 1$.C Adamanksauincula. 298.b Aduerfus Lerneam Hydra purgnare. 179.4 Alter bic Hercules. s.b A Mufts ac Gralijs alienus. 9.c Ancora extreitam, 52.d Applo egere. 142.b Aqua Qgrigniinterdicere 324..c Argentanginampati,— s18.b Attücamufa.— 9 384.c Boccboris iudicium. 333.C Caude pilos equine paulatiti ucllere. 197.4 Corottá capiti cotexere. 232.b Cothurnus. 129.d Cretizare cum Cretenfib.i36.a Doni leones, fub diuo uulpes. Duos Alcibiadesneq;|.(72.c Atticaneq; Gréia tulit. 41.d Eamus Atbenas. 3.d Exfinu. 291.d Genius malus. 3u.b lactaest alea. 78.4 In coelum ferre. 142.4 n eraftirz difframus que fe io fcripta funt. 83.4 Inefcare.125.d Videin Indice, Voluptas malorunpe[ca. Inuentrembellare.— z2o6.b In uino ueritas. 355.C A&XXÓZIASTL, 120.4 Leonita pellis quo non pertitie gituulpina affuenda.: 162.4 Leottis catulumne alas.— 41.c Leonem flimulare. 282.C L»dius currus. zb Mortuition mordent. 235.4 Mulus Marianus. 184.5 Nec fi Cato ipfe diceret. 289.c Nemo bene imperat, tifializ quando paruerit. 233.4 Nequicquam fapit qui fibi non fapit. s 2644b Nequid imis. 6i.b Nibil fine T befco. sb Nodum foluere. 267.C Non per cuniculos. 268.c Nofce teipfian. zi. b Nullapernicieivatio.«193.5 Oletlucernam. 316.4 Oomné machinam tolle. 165.c Ommil oper acmunerü. 1o.c Oratio omnia conficit.— 78.4 Periclem peftime educafli.69.a Qui lucerna indigent,infandut Quislaudabitpaz|(olei. v.c trem nifi injclices liberis55 8.c Samiorum populus perquamli teratus, 73.4 Sardi uenales. 12.4 Sardoniusvifus. 160.4 Seditione ciuili fordidiffimis ho hores contingunt, 218.4 Sicula crafsitudo. z1g.b Submittere fafces. 35.4 Sui cuiq; morcs fingàt fortuna. 379.5 IND SE X. Sus Minerua, 316.b "Termerium malim. zb Tema colomifcere.— a2. Vo digito caput fzalpere; Vtiforo. 31.4^(248.€ Vtroque cornubouem tenere. $66.4 LEGES LICET NVL lo certo perstringi potuerint or ditte, accurata tanen diligentia in manipéum coég mus. Ycurgi leges itn uniuere fum. 15 b. 14.6.b Eiufdem,ne in eundé boslem exercitus fepius ducatur.16.c Item de fuccefsionibus. 14.s.b Solonis. 30:4 Draconisleges. Ibidem. Romulileges. ub Numeleges. 22.4 Tribunitie leges. 70.c Publicole leges. 35.a.b Liuij Druf. 159.C Sulpitijflapitiofeleges. 167.c Gracchi. 156.b.1$9.4 LEGES SINGVLAE fingulorien. Gonis,ne ambitus autin A turiarum questio sfi apud mille c2 X L. iudices fieret. 74-4 Cefaris de agris diuiditdis. ua. d Diopithe;ne quis nouos fermoz tics de rebus coelestibus babe ret. 74.4 Epitadis Epbori de fuccefsionis bus. 4s. b Fantiij, S.C.aduene Rome ex pulfi..—.359.d Martij Cenforij de codé magis flratu denuó non ambiendo. Marij de uffragijsfes|(4.8.b rendis. 182.d Periclis de nobis. 74..d Phlogidee Lacedemonij lege au riufusvepudiatus,.— 165:d Pifistrati. 334 Ponipeij de tion lauandis veis. 24.9.d Scirapbidee Lacedemonij lcge auri ufusvepudiatus,| 163.d Sjlle de gubernatione ciuitaz tum. 17 4c. Elnfdé que fus nerumümpefas definit. v7 4..a ATHENIENSIVM Derepudij libello. 39:d Que peregrini uetat publicis ludisin tbeatro(altare. 285.c AEGINETARVM, tie quiPAtbenien[is Aegiman adiret.—385.b GRAECORVM, quenon eos quienfem, fed qui clypeis amittebant,mulélabat.| 81.c LACEDAEMOz NIORV WM. Deregü di[Jenfionibus. 14.6.d Ke quisex peregrina filiosproe erect,— 146.c Ne quis Spartanus apud extee Yos babitet. 14.6.C ROMANORYVM. Defacerdotum à militiaimmus mi4te.—68.4.88.b Ne fcruiconcribantur.. 185. Qué decem annos militibus in necefsitate prefcribit, 1$8.d Que Queflort anto finito rea ditum permittit.— Ibidem. Que óvauet T0 Aóvyas elelioa tibusadeffeuetat.— 288.8 Deno babitado Capitolio.67« Nepatres filios uendant. 24..c Que fupra D. iugera babere prohibet, 156.5 Vt trikpbaturi extra pomocria expedlent. 247.c.29vb ORATIONVM EXs empla que parfum buic... operi inferte funt. Naxdrcbi philofophi ad Alexadrii.264.a Anaxilai Byzatttij ad Lacedea motilos. 46.4 Annibalis ad populi Cartbagi nen.voi.c, admilites. o.c Appij Claudij Ceci in fenatu aduerfus Pyrrbipacé. 179.4 Arati ad Acbeos.152.d. ad Phi lippum.— 366.4 Aristidis ad populum Atbenicn fem. 9b. ad milites, 122.c. ad Tegeatas. uud Aristomacbe ad Dioné.36.4..d Arfacis legatorum ad C raffi. Brenni Gallorum regis(227.d ddlegatos Romanoru. 63.b ad milites fuos, 6s.b Cefaris ad Metellum.— 275.d Calle Cdlite aecufatorum adiudices. 124€ Canilli ad Ardeates.— 64..d Cafiij ad Brutum. 31b Catonis maioris ad OQ tirites. -126.d. in fenatu. 77.4 Catonis V ticen.quam V tice ad Romanos babuit. 295.C C bilonis Leonidee filie. 14.7.c Ciceronis ad Trib. 320.d Cimonis pro fe in iudicio. 202.c Cleomenis Lacedemonij ad "T berycionem. 155.d €leopatrze ad corpus Antonij. 1352.4 Clodij ad Fimbrianos.— 212.a Clyti ad Alexandrum.| 365. Cornelie ad Pomp. 252.d Corinthij cuiufdam militis ad Grecos aduerfus Carthagiz nenfes. 14c1.c €oriolani ad ullum volcorit principem. s1.c. Ad feditios fos. so.c Crafi in comitijs confularibus. 226.c. Ad militesin filij obi tu.1o5.b. Admilitesde pace cum Partbis facienda.| 231.4 Cratificlie ad Cleomenem fi lim.— 192.b Dionis ad Dionyfiu iuniorem. 298.d. Ad Peloponen.3o5.d Fabij Maximi ad Pauli Aemiz lium confulem. 78.b Falifcorum legatorum ad Senae tum. Ro. 6d Flacci Ordeonei ad milit.369 d Gracchi Cad populum. 157.5 Gracchi Tib.pro T ributitia po testate abroganda.157.c. 1n rogandalege agrariapro pau peribus.— 156.6 Herfiliead Sabinos.^^ 1o.b Licinie ad C. Gracchummaris iun. 3160. Luculli ad milites. 206.d L»fadridis ad Cleomene. 152.b Marcelli ad milites. 92.C - M. Seruilij pro Paulo Aemilio, Martij ac Pomponij ad.(136.b Numam. 21d Menenij Agrippe ad fenatii po -pulumq; Ro. 49.4 Metoris Tarentini ad concioz fem. 177.d Militumad Marium,— 84.d Minatij ad milites, 77.d adFabium Max... 78.4 Mutij Sceuole ad Porfetam ve gem. 36b— Niciead Gylippum.— 222.c Nume adlegatos. 21d Odlauie ad Augufti.* 345.b Othonis ad niilites. 373b Pauli Aemilij ad Perfeit captà. 126.c. De fortune mutatione «d Perfeiliberos captos. 1bid. Ad Quirites aguerfus fortue H4m.—3137.d» Perpenne aduerfus Sertorium. Pbociotiis in concilio ut(198.c Dertoslbenes e? ceteri Ales xdndro ad fappliciut dederenz tur. 282.c. In concilio de fcre uanda Pbilippo fide. Ybidem. Platonispro Socrate.— 382.4 Poripeij ad Tigranem. 24.5.d Pomponijadpo.Ro.^ 76.4 Portie ad Bruti maritu.3o7.d Reniad Numitorem.^. 7.d Scipionis Aphricani ad S. P. Q. R.-. 408.c Scipiois Nafice in fettatu. 131b Sertorij ad Perpenna milites. 197.4 Socbaris Decelei aduerfus Mile tiadempro cocione... 200.d Sylleadlegatos Atbenienfum. 169.c.ad milites.v70.b.171. b. ad Arcbelait.v71.d. ad Pa Qpl'gomos.— Ibidem. "Thefle ad Dionyfium fratrem. "T henistodis ad Eury(300.4 biadem.s7.b.ad Xerx.$9.a "T herycióis ad Cleomené.153.d "Tímonis ad Atben. 350.C Valerie Publicole fororis ad Volumniam. 53.4 Volumniead Valeriam.$.b adfüiumCoriol. ibidem. EPISTOLARVM paradigmata. A Gefilai ad Hyde Ca o Jem. 235.4 Alexandriad Antip.— 264..c ;«d Ariflotelem.255.d. ad Cra terum Attalum qo: Alcetam. 264..c. dd Leonidam. 259.4 ad Pavmenionem. 258.b. ad Peuceslam. 262.4 Annibalis ad Fabit Max. 7 9.b &rcbite ad Diory[umiutioe ron. 385.d INDEX Bruti«d Ciceronem. 360.4. ad Atticum.310.b.ad Pergames 1105.306.b.ad S4mios. 1bide. Cefaris ad Amintium./ 276.a Dion»fij iunioris ad Dionem ui &oremfuppofititia./ 502.b Epbororum ad Lyfand. 165.c Fabricij ad'Pyrrbum.| 179.b Icetts Leontitil ad Corintbios. 139.b Lacedaemoniorum exercitus ad Epboros. 45.b Lofandriad Ephoros.| 163.c Lyfimacbiad Pyrrhum fuppos fititia.— 176.c Mardoij ducis ad Grecos. 1Ldg: Olympiadis ad Alexand. 261. Pbilippiregis ad Ariflot.385.d Scipionis Nafice ad regéquene dam. 134.d Sylle ad Capbim familiarem. 169.b STRATAGEMATA. 4 Leibiadis. 45.d Alexadri Mag. 259.4 Annibalis. 76.d.81.a Cefaris.252.4 Camilli. 66.d Cümonis.i14-.d Demetrij.531Euntenis. 193.C Hermocratis, 22i2.b Luculli. 205.4 L»fandri. 162b Marcelli. 91.c Phraortis. 24.6.d Parthorum. 229.C Scipionis Aphricani.^ 106.c Sertorij.197.d Solotis. 28.b "Themistodis. s7.b "T imolconis. 14.0.4 TRIVMPHI. Ntonij de Parthico bel lo. 347.d Augusti, 351b Brutide Lufitanis.158.b. de bel lo. Alexandrino, Pontico, co Iuba. 276.c. de Pompeij liz beris. Ybidem. d Canilli de Veijs. 61.b. de Galz lis.6s.d.de Latinis,. 66.d Cato de Iberijs. 127.d Catuli de Cimbris. 186.c Crafii de Spartaco otatio. Curij trcs triipbi.125.c(22 6.b Fabij Maximi de Pocriis. 480.4 Fabij maximifilij. 81.4 Flaminij de Gallis. 88.c.. deliz berata Grecia, 116.d Luculli de bello Mithridatico. 213.4.291.d Marcellide Gallis.89.4.de$ys vacufis. o1.d. Eiufdem in Ala banomonte, Ibident. Marij de Cimbris.182.b.187.4 de Iugurtba. 167.5 Pauli Aemilij de Perfeo.157.b. Pompeij qui nondi puz(366.d bcs.197.a.de Hifpanis ac Sev torio.226.b. de bello Mithrie datico.— 24.7.c Publicole de Sabinis. 37.5. de Hetrufcis. 34.d Publicole fratris de Sabinis. RomulideVeijs.12.4—(35. Scipionis Apbricanide Poenis 107.c. de Hifpanis non afta (at. 2424—(108.b Scipionis Afiatici de Antiocho. Sylle de Mariatiis. 173.d VentigijdeParthis.— 345.4 ST.A T V AE. Cbillis. 241.C AE. 22.C Alexatidri tyranti. 87.4 Alexandrimilitum.— 257.5 Antonij. 349.4 Autolyci. 209.4 Arati. 360.C.364..d Bruti expulforis regum. 307 4 Céfami. 275€|(4d Catonis Vticenfis.^— 297.5. Cleopatra. 252.C Cononis. 377.5 CornelieGracch.matris.15 9.4 Deioslbeniss 219.4 Ennijpocte. 109.4 Eudgorf. 4 377.5 Euclie uireitiis." 125.d Gelonis tyranni. 142.4 Gracchi patris. 160.b Gracchorum.— 9 160.d Homer.,— 374€ Horatij Coclitis. 26.d Luculli.xoo.d Lyfandri.61.a Marcelli. 93.C. Mar. 4—— 182..268.d Mercurij flatuaris Atbenis maa gna copia, 42.b Neroris. 267.d Pauli Aemitij apud Delphos. Peridis,— 68.d(156.d Philopocmenis. 14.4 Platonis. Ponpeij. Pomponij Attici. Porfene. Pytbagore.22.c Socratis.382.d. Xerxis, AVTORE Antipater. ptor. Antiphon. Antoclides. Antonius, Apollodorus. Apollotbemis. Aratus. Archelaus poeta, Arcbeftratuse Arcbidamus. Arcbhilocbus. Arcbippus,. Aristarchus,* Aristobulus. Aristocrates. Ariflophanes. Arifton philofoph, Aristoteles. Ari[toxenus. A finius Pollio, Atbanes. Augustus. Vr Atbenodorus Sando. 38;.b 276.d.307.d 378.b 36.C Rifus.19.4 Romuli flatue pedeftres.. 9.4. Scipionis Aphric.109.4.(11.d Scipionis Afiatici. lbidem. Sylle.167.a "T'beodectipbilofophi.| 3$7.c z61.b S ÁPLV tarcbo noslvo citati. Enilius. . efchines. Aefchines Socraticus.— 124..d io2.d zi.b Avefchylus. s.b. Aefopus.s&4.b— Alceus.uis.c Alexander Magnus.— 257.c Alexander Mindius.— 184..d Atiacreontes pota, 734 Attaxagoras. 162.4 Anaximetes. 24..d Androclida. 162.b "n Andron Halicarma[Jeus.— 4c Antigenes 19)vus, 262.d Antigonus. 10.4 Antimacbus. 375.4 Antislbenes. 28.b Antiochus philofopbus. 210.d 54.d Atlüpater Epigramntatum fcri 374.6 Antiphanes poéta. 315 b.316.a 38.c .22ud 386.4 14.4 20.C * 147. b.363.b 200.4 41d 223.d 185.d.280.c 38.6 375.4 256.d 20.€ 38.b [4$5.€ ' 38.b 20.C 252.C.275.b e 142.d 36.b 93.0.309.d Baccbilides. 21.C Bato Synopeus. 147. b Bibulus307.c"Bion. 4.d Brutus.305.4 Butas. 11.4 Cefar. 271.0.3431.d Caius Acilius.^ tid Cálifius. 271.d Cullistbenes, 263.d. 84.4 Cato. 129.d Chares Yfangelus. 258.4 Charcs Mityleneus,— 264.5 Charon Lamp[acenus.—$9.d Chryfippus. 358.€ Cicero...; 108.d Clidemus. 122.C Clitarchus. 59.d.102.d Clodius. e 79d Clyslbencs. 238.d Corm.Nepos.— 158.b.214.4 Craterus Macedo. 124..d Crates. 375.4 Cratinus Comicus. 31.c.68.d. Critias.15.d.203.4(72.c Critolaus. 69.c Ctefias. 35 4 b.c.356.4 Cymeus Heraclides.— 357.0 Demon. 4..b Daimachus Plateenfis.|$7.d Darntacbus. 163.4 Dama[hs.64..4 Damon.23.b Demaratus Corinth.—. 23g.b Demetrius Pbaler. 18.d.118.d Demetrius Magnef.— 317.4 Democbares. 319.4 Democritus. 132.d Denmoslbenes. 40.4 Dicearcbus. 3.d.5.d Didymus Grammaticis. 27.4 Duümon.s8.d| Dinon.s53.b Diodes.7.4^ Diodorus.6.c Diodorus Cofmográpb. 302.d Diogenes. 20.C Dionyfius Halicar. 9.d Dionyfius T brax. 375.4 Dionyfodorus. 358.c Diom.$7.a Diofcorides.16.a Dipbilus. zig. b Duris Samius. 4.6.b Ennius. 95.C Epaminondas. 91.C Epborus. 46.b Epicbarius Comicus,— 22.c Eratosibenes, 14.4 Euas Samius, 28.d Eupborion. 73.4 Etpolis Comicus. 68.d Eurifdes, tb.s.b ] N: D E: X. Eutychidas. 14..d Fab.Pictor, 7.4 Fannius. 156.4 Feneflella. 172.d Ganifius. 271.d Glaucippus 280.4 Glyceus Samius. 333.€ Gorgias Leontinus.-.— 201.c Gracchus Caius. 156.C Hecateus Eretrieus. 262. Hellanicus.* 3.4 Hereas Megaschfis,^ s.c Hereas. s.d Heracletus, 12€ Heraclides Ponticus,^— 27.4 Heraclitus. 05.d Hermippus. 14..d Herodotus. 4..d.s.b Hefiodus. 3.4 Hieron. 89.C Hierony. phülofophus.. 178.c Hippias. 18.d Homerus. 1.0.3.4 Hyperides. 316.C Ibicus.26.b Ydomeneus.7 o.4 Iobas. 170.5 Tort poeta. 69.4.75.b Iphicrates.$1.c Yfocrates. 40.b— 9slyus.6.a Iubavex. 9b Liuius. 89.d Marfias. 317. b Melantbius pocta, 200.d Metander. 367.€ Menecrates. 4.d Mefiphilus. 55.€ Munatius. 292.b Nauficratesrbetor.— 203.d Neantbes. ss.b Nicagoras.$7.4 Nicander. 375.4 Nicolaus philofophus, 314..4 Olympusmedicus,— 3gv.d Oneficritus. 255.0,262.d Oppins. 241.b P«non Amatbufius.— s.c Panetius. t19.4.200.b PappusPafiphon.—| wg.á Phanias Lesbius.— 29.4.56.c Pbanias Epbefius.33.b.(57.c Phanodemus.—$7.c.302.4 Pberecydes. 3.b.4..d Phylarch.| 65.d.181.4.564..b Philippides Comicus.| 330.c Philippuslfangeleus.— 262.d Philipp.Cbaleidenfis. Ybidem. Philiflus.: 220.5.223.4 Philochorus. 2.d,4..c.5.D. 6.4 Pbilon T bebanus. 262.d Philostepbanus. 18.d Phrinicus Comicus.— 42.d PifidaYus,— 18.c.56.c.337.d Pifistratus.s.c Pifo.z5.b Pyttbeus.s.b| Plato.13.a.15.4 Plato Comicus.— 4.0. ba o.b Polemon Periegetanus. 36o.b Polybius. 84..4.93.d.108.d. 94-.d.127.6.135.b Polycrates. 262.d Poftidonius.135.c.d. 88.a.91.c Promatbio. 7.4 ptolemeus Anticlides,| 262.4 Pub.Volumtius. 315.b Pyrrbus. 179.C P»tbeas. 217.6 Rutilius. 187.4.24.6.C Sallustius.— v75.a.206.b Sappho. 336.b Scipio Naftca. 134.4 Sextius Syllas. 9.c Simonides.$5.b.14.4..4.233.4. Simulus poéta. 10.4(297.c Sophocles. 26.b.143.d.53.«. Sofibius,| 19a G58.4 Sotion.26$.c—Spberus.is.a Stefimbretus. 59.c.69.d.eg.c. Strabopbilofopbus,— 210.d Stratocles, 102.d Sylla. 167.d.170.c Taruntius Matbematicus, 8.d Terpatnárus poéta. 18.c Teleclides Comicus.— 216,a "Theocritus. 108.5 "Theophanes. 24.6.C Tbeophraslus.| 124..c.196.d Theopompus.^$9.6.234.c Theopompus Comicus. 163.b "Thrafeas. 290.0 "T befcidos, sb Thucydides. 40.4.124..D "TUneus. 143.d.215.b Q20.b Timocrcon Rhodius.— s8.d Tünonides. 302.4 Tümon Pbliafius. 68.d Timotbeus, ass, b Titus.129.b Trogus.102.d Tro Cicer libertus.| 326,4 Tyrteus. is. b Valerius Antias.9.b.11.7 c Valerius Max.— 93.b,314.a Varro. 9.4 Xenopbon. 14d Zehodotus.9.b"Zetio.z 0, FINIS. * PLVTARCHI CHERO..: NEI GRAECORVM ROMANORVMQVE ILLVSTRIVM VITAE, VITA? THESEI LAPO FLORENTINO IN'DERPRETE, VEMADMODYVMHM inorbísterra fitudefcríbendo híftorícifo Hiftoriaueite ' lentyutad qua ipfi cognítioneafpirare non poflunt, extremís tabu flifima qualis 7) lardfin partibus fupprímentes,quofdam adijcíüt locos effe uaftos, fanitudipe, arenofos,X coelo terra; penuríam aquarum,autlimum ínfupera bilem,aut montem Scythícum,aut aítríctum frígore pontum: Ita & nobis ín hacuírorum collatione,perpetua rerum híftoría quan copffiore fis tum probabílí oratíone affequí potuímus tempora percurrétibus, 4ej; querit. 4 dehisqua fupra füntuere lícuítaffirmare:antíquíora& uetuftío- ra ífla,tragíca X monftrofa,Poétz& fabulofi rerum fcríptores oce LONG UAC»wWYXT cupant,nec ultra fidem nec certítudínem prz feferüt. Cum ígitur Lycurgílegumlatorís,& Num regís res geítas líterís mádauerímus,haudab refuerítad R.o2 mulum orationem conuertere,quando hiftoría ipfa ad eíus tepora quamproxíme acceffímus, Sed mihí diu cogítantí huic uíro(ut ínquít Aefchylus)quís conueníret,quem illí opponerem, quis dignustforet comparatíone coniungí;uífum eft tandem faciendum effe,utà quo celebra t94yvota Athenienfium cíüitas amplificataGy eft,eum cum gloríofiffimze atqy ínuicti(fimz urbís Ro» mx parente conferrem& copararem. Líceat autem repurgatas ratíone fabellas obtemperare nobís, híftoríz faciem accípere,Sicubi uero fuperbe uerifimílítudine omnem cotemnát,nec admítiàt ullum cum probabilitate cómercíü,zequís audítoríbus opus erít,quí& benígne& hu p maneihíftoríam antíquà exaudíát atcy approbent, Videtur ígítur Thefeus multísdecaufis Ro tayazoAsmulo quáfimillimus extítiffezambo ením cum fpurij& obfcurí foret, exíftímati funt dijs im» yiep mortalíbus procreati eflezambo etía bellicofi ac manu firenuí,quod quídem omnes fcímus,& ínterín quanta maxíme fíerí potuít prudentía przflíterüt, Ex duabus quoq; claríffimis cíuíta tíibus,Roma& Athenís,alteram híc condídít,alteram ille nouís coloniscompleuít.Foemínar&—* praterea raptus de utrog feruntur, neuterG; eorum domeftícá cladem& ínuídíam fuorü effu git:fed ad poftremüambo dicuntur ín offenfionem cíuíum íncídiffe, Sí quid igitur ex hís quz mínus tragíce dicí uídentur,ad uerítatem conducít, Thefei quídem paternum genus ín Eres. Geht. chtheum ac primos índígenas refertur:maternum uero ín Pelopem, Pelops enim non opíbus magís& copijs,quám natorum fobole cxterorum Peloponnefi regum potétiífimus fuit, cum, filíaspermultas optímatibus ín matrímonio locaffetmultosip ín rebufpub. paffim príncípes" difperfiffet,e quibus unus Píttheus extítít Thefeí maternus auus,quí urbem non magna T rce zeníorum íncoluít,ac pet íd temporís omnibus fapientía&€ eloquentía plurímü przftare puz tabatur, Fuít eíus fapíentíz,ut uidetur,talís quadam uis ac forma, qualem coplexus Hefiodus cum fua fcrípta fententíjs referfiffet,(apiens ín prímis eft habítus, Atque hanc unam ex Píitthei fententíjs fuí(fe memorant: Efto fatis comíti merces promííTa laborís. Cuíusrei Arífloteles philofophuseftautor. Euripides etíam cum Hippolytum caftí Pítthesdi fciplínam appellet,hanc eandem de Píttheo opíníonem perfpicueatteftarí uídetur. Aegeo ue | ro,cum filijs índigeret,uutzatü íllud oraculum Pythiam uatem cecíniífe ferunt, quo fatfit,ne cum muliere coíret;priufquam Athenas accederet.) uod cum non fatis aperte díxiffe uidere : tur,ín Troezenem profectus,de dei refponfo cum Píttheo cómunicauít,quodhuíufmodífuít:^^ | iNéue príus uit magnetpedem quí promínet utrí" Tdrks 7 aea Soluas, Cecropídum quám facram accefferís urbem. 20005 genu odia Igitur incertum eft,qua ratíoneadductus Píttheus,fuafionibus aut dolo,ad Aetbrz coitum il» t lum ímpulerít.Cum uero is mulierem coprefliffet,refcíuiffeta; cum Pítthei fe filia corjflejgraz Boccatiuslibro uidam factam effe ratus,enfem& calceos fub lapidem exímíz magnírudínis abdítosreliquít, 10.cp.45 quí íntus cauatus erat,ut qux ímmií[Ta forent,apte capere& cotínere pofletiídáp folum mulíes , a PLVTARCHI THESEVS C rifactumpatefecit,mádauitiy,fi ex ea filíus nafceretur,St ad uírilem xtatem proiectus, faxum fummouere;& qux relícia fuerát,tollere atqj afportare poffet,eum clàm omnibus cum hísad fe rebus mítteret;uehementer ením Pallantidarum ínfidías formídabat,quiíppe quí eum ob fo lítudínem filiorum cotemnerent;erant autem quírquaginta ex Pallante fili):fic dífceffit, Cum exactis menfibus mulíer partu puerum edídí(let,funt quí ftatím eí Thefeo nomen índítü eíle affirment,ob ínfigniorü corpóris pofitionem:alij poftea Athenis, quo tempore íllum ín filium accepít Aegeus:quam etíam remillí(ai, id eft adoptíonem,nominát, Cumd apud Píttheum Edwcati, educaretur,cuftodem& pxdagogum Connidam quendam nomínehabuifle,cuí ufcg ad noz firam xtatem,uno ante Thefeí díe Athenis aríetem ímmolant:memoríag beneficij& honorí bushunc multo íuftíus profequuntur,quám Sílanionem& Parrhafíum,quí ímagínis Thefeí píctoresac fictores fuerunt. V ígebat etíam íllis temporibus confuetudo, ut quí ex ephebís ex ceífiffent,delatí ín Delphos,de comís deo prímítías dazZt, Acceffit ígitur ín Delphos Thefeus, &locoetíamhís temporíbus Thefiz ab íllonomen manet,ut fertur: anteríorem uero capítís Incatdogotés partem folamabrafit,ut de Abantibus fcríbít Homerus:atq; hoc tonfurz genus Thefeís ob íl« MIT, lum nuncupatum eft. Abantes uero prímihoc tondendí more ufi funtquem quidem non ab Arabibus,ut quídam exiftímant,dídícerunt: nec Myfíos ímítati; fed quod natura bellícofi efz fent,& comínus pugnandí,ac prater caeteros manus cum hoftibus conferendí perítíam tenes rent,ut Archílochus teftatur hís uerfibus: Neccrebros tenduntarcus,nec uerbera fundze Expedíunc,fzuas quotíes Mars zquore cxdes Infert,atrigído gerítur res comínusenfe, Hac illíappríme pugna certare perítí, Eubaez genus acre uírüm belloG fuperbum, INe igítur ullas hoftibusad capíendum anías darent,tondebantur, Hoc& Alexandrum íllua Macedonem cum excogítaflet,fuís ducib usimperaíTe ferunt,ut Macedonum barbas abrade rent,quíppe quz ín przljsaníz promptilfima forent, Reliquum ígitur tempusuerum Thee fei ortum Aethraoccultum habuit.Eratautem rumor Píttheo autore diffipatus,íllum à Neptu D noeflegeneratum: Neptunum ením Troezenij fumma religione colunt, X eíus deí tutelx eos cR rum cíuítas dedícata eft,cuí& fructuum prímitías delígüt,& infigne ín nummo tridentem ínz Vrinaunenta, cifum habent, Cum ueroprímum illíus adoleuíffetzetas,& und cum corporís uíríbus,fortítus doacanímíelatío,confilío&ratione firmata apparuifTet,fic Aethra deduxít ad lapidem,atque * dbi illumdefuoortucertiorefecít,iuffiti paterna figna fubducere,& fjsacceptis Athenas naz uigare.Atillelapídem quídem cum(ubiflet, facile repulít,nauigaturü uero fe pernegauít,etfi fecura nauígatío foret, X íd mater atq; auus fummis precibus aD ee cotenderent:diffícile ením erat terre(trí ííínere Athenas proficiíci, cuíus nulla parsá perículo, cxde;ac latrocíníjs uacua "rhucydidesà. effet, Nang; ea tempora homínes tulerunt, manuum quídem operibus,ac celerítate pedum& sili— corporumuiribus,ut uídetur,indefeffos,in(uperabílesqo,& quíad níhíl equum aut conducíz bile natur muneribus uterentur,fed quibus contumelia& intolerabilis contumacía grata fo ret,gaudentes crudelítate€ fxuítía domínari;atque cogere& peffundare quícquíd íncidiffet, Pudorem quoq& íuftítíam,& íurís xqualítatem,& humanítatem, ab ígnauía& iniuríarum metu proficífci,eat nihil conuenire fjs quí uiríbus prxftare poffent.Ex hís quofdam círcuens intéremít Hercules ac deleuít;qui uero illum latuerunt,metudg, perterrítí fubterfugére,ut hus miles abíectíqy contemptui fuerunt.Poflea uero quàm Hercules calamítate perfunctus eft,ínterfectot Iphíto dífceffit ía Syríam;atque ibi apud Omphalen díuturna feruítute fuít:hac illi nécís fupplícía foluens,Syríorum res fumma pace ac fecurítate firmauít, In Cirxcía uero uítía acffagítía rurfus reuíuifcere ac latius manare coeperüt,cum nemo ea reprímeret,nec prohíbe ret, Erat ígítur ea profectío ex Peloponnefo Athenas eütibus,maxíme peftífera ac exitiofa,& exlatroaibus queng, Píttheus qualis effet fingillatím,quibustp peregrínos afficeret,in medii Studinm ad. referens, fuadebat Thefeo,marí Athenasaccederet, At eiusanimum íamprídem Herculis glos Heradis exem. ría uírtvtistacíte íncenderat,eumd femper habebat ín ore,& eíus res geítas ac uírtutes narran plicóparati.| tíbus,promptiffimi fe auditorem prxbebat, maxíme uero fi quís eum effet intuítus,& alícui eius facto& dicto ínterfuiffet. Prorfusis perfpícuü erat ídem íllieueniffe, quod pofteríoríbus feculís T'hemiftoclí euenít,cum díceret, Miltíadís trophxum fibi fomnos adímere:íta illi Hercu " lísuirttitem admirátí,eíus res geflas per noctem fomnía referebant,ac ínterdiu ipfum exagítae bat,inftigabati xmulatío;eadem facere cogitantem, Erat autem ex matre ínter íllos affinítas, s quod em LAPO FLORENTINMO INTERPRETE. 2 lli A quodex patruelibus nati effent, Aethra enim Pítthei filía fuit, Alcmena autem Lyfidices,Lyfi díce uero& Píttheus fratres,ex Híppodamía ac Pelope geniti, Períndígnum igitur, X nonfez rendum ducebat eífe, illum ín omnes improbos ínuadentem,terram ac mare purgare;atq; tue i tum omnibus praftare,fe uero qux ínftareat certamína, euitare,atgy per maría eftugere,fama |& opínionepatrem dedecorantem,alía nulla genítorí índicía,qudm calceos€ enfem fine faa | guíne afferenté,non praclaro alíquo facíngre ac rebus geítís,czrtiffima figna& notas fuz no | bilítatísprabente.Huíufmodi ígitur animo atcp confilio iter agerefTus eft,ut nemini ipfe ínfer : ret iníuría,uím afferentíbusrepugnaret. Acprímü quídem ín Epídaurot Períphetam;quí cla« uidi. | ua utebatur,ob id Corynetam,quod Corynam illí clauá dícunt,nuncupatü,ínteremit,cum ís Qawap. | illum adortus,tranfitu prohibere niteretur, Claua autem lxtatus, accípiensqp eam,ad armorüt. Gesla. fibi ufum feruauit,qua deínceps ueluti Herculesleonís pelleperpetuo ufus eft, Itacy haec Her Ovi.li.7 et.| culí índicíii quoddam erat,qua enagnitüdíne feram fuperaffet; Híc uero claua, cum apud alíü Died. sic. lib. / eífet,oftendítà fe uitam, fec uero ínuincibilem effe.In I(thmo etíam Sínním Pítyocamptam, Ml quo pacto ípfe multos occíderat,eodem peremít,cum non cofuetudíne ulla nec exercítatíone d | ualeret,fed declaret uírtut&artí omníatqg exercítationi antecellere.Fuít autem Sínnídi ípfi filia i eximia forma ac magnítudíne,nomen erat Perígune, hanc interempto patre fugientem Thee ITEM | feusambiens perquírebar.[Ila cum ín denfifTimá fyluam,afparagod acfrutíce confitam fe con| ecifTet,ut erat natura fimplex, pueriliter admodum illos ueluti exaudíturos orabat;ac uota iue reiurando adhibito nuncupabat,fi eam abdita atgp ínuíolatà feruarent.R.euocante autem The feo,ac fidem dante,fibí curzefore,ne quid detrímentíaccíperet,ad eum fe contulít,ex eotp gra M uida facta, Menalippum genuit, Sed D'eioneo Eurytí Ochalíenfis filio ín pofterü, permittente Thefeo,ín matrímoníum ceffit, Menalippi uero filius loxus,Ornítho focíus deducenda ín Ca l ríam Coloníx fuit,unde loxides appellantur,quibus mos eft patríus,neqy fpínas afparagí,neqg lli | flocbá ígní cremare,fed honore& cultu profequí.Erat quoq; Crommyonía fus,quam Phxam l uocabant,fera fané haud contemnenda,fed pugnax,& ad fuperandum difficilis:hancad ratío I nem itínerís níhil pertínentem,ne uideretur ex neceífitate omnía gerere,adortus confecít, Sía TIN | mulobjfcere fefe ímprobís quidem homínibus,propulfandz íníuríx gratía,ratus eft boná uia Ii 8 rumoportere;cum ferís autem generofís illis przlíum íníre ac peticlitarí, Sed quidam Phxam mulierem latrocínijs intentá fuiffe tradunt,capítalem fanéatq; íntemperantem,qua ín hís rez : gionibus Crommyonem(ídenímloco nome eft) incolebat, fuemép ex uíta ac moribus cogno I mentum traxííTe,indeà Thefeo effe ínterempram, AtScyronem cum íuxta agrum Megarenz ni fium é petra deíecíffet, uíta príuauít,quí,ut uulgatíor fama tenet,uíatoreseóaccedétesínpraa—,| dam uertebat: ut uero quídamautores funt,per íníuría& cotumelíam pedes peregrinísproz Ili tendens,abluere iubebat,ag dvínde ímpellens calcibus,ín mare deturbabat, At Megatefes hía florícifamae obuíam euntes,& cumlongo ac díuturno tempore(ut ínquít Símonídes)bellum M gerentes,neclatronem,nec contumeliofum hominem Scyronem fuifle af[euerant,uerum]laz' 3 Ill ttonum hoftem& euerforem,bonorü autem ac iuflori uirorum amícum, Aeacum ením Gira,| cisomníbus píetate ac relígíone praftare íudicatü effe;ac Cychreü diuinis honoribusab Athe i Il nienfibus colí, Peleí quoc& Telamonis uirtutem neminí íncognítam effe, Scyronem ígitur Il & Cychreigenerü fuifle, A eací uero focerum, Pelei ac Telamonís auum,quí ex Endeíde Scy2 qi ronís& Charíclís filía genítí erant. Haud igitur confentaneum effe,cum ímprobíflimo homía MI neoptímos uírosaffinítatem íníre uoluíffe, maxíma ac precíofiffima dantes accipientexp V ez ILLU rumtradunt Thefeum non quotempore prímü Athenas acceffit, fed pofterius,S Eleufinen cepílfe, qua à Megarenfibus tenebatur, Díocle príncipe fraude decepto,& Scyronem opprefz fife, Ita de hís rebus uaríz funt cotrarix£p fententíz, Eleufine quoqj Cercyonem Arcademín palaftra fuperatum ínteremít, Acpauló prouectus cum domuiffet Procruflen ín Herm:ona, ídem torturz genus fübíre cogens,quod ille bofpites,€ uíta fuftulit, Flzec Flerculis írhítatione|| oeffife uidetur, Nam ut ílle,quo Pacto fibi infidíz paratae fuerant,eodem infidíarum autores Amplificitio T perfequutus,Bufirim ímmolauít,palaftra proftrauít Anteum,fingulari certamine Cygnü fuz comparatione..| perauit, Termerum quoque abícifo capíte interemit, áquoetíam T'ermeríum malum nuncue patum effe, memoríz proditum accepímus, V erberando ením caput T'ermerus eorutn quí in fe incidiffent,omnes hoc pacto d exítium mortemá perducebat;Síc Thefeus ultus facínoros faseuafit,qux ipfi per uím ín alíos patrarant,eademab illo reportantes:& quas fibi excogítae rant íníurix ratíones,ijfdem íufte fupplicià luebant.Sed cum Cephífum attígiflet,ex hytalía darumgenetehomínes obuíam prodeuntes prímá falutarunt,expíarítp fe petentem,de more Loul4 M o sEm o mW VL 0T uu MNA VI AR CUM E iC TaépiQpaxd Tegulo| Honores utut dia fequuta mox infidie. Tvidetur legen dum naMow7id'üy D Text Ato lui fortaffe. Boccdt. lib, 11. Gip.2 ó 3IDiodo. s. circa "Thebas Jublatis dicit. Egrefiio de Mi hotauro Q9: NL 370€. De Bottieis Pli niuslibro 4..ca pie Tr, COLVTARCHI A B8 ESV OS titeqp expiatum,ut facrificía peracta funt,conuíuío exceperüt,cum nullusantea itínere humae neclementerG accepíffet, Ad fextamigitur Iduum Croníj menfíis,quí nunc Apriílís habetur, ín patríam redijífe dicitur, Ciuitatem íngreffus,inuenit turbationís omnía ac difcordiarum rez ferta;ac priuatim Aegeum,ac domum toram peffimo ín flatu conftítutos. INanque Medea Co rintho Athenasdelata;cum fufcepiffet íe medicamentis Aegeum curatura,quo filíos procreaz re poffer,ín eius fe concubitum dederat: que ubíde Thefci reditu prima accepit, imprudente Aegeo,quí fenex tuncetat,& ob feditionem ciuium omnía formidabat,perftfit illijhofpitem conuiuio exceptum uenenis necaet. Ad prandium ígítur profectus Thefeus,cum non proba ret fe priorem quis effet edícere,uelletqj ei recognofcendi fui initium praebere, appofitís carnís bus,cum gladium íncidendigratía difirinxifTet,illi oflendit: quo ftatim cognito, Aegeus uenee nipoculum deiíecit,acfilium appellans amplexus eft, T'um aduocatís ciuibus omnibus cognítü fecit,prompte libenter&p ob fortítudinem excipientibus. Dicitar cadente poculo uenenum efe fufum eíTe,quo loco nücín Delphíniotfepta funt, Bam enim urbís partem A egeus íncolebat, & quandam templípartem,qua ad Orientem fpectat,in Aegei portís uocitát, At Pallantídae, quibus fpes iniecta erat occupandiregni,fi fine filijs Aegeus moreretur, pofteaquam Thefeus eft íucceffor patrí conftitutus,egre ferentes,fi quidem A egeus regnet, Pandioni ín filium adoz ptatus,& qui Erechthidarü genus nulla propinquitate attíngeret,ac rurfus Thefeus homopez regrinus& aduena,ad bellum incubuerunt;ac partiti fuas copías,pars eorum ex Sphettídepas làm cum patre impetü faciunt;pars Giargetti fe abdentes in infidrjs ubfederunt,ut díuerfis para tibushoftem adorírentur. Fuit autem ípfis przco uír Agnufius Leus nomíne,híc T'hefeo Pale lantídarum confilia detulit;íllerepentíno impetu adortus eos quí ín infidijs erant,omnes pere mít.Qui uero Pallantem fequutií fuerant;accepto cladis nuncío,diffipato exercitu diuerfi abie runt, Ex eo feruntiPalleneorum populum Agnufiorum conubijs prohíberíi,moremd hunc apud eos per przconem denuncíandí, Audíte popule,effe fublatum: íd ením nomen ob uírí 'prodítionem uehementer oderunt, Inde Thefeus ne ocío defidíatg languefceret,& fimul grae tía€ beneuolentía multítudínem deuíntíre cupiens, contra Marathoníum taurum ex urbe profectus efl,qui Tetrapolítanís permagna detríméta attulerat,eumdp captum oflentandi ros borís gratía,uíuum per medíam urbem egít,& poft Delphíco Apollini immolauít, At qua de Hecale;ded eíus hofpiítío fabulantur,haud omníno à uerítate abhorrere uídétur. Hecalefium ením facrificíum Hecaloloui finítími populí exhibebat, Hecalemá ipfam relígiofe colebant, THecalelam per díminutíonem uocantes,quod cum íuuenem admodum hiofpítío inuítaffet Thefeum,fenilíter huiufmodi blandítijs benigne excepiffet. Ad hzc eo ad pralíum exeüte, uouitfelouí immolaturam,fi íncolumís redíjffet in patríam;uerum ante redítü illius extincta eft,& has Thefei íu(fu hofpitíj ac benignitatis gratías reportauit,w Philochorus teftatur, Nec 'íta multo pofi,tertío ex Creta legatide exigendo tributo Athenas accefferunt, Nam cum ínua luiffet opínio, Androgeumin Attíca dolo effe fublatum,& Mínos ipfe íllato bello,multís mae lis Athenienfesaffecit,& ínfenfum etíam numen regíonem uexauít: flerílitas enim agrorum fimul& peftis uehemens ínuaferat,flumína quoque exíccata funt. lubente autem deo placarí Minoém,cum eo firmata pace;atg íta eos numínis íram placatum íre, malorum exitum haz bituros,caduceatoríbus in Cretam míífis,quí Mínoém precíbus exorarent,;percu(Terüit foedus haclege& condítíone,ut promítterent fe nono quóqueanno feptem pueros,totídemá uírgis nes:ríuutí nomíne ín Cretam effe mi(Turos,ut plurími fcriptores fentíre uídentur.Pueros aus tem delatos ín Cretam,tragoedijs celebratü eft ín Labyríntho à Miínotauro effe ínteremptos, aut palantes exítuG prohibítos,ibi ínteríjffe.Mínotaurum uero ipfum,ut Euripides tradit, mí fiymtj genus prolemqQbíformem fuíffe,duplícíg natura tauríatq; hominis compofitum, V e rutii Philochorus tradit hzc Cretenfibus nó probari,fed Labyrínthum carcerem fuíffe,qui níz hilalíud haberet íncommodi,nifi quod ex eo effugere quí afferuargntur,non poffent, Grymní ca etían certamína ín honorem A ndrogei Minos flatuít,preemiumdq uictoribus pueros tradí díttantífper ín Labyrínthicuftodía afferuatos. V ícít autem prioribus certaminibus T'aurus quídem belli dux,cuíus per íd temporis apud eos potentía permaxíma ferebatur, homo haud míti ingenío neg maníueto,fed quí multa ín Athenienfium filios per füummá íníuriam& con tumeliam perpetraret, Arífloteles quoqp ín Bottízorum repub.pueros míníme ínterimi folítos à Minoé,perípícueaffirmare uídetur,fed feruorum numero habítos ín Creta confenefcere,ac Cretet.fes uetufto cuídam uoto obnoxíos,illos homínum prímitías ín Delphos míttere: cum quibus, dum mítterétur;admíftos eorum filios unà emígraffe, Sed cum ibí uíQum fibijpfis fup Xe pediítare AMA X." NOS e "-"—--" bg i ""—-—--— V2. V2— W—— S LAPO ELORENTINO INTERPRETE, 5 A peditareton poffent, ín Italiam prímum tráfuectos, lapygiam tenuiffe,ac deinde profectos ín Thracíam,Bottízos nuncupatos eíTe:ídcírco Bottíxorum uirgines facríficio quodam abfoluz to canere,Eamus Athenas, Equídem uídetur reuera diflicile,eam cíuítatem ínimícam habere, quz mufica X poétíca praftet. Etenim Ménos perpetuo maleaudíuit,& ín Attícís theatrís afz fiduís probrís contumelijsG; uexatus eft:nec illum ab infamía& ígnomínía Hefiodus uendica uit,cumregno digniffimum:nec Homerus, cumtlouis dífciphlum& neceffaríü appellaffet; fed peruicerunt lragici, quía pulpíto& fcena plurímam de illo fxuitíz& crudelítatis infaz míam diíffiparunt, Quanquam Minoém legumlatorem peshibent, Rhadamantum uero iudíz cem efTe atque cuftodem eorum,qua ab íllo legibus definita funt, Cum igitur tertij tributitem pus ínflaret,ac parentes quíbus erant ímpuberes liberi; fortítos ad tributü dare cogerétur,rurz (usaduerfus Aegeum ciuíum calumnia&querímoníz renouatz fünt,qui luctu& lachrymis inflarent,rem índígnam efle,ílium cdput& caufam malorum omníum extítifTe,nunc fupplíe cíj folum& anímaduerfíonís penítus expertem efle,fed ad nothum atq; peregrinum filium re gno delato,ípfos legitimis filijs orbatos& deflitutos contemnere.MIxc l'hefeum excrucíabant uebementer;qua míníme contemnenda ratus,nec przcípuam fibialíquam fortem petendam, fed ín communís fortunz fotíetatem eundum,in medium prodiens feipfum fine forte dedidit: acalijs eíus aními elatio& magnitudo maximz admirationi fuit,popularedp eius ingeniíü fuma mabeneuolentía& amore profequuti funt, At contrá Aegeusne id ageret orare& obfecrare, Vtueroperfpexit illum nec precíbus nec fuafionibus cuiufquam de fententia dímoueri poffe, cxteros fortíto elegit pueros. Hellanicus uero fcríbít,non fortito lectos ciuitate dedere,fed praes fentem Minoém ipfum deligere folítum,ac prímum omniumThefeum ad fcederis pactionem delegiífe,Fuiffe autem huíufmodi: Atbenienfes nauem prabere,confcendentes autem pueros cum eo nauigare,bellicaarma fecum nulla ferre,extinctogy Minotauro poenam finirí.Itag; an2 teid tempus nulla falus fperarí poterat,quocirca& nigro uelo nauem ut ad manifeftam perniz ciem emittebant, Eotempore cumattollere patrisanímum& fpe bona confirmare uellet,effez rebatfe,pollicebaturgg Mínotaurum fe domiturum:;quare Aegeus uelum aliud albura guber natotitradídit,mádauitG,ut in redítu,feruato T'hefeo,albumattolleret, interemptogutem;niz To qeisà déc Beneficium in patriam. groadnauigaret,ac cladem à longe fignificaret, At Simonides non albü ait uelum fuiffeab Ae. veo traditum,fed puníceum,líquido ilicis frondentis flore tinctum, íddp eorum falutis fignum conftitutum eíTe.Praeerat autem gubernator nauí Amarfyadas Phereclus,ut Simonides tradit, PhüochorusabScyro ex Salamíne dicítaccepifTe Thefeum gubernatorem INaufitheum,qui ue roproram regebat,Pheacem,cum Athenienfes nondum rebus maritimis intenti foret. Etenim fuiffe unum ex puerís Meneftham,Scyrí ex filia nepotem:hac Naufithei& Pheacisifacella ate te(lari uidentur, qua à Thefeo fecus Scyrí phanü in Phalero pofita funt, ac feftum diem,quem Gubernatoría uocant,ínquit eifdem exhiberi. D uctis ígitur fortibus, T hefeus acceptis ex Pryta neohís quorum nomína exíerant,ín Delphíníum profectus, Apollini pro fua focioruméáp falus te fupplicationem peregit.Erat autem ea;ex facra olea ramus, alba lana coronatus. Inde nuncu patís uotís,octaua Iduum Ianuarij defcendit ad mare,qua etíam hís temporibus puellas placatu ras in Delphínium mittunt. Dicitur etíam deum illiin Delphis praecepiffe, Venerem ducem fiz biaffumere, C ad obeundum unà munus,prouocare. Poft haecad marecapram ímmolantií,in caprum fponte mutatam;ob íd&g deam Epitragíam,ab hirco,quod hí 7p&yoy uocant,nuncupa ri, Vbiuero naue eft delatusín Cretam;ut fcriptum à plurimisac decantatü eft,ab Aríadngteius amore capta;accepto filo,edoctusip qua ratione Labyrinthíi errores poflet euadere, Minotaurt opprefit,abnauígauitip, Aríadna X puerís confequutis, Addit etíam Pherecydes,Cretenfium nauium fundum Thefeum perforafle,quo perfequutíonem retardaret.DD'amon quoque tradít abeo Taurum Mínoís ducem ínteremptü effe ín líttore,dum nauali pralío Thefeuná nàuíga tione prohibere niteretur» V t uero Philochorus prodídit, Mínoéludos celebrate, Taurus cum opínione omníum cunctos deuicturus foret,graui inuidia flagrabat.Eius enim potensía ob mo rum cotumacíam,anímos homínum uehementer offenderar, Erat etíam opínio grauíor,illum cumPafiphaé cócumbere: quare petentí T'hefeo cum eo ín certamen uenire,permitti; Mínos, Cum mos effet Cretenfibus, mulíeres quog inftantibus ludis fpectare, przfens Aríadna& Thefeiafpectu obftupuít,& certandi perítíam,qua omnes uicerat,admirata eft: gauifus etíam Minos Taurum uí&um ignominia affe&tum, l'hefeo pueros reddidit,& cíuitatem tributo li berauit.Sed Clidemus feparatim quodammodo ac fuperflue de hís fcribit,altíus repetit príncí pio:fuife Girzcisomníbus commune decretum,tríremem nullam ullo ex loco nauígare maío Idesl,cocci ficco* Tueün C Eorefiio de Ariadita, tuifte uerfus pos etri quofdam, proutfacere ucl obslare glorie "Tbefeie wde2 yetur, "p o Mis -. £i. 51 so e Lei Y D e Redit. aval 70 &Qeodliaioy PLUY--U:ARCHI THESEVS rem,qudm ut quinq; hominibus compleripoffet:duci tantum Argos lafoní circumtauigare fas cíle;ad mare latrocínijs liberádum.Daedalum uero naui Athenas fugientem,prxter confliz tutíonem decreti Minos longís nauibus perfequutus,ín Sicilíam tepeftate delatus efl,ibítg uís tadefundus.Poftea uero quam Deucalíon Mínoíséilíus,hoftili ín Athenicfes animo,de repe tendo Dxdalo Athenas mifit,ac nifi dederetur,mínatus eft fe pueros quos obfides M ínos acce perat,occífurü,cleméter&€ hurfiane huíc quídé refpodent, Thefeus deditione Daedali depreca tus,utpura patruelís fuí, illí uero genere etía coíunctí, quippeex MeropeErechtheí filía proz gnato,ipfe zdificadis nauibus anígmü adíecit: partim ibí per fe;procul ab ea uía qua aduerteret hofpítes:partím ín Trcezene per Píttheum, uolens quàmaxime rem latere, Comparatís ígítur cópletístp nauíbus,Daedalo& exulibus Cretenfium ducibus,omnibustp imprudentibus,Cre tenfibus quoq amícorum naues effe opinatíbus,potítus líttore,expofítis fuis, Crnoffum fume ma celerítate ínuafit,cofertotp pralío in ipfis Labyrintht portisDeucalione comítatumép eíus oppreffit,cum Aríadna ín fjs turbationibus cóftituta foedus ínijt; pueros recepit, ínter Athe nienfes& Cretenfes focietatem amicitíamdp coiunxit,cum promififfent Cretenfes,fe nunqua bellum íncepturos effe. Mult uero de hís opíníones feruntur, uaríagy fententíz,ac de Ariad^ naín prímís,quarum pro ueranulla probari uídetur.Nam alij aíGnt,eam à Thefeo relíctam fu fpendío uítam finiffe;alij delatam ín-NNaxum à nautís, OnaroGj Bacchifacerdotí ín matrímoa níum datam:utautem relinqueretur d Thefeo,factum effe,quod aliam amaret. Huncínfanusamor domuít Panopeidos Aeglze,^^ Huncuerfum deHefiodí poéfitexce piífe Pififtratá, HereasVlegarenfis eftautortquemadmodum rurfus ín Homerí veda, ad gra tíam Atheníenfium coníeciffe,«'Thefea Perithoumá infignia pígnora díuüm, INec defunt quídicant Aríadnam ex Thefeo Oenopione€ Staphylum peperiffe,€ quibus lon Chíus eft, quíde fua patríaítaloquítur:. Flancolim Oenopion Thefides condídit urbem, Cuz autem fabulís maxime celebrata funt,ín omníü(ut ítadíxerím) ore& fermone uerfantur, Quadam tamen de ijspropríaà Pxnone Amathufiolíterís prodíta funt, Aítenim Thefeum cum Aríad na fpófa ín Cyprum uítempeftatís effe delatum:cumd ip(a€ falo langueret grauída exiftens, necperferrepoffet,eam tantum expofuifTe, ipfum nauí opitulantem, a terra rurfus ín pelagus eífe auectum.Itag íncolas locí mulíeres Aríadnam excepiffg,ac propter folitudinem moeftam atq; exanimatam cura(fe:adulterínas etíaimad eam,ut d Thefeo,detuliffe líteras,in quibus haec erant,lllum defuo partu effe folícítü atq» propediem auxilío affore:defunctamt uita antequáa partu foluta effet;ad fepultura dedíffe:hucpoftea reuerfum Thefeum dolore confectum,inco lis relíqui(fe pecunías,qua ín Aríadnze facríficium erogarétur, Duo prxterea exígua ftatuifle fimulacra,alterum argenteü,aureum alterum, In facríficío uero quarta Iduum Giorpíz, íd eft Septembrís menfis,adolefcentem ín lecto íacentem uociferare,Cxferatp facere,quz à paríenti bus fierí folent, Vocare etíam lucum AmathufiosV eneris,ín quo Aríadnz fepulchrum often dunt, Naxíj etía quídam fcríptores,duos fuiffe Mínoés tradunt, totidemd; Aríadnas,quarum alteram ín Naxo Díonyfio nuptafuitfe,Staphylumá peperíffe:znatu uero íuniorem à T hefeo raptam acdefiítutam ín Naxum acceffiffe,nutrícemti confequutà, Corcynam nomíne, cuíus etiam extare fepulchrü:eo in loco Aríadnam obijffe diem,honorest haud príorís fimiles effe affequuta:nam llíus celebrítate ludís Iztítíad agítarí:quae autem ínbuíus honore fiunt facrifi cía,maerore omnía acluctu effe referta, Ex Creta aute foluens,ín Delum fe cótulíticumáp deo imu?olalfet,conftítuto ibi V enerístfigno,quod ab Aríadna acceperat, unà cum puerís chorü inftituít,eeum quem adhucDelios obferuare ferunt,círcuítus atq; exítus Labyrínthí hac ímitas tione recenfentes,quz numetís quibufdam alternis orbibus orbes ímpedíat.Id autem chori ge nus yieawG- à Deltjs nuncupatur,ut Díczarchus fcríbit: atcp hunc chorum círca Ceratonem aram celebrauit,ex cornibus cocínnís& ínter fe cogruentibus finifiris omnibus ftructam. Ab eodem ftatutum ín Delo certamen memorant,uíctoribusdp tunc prímü palma praemium efTe propofità,Sed cum Attícoagroappropínquaret,eí fimulacgubernatori memoría prx gaudío excidiffe uelum attollere,quo eorü falutem A egeo fignificari oportuit. At íllum deíperato filij reditu e faxo fe proiecífle,atqy ita extínctü effe, Naue eo aduectus Thefeus, folennía facra qua ín difceffu uouerat,díjs ímmortalíbus peregiít:de falute etíam per praconé Athenas nücíauit, Verum ismultos ex regís ínterítu in fqualore& lachrymis moeftos offendit:alíos etiam(ut cre dibile eflín communi falute) Ixtítía exultantes,& qui illum certatím plaufu corontstp excípes rent. ceptis igitur coronís caduceum coronauit. Reuerfusautem ad mare,nodum peractis à Thefco libationibus,extrd expectauít,quod facrificium turbare nollet: quo abfoluto, A egei mortem LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 4 A mortem nücíauít:illi magno luciu,tumultu& trepídatíone ín urbem fe receperunt: unde ho Hl díeg confuetudo manet,ut ín celebrítate quz&roóeie à ferendís ramís uocant,nam à raz mus eft;non nücíus ípfe,fed caduceum coronetur,& poft libationes huiufmodi,quí interfunr, Jh emíttant uoces, eAsAóU, ia i2, id eft,eía, heu; quorüaltero ín fe(línatíone ac bellicís peeanibus utí folent;alter& confternatíonís ac turbatíonis eft. Patre ígítur ad fepulturá dato, A polliní uotum perfoluít nonís[ulijs;eo ením díe ín urberh fe incolumes receperüt, quare& legumína ob eam caufam aíunt coquií,quod feruatí allata fibi cíbaría ín unum cofuderíni& comuni ad coquen TNI dum olla adhibita,congrefli ínuíce atq; epulatí fint.Erefiormm uero,id eft olexramülana coro Herod.in uita YA MI natum(dproy fiueseiy ením lana eft) ut tunc,ad fupplícatione efferunt:uarijs autem peractíslu Homeri. Suid. WIE firatíonibus,ob fublatam agrorum ínfoecunditatem cantu profequuntur, Epio, T Erefione dabís píngues cum fícubus agros, Etplenasoleo cotylas,redolentía mella| Spumantem pateram,quo uelbene pota recumbas, Atquihzc facra Herculis exhíbe lil ri quídam aíüt,hoc pacto ab Atheníenf(ibus enutríti:fed plures fuperíoríbus magis affentirí uía dentur. Nauis aute qua cum puerís Thefeus nauígauit,& qua rurfus ín patría feruatus eft,triz gíntaremorü fuit,quam ufq: ad Demetríj Phalerei tepora Atheníéfes feruauerüt,cum uetuftis lignís fubtractís,alia quotídíe noua ac ualída cófjcerent a«p coaptaret,íta ut pofteríus fermone ufurpata,exemplum philofophís ambiguítatís máferit,alíjs eandem,alijs uero mínus effe affirz mátibus, Ad hzc Offcophoriorücelebritaté agítát à Thefeo conftítutà. Non ením omnes uírgi ADAE nesforte lectas ipfum eduxíffe tradüt;uerü ex qualibus eíus ac familíaríbus duos adolefcetes, afpectu quídé pueriles ac mulíebres,animís autem fortes& ftrenuos,cum balneis calídís à luce femotos,unguetís quocg qux ad coma& leuítaté corporís coloremt coducunt,relíquisq ora namétís pro facultate immutaflet,uocem etíá& geftü atc ínceffum edocuiffet,&C quamfimiles potuíffer,& nulla re díffimiles uírginibusreddidiffet,ín uírgínü numerü,celatis ea dere omnis bus,cofecifIe. Poftea igítur quàm reuerfus,popas ag díes feftos cum ímpuberíbds,íta ut nunc quoq palmites cum racemís ferctes uidemus, índutís agítaffe.Portát autem ramos ad Díonyfíj & Aríadnz gratii;admoniíti fabula, uel potíusquod tum cum redierüt,poma impostabanturz B&queconaferantmulíeresadhibentur,& facrorii participes fiunt,matres lectarü uirgínü rez li fcrentes,Etením ad filías accedentes íllze,cíbos& opfoníü afferüt,Fabulz etíá narrantur,quod hx quog recreádi folandíg gratía pueris fabulas enarrafTent. Haec igítur à Demone memoríz UII prodíta funt.Locum etíam fibíad templum optauít:domos praterea eas qua tríbutü ímpende ILU | bant,flatuit fibí pecunías ín facrificiài proratíone tributi cotribuere,idG facríficii permíffum" MM fibi Thefeo Phytalidx obibant,hofpittj benignítate huíus beneficij memoría profequutí.Poft l Aegei morté magnü opusátq; admiratione dignü aggreffus eftjomnesi qui Attícà íncolebát, I| ín urbem coaptauit,& ín populum omnes uníus cíuitatís copulít,cum ante fparfím uaríos haz Ihi bitarétlocos,& difficulter pro cómuní omníum utilítate coueníre poffent, interdum etía dí(Ti« Il dentes bello ínter fe decertarét.[pitur omnesper populosac genera obiés,fuadere conabatur: ME príuatís atq; ínopibus celeríter eíus monítís hortationibusdp audientibus:potétibus uero&fa— e V EMI Giofis fpe íníecta,finerege rempub.& populare flatum,fe tantü bellí ducem aclegü cufodem M fore:alijsaute rebus parítatem atqj zqualíraté omnes habituros, Haec alij fua fpote& uoluntaz hu tefacereadducii funt;alíj quod eius potentía,qux íam tum maxíma erat;atcj aními magnitu Ili dine formidarent,obtéperare fuafioníbus, quàm uí cogi maluerüt. Cum igitur fingulorü pryta Il nea,curías,ac magiflratus fuftuli(fet,unumt& comune omnibus prytaneum& unum fena I tum conftítuíffet;quo in loco adhuc etíam lícet íntuerí,ciuítatem Athenas nuncupauít,& Paz l nathenza,communem celebrítatem decreuit, Sacríficía de receptis in ciuitatem Colonís pére WM gít,qua pezorae, id eft aduentitía,uocant,decímoquinto Calend. Maías, quod facrificium ufcg l ad noftram manauít xtatefn, Atq;depofito regnoà dijs orfus ut fufceperat cíuíbus fe facturü,| rempub.flabiliuít, Nam cum de cíuítatís flatu confultum A pollínem mífiffethuíufmodi ei ora| culum ex Delphísallatum eft: '- Aegida ThefeuPíttheidos xdíte partu,? IM Ipíe pater multís fínes meus urbibus olím Conftituit,ueftraty dedit dítíone tenerí, Tudginuicte malis animo necedelaborí,:| Vter utínfanis pelagiiactaberís undis. Hocetíam& pofteriorí ztateSíbyllam in hanc utbem díxí(fe autumant, cum exdlamaffets. l C Today o) TÉouS oixiap Uocdht, cum de berent Eejov Oixiay, PLVTARCHI THf£spyvs: Ipfe madebis uter,fed non fasmergierunquam,^ Magísueroamplificare uites cíuitatís cum uellet, mortales omnes ad eandem uítz aqualítatem uocauit.Et(d; Huc populí omnes ace. cedite: l'hefei edictum fuiffe dícitur,quo ex omnibus populis unum corpus fe coftítuí declas; rauít.Faud tamen confuíum populum& indigeflüim ob muitítudinem,qux nullo delectu ac difcrímíne in urbem confluxerat;cótemnendum putauit; uerum primus nobiles,quos Xvzapidlae ipfc uocauit feiunxít,tum agrícolas& artifices, INobilibus quidem, tractandi rem díuie nam,magiftratus ex fuoordíne creandí,admíníftrandíg leges, tum pía relígiofagp ínterpretan di definienditg poteftatem fecit,eo1qp cum cateris ciuibus qua(i ad zequalítate redegít,cum ho nore quídem& gloría nobílitasufu uero ac neceffitate agricolae,multítudine uero artífices fue perare uíderentur, Quuodautem ipfe príimusad uulgum inclinarít,ut Aríftotelesínquit,& dos mínatu fe abdicarít, declarat FHlomerus ín nauíum catalogo,ín quo Athenienfium tantummoe do populum appellat, Nummi praterea ftatuít,bouemtp in eo íncidít, uel ob Marathoníum taurum,uel ob Mínoís ducem,uel quod adagrícultíone cíues prouocare uellet; Ab eo nüimo dicítur txezóuGaioy,quod eft eentum boum,& zt«&6oiey,quod decem,nomen traxíffe.Sed cum. Megarenfium agrum firmiter ad Attícam adíunxiffet, celebratam illam ín Ifthmo columnam erexít,epígrammaq, ínícripfit, quod duobus trímetrís regionem díuídebat,inquíens:C) uz ad orientem folem fpectant,hzc non Peloponefus,fed lonía; Qua uero ad occidentem,Pelopone neíus e(t,non lonía,Certamen quoq; ab eo primum Neptuno inftitutum ímítatione Herculis, Giloríari etíam quadoc eft folitus, ob illum loui Olympía,ob fe uero Neptuno Ifthmia à Grae cis celebrari, Quod enim ibídem ín Melícerta honore conflitutum eft,noctu agebatur, ínitianz dimagís quàm fpectaculíautcelebritatís fpeciem prz fe ferens. Nonnulli tamen opinantur ín Scyronis honorem I(thmía inuenta Thefeo& ínítituta effe,quo fe cxde ob propínquítatem. expíaret.Scyronem ením filíum fuifTe Caneti& Heniochx Pitthei filíz. Ali uero Sínníim,non Scyronem,& huíus gratía non illius certamen effe conítítutuim. Statuit igitur conuenítá cum Corínthíjs, t Athenienfes ad Ifihmía accedentes,tantum ín fpectandotfedentes praferrentur c&terís,quatum nauís uelum,quaz e9 fpectandi gratía appulfa erat,extenfum locí occuparet, quemadmodum ab Hellanico X Androne Halicarnaffeo fcríptit accepimus.Inde ín Euxínum pontü nauigauit,ut Philochorus& alij plerícy tradunt:cum Elercule aduerfus Amazones mis lítauit,ac uírtutis praemiü A ntíopam accepit, Sed plures,€ quíbus eft Pherecydes,Hellanícus, atq; Herodorus;aíunt poft Herculem príuata clatfeThefeum nauigaffe,&& Amazonem captiz uam cepíffe, Arquihí quíde probabiliora uidentur dícere:alteri enim nemíni ex comitibus me:. moratur Amazon cotigiíTe captíua. Dion autem Thefeum aít ea dolo fubrepta abij(Te; natura. ením Amazonas uírofas effe:ita nec Thefeum cumagrü inuaderet fugiffe,fed munera ílli mí» fi(e:illum uero cum muneribus míffam mulíerem adhortatüi naueff confcendere,ubi confcen dit deducta naui difceffiffe, At Menecrates quidam,qui de Nícea Bíthyníz ciuitate hiftoria zedá dit fcribit l'hefeum cum Antíopa ínhís regionibus díuerfatü effe;affuífTe etíam ín eíus exerci tutresex Athenís adolefcentesínter fe fratres,Euneum, Thoantem,& Soloontem,Huncigíie tur cum Antíopà flagrarer,célatís alijs,cum uno ex familíaríbus rem comunicaffe:at ille cum dehis cum Antíopa ínfermonem ueníffet,íllam hominem repudíaffe:rem uero prudenter fi mulhumanedy tulí(fe; nec Thefeo unquam detulíffe:zat Soloontem ubí de fpe decídít, proíeciffe fe ín fluuium, ínteríjffe&y, Hunc cafum tulíffz grauiter Thefeum cum adolefcentís ínterí^ tum'accepíflet& caufam,& quoddam Pythíz oraculum ad feípfum redíens,ín mente reuoca uít:fuíffeením fibi ín Delphis d Pythía ímperatü,fimulac contígiffet,ut ín peregrína regione angeretur maxime,excrucíareturip,eo tunc ínloco urbem conderet,&€ duces quofdam relínqueretex íjs quí eum confequutí eo Ex hocconditzà fe urbí, Pythopoli ab eo nomen effe iíndítum,X propinquo fluuíoSoloontem,ín honorem adolefcentís:relíctos quoque effe illius fratres,ut prxfectos aclegumlatores,cumá hís Hermum uirum Atheníenfem ex nobílítate,a quo& locum Hermi, id eftt Mercurij domü,à Pythopolítanís nücupari, non recte fecundam fyllabam círcunflexo accentu notantíbus,& gloríam ad deumab heroé transferentíbus, Itacg hac decaufa bellum ab Amazonibusortum eft. V ídetur autem earum facínus neque bumile nec; muliebre fuí(Ie, Nam nunquam ín urbe caflrametatz forent, nec ín Pnyce przlíum confe ruiffent,nifi potítz agro intrepide urbem ínuafiffent. C) uare, quemadmodum tradit Hellanicus, Cymmeríco Bofphoro frígore cocreto,tranfuectas írrupiffe creditu perdifficileeft, Quod autem ít urbem caftra pofuerínt,ex nomínibus locorum,& ínteremptarum fepulchrísappa: ret, Díuturnà uero dubitatio& comoratío utrífgy fuítadoriendí hoftem: ad poftremum uero Thefeus LAPO FLORENTINO INTERPRETE.$ A"ThefeusciumPlicebo immolaífet,cum illís conferuít prelium:quo quídem Iunío menfe depa gnatum eft,ín cuíus memoria Dboédromía adhuc, à menfis nomíne Doédromíone dícta, Athe nienfes peragüt facríficía, Tradít aut£ Clídemus,cum profequi fingula exquifitius uellet, Ama zonum finiftrá cornu fe adlocum,cuí nuhc Amazonío nomen eíl,cóuertiíTe:dextro auté eas ín Pnycen per Chryfam effe profectas,cum ijs ibipugnaffe Atheniefes,cum d Mufeo ín Ama zonasincidillent: ad hzc& interemptarü'fepulchra in lata uía extare,ea qua ad portas ducít, fecus Chalcodontís phanü,quas nunc Píraícas uocítat,atg; índe uí ufcg ad Eumenidas efTe rez íectos,ac mulieribus loco ceífiffe,Ex Palladio uero& Ardetto ac Lycio ingruentes,propuliíffe dextrü earum cornu ufq ad caftra, multasc illarum cecídifIe, Sed quarto deínde menfe ictum effe per Hippolytà foedus. Híppolytam enim híceam quam fibí íunxít Thefeus,non Antíopá' appellat.Quida(cribüt cumThefeo pygna certátem à Molpadía íctam cocidiffe,col umnamag quz fecus T'elluris Olympíz phanü eft;huíus gratía erectam effe, INec mírü mihí e(Te uidetur, ín rebusadeoó à memoría noftra propter uetuftatem remotís,uagari híítoríam, nec certítudinís quippiá habere.[Nam tradunt faucías Amazones ab Antíopa in'Chalcídem clàám míffas,íbi& curatas effe,& earít quafdam ibi effe fepultas,locodp illihodie&; Amazoniü nome manete, V e rum hoc bellum fcedere effe compofitü,& locí eíus quí iuxta l'hefeí phanum eft,copnomene tum,quod Orcomofion uocant(nos íurifiurandiloct paffumus dícere) teftimonio eft, qua Amazonibusante Thefei celebritatem facrífícia diu exhibíta funt, Oftendunt quoq;& Mega renfes apud felocumtiRhum appellatü, Amazonum fepulchrü ex foro abeuntibus rorüdum, Dicítur& ad Chzroniam alías interífíe;&X iuxta fluuíum cóodítas effe,cuí fuperioribus feculís Thermodontínunc Hamoní nomen eft;de quibusin Demofthenis uíta mentío facta eft, V i2 dentur etíamtnon fine clade Amazones Thellalíam tranfi(fe, Sepulchra enim etíam his tépori bus círca Scotufzam,& Canís Capita extant, Haec de Amazonibus digna memoría uifa fun; Namquz de Amazonum motu& infultu ín Thefeum facto ob nuptam ei Phdram, confilio Antiopx& aliarum und fecum iniurías perfequentiá, ded clade& interítu ab HéFcule illis illa to, Thefeidos autor líteris prodidit,ea comentiís fabularum fimiliora quám ueritatí uidentur efz fe. Antíopa autem uíta defuncta,Phadram in uxorem accepít,cum ex Antíopa filium haberet fep dox 7rd. yuoves Hippolytum:ut uero Pindarus tsadít, Demophontem,[nfeliciffimum uero Phzedrze Hippolys tp euentü,quonía hiftorícide eo tragicis nihil díffentiüit,nos quoq; ídem fentíre debemus, ut abijs omnibus factítatü eft, Sunt& alie de T hefei nuptijs opiniones à fcena feiuncize, quae nes que mítía príncípia,negy felices exítus habeant, Namt A naxam quandam T'roezeníá rapuiffe dicitur,& interfecto Sinne& Cercyone,ipforü filas ui compreffi(fe:duxitfe autem uxore Perez híbceam A ííacís matrem, ac rurfus Phereboeam& IopamlIphíclis filiam,&& ob Aeglae amorem Panopeifiliam(ut dicitur) Aríadnam turpiter ab eo repudíat& effe críminantur,€ poft omnía Helenzraptéü;qui Atticam bello uniuerfam referferít,eitp exilium ad poftremi& cladem con flauerit,de quibus paulo pofteríus explícabítur, Sed cum à praítantibus uírís multa per id tem porís confecta certamína fíntnulli ínterfuiffe Thefeum tradit Herodorus,Lapithís tantum fo cium fuiffe;quo tempore cum Centaurís pugnatü eft. Cuidam uero affirmát in Colchos cum Iafone profectti,& cum Meleagro ad opprímendum aprü,& ob hocín comunibus presierbijs ufurparifolítá effe, NO fine Thefeo.Ipfum autem nullo focio multa ac pulcherrima certamina cofeciffe,eumt de illo omniü fermone, Alter híc Hercules,plurímü iíncrebui(Te, Adraffo etíam eft opitulatus ín recuperádis cadaueribus eorü quíapud Thebasocciderát,nó ut Euripides fcrí bitin tragoedía,füperatíspizlio Thebanis,fed comuni fcedere firmatis codiítionibus; Hec plu rimís celebrata funt,memorizG& literis prodíta, Philochorus quoq, fcedera de recipiedis cada ueribus príma illa fuiffe teftatur:uerü ab Hercule prímü reftítuta efle cadauera,in eíus uítg ftriz bítur.Sepulchraauté uulgi ín Eleutetis extát,fed príncipü circa Eleufínetid&y à l'hefeo ad graz tíà Adrafli geftüimernoratur. Ab Euripídis uero fentétía plurimi diffentit Aefchylus in Eleufi nijsiin quibus Thefeus hxc dícens inducitur. A micitía uero inter eum ac Períthoi hoc tradunt iníti habuiffe.Cum rumor eius roborís& fortitudinis uehemensforet,cupido Períthod íncefa fiteiusteiperículum facere:ítag; T'hefeiboues e Marathone expulíticumQ nücíaretur feillum cum armata manu eó aduentare;míníme in fuga fe dedít,fed couerfus obuía iuit:ubí uero altea rum alter afpexít,& forma dignitate preftantíamip,& anímí magnítudine admiratus uterqg e(t, deletatusqy ueheméter,manus conferuertt, Sed Períthous prior protendens maná,iuflit Thefeü iudicis munus fufcipere,& de boum expulfione cognofcereac íudicare: feentm haud inuitum quodcunque ftatuerit lle fupplicium fubiturum, At Thefeus fupplícíum quidemres C Anplificatio à tempore, Yutemperantia. "Temeritas. D yaclinatio forti ne di[Jolutiore uitam fequuta. TExid'upot et £xsd'guic lez git Suidas, PLVTARCHI THBSEVS mifit ílli,& utfecum amicitiam& focíetatem íníret,hortatus eft:fic iureiurando amícitià firma runt, Ex hoc cum Deídamía in matrímonio accepiffet, Thefeum orauit feci una proficifci,rea gionem ínuifere,& fe ín Lapitharii congreffum& colloquiü dare, Inuítarat etíam ad coenam Centauros, Vt uero calete res ceepít,& hí lafcíuientes petulantía, corrupti; uíno mulieribus iniecerüt manus,ad refiftendum Lapithz fe couerterunt,acalijs quidem peremptiís,alíos bello fubactos,focio& adiutore Thefeo e regíone poftea éxegerüt, Sed Herodorus negat harc eo pa co effe gefta, uerumait,exorto iam bello Thefeum Lapíthis opem tuliffe, actunc primá ab eo Herculem effe uifum,nec fine admratíone ín eum ab errore ac certamínibus ín Trachíne quie fcentem,incidiíle, Fuiffeautem eum cogreffum honorí utríc? ac uoluptatí, Attamen arbitror cuíuís magis probari eorum opíníone,quí dicant eos im unum faepius couenífle,& Herculem Thefeiftudio& opera ínitiatü effe myfterijs,& ante íinít(atíonem expiatüzquod ita,quibufdam ab eorebusinuíte geftís,fierioportuit, Cum uero íam efIetad quínquageíímum annum xtate prouectus,ut Hellanicus fcríbít, Helena rapuít,haud atate fuadente, V nde hoc quída crímen, ut maximum ac faediffimü,tépere cupíentes,aíüit Helenánonab eoraptam,fed ab lda& Lynz ceo,atq; apud eum depofitam& aíferuatá effe,nec Polluci& Caftori eíus fratríbus exigetíbus reftítutam:uelà Thefeo,permiíttente T'yndareo,ob metá Enarfphori Hippocoontís filij adhuc pené ínfantem,uiíllata effe díreptana Qua uero ad ueritaté propíus uidentur accedere, X plu rímorum teftimonio nítütur huiufmodi funt;:CumSpartam ambo ueníiflent;puellam ín Díaz nx templo chorüi,quem Orthíam uocant,exercentem,diíripuerüt,effugeruntdp. Miffis autem ad perfequendum milítibus,nodum longe à T'egea digreflis,in tuto conflitutí,Peloponnefum tranfuectí,ín hasleges& codítiones uenerüt,ut cui Helena forte eueniret,is uxorem haberet, atqj alterí ad aliam coparandam uxore operam fuam prafiaret, In hanc pactíone ductís fortia bus, Thefeo obtígit:ítacg accepta uirgine,qux nondum nuptuí idonea erat, ín Aphídnas detu litibíq cum matre relinquens, Aphidno homini fibí amicitia coiuncto commendauit, eam clam omnibus afferuare íutTit.Ipfe Períthap beneficij gratiàreferens,ín Epirum fimulata pere grínatíone,cum eo una profectus eft,ut Aídonei Molofforü regís filiam raperent,quí coníugi Cereri nomeindiderat,filíix uero Proferpínz,ac caní Cerbero. Edixerat ígitur,ut cum hoc cer tamen ínírent ij quí filíam petebant,& quí uictor euafiífet;acciperet, Sed ubí cognouit Períe thoum cum focijs,non ut procos,fed raptores accedere,eos comprehendiít,ac Períthoum ftas tím percanem tollendum ínterficíendumó curauít, T'hefeum in carcerem coníectum cuftos dijsa(eruari iufTit, Per íd temporís Mineftheus Petenfis Orneí Erechthei filij filius, primus ut fertur mortalíü ínfenfus popularibus& uulgo gratíofis hominibus, eosq delere geftíens,nobí litatem íam antea Thefei opes indígne ferenrem, magis cocítauit atq; íncendit, Indignabantur ením fe,fingulís erepto príncipatu ac regno,ín uno oppídoocclufos, ab eo uelutí ín cuftodía detíneríafTeruariqy, 8€ omnes feruorum loco& numero haberi, Necuero mediocrem Thefeo apud multitudinem conflauít ínuídiam,cum diceret eos umbram libertatís adeptos, fed re ípfa orbatos patría,facrís,díjsGp penatíbus,ut pro multísaciuftís regibus, unius peregrini& adue2 nz domínatum perferrent, His motibus permagnum momentum íngruens T yndariídís bel lum adíecít,quod pleríg; opínantur eíus quoq; opera& impulfu effe conflatum, Ab initio igíz tur iniuria abftínuere,fororem tantum reddi fibi efflagítarunt, Refpondentibus uero cíuíbus, eam necapudfe effe,nec ubínam terrarumrelícia fit,exploratum habere,ad bellum íncubues runt,Sed Academus,quí eam Aphídnís occultarí fenferat,rem índícat:unde& uíuo illià Tyn darídís honores funthabíti,& poflerioríbus temporibus inuadentíbus fzepius ín Attícam La cedzmoníjs,agrumi deuaftantibus,ab Academía obi Academum temperatü eft, At Dicaear chirssraditab Ecedemo& Maratho,qui fub Tyndaridís ex Arcadía meruerant, ab altero Eces demíam, sua nunc Academía eft,nomen accepiffe;ab altero Marathonem populum nuncu: patum efle,cum isfe fponte ex quodam oraculo pro exercítzi ímmolandum dediffet, Profeciá ígitur Aphídnas ac przlío potítílocum euerterunt, Hicdicitur Alycus Scyronís filíus cocidifs fe, qui Diofcurosín militiam confequutus erat, 4 quo locum Megarenfis agri, ibi condito eíus corpore;Mycum nuncupari, Hereas autem fcrípfit, Alycum ab ipfo Thefeo círca Aphidnas eíIe ínteremptum:fidemü fibi aucupatur ex his uerfibus,quí de ipfo Alyco diti funt; Huncín Aphídnzatractantem prxlía terra, Auricomz Thefeus Helenz fuccenfus amore, Strauítatrox,míferumü índigna morte peremit, Flaud tamen uerifimile eftmatrem& Aphidnas prafente Thefeo in poteftatem hoflíum e LAPO: FLORENTINO INTERPRETE. é A hilfeCaptísigitur Aphidnis, Atheníienfibusy ín magno metu ac formídíne conftitutis,M ne fiheus perfuafit populo, l'yndaridas in urbe accípíendos effe,quippe quí cum Thefeo tantum ut cum pradone nefario bellum gererent,cxterorum uero hominum commodis& íncolumíz tatí con(ulerent,id quod flatim re€ operd probarunt;nam potítí rerum omníum,remiííTis cxz terís,ínítíaritantum myfleríjs orarunt,cum nihilo minus qudm Hercules propinqui cíuítatí fo rent. Atgy hoc íllís fuppetebat ab Aphídno in filíos adoptatís,üelutidtPylío Hercules, Honoz resquoqy paresdeorum ímmortalíum aíIequuti funt& tAnaches cognomínati, uel ob ceffaz tionem uacationemdq bellí factas,quam Graecí owoy42 uoczt;uel ob curam& dilígentía,quam ne quis detrímenti aliquid caperet,fufceperunt, cum tantus prazfertim íntra utbem exercítus ueríaretur: quiete ením fe habent qui curat aliquídatg cuftodíunt,ac reges ob hoc ipfum anaa &ias uocitant.Sunteríam qui eosob aftrorum afcenfum anacas nuncupatos putent: nam aa, quod eft faprd,s/«xac Attici dicunt,& aixefyr eub), quod fignificat defuper. Aethram ígitur "T hefeimatrem captíuam ín Lacedaemonem abactam memorant,índe ín Troíam cum Helena effe delatam,íd& Homeri teftimonio comprobarí,quí eam Helemam confequutam dícít Aethram,quam Píttheusgenuít, Clymenemáp Boopím. Quidam uero neq; uerfum liunc probant neq ea quz de Munichio fabule habent,quem fea runt ex Demophónte ac Laodíce clàm adítum, ín llío ab&Aethra effe educatum, Príuatím uea ro quadam de Aethra&ab ijs longe alíena,[(teus ín tertíodecímo Attícarum rerum líbro,ut à quibufdam autoribus accepta,prodidít; Alexandrü Parím ín Thelfalía ad Sperchíü ab Achila le& Patroclo pugna effe fuperatü,& Hectorem T'roczeníorii urbem captam dirípuí(fe, Aea thramt íbi relíctam abduxilfe, Verum hocá ratíone plurímum abetfe uidetur, At Aídoneus cum Herculem hofpítío excepíffet,& cafu ín Thefei& Períthoi mentíonem íncidífTet,& cua íus gratía eo acceílerant,& quas deprehenfi poenas dederant,uehementer índoluít Hercules, alterum ígnomíniofe ínteremptü eíTe,alterum ín eam fortuna calamítofam ueniffe, A c de Perí thoo quídem queftus grauíter cft,alíud praterea fibí níhil faciendum putauít. De Thefei uero falute cum eo uerba fecit,& ut hancaáfe iníretgratíam,ab eo pluribus contendít, Concedente Aidoneo e uínculís emí(fus Thefeus, Athenas reuerfus nondum eíus amicís penítus fuperae tís:fic quotcunque fibíantea cíuíras delegerat templa,omnía Herculi dedícauit,& pro Thefeis Herculea nuncupauit,quatuor fibítantummodo referuatís,ut Philochorus fcribit, Mox uero cumpriorem flatum recipere uellet,€ prínceps rempub. gerere,ín grauíffimas fedítíones ac türbationes íncídit:quos ením fibi mínus offenfos reliquerat,ínuenít folutos metu ex ipfalíces tíaodíum concepifTe:ad hzc magnam populí partem corruptam,& íufla qua filentío obíre fo lebat,nífi delenítam blanditijs recufare:quare cum cogere effet agereíTus,aduerfaríorü factíos nibus uí&us, ad poflrremüliberos ín Euboeam clám emifit ad Elpenorem Cbalcodontis filíü, [pfe uero Gargettí,ubí nunc eft Arateríum,quod uocant à 7«jás,quod eft ímprecatío, factis ín Athenienfes ímprecatíoníbus, ín Scyrum nauigauít,quod fibí cum illís homínibus amícía tíz,utputabat,& paternz bí poffeffiones foret, Erat uero per id temporís rex Scyríorum L ya comedes:ad hüc igitur ueníensagros poftulabat,tanquá iftíc habítaturus.quídam ferunt Thes feum ab eo cotra Atheníenfes auxílíum ímplorafIe, Sed Lycomedes fiue uíri gloríam reformí dans,fiue Minefthei fibí gratíà conciliare uolens,ipfum cum ad regionis fines perduxiíffet,quaz finde fibiagrosoftenfurus,ex(axís deturbauítatqs ínteremít:quanquam alíquíaffirment per Íenullo cogente,fed errore loci poft coenam,ut confueuerat, deambulantem cócídií(Te, Ettum quidem eíus mors nemíní curx ac folícítudini fuít, Sed Athenienfium rex Mnneftheus creatus efi:eíus filij príuatí regno,fub Elpenorellíum ín expeditionem profedii funt: illic uero Mnez ftheo mortuo ipfi reuerífi Athenas,regnum receperüt, Pofteríoríbus feculis Atheníenfes cim alijs de caufis adducti,ut Heroa profequutí funt: ín prímís uero quod cum ín Marathone ad^ uerfus Medos pugnatum eft,complurímís Thefeí fimulacrum apparuiffe uífum,& ante omz nes íínuafiffe ía barbaros,Poft Medícü uerobellum,imperante Phzedone,confulentíbus Phoe bum Atheníenfibus,refpondit Pythía, Thefeí offa Athenas reportanda efTe, eaGp honorifice condita apud fe afferuanda, Eratautem perdiíficile recípere,ac fepulchrum agnofcere,barbaz xorum,quílocum íncolebant;afperítate&; ímmanítate commercía prohibente, Attamen Cís monem redacta ín dítíone ínfula, quemadmodum ín huíus uíta proditum eft,ínueníédí cupíz do ínceflit, V ífa íeitur aquila tumulum quendam roftro fodíente,atcy terram unguibus fpars 'gente,díuíno quodam ín(tínctu acaními díuínatíone permotus, locü effodit: quo facto appae uit magni corporís fepulchrum,X íuxtá;pilum atque enfis;quíbus triremí Athenas delatis à Tw vA(GTevano, vide Sud. Calamitofus uia te finis. Mortui ploría utveuixerit, "Treflimonium diuini. PLVTARCHI ROMVLV:S C Cimone, exultantes gaudio Athenienfes fplendido apparatu& facrificijs acceperunt, uelutí Aeflimatio poft Thefeum ipfum ín urbem redeuntem, Suntautem ín media urbe íuxta noflrum gym nafium morteimt. fita:afylumd ibiferuis atq; humilioríbus fortuna homínibus,& potentiorum opes formidantía busconflitutum,quod& Thefeus patronus& propugnator quidam fuiffet,& humane benís Honores diuini gne&p preces humilium exaudifTet. Sacrificium eí przterea maximü tribuunt ad oCtauam Iduái.4$? 746 babiti. lulíj menfis,quo die cum ímpuberibus ex Creta reucrfus eft:& alijs preterea menfibus, octaa /.* uwoquóquediehonores ílli& cultusexhibent:uel quod octauo Aprilis menfis die,ex Troezee impuywzóe neprimum fe Athenas cótuliíTet,u: Diodorusi Peregetas affirmare uídeturzuel rati hunceínu merum magis quàmalíum conuenire,quippe qui Neptunifilius effet habitus.Etením INeptue nicelebritatem,octauo quóque die menfís agitant, OCtonaríus enim numerus,cum fit prímus talus ex parítate confectus,& geminum quadratum numerum cum ín fe cótíneat,flabilíitatem & immobilitatem dei potentiz fignificare uidetur, quem nos deg«Aop& yosfoyoy id eft, firmum & minuserrantem,ac terram contínentem, appellare folemus. ROMVLI VITA LAPO FLCRENTINO INTERPRETE, Tuceyium unde RBIS Romx nomen magnum, maxímedgp gloria apudomnes gentes pers Roménonc. uagatum;a quo& quam ob caufam índítum fit, permagna ínter fcríptores 3i diffenfio eft, Namalij tradunt Pelafgos terrarum orbem longo errore pere uagatos,plurímístQ bello domitis natíoníbus,eam partem Italíz tenuiffe,&€ obpugnandi robur,quod$zuáu Romam Grxci uocant, fíc urbem appelz J| laíle, Alij uero, Troia captad Girecís,quofdam profugos nactos claffem ín Ee 273! Hetruríam uento delatos, Tiberis faucibus appulfos eíTe,& exeorum mus Linus Dec.: lieribus íam nauigatíone fatígatís,& à maríabhorrentibus,quandam Romá nomíne,quz no bilítate X,prudentía& ufu rerü anteire uidebatur, fuafifTe clafem íncendendá effequod factü p uirísmoeftitiaattulifTeab ínítío, deinde neceffitate coactos círca palati pofitís fedibus, ubí bre» uiresfupra fpemex fentetía cecidi(Tet,expertosloci fertilitate, fufcipientibusq uícínis& finiti mís,cumalijs honoribus affecifle Roma,tum urbe ex eíus nomíne,ut qux eiusreí autor fuifz fet,nücupafle, Ex eo hodíe manere,ut coniuncti& ipfas mulíeres& neceffaríos homínesama plexí, fronte ofculentur,[Nam& íllas cum naues íncedíffent,hís blanditijs uíros delínifIe,cum ueníam orarent,& cori ram placare niteretur, Alij Romam Italí filiam&« Leucaría;alij T'ele phí Herculis filij Aenez nuptá fuiffe, C uídam Afcanij Aenez filisquax urbí nome ímpofuit, Nec defuntalij,quí affirmetà Romano VlyfTis& Círcesfilio,urbem prímü habitarí coeptam, ; Alij áRemoEmatíoníis filio, Díomede ex Troía miffo, Q uorüdam etíam fentétía eft,Romü Latínorum tyrannü,eum qui Tyrrhenos efecerat,quí ex Lydía ín Theífaliam,ex Theffalía in Italiam uenerant,huíus reí autore fuiffe. INecuero hí ípfi quíín Romulum,id quod xquiffima cf; multorüteftímonío coprobatü,huíus nomínís orígíne referunt, de illus genere fatís con Genisinerit, ueníunt. Nam quídam aíüt, illum Aenez.filí ex Dexithea Phorbantis filía genítG,infantemqs in Italiam alportatü,und cum eíus fratre Remo,atg; ín fluuío exüdantí íummerfis alijs fcaphis, ín quaautem erat pueríad fluminís rípam depulía,ex ínfperato incolumes feruatos, Romam, quod robur figníficat,nücupatos effe, Sunt quí hanc fententíá non probet,fed ipfi alía ín mee dium afferat: R omá Troíanz íllíus filiam cum Latíno Telemachifilío nupta, Romulum parz tuxdídííle, Quinetíam affirmantalij,ex Aemilia Aenez&Lauíniz filia à Marte copreffa, Ro mulum effe geniti, Quídam etíam funt quíde Romuliortu fabulofa quxdam referre non du bítent, Nam dícüt l'archetío Albanorum regi,fceleftíffimo& crudeliffimo homíní,díuinitus monfirü domi uifum pene ex facrarío fe attollens ad multos díes máfitfe.Fuiffe ctíam Tethyos in Hetruría fatidícum templum,a quo allatum Tarchetío refponfum, ut móftro admifceretur uirgo, Nam genítü ítí ex ea filium,uírtute,fortuna,ac uíribusnomen permaximü& gloríaha bíturü. Quod cum Tarchetíusuniex filiabus expofuiffetimperaffe ut cum moftro illo coíret: illam corempto patrís ímperío,ancillam ín fui locá fuppofuiffe; Tarchetíum re cogníta xgre fe rentem,utrancp ín carceré ut morte multaret coíecí(Te;fed uifum efl íllí per quíetem fe V eftam uídere;aecarí puellas prohibentem, telam uero puellís íubentem,uterant in uinculís,texens dam tradere;ea codítíone,ut non anté nuberét,quám eam abfoluiflent; íta quod illx per díem ::' A texuiffent, De origine ure bis uide Solinu: de nomine uero Fab. Piclorem. á LAPO: FLORENTINO: INTERPRETE, 7 a: texuiffent;aliastoctu Tarchetij iuffu retexere folítas, Ex monftro uero ancillam gemínos pez petífTe,quos Teratío cuidam T'archetíum ftatím exponedos dediffe:at illum fecus fluuium ins fantes depofuifle,ficlupam cum eó ueniíffet,admotis uberibus lac praebuiffe,auíbus quoq; uae rijs cibum puetís comportantíbus,quoadbubulcus afpicíens,admíratustp,aufus accedere, ínz fantes fuftulit, Hac íllosratione feruatos,cum primum per ztatem lícuit, l'archetío tetendi(Ie infidias.actandem oppreffifle, Haec 4Promathíone quodam,Quiltalícam fcripfit hiftoria, me moríz prodíta accepimus, Sed ex hís qux probabilíora funt,& plurimis teftibus nituntur,cera tílima Díocles Peparethíus prímus grxcis literis illuftrauít;squem Fabíus píctor plurímís ín lo2 cisfequutus eft, Fueruntetíam de hís contraríz aliorum fenrentix,fed ut quampauciffimisexe— .. pediamus,res íta fe habet, Ex regibus ab Aenea ortís,ín duos fratres Numítorem& Amulíum Genua. fucceffione regnum peruenit; e quibus Amulius cum in duas portiones omnía partítus effet, acpecuníasauruméy ex T'roía aduectum regno adxquatfet,regnum NNumitor fortítus eft, His igitur fretus opibus Amulíus,& fratre uiribus longe fuperíor,regnum illifacile abftulit;ac uee ritus ne ex eíus filia liberi nafcerentur,ut perpetua uírginitate pem omnem fufcipiendze prolis adímeret, Veftz illam facerdotem legit. Hlacalij llíam,alij Kheam,Syluiam alij appellant:quae multo poft tempore,przter legem V eftalium uírgínum,grauida deprehenfaeft:quz ut ne cru deliflimum fubiret fupplicium,regisfilia Antho à patre psecibus impetrauít, fed coniecta ín car cerem d cómercío omníum feíuncta diu fuít,ne de partu Amulíum celare poffet, Aedídit ígiz tur gemínos magnítudíne X formz praftantía ínfignes,ex quo Amulíumacríormetusinuaz—— fitquareferuo negocíum dedít,puerostín profluentem mittat, Seruo Fauftulo nomen fuiffe TíiJaz iraduntzalí) non hunc,fed eum quíteducauít ita fuíffe nuncupatum, Defcendit ígitur ad flue TassAépdtop uíum;atcg ubíafpexitillum multo fluctu& ímpetu decurrentem, metuens adíre ufque ad íuz; flum curíum,in proxíma alluuíe puerostexponiít:ita eo abeunte tenuis decrefcentís fluminís Tazrsaiaoaqua leníter ín ficco deftituít:quem nunclocum Cermanum uocant,fed prídem Germanono o7» men fuerat,quod germanos fratres uocare folet, Nec porró longíus fícus Rumíttalís erat;uel Liw.Romua obRomulum,ut plurímí fentíunt;íta nuncupata, Uel ob ruminationes armentorum, qua íbí lacu. B obfrigoracaptanda ín umbram coguntur, Eítalia quoque caufa;quz uidetur potiífima fuiffe, quod mamma rama ueteríbus appellata e(t:ac deam alíquam qua educatíoní ínfantiü pre: elfe putabatur, R.umilíam uocítant,& eíus feftum INephalía celebrant, lac quoq; ín eius facrís NuQ&Au: fv ínfundunt. Híc ínfantíbus íacentibuslupam ferunt przbuiffe ubera:ad haec pícum acceíTiffe, vías, y/ afe o; quífímul pueros nutríret cuftodíretG.Putantur uero ea anímalía Marti facra e(Te, Pícus uero. vess az/4:femper à Latinís fummo cultu& honore eft habítus, V nde non mediocris fides paríentí addíz 74, eaa vtaeíl,cum Martem íncertz ftirpís patrem nuncuparet, Atquí ferunt eam dolo íd effe perpef2. dee use: fam,deceptam ab Amuliojqui armatus atque adortus diripuit, Sunt quí dícát nutrícis nomen. zw. ambíguitate fabula locum dedííIe;nam& feras& meretríces communí uocabulolupas uocaz 1us:íta Fauftulí uxorí,proftrato paftoribus corpore,lupz cognomen efTe additum,cum Lau "* H 2» H E"(ni H"a rentía ante nuncupata effet, Huic facríficabant Romani,&tlíbabat menfe Aprili Martísfaz tyode zi? cerdos,& Laurentíam eam celebrítatem uocitabant, Alíam prxterea Laurentíam ex huíufmo Qe» dícaufa colunt. Dum facerdos Herculís phani forte(utfit) opera liber, curaty folutus per tem. plum íncederet,compellaffe deum dícítur,ut unà fecum aleís luderet,atque ipfe fi eíus rei uiGorexifleret,fpem daretfuturí fibí cuíufpiiab eo fpectatí(fimi muneris, quod Herculea maz ieftate dignum uideretur: fín fecus,fe deo menfam ample. magnífice& ornaturü, multeretng; exímía pulchrítudínetuna accubantem daturum,Hanc conditíone depactus,alías pro fejalías Teuvawezraa prodeo tefferas flatuít. Vbi perípícue fe uictum agnouit,uolens pacta feruare,& ímpofitísfiz coul bijpficonditíonibus confiftere,deo coenam parauít,Laurentíaméa, mulierem fané formofa:n, nonomnínofamofam,fed celatam& occultam, mercede cóductam adhibuit íllí ín conutuí, firato& ín templo lecto,coenam claufam íntusreliquít,tiquam ad íllam deus acceffurus effet. Atg dicitur eam adijffe;iuffiffeg, ít aurora fe ad forum conferret,& quí primum fibí obuíam effet factus,eum fíbíamicum adíungeret. Prodrt ígítur illiobuíam ex ciuíbus quídam, atate longeprouectus,& fatis locuplesac fplendídus, fed filijs ínops,& qui uxorem nunquam due xiffethuic T'arrutío nomen erat:qui Laurentíam agnouit,amauitip, ad poflremum fibí am; pliffimarum fortunarum hxredem ínflítuít, quarum maxímam partem illa plebí Rom,exte« 18/Aeveop ftamentoreliquít.Dicitur autem cum íam eíus gloría illuftrís effet,& fancta religiofa&g habere Velabri memi tur;eo ínloco euanuíffe,in quo príoretíam Laurentia condita erat.Eíloco nunct VelaDto noe iit Livius iibro emen efi;quod íncremento(uperfufo flumíne, nauículis traijcíentes ea parte fori appellerent: 7:Dcc«d. Educatio. Nomen. Ingeniun. Yndoles, Studiaiuuete. Gefla, Occafio obtengi bnperij. Animicons flantia. Diuinumau zilium. & Betieibientia. Mifcricordia, PLVTARCHI ROMVLVS ttaie&um enim uelaturam uocát, Quidam uero dícunt V elabrü aditum effe eum,quo in Híp podromumex foro itur, quem qui ludos exhiberent,hinc exorfi,uelis operire folíti fuerint: 6s uatisi ye) B'itoyisiop«8a. His igitur de caufis, fecunda Laurentía alRtomanis colítur, Atinfanz tes Fauftulus,magifter regíj pecoris, clám omnibus€x eo loco afportauít: ut uero alij,& quide probabilius dícunt,haud imprudente Numitore,fedimpenfam ad uictum etiam nutrítoríbus fuppetente. Atetíam Gaabíos delati pueri, líteras alíat didiciffe dícuntur,ut ingenuos decebat pueros, Appellatí etam d mamma Romulus& Remus,quod áferalactari inuenti funt.Igitur ín ipfis corporibus fpecie& magnicudine,ab infantía ftatim uím fuam natura oftendit,& cum prímum adoleuítatas,in uiros fortes atqj ftrenuos euaferunt, in adeundis perículis elatooms nínoanímo atq ínterrito, Sed Romulus ut fuperior confilío fuít,& ciuilem magis prudentiam habete uifus eft,ita ín comercíjs qux pro pabulís ac uenatíonibus cum uícínis incidebant,pere multa ingenij fuí documentaprabuít, natura ad impérandumalijs magís,quàm ad parens dum,ferrí uifus eft, Proinde feín fuí aut etíam inferioris ordínis homínes leniter cleméteris ha bebant:prafectosautem& kgatosac regíj pecorís magiíftros,ut quí fibi níhilo uírtute praítarent,defpiciebantueheméter,neg, ira eorum neqj mínis quicquam mouerí;ftudijs liberalibus intenti ocíum terere, nec ínertía ac defidía corrumpípulchrum dücere,fed ín negocijs& ín laa bore tolerando fe exercere,fubfifteroferas,curfare,in latrones preda onuftos impetum facete, fures capere,ab inique oppreffis niurías propulfare, His rebus magn íam eorum nomen ín» ter paftores ferebatur, Exorta uero ínter Numitoris Amulíj& paflores ob pulfa iumenta fedía tíone,camQ remilli indigne ferentes,aduerfos cedunt,& in fugam uertunt,íngente praedam erípíunt, Cum quereretur Numítor rem fe índignam patí,contempferunt: collectisqp& in unum coactis permultís pauperibus ac feruís,audaciz& corumaciz ínitía fubierunt.Cum ue« ro folennifacrificio Romulus íntentus effet(diuíni ením cultus, ceremoníarü,ac uatícínij obe feruantiffimus erat) Numítorís paftores íra amiffze prxdae infidíatí,ín Romulum cum paucís abeuntem ífnpetum facíunt.Síc commiffo pralío,illatisp utríngy uulneríbus,illi uíctores Ree mum comprehendunt:quem cum ad Numitorem captum perduxiffent,níhil ín eum animad uertít,acerbitatem fratris reformídans,fed íllum fupplex adijtoransatque obfecrans,ut de eo fupplícium fibi fumereliceret,ut quí frater effet,& ab eíus feruís iníuría cotumelijstp affectus, Accedebant Albanorum querímoníz,ex eíus uírí iniuria excítatz, quod fibí mifera atque ín» dígna patí uídebantur, Quibus permotus Amulíus efl, Remustpab eo Numitorí ad fuppli» cíum dedíturtquo accepto Numítor domum reuerfus,adolefcentem mírum ín modum admi ratus eft,quí magnítudíne corporís& uiribus exuperaret cunctos, Cumt ex eo ore atgy uula tu,quem ín perdítísrebusferuabat,perfpícereteius animi magnitudinem coftantiamü ín fta» tibus malís ínuícam& íntactam,tum eíus opera acres geftas acciperet, figura eíus& lineae mentís refpodentes,& quod maxímum eft, diuino quodam ínftinctu& numíne percítus,ree rum magnarutm ínítía nactus,animí íudícío,& fortuna quadam ueritatís, quee díutíus latére non poterat,quís effet,& quo pacto genítus foret,rogauít,benigno afpectu mítí& uoce fpem falutis ínfjcíens, Ille parumper lenítate oratíonís confírmatus,Nihil te, ínquit,celabo: etením míhíregío nomíne dignior quàm Amulíus uideris effeznam& audis& ínterrogas príufqua ad puniendum accedas:illeíncogníta caufa me ad fupplicium dedit. Prímum omníum Fauftu lo magiftro regij pecorís,& Laurentía genítos am índeab ínítío effe nos credimus:gemíni aus teni fratres fümuseodemzdití partu,& apud teín crimen& calumníam& íudícíü capítís ade dudií, de nobifipfis magna audímus,qua fi uera funt,periculum docebit, Dubia certe noftra procreatío fertur efTe,nutrítío uero atq; educatio abfurdior quàm pullorum;& quibus expofi tPeramus eíca feris& auíbus,ab ijfdem enutriti fumus,fummifTisalupa mámís,&C d pico coma portatíscibis, cum ín Tiberi ín fcapha iaceremus, Extat adhuc fcapha,feruatur&y zreís cíngua liscommuníta,ín qua caducz incifz funt líterze, quibus ín pofterü fortaffe extincti,& cum nul liíam ufui effe poterímus, d parentibus noftrís cognofceremur. Numítor ígitur cum€ uerba adolefcentís, EC aetatem,& míníme feruilem índolem conferret, haud eam fpem fibiblandiene temreígcit,fed dedít operam ut de hís clám cumfilia loqueretur:nam cuftodijs adhucafferuas batur uehementer.Sed Fauftulusut prímum Remum captum,& Numítori ín cuftodíam dee dítum accepít,Romulo rem aperít,ut genítí ut&p educatiforent,& ad ferendam Remo opem hortatur:nam antea per znígma confeffus erat,tantumáy llis indícarat, quantum fi attendi» fent,putabat eorum anímos non medíocríter attolli mm Ipfe cum fcaphaad Numítorem ex íllaoccafione cum magno metu& trepidatione fe contulit, Sed cum cuftodibus quíad regis portas LAPO FLORENTINO INTERPRETE.$ A portaserant,infufpicionem ucniffet,deprehenfustyab llis effet,& turbato ad refpondendum mens fimulatque oratio excídiíTet,detecia eft fcapha,quam uefte inuolutam ferebat, Forte af fuit quidam ex his qui pueros imperío regis exponendos acceperat; hic cum Ícapham tum ef-. raidisres. fet intuítus,agnouilfetáy ex ip(aforma atque ex literis,opinatus id quod erat,haud rem neglez xit,fedad regem continuó re delata, de Fauftulo tormentís quacfitum eft; quí ín multís ac maz gnis cruciatibus habitus,neque ínuictus perftitit»neque coactus omnino confeffus eft pueros apud fe feruari,& ab Alba longe ínter paflores effe: fe quoque idipfum Iliz nunciatum ire,fe fxpe uidiffe ac tetígiffe,ut eam natorü defiderio affectam, magis in pebona confirmaret.CQ uod igitur turbato animo homínibus,& per metum autíram quippíam facientibus euenire folet,id tum Amuliocontigit; uirum ením alíás quidem probum, fed NNumitoris amícum,ín ea trepida tionead eum rogatum mífit,nunquis rumor aut fermo hominum ad eum de puerís perlatus fo ret ut uíuerent, Quiubi eo peruenitjtum uídiffetíam feré Remum amplexu& gratulatione à Numitore exceptum,ipíe eam fpem fuo teftimonio firmiorem efficit hortatus eft ut propere adrescapeffendas incumberet,& fe quoque focium rei gerenda»& adiutorem prabuitzoccaz fio etiam ipfa nec tardandi nec differendi facultatem dabat, Nam Romulus íam prope aderat, & undquíad eum haud pautiex ciuibus odío ac metu regis conflüxerant.[pfe etíam feca age bat magnam armatorü manum in centurias inflructam, qsrarum fingulas ducebat uir quidam, herbarum faíciculum hafta alligatum praeferens,quí poftea manípuli nuncupati funt.Ex hocQgg. Nuttipuli unde lapía confuetudine,uíq; ad noftram ztatem,manipularíjs ín caftris íd nomen manfit, Cum igiz appellati. tur Remus íntra urbe cíues ad defectiones impuli(fet,&€ Romulus cum externis copijs ad eum feadiunxiffet,tyrannus maximo terrore diífficultatibusd fufpenfus ac folícitus,priufquam aut molitus effet quippiam, aut falutare aliquod confilium caperet, deprehenfus circunuentusq ab illis obtruncatur, In hís igítur,quorum pluríma monumentis fuís commendarunt Fabius acPe parethíus Diocles,qui primus omni uidetur ab urbe condita hifloríam adidifle,fufpicio quae dam fabulz ac commenti ineft, Veruntamen à uerítate nobis reíjcienda non funijintuentibus quorum opumartifex fit atcj architecta fortuna;ad hzecrem Romanam nobífcum ipfis animo B reputátibus,qua nunquam eó magnitudinis€ potentie proceflifTernifi ex diuina erígine pri ' mordium accepíffet. Interempto gutem Amulio,rebusi regni conflitutisyneque Albam ínco lere índuxerütín anímum,non potítianté regno,nec fuperftiteauo regnare,[ta Numitorí Ale ! banarepermiíTa, debitis; matrí reftitutis honoribus, decreuetüt ín his locis, ubi expolití,ubía educati fuerant,nouam urbem condere, Hzc probabili(fima caufa fuiffe uidetur, Coégit etíam | ita fortaffe neceíTitas,ob multitudinem feruorum a« fugitiuora,quiad illos confluxerant,quod aut hís diffipatis, pereundum omnino, aut feparatim cum illis habitandum effet, quod rem ín» dignam Albani ducerent, fágitiuos fecum comifceri,& in urbem ciues adfcribi;quod in poftea rum ex eo quod de uxoribus eft a&um, magis apparuit: quod eft nonab iníuría& contumes | lia, fed ex neceffitate& inopía foeminarü profectum:nam raptas in fummo honore habuerunt, Primis deinde urbi fundamentis iactis facrum quendam locum eà confugientibus perfugium flatuentes, Afylum uocarunt: eofp omnes fine ullo difcrímine exceperüt:nec domino feruus; Afyluh: necdebitor credítoribus,nec homicida magiftratibus dedebatur:cum dicerét firmum acsatum id omnibus Pythíco oraculo effe oportere, Itaq; quamcelerrime urbs hominibus abüdabat, Ab initio ením tradunthaud plures mille domos fuiife, Sed hzc pofteríus. Agaredientib ur,ftatim deloco diffenfio fuit. Romulus enim locum quem quadratam Romam uocant,condendz ure bideligi uolebat:at R emus partem Auentínilocü natura munítum cómodiorem ducebat,eitg poflea ab eo Remoniío cognomen fuit,fed nuncR ígnarium appellant, Cóuenientibus autem inter fe fequundis auibus díjudicare litem, diuerfa loca ad inaugurandum capíát, Priori R ero augurio ueniffe ferunt fex uultures,cum duplex numerus Romulo fe oftendi(Ter.Sed.dicitur ! quibufdam uere Remum üidiffe, Romulum uero e(Te ementítà, Sed cum acceffiffet Remus, tunc Romulo duodecim apparuifle,inde manfiffe morem Romanis ex uulture feruandi, He rodotus autem Ponticus tradit& Herculem latari folitá, uulture in re geréda fe oftendente.Eft ( enim anímantíum ínnocetiffimus omníum,cum níhil uefcatur ex his quz ferunt housinesaut. vultyy animas / plantatautalunt,fed ex cadaueribus fibi efcá quarat:interficit autem níhilnec de(truít,aníman. lian innocétifi / tíum:uolucribus autem ob affinitate etiam mortuis abftinet, Aft aquilz, noctuz, X accipitres, mus, uiuas uolucresetíà eiufdem generís nuaduntatg ínterímát, quanquam ut A efchylus ínquít, Auem autem uefcens quz pura fitauisz Ad haec,alízín oculis(ut íta dícà) uerfantur,atq ubicg / infpiciendas& fentiendas fe offerunt;at uulturem raro eft intueri, nec eius pullífacile inueniri |: C Nríbs utcodita, Ponit. Palilia. Refpub.ut ordi ttata, Remiütteritus. PLVTARCIHI ROMVLVS poffunt,ut nonnullosín opinione uanam& flultam coníecerít,ab extra ex alío quodam orbe hucfe appellere,quod rarum fit,nec perpetuo, quemadmodum putant efle,quod fecundum naturam eít,nec fua fpote,fed díuíno alíquo impulfu appareat. Poftea igitur qudm Remusre(cíuitfraudem,grauíter comotus,R omulo fodientéquá urbís moenía círcunducturus erat,lu dibrío fratrís foffam tranfiliuít;ate opus impedire conatus eft.Síc tandem aíunt quídam illum abírato Romulo,alij 4 quodam'Celereex Romulí comítibus,híc effe interfectum, Cecidít ín eapugna Fauftulus€ Plíftinus,quí cum Fauftuli fraterforetuná Romulum nutriffe dícítur. Celer autem ín Hetruríam feceffitj& ab eo ueloces apud Romanos traxerunt,ut Celeres díce rentur, Quínetíam Metellum tradunt,quod mortuo patre,fingulari certamíne pugnantíum ludum ad paucos díes ínflítuifIet,omanos admíratos apparatus celerítatem,Celerem appele laffe, At Romulus pofteaquam ab eo Remus ín Remuría unà cum eíus nutrítoríbus ad fez pulturam eft datus,complendz atq; ínfiruendx urbi animum adíecít,accerfitís ex Hetruría uí rís,qui facrís quibufdam rítibus& líterís fingula edocerentatqy exponerent,quemadmodum ín myfleríjs:fofIam rotundam effodit ínloco cuí nunc Comítio nomen eft;prímítíasQg omní, quíbus lege quidem uthoneflís,natura autem ut neceflaríjs utebantur,ín eam depotuerüt,& adpoftremum,ex qua quífcq profectus erat terra,particulam quandam ferens,eódem córjcien tescommífcuerunt, Vocantautemfoffam ipfam eodem quo Olympum nomíne, Mundum, Deindeín figuram círculicircunfcrípfit urbem, Ipfe autem prínceps codendx nouz urbis,ara tro, uomere xreoprafixo,íüctisqp exu dífpare bobus, ipfe boues agens,fixís termínis profuns dum círcunducít fulcum. Quí eum confequuntur,hís íd negocij datur,ut quas aratrum fufcía tarít glebas,ín ínteriorem partem deuertant, nec ullam dilapfam extrá effe patíantur. Línea igí tur murum diffíniunt,uocaturip quod íntus relínquítur, Pomoeríum, detractís per fyncopam é mediolíterís,quafí poné murum, Quem autem locum portís oprarint,íbi educto uomereara trum attollentes,fpatíum quoddam uomere íntactum relínquunttunde& murus totus,exces ptís portís,facer putatur. Portas autem facras quí putant,res neceffarías,nífi anté expíatas,im portareaut exportare relígíoneíimpediuntur. Vrbem ígítur ad x 11. Cal, Maij condí captam effe,opínione omnium fatís conftatteumá díem feftum R omaníagunt, natalem patríz nune cupantes. Ab ínítío autem níhil animatum ad facrificía adhíbebant, Exiftímabant diem ipfum patríz orígíni confecratum,purum& finefanguíne feruari oportere. Veruntamen pridie eius díei paftoralem quandam celebritate agitabant,qux Palilía ab íllís dícebatur. Nunc ígítur Ro manorü Calendz,nulla re cum Giracís coueníunt. Illum autem diem quo Romulus urbí funz damenta íecit,trígefimü díem fuifTe perhíbent;in eogy lunam ex cogreffu folís defecife,quam uídí(Ie Antímachum T'eíum lyrícum,cum tertíum inannü fextz Olympíadis incidiffet. l'em poribusautem Varronis philofophi,uíri Romani,& hiíftoriarunftmonumetís perítiffimi,fuit Taruntus uír eíín prímísamícus,& tum philofophíz,tum mathematícz ín prímís ftudíofus; quícum adaftrologíz dífciplínam fe contuliffet contemplationis gratía,& ín ea excellere pus taretur,huícímpofuítVarro,ut Romulíconceptíone ín díem& horam deduceret, ínfpectísq eius uite ínflítutís ac rebus geflís,ex illis confequentíam collígeret,uelutí geometrícarü pro pofitienum refolutíonesprzxcípíunt, Eíufdem enim contemplationis effe,cogníto coceptionís tempore uítam prxdícere,X percepta uíta procreatíonís tempus perdifcere.Sufcepít igitur T'e runtíug. munus fibíd Varrone impofitüi, ac perfpectis uírí íngenío ac moribus rebusdp geftis, tum uitae tempore,ac mortís genere,hístg omnibusín unum collatís, ualde fídenti atque alacrí anímo oftendit, Romulum prímo anno fecunda Olympíadísa matre fuiffe conceptum,menz fe Choéab Aegyptijsnuncupato,quem nos Decembrem dícímus,tertío& uígefímo díe,ho tatertía,qua fol defecít omníno:ínlucem uero xdíti,menfe Thoth,quí September apud nos eft,ad x«t 1. Cal.fequétís menfiscírca ortum folís, Vrbís uero R omz fundamentaab íllo íacta effequínto Idus Pharmuti menfis,quí Aprilis uocatur d no(trís,inter fecundam&tertíam eius dieíhoram:nam urbís fortunam uelutí homínís propríum habere opin&tur tempus,quod ex prímaorigíne ad aflrorum ortus obferuatur. Verum haechuiufmodíétp fuperflua nouatp, ma: gis fortafle allicient arbitror le&torem,quám fabulae commento offendant, Condita igítur urz be,príncípío fuuentutem Romanam ín mílítares díuífit ordines, quorum quilibet peditum tría míllía,& trecentos equites habuit,f)&p legiones dicebantur, quod ex omnibus pugnaces ín illis delecti forent: reliquam multítudínem feiunxít,eamá populum nuncupauit, Deínde ex optimatíbus centum creauít fenatores,quorum collegium ex atate Senatum uocauit, IIlí Pas tres dícií,uel quod ij folum quí legitimi patres forent,creatí poffent: uel hínc adeo, quodiillí patres e LAPO. FLORENTINO INTERPRETE, 9 & pattesfuosoftendere poffent: quod non multis contigit ex prímis illis conuenís, Vela patro cínioíd nomen fluxít, quod exíflímarent patronum quendam fuíffe, ex hís qui Euandrumi confequutífunt,quí ímbecíllorü curam íngeffiffet,eísQy praefidío fuiTet,ab eo huic rei eíufmo díappellatíonem manfíffe.Illud míhiprob: bílíus uídetur, fi quís opínetur Romulum decree uífle,prímores& potentesoportere paterno officio& índulgenitía humilíorum caufam in fia dem fuam curam fufcipere:imul& quo citeros edoceret, ut cutíorem(ibi uítam ín eor praes fidio uiuendam ftatuerent,necp quibus uírtute cederent,eorum honoríbus angerentur,fed be neuolo& amico anímoin eos forent,patres&y illos honorís gtatía appellarent,& effe opinaren tur,idcirco eo nomíne appellaíTe.Nam& his temporíbus exterz nationes ex fenatorío ordine patronos fibíadoptanr,eostp duces uocant. Ipfi auté Romani Patres confcriptos id collegium appellant,quod nomen& dignitatis pJurimum,& inuidize minimum pra fe fert. Sed ab initio cantum patres dicti pofteríoribus auté temporibus adfcriptis in eum ordinem pluribus,Patres confcripti uocati funt;atqy hocfenatoríj popularisQ ordinis differenti honeftius nomen fuir, Aliosex multitudine potenteslegit,eosip patronos nuncupauit,illos autem díentes,magnads illos nterfe beneuolentía deuínxit, quz maxímas neceffitudines productura foret. Hi homiz nibusoppreflis& iudicío circumuentis, in obtínendo íure fuo,& caufz actores& patronos& ! moderatores confiliorum omnium fe prebebant:ílli uero ffbs obferuabant non honoribus tan | tum,fed etíam copíjs fuis in filiabus locandis,& in diffoluendo ere alieno, Patronum quoq in clientem,& clíentem in patronum teftímoníum dicere, lex nulla, nec magiftratus cogebat. At ínpoftlerum manente czterarumneceffitudinum iure, primatibus pecuníam ab inferiori loco hominibus accipere,turpe ac fordidum eft habitum,Sed hzc de his fatís, Quarto auté poft con ditam urbem menfe, ut tradít Fabius, audax illud ín raptu mulierum facinus eft gellum: ac perhibent quídam Romulum cum natura bellícofus foret,adductum nonnullis oraculis, quiz busportendebatur Romam ex fato,fibellís enutriretur augereturgp, maximam euafuram,ad uimSabinis inferendam animum intendiíffe. Non enim magnum numerum, fed triginta tane tumab eo uirgínes raptas effe,ut qui bellí magis initi quam connubíj quzreret, Hoc parum probabile uidetur efle:fed cum íntueretur magnam accolarum uím ín urbem coueníffe, quoz B rum paucísadmodum coíuges forent, plurími uero qui peregrini& aduenze pauperes& obz fcuriforent, contemptui erant, nec flabiles ín fide manfuri putabantur, ín fpem erectus,iniuz ríamSabinis illatam quodammodo communionis€ neceflitudinis coniungendz príncipium JR. 9 D 7. TE ae. A uM M-- L^ S ( fibiquoddam cumillis effeallaturam placatís mulieribus,ad opus íncubuit,aditu fibi huíufnaoe : dirationeante munito.Fama uulgataab eo prímum eft,cuiufdam deí aram condítam fub terz 1 rainuenifTe,eíGp deo Confo nomen índiderunt,fiuea confilio quod confiliarius foret, fiue Nee : ptunus equeftrís.[Namara eft in Círco maxímo pofita, quz reliquum quidem tempus latet,ía : equeftribus autem certamínibus aperitur. Placet tamen alijs, quoniam confilium arcanum& , miníme palàm efTe oportet,fubterranea haud temere& opertam deiaram effe. Vbi uero dez : monftrata eft, magno apparatu facríficium parat, indíciGy finitimis fpectaculü iubet. Multi mor : taleseó conuenere.[pfe cum optimatibus purpura índutus fedebat.Eratautem fignum aggre 8j diendz reiopportunitatem adeíTe,cum affurgens purpuram in finus cotraheret,acrurfu*con . tractam explicaret. Stabant ígítur permulti accinctienfibus, ac regem obferuabant, quí dato , fignoadrapiendas Sabinorum uirgínesdífcurrunt, ipfos fugientes íncolumes dimitturx. Ra» ; ptaseffe quídam trígínta tantum tradunt, d quibus& curías nuncupatas effe. V aleríus autem ' Antías quingentas uiginti& feptem, Tubas autem fexcentas octuaginta tres.Sed hoc maxime ; Romulicaufa fuftentatur, quod nullá preter unam Erfiliam ceperit, quz ílloslatuerat: quod i eflarguméto,eos non íníuríz& contumelíz caufa ad raptum uenífe,(ed genera magnis ae i ceffitudinibus ínter fe iungere cogitafTe.Ipfam uero Erfilíam quidam aiunt Hoflilio cla?o inter i Romaroshomini nupfifle,quídam;ipfi Romulo ín matrímoníum ceffiffe exiftimant,& ex eo f liberosprocreaffe,e quibus filiam unam ex ordíne procreationis,Prímam ab eo nuncupatam: filium autem unum ex cogregatione cíuíum, A ollium,quod graece totum,uníuerfur, fignifi í cat,pofleriores Abillim appellarunt. Sed hxc Zenodotus cum prodidiffet,multorurfi repre 1 henfiones íncurrít. Vnamlonge ante alías infignem fpecíe ac pulchrítudíne abobfcurís quíe i bufdam homínibus raptam ferát, ín quos cum diíripiendz uirginis gratía ex optimatibus quís ( dam ínuafiffent, ab íllis ne quis uiolaret T halaffio eam ferrí clamitatum,íunueni probo acfplen , diído,tum eosaudito T halaffij nomine, clamore& plaufu collaudafTe; quofdam etiam confes | quutos effe gratia X beneuolentía uíri, T halaffium conclamátes,ex quo nuptíalem, quemads Raptus Sabiz narum cau[a, Necefiitas, Modus, Not libido, TaZyun dia A "Vide probl. Plutarchi. prLvrTÁRÓCHI ROMVIVS : modum Giracís hymenzum, eam uocem fuiffe, INam& illum ín muliere ferüatida optima ufam effe fortuna, Sextíus uero Syllas Carthaginenfis uír nequeà Mufis,neque d Charitibus abhorrens, dixit nobís Thalaffijnomen Romulum fignum díreptionis dedifle: igitur omnes fimili uoce regem profequutos effejidcirco eum in nuptijs morem efTe feruatü.Plurimí tamen, inter quos& luba, hanc exhortationem& prouocatíonem ad opus& lanificíum,quod Grací uaAacíw dicunt,effe opinantur,cam nondum latína uocabula Grraecis effent confufa, C) uod fi íta fit(quanquam utebantur R omaní per id temporísTalafiz nomíne communí cum Gracís) prohabilior huius reí caufa& rato poffet afferri, Nam cum Sabini hoftes pofito bello cum Ro manís pacem ínierunt, percuffo foedere conuenerunt de mulieribus, ut nulla alía ín re uirís quám ín hís qua ad lanificium pertinerent,operam fuam nauarent. Manít igitur deinceps ea confuetudo,ut qui darentautacciperentaut ínterefferr omnino nuptíjs, per ludum acíocum "Talaffium uocitarent,atteftantes ad nullum alíud opus uxorem quám adlanificium duci, Obz. feruaturetíam hís temporibus, ne fponfa pauímentum pedibus fuperincedat, fed fublímis ín. cubículum deferatur, quod tunc quoque ín eoraptu ui in cubiculum latas aiunt efle, Addunt prattereaalíquiautores, quod nubentís comamipilo difcríminent,ad illud fpectare, primas nu ptías praelio& hofliliter initas effe:de quibus copiofe in caufis à nobis mentio facia eft, Perpez tratum eft igitur huiufmodi facinus.xííj,Cal.Septembris, quo die Confualía celebrantur. At Sabinís uis hominum permagna erat,incolebant uícos fine murís, quafiid ipfis patríum foret, elatoanímo& interríto efTe, quí Lacedaemoniorum colonieffent, V eruntamen íntuentesfe magnís obfidibus deuinctos,& cura filiarum folicití, legatos míferütfupplices ad Romulum, orantes& obfecrantes,filias redderet,& uim illatam purgaret,fic uoluntaríam& legitima gen . tibusamicitiam& neceffitudinem fore. Romulo autem mulieres mínus dimíttente, fed ad affi nitatem fufcipiendá Sabínos adhortante,dum alíj confilio& apparatu belli moram trahebant, Acronrex Ceninenfium homo uehemens,& bellicis rebus pariter audax, Romuli facínus fue fpectum habens,& quod in fozmínas perpetratum erat,ratus omnibus metículofum effe,nec ámpunitum perferendum,bellum przoccupat,& cum magnis copíjsín agrum Romanum ím petum fcit.Cuífitobuíam Romulus. Cumép ín confpectum ueniffent,ex aduerfo fpecies, ad pugnam fe inuicem prouocabát,paratís exercitibus& infiructis. Romulus igitur uotis nun cupatís,fi boflem fuderit fugarítGp, fe eius arma ferentem Ioui delaturum:ubíín certamen colz latis fignís defcédityregem uíctor obtruncat, exercítumé ín fugam uertit, captaty urbe,capto» rum iníuría abftínuít, preterquam quod iuffit eos deiectis domibus Romam commigrare,par ius& condítíonem cum ciuibus habituros; quz una res maxime ciuitatem exauxit, quod eos quos uíciffet, femper fibiadderet,& ín cíuesadfcriberet. Romulus autem quo uotum maxime ;:í uu, me" 2 29, gratumloui,X ciuibus fpeciatu redderet iucundü,circumfpiciensin exercitu, quercum grane dem pracídit,€ ínflar trophzí formauít, Acronis arma ordíne fingula círcüpofuítaptauittp. Ipfe uefte przcínctus,& caput fluente coma lauro coronatus, trophxü fubrectum dextro hue mero ínníxum fubíens,ibat,uí&toriofumqQ paana,exercítu ín armís fequente,cíuibusq cum gaudio& admíratione fuccinentíbus, canebat, Huiufmodi ígitur pompa triüphís in pofterum exefaplum ad imítandum reliquit, Hoctropbzum loui ftatutum,cognomenétp deo addítum Feretrio Ioui, à ferendo: hoftem ením ut uotis petierat feriendo oppreffit, Spolía ipfa opima nuncapata,ut aít Varro;ab opibus: fed potiusab operereigeflz dicta uidentur, qua regibus ducibusd hoftíum fuamanu cxfis,pofteríores duces ferebant, Ac duobus tantüi poft Romue lum ducibus opima parta funt fpolía, Cornelio Coffo,qui Hetrufcum Tolumníum interemit; poftremo Claudio Marcello,rege Gallorum Brítomarto oppreffo.Coffus igítur ac Marcellus ipfi opíma fpolía ferentes,quadríjugo curru ínuecti funt, R.omulum uero nó recte Díonyflus aítcurfürefle ufum: Tarquínium enim Prifcum Demarati filium ín eiufmodi forma& magnifi centíam tríumphbos flatuiffe perhibent: etfialij affirment Publicolam prímum ín curru tríume pliaffe. Extant eiíam Romz ín promptu quz fint omnibus, Romuli pedeftres flatuz fpolía fe rentes.Pofteam uero Ceninenfium cladem, reliquis adhuc Sabinis ín apparatu bell occupa tís,Fidenates, Cruftumenij,& Antenates hoftiliter in fines Romanos incurfionem facíüt,uía CtiG pralio, paríter captis deletísq; oppidis,& agro díuifo, Romam habítatum conceffere.Sed Romulus cum reliquum agrum partítusforetinter cíues,parentibus uíirgínum quanti poffiz debant referuauít;ac fibi babere iuffit. Hís rebus Sabinireliqui grauíter commoti, T'atío duce bellum Romanís intulerunt, Erataute dífficilisad urbem adítus,ob Capitolium quod praeemi nebat,& pracfidium in eo erat,cui Tarpeius praerat, no Trapeía uirgo,ut quidam dícunt:nec uíden c A" OA ZG CT AES e BÉSÁP ÉL uumem EE VM E m "a-—— 9 -€»—X— j LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 1o A uidentáfeRomulum ftultü fingi, Sed eius Tarpeij filia Tarpeia arcemSabinis prodidit capta fpearmillatumaurearum, quas Sabinimagni ponderíslzuo brachío gerebant. I taque petiíIe eam ferunt mercedem proditionis, quod in finifttis manibus haberent, Ea inita cum Tatio con ditione,noctuaperta porta und Sabínos íri arcem accepit. Non folum igitur,ut uidetur, A ntis gonusínquít,feproditores dum produntamare, ubi prodideruntodífIe: nec Caefar cum dixit in Thracem Rhumitaleum,proditionem fibi placere,proditorem auté odio efTe: fed paríter ita cundi ínimprobos animati funt, quí eorum operam requirunt, ueluticum felle, ac ueneno quarundamferarum indigent, dum ea fibi ufui funt, íllis delectantur: ubi uero nihil indigent uitium ipfum oderunt. Sictum Tatíus affectus in Tarpeiam,iuffit Sabinosomnia ei tradere. quz in finifiris manibus effent: acipfe primus armillam detractam& fcutum una ín eam conz iecit, facientibusty idem cunciís,auro ica undíqy ac clypeis obruta, multitudine ac pondere fua ipfa mercede interijt,'arpeius quoque accerfitus proditionis damnatus efi, ut luba teflatur 3 GalbaSulpítio proditum effe.Ex alijs qui Tarpeiz mentionem faciunt,hi longe uidentur àue ritate difcedere,qui tradunt eam T'atij Sabinorum ducis filíam fuiffe;ab ea; cum Romulinue p«as.cum quo uí nupta erat,iniquo animo ferret, hzc omnia eífe gefla;& eadem in eam à pae tre perpetrata:quorum fentefitie Antigonum non poenitet effe, Símulusautem poeta delirat omnino, qui opinatur Tarpeíam non Sabinis Capitoliun? prodidiffe,fed Celtís, eorum regís amore íncenfam,Sunt autem eíus de ílla uerfus huiufmodi; AtCapítoli arcem cuftos Tarpeía tenebat Improba;qua murís non bene fida fuís, Celtíca dum demens fequítur connubia regis, Sceptriferum regum prodidit illa lares, HancnonautBocei,€ Celtarum millia gentís, Abduciam rípis conftituere Padi, Atfuperínuilze manibus detracia puellze T e Arma ferunt,miferam preffit acerba díes. Tarpeía igítur ibifepulta;ab eatumulo nomen índitü manfit ufquead Tarquinij xtztem,qui 5 cumlocüdedicaffetIouí,reliquijs ali translatis, Tarpeia nomen fimulamifit:;przeter Capitolíj faxum,quod& hístemporibus T'arpeium uocant,e quo fontes deturbari funt foliti, Capta igi tur arcea Sabinis,Romulus ira& cupiditate recuperadi ftimulante animü,in aciem Romanos egitquo hoftemad pugnam prouocaret. Tatíus contra fiducia plenus pugnam ciebat,quod intueretur,fi qua neceflitas infiaret, difficile illiseffe perfugiü: quod enim ínter Palatínum Cae pitolinumdq collem campi erat,acrem grauemqQ pugnam difficultate loct, fugam uero ac pere fequutionem in angufto pefbreuem utrifque allaturum uídebatur, Fuit ibí forte ex alluuione flumínis,quí paucis ante diebusloct inundarat, relicta palus profundo límo, haud longe ab ea parte,quamnunc uocat forum,quz res nec fatis apparebat,nec facile uítari poterat, fed contra cxca& ad cauendum difficilis. Huc delatis Sabinis,cafu quodam fuperior eorum res fuit.NNam Curtíus inter Sabinos clarus& elatianimi uir, quí princeps antealios ab arce equo decurrerat, urgentibus Romanis,trepidante equo fefe in paludem coiecit.Ibi aliquandíu plaga& hoxtatu equum impellens, conatus eft paludem exire:quod ubi afpexit factu impoffibile effe, dimiffo equo ipfe euafitlocum deinde Curtíum lacum appellarunt. ETíc tum Sabini tantí perículo uirí foliciti;acrius ad pugnam incubuerüt. Incertus diu Mars dubía&p uictoria fuit, multis utrínque cadentibus,ínter quos Hoftilius,quem Herfili uirum Hoftilij&s auum,eíus quí pofi Numam regnauít,fuiffememorant.R urfus pluribus breui collatis praclijs,poftremum maxime ínfigne fuitin quo Romulus faucius faxo ín capite,parum à cadendo abfuít:quare prafidio ducis pri uata confeftim Romana inclinatur acies, fufadp amifTa planitie in palatium fuga conceff'«. T ane dem Romulus fe recipiens ex uulnere, ubifuos palantes afpexír,obuiam factus,magna uoce teli(lereatqp iterare pugnam íubet.Sed crefcente magis circa fe fubinde fuga, ac nemine fe con uertereín hoflem audente,precatus eft louem uti fugam fcedam fifleret, neq; cotemneret rem Romanam,fed prolapfam& íacentem attolleret, Abfolutis hís precibuspermultosex afpectu regis uerecüidía cepít,audaciaQp mutata fortuna fugiétibus addita eft. R eflitere igitur R.omaní, quo nunc loco Iouis Statorísfitum efttemplum.ltaque confertiffimo agmine Sabínos adortí fundunt fugant&,& ufque ad locum Regiam nunc dictum, ac V eft: templi palantes agunt. Hic illis przclíum redintegrare apparantibus,nouum fpectaculum, aclonge maíus quàm fama fertur, oblatum eft. NamSabinz mulieres,quarum iníuría bellum exortum erat;diuerfis exlo b 3 Proditiones 4a mart,proditoz Yes uero odio baberi, M d Tarpeiu faxit, Lacus Curtius, PLVTARCHI ROMVLVS C cisconfpeciz funt, cum clamore muliebri&y ululatu trepida inter occiforum cadauera& tela eabinarm mu. uolantia fe inferre,acueluti correpta: numine, alíz infantes pueros in ulnís tenétes, alía paffis wm. crinibus fcíffadp uefte ad uirosfuos& parentes contendere, atque omnes uni, hincSabínos, inde Romanos blandíífimis nominibus fupplices implorabát, Igitur utrique ea re permoti ín» flexiqp,pugna dirempta,illas ín medio pugnantíum ceperit, fletustp per omnes iuít,& exaípe ciuatque uocibus mífericordía fubijr.[llae autem magís magístp contínuts precibus obferuae tionetp humili naciz lícentíam ingeminabant.Q uod ením(aiebant)tantuma nobis eft admifz fum facínus, utalía íam mala tanía perpeffa fimus, alíanunc miferz perferamus: Direpta fuz musab his quinunc nos obtínent, uí ac fcelere uiolatze,rapta:à fratribus,parentibus,coníune ciis,negleciz tandíu fuímus, quoad magnís uinculis deuínciz, prohoflibus nunc& raptorís buspugnantibus timere,& pro moríenubuslugere eogeremur. Non enim acceíliftis uirgíníe busnobísopem aduerfus íníuríam afferentes, fed nunca uiris coniuges,à liberis matres díuelz litis, Acerbius profe&tó nobis hoc auxilij genus,quam fuíttunccontemptas& proditas effe, tantus horum ín noseftarfor,tanta ueftra ín nos mifericordía. Quapropter fi qua uobís alía pu gnandi caufa eft quàm noftrí, decetíam uos ab armis difcedere, cum propter nosfocerorum atqueauorum nomen affequuti fitis. Sí aute noflra caufa bellum gerítur, ducíte nos unacum uirís& liberís,& nobis parentes& coiuncios reddite;obteftamur uos:non coniuges fimul& natoseripite,nec iterum captiuas abducite/T'alía permulta Herfilia deplorante,reliquisip obte ftantíbus, depactí índucías, duces ín colloquium prodeunt. Mulieres tantifper ad parentes acfratresuiros fuos ac natos perducunt,indígentibus cibum& potum mittét,faucios domum delatos curant,oftendát fibí domí admíniftrationem permiffam, fe&y uírís obfequentibus utí, & ab illis tum honore omní, tum beneuolétía charítatedy coli& obferuarí, Ex hoc foedus perz cutítur,ut uolentesapud uíros maneant, cum quíbus nupta forent, omníum operum ac mue : nerum uacatíonem,ut dícitur, prater lanificij babíturae:cíuitatem quoq; communem Romaní m Sabini habeant,urbítp Roma à Romulo nomen fit, Romanis uero à Curibus Tatí] patría, uiritibussregnum etiam commune utríq; domi milítiz£p obtineat, Quo autem in loco buíus focderíscondítiones firmata fancia£ funt,ei ufquead noftram memoríam d coéundo ComéD tíonomen manfit.[ta geminata urbe,centum uíriSabini nominis ín fenatum adícriptí funt.Le giones fingulze fex millium peditum,& fexcentorü equítum complebant numerum. Eodem tempore in tres tribus tota cíuítas díuifa, Ramnenfesà Romulo, Tatío Tatienfes appellatas: TTertíz tribus homínes Lucetes dicii d luco afyli,ín quem multi fuga delatí cíuítate donati funt. Tribusautem tres ipfas fuiffe numero,nomen ípfum declarat: quibus qui praerant,triz Ordines. bunosuocitabant. Singulaautem tribus decem contínuít curias, Eas quídam perhibent à Saz binismulieribusnomen traxífTe: fed hoc mendacium effe deprelenditur: nam multís earum álocís nomina impofita funt. Permultí tamen mulieribus honores funt babiti à Romanís,ut his tranfeuntibus uía cedere, prefente mulíere obfcoenum nibilloqui, nec nudum afpicí,uel caufam defendere apud eos qui de cade íudices conflítuti forent, earum pueros bullam ferre, à forma ipfa& figura bullae perfimili ita appellatam.R egibus autem non fiatím commune de rebvs gerendis confilíum erat, fed priuatim utercg ínito prius cum centum uitis confilio, deine de coactis in unum cunctís,confulta ín medíum referebár, Incoluit uero T'atíus eam urbis pare tem,ubi nunc Monetz eft templum: Romulusuero, quá ex palatioin Circum maxímü ítur, iuxta quem locum funt quos pulchri littoris gradus uocítant, Eodem ín loco ferunt facram YPutoíb cornum fuifTe, Adduntenim fabulz, Romulum e fui experiundigratíatà Loetíno lanceam Auchtino. corneam íaculatum efTe: eam uero defixam altíus, annitentibus multisynunquam conuellí po taíffe:lignumá nactum,plantiferam humum, germínibus ramísi emifífis in exímízealtitudíz nis cor&um íncreuíffe.Is locus apud eos qui poft Romulum fequuti funt,círcüm paríetibus du Cis,ut fancüiffimum templum ín magna religione eft habitus;ac ficui propius accedentí ufum fuiffeteam arborem mínus frondefcere& uirefcere, fed ueluti fubduciis nutrimentís langues fcere ac deficere, paffim fibi occurrentibus, íd flatím clamore fignificabat:hi uero uelut íncenz dio reprimendo,aquam clamabát,undíque concurrebant,plena aqua uafa ferentes, Cum au tem C. Carfar(ut dicitur)gradusflrueret,fabris propinqua arborí locafodientibus,imprudenz ter uiolatis admodum ab illis radicibus, omnino languit atque ínteríjt. Menfes igitur Romae norum Sabini acceperüt feruaueruntQp. Sed qua ad banc menfiti rationem attínet,ín Numae : uita omnía explicantur. Sabinorum uero fcutís ufus eft Romulus, fuamà;& Romanorum c armaturam íimmutauít, Argolica enim antea fcuta ferebant;Sactificiorum autemac celebrita: tum licam faci LAPO FLOREÉNTINO INTERPAÉTÉ, ii | À tumtitusuiciffim obíbant,ut qua utriufque gentis erant propria) haud tollerent,fed noua alía J infuper adderenit, ut funt quae Matronalía uocant,compofiti belli monumentum matronis trí buta, Tum Carmentalía, Carmentam quídam proprium homínum procreationis fatum opía nantur effe,ob id haec facra matres agitare» Alíj Buandrí Arcadís matrern fatidicam,cam Phoes , bodícatam fuiffe traduit,& Carmentatm,quod carmine refponfa zderet,nunctpatatii.Níco firata enim proprium ílli nomen fuerat, hzc communior de Garmenta opinio éft,qua pluría mosautores habet.Nonnullí tamen nomen Cartnentz fané haud ínépte interpretantur, ut fit Carmenta, amens& menté caréns, quod numine afflata fugere atque ínfanire fit folíta.De Pa lilijsfuperius diximus. Sed Lupetcalia expiatíonis gratia ínflituta uidentur: celebrantur enim ca(acta menfe Februari atrís diebus,quem expíatiuum interpretari quís poffet. Eam quoque diem Febratam ueteres appellabant, Acuídetur íd folenne peruetuftum Euandrum ex Ara cadia allaturn ínftituifTe, hoc uulgatict"fama tenet. Poteft etiam nomen ipfum d lupa dicturi uideri.Etením uidemus lupercos índe curfum íncipere;ubi Romulum expofitumferunt. Ve rumeius quíín fjs feruatur facrificijs mos, haud facile caufam coniectura aflequí poffumus.Iua« gulantením capras,tum duos ex genere adoleícétes eo fiftunt, quorum alíj frontescultto faria guine perfufo tingunt, alij fiatim lanam lacte madentem admouentes abflergunt. Oportet etíam abflerfos adolefcentes rídere, deinde íncifis ín corrígías caprarum pellibus difcurrunt& fiquiobflent fcuticis cedunt. Mulieres adulta aetate ultro fe ad uerbera offerunt,rate: eam rem ad foccundítatem coducere, PropríG ac fuum eius celebritatís eft, ut luperci canem immolent, Butasquidam de Romanorum rebusgeflís fabulofas caufas in elegíjs edidit. Tradit ením ina terempto Amulío,Romulum cum latítía& gratulatione ad locum cucurriffe, ín quo infantis buslupa mammam fummiíferatymemoriamg illius curfus hanc celebrítaté referre, Currentes autem ex genere quíimpedímento funr cedere, uelutí tunc Romulus& Remus ex Alba firí cisenfibus decurrerant.C uod enfem puro fanguíne perfufum,admouet fronti,íllius tempoa ris cadem ac perículum fignificari,In memoríam quoque nutrítionis, lacte expíatioriem fierí, Sed C.A cilius tradit ante conditam urbem Romuli pecus abacium, illos autem peraciís Faua no uotis,nudos ad perueftigandü excurrííTe,ne(udor impediret rerardaretdp.[n huíug ntemos p tíamlupercos nudos difcurrere, Canemautem(nam facrificium expíatio eft) exiflimare quis poffitexpíatíonis gratía immolarí:nam& Graci bomines ad expíandum canes adhibere folíti funt,ac multis ín locís veeiexvAsxipoic(quz íta uocant illi cane)utütur.C) uod fi haec ad lupae gratíam nutritionemq ac falutem recenfendam agitant, non immeritó canis íugulatur:; lupis ením inimicus eft. Nííam mehercule plectituranimal, quod lupercos dum currunt impediat, Dicitur etiam ígnis confecrationema Romulo príus efTe conftitutam,cum facras legifTet uirgía nes,eascp ueftales nuncups(fet, quod quídam INumz attribuunt, Caterís quoque rebus circa deorum cultum religionesdy ftudiofiffimü diligentiffimumq fuifTe. A d haec uatícíntj peritum, cuíus caufalituum manu gerere, Eft aute líituus inflexus baculus, quo ad inaugurandá fedenz tescaelífpatía defignant. Hunc quo tempore urbs capta eft à Celtís,cum ín palatíoaíTeruaree tur,amiffum ferunt.Deinde eiectis barbaris ín alto cínere íntactumigni efTe repertum,cofume ptis caeterís atqj corruptis. T ulit etíáleges quafdam:€ quibusilla uehemens,qua uxorí uirum relinquere non permiíttít,fed uiro uxorem repudiare, fí ín ueneficio natorum,aut in adulterio deprehefa foret,tclám furtímá marito, Quod fi aliter quís repudia(Ter,eíus copiarum partem uxori dari, partem Cereri facram effe íuffit, Quí autem cum uxore díuortíum facerer,éunitfacrificare dijs inferis. Illud etiam Romuli propríum,quod cum nullam parícidze poenam definifz fet, homicidium omneparicidium nuncupariuoluit, quod hocímpi& ac nefaríum,íllud auteni impoffibile effe duceret, A c multa fecula uifus eft recte eafmodi iniuríam futuram defpera(Ta: nemo ením fexcentispoft annis, Roma tale facinus perpetrauit:fed poft Hannibalis pelfum, Lucius Oftíusfertur prímus patremoccídifTe. FIzc igitur de his dicta fufficiant. Anno autem quarto Tatíj regni, cum propinqui quidam eius ín Laurentum legatos íncidifTent, conati funt illísuipecuniasauferre: non permittentíbus,fed repugnantibus,eos necauerunt.[gitur taticae audaciz facinore perpetrato, Romulus flatim deptehenfos in maleficío puniendos cenfuít,fed Tatíusmiffos fecit,liberauitáy. quz fola ínter eos manífefta difcordíarum caufa fuit: reliquis ín rebusfe inuicem colentes obferuantesqy,fummo confenfu& concordia comune regnum ad» miníftrabant,[gítur czforum propinqui cum propter Tatíum omni fpe legitímarü poenarum deílitutí forent,ipfum Lauíni] unà cum Romulo facríficiointentum adorti opprefferuitt; Ros mulum uero ut uirum iuftum, laudatum ornatumqp Romam dimiferüit, IIle T'atío ads ho :;; "u-b.£4 1(-€ Lad - X Aw—-——(—— uu T7" V m9»-— TA W^" M9 v9 w— Sm Aa-— o wv WM Yo S oW LE A NN 2: E Y à ndiibicuemdis oi e-—-— vw OS Sdcid Litus, . Leges. TaAadloy vaoboA, c Aieftimatio apud fuos cz exteros. Irati placatiq; nuniinis exei plan. D Jucrenenia imperij: PLVTARCHI-ROMV^LVS norífice funus faciundum curauít.Sepultus eftautem in Auentíno: fepulchrílocüm A rmiltte firium uocant, Cadem tamen penítus ulcifci€ perfequi neglexit, Tradát autem hiflorici quia dam,Laurentum urbé metu perculíam,Tatij interfectores compreheníos dedidifle,fed a Ro mulo eífe dimiffos,cum díceret caedem czde penfatam effe:qua res fufpicionem plerifq; attue lí,non inuito Romulo patrati facinus effe,ut fublato regni focio ac participe, rerum fummam ipfe folusobtineret. Horum tataen nihil turbauit Sabínos,negy in difTenfiones& difcordías im pulít,fed eorum partím beneuolentía& charitate regís, partím metu potentíz, partím etíam utdeum ueríti,n eadem admiratione& beneuolentía perftíterunt. Permulta quoque extera nationes Romulum admirata funt, Latini etiá prifci miffis Romam legatís,cum eo amicitiam focíetatemá íunxerunt. Inde Romulus Fidenas oppidum Roma fane uicinum cepit repentía no impetu,ut quidam perhibét,eo praemiffis equitibus, íuflisiy portarum cardines fuccidere, & contínuo ipfe prater fpem adortus cepit. Suntalij táff;en qui dicant illos iníuríze autores fus ifIe,quifactoimperu cum pradam abegiflent, Romanum agrum ufquead fuburbia multis cla dibus affecerunt, Sed Romalus cum ex ínfidijs permultos occidiffet,urbe potítus efi,haud tas men deleuit, nec foloquauit, fed bís mille& quíngentis colonís Idibus A prilís eo deductis, Romanorü coloniam fecit.Ex hoc peflis inuafit urbem,quae hominibus abíg ulla zgrotatione fubitas mortes infertet; flerilitás quocg agrorum& caritas annona cum fumma inopia confes quuta eft: gutta praeterea fanguinis€ coelo ceciderunt, utad neceffarías moleflias fuperflítio uehemens hominü mentes occuparet.Sed pofteaquam eadem quoq; mala Laurentibus íncis derunt,omniíno uífum eft, Tatíj aclegatorum cede uiolato íure gentium, utrique cíuitatiiram nümínis expiandam effe. Quare deditis cxdís autoribus,& ab uttííqy fupplicio affectis,ab ijs malis manifefte fe receperunt.Romulus expíationibus ciuitates expurgauit,quas adbuc etiam Ferentínam ad portam obferuari tradunt, Sed antequam morbo cíuítas líberata effet, obferz uata occafione, Camerini Romanos ínuaferüt, excurfionibus agrum depopulati funt;ratíeos calamitate éppreffos,minus ad uim propulfandam fufficere.Statim igitur Romulus educiis in eos expeditionibus, ac ex pugna potitus uictoria, fex millia interemit, captadp eorum urbe,ex his quosbelli calamitas reliquos fecerat, dimidiatos Romam traduxit, ac duplícinumero mulas títudíinem Roma Cameriam habitatü deduxit Cal.fextilibus. Tanta iam uis ciuium Romulo fuperabat fexdecim fereannis d condita urbe, Cum reliquís aute fpolíjs ex Camería quadrijuz gumzreum currum deportauít:quod cum in Vulcani templo flatuiffet,fuí quoc ftatuam ex uictoría coronatam locauít.Sic Romana auda re firmatafp,uicini populi quí inferiores uiribus erant,ín Romanorum ditionem fe fubiecerunt, ac fecuritatem nacti,fatis fe habere opinabana tur.Potentíores autem inuidia fimul ac formidine agitati,míníme fibi rem contemnendam dus cebant,fed obuíam Romulo eundum, tantamip ín medío crefcenm molem potentíz oppris mendam.lgítur primi Hetrufcorum V eij,qui amplam regione babebant, permagnamép ínco lebant urbem, bellum ínceperunt,repetítis Fideniís, quam urbem fuíiuris ditionis effe affira mabant'quod non íniquü modó,fed etíam ridículofum erat, ut qui homines oppreffos& bellí perículís circumuentosauxilío non leuaffent,fed delendos hoftibus prodidiffent, domos tunc , quz ínaliorü forentpoteflate,repeterent.Q uare cum eíseffet à Romulo contumeliofe refpon Atbletica gis Romuli. Septempagium autore Dionyf. fum,in duas partes deducto exercítu,altera Fidenas R-omanosQ quiibi erant inuadunt, altera Romulo obuiam fiunt.Cui Fidenas ierant duo millía Romanorum fuperata ín pralio obtrun cartint,reliquis à Romulo fufis octo millia defiderata funt. Rurfus ad Fidenas pugnatum eft, in quopralío maxima operís pars Romuli fuit, quicum pugnandíartem fimul& audacíam oflendifTet,robore acuelocítate pedum,humanam exceffiffe uim omnes fatentur. Sed quod à quibufdam dícitur,admodum fabulofum atq; adeó incredibile omnino effe uidetur, quatuor & decem millibus in ea pugnaczíis, maiorem dimídía partem, propríamanu Romulum obs truncafle,qua Meffeniin Ariflomenem íactantía utuntur,quí eum trecentorum à fe ceforum ex Lacedamoníjs uictimas Diti immolaffe dictitant. Fufis igitur fugatis hoftibus,Romulus íjs quieuaferantlibere permiffa fuga,ipfam urbem cítato agmine petere contendit: illiaccepta magna.clade pertertíti,haud refliteruntuiribus,fed fupplices Romulum adeuntes,in centum annos cum eo foedus amícitíamQ iunxerunt,magna agri parte multati, quamtSeptímagium, id eft,feptimam partem uocitant. V rbibus aute aclocis oftio maríG; propinquis Romano ceffe runt,ex optimatibus quínquaginta obfidibus datis. Tríumphauit aute de hís Romulus idibus Octobris.Cumt magnam captiuorum uim abduxiffet,fuit in llis Veiorum dux, qui uír pros uecia iam atate cum eífer,rem imprudenter uifusac prater«tatem imperíte geíTiffe quare&€ his Ios] LAPO FLORENTINO INTERPAÉTE, i A histemporibus cum uíctímas parta uictoria immolant, fenem purpura indutum perforümin.ueis bius Capitolium ducunt, bullaméá ad collum appendüt,índícium atq, infigne puetitiz, Praeco Sar» phisobferuaia díanosuenales pronuticíat, Hetrufci enim Sardianorum coloni e(fe dicütur, Veijautem intr. turude nata, Hetruriz fines continentur, Hoc extremi eft bellum à Romulo geftum, Deinde quod multís uel potíus omnibus, praeter paucos admodum, euenire folítum eft, qui magnis acfubitís fuce ceílibus fe ad potentíam& opes nímías extulerunt,hoc ne ipfe quidem effugere potuít,fed fez cundis rebus elatus& tumnídus, animis infolefcere, grauius pro popularí comitate& affabilitas te tyrannicos fpíritus&& mínime ferendam fuperbiam& cóhtumacíam fumere, Id prímum ex ipfohabítu corporís& ueflítu apparuit, Purpura enim ornatusincedebat,& toga infuper put purea,& in fede confpícuus fedens dabat populo íura, íudicia& exercebat, Habuit aute lectos iuuenesad cuftodiam fuí corporis, ja quod regi quotidie praftó forent,à celeritate minifterij Celeres nuncupati, Praecedebát alij baculis fummouentes uulgurn,lotís etíà accíncii, ut quos iuberetrex contínuó comprehenfos uincitent: ex quo js à lígando litoribus,C interíecto,ut arbitror, hodie nomen eft;antea ením lítores dicebantur:hos Giráci Aeseyse, Mio enim po2 pulus eft,uocitant, Poftea uero qudm auus Nurnítor Albz€ uíta conceffit, regnumG ad eum hareditatís íure delatum eft; popularem rationem fequutus ín medio rem p.pofuít,& ducem Sabinis quotannis creandum flatuit.Docuit etíam R om optimates fine rege liberam ac fuí iu rís remp.quarere, ut uicíffim regeret regeréturip. Non enim utantea patres publíca munera obibant,necreip.gerendz partícipeserant,fed nomine tahtüatcg habitu infignes,confuetudia nís magis quàm fententize dicenda gratía ín curíam cogebátur,& filentío iubentís uerba regís audientes,hoc tantum quod quícquíd actum effet, priores refcírent, pralatí multitudini difcea debant,ad relíqua mínus adhibebantur. Itaque cum ipfe per fe agro ex bello parto militibus dí uifo, Veijs reddidíffet obfides infcfjs patribus& ínuitis, uífus eft ei fenatus ludibrío e(Te. Ex quobreuipoft tempore é mediorege fublato,fenatus prater fpem temereín fufpícionem& calumnia incidit, Sublatus eft auté nonís[ulijs, qui tum Quuintilís erat, nec quícquam certum aut explorat& fcriptoribus de fua morterelíquit,przter tempus, ut díxímus. Multa enim eo2 dem die etíam hís temporibus ín eius cladis memoríam fiunt, Nec mírum uideri débethocin Romulo contigíffe,cum Scipione A frícano poft coenam domi fuz extincto, de mortis genere Ápianuslib; nullum certum aut fatís probabile indicium fuerit, V erum alij opinantur eum,quod natura ua letudínaríus foret, fua fponte extínctum: alij ueneno ipfum fibi mortem confcíuifTe: quídam etia aiunt eius inimicos cum noctu irrupíffent,meatus aníme occlufiffe, A tqui Scipio mortuus palám ín oculis omnia confpectui íacuit; uifumdp eíus corpus, fufpicandi omnibus ac dijudie candifacultatem attulit, Romulo autem fubito erepto, nec pars corporis,necueftitus relíquíae ull repertae. Nec defuit füfpicío,d patribus illum impetu facto dífcerptum in ede Vulcani, di fiributat fingulis partículajatque uefle obuoluta clam omnibus exportatum effe, Sunt etíam quidicant negyin V ulcani ede, neq; prarfentibus folá patribus,fed ad Capra paludem ibídum concionaretur, ultra quàm dici aut credípoteft, repente nimbo ac procella turbari mífceric atrem cceptum,magnas mutationes índucere, folem in tenebras& calí ginem conditum efTe; noGem nec placidam, nec quietam,fed tonitru magno, flatibus ac turbine incubaffe,Quíbus terroribus uulgum diflipatum,fe ín fugam dare, patres uero inter fe coifTe, Poflea uero quám fedata tempeftas,aclux reddita eft,coacta rurfusin unü multitudo, folicita regís defidesio fzruz tartomnía,nufquam inuenire. Prohibere patres,necfinere plebe ín eo negocio curat díutíus effe,fed hortaríomnes Romulum uenerari cultu; ac religione profequí, utad deosraptum,& ex regeoptimo mitem ipfis deum,propitiumG futurum, His auditis exultare gaudio plebs.& fpe bonacófirmata Romulum adorare.Extití(fe aute quofdam,quí cum afperíus& uehemen tius factum improbarent,in inuidiam& offenfionem patres adduxerüt, uocíferantes'lecipi ab illisplebem, fpeuana& ftulta ducj, eorum manu cedem effe confectam, Hic lulius Proculus uit inter patres genere,uírtute,autoritate primus,fidus Romulo in prímis,&c ex Albanis coloz nis neceffitudine& famílíaritate coniunctus,procedes ín forum,iuratus máxímum& fandifs, iufiatandum,przfentibus cundis inquít,R omulum fibi dum ter faceret,£ regione oBuíam fe obtulíffe,fpecie ipfa Gt forma infigni,ut antea nunquam,ornatum fulgentibus armís,ac fe prio remillum ítaalloquutum: Qua iníuría ó rex,& qua menteímpulfus, nos iniquis& improbis criminibus círcumuétos, urbe orphanam ín ludtu& gemitu, ín fqualore& fordibus reljquiftiz Atcontráregem refpondiffe'O Procule íta díjs ufum, nos& coclo demiffos,condíta urbe impe rium permaximum& gloríam habitura, rurfus ín coelüm reuerti: proinde bono animo fis,ac C Exemplis quea rit fidem. Quirini ttoz gaen unde, PLVTARCHI,ROMVLVS Romanis nuncía, uti prüdentiá& fortitudinem colant, hísartibus fore, ut ampliffimam inter homínes potentiam confequantur, Ego uobis Quirinus facilis propítius&p ero deus, His uera bís& uíriautorítate,& iureiurando fide adhibita, ueluti diuino quodam furore afflatis mentis bus,nemo contradicere, nemo aduerfari, fed reíectà omní fufpicione& calumnia, ínuocare Romulum uotis,deumdp appellare, Hacigitur fimilía uifa funt ijs que de Arífteo Proconefio & Cleomede AftypalxenfiCirxci fabulant. Arifteum enim tradüt infullonaría taberna more tem oppeufe, pli peregre quofdà redeütes, ín illà Crotonem euntem íncidiffe, Cleomedem uero robore& magnítudine exíméa fuífTezcumq temerario ingenio foret& furíofo,& multa uiolenter feciffet, ad poftremum ludum puerorü ingreffum, apprehenfam manu columnam quz tectum füftincbat,inftantemáp quatientemQ,mediam fregiffe, ac tectum deieciffe.Intera fectisautem pueris,cum quareretur ad mortem,ín fepulchrum magnum fe coníecifTe, S clau Ííum íntusadiectum defuper operculum adeó tenuiffe, utne à multis quide fimul annitetibus ui ulla auelli poffet, Concíffa igiturarca,neqy uiuum homínem,neque mortuum efTe comper tum.Quare mífIis in Delphos legatis oraculum fcifcitatum,refpondiffe Pythíam: Vitimusheroum Cleomedes Aftypalzus, Dicítur etiam Alcmenz cadauer dum efe ferretur é confpeciu euanuiffe,lapidemdp in lectica acentem appáruiffetatq; omnino hís fimiz lia multa ficta& commentiítía referunt, ut mortalia(upra uím naturamqQ fuam efferant,& au guítiora ac diuintora eflicíát, Negare igitur uirtutem diuinitatis participem efle, impíum fimul atque íngenerofum eft:terram uero admifcere coclo,ftultum, Quare hís omíflis;tutius eft Pina daro affendrí,quí inquit: Corporahominum potenti morte obtemperant omnía, Virtutum zternamemoría permanet,— Hocenímeftfolumadiíjs:inde enim profectum eft,atque illuctendít,non cum corpore, fed fi quamlonge à corpore feiunctum ac feparatum, purum omníno,carnís expers,atque expíarum fuerit. Ipfe enim anímus ficcus,optimus,ut He racletus inquit,cum fit,ueluti é nube fulgur,íta€ corpore euolat: quí autem permiíftus eft core porí,eocp oppletus, quemadmodum euaporatío quedam onufta atque caliginofa egre emíte titur,zegreq reuocatur, Haud igitur cofentaneum,bonorum ac fortium uírorum corpora una cum anireís prater naturam ín coelum tranfmiítti, fed animos uírtute excultos exiftimandum eít omnino, non repugnante natura, diuino quodam decreto ex hominibus ín heroas,ex hea roibus ín damones,ex ijs uero cum penítus ueluti ín myflerijs purgati expíatitp fuerint, depo fita mortali omníac terrena mole, non ciuili lege, fed ut uerítas& ratío díctat,ín numeri deos rum referri, pulcherrimum ac beatiffimum finem confequí, Quirínum autem Romulí coa gnomen martium acbellicofum quidam referre exiflimant;quídam ex eo ductum,quod cíues Quirites appellarentur. Alíj tradunt ueteres lanceam Qu uírím uocare folitos,ac Curetelunoz nís fignum in pilofublatum. Adhaclanceam ín R egía pofitam,IVfartem uocarí;lancea quog; donari confueffe íllos,quí ín bellis quamacríter firenueQp pugnantes, fortítudínis laudem meruiffent:proinde effectü effe,ut Romulus ueluti martíus quídam deus ac pugnax, Quirinus diceretur. llliusigiturphanum ín tumulo Quiríno ab eo nuncupato conflítutum eft, Dies ue« roquoconceffit£ uita, V ulgi fugam,ac nonas Capratinas appellant,quod eó defcendentes ex urbe;ad Capra paludem facríficia peragant, Exeuntes autem ad facrificíum, multa ex patrijs nomínibus,ut Marcellí ac Caij,cum clamore inuocant, eíus díeifugam,alternamQp ín usbem teuocasionem cum metu ac trepidatione referentes. Nonnulli quoque afTeuerant, hancímíz tationem non fugz,fed feflínationis ac-celeritatís effe: id&p in eiufmodi príncipium referunt. Pofteaquam Gaallí capta Roma, Camillo pul(i fugati&p funt, cá ciuítas ea clade attrítis uiribus zerefe recepiífet, multi Latinorum Líbio Pofibumio duce in eam cum copijs inuaferunt.Sic had procul R oma pofitis caftris, per legatum Romanis fignificauit, uelle fe utriufqy populi neceffitwdíinem& propínquítatem,quz íam uetuftate defecerat, renouare per connubia, aflis nitatesQp, rurfus permiftís generibus: quod fi frequentes uirgines mulierumá&p innuptas ad fe mítterent,pacem íllis fecum& amicitíam fore, utantea ex fimili origíne cum Sabinis fuerant, Hisauditis R.omanifimul& bellum formídabant,& mulierum deditionem nihil mítius captis uítate bibere opinabantur, Ambigentibus autem illis,ferua Philotís,utalij tradunt, Tutolano míneconíuluit, ut omifIts ceterís,ad dolum confugerent, eo& bellum,& obfidum quoque datíonem euítari pofTe, Fuít autem doli apparatuseiufmodi,uiros mittere,qui fe unà cum plue ribus feruularum forma praflátibus ad hoftes deduceret, tum Philotidem ipfam noctu ignem auolleré, Romanos uero armata manu egredi, hoflibusq) fomno fepultis pro uoluntate uti, Hacíta gefia, addentibus fidem L'atínis,Philotisip noctu ignem ex caprifico quadam fuftulit, circumpoa LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 13 5, circampofitis à tergo uelaminibus atque inuoluctis, ut fplendor ignis hoftibus interclufus,R o manís tantum appareret. Dato ígitur figno trepidi exierunt,& ob trepidatíonem,qua ad pore tasinuicem ufi funt,feipfos fxpíus adhortantes,carfis repentino& ímprouifo impetu hoftibus, uicoríe monumentum feftum díem eiufmodi agitant, Capratiniscp nonís ex caprífico íd noz men manet, Conílitutís etíam extra urbem ex ficiramís tabernaculis, fub hís epulum mulieríe busprabent,feruz círcum coéuntes ludunt íta, uerberibus a& lapidum íactu inuicem fe affie ciuntut eo tempore pugnantíbus Romanis auxílío affuerunt, Haec haud multíhifloricorum prouetís admiíttunt, fed pluribus diurna nominum commemoratío,& ad Capra paludem ut ad mare ínceffus,ad priorem fententíam magis fpectare uidetur:ni íam eodem díe diuerfis tem poribus utracy clades accepta eft, Fertur ígitur Romulus quatuor€ quinquaginta annos nae tus,trigefimooctauo fui regni anno€ uita mígra(le, ROMVLI AC THESEI COMPARATIO, cxyn Va igitur de Romulo& Thefeo auditu digna memorízaccepimus,hzcd nobís exz 3x f$ pofita funt.Itaque uidetur alter eorum ab ínitio iudicio fuo& confilio,nulla coactus S49 necellitate, fed cum liceret fibiin T'roezeneregnare, potitus regno haud obfcuro, ie 0:z8l ipfefuapte natura magna atque ardua fpecaíIea Alter feruitutis pra-fentis,& fupplicj ingruends metu, illud quod Plato dixít,multa induftria,(ed tímore, fed extremi perículi formidine, ad rem ftrenue gerendam necefTitate compulíus, fortis fuít, Deinde huius opus unius Albze tyranní caedes maximum memoratur; Ilí(us autem Scyron, Sínnis, Procrufles, Corynetes,przludía quaedam, dum ad maíorafe co mpararet, fuerunt:quibusoppreffis, maa gnis tyrannis Girzciam liberauit, priufquam effet illis qui ab eo feruarentur, cognitus, Atque huic declinatís latronum ínfidijs maritima tranfuectio tuta patebat; At Romulus uíuo Amus lioincolumís effe non poterat.Cuííd permaxímo argumento eft, quod Thefeus nulla prouoe. catus íníuría, pro aliorum falute ímprobís bellum índixerit: llli autem quoad níhí?à tyranno mali perpefli funtípfi, huíus ín czeteros íniurías omnes neglexerunt. Quod fi magnum uide tur Sabíno przllío uuInus accepíffe, opprefli(fe& Acronem, permultos hoftesbello domuifz p fe, cumhísoperibus poffumus Centaurorum pugnam, X aduerfus Amazones Thefei gefta conferre.Quoduero Thefeus circa Creticum tribut eftaufus, cum fiue belluz alicui efcam, fiue uictimam A ndrogei fepulchro, fíue, quod eft leuius ex his quz prodita funt, ad feruíenz dum apud homínes contumeliofos atque ímmiítes, foedam feruitutem ignominiofamd fubíe turus,fponte fe offerens, cum uirginibus& puerís nauigationem fufcepit; quanta fortítudie nis magnitudinis anímí, aut íuflítiz aut fplendoris& gloriz, cupiditatis aut uirtutis fit opus, nullo modo uerbis explícaft quis poffet:ut mihínon male definiífe philofophi uideantur,qui dixerunt amorem minifteríum efTe deorum, ad curam& ad conferuatíionem íuuenum homíz nibus exhibítum, Nam Aríadna amor níhilaliud quàm deí opus atque ínuentum falutis uiri gratía fuilTe uiderur: necamantem mulierem culpare, fed magís admirari debemus,fiquidem nonomnesuiri& mulieres eo pacto animati fuerínt: fin autem hoc íllí tantummodo contíz git, iure ego illam qua mití probo&p ingenio,& bonis fortibusQp uirís affecta fuerit, à, deo amarídígnam fuiffe dixerim.Cum uero uterque natura cíuilis extitifTet,neuter eorum regíum adminiftrandí morem feruauit, fed eo omiffo, alter popularem, tyrannicum alter inducgntes, ambo contrarías rationes fequutí, ín eandem fraudem deciderunt. Oportet enim omnesQjui inregno conflítutifunt, primü omnium regnü ipfum conferuare:feruatur auté nihílo minus, fiin conihil fiat quod minus conueníat, quam fi conuenientía cuncta agantur. Quiuero aut remittat alquid,aut íntendat,ís de regís ac príncípis maieftate decedens,& aut multítudíni fe?» uiens,aut fibi uendicans dominatii,id agít, ut aut contemnatur à fuis, aut ín eorum odíum& offenfionem incurrat:attamen uídetur íllud ex benígnítate&& humanitate, hoc ex cupidirate infolentíatp profectum. Quod fino aduerfa omníno fortunz ad(cribéda funt, fed ex moribus ac perturbationibus notanda, ímpetu quídem anímí,& furore ac íra fubító concítata, qua ille in fratrem,hic in filium admifit, nemo excufare conetur, fed principi& ad iram ímpellerss, eum magis culpa uindicat, quí maiorí caufa ueluti uulnere grauíore accepto, uirtute defcíuerít. Romuloením de repub.confultantíi,& publíca commoda meditanti, nemo tali ín re hanc illi fubitó mentem& cogitatione íncidiffe arbitraretur: at Thefeum quz pauci omníno mortales effugere,amor fufpicio,calumnía mulíebrís,ín filii concítarüt. Quodauté maíus eft, Romuli furorín rematq; opuserupit, non mítem exítum habíturum:;Thefei ueroira ufq; ad uerbum b 5 Vite eo in perij facia, Catife, Volutitass Recefiitas, Platoit$yntt pofio. Facilitat; Cupiditas; vVideinuit4 Lycurgi de Eurytione, Confilium, dittor, eg fortuna. P: Facilius. PLYTARCHI ROMVLIVS C modó&ímprecationem fenilemd execrationem proceffit: per cetera appatetadolefceritemt 4, ufumeflefortuna: quare ín hocquíuis Thefeo fuffragetur. Sed ín Romulo íllud maximum fuittenuiffima ad res gerendas príncipia habuifTe: ferui enim acfubulcorumfilij habiti,priufz quam ipfilibertate donatiforent, omnes fere Latinos inlibertatem uíndicarunt,uno eodemi tempore plura nomína pulcherrima confecutí, oppreffores hoftíum, coniunctorum uíndiz ces,reges gentium, condítores urbium, non ínftauratores ut Thefeus, qui ex multis in unum coactís,unam compofuit ciuitatem, pluribus euerfis, quz regum príícorumq; heroum nomís nareferebant, Romulushac pofimodumiín hoftes effecít, quos coégit, euerfis deletisGp pro« príjs urbíbus, ad uíctores concedere. Sed ab inítio non conditam anté ciuitatem ímmurauit, neque exauxit, fed cum nullam haberet,& ipfe ab íntegro noua exadíficata, fimulagrum fi bí patríam, regnum, genus, connubia, neceffítudines& pararet, neque excidit ullam, neque euertit, Erga extorresautem ac fede carentes beneficus extiítít, quos uolentes ín populum& cíues accepit, Latrones& maleficos nó ínteremít: at natíones bello fubdidit,cíuítatesin ditios nemredegit, deregibus&*ducibus tríumphauit. R emí autem cedes haud cert autorem haz bet, plurími&y crímen in alíos transferunt: matrem uero ex manífefta clade exítíoty feruauit, auum quoque turpiter ignomíniofetp feruiente in Aenez fedem reflituiticumd illum fponte multis beneficijs affeciffet, ne ínuitequídem lacfit, Thefei uero de uelo mandati oblíuionem&€ negligentíam,uixarbitror quamlibet longa defenfione apud diffolutos etíam iudices paricidij culpam deprecati poffe, C' uod fentíens uír quidam Attícus, quammagnum aggredi uolene tibus defenfionis munus íncumberet, fingít Aegeum aduentanie naue, cum feftine fpe&andi gratíaadarcem curreret,prolapfum cecidiffe, ut qui ftipatorum opedeftítutus foret;aut cuíad mare properanti nullus feruorum comitatus adeífet. Cuuod autem ad foeminarum raptum fpeciat, Thefei facto honefia defenfio defuit, ac primum quod delínquit ín eo genere fzpiusz rapuitením Aríadnem, Antiopen, l'tcezeníami Anaxam,& poft omnes, natu íam grana dior,nondüm adultam Helenam,fed ínfantem,nec«tate nubilem,cum ipfe íam legitimi cone nubíj tempus fuperaffet. Deinde quod caufa ín hoc faedíor rapiendí fuit, non enim Troezee niorum.aconum, Amazonum fili in procreandis filijs dignae erant,quae Athenis Erechthíz dibus Cecropidibus&p praferrentur, Verum hacíta gefta, fufpícionem pra fe ferunt,contue meliz ac uoluptatís gratía effe fufcepta. Sed Romulusociingentis aut non multo paucioría busraptisSabinis, non omnes, fed unam tantum, ut aiunt,Herfiliam habuit, alías ijs qui inter ciues uirtute excellerent, difiribuít, Deinde honore,indulgentía,liberalitate, quibus ín pofle rum mulíeres habitae funt, uim illam atque íniuriam opus pulcherrímum maxímetp cíuile,ad eam quz confecuta eft communionem ac focietatem conficiendam fuiffe declarauit, Sic utran que gentem in unum compulit,inuicemá admifcuit, rebusty futürz beneuolentíz ac poten tix fontematque ericinem praebuit.Pudorís autem& amícitize X conflantíe quam ín nuptijs flatuit, tempus eft teftis. Ducentos ením& triginta perpetuo deindeannos, neque uir aufus eftab uxorís,neque d uíriuxor focietate difcedere, Sed ut apud Girzcos hominesrerum coz egnitíone maxime doctrínatp praflátes, parícidam primum ac matrícidam proferre poffunt, fic apud;R omanos omnes peruagatum eft, Seruilium Spuríum prímum fuiffe, qui cum uxore infaecundítatis gratia, diuortium fecerit, Fluicautem tanto temporí,res atque opera ipfa teftía monígfunt; nam& regnum utríufcg gentis regibuscommune,& refpublica generibus ams bobusex eo connubío eadem fuít. Ex Thefeiautem nuptijsnulla amícítia cum aliquo,nec fo» cietas Athenienfibus comparata eft, fed odía, bella, cíuium caedes confequut funt, atque ad poftremum amiffis Aphídaís,mifericordia hoftium fupplíces,deosdp implorantes,qua ob Ale x'indrum T'oíaní pertulerunt, uix à fe tandem deprecati funt, Mater autem Thefei nonpea ricu'umsantum fubíjt;fed relicta etiam ac proditafilio,eadem omnía qua Hecuba,pertulítnís fiiam quz de eíus captiuitate feruntur, ficta& commentitía funt: quod fi hoc mendacium eft, oportet& aliorum pluríma uana exiftimare, Ad hzcqua de numínís diuinitate memorans tur, permultum inter fe differunt, Nam Romulus admodum propitijs dijs atque *. aufpícibus feruatus eft, Oraculum uero Aegeo datum, ut ín peregrina terra concubitu abftíneret, declarare uidetur, Thefeum praes ter uoluntatem deorum effe procreatum. LYCVRGI 7v. 9— Anda Gm— 0M dS 8 0 P9€x 098 3 wo€Rw HS SA MS "e*» B LYOCVRGI VITA-? LAPO FLORENTINO INTERPRETE, "IE LYCvRGO legülatorenihil(utíta dixerím) certi narrare lícet:cuítis || quídem& genus,& peregrínatio,& obitus,atq; omne ípfius in ferendis le 1 gibus,conftituendatp Republica ftudiü, uarías hiftoríasfortitum eft, At ne | tempora quide conítát,quibus uirille fuert? Alij nangyIphiti temporibus ? clarui(fe,feríasqy olympiacas und fecum cófeciffe tradunt, quorü eft& Ari S ftoteles philofophus,coniecturá trahens«x eo dífco, quo in olympíacísIus -udtiA. 3 dis utebantur: inillo enim Lycurginomen íncifum conferuatur. Alij uero exillórum fucceílionibus,qui Sparta regnarüt;tempus fupputates,ueluti Eratofihenes,atque Apollodorus;no paucis annisantiquíoré prima olympíadz Lycurgum oflendüt, T'imaus aüt fentire uíde£,duos apud Spartiatas L'turgos extitiffe, haud eodé tempore,eorumép utríufqg resgeftasob glorià in alterü referri,& uetultíore quidem nó porró Homeri temporibus fuiffe, Quidá etíam Homerü ill uidiffe ferüt, Xenophon quoq; uidet antiquitate uírí illiusafferere, in quibus Lycurgü Heraclidarü temporibus fuiffe commemorat. INam genere quidé nouiffiz mos etáSpartz regnantíü Heraclídas fui(e perfpicuá eft. Hic aute uidetur illos nominare He. raclidas uoluiíTe,qui primí(imulty proximi Herculi extíter&t, V eruntamen quand tantoin er. rore uerfet hifloria,enitemur eos fequétes,uel qui probatiffimís argumetís del teftibus celeber tímís utun£, quz de hoc uiro perícripta funt in mediü referre:Cum& Simonides pocta no Eu nomi,fed Pritanidis filium Lycurgà dicit,atq; Lycurgü& Eunomum plurimi fere non hacgez neris origine perhibet,fed ex Patrocleo&€ Ariftodemo ínquiüt Soum natü,ex Soo Eurytione, exquo Prítanin,ex hocatit Eunomü,ex Eunomo uero Polydecten ex priore uxore, Lycurgü aute iuniore ex DionafTa, V t uero Eutychídas tradídít, eum quide fextum à Patrocleo, ab Her culeaüt undecimum.Ex maioribusaute eius Sous maxime illufiris fuit,quo imperáte Felotas Spartíatz ín feruituté egere, SC agri nonihil ab Arcadibus abfcindetes fibi aduendicatüt, Fertur auté Soum nupet difficili arídocp loco à Clitorijs obfeifum, ín ea ueniffe foedera, ut partà bello terrá eis relinqueret,fi quide ipfe atqy(ui omnes ex proximo fonte biberet, Firmatis auge iureíu rando foederibus, cogregatísqp fuís omnibus, illi qui nó biberetregnü fe tradíturéi pollicitü efe, Contínente uero fe nemine, fed cunciís potius bibétibus, Soum ipfum poft omnes defcedifTe, & hoftibus adhuc prafentibus cü fefe aqua afperfiíTer,abfceffifTe,locumdy tenuiffe, propterea quod no omnesbibi(íIent.Sed tametfi has ob res Soum admirent,nó ab hoc tamen,fed ab eius filio familia Eurytionidas cognominarüt, V idetur enim primus Eurytion nimirü regiz potefla ds faftum remififfe,beneficijs alliciens populi, multitudinicp gratificás. Ex huiufmodi uero ree mí(fione populo ad audaciaérrítato,pofterís aute regibus uel quod imperio ín multos uioletíus uti uiderentur, multitudini exofis:uel quod ad gratíam, propter infirmitate multa diffimulado perferret,Sparta fine lepibus,fine ordine multo tépore deguit.C) ua tempeftate& Lycurgi paz trem imperítanté díem obíre cotígit, Dirímes ením quandá tumultuantíü pugnam, popínario cultro ictus occubuit,Polydectz filio,qui erat natu grádior,relicto imperio. C) uo quide& ipfo mortuo nó multo poft,in regnü fuccedere Lycurgá oportebat,ueluti omnes opinabant, Atc priufi manifeftá foret, fratris uxore pregnant efle,regnabat: fed poftea quamcelerrime hac de recertíor factus eft,regnü declarauít pueri effe, fi quide masforet:principarü uero ipfe tanc tutor gubernabat, Pupillorü aüt regü tutores Lacedaemonij Prodícos nominat. Sed ut multer danculum eumaccerfere, uerbadp de perdedo puero,quo ílliSpartz imperáti nuberet,facere, eiusquide íngeníü Lycurgus exofus ac deteftatus eft:ad ea uero quae dicebant cotradixít nihil; quínlaudare& admíttere fimulás, INO oportet,inquit,per abortíuüi partü atq; medicamentuta ipfa fibi corporis detrimentü afferat, perícliteturGp,fibienim cura fore,ut continuó quod naíce tetur,é medio tollat, Hoc igit pacto ad tempus ufq; paríundi deduces muliere,ubi illà paríente fenfit,mifit qui parturíetiaffiderét,eamtp afferuaret, His aut imperat,fi fcemina nafceret,eam mulieribus traderent:fi mas,eum ad fe deferret,quicquid rerü tuncipfe gereret. A ccidít a&it ut mulíeripfo cum príncipibus ccenáte; marem pareret. At miniftri aderant,quíad eum infantem deportarüt:que ille fufcipis tradi£ dixiffe ad difcumbentes: Rex natus eft nobis 0 Spartíatatac deinde cum regio in folio reclinaui(fet, Charilaà nominauiíTe, quonià quí aderàt hilares omnes e(fent,admirátes illi quide tum eiusanimi magnitudine, tum íuftitia, R'egnauit aute totos men fesocto.Caterü erat fpectatiffimus apud ciues,pluresép fuere;quiilli ob uirtut£ aufcultatet Sc alacres imperata exequerentur,quám quí ut regíscuratorípoteflatemt regiam habéti,obtem & Incerta pleyád de Lycurgo; Attéiitio próa mifiione. Genus illustre Maiori resgeste, Rl Gefla,isquibus animi uirtutes itgentes declas ratitur. Ittcredibilis inz tegritas c9 tas ghnaninitas, Pietas in fraa trem. C Candor. Spottatteo exi lio malignam fu [picione itat Pictasin patria Studia. Homericà car gue qual e Acftimatio que abfentis. prudettia. Callido confilio venp. formare «ggre[Jus. PLVTARCHI LYCVRGVS perarent, Erat& quadá aduerfus eum ínuidía,ac nónulli quonia iuuenis in incrementis effer, in euminfidias molíebátur,prarfertím cognati& familiares matris ipfius regis, quae contumelia affecta uidebaft,cuíusGp frater Leonidas,ubi audaciusaliquádo atqj petulantíusin Lycurgum maledixiffet,fubdidit,te planéaccertó fcire ipfum regnaturum,fufpicionem ijs prbens,ac Ly curgum calumnía preoccupans, uelut ínfidrjs ufum,fí quid regem patí contigerit. Huiufcemo diautem uerba quzdam etiani d muliere efferebantur: qua grauiter Lycurgus& permolefte ferens,uerítusGp occulta confilía,(latuit peregrinatione euítare fufpicionem, uagari&,quoad nepos per«tatem ad fucceílionem regní prolem confequeretur. Itaque fic foluens primum ín Cretam uenít,ubirefpublicas regionis difcens, congreflusáy uiris primartjs gloría,partim ex le gibusprobauíít, accepít&p quaíi domum translaturus atqj ulurus, partím uero cótempfíc, Prae tereauirum unum, qui fapiens illic cíuilísqp habebatur.gratía& amicitía perfuafum, l'haleram nomine, Spartam mifit, qui poeta uerfüum lyrícorum exiftimaretur,& occafione quidem&€ pratextu hanc íllicartem exerceret,re uero qux optimi legumlatores folent,eaípfe perficeret, lilius enim odze, quaedam erant orationes,qua modis fimul& numeris multum decoris grauís tatis habentibus;ad obremperandum concordíagy utendum homínes reuocarét. Flisautem auditorum ingenía fenfim demulcebantur,& à maleuolentía quz tunc illís inuicem ínerat,res rum honefiarum ftudio adfuefcebsnt, Quamobrem omnes ille quodammodo boneftiffimis L ycurgiinflitutis przparauít. Ex Cretaauté Lycurgus ín Afiam nauigauít,uolens,utfertur, Cretenfi uíctuitenui quidem(li& feuero,fumptus Ionicos ac delítías,quemadmodum medici fanis corporibus fubzgra& morbofa folent,€ conferre,€ íta uíuédiatq; rerumpublícarum differentiam difcernere. Quo quidem ín loco cum Homeri poémata primü legiffet, qua apud Creophili filios feruabatur,& in his effet intuitus cíuile inftitutum ac erudítionem admiflam, non minore fectandá ftudio, quàm aurum, uoluptates, intemperantíamq libidinis, ea omnía libenter defcripfit& congregauit,utin patrià deuecturus.Erat enim iam pertenuís fama quaes damuerfuiim apud Girzcos,& quaídam poéfeos partes fparfim&,ut acciderat, díuulgatas tes nebanthaud multi, Eam L ycurgus uel primus illuftrem fecit, Aegyptij uero etia ad fe uenifTe Lycurgjim putant,& ab alijs natíonibus pugnandi difcrímen maxime admíratum,id ad Spara tíatas tranfiuliffe, diuifis&; fabris& uulgaribus opificibus, urbanam ueriffime ciuitatem muns dam reddidiffe, C) uze ab A egyptijs dicuntur, haee eadem& Girzcorum aliqui,& ipfirerum geflarum fcriptores teftlantur. Quodauté Lycurgus Libyam, Hiberiama petierit,& Indíam peragrans Gyymnofophiftis congreíTus fit, preter Aríftocratem Spartíatam Hipparchifilium nemínem dixíffe cognofcímus. At Lacedamonij abíentem Lycurgum defiderabat,accerfes bant£p fzpenumero, quafi reges, nomen dignítatemá duntaxat, alíud uero quo multitudini praflarent,nihíl baberent:ín Lycurgo uero ímperatoriü quoddata effetíngeníium,& uis quae homínes allíceret,& praflantíores redderet, V erum nec regibus illius uiríprafentía minus defiderabatur,quin fperabant eo przfente multíitudineifi minus fefe ad íniuríam& contumez liamlatum ire, Cum ergo Lycurgus ad hofce ita affe&tos reuertiffet, illico aggreffus efl prefer tem mouere ílat'im,rempublicamd mutare, tanquam nullum neq; opus neg; ufuslegum fin gulagum eflet,ní quis uelutí corpori egro,& morbísomnifariam pleno,inhaerentem ualetue dinis temperíemreíoluens, ac deijciens medícametis purgatíonibusdp, alterum noui uiuendi ordinem aggrediatur, Cum bocigitur fecum cogitaflet, primum omníum Delphos petijt,&E acteptaforte;actisQp facrificijs redtjt, celebratum illud oraculum fecum referes,quo& dilectus dijs,& deus potius quàm homo, Pythíaappellatus eft. Preclaram enim legum inflitutíionem efflagiranti,inquit tandem, Deum& dare illam& annuere, quelongealíarum rerumpublí eurum optíma forer,[taque hís elatus,optímates accerfiuít, acfimul rem aggredi hortatus eft, canculpm amicosantea alloquutus. Deinde fic paulatím cum plures tenta(fet, S rem ipfam aggrederetur, ubi aduenit tempus, tríginta príncipes iuffit, quamprimum ílluxiffet,in forua armati procederent, cum ftuporis gratía,tum& terroris,fi quí aduerfarentur, quorum uigintá illuftriores Hermippus perfpicue fcripfit. Cuuí uero Lycurgi facinoris unus omniü partíce»s, & inferendíslegibus fociusfuerit maxíme, Artemídam nominant,Orto autem tumultu,Cha rilausrex metu perculfus, uelutíaduerfum fe totum negocíum ínfurgeret,ín templum Miner uz defugit. Deinde perfuafus& iuramentis acceptís prodijt,& eorum qua gerebantur partí ceps fuit: quippe quí ufqueadeo miti effet lení&g ingenio, ut ís qui und regnabat Archefilaus, aduerius eos qui adolefcentem laudibus efferebant, dixerit aliquando, uo ením pacto Chas tüaus uit bonus non fit,quíneímprobís quidem molefius efi? Cum mulia uero Lycurgus ina | nouaffet, * ww LAPO.FLORENTINO INTERPRETÉ, 1$ A nouaífet,prímü fuit& maxímum feniorá conflítutioquam ít Plato tumefcenti regumimpee Sapientia ex río admiftam,X zqualem poteftatem aflequutam,ad maxímas res adipifcendas falutem fimul reip. forma, & fobrietatem conferre.Sufpenfa ením refpublica& declínans,nunc ad regesíntyrannidem, quampercaa nuncad plebem ín Democratíam,cum ficuti munimen, feníorü príncipatü in medio ftatui(fet, pitafcribit. acneutram effet ín partém proníor,tuti(fimum ordinem& flatum habuít,.Sempet ením octo & uiginti feníores illis tum regibus affiflebát, ut populari príncipatui repugnaretur,tum uero ne tyrannís fieret rurfum, populi iuribus fauebant. Tot aute eos feniores fuiffe refert Ariftotez les,Eorum enim quí primi triginta cum Lycurgo extítiflentXluo id negocíj pra metu reliques runt,Spharus aute aít;ab initio tot fuifTe confilij partícipes.Eft fortaffe& hoc,quod ipfe nume rus per feptenari& quater multiplicat abfoluitur,& quod fuís partibus xqualís poft fenatíum perfectus eft, At mihi uidetur tot maxime feniores coftituifTe, ut omnes trígínta effenttocto au tem& uiginti regibus duobus his effe addítos, V fqueadeo igitur circa hunc príncipatü Lycur gus ftuduit, ut ea de re uaticinium€ Delphis reportarít, quod$izpow uocant,[d eft huiufmodi: tog e'vJowis xoi ang c'vMvowiae ise idPveauuG-, QvAdc QvA&EwTQ, n9 aas t BaEewre, pieces ga ytguaiou qu doy yeraus neas suae. dpa d; dpate daro Cy us[aEo BaCunac as C nvaxiovG- rue GeQtgay t kot dise), apud uo yapici) aluo oa xpaoe. Inhís qvAas quAuEa,& oc aA fos mul titudinis in partes diuitionem diftributionemáp fignificat, quarum alíás qvAd£,alías oae appel lauít.&eyeyezaz uero reges dicuntur:«zy auté eft concionari,Nam publice inftitutionis principium ac caufam ín Pythium oraculum retulit, Sed Ga6vxaw& xvexiove,nunc Oenuntem uocant, At Arífloteles Ginacíonem fluuium, Babycam uero pontem afferit.Inter hosauté con ciones agebant,cum neq atría eíTent, neq; alíus ullus apparatus, Quare& hzc exiftímabat ad bene confulendü pertínere:contrá ea obefTe,quz nugaces& molles redderent inani elatione, ientes coéuntium: quandoquíde ín flatuís& picturis, aut theatrorá profcenijsaut curíarum tectis curíofius elaboratís infpiciendís concionantes occupátur.Ex relíqua uero coacta multitu dine fententíá dicere nemini permittebatur; quam aute feníores regesty tulifTent, decernendi populusíus habebat, Poftero tamen tempore multís nuncremouédo, nuncaddendo peruera tentibus,uíolantibusd fententías,Polydorus& Theopompus reges, hzc R betrz adferipfere, p Quzauté populus praué rogatít,ab hisfeníores& Archagetas fegreges efe, hoc eftjnon apa probare, fed omnino& difcedere,& populum dímiíttere, tanquam fententíam ín deteríus& uertentem& commutantem, Atq; hocipfum decretum, numínis oraculum effe cíuítati pera fuaferunt,quod hifce fermé uerbis T'yrtzus teftatur: Pythíushacloquítur,funthac oracula Phoebi, Dicite ueridíci Delphíca uerba dei, Coníilá teneant reges&lurís habenas Quiscurz eft Spartz confpicienda domus, GrandauíG fenes,& quí de plebe creati,! Sanciarum legum ciuibus ínftar erunt, Quanquam hoc pacto ínftitutionem ci ullem Lycurgus mífcuiíTet, tamen qui poft eum fequutifunt,cum effrenem adhuc& ualidam nimis Olígarchíam(ea uero eft ín qua pauci dominantur)ferocemq ac feruidam uideret, st aít Plato,quafi fren& íniecerüt ei Ephororü poteflate, annis maxime à Lycurgo centü& triginta, primum Elato Ephoro cóftítuto, Theopompo regnáte: quem aíunt cum ab uxore fibí probro obíjceretur, quod effet humilius regnum filijs traditurus,quám ipfe accepiffet,eo igitur maius reípondiffe, quo diuturníus, Nam ínfolentía cum ínuídia fublata,periculü nullum erat. Quo factum eftne íd accideret, quod Meffenijs Argiuist,aduerfusreges fuos, quí nihil ad popula rem manfuetudinem demittere fe uoluiffent,tamultuantibus.Et tum maxíme Lycurgi fapseft tía prouidentíatg perfpícua ac manifefla fuít, quoties ad Meffeniorum atq; Argiuorura,quí& cognati€ uícini populiregest exifteret, feditiones& rerumpublicarü«rumnas oculos cone uertillent, Hí nang; ubiab inito patí per caetera poteftate efTent,& fortibus tantá anteire illos uiderétur,tum haud diu fecüdis rebus ufi funt,fed regü iniuria potíus cj quod turbz obediret, prafentem rerum ftatum perturbátes, demon(trarüt eum diuino profecto Spartíatis bbno& commodo fuíffe,quífquis rempublicá apud ipfos prímus cóftítuiffet,Sed de hís poftea. Secun dum uero Lycurgiinflitutum ac generofifimá efl;agri diuifio. Nam cum ínzequalítas nimía& grauís effet,plurimitg ínopes X egení urbem perturbaret:díuitiz aute in paucos prorfus cons fluxiffent, contumelia, inuidia, malignitate, delícías,ac hífce antiquiores maíorestp reipublicae morbos,diuítías ac pauperiem eíeciurus,perfuafit,ut folà omne in medio pofitüi principio die t, Senatus Cottipávationé corifilit Lycura gi in creando fe natu tollit. 2. Agrortini didflo. s Animi fortitudo [^y PLYTARCHI LYCVRGVS C uiderent;& aequali fortítione paritp fubftantia inuicem omnes uiuerent:primatum uero uírtu te arriperent, quafi nihil praflaret alter alteri, fuperiorue effet, nifi quantum rerum turpíium uítuperatio,& honeftarum laus difcernat, Agere(fus igitur quod dixerat facere, díflribuitrelís quam quidem Laconícam uerfus municipia ,ad fortestríginta millia, qua uero ad oppidü Spar tz ipfiadíaceretad nouem millia, Tot enim Spartíatarum fortes extiterít. Alíquiautem dicunt Lycurgum fex millia difiribuiffe fed tría millia poftea Polydorü addidifIe, Ali) uero ex nouem millibus dimidii Polydoro,& dímidium Lycurgo adfcribüt, Sors autem cuiuslibet tanta fuit, utredditumferret, uiro quídem frumenti fepruagínta medimnos,fcemínz uero duodecím:3c ex liquidis item fructibus pro ratione copíam fuppeterer.Nam tantum alimenti abundeiís fore arbitratus eft, quod& ad bonam corporís ualetudínem& habitudinem fatís effet;alía uero re nulla indigerent. Narraturautem eum pofleríori temaore, cum ex peregrítiatione per regios nem ipfam nuperrime demeffam iter alíquando faciens, uideret aceruos fimiles& aquales, fubrififfe, dixilTe& ad adftates, Quàm omnis Laconica multorü fratrum uidetur effe, quíeam modo diuiferint, Agereflus& res mobiles diuidere, quo inzqualitatem omnem& excellens tiam tolleret: quoníam intuebatur eosínique ferre manifeftam ablatíonem,alía ufus uíaé mee nduftriaey diofuftulithancplus habendí cupidítatem. Nam ubi prímum nummum omnem aureum& proudentia. argenteum irritum reddidiffet,ferrPum folum utendum ímperauit:fecitip ut ex uafto pondere & magnitudine valeret parum, ita ut decem minarum fumma, magna domi penu, X iumene tís adagendum egeret, Hocautem fufo,pluríma iniuríarum genera ex Lacedoemone funt eie cia.Quisenim aut füraríi uoluiffet, aut corrumpere muneribus,autalíum priuare;aut rapere, quod neque occultate poterat, neque cum uoluptate peflidere, neque etíam facile couerterez aceto enim(ut fertur) ignit ferri aciem extinguens, abflulitad alías res& ufum GC uim,quos níam infirmum& inutile redderetur, Poft boc autem easartes qua ínutiles fuperuacanezdg : effent,ex ujbe deiecit, Veruntamen deíjciente etiam nemine, plurimae cum publico nummo H0 excidiffent,cum res non haberentur in precio: ferreus enim nummus Gircis alijs communis nonerat,neque precium babebat, quippe quiridículo effet, taque ex peregrínis& preciofis mercibus nibil eo licebat emi, Neque onusalíquod negocíatores in portus inuehebant, neque p rhetor in Laconícam ad docendum ibat, neque mendicus uates,nequefcortorumenutrítor, neque quíaurea,neque quí argentea ornamenta laboraret,ceu nummusillic non effet: fed fic paulatim defertz, ab hís d quibus exufcítarentur alerenturdp delicíz,ultro defecere:neque íjs quí multa adepti effent, plus quicquam commodi aderat,cum opibuslocus in publiconon efz fet, fed domi occlufz ocíofe& tenerentur, Quamobrem expedita neceffaríad uafa baec, lez Videsuid,&tuli,& felle,& menfz apudeos optima fiebant. tCothont&p Laconicus milítiz(utait Crítías) maxime probabatur, INam quasaquas bibere cogebantur,uifusq) abhorrebat,illius poculico loreoccultabantur:& cum turbida intus colliderentur, ad orasqpfubfiderent;puriores orí ad^ nouebantur, Horum uero autor fuerat legumlator. INam cum ínutilium rerum artifices exz s.Sublatuspri» pulfieffent, ín neceffarijs ipfis decorem artís oftendebant. Praiterea cum magísanímo uolue uatuslixusuns taffet,& aduerfus delícías bellum aggredi,& diuitiarum defiderium auferre, ínftitutum tet2 de contineri, tigums pulcherrimum induxit, conuíuiorum apparatum, quo fimul coenatum conueníentes tomperátiaiá; ad communia& ordinata obfonía ac cibos, nequaquam domi difcumberent, aut fuper firaz mojclict.— tapresiofa menfasqp magnifice inflrucias, inter opificum& coquorum manus fub noctem uelutí uoraces animantes impínguefcerent, atque unà corpora moresQp corrumperent, ad * omnei libidinem fatíetatemá refolutí: ac per id& multo fomno,& calidis balneis ,proliz xaip quíete& quodammodolanguore quotidiano indigerent.Permagna igitur ea res fuit, fed d lorze maior, quod communi íllo coenandi ínftituto,& facilitate uictusid effecerit, ut neque Aullegisam-. furto dfítize, nec(ut Theophraflus inquit) honore digna, fed omníno ne diuítiz quídem has Flijica pulchre berentur, Nam neque ufus, neque fructus, neque facies.omníno aut oflentatio fuerat mas prudeniam.| oniapparatus, cum unà cum paupere opulentus ad cocnamiret.[taque celebratum illud emas nauít, ín una omníum quz fub fole funt urbium Sparta, feruari diuitiarum deum& caecum Testimonium. G íaceritem,& ueluti picturam ínanimatam acímmobilem, Neg enim antea coenatos domií, piblis./— adconuiuiauentre pleno lícebatíre, fed diligenter reliquí eum afferuantes, quí mínus fecum aut biberet aut ederet, obíurgabant tanquam intemperantem, communemép ad uictum lafz fefcenrem. Quare uel ob hoc maxíme ínflitutum, locupletes dicütur aduerfus L'ycurgum ex^ aríiffe,& in eum uniuerficlamoríbusac tumultu ínfurrexiffe. Demumuero pulfatus à mule :t tis€ foto curfu clabítur,& alíosante omnes in templum defugit.Sed unus quidam adolefcens aliás sirabilis, LAPO FLORÉNTINO INTERPRETE, ió '& alísnonignauus,uerü GC acer& feruídus Alcander ín(tans ac perfequens,eíus oculum;carm retro uerteretur, baculo feriens eruit, At Lycurgus nil remiíffior eo dolore redditus eft; quin aduerfa fronte fefe conftítuens,facíem cíuíbus cruentam erutumq o:ulü oflendit.Pudorernzz ximo& moerore íntuentes affecti funt,adeó ut ei Alcandrum traderent, GC ad fuam ufquedoez tatw. mum Lycurgum ipfum fimul indígnantes deduceret, Lycurgusautem illos quídem laudatos dimifit;Alcandrum uero ubí domum introduxiffet,malí ei nihil neque fecít,neque dixit,fed di míílis confuetis miniftris qui fibi famulabantur, illà míniftrare íuffit. Hicaute qui nequaquam effet obtufus, fllentío ímperata exequebatur,fimulá; Lycuftzo aífiftens ac fimul uíues,ín pera fpicienda manfuetudine& eius animi affectu,& uit feueritate,& in perferédislaboribus con flantia,& ipfe mírifico ín eum uirum amore eft redditus,& ad familiares amícostp dicebat, Lye curgum nec durum,neqj elatum effz fed folum manfuetum,atque aduerfus altos mítem,Síc igitur ille crucíatus eft,& huiufmodí poená fubfjt,ut ex improbo& temerarío iuuene in uírum exactiffimum continentíffimumá euaderet.[n huíus autem erumna monumentü Mineruae phanum Lycurgus ftatuítquam Optiletín appellauit:nam oculos;llius regionis Dores ózfiaee uocant, Aliquitamen,quorum eft Diofcorides,qui Laconicam rempublicam conícrípfit, Ly curgum oculum perculfum afferunt, non autem lufcum fa&um,ac phanum ipfum dea fiatuz ile ín ferendas recuperatze ualetudinis gratías.Baculum tatnen ferre Spartiatz in concionibus pofteam calamitate deftitere, Conuíuía uero Cretenfes«/4&»ie, Lacedamoníj qudlízie appele lant,fiue quod quAíae, íd eft amícitie& humanitatis ea fint, 4' pro A accipientes,fiue quod ad tenuitatem,«d: Q1, hoc eft parfimoníam confuefcerent. Nihil auté prohibet etiam primam extrinfecus literam adieciam eíTe,ut aliqui dicunt, Edita à díata,«93 éd lod lic, quae uicium figniz ficat;nomen trahere, Conueniebant autem quíndeníac paul hifce uel pauciores uel plures,. ferebant fingulí farínze medímnum, fingulis menfibus, uni choas octo, cafei quincj minas, fia cuum quíncp femís mínas,przeterea obfonij gratia, perparum quiddam nummorü;ad hac uez ofi quis facrificafTet,primitías, aut(i uenatus effet,pastem praedae ín conuiuium míttebat,Líce . batnangy domi coenare, quando uel facríficijs quifpíam effet uel uenatione retardatus:cateros adeffe oportebat,ac maiorem ín mod ea conuiuía diligenter obferuabant. Itaqy Agísfex,cum debellatis Athenienfibus ab exercítu reuertiffet,& apud uxorem coenare uellet,portionesdqp poftularet,eas tribuni militum mittere noluere,Po(trídie uero cum facríficii quod prabuerat, B przirahaudfoluiflet, ipfum multauere, Ad ca autem conuiuíaibant puerí, ueluti ad fcholas , pudicitiz ducerentur,& fermones cíuiles audiebant, liberales przceptores intuebantur:ioz Titiitatlo forti 11:8, ubi apiyi constantia noa Tertij capitis Yeliqu4expoz tiit,^x quibus carít ipfi& comíter fine fcurrilitate cauillari, X huiufmodi cauillos non í nique ferre aífuefce: prudentia, bant.In prímis enim Laconíci morís uidetur eíTe,iocofas obiurgationes ferre poffe, Ei uero qui mínus poffet,licebat recufare, alter ab buiufcemodi ioco defiftebat. Ingredientíü uero uniz cuíque natu maximus portas oftendens,per haíce,inquit,uerbum non egredítur, C) uíautem . feconuíuij partícipem fieri uolebat, fic probabatur:Singulitapomagdaliam in manum fumen Maftulam pa-* tes, miniflro uas fuper capite ferente, filentío quaficalculum immíttebant, qui probaret fime nisinteagipitos pliciter: quiuero reprobaret, manu uehementer imprimens: nam quz apomagdalíaprefTa posconuiuin fuerat; perforatí calculiuim habebat, Q uod fi uel unam ex hís hoc pacto preffam offendelent, fubaaict colo nonadmittebant íngredíentem,quippe qui uellent omnes inuicem fine offenfa congredi, Qui batiintelligo, ueto fic reptobaretur,excadatü(ficdicere nobis líceat)uocabant, quod cadus uas effet,ii? quod &roparydlzuee mittebant, Ex obfonfjs autem nigrum itis maxime apud eos probatum eft, ut neque carne feniores indigerent,fed eam adolefcetibus cedentes,ipfiíure conftítuto uefcerene tur, Ferturauré quidam ex Pontiregibus emiffe iuris gratía coquum Laconícum, deinde iuse Obiter buius di degufiato molefte affectü,ac tuncei dixifTe coquum: O rex,boccerte iure homines ín Eufota fciplineexenzs loti, pro obfonío utuntur. V bi uero modice biberüt,domum abeunt abfq facula, Non enim li. plum. cetíre preuío lumíne,neg; hanc, nzgj ullam aliam uiam, quo affuefcant etíam ín tenebris atq nocuaudader& intrepide proficifci.Conuiuía igitur hunc habét ordiné. Leges uero fcriptas nullasL ycurgus tulít, atcp una ex his quae$e appellantur, hizceft, Nam quz fumma maxi mat ad reipublicze felícitate& uirtute íudícauít,ea moribus cíuí&i,& ínftítuto uítz penítus infí ta,immotafutura cenfuit,& firmum propofíti, certiffimü neceffiratis uínculum habítura:tum difciplinam qua iunioribus fingulis etíam fludiofe excolendis utebatur, legíslatorís uim& lo» cum expleturam, Paruaíoítur ila, cuiufmodi pecuniarum contraiusfunt,& qux prout ufus tulít;alíter aliter pro tempore incídunt, fatius duxit,nec fcripta necefTitate ulla,nec moríbus ciuium immotís comprehendi, fed cre[cere decrefcere pro rerum opportunítate finebat, proa (4 PLVTARCHI LYCVRGVS € utconfenfus doctorum füatuíffettotum ením uniuerfz legitimae inftitutionis munus, ín difcíe plinam reiecit, Legum igitur unaffuít, ut dictum eft, fcriptis legibus nó uti, Altera uero contra fumptus immodicos, ut quelibet domus culmen quídem fecuri, ianuas uero ferra duntaxat, & nulloalio inftruméto elaboratas haberet, Quod ením pofterístemporibus Epamínundam dixiffe feruntín fua menfa, tale prandium haud effe proditioni obnoxium:hoc Lycurgus prís mum excogitauit huiufmodi domuum delítías,fumptuofost apparatus non admittere: neg profecto quífquam eft adeó incultus& rudis,quí ín facilem& plebeíam domum ímportet ful craargenteís inflructa pedibus, ftrata purpurea, calices aureos,& reliquum hífce congruum luxum, Verum neceffe fuerit aequale congruere,& confímile effe domui quidem fulcrum,ful croautem ueflem firagulam,huic uero reliquam magnificentiam.Ex qua quídem confuetudi ne aiunt Leontychídem illum feníorem cum coenareeorírithi, fufpexiffetép tecti domus fae brícam preciofam atque laqueatam,hofpitem rogaffe, an apud eos ligna quadrata nafceretur. Tertiam autem legem Lyqurei fuifle praedicant, qua ín eofdem hoftis militare prohiberet,ne fzpiusrepugnando confuefaái bellicofiredderentur.C)ua in re Agefilaum regem maxime pofletioritemporeaccufant, utpote quícontinuís& frequentibusin Bocotíam íncurfibusac bellis, T'hebanosrefiftere Laceda moníjs edocuerit, Quare faucium Antalcidas eumíntuens, pulchram tuz doctrinz mercedem,inquit,à Thebanis recipis,quinolentes ipfos,neq fcíentes pugnandi perítíam docuifti.Itaq; huiufmodi fanctiones é/zeee nominauít, quafi ex deo decre vifipling 12, oracula quedam effent.Difciplinam uero cum pulcherrímum opuslegíslatoris iudicafz muliebris. fetjiam tum flatim d príncipío quz ad connubia& fobolem procreandam pertinerent, omnia Arifl.7.Po diligens confiderauit, Non enim(utait Arifloteles) aggreffus mulieres pudícas efficere,deftia liicap.iz títob frequentemuirorü militiam,qua omnem illi relinquere poteftatem cogebantur,ob ídds magiís quám par effet eisobfequebantur,herasty appellabát, quo mínus multam licentia illam b mulíebren;cp infolentíam refrenaret!quin& harum curam habuít diligentem.Enimuero uíra ginum corpora curfibus& luciationibus iactibustp difcorum atqp íaculorüi exercuit,ut quema admodum germínum radix acre in acríbus tertís príncipiti fumens melius germinat, íta& hae partus robufte tolerantes,honefte fimul& facile aduerfus dolores repugnaret, Itaque delicias p remouens,& cibum fubducens,& omnem faemíneum morem,affuefecit puellas non minus quám pueros& uerfarinudas,& quibufdam in facris altare& canere, prarfentibus fimul fpes Ciantibusdp iuuenibus.[nterdá etíá comiter in fingulos apte& obíurgatíonibus ufe carpebant fi quideliquiffent: acrurfus ín eos qui dignieffent, praconía cantu compofita dictantes, mae gnamambitionem adolefcentibus,& probitatis ardorem ingerebant, Nam quí laudatus proe bitatis extitiffet,& inter uirgines ílluftris habitus, abibat exultas lapdibus. Qua uero cum íoco & faceta obiurgatione reprehenfiones fieret,nihilo erant ipfis ferijs caftigationibust obtufioz res,utpote quod ad fpeciaculum cumalíjs und cíuibus tum reges,tum feníores M Poir tur, Nudatio illauirginum nihil habebat turpe, uerecundía enim aderat, petulantía aberat,fed fimplicem quandam coníuetudinem,& robuflatis fludium efficiebat: atque elationem anímá quandam foemíneum ingenium deguftabat, perínde acnon minus fibi€ uírtutís& ambitios nis Confortium adeffet. V nde& dicere íllis fentire&p licebat, qualía& de Giorgone uxore Leos nidz narrantur, Nam peregrína quadam(ut uidetur) ad eam dicente, Sole uos Lacenz uíris impetatís:Solz enim, ínquít, uiros parímus, Hacígiturad nuptias alliciebat, pompa díco uírz gínum,& zmulationes,& ludiín iuuenum confpectu,quí non geomettícís,fed cupidineis,ut aít Plato,necefTitatibus agebantur. Praeterea ignomíniam quandam tjs, quí nubere noluiffent; Lycurgus addidit, A rcebátur enim ín gymnicis ludis à fpectaculo, per liyemem uero príncipes iubebant eos in orbem nudos forum circumire, Ia uero circumeuntes canebant in fe compofí tum carmen quoddam,quo fignificabatur eos íure pati,quoniá legibus non parerent, Honore autem& obfequio,quo aiüuenibus afficiebantur feniores;priuabantur.C)uamobrem dicium illud ín Dercylidam,refutauit nemo, tametfi probatus ille dux extitiffet. Superuenienti enim fibíquidam ex iuuentute fubfellium haud cefsítinquiens,Neque ením mihi tu quí cederet ge Contrabendi nuifti.|Nubebant autem raptu,neque paruas,neque ad coniugium immaturas, fed adultas ae miptismos. nubilesaffumentes.Raptam uero,ca quz pronuba dicitur,;accipiens,capítis quide crines pror fus ad cutem adradebat. V iriliautem amictu calcíamentísQp inftructam, in torum folam decía nabatfine lumine, At fponfus nó ebríus,neq delicijs emollitus,fed fobríus,ut femper,pofteas quam ín Phiditijs ccenatus effet;ingreffus,ac fponfa cíngulá foluens, eam fublatam ín lectum transferebat,ibits fecum moratus haud diu, honefte abibat;ubicum alíjs iunioribus confueue tat, ib LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 17 A rit, dormiturus:idemá n pofterü agebat, cum zqualibus quidem diem trahefis, fimul quies ícens:ad fponfam uero quadam cumreligione clám pergens, uerecüdus& tímidus,ne quis exintimísfe intueretur.Símul enim€ fponía moliebatur agebat&p,quo tempeftiue& clám ine uícem conuenírent;Et hoc non breui tempore gerebant,fed quoad etiam alíquibus filij nafces rentur,príufquam interdíu fuas uxores afpicerent, FIuiufmodi uero congreflio non temperan tíe modo atq pudicítíz exercítatío quxdam erat, uerum& uerecundos corporibus,€ perpe tuo quodam amore nouos recentesip ad concubítum ducebat;nec fatíetate eos capi, neq inz uerecundís congrefTibus a mutuo attectu refrígefcere,quinpotíus ut relíquías femper aliquas & fomentum cupiídínís€ gratíx ínuícem relinquere finebat, Tantum autem& ordínis& pu doris íugali copulae cum adhibuiffet,nibílo tamen mínus nouam ínanemá& ac mulíebrem de uxorum pudicítía fufpicionem amouit.íd honeftum decernens,(i contumeliam& incontínen tíam omnem d connubío arceret.Filictum autem& fobolís focieratem dígnis hominibus perz mífit,eos derídens qui haec uelutí quae admífcerí confortíum üe admittere nequeat,cedibus& bellís mífcerent, Licebat enim feníorí uíro íuniorís uxoris,fi quensex iunioribus honeflumac probum diligeret probaret&,íllum ad uxort adducere,& ubí eam generofo illíus femíne com pleffetfüum ipforum quod natum effet efficere, Lícebat itídem probo uiro quí foecundam ali quam pudícam mulieré alteri nuptam admíraretur, maráo illius fuadere,ut cum ea ipfe con» grederetur,tanquam in folo fertili bonos filios faturus atqj facturus, bonorum item germanos ílloscognatosQp futuros, Prímum etenim non propríos patrum, fed communes ciuitatis filios Lycurgus exiftimabat, Quare nó ex uulgaribus quibufdam natos,fed ex optimis potíus ciues eífe uolebat, Deínde pluríma& fatuítaté fímul& faftum ín aliorum ínflitutís íntuebatur,qui hifcein rebus elaboraffent.Illinancy canes& equas,aut gratía,aut mercede dominis perfuafis, optimís€ prxclarís illius generís animalibus fupponunt,uxores autem tanquam przfidio oce clufas feruant,ex feipfis duntaxateas parere uolentes,fiue amentes fint,fiue confecti fenio, fiue agrotí;quafi filij malí non nafcantur,ex ijs quí primí adepti funt& nutríunt,fi ex tnalísnafcan tur,& contrá probi fi talem ortum fortíantur, Hxc autem íta fe habentía,cum natura,tum mo ribustantum tuncaberant ab ea quz pofteafequuta dícítur leuítate mulíerum,ut omníno ínz credibile apud ipfosadulteríum fuerít, Celebratur&p cuiufdam Greradze díctum,hominis Spar tíatz admodum uetuflíflimi, quí ab hofpíte rogatus quíd apad eos adulteri patíantur,refpodifz fedicitur,O hofpes,nemo apud nos fit adulter. Subdente autem illo,Sín uero fieret? Taurum, ínquít Geradas;perfoluetadeó magnum, utá Taygeto fefe ínflectens,ex Eurota bibat. Hofpi teuero admírante dícente&p,qui poffit fierí tam uaftus bosc' rídens Geradas,Quonam,ínquiít, pacto adulter queat Sparta fieri? Haccigítur de nuptijs traduntur, Partusautem nutriendi ius genítori non erat,fed eum Quendam ín locum deportabat,quem Lefchen uocant, ubí fedenz teshíqui ex tribulibus maximi natu effent,fiquídem ínfantern aníma aduerteret effictum pul chreacrobuftum,educarí íubebant,fortem illí ex noue millibus díftríbuentes:fin autem ignaz uumacdeformem,ad A potheas appellatas exponédum demíttebant,locum fecus Taygetum pracipitem acpraruptum,perínde quafi eius uíta quí mínus pulchra flatím ab ínítío, AX ad boe nam corporís compofítíonem& ad robuftítatem natura productus effet,necy fibí utilís geque reipub.foret, V nde noaqua ínfantes,fed uíno,mulíeres abluebant,experímentum quoddam ipforum habitudinis facientes.Dícítur ením comitiali morbo ínfantes,aut alij egrotatigní obe noxíos,admoto mero debílítari acrefoluí;quíaute eflet firmae ualetudínis, magis acuere aPfirz mare habitum.Eratautem círca nutríces artíficíiofa quedam diligetía, ut nullis adhíbítís ínfanz tie pannís,infantes enutríentes ipfos,tum membrís,tum fpecíelíberales ac uenu ftos facerent: ítem& faciles,& níhil delícatíorís cibi appetentes;& tenebras míniíme formídantes,X ad rn nem folitudínem intrepídos,& difficultatis ílliberalísatque uagítuum expertes conftiuerent. Proinde quídam etíam exterorum alumnas Laconicas filijs emebant.Et Amylca,quz Alcibía dem Atheníenfem láctarat;Lacaenam fuíffe tradunt. V erum huíc(ut ínquít Plato)prarfecít Pe ríclespedagogum Z opyrum,quí ab cxterís feruis differret nihil, Ac Spartíatarü filijs Lycuta gusneg emptítíos,neg; metcenaríospraeffe paedagogos uoluít,neq; ut cuilibet líceree filium pro uoluntate, uel educare;uel inflituere,fed omnes flatím cum feptimum annum exegiffent ipfe affumens,dí(tribuebat in greges,eos unà focíos atqy cotubernales confuefaciebat ínuicem fimaul ludere& fimulexercerí.Príncípem uero eís przficíebat eum,quí& prudentía caterís fo cijs praeflaret,& pugnando effet acerrimus, Hunc íntuebantur, huic imperantí obeditbant, hunc plectentem libenter perferebant,ltacy difciplina erat quedam obediéndi exercítatio;Ses € * Partus nutyiedi mos apud Spar tiatai,.. P-Lyv TARCHI L X:Cy- R:Gd Vig C nioresautem eos ludentes obferuabant,& frequenti(fime dímícationes quafdam ac contentío nesfuggerentes,non fuperuacaneé díícebant quale effet cuíufq; ingenium,quí auderet, neq; in certamíníbus pugnam abnueret. Atquí líteras pro neceflitate diícebant, Reliqua omnís die Íciplína ad recte obtemperandum,laboresdy tolerádos, X przclío uíncendum parabatur,(Qua re progreífü ztatís eam ijsexercítatíonem intendebant,ut ad cutem ufq feipfos tonderent,& diíícalciatos íncedere,ac frequentius nudosludere confuefacerent, Emenío autem duodecímo zetatísanno,fine tunica íam degebant,pallium unum ín annum capíétes, Erant&p corporibus. íqualídi,& qui neg; balneas,neqsunguenta fcírent,prater paucos quofdam anní díes,quibus huius índulgentíz participes fiebant, Cubabantauté fecundum alas€ turmas ín torís ex arun díne conftructís, quam ípfi fecus Burotam nafcentem conuehebant,fummiítates manibus non ferro confríngentes, Per hyemís uero tempus eos,quí Lycophones appellantur,fibí fubijcies bant,torísg immifcebant;uidebatur ením ea materia Calídi habere quiddam, lam uero profe Ciioríbusipfis,fenes quí probos íuuenesadamarent, uná uerfabantur,mentemq adhibebant, adeog unà ad gymnaíía proficifcebantur,íllísgy tum pugnantibus,tum íocofís obíurgatíonie bus inter fefe utentibus,nonab re íntererant,fed utqui omnes quodammodo exíftímarentur efle omnium& patres,& pedagogií,& prafecti: proíndeqp neg; tempus,neque locum ullum omíttendum uacuum praceptorisénflitutís atq;(tudi]s, Circa delínquentem praterea& Paez donomus ex honefítís& bonís uírís conftítuebatur,ac ipfís per turmas pracficicbant ex 1js,qui Irenesdícebantur,contínentí(fimum femper& bellaci(Timum, Irenas uero uocant eos,quí in annum íam fecundum é puerís exceffere. Melírenas autem; natu grandiores ínter pueros. Híc igitur Iren,ubíannum uicefímumattigerít,& praeft ijs quí ín pugnis fubiecti funt,& per fins gulas familías ijs míniftrís in coena utitur. Przícribitautem firmíoribus,utlígna ferant, mínoz ribus uero holera:qux illí per furtum afferunt,alij ad hortos euntes, alij ad uírorum conuiuía clam íngreffi callide& afferuanter, Sí quís autem fuerít deprehenfus, multis uerberíbus flagro afficitur, quafi negligenter,inepted furari uideatur, Furantur autem ex cibaríjs quicquíd uae leant.SícQpapte difcuntinfidías dormientibus tendere,aut negligentíus obferuantibus. A: fi fuerít deprehenfus,multatur tum uerberíbus,tum fame, Perquam íuauís ením ijs eft coena,ut fua induflría ínedía occurrentes,& audere,callide& rem gerere cogantur.Et hoc quídem cafti gatí uíctus opus erat, Corporum uero íncrementum obíter parari dícunt. Fertur ením ín lone gum,quandoquídem ipfe fpírítus non retardetur,aut laboret prae alímenti copía,ín profundá & latitudinem preffus:corporís ueroleuítate expedite facileg crefcentís,fuperíora petit,[d au tem pukhre uidetur facere. Nam graciles habitus& macilentí artuum agilítati facilius cedunt, tumentes uero& píngues onere fuo reluctantur: quemadmodum etíam mulíeres,qua cum grauída funt,repurgantur,graciles quidem infantes gígnunt, fc£ uenuftos& afpectu gratos bleuitatem materíz,qua ab eo facílíus quod formam ímprímít,coércetur. Sedením caufam reihuíus confiderare,fas omnibus efto. Adeo uero& dilígeter& attente pueri furitur,ut nare retur quendam,cum uulpís catulum furripui(fet,pallioloG ínuoluíffet,eíus uentre unguibus & dentibusàa beftía díícerpto,omníalatendi gratía tolerantem,obij(fe, Q uod uel ex huíus tem peftatís puberibus credilicet,quorum multos ín ara Augurtj cos uerberíbus morí uídímus, Cum autem[ren coenans difcumbít,imperat alíj ex pueris ut canat, alij ut quaflíone alíquam proponat,accurata refponfione indigentem,ut, qui fit optimus ínter uíros, uel quaenam fit hu fufte actío:qua quídem ex re cofuefiebant flatím ab inítio& honefla iudicare,& de cíuibus di» ligenter ínquírere, Sí quisením quafitus,quínam effet bonuscíuís, aut quis mínus probatus eflec hailet refpondendo,aními fignü effe arbitrabantur degenerís,& quí nulla uírtutíslaue dctangeretur, Oportebat autem refponfionem& breuem efIe,& celerem,caufa& demonítra tíone concludentem; quam ob rem químinus ríte uel neglígentíus refpondiffetple&tebatur, moríum capíensab Irene ín pollícem.Szpenumero quoq; feníoribus princípibusg; prafentía bus,pueroslIren puniebat,documentum prxbens;an recte& ut decet puníret: neq; dum eos puniret,prohibebatur.Gum uero pueríabíjffent, poenas dabat,fi afperíus quàm deceret ín íl losanimaduertíffet;aut contrá fíremiffe& leuiter. Fíebant autem amatores und puerorum fa ma ínfamíxdi participes.Itaq; dicitur aliquando uocem mínus ingenuá ín pugna puero emít« tente,eíusamatorem a príncípíbus multatü effe, Cum autem amoris uis íta apud eos uigeret, ut& praeclaras probasip mulíeres,ipfas etíam uirgines amarent,ríuales tame fierínon lícebat, qui eofdem amaflent,quín potíus eorum amatores mutuz amícítíz initíum faciebant, perfeue rabant& pariftudio,ut quem amarent, optimum redderent. Docebant etíam pueros ca utíora : tíone, K LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 18 ^ tione,qua grauítatem haberet íucundítati admiftam,ac fententiz plurímü breui fermone com B plecteretur.Enímuero ferreum nummum Lycurgus flatuit magno pondere mínímà uím haz bere,ut díctum eft;at orationis nummum contráex ínculia& breui díctione fententíjs affluez re plurímum effecít,quí multo filentio pueros grauiter fcíte&5 refpondere molítus fic, C'ueme admodum ením íllorum femen,quife ad coitum íntemperantes przítant,ínfoecundum ut plu rimum& fine fructu eft,fic€ loquendí intemperantía oratioriem ínanem& ftolídam reddit. Proinde Agís rex,cum Attícus quídam ín Laconícos enfes cauillaretur,quod paruí effent, dí ceretip facile eos abforberíab círculatoribus ín theatrís poffe Atquí uíx enchiridíjs etíam adfe químur,ínquít, hoftem, Ego uero€ Laconicam oratíon£ íntueor,qua breuís uídetur effe,ma xímas res complecti,& auditorum mentem attingere. Etením Lycurgus ipfe& breuís oratíoz neuídetur effe,& per dícteríaloquutus:fiquidem& ex comentarijs coníectari lícet;uelutirez fponfum illud ín eum eft,quíi ut popularem ín urbe principatü faceret,eum rogabat; Tu enim, inquít,prímus tua ín domo huíuímodi príncípatum facíto. Ex illud de facrificíjs,ad percontanz tem quid parua adeo ac uílía ftatuiffet; Ne unquam,ait, deum uerserari defiftamus, Et item il^ lud deathletarum certamínibus, Hxc ením fola exercere cíues prohibebat, in quibus manus haud ííntenderetur,Ferütur& eius ex epiftolis huiufmodi ad cíuesrefponfiones: C uonam pa &ohoflium ímpetü repellere poffimus:(i pauperes fitís,manferítis,alter altero plus non poffiz deatis.Etrurfum de muris; Nequaquam ea urbs mínus circundata muro fuerit, fi quís eam uie ris fortibus, non lateríbus cínxerit. Hifce igitur huiufmodi epiftolis,necy fidem derogare,nez que ítem adhibere facile eft, Q uantz uero dicendi prolixítas calumniz foret, dictería ifta indie cate poffunt, Leonidas rex íntempeftiue quodam de rebus non ínutilibus uerba faciéte:O ho» fpes,ínquít,no opportune quo oportet uterís, Charílaus uero fratrís Lycurgi filius rogatus de paucitate legum ipfius,ínquit,Eos quínon multís utuntur uerbís,neg; mulcis legibus indigere, Archidamídas autem quibufdam Hecatheum fophiftam accufantibus,quod in conuiuium fue fceptus nihil dixiffet,Q ui ratíone dicenditenet,inquit,etíam tempus tenet, Quas üero ex com mentatíjs dixi acres fententías grati coniunctas,huiufmodí funt, Demaratus improbo quoz dam íntempeftíuis ín eum ínterrogatíonibus cauillante,ac idem fzpius íam rogante,quis optíe mus effetSpartíatarum:Quuí tibi di(Timillimus fitínquit, Agisautem,quodam Helienfes laudi bus efferéte,quod pulchre Olympíaíuftetp agerent: Ecquid magni,ínquit, Helienfes facíunr,' fiexannis quinq; diem unum iuítitia utuntur? Theopompus uero cum hofpes quidam fuam íneumbeneuolentíam oflentaret,dicerettp à ciuibus fuís Philolaconem,hoc eft,Laconum ftue diofum appellari;Pulchrum,inquít,fuerít Phílopoliten,íd eft cíuitatís amatorem uocarí,Pliflo» naxautem Paufaniz filius,rhetore quodam Atheníenfi imperitos Lacedaemonios appellante; Rede dicis,ínquit:folienim& 3raecorum nos nil à uobís mali didicimus, Archidamidas uero roe ganticuidam,quot funtSpartíatze: Tot inquít,o hofpes,qui malos fufficíant arcere, Lícet etíam ex ijs quz íocofe ab ipfis dicuntur, morem ipforum coníectare, Confueuere nanqy oratione fue peruacanea nunquam utí,necy patí ut uox efflueret ulla,qua quoquo modo alícuíus contem plationís dignam fententia minus haberet, Enimuero cum quídam ad eum audiendum exhor taretur,quilufcinià imitaretur:Ipfam,inquit, audiui llam, Alius uero cum titulum hüclegiffet Hosaufos quondam tyrannum extinguere IMauors, In portísSelínus fuftulit alta tuis,* [ure;inquit,hí uirí ínteriere,oportuit enim finere dum totus conflagraffet, Adolefcensautem pollicenti cuidam fe galloseí daturum,quí ad necem ufcy pugnent: Netu quídem, inquit,des iflos míhi,fed eos potíus,qui pugnando necent, Alius uero quídam homínesanímam agentes feilís federe uidens, Abfit,inquít,ut híc fedeam,unde feníori affurgere fas nó efl. Dictertíorgrm igitur formaerathuíufmodi, Quare noabfurde inquíütaliqui,facilíus effe philofophasi,quám ftudere Laconum fermonem exacte ímítarí, Difciplina uero canendí,X carmina, non mínus in fludio erat,quám dicendi aemulatío acnítor, V erum& modulis ftímulus quídam inerat ad íram concitandum,& ad impetum quafi furentem quendam atq; ftrenuum inducendum. Ac diio erat facilis& uirilis,de rebus honeftis feuerísq;. Nam laudationes eorum erant ux pluri mum,quí praclare pro Sparta occubuíffent. Et illorum uituperationes,quí metu íd agere de» treciaffent,quafitríftem uitam mí(eramé uíxiffent. Erat praeterea exhortatio quxdam& exci tatio proztatum dignitate ad uirtutem,quarum unum quoddam exemplí caufa non ab refue rítín medíum referre, Tribus enim chorís pro tribus ztatíbus ín celebritatibus cóftitutisyunus quídem fenectutisincipiens canebat, Nos olim fuimus robufti iuuenes, Adultx uero xtatísale :€ 2 Lycurgus orda tione breuis. Spartiatariin cancionibus, PLVTARCHI LYCVRG VS C tet fubfequens inquiebat: INos aute fumus, quod fi uelis perículum facíto, At pueritia tertius: Nosautem erímus multís profectó melíores.Nempe fi quis Laconícís poématis animü íntene derít,quorum alíqua ad noftram ufcy feruantur xtatem,€ fenfim progredíentes numeros afz feruauerít,quíbus ín congreffuaduerfus hoftes ad tíbíam utebantur,non abfurde& T'erpane drum& Pindarum mufica fortítudínem coníunxifTe cenfuerit,[lle nanque fic de Lacedas moníjscecinít: Hiícíuuenum cufpís uíret& dülciffima Mufa, IudiciumQ patens, e Píndarus ueroait: Hiíc& confilijs fenes, Etquidecernant pralío, Belligerüm iuuenum funt chori, Hiícarma Mufas addecent. [ftosením& mufica fímuleruditíffimos,& bellícofifTimos extítífe íudícant, Nam uelutí Laco nícus illepoétainquít,— Serpfit& in ferrum cítharz fonusipfe canorz; Etením rex cum przlíum íníturus effet,facra Mufis ante perfoluebat,utpote quí dífcíplínz,ut uídetur,íudíciorumd admonitas uellet,quo& faciles ac prompta perículís adeffent,& facíno rapralíantium memoratu digna redderent, Interdum uero remiílo iuuenibus duríffimo uitz inftítuto, minime prohibebant,ut& coma fefe& armís& pallíjs exornarét:quare gaudebant illí quidem non fecusatqj equis exultantíbus& fefe efferétibus ad certamína, Itaq; comam nu tríentes contínuo ex pubertate maxime in obeundis perículís operam dabant,ut& nitída coz ma& difcriminata uideretur, quoddam Lycurgi dicum de coma celebrantes,Ea pulchros ue2 nuftíores fierí,deformes autem ferocíores. Praeterea ínter militandum exercítatíioníbus mollío ribus utebantur,acreliquum uictum ned feuerüi adeo, neq aftríctum iunioribus przebebant, Itaqj folis illis in omni genere exercitationis bellicz,bellum ípfum quies eft. lam uero ínfttucta fimul ipforum acie hoftibusdg prefentíbus,rex fimul& capram,quam illi chimeram dícunt,íu gulabat,X omnes coronarí mádabat,& tibícines Caftorío modulo ad tíbías utt iubebat, fimul etíam clafficum pxana exorditur.[taqy illorá afpectus& pulcher erat& formidabilís, qui& nu meroadtibíam íncederent,neqy phalangís ordinem mifcerent,neque anímis turbarentur, fed maníuete& hilariter à modulo in dífcrímen ducerentur, V ídetur ením neq; metum ned; furo rem nímíum in illísoríri poffe,quiíta fe habuerint, fed firmam potius& confílantem aními ma gnitudinem fpeiaudentiz& admiftam,perínde atqj ímmortali deo prafente fimulac fauente. Ibatautemrex aduerfus hoftes coronatum hominem fecum habens,quí certamíne uictor exti tiffet, Ac ferunt quendam cum grandís fibi pecunia ín Olympfíjs fraderetur,eamaccípere no luiffe,fed labore plurímo aduerfarium luctando fuperafTe, Quare dixít eí; Q uid tibí ó Lacon, ex uíctoría lucri comparaftíz Et illum arrídentem refpondiífe, Ante regem conftítutus prallía bor aduerfushoftes.Cum autem uertí(fent ín fugam hoftem, uíci(lentto, adhuc ínfequebatur, quoad omníno uíctoría hoftíü fuga confirmata effet,dein contínuó redibant,neq generofum, neg; gracanicum effe ducetes,illos cedere& necare,qui declinarent,cederent, abírent:eratdg non folum€ honeftum hoc& maximi animi opus, uerumetíam utile: illinanqy qui aduerfus eos dímícarent,cum non effent ígnarí à Lacedzmonijs illos qui pugnando refiflerent,enecari, cedentibus uero parcí,fugere quàm manere conducibilíus putabant. Lycurgum autem ipfum Hippias fophifta narrat,&bellicofiffimum extítííIe,ac multa mílitíaexpertum.Philoftephanus uero equitum etíam diflributíones in VlIamos Lycurgo adícribít: V lamum uero,ut ílle conftiz tait,coplecti equites quinquaginta,ínftructum quadrato ordine, At Demetríus Phalereus traz dit,nullam prorfus rem bellícam Lycurgumattigiffe,fed ín pace conftituiffe rempublíca, V ide tur autem Olympícarum feríarum excogítatio,mití íngenio uírí manfuetígp fuilTe. Atqp dícüt quidam(ueluti Hermíppus memínít) Lycurgum necp affuiffe ab ínítio,neq focíá extitiffe ín fjsquz funtab Iphito conftítuta,fed interfuiffe,aliqua ex caufa profectumatq; fpectantem.A u di([e autem uocem tanquáhominísalicuíusa tergo illum íncrepantis admírantisip, quod cíues non exhortaretur fimul cum alijs celebritatís partícípes fierí, Conuerfum autem Lycurgüi,cum quíloquutusfuerat nufquáappareret,numen fuifTe arbítratü, fic ad Iphítum conceffiffe,comu nip ftudio feftíuitatem ílluflríorem& firmiorem conftítuiffe, Difciplína uero quoad pubertaz tísantios euafiffent,perdurabat. Nemíni enim permittebatur pro arbítrío uiuere, fedín urbe uelutiín caftrís,praefcriptii habebant uictum,& exercitatione círca publíca negocia, Atcg oma nino €6 N (4 " ll e i LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 19 A ninoexiftimantesnon fibi pueros natos efTc, fed patríze,eos feduló(niquidaliud facere imperas cum foret) infpectabant;ac frugialíquid edocebant;aut ípfià fenioríbus difcebant.Etením haec una ex omnibus,quas fuís ciuibus Lycurgus fabrícauit,pulcherríma beatíffimad res fuit,co pía& ubertas ocij,quíbus omnino prohibuit quicquam uulearíü artíum attingere, Pecuníarü autem ftudíum quodlaboríofam congeríem moleftamtq cotíneret,nulla in re neceffaríü erat, ídqy ob eam gratíam,quod diuitize prorfus abíectz e(Tent;ac nullo ín precio haberentur, Mancí píauero eorum colebant folum, dictos& redditus perfoluebant, Cum Athenis quídam ínterz eífetiudícíorum tempore,audíretáp ocíj multae quendam opnoxíum moeftum incedere,atque abamícis deducí,quí& ipfirem xgre& íniqueferrent,orauít qui eí aderant,quís ille effet;quí liberalem fubíjffet multam.Seruile adeo exiftimabant ineptam occupationem circa opificía; pe cuníastp parandas, Quare cum exceffiffent nümí,exceíTerunt& íudícía írídem,necg plus cuíz quam mínusüeaderat:zequalítas eraffh abundantía,& ín uilítate fatietas, T'ripudia& feftíuita tes,epulz,atqy ftudía círca uenationes,círca gymnafia, círca publicos couentus atcp colloquia, modó niíforté milítíze uacarent,per omne fjs tempus agebantur, Atqui iuniores ante trígefimü ztatisannü ín forum nullo modo defcedebant,fed per cognatos& amatores neceífaría tranfigebant.Seníoribus autem turpe erat.fi frequentius círca huíufmodí ftudia uiderentur,fed ma iorem díeí partem ín gymnafijs,& ín hís quz Lefchee nogainantur;uerfabantur, In hzc enim locadecore& modefte couenientes,fermones inter fe conferebant,nullíusQp reí memoría tan gebantur,qux uelad rem pecuníaríam, uel ad ignobilem ufum fpectaret, Sed plurímum íllud erathuiufmodí couentus opus,ut uel honefta laudarent,uel turpía uítuperaret;idt cum ocío & rifu,quí comíter ad correptíone emendationemép deduceret. Neg; ením Lycurgus í pfe fez uerus immodice fuit, quin& rífus ftatuamab íllo erectam Sofibíus tradít, quippe quí iocum quafilaborís& afperíorís uictus condímentum,alíquando inijceret ín conuiuijs& huiufmodi couentíbus, Ad íd uero prorfus affuefecít ciues,ut necy uellent,nec fcirent priuatim uíuere,fed uelutíapesad rem cómunem confererentur femper,& undomnescírcum príncípem agerent, ficjpabfeipfis fermé afflatu quodam díuino& honótis ftudio feparatí,totí fe patrie dederent, utlicetetíam ex díctís quibufdam hoc propofitum coníectare, Paedaretus ením non,electus ín numerum trecentorum,abibat ferena fronte;ueluti geftiens,quod melíores fefe trecétos habe retciuítas, Polyfiratídas autelegatíone fungens una cum relíquís ad regis pratores,illis ínterz rogantibus utrum príuatím adfínt,an publice mífli:inquit:Si quídem adípifcamur,publíce: fi minusadipifcamur,priuatím, A rgíleonis uero Brafydz mater,cum ex Amphipolí quidamLa cedemonem petentes, ad eam eflent ingreffi,quafiuit;honefte ne Brafydas ac pro Spartz di^ gnítate occubuíffet.[llisautem uírum efferentibus fimulatqy dícentibus,Spartam talem alium nonhabere:Ne dícíte,ínqatít,Ó hofpites)honeftus enim uír fuít& bonus Brafydas,fed multos Lacedamon habet íllo meliores, Seníores,ut dictum eft, Lycurgus conflítuít prímü ex ijsqui confilij participes extítíffent,poftea uero ín demortuilocum flatuít eum affumí,quí uirtute cae terís pracftare iudicatus effet, ex íllis fcilicet quíannum fexagefimü tranfegilTent, Atgy ex omní bushumanís certaminibus hoc maxímum uífum eft& apprime expetendum:non enim qui ínter celeres celerrímus,aut ínter robuftos robuftíífimus,fed qui inter bonos& contíneptes& optímus& cótínentíífimus íudicatus effet,habere oportebat totíus uítz uírtutís palmam atcg infignía,utputa quí baberettotum(ut íta dícam) príncípatum ín repub.cui quidem ipfi poteflaseífet& mortís& ígnomínix,&L omníno eorum omníum qux maxíma dícuntur.Deléttus uero fiebat hoc pacto. Concíone coacta uírí electi ín proximam domum occludebantur, necj uidentes quenquá ex concíone,neq; d quoquam uifi,fed clamorem duntaxat audientes cócio nantíum,clamore,ut cxtera,competítores íudícabant,non und omnibus, fed fingulis pro fore teadmíífis,ac filentío per concionem euntibus, Qui igitur occlufi effent, habentes tabellas per fingulos clamorís magnitudínem fignabant,ignarí cuínam is clamor fuffragaretur,praterqua ut primusuel fecundus uel tertíus uel quotufcung; maxíme eorum,qui admíffi effent. Cui ue roprimus clamor ac maxímus fuffragaretur,hunc denuncíabant, Coronatus autem ille deos immortales círcuibat hunc iuuenes plurímí fequebantur uírum admirantes, fummiís& laudiz bus efferentes. Mulieres etíam nonnullz uírtutis eíus preconía concínebant, uitamd beatam e(Te prxdicabant.Praterea fingulí neceffaríj coenam eí apponentes inquíebant,hac menífahos noraría ciuitate, Peracto autem círcuítu ín conuíuíum abibat,& relíqua pro confuetudine fíea bant. Altera uero portíone fibí appofita,eam tollebat,feruabatép. Ac poft coenam cum^ fores Phiditij domeftico: adeffent mulíeres,quam ipfe maxime honorare uellet;appellabat,cuí pore € 5 Reipub. axtor Spartanis quan ius, . . « L7 Deligendi fena toris forma que Spartatiis, i27 [o Amplificat à co filio, pictatem € magnani tatem, PLVTARCHI LYCVRGVS tionem illam tradensaiebat,prxmíum hoc,quod ipfe accepiffet,eí darexquare& illa ia honore ^habíta;ab alijs mulieribus deducebatur, Atquí humandií etiam munus optime Lycurgus ipfe conftítuít, Prím& nang; omní fuperftítione fublatahaud prohibuit tum cadauera ín urbe fepe líretum etíam fecus templa monumenta habere,íuniores huíufmodi confpectíbus familíares & innutrítos flatuens. Itag; neq; turbabantur,necg horrefcebant mortem,utí ea polluerentur quí uel cadauer tetígifTent,uel per fepulchra trafijtfent, Deinde nihil cum mortuo fepelíri pere míttebant,fed condentes corpus puniceoamíctu& olíuz fronde círcundabant, Neg; lícebat mortui nome ínícribere,nífiaut ujrí aut foeminae, qui pie ín bello prxclareg períjffent, Lugene diuero tempusbreue prafíniunt,dies undecím:duodecimo autem poft celebratum Cereri faz críficium,foluere luctum oportebat. Níhíl ením ocíofum erat, nihil remíffum,fed rebus omni bus neceflarijsalíquam uirtutís xmulatíonematg defideríum aut uítij uituperationem admie fcebat,urbemá refarcíebat exemplorü copía, quibus fi&cefle erat,ut quí femper adeffent,eacg cum lactebiberent,perpetuo profectu agerentur,formarenturdy ad honeftatem, V nde neque peregrínariuolentibus uageríG permittebat,utpote quí collígétes peregrínos mores& inepte uiuentíum peregrínatíones,ac rerumpublicarum differentiam conueherent, Q'uínetíam eos quí nullíín urbem ufui conuenirent,atqy confluerent,depellebat,non utait hucydídes,quod metueret nereípub.gerenda modum ímítarentur,& alíquíd quod ad uirtutem accederet,ediz Ícerent;ob eam rem potíus,ne malí cuiufquam doctores forent. Símul nanq; necefle eft cum peregrínis corporibus etíam fermones íngredi, Nouíautem fermones íudícia noua afferunt,é .quibus neceffe eft perturbationes orírí plurímas,atcg uoluntates ad prafentem reipub.flatum uclutíad harmonia diffonantes,C) uapropter magis oportere arbítrabantur aíTeruare,ne urbs improbis moribus compleretur, quàm morbídis corporíbus extrinfecus adueníentibus.Itaque ín hís nullum eft,aut íníuftítíz,aut cupide prerogatíuze ueftigtum,quam alíquí Lycurgi legie bus crímíní dant,tanquam abunde ínflrucix fínt ad fortítudinem,parum autem ad íuftítíam, Cryptía uero quam ipfi uocant,ea uero à latendo dicítur,fiquídem& hoc tanquam unum ex L ycurgi ínftítutis effe Aríftoteles tradídit;talem huic uiro famam pariat fortaffe,qualem& Pla toníde Republíca,Erat autem huíufmodi.Hí quí íunioribus przfedi erant;íllos poft temporis multum;quí maxíme prudentes uiderentur,ín regíoné alíó emíttebant, gladios fecum alimen tumáj neceffaríum,aliud uero habentes níhil, Illi autem locís íncognítis ínterdíu diffeminati fez fe abdebant,atg; quiefcebant, Noctuautem ín uías defcendentes,quem homínem ex mancíz pijs cepíílent,obtruncabant. Sepe etíam per agros proficifcentes,robufliffimos eorum acfore tilimos enecabant, quemadmodum& Thucydides in Peloponenfium tradít hífloría,eos quí aSpartíatís fortitudine caeteris praflare iudícatieffent,corona infignitos efle,tanquam liberos factos,deorumi immortalium tépla círcuiffe: paulo uero poft onfaes fupra duo millia períjf fe,ut neg; tunc neq poftea quifquam dícere potuerít,quonam pacto ínterierint, Aríftoteles aü tem maxíme ínquit& Ephoros cum in magiftratum conftítuuntur, manciptjs prímü bellum denuncíare,quoca interficere fas fit:& ín cxterís quoq; afpere& dure illis utebantur, Itaqg coz gentes huíufmodi feruospermultum potare merum,agebant ín conuíuía,fíc enim íunioríbus demofirabant cuíufmodi effet ebríetas, í ubebantdp carmína canere;ac trípudijs exercerí ignoz bilibus& rídiculi plenis:á líberís autem alíjs abftínere. Aíuntip ob eam rem pofteríoretempoz re,cum Thebaniín Laconíam duxifTent exercítum,& qux mancípía ceperat canere iuberent Tenpafidri, Alcmanísqj,& Speudontís Laconís poémata,noluíffe,quod dícerent,íd nolle doz mínium,()uam ob rem non male dífferentíam illí ínfpexere,quíaíunt, apud Lacedaemonios & liberum maxime liberum effe,& feruum etíam feruum maxíme, Atquíhuiufmodíatrocita tibus manus dedíffe maxímeSpartíatas exiftímo,poft magnum íllum motum quo mancípía cum Meflenijs confpiraífe,& malis plurímís regionem affeciffe,& maxímum ín difcrimen ure bem attulíffe perhibent.Non enim Lycurgo ípfequide adícripferim execrabíle adeó Cryptíae facinus,ex relíqua eius manfuetudíne& iuftítia coniectans item íngeníum,cuí numen quoq ipfum teflimoníum attulit. Cum autem ea qux maxíme neceffaría& optima Lycurgus confit tuíflet,ip confuetudíne recepta íam effent,abundedp refpub.mutata uíderetur,& qua feipfam ferre;ac fuís fe uiribus coferuare poffet, ut aít Platodeum lLzetítíam cepífTe ex mundo formato, peragentíi prímum motum:eodem& ílle modo deleciatus,cótentusq; decore ac magnitudine ínítitutionis publícee,qua& exerceretur, fuum curfum perageret,cupíjt quoad humana prouidentía prxftarí poffet,& immortalem eam relinquere, ímmotamd apud pofteros.[taque omnibus ad concíonem conuocatís,cztera quídem,ínquít,medíocriter fehabere,& ad cíuítatís felí LAPO:. FLORENTINO. INTERPRETE, 20 s. tisfelicítatem uittutemd abunde:quodautem& primarium effet& maximum, non illis ederé príus poffe,quám Phocbí oraculum adierít, Opus igitur eíIe eos conftítutís legibus ínfiftere,nís M hilé immutare,negy mouere,quoad ex Delphis ipfe reuerterit,tüc enim fefe quicquid deo uíz I fam fuerit, fa&urü,Cunctís uero confentientibus,& utiret iubentibus,is iuramenta fuícipíens abregibus& fenioribus prímum,deínde ab reliquis ciuíbus,ínfiftendi utendi&p conftítutis lez gibusad ipfius ufcp reditum,Delphos petíjt. Cum ueroad oraculum peruení(let,& facra deo perfoluiflet,rogauit,an& píx leges,& fatis,ad ciuitatis felícítatem uirtutem lata effent, Ie M fpondente uero numine; X leges pie latas eífe,& ciuitatem glaríffimam ufq fore, ubi Lycurgi| legibus uteretur, uatícíníum fcripfit,& Spartam mifit. Ipfe autem facto íterü numíni facriíficío, amícos natumQ cóplexus,ftatuit nequaqua amplíusremíttere ciuibus iufíurandum,fed fuam illic ultró finire uítam,eam aetatem natus,qua& uíuere íam& quiefcere uolentíbus tempeftiz uum eftquandoquídem& res fua(a&i$ ad felicitatem habere uiderentur, Ergo fefe ipfe ínteríz Obitus;unde ad mensdíem obijt,ratus íjs quídem decere cíuiles uiros operam dare,quo neq; eorum mors uíre mirádus patrie tute cíuili uacet, neq; uítze finís ocíofus fit,fed in uirtutis parte ac poríus actionis coftítuatur, Síz amor. bi nang quifuoftudio& índuftría pulcherrima facínora confecííTet,obitum efTe indubitatz fe MOM lícitatis confummatíone,& cíuibus fuis ear rerum quas ill uftres ín uíta bonasQp pararat,more l tem relictum ítí afferuatrícem, utpote qui ad íllíus ufcg reditum conftítutís utí legibus fe íureiu| I randoobnoxíos fecíffent, Neque eum fua fefellít opinio, ufqueadeo illa urbs Girecía praftitit. Abeuétu fapiet Witt & cráquillitate& gloría;ín quingentefimü ufq; annum ufa Lycurgi legibus,quas nemo equae tim oftcidit. i Il tuordecím poft illum regibus, quiad Agím ufq; Archidamí fili extitíflentmouete aufus eft, Nam Ephororü conftitutío,non remíffio fuit, fed ciuilis ínftitutionis íntentío;& quz cumá po puloinftrucia uíderetur,effecitoptimatum principatum acríorem, A egide uero regnante,ine l| I fluxitSpartam nummus prímum. Poft nummü uero infatíabilis cupidítas,díuítíarumap defie ML deríum per Alexandrum ínceffit;quín per Lyfandrum potíus,qui cum ipfe pecuníjs efTet ínfu MTM perabilis,inferfit patríam& diuitíarum ftudijs& delicijs.Is enim& aurum& argentum ex bel loíntulit,& Lycurgileges antíquaui t; quibusantea domínantíbus,non cíuitatís inflitutíonem Mn Sparta,fed exercitati magis fapíentistp uirí uitam habebat.Quín potíusuelutí poéta fabulane p tur,Herculem cum pelle€ claua terrarum orbem peragrafle,ad iníquos ím manescp tyrános WM puniendos atq; plectendos:ita& ea urbs una,fcutíca& pallio Gracíz libentí uolentiqpimpee/ l rítans,domínatus íníuflos ac tyrános ín rebufpublicis fuftulít,bella dijudícauit,feditíones perz l! fxpe reftrínxitacfedauít,fepene uno quidem ad id peragendum clypeo moto,fed uno legato Ili milfo,cuí extemplo omnes ad ímperata obtemperabant,ceu apes apparente duce& concur» I rentes íllí(imul&p inftructae:ufqueadeo bonis inftítutis atc iuftítía urbs ílla florebat. Quam ob li rem ipfe quidem uehemenser eos admítor,quitum dicere folití funt,fcí(le Lacedamoníos ímz HU perantibus parere,ímperareautem ignorafle/Tumetíáregís Theopompi dictum laudare,quí l li dicente quodam, eo feruari Spartam,quod reges imperare diídícerint;Quín propterea,ínquit,:| potíus quod cíuesimperío parent. INon ením parere illis patíuntur,qui nefcíunt ímperare:fed C onfatatioras| We utobedíant fubdítí,dífciplinze príncipís eft, Nam qui recte ducit,ut recte fequatur effícít, Atqg. quederabere BUB HU ficuti equeftrisartís effectus eft manfuetü praflare& obfequentem equum,fic& regíz difcipli glorie uidene| MN nz munus,obedíentes efficere,Lacedxmonij uero no obedientes reliquos,fed percupidos red debant,ut à fe regi,&(ibi obedire uellent, Petebant ením quíad eos mítterent,non naues,non pecuníasab ipfis,necg milites,fed Spartíatam unum ducem,quem accipientes,& bonórabant| & uerebanturtueluti Gylippum Siculi, Brafydam Chalcídenfes;Lyfandrum uero& Callícra tidem& Agefilaum omnes quí Afiam incolunt;acíllos concílíatores ubíq; moderatoresip poe AE pulorum& príncipiá nomínabant, Ad totam uero Spartíatarü urbem,tanquam ad pxdagog MID Hd aut dodtoré honeftze uítae copofitarp difcíplinzcafpectabant, Ad quod quídem Stratonícus fae LU cet cauillarí uifus,ftatuens Atheníenfes,iubenstp& myflería& pompas agere, Elíenfes uero| ludoszdere,tanquam hoc pulcherríme facientes:Lacedaemoníos uero,fi hí peccauerínt,czede re.Ethocridículigratía díctum eft.Socratícus uero Antíflbenes cumThebanos ex confecto ín.« Leudirispralio permult elatos íntueretur;nil eos d puerís differre inquít,qui íneo exultent. Qui Lyawgo WI fi pxdagogü conciderint. Neg; tamen hoc praecipui inftítutum nunc Lycurgo fuerat,ut Spar"xime propo IA tam plurimís imperátem relínqueret,fed quemadmodum uníus uírí uítá, fic& totíus cíuítatis fitvim inlegibus I felícítaté exiftimans ex uírtute efficí,& ad eam fectandam cíuíü confenfu,ad hoc ordínauít fi« ferendis, wide mulcocílíauiti,ut& liberales& frugi& contínentes plurimum tempus perfeuerareat, Hoc fanctitviripa etíam Plato ipfereipub.argumentü fumpfit;& Diogenes,& Z eno;& omnes denig quícung tef,| € 4 l C D Tempus. PLVTARCHI NVMA POMPILTIVS hifcede tebus quicquá dicere aggreffi laudabilíter funt,quí quidem líteras& libros folum reli queruntthíc autem non líteras& libros,fed eam rempub.quam re imítarí nemo queat,in lucé attulít:& cum íjs,quí fapíentísillam,qua dícítur,formam uítamt figmentum efle, nec ufquá ín terris exiflere putant,totam phílofophíx demonftraffet,plane omnes gloría fuperauít,quí unquam ínter Girzcos rempub.conftituerunt. Quam quídem ob rem& Ariflotelesaít,mino ríbus Lacedamonem quam par effet profequi L ycurgü honoribus,tametíi maximis eum pro fequuntur.Nam& templum eí condídere,& fingulísannis,ut deo,facra faciebant. Dicitur au tem cum eíus relíquíz domum ueherentur,de ccelo tactas efle, Hocuero non facile alteri cuíz quam ex ílluftribus praterquam Euripídi accidiffe,&& mortuo,& condíto ín Macedonía fecus Arethufam, Itag; argumentumac teftímonium magnum rs eft, quí funt Euripidis ftudiofi, illí foli poft mortem contigiíTe,quz príus dijs immortalibus dileciífTimo píj(fimotp Lycurgo cone tigilfent,Lycurgum autem obijfífealij Cyrrhz ferunt, fé Apollothemís Elín delatum dicit, Té maus uero& Ariftoxenus ín Creta uíta defunctum aíunt, eiusqp fepulchrum Aríftoxenus à Cretenfibus oflendi apud Bergamíam, iuxta uíam quam£vl, uocant. Filium quocg unicum reliquiffe Antíorum dicitur,quo fíne fobole mortuo genus defecit. Amicí uero ac familiares fucceffionem quendam atque couentum quí ín multa tempora perdurauit,conftítuere:& dies quibus conueníebant,Lycurgidas appellarunt, Aríftocrates autem Hipparchifilius inquit,L y curgihofpites,cum ís ín Creta diem obíjffet,corpus exuffifTej& cinere ín mare difperfifle, Hoc enim ipfe precatus fuerat, quippe quí cauiffet,ne quando fortaffe relíquíjs eius delatis Lacedae monem,& ob id iuramentis ciues folutí,quafi ipfo reuerfo rempub, mutarent, Hac igitur de Lycurgo perhibentur, NVMAE POMPILII VITA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, o s 5 Sq sT autem& de Numa regis temporíbus quibus extíterít,acris diffenfio, Ji tametfi ín huncab ínitío ftemmata referri plane uideátur.Sed Clodíus quis HY! dam in temporum Breuiíarío(fic enim ferme liber infcriptus eft) affeuerat «4 prifcas illas ínfcriptiones ín Celtícis urbis cladibus perijfle:qua ueronunc j| uídentur,falío per eos copofitas,qui gratificari ftuduerínt his, quí uetuftas A6.&| gentes, illuftrí(Itmasis familías,quas nulla neceffitate contíngerent, occus cuum: paffent. Cum ígitur narretur Numam Pythagorz auditore fuiffe, alij quie dem omnino putant nihil grzcae difciplínze Numáattigiffe,fed natura fatis fuopte ínficucium ingenio ad uirtutem fuifle;aut certe Pythagora melíorí, Barbaro f&ilícet cuipiam ínftítutionem regis adícribendam uolunt. Alij uero Pythagoram poft Numx etíam tempora extítífTe,& fere quinq feculís pofteríorem effe:fed Pythagoram Spartíatam qui ftadium ín Olympia uíciffet, Olympíade fextadecíma,cuius anno tertío Numa ín regnü conftitutus eft,círca[talía errabun ' dum,NumzG cogreffum fimulregnum conftítuíffe: quare nonulla ex Laconibus, R omanís Genus. ínftítutís, doctore Pythagora,admifta funt. Prxterea Numa fuít Sabínusgenere. Sabíni uero Lacedamoníorü fe coloniam fuí(fe uolunt. Tempora ígitur díligétíus exequi perd:fficile eft,& ea maxíme qux ex uíctoribus Olympíz ducuntur, quorum defcriptioné aíuntferó Hippiam Elieafem zdidiffe,nullo fubnixum neceffario ad fidem arguméto. Qux autem nos de Numa memoratu dígnaaccepímus,in medíum referemus,cogruum fumentes initium, Septimü iam & trígefimum annum regi Romulo Roma íncolebatur. Q uínto uero menfis die, quem No» nas Capratinas nunc uocant, facrificium quoddam publícum pro urbe facríficabat Romulus ad paludem, qux Caprz appellatur, aderatQp& fenatus& populus frequens. Repente uero magna coorta ínaére tempeftate,ac nímbo terram operiente,fragore fímul actonítribus relí: qua multitudo perterríta ín fugam paffim uertítur: Romulus uero€ medío euanuit,neq; ipfe poftea,neg; mortuí corpus inuentái, Girauís füfpício Patrítiosattígít, emanauíté aduerfus eos rumor(n cíuítatem,quod am antea regnü grauíter moleftety feretes, uolentesqp príncípatum ín fe transferre;tegem ínteremerint, Etenim uidebatur íam R omulus& afperíus eís& impe riofius utí,Sed hancfufpicione obfequíjs fuftulerunt,honoríbus díuínis Romulum perinde ac non mortuü,fed meliora fortítum fata,profequentes.A tq; Proculus uír ílluftrís iureiurando af firmauit,uídiffe Romulum ín coelum cum armís fublímem ferrí,eiustp uocem audiffe,qua fe Quírínum íuberetnomínarí, Altertrm uero cíuítatem de regecreando certame fedítíoQ uera fabat, li Á of Ifi [4 3l LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 2t & fabat, Nondum ením aduenz ueteribus cíuíbus fatís coníunctí permíxtiq) erant, Ciuinetíam ipa plebs ínter fe fluctuabat, ac Patrítij pfiob eam contentionem fufpecti erant: regnarítae men omnesuolebant. Contentío uero atqj certamen non erat pro uiro folum, uerumetía utro exgenererex íumendus e(fet.Etením quí cum Romulo prímí urbem códídere,índíignum du cebant Sabínos,quí adurbís agríG portione admíf(fí effent,coronarí,enítidg ut eísimperarer,à quibusca füfcepiilent, Sabínís quocp ratio quzdam erat haud abfurda;quoniía Tatío rege ípfo rum mortuo,nulla ín Romulum fedítíone funt ufí,ftd eum folum ímperare permífere,cum digná ducerent fuirurfum corporis príncípem crearí.Neqiením inferíores fe ad eos acceffiíTe, fed adiectione fua íllos quocp multitudine roboraffe,ac fecum ad cíuitatís dígnítatem& amplís tudíne promouiffe. Has igitur ob resillí certabant, Sed ne alíqua perturbatio ob fufpenfam gu bernationé ímperij ex eo certamíne oríretur,ftatuere patres, cum ípfi centü& quinquaginta effent,ut feorfim quifcqg cum regalibus ínfignibus& legítima dijs facra perfoluerer,íus diceret, fex horas noctís& fex díei Quiríno, Etenim hxc temporü díuifto probé utríng diftributa,pos teflatisqp permutatio,ad amouendam populi ínuídíam,quí eoderm díe ac nocte,eundem ex re ge priuatum íntueretur,recte habere patribus uifa eft. Hunc autem príncipatus modum íntere regnum Romani uocant, Sed quanquá íta ciuiliter& quíete regnare uiderentur,contumelías tamen turbulentosdp clamores effugere non poterát, peránde atqj ín paucorüi domínatum res cansferrent,& ín fefe ftatü reipub.traducerent,regnari autem nollent, Ex qua quidem re diífi denteshz partes ínuíce confenfere,utaltera ex altera regem declararet.Síc ením maxíme quíe ferecontentíonem poffe,& quí declaratus effet zqualem utrífq; fore.Nam& alteros,ut qui fe elegiffentamaturum;alterís autem,ut cognatís,beneuolum futuri, Itacy permittentibus Sabi nisregis electionem príoribus Romanís,uifum íjs eft Sabínum potíus eligendum feipfis autoz ribus,quám Romanum illis defiguatibus, Q uam ob rem inter fe corifultantes defignant ex Sa binisregem Numam Pompilíum:quí uír tametfi nó ex ijs fuiffet quí ín urbem receptí funt,ita tamen uírtute omníbus probatus erat,ut ftudíofius gtíam Sabíni,quàm eligetes ipfi,audíto no míne regem admítterent, Expofitís ígitur populo qua decreta funt, cómuní fententia legatos ex utrag; parte prímaríos ad uirum mittunr,qui ut ueníret acregnü acciperet precarétur, Erat Numa illuftri ínter Sabínos urbe Curíbus,ex qua fe Romani fimul cum receptis Sabinis Qui rítesappellarüt, Pomponfj uírí fpectati filíus,e quatuor fratribus natu mínímus,eo, diuina fore te quadam,díe natus,quo R omulus urbem condidit.Is uero eft x 1111. Cal.Maías.Cum auté effetíngenío ad omné uirtutem accomodatus,feipfum magis etíam per dífciplinarü labore phí lofophiama excoluit, no anímí deteftandas perturbatíones modo,fed laudatà quog ínter bar baros uim& habendi cupídítatem ab fe amouens,ac ueram fortitudinem libidines in feípfo ra tione füperatura exiftimarls, Hinc uero omnes domo delícías fimulatqy magnificos fumptus pellens,St omnibus fe cum cíuíbus tum peregrínis integerrímü iudicem& confultorem uten dum prarftans,per ocíum autem non ad uoluptates ac delicías,non ad quartus, fed ad deorum immortalium cultá,& ad ipforum naturáac uím,quantum ratíone poterat, cognofcendam fee imetipfo utens,magnü adeo nomen atcqy gloríam adeptus eft, ut Tatíus quí fimul cum Romulo Romzregnabat,ex uníca filía quam habebat Tatía;generü illum fibi afciuerít. Neq istamen toconnubío elatus mígrauítad focerít,fed patrem íam feniorem fouens€ nutríens in Sabínis ianfit,fimul& Tatía príuatí uíri quietem, quàm Romx honore gloríamáp patris gratíagnaluit, Itagj tertíodectmo poft nuptias anno ea diem obíjfTe dícítur. Numa uero cócilía urbis deferes, frequétíus ín agrís morabatur,peragrabatáp libenter folus,& ín deorü lucis,& ín facrís pratis, acin defertís locís uita degens, V nde uel maxime quod de dea fertur,initíó fumpfit,quod Nu maille non folícítudíne quadam aními& errorejhominum focíetare relíquerít,fed quod hone fius confortíü deguftarír,díuinumdp coniugium merueritac Aegeríz dex fcilícet amanti con greífus,ac und degens, felíx uir& dtuinarü rerit perítíífimus factus effet, C uod auté haec multis uetuftífTimisqy fimilía fabulis uidentur, quas Phryges de Atte& Bíthynide,de Herodoto& Endymíone Arcades;ac de alíjs multís,quífelices quídem extítíífent,díjsqp chari haberetur,libentíífime receperunt,obícurum certe non eft: ac díctat ferme ratío immortalem deam non equos,non naues,fed homínes amare,atq; uelle íjs quí bonitate praftant,cogredí,neg; grauis ter ferre, neque afpernarí mírabílis alicuius uirí fapientísdp congreffum, Sed quod illa deo dz: moníó& fit cum humano corpore atque uenuftate uel coniunctio uel gratía,íd íam perdifficile eft credítu.Q uanquam uidentur Aegyptíj non abfurda utipartítione,qui aiunt, Mulíerí quí» dem fpirítum dei appropinquare poffe,€ quadam fobolís príncípía ingígnere: uíro autem c$ Oblati operi caufe,difcore dia ciutlis, eg wiriwirtus.— Aeflimatio, Fanilia, Inpeniumi Studiunt. Vila philofos pica. Ylud de Aeges ria nititur exc plis defendere, C Sit tte dijs cum bominibus cone vide Suid. Aetas quádoim perium oblata. D Adimperandi, quo pacto£2'q^ busde caufis ac et[ferit. PLVTARCHI NVMA POMPILIVS nullum effe corporís cum deo neq; commiftíonem,nedy cogreffum. Ignorant autem miftum, cui mífcetur,communíonem uíciífím zequalem reddere, At charitatem eíle deo cum homine, & ex hacamorem illum quidícitur gígní,ad morum uírtutistp díligétíam,curam,& ftudium, decorum certe fuerít, Neque errant hoc pacto,quí Phorbantem,Hyacínthum, Admetum,ab Apollineamatosfabulanturrquemadmodum ítem& Sicyoníü Hippolytum fingunt,cuí quos tiesex Sícyone Círrham adnauigaffet,oraculum memorat Pythiam reddídiffe,uelutí deo fena tiente X promere gaudente huíufmodi Heroicum, Hippolytí rurfus charum caputzquora findit, Díndarí uero& eíus carmínü amatorem fuiffe Pana,fabulantur, R.eddiditítemhonore quen dam& Archilocho& Hefiodo poft morttper Mufas numen, Sophocl uero adhuc uíuo Ae fculapium hofpitío füfceptá fama eft, multas in hanc ufas diem conieciuras feruans, Cuíetíam alius deus,ut fertur, fepulturà mortuo przbuit. Dignumhe igítur fuerít,qui hzc concefferínt, fj(dem derogare,fi& Zaleuco,& Miínoi,& Z:oroaftrz,& Numz,& Lycurgo regna guber nantíbus componentibusáy refpub.eodem modo numen cógrederetur:' Àn his quidem deos etiam ultró cogredi confentaneii eft,ut quo ea qux effent optíma& docerent& admonerent: Poétís uero& Lyrícís querulis illís,fiquídem hifce tandem uterétur,ad íocíi utí? Quod fi quis fecus flatuat,illud Bacchylidis,per noslata eft uia, Nec illud quidem abfurdum efi,quoddeLy curgo€ INuma alíjsty fimilibus uirís narratur, qui ut infrenes difficilesqp multitudines coérces rent,tantísip rebufpub.commutationes commode inferrent,xflímationem à numíne fibi com menti funt,quz ípfisillis quorum gratía fingebatur,falutí effet, Sedenim cum annum íam Nu ma quadragefimü xtatís ageret, uenere legati Roma,quí eum ad fufcipiendum regnum hortae bantur. V erba fecere Proculus& V elefus,quorum alteri regem à populo cteandum expecta tio príus fuerat,Proculo quídem Romuli, V elefo uero Tatíj partibus fauentibus, Ergohípau cís Numamalloquutí funt.Putabant ením huíufmodi nuncium gratiflimü illí fore, At erat pia néopus nori mediocre,fed quod& uerbís multis& precibus indígeret,inducere atqy transfera re uirífententíà, qui ín quíete pacecp uixíflet,ad eíus príncipatü urbís capeffendum, qua quoz dammodo& bello nata& aucta eíiet.[taque tum eius patre,tum Martio,quí unus ex cognatís effet, prxfentíbus,aiebat: Vtomnís quidem humanze uítz mutatío perículofa eft.Cuí uero ne» quererum neceffaríarü quícquam deeft,neq; prxfentíum alíquíd querímonía dígnum fit,hüc aliud nihil nifi amétía à confuetís ftudíjs& immutat& transfert:quíbus etfi nihil aliud infit,eo tame quod certa(unt,incertís prxftant. At neregíz res obfcura funt quídem,(i quís ex Romu licladibusconíecturam traxerít,quod& ípfe finiftra fufpícione non caruerít,perinde quafí col legze Tatío infidias flruxiffet:finiftrà& patribus coparauít,tanquamab eís ínteremptus. A tg Romulumhi deor&ü fobolem rumoribus celebrant,& díuínii quodtlam eíus alímentü& falute íncredibilem ipfius adhuc ínfantís narrat, Mihíautem& genus mortale eft,& educatio erudis tíoQy abhomínibus,quos ípfi noftis, Quz uero de illíus uírí moríbus laudes referuntur,quem porró regnaturü petitis, funt& multa quies,& philofophize ftudii: quod quid alíud eft,quám amor pacís,rerumi bello uacantí&i,& hominü ín deorum ueneratione,ac mutua beneuolen tia ín unum coéuntíüi, per cxtera uel agrículturz uel pafcuís índulgentii,acerrímus fane,& no bifcum und conutrítuse V obís autem Romani;permultos Romulus fortaífis ínuíctos relíquit hofles,zd quos arcendos,& ardentis animi urbs rege robufto índiget. Multa praterea tum bel landi cofuetudo,;tum etíam alacrítas populo ob fequundas res íneft, Nemíni& obfcurü eft,&C incremeta illum,& ut cxterís ímperítet,defiderare,[taqy ridículo ille futurus alijs fit, quí deos co lere,iudícii uenerarí,uím autem& bellum odío ínfequi,eam urbem docere uoluerit,cuí mílíta riduce magis quám rege fitopus, Huiufmodiuerbísiure Numa regnü abnuente,tum Romae niomni f'udio etíaatcg etíam rogabantorabant&p,ne rurfum eosín fedítíone ac cíuile bellum mífceret,cum alter nemo effet,ín quem ambze fa&tiones cofentírent, Tum etía& pater&& Mar tíus,fecedentibus íllís,príaatím ínftantes Numa perfuadebant,ut magnü atqj diuínti munus füfciperet. Quod fíip(e neq; díuítiará egeas,quoníam tuo cotentus fis,neq; imperij,neg; dítíoz nís gloriam ambías,quonià eam melíore ex uírtute poífideas:at ipfum regnádi munus deí míz nífleríum ducens,quí profeció erígít,neque iacere tantà ín te íuftítíam ociofamap effe patítur, ne fuge,nequeeuíta imperíum,quod prudenti uiro ad prxclaras& magnas res obeundas pra fliterít locum,ubí& deorum ímmortalíum cultus magnifici funt, S ad religionem homines manfue(cunt:facíllime enim fímulá celerrime híà príncipe ad honeftíorem fententíam tradu cuntur, Romaní& Tatíum qui aduena effet, imperatorem amplexi funt, Romuli memoz ríam dí E M ww NM Ca as Eu A 5 LÁPO FLORENTINO INTERPRETE. 22 A riam diuínis honoribus profequütur. Quis autem fcít,fi& uictorem populum fatietasbelli ces' perite& tríumphis pradaj referti, mitem ducem& iuftíamícum in quiete paced defiderantz Quod fietíam nunc proríus feruídi funt,furentescp ad bellum,nónne melíus fuerítaliorfum eorum ímpetum uertere;cum habenas manu tenuerís,ac patríz te omníg Sabinorum genti, aduerfus tlorentem& prapotentem urbem, beneuolentíz& amícítíe uínculum prattarez Accedebant ad hxc, ut fertur,& fecunda figna,& cíuíum ftudium atque defíderium,quí audis ta legatione;illumire,regnuméip capeffere;ad ciues beneuolentía charitateGpiungendos,precaz bantur, V bíergorem probaffet,dijs ímmortalibus facra faciens,fe Romam contulít, Cuí adue nienti fenatus obuíam populus fit, mírífico illius uiri& incredibili defiderio. Dienis eum mu lieres laudibus ínfequuntur, facrífícía in templis fiunt, latitía& gaudío complentur omnes, quafí non regem,fed regnum potíus urbs fufceperit.Sed pofteaquam eum ín forum conftítue re, Spuríus V ectíus qui per id tempótis forté ínterrex fuit, decretum cíuibus exhibuit,& om nesfuffragium tulere, Cum autem ínfignía imperij fibi aferrentur, ea feruari iubens, ínquit deum effe confulendum, quafi fibíregnum confirmaret, Auguribus igitur facerdotibustp afz fumptis, Capitolíum afcendít;iid Tarpeíum collem tunc Romani appellabant:ubí quí auguria bus praeerat,íllum uelato capite ad meridíem uertens,ipfe auté retro manens, X eiuscaput dea xtra manu tenens,precatus eft,& contrà quamlongiflimeprofpectü oculi ferebant,qux à dijs immortalibus aufpícía fígna'ue mitterentur,circumluftrabat,Silentium fummum tanta ín mul titudíne forum tenebat,cunctis euentum obferuantibus,€ de futuro fufpenfiszac mox cum bonz aues dextraegp apparui(lent,ínfignía ei tradíderunt, Sic autem regaliaffumpta uefle,defcendit Numa ex arce ín multítudínem:tunc& uoces& acclamationes omníum erant,perínz deut pijffimum dijsp chariffimum regem fufcepiffent, Itag; affumpto imperio, Numa omní& prímum trecentorum illorum turmas,quibus ad corporís tutelam Romulus ufque utens Cele res eos appellauit, díffoluit:necy ením dignü putabat,aut credentibus mínus credere,aut non credentibus imperare, Secundo autem loco,louís Martístp facerdotibus d Romulo cóftítutis, tertium ípfe Romuli conftítuít, quem Flamínem Quírínalem nominauit, Vocabantur antea B quoq facerdotes conftitutí Flamínes,ab js quícircum caluaría funt píleis, quibus ad tegenda capíta utütur,quafi Pilamenes quídam effent,ut tradunt, cum longe magístunc quàm hodie, Gracís nomínibus Latíni admiftís uterentur. Etenim lzenas quibus reges índuebantur,Iuba chlenas eífe aíit:& quí louís templo míniftrat pubefcentem puerum Camíllum díci,quo modo Gracorumaliquí Mercurium ab obfequío Camillum appellarunt, Cum hzc Numaad popu líbeneuolentíam gratiamq conftítuíffet,illico aggreditur urbem,ceu ferrum, ex dura& belliz cofa molliorem reddere atqj iuftiorem.C) uam enim Plato exafluantem cíuítatem tumentemd appellat;planeilla t&c erat, quippe quz ftatim ab inítío audentielatíone quadam proteruaq au dacía eorum conftítiffet,quí audaciffimi fímul& bellícofiffimi undig; confluentes illuc commi graffent:frequenti praeterea militía bellísgp contínuís ad alimentum potentíz,incrementumdg uía effet:ac ueluti ea qux altíus funt defixa, magis ipfa agitatione firmantur,ex periculis ínualez fcere inroboraritp uideretur, Sícautem elatum& afperum íngenio populum non mínimínez que ignobilis negocij effe ratus,(iad pacem traducere atcp transferre poffet, diuinum auxilium implorauit facrifictjs plurímís& ludis& trípudijs,quae fimul cum grauitate gratam confuetudi nem benignami uoluptate habentía ipfemet celebrauit,conftítuiti, regens atc delínieps anie morum ferocítatem ac bellandi ftudium.[Interdum etíam diuínís quofdam metrís annücíauit, & uífus numínum monftrofos, atrocescp clamores fubigebat,demiífamq, eorü mentem relíz gionereddebat, Quibus quídem ex rebus potíffimum ille uír fapientíiz nomen eruditíonistp, tanquam Pythagora congreffus, adeptus eft, Nam quemadmodum illi ad fapientíam, íta& huic círcagubernandam rempub.magna pars in numínis affinitate, congrefTu& ftudio uerfabatur. Praeterea dícítur faftum exteriore& cultum eodem Pythagorz ínftítuto fumpfiffe, Ete-' ním ille uidetur& aquilam quibufdam uocibus excátans,fupernedy uolantem deducens,man fuefacere folitus,& femur aureum fuboftendere,dum in Olympíjs per celebritatem tranfitum faceret;alíaiy monftrofa eíus ínuenta renuncíantur,contra quz fcripfit Timon Phlíafíus: Pythagoramip magum flagrantem nomine fama Obferua,blandís affuetum fallere uerbis, Sed Numz figmentum, dez, uel montanz cuíufdam Nymphze amor fecretustp ad eum cone greffus,erat,ut dictum eft,& cómunía cum Mufis confortía, Pluríma ením ex uatícínijs ín eas teferebat;quarum prxcípue unam& ínfiguiter Romanos uenerari docuít, hanc Tacítam aps Tmperij que au fpicia ez ingref fus. Dijs vexappro batur. Qut arie cities [ibideuitixit. Sapiettia quaa lis, ez: unde ace cepta, C quan ta ca invepub, mutanda, Valer. Max.de [uidatarelig. C Cultusttus mutis, Cic Tufeil,4. Teneficl.tit.g Varroli.s, de ling.lat. PLVTARCHI NVMA POMPITLIVS pellauít,quo uidetur Pythagorícam sy«uvlisw, quam tacíturnitatem& myfteríum dícunt,reue. lare€ colere uoluíffe, Quae de deorum immortalium fimulacrís etíam Numa flatuítquamfie míllíma funt prorfus Pythagora documetís, Nam primum príncipium ille,necy fenfuí neque perturbationi fubiectum, fed mentem ínuifibilem& increatà effe cenfuit, Híc autem Romae nos prohibuítexiftimare imaginem dei,aut hominis fpeciem aut anímalís habere formam.NNec fuit apud eos neq; picta neq ficta dei prius fpecíes:fed ín prioribuscentum& feptuaginta ana nístempla quidem xdificabàát,facradp cuguría erigebant,fimulacrum uero nullum corporeum faciebant, perínde atq; nefas effetdeteríoríbus melíora aflimilare,necp alíter quàm íntellígetía percipideus poffit.Sacra quoq; à Numa inftítuta,rítum fanctímoníamd Pythagora uehemen ter attíngüt, Ert enim fine fanguine,eorumQ pluríma ex farina& líbo rebustp uilíífimis com pofita, Prxterea peregrínísalijs coíecturís nituntur,qui Numam Pythagorz familíarem fuifle uolunt, Quarum una eft,quod Romani fux reípub.Pytiiagoram adícripferínr, ficuti Epichare mus comícus quadamiíín otatíone ad Antenore tradidit, uetuftí(fimus quidem ílle uir,&Pytha gorícz particeps difciplinz. Alij uero dícunt,cum quatuor INumafilios habuiflet, Mamercum unumpropter Pythagora filium appellauíffe, Ab íllo autem& Aemyliorum familíam,admíe flam patrítijs,nomínatam ferunt,fic rege blandiloquíum íllíus uiri quod&uvAiw uocant,& ía dicendogratíam appellante. Ipíí ejgm audíuimus Roma e multis narrantibus, ut Romanis aliquádo oraculo reddito de íllíus uírí erígenda apud fe ftatua,quí prudentí(fimus Girecorum & fortííTimus extitifTet,duas ín foro aeneas ímagines flatuífIe, Alcibiadísalteram,alteram uero Pythagorx, Hac ígitur concertatíonibus refertífTima,X prolíxíus exequi,& ut uera admíttea re,iuuenilis eft pertínacíx, INuma autem Pontificum ordínem conftítutíonem(y attríbuunt, aiuntíp eum horü unum prímum extítííle, Vocatosautem pontífices alíj dícunt,quoníà deos colunr,potentíz íllosacomníum domínos. Alij uero ínquiunt,nomen effictum effe ad poten tum proflígationé,tanquam íubente legumlatore facerdotes obire potentía facratfi uero quid maioris ímpzdímenti fuerit,haud calumníante, Plurimi uero,quod nome ríderí foletomaxíme probantatg; confirmant,haud alíud pontifices qudm à pontibus facíundís effe uocítatos,à fan cí(Timis& uetuftiíTimís facrifícijs,quae ad pontem fierent. Effe autem eam obferuationem GC firucturam,utalíud quícquá ex ímmotís maxíme patríjsQ facris,facerdotíbus delegatam,Nes fasenim& execrabile apud Romanos exíílimari,líonei pontís díffolutíonem.Fertur autem líe gnis oraculiiuffu,omniprorfus ferro amoto cópíngi folere:lapideus ením pons diu poftea ex tructus eftab Aemylío quzftore, C uínetíam lígneü poft Numa tempora factum& abfolutü dícütà Martío rege,quí Numa exfilía nepos fuit, Maximus uero ex pontificibus uelutí ínterz pretís€ prenücíatorís,quín hierophantz potíus ordinem& locumtenet,quí quídem non fo» lum resqua publice fiunt,curat,fed& príuatím facrificantes obf&uat, ímpedímentotp eft ne quislegítíma tranfgredíatur,docetip qua quífpíam re ad uenerationem deorum,aut ad poftus landam ueníam indigeret, Erat& facrarum uirginücuftos,quas V eftales appellant, Nam Nu ma etíam V eflalium uírgínum facerdotíü, ac prorfus ignis perpetuíquem hx tuentur,& cul tum& honorem adícribunt,fiue ut puram& incorruptam ignis fubflantía ínuíolatís ítem ín tegrísQy corporibus íllis comendaret,fiue quod fterile& ínfoeciidum effet, cite uírgínítati ad» íungeret, Nempe ením& ín Girecía ubi perpetuus feruatur ígnís,ut Pythíz& Athenís,non uirgínes fed mulieres folut coiugío,eiufcerei curam& dilígentiihabent,Q uod fiforté quan dog ignís deficiat,uelutí Athenís Aríftone ímperante facram lucernam extínctam aíunt,& apud Delphostemploà Medis incenfo,& Romz,tum Mithrídatící,tum cíuílís bellí tempori bus fimul cum ara€ ignís períjt,dícunt nequaquá decere ex altero igne accípí,fed noui& pe tegrínit elící oportere,accenfa ex fole flamma pura& ímmaculata, Accenduntip maxíme uas fis,qux fruuntur quídem ex latere[fofcelí tríanguli rectí,ea cauata,refpícíunt ín unum ex círe cunferentía centrum, Cum ígitur folí aduerfa opponantur,íta ut undíg; acceníi radij cogatur, conectanturg ad centrum,& ípfum diífcernantaérem attenuatum,& eorum quz oppofita fo menta funt,leuífTimas arídíffimasip partes celeríter accedít ex obiecto corpus,& ictum ignei radio affumete.Itacy nihil alíudà facrís uírginibus quàm inextínguibilem ígnem afferuarí quie damputant.Alíqui uero quadam inquiunt facra effe,quae alíjs uidere non lícet,abdita,de quiz busquzcung;& audiri& dícere faseft,in Camilli uíta perfcripta funt, Primü ígitur Gieganía & Bereníaa Numa facratas aíunt,deínde Camila& Tarpeíam,poftea uero Seruío alías duas numeto ílliaddente,eam ín hzc ufcy tépora multítudine duraffe. His autem uírginibus annos tum trígínta;ab rege caflitas prafcripta eft;ac prímum quídem decenníum qua E funt diíícunt, ! LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 25 ^ difcunt,fecandum uero qua didicere facíüt;reliquum autem decenníü hzalías edocent, Tum demum uolentí permíttitur poft d tempus,& nubere,& adalíam uítà uertí,(olutz íam facerz dotío, Dícunturdp haud multz hanc lícentiamlíbenter amplexa neque tjs qux eam amplexa fuerint, fecundas res contigiífe,fed peenitentía&C moerore relíquum uíta tempus agentes,pere hibentur alías ín deorum metum religíonemá ínijcere,utad feníum& ad mortem ufq; pudíz cítiam uírgínítatemdp obferuent, Illisautem magnos honores reddídit,quorum ís efl,ut etíam üiuo patre,teffamencum condere,ac cztera gerere fíne curatore queant, quemadmodum& griumfiliorum matres. Cum fafcíbus cum prodeunt deducuntur, Etfi cafu ín quenquam íncí derínt,cum ad letum agítur,necaríeum non licet:uerum deierare uírgínem oportet, fe non ul tro,fed forté,non autem dedita opera& de induftría obuía factam, Q uíautem occurrerít.cum ipfz feretro uehuntur, morítur, Atq aliorum críminum caufa puníütur uírgínes uerberíbus: interdum& nudam pontifex maxímtti$ quz deliquerít,obtenfo linteo ín abdítíore obícuríoz reqy loco eam ple&ít.Sed qua uírginítatem prodiderít,uíua ad portà quam Collínam uocant, defoditur.Quo quídem ín loco fupercílíum eít intra urbem terrefize,porro fe íntendens,quod latínorü ídíomare uocatur tumulus. Hic flructa eft fübterranea domus haud magna,ín quam eloco fuperíore defcenditur.[acet ín ea ftratus lectulus& lucerna ardens,prímítízds rerum earü qua neceffaría funt ad uictum,breues quedam,panjs,aqua ín uafe,lac& oleti,quafí cae ueat ipfa domus, ne fame eíus corpus íntereat,quae maxímís expíationibus dedícata fir. Ipfam uero poenz obnoxíam feretro impofitam& exteríus obtectam lorís& ligatam, quo neq uox queat etíam audiri; per forü aehunt.Silentío accedunt omnes,eami line uoce grauí cum mae tore quodam tranfímíttüt, INeq alíud fpectaculum horríbilíus eft,neqy alíum diem cíuítas mae fliorem agít, Cum uero ad locum feretrum delatum fuerít,folutís à míní(irís uínculis,facerdo tum prínceps precatus arcana quadam,(ublatísig ad deos maníbus,ante fupplicíii educit eam capite opertam,conftítuít&p ín fcalis in domícilium deferentíbus.Deínde ipfe cum alíjs facerdo tibusauertítur.Cum autem illa defcenderít,& calce tolluntur,& multa defuper íeiectahumo domicilium operítur,adeó ut ís locus relíquo tumuld'zqualís fíat. Sic quidem qua facram uíre gínitatem prodídere, puniuntur. V erü dícítur Numa V eftz templum rotundum condídí(Te, übíperpetuus ígnís feruaretur,ímítatus non terra figurá,quafí lar focusp fit, fed totius munz dipotíus,cuíus medium Pythagorici putant iguís fedem,& id larem uocát& monadem. T'er2 ram uero neq; ímmobílem,negy ín medío globí pofita, fed eífecírcum ígnem ín gyrum fufpen fm, Hxcautem& Platonem íam cum feníor effer,de terra fenfifIe aiunt,nempe quod in altes raregione confifleret,medíam uero&€ abfoluti(fimà meliori cuídam elemento cópetere.Ponz tífices autem& patríos humandi rítus quarentibus declarant, à Numa edodií nihílhuíuífmoe dípíaculum ducere: quínétíam deos manes legitímís rítibus uenerarí,ut quí ea quae maxíme noftra funt,fufcípíant:& eam precipue quam Libitínam appellant,huíufmodí ueneratíone colí,qua dea fit,eorum quz mortuis iufta praítantur,infpectrix, fiue Proferpinam illam,fiue (utRomanorum difertifTimi arbitrantur) V enerem credíderimus,ín unam deí uím,qua ador tumobítumd pertínent,haud inepte referentes, Numa quoque€ lugendí modum pro atatí» bustemporíbusá ftatuit, Puerum non lugeritrímo mínorem,neque etíam natu grandíorem plures menfium,quám uíxifletannos,ad decem ufque, Etprolíxiore fletu tatem lugere nul» lam.Sed longiffimum luctus tempus effe menfium decem,quandíu& mortuorum uxores uíz duítatem feruant, Q ux uero íntra íd temporis nupferit,uaccam pragnantem ex Nun Ispíz busímmolat. Sed cum alía plurima facerdotía à Numa inftítuta fint,duo adhucin medíum rez feram;alterum Salíorum;Foecíalium alterü,quze uírí pietatem maxíme oflendunt, Enímuero Foecíales quídam pacís cuftodes,&(ut mea fertopínío) abre ípfa nomen capíentes,cotrouer^ fias uerbo fedabant,cum non permitterent príus milítare,quam omnís iudicij fpes abíciffà effet. Etenim pacem Girzciuocant,quando uerbo non ui ínter fe utentes,cotrouerfüas foluunt. AtRomanorum Faecíales fepe adeos ibant quí íníuríam inferrent,illisqp fuadebant,ut fe bez neuole& amícé gererent. lís aute inímicé fefe& prouoluntate gerentibus, deos teftatí,& mul ta grauía ín eos eorumtip patríam imprecatí,nifi íufle rem aggredíantur, fic eis bellum índice bant.Foecíalibus uero probibentíbus,aut mínus comprobantibus,neq; milíti fas erat, negj regí Romanorüarma mouere,fed ab hís necefle erat iníti& belli pro iure princeps acciperet,& tum demum cómuní commodo profpíceret.Fertur etíam Celticam illam calamítaté urbí contigiffe ob haec facra uíolata. Barbari enim Clu(inos obfidebant, Ad quos cum Fabíus Ambuftas ín ca firamíffus legatus effet;quo pro obfeffis focdera iniret; ei ferocíus refponfum fuífler,ratus fe Feneft. tit. 6 Oud. 6-faft. Gell. t cap.iz Plutarch.pros blem. 62. Feneft.tit.o Plutarch.proa blem.62 Gell.li 16.0.4 Liui.lib.s* C D Fehedl. tit. Ouid. Fast.; PLVTARCHI NVMA POMMPILIJY:S legationis munere iam defunctum, íuueniliteractemere aufus eft pro Clufinís armis fumptís, barbarorum bellaciffimum ad fingulare certamen prouocare.Sequunda igítur pugna ufus,& proftrauítuírum& fpoliauít, rua quídem re cogníta,míttunt Romam praconem Celtz,Faz bíum accufantes,quod prater foedera, prater fidem, prater índicendí ordine,bellum eís intule rít,.Tuncuero cum Foecíalesfenatuíhomínem íllum Celtis dandum fuaderent,refugit ad plez bem Fabíus,ufusi populí fauore,íudicium& repulit& euafit, Pauló autem poft adortí Celtae totam urbem,przter Capítolíum,ín prxdam uerterunt,atq; uaftarunt, Verum hacín Camillí uita dilígentíus tractata funt. Salígs autem facerdotes ex huiufmodi caufa conftítutos dicitur, Annum íam octauum regnante Numa, morbus peflífer Italiam occupans, Romam quog; ínz uaferat. Moerentíbus uero cunctís,traditur peltam neam é coelo delapfam,ín Numa manus decídifIe, De ea aute mirabilia quaedam fertur rege ex Aegeria Mufistp audíuí(fe, Peltà ením ín urbís falutem mí(Tam,oportereGp eam afferuarí;alijs'indecím ad íllíus figuram magnítudiz nemi& formá effictis,quo mínus ob fimilítudíne,cceleftis ílla ínuenirí poffit, Przterea opus effe Camocenís locum eum& quz círcüm locü prata funt,facrare,quo frequenter ad fuum con greílum ueníant, Fontem uero quílocum rígat,facrum uírgínibus V eftalibus coftituere,quo. inde aquam quotidíe fumentes ínundent,atg; afpergant templí adytum.Hiís ígítur teftímoniü attulífle dícüt peftem ipfam,qua captínuo ceíTauerít, Peltam autem ex eíus autoritate atq; ímz perio effingereartifices cum certaflent,diffidentibus defperantíbusa caterís, V eturíum IVÍaz muríum,ex fummís unum opificíbus,ufqueadeo fimilitudinem eflinxiffe, firuxiffeg; omnes fimiles,ut nec Numa iam ipfe dignofceret. Harum autem cuftodes ac mínifiros conftítuíffe di cítur,Salíos facerdotes, Salt] uero uocatí funt,non(ut quídam fabulantur) à uíro Samothrace feu MantineoSalio nomíne,qui faltatíonem qua ín armis dícítur,edocuerít, fed ab ipfo potius trípudio faltatorío,quod uehementius robuftíusqy per urbem euntes,fubfaltant, cum ad men fem Martíum facras peltas fufcipíat, índutí puniceis tunicís,zeneís baltheís latis fuccincti;aeneas capitum galeasportátes,paruís gladijs arma pulfantes, Relíquum uero faltatíionís pedum eftopus, Mouenturením fuauiter,conuétfiones ac mutationes ín celeri& crebro numero ros bufte& leuiterreddentes.Eas autem peltas Ancilia propter figurá uocant, Circulus enim non eftneg uelutí pelta círcunferentíam reddít,fed excifuram habet linex helícoídís, cuíusapíces curuaturam habentes& denfíitate ín fe conuerfz,figuram recuruam facíunt;aut propter anco najid efl cubítum,ad quem circunferuntur, Hzc ením Iuba inquit,cupiens nomená graeco dez ducere, Poífet etíam príimum hoc cognomen ab eo uel motu uel impetu defcendere,quí cce 6, id eft fuperne factus fit:fiue ab egrotantium curatíone,quz dx«eic dícitur,&C ab ewyusp Ad es, hoceltficcítatum folutíone: praterea& à triftium amotíone,quam«&aeiy uocant, ex quo Caftorem& Pollucem«/«xes Athenienfes appellant,fi quidem in grecum eloquíum no men deducendum fit, Mamurío autem artis íllius fuz mercedem fuíffe perhibent memoríam quandam,per Salíorum carmen fimul cum pyrríchí modulo abfolutum, Alij Veturíum Maz muríum qui canebatur,fuifle aíunt;alíj uero ueterem memoríam, Sed pofteaquam facerdotía inflituiffet,regíam iuxta templum V eftze condiditubi maiorem temporís partem morabatur, autfacrís índulgens;aut facerdotes docens,autalicuí rerum díuínarü fpeculationi apud eos ua cans, Domum habuítalteram ad collem Quuírínalem,cuíus etiam nunc locum oftendunt. Ín profeftis autem,& omníno ín facerdotü feftis,per urbem praecones pracedebant,quíut quiee fcescni;& ab operíbus defiflerent,íubebant.C)uemadmodum ením Pythagorícos dícunt;)non finer homínes per tranfitum adorare deos ímmortales,íllosc orare;fed cotínuó ex ipfa domo mentead id paratos pergere:íta€ Numa decere cíues exíftimauít,neg; audire quícquá rerum diuínarum,nec afpicere per defidíam atq; negligentía, fed uacareà cxterís oportere, métemé adhibere; perínde ut reí ad píetatem maximz:ac denícy crepítibus, ftrepitibus,gemítibusqy,& quzxcungj huíufmodi neceíTaríos uulgarium artium labores confequütur,uías uacuas ceremoz nijs praftare, Quorum ueftígium quoddam ín hanc ufq; díem feruantes,cum Imperator círca auguría uel facrificía uerfetur,clamant, Hoc age. Qua uox quotquotrei ínterfuerínt;& coóuer tit& parat.Erantauté multa illius praecepta Pythagoricis documentís quamfimillima. Quem: admodum ením monebant illí fuper choenice fedendum non effe,neque ignem gladío fodien dum,neg, peregre proficifcentibus retrouertendum,& fuperis ímparia litare, ínferís uero paz ría,quorü fenfum per fingula multitudini occultabant:íta quedá Numx paría ínftítuta arcana rationchabent;uelutidijs libàdum nó effe ex uítíbus non putatis,nec facrificádum fine farína, & cum adorát;in orbe fefe uertere oportere, deínde uero federe, Ac príma quídé duo uidentur manífue ll LAPO FELORENTINO: INTERPRETE, 24. A manfuetudinem edocere;quafi ea píetatís pars fit, Adorantíum uero illa uertígo ad mundaní circuitus fimilitudine fitzaut fortaffe is quí adorat, quoníam templís ad Orientem fpectantibus auerfatur ortum, mutat feípíum,& ad deum cóuertít,orbem faciens, X abfolutà precem utríne que coníungens.NNifi mediusfídíus Aegyptijsrotis fimile quiddam mutatio illa babitus fignifiz cat, docerqp, quafi nihil ex humanís rebus ftabile& firmü(itfed utcuncy uertat deus reuoluattip uitam noftram,íd íucunde ac libenter admitti coueniat.Sedere autem cum adorarínt,aufpíciüt efle dicunt,quo& ratas preces& ín bonís perfeuerantíam fore fignificatur, Aiunt& actíon& diuifionem quietam effe;quafi igitur priori actioni fine impafito,fedendum fit apud deos,quo alteríusrarfum ineunda ab íllis fumatur ínitíii, Poteft& hoc quoqj cum hís qua díximus con gruere;affuefacíente nos legumlatore;non effe deum ínterpellandü ín occupatione& obiter, fed cum tépus eft nobís,& ociofi fumus, Ex huiufmodi uero ínftítutione in rem diuinam adeó urbs ad manfuetudinem& quietem 18 dacta eft,& íta Numx uím admírata,ut& abfurdosac per íd fabulís quamfimíllimos rumores admitteret, exíítimareti nihil eíIe neq; ab ratione alíe num,neq; quod,ubí ílle uellet, minus fierí poffet.Itagi(utaíunt) cum nonullos cíues Numa ad conuiuíü inuítaffet, uafaQy abíecta,& coenam admodum uilem ac plebeia appofuiíTet, iam illis cocnare íncipientibus,ubt fermone iniecillet,quod ea dea,cuí ipfe cogrederetur,ad feuenerit, fübitó domü precíofis refertà poculís,& menfam omnifarígopfonijs apparatutp magnifico ple nam oflenditfe. V erá omnem íd abíurditaté excedít,quod de cogreffu cum loue tradunt; Fas bulantur ením ín Auentín& collem,cum neq; adhuc urbis pars effet, necy habitaretur,fed late gosfontes opacadp arbufta in fe haberet, duos daemones Pícum FaunumdQ íncedete;pet cxte2 raquidem fatyrorü Títanum ue generi fimiles, medicamínti autem uí& díuínisín rebus magí cx acrímoníaezeos dícüt eodem modo Italíam metíétes peragrare,ut íj quos Grrzcí Idxos dacty losappellant, Hos ígíturab Numa captosferüt,qui uino& melle fontem ex quo bibere cófue uerant,téperarat:captos uero ín multas uertí fpecies,fuamás naturam exuere,& moftrofas for mas uifudy terribiles practendere.Sed pofteaquá tenací íneuítabilitg ui fe cóprehenfos fenfere, cumalía iutura multa pradixiffe tum eam fulmínü lüftrationem edocuiffe;qua ín hanc ufque tempeftaté per cepas fít& crínes& menídes pífcículos, Quídam autem dícunt non eps demo neslufttatíone edocuíffe,fed ab illís arte magíca logem accerfíitum:quare iratum deum Nuimz imperaffe,oportere luftratíone capítibus fierí, Cum uero Numa fubdidiffet,ceparum? Iouem dixiffe./hominum, Cum Numa rurfus ínuertens pracepti acerbítate interrogaret,capillísz rea fpondiffe louem,anímatís, Et tunc Numá,pífcículís menídíbus,íntulifTe,Et hac dicere ab Aes' geríaedoctum,atqy deum quídem poftea fa«»id eft, propítíum abíj(fe,& locum ab illo lícíum appellatum,& fic expíatíonem effe confummata. Hac igitur fabulofa plenatg rídiculís,oftene duntqua illius empeftatis ltomínes mente,quatp ueneratione,quam fcilicet cófuetudo eís iia diíderat,diuínitaté profequerentur. Ipfum uero Numam ade díuína in re fpes fuas collocafle perhibent,ut cum aliquando fibí de hoftium aduentu atcp íncurfu nuncíatü effet, fübríderet,di ceretip, At ego facrífico. Primum autem ferunt& Fidei& Termínitemplum condidiffe,ac Fía dem íufiurandum demonftraffe Romanis maxímum,quo etíam nunc utütur, Termino uero quí meta quadam eft& publice& príuatím ad agrorum confinia, facrifícant anímantia, Et id nuncquidem, Nam apud ueteres íncruentü fuerat Numz factíficíum quippe qui fapientiffiz me docuíffet, decere Terminalem deum nece purum effe, utpote qui pacís cuftos& iuftítiz te» ftís(it. Vídetur& omninohícrex Roman folum termínauiffe,cum Romulus noluíffet ren furapropríj agri fateríalieni ablationem. Suas ením uíncíri uires, fi termínum obferuaffet: fin mínus obferuaffet, fe íníuríz arguí, At neqj latum folum urbi fuerat ab inítío,maíoremtp efus partéarmís fibi Romulus copararat.Etíd omne Numa ijs cíuibus quí pauperíe premerengur, diftribuit,quo& egeftaté, quz ínferédz iníuría caufa fit,tolleret,ac populum ipfum ad agrícul tutá uerteret.Sícenimís und cum folo máfuefieret, Nam níhil ex omnibus ftudijs acrem adeo pacís celeremdy amorem efficit, utuíta ruftíca;ubí& bellícae audacix ad defendendam tuene dam& rem propríá,robur perdurat& adeft,& per iníuftítiam cupídítatemá plus affequendi licentía excifa eft, Quam ob rem cum& agrículturá Numa ficuti pacís philtrum,immí(cuíílet ciuibus magísQg ut morum, quám utdiuítíarü effectríce,eam artem adamaffet, ín partes agrü omné díuifit,quas pagos appellauít,& figillatim quí obferuarent,quítp círcumírent ftatuit.[ns terdü quoc& ipfeinípectans,& ex operibus cíuíü mores cofecians, alios ad honores& fecreta cófilía promouebat,ínertes uero& negligétes uítuperás& abíjciens caftigabat;atqy iriftitues bàt Ex alijsautem eíus ínftitutis, multitudinis pro opíficijs diftributio maxime ín admítatíone Macrob.1. S42 turnal.is D Annorum diuer fias. Pomp.Mcla de Acgoptijs. | Septembrem et Oftobrem, Ger manici y Doz mitiani appelz lauit Sueton. PLVTARCHI N-.V.MA POMPILIVS C habetur.Nam cum cíuitas duobus ex populis(ut dictum eft)cóoftare uideretur;quín díuifa pos tíusforet,acnullo pacto una effe uellet, neque fierí poffet, ut factio fim ultasip deleretur,fed of; fenfionesafliduas& partíü contentíones pateretux:cum anímo fecum Numa uerfaffet,folere homines ea corpora,qua& diuerfa natura& dura funt,perfríngedo& diuídendo comífcere, quippe qux ex paruitate conueníant ílla ínter fe magis, ftatuit ín partes plures cunctam multís tudinem reícíndere,ut ex íjs ín alías contentiones cum íníeciffet,príorem& magnam illam ín mínores difleminatam penitus tolleret, Fuít autem proartíbus ea dífiríbutío, l'ibícinum,auris ficum;archítectorum,tínctorum,cerdonum,coríariorum,fabrorum,figulorum.R elíquas ues roartes fimul colligens,unum ipfum ex omnibus corpusreddidit, focietates€ conuentus, ac deorumhonores cuilibet generi pro dignitate impartíens, Tum prímum illud amouit ex urbe, dici haberi&y alíosSabinos,alíos Romanos,& illos Tatij,hofce Romuli cíues, Itaqueea díuifio fuit perpulchra quxdam omníum ínter fefe compofiti&»atqy comiftío, Laudatur etíam ex cius inflitutis emendatio eíuslegis,qua patribus filios uendere permiíttebatur, illos interuertétíbus, qui uxores duxiffent;fi patxe approbante iubentegp nuptíefaciz effent. Giraue nanque& íníz quum exiftímauit,eam mulíerem feruo cógredi,qua utlibero nupta effet, Praeterea coeleftíum rerum ftudíü Numa attígít,non accurate quídem, fed neq; omníno imperíte tamen, Nam R.oz muloregnante,przter& rationemJ& ordínem menfibus utebantur, alios quídem neque díes rum uiginti;alíos quíngy€ trígínta,alíos uero pluríumn fupputantes,Lunz autem folisqp ínza qualítatís cognitionem habebant nullam,fed unum duntaxat obferuabant, ut díes trecentos& fexaginta annus cotíneret, Numa uero ínzqualítatis uiciffitudínem dierum undecím fierícolli gens,ut lunarís trecentos quinquagintaquatuor haberet díes,folarís uero trecentos fexaginta quíngy,undecim hofce dies duplicans, adíecítadannum in menfe Februario embolemi, hoc eftintercalarem,quem Mercedínum R omaníuocát Eratqj dierum duorum ac uígíntí,Equis dem quam his adhibuit, inzqualítatís medela ca tác fuít, quz maioribus olim curationibus indi geret, Mutauit& menfíum ordinem, Martíum ením,quí prímuserat,tertíum fecít;primü aue iem lanuaríum;quí erat undecímus fub Romulo:duodecímü uero& ultimum Februaríum, quo nunc fecundo utuntur. Multi etiam funt qui duos hofce menfes addítos à Numa ínquíüt, lanuaríum atq; Februaríum, Ab ínitío ením decem menfium ín ufa annü extitifTe ueluti quie dam ex barbaris trium,ex Cirzcísauté quatuor Arcades,fex Acarnanes menfium anno funt ufi, Aegyptijs menfiruus annus fuit, deinde menfium quatuor,utaíunt:quare quí uel nupete ríme eam regionem incoluerínt,uetuftíffimi uidentur effejannorumd incredibili multitudia neín familiarum deduciionibus dífferunt,quippe qui menfes ín numerum annorü collocent, Quodautem Romani menfes decem ín annum ordinarínt,& non duodecím,coníecturam afz fert ultimiappellatio,eum ením Decembrem etíi nunc uocant. Ceuod autem Martíus primus ín ordine uocabatur,obícurum non eft,nam quíntum ab illo Quintilem, fextumSextílem no mínabant,ac relíquos deínceps fíngulos eodem modo. Nam Ianuarío Februaríotp ante Mare tium pofitís,contíngebat menfem illum Q uintílem dici quídem,feptimá uero numerari, Praes terea uero non erataratíonealienum, Martíum quí Martia Romulo facratus fít, prímum noz mínarí: fecundum uero Aprílem,quod Aphroditis,id eft V enerís habeat cognométum,quo menfe& dez facríficit, S ad Calendas mulieres myrto coronatz lauant.Q uídam uero non ex Aphrodite nominatum Apriílem dicüt, fed quemadmodum fimplex fe nome habet, Aprilem meafém uocatum,quoníam uerna temperíe arrídente,plantarü aperíantur germína. Maium quidem à Maia uocat:eft ením Mercurío facer, luníum uero ab anní tempore, Sunt etíam quí hoíce ab xtate maíore& iuniore cognomínatos dícant. R eliquos autem figillatim ab ordine quafi numerátes nomínauere, Quintilem,Sextilem,Septembrem,Octobrem, Nouembrem, Decembrem.Poftea Quíntilísd Cafare qui Pompeí& fuperauit,[ulius:Sextílís uero ab eo quí Auguftus cognomínatus,fecundus ímperauit,nomen accepít,Reliquosautem deínceps duos Domitianus fuís fibí coonomentís afciuít,necp id díu,fed quí rurfum íllo iugulato fua refum» pferunt nomína:ítag; alter September;alter October appellantur, Solí pofiremi duoappellaz tíonemab ordine(ficutiab ínítío habuere) feruarüt, Quiueroa Numaaddíti mutatiue funt, Februaríusquidem, ueluti luftratíonís expíatíonís& menfis quidam fit, etením ipfa dictio hoc propríe fignificat,ac nouo tuncfacrificant germíne,& Lupercalíorum celebrítatem,quz plue rimum lufiratíoni eft proxima,peragüt, lanuaríusautem qui prímus eft,ab Iano dícitur.Mare tíum uzro,quafià Marte cognomínatus fit, eo épríma fede tranftulít Numa(utarbítror) quos níam ín omnibus uellet rem utbanambellica: ín honore prxferrí, lanus enim apud uetufliffis mos illos Uu LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 25 a imosillos fiue genius fiuerex fuerit, dícitur ferum& fylueftrem cultum in urbanum cíuilemé mutaffe,proindeg ipfum bifrontem fingunt, tanquam alteram ex altera€ formam dífpofi tionem;&p reddiderít, Eft& eius templum Koma duabus portis, quod Bellííanuam uocant, Legítímum enim eft ipfum aperírí, cum bellum fit, ín paceaute claudi;quod certe difficile aut etiam raro factum, cum aliquo bello femper imperi& fufpenfum teneatur, Nam cum propter eius magnitudinem barbaris nationibus undique círcunfufum ac feptum effet, his repugnare cogebatur, Veruntamen Augufto Carfare imperante, poft Antoníj profligationem dlaufum eft,& antea M, Attilio€ T. Manlío confulibus,baud multüm temporis, deinde continuó ingruenteirrumpente&bello apertum eft. At Numaregeneque ullum diem apertum uifum, fed trís& quadraginta annos cotinuos claufum manfit, ufqueadeo bellicas res undig; prorfus abfiulit,amouit,perdidit.INNon enim I[$pmanorum populus modo regis íuftítia& modeftía,ad manfuetudínem ac pacís amorem traductus eft, uerumetíam urbes uicinas, quafi aliqua índe feaura falubriue fpirítu ferente, mutationis principium cepít,& in omnes defideríum ínfluxit tranquille pacatedp uiuendi,& colendz terre,& nutriendorum if quiete pignorum, ueneran dorumá deorum. Feflíuitates autem& conuíuía,& eorum qui fecurefe inuicem adirent,mie fimd uerfarentur,hofpitalitates,ac benigna exceptiones, ltaliam tenebát,perínde atq€ fonte Numz fapientíz in omnes honeftaiufta& influerent,& illius animi ferenitas in uniuerfos difz funderetur. Quapropter& fuperlationes poétícas ad eíus temporis flatum cogruifTe dicunt; Hicfitus& facto confumit aranea nido Ancipitesgladios,& longo cufpide pila, Nectuba terribili fomnos interflrepit ore, Nam neque bellum,neque feditio,neq; tumultusrege Numaín rep.fuiífe traditur, At neque aduerfus eum ullz uel ínímicitíe uel ínuidia,feu ob regnádi cupiditatem ínfidize uirorum conz fpiratio,Sed(iue deorum metus,quí uírícuram habere uideretur,fiue uirtutis uerecundía,fiue diuína fortuna quadam omní uítío íllibatam, puraraip homínum uiítam fub illo feruans,perz fpícuum exemplum adídít,atque coniecturam Platonícz illius uocís, quam ille nó paruo tem porís curriculo iunior de rep.emittere aufus eft: V nam malorum quíetem effe folutionemág p homínibus,fiex diuina quadam forte philofophico animo regía poteftas coíungatur, qua uirz tutem uiti uíctrícem fuperioremáp coftítuat.Sapiens enim ipfe profecto beatus eftbeati etíam illifuntquí uerba ex ore fapíentís profluentía audíunt,Fere enim neque ulla uí fibijneq; minís aduerfus multítudinem opus eft.Ipfi etíam manifefto in exemplo,& in clara uíta príncipís uirz tutem íntuentes,& ultro contínentíz ac fapientia ftudent,& cam íuftítía&& moderatione ad probatamac beatam uitam amíce inter fefe ac cocordíter conformantur,ubi totíus pugna aue xilíj& pulcherrimus finís eltatqiis omníü auguftiffimus eft,quí hanc uitam& hunc effectum fubditisinferere quíuerit, Haec igitur Numa longe melíus qudm alius quifquam uidetur cona fpexiffe. Quos autem filíos is habuerit, quasdj uxores duxerit, dí(fentiuntrerum geflarum fcrí ptores, Alij nanque neque alíam eumuxorem quàm Tatíam accepíffe, neque alterum filium prater unam filiam Pamphiíliam habuiffe dicüt, Alij praeter hanc, filíos quatuor ei adfcribunt: Pomponem, Pínum, Calpum,Mamercum:quort quemlibet fucceflionem famíliz honeftitg generis reliquiffe, Fluxiffe nanqued Pompone Pomponíos,à Píno uero Pínaríos, Calpo ue ro Calpurníos,a Mamerco autem Mamercíos:quos ob hancrem& reges cognominatos effe, Tertíj autem funt qui hos reprehendant, utpote quos familijs gratificatos ínquíunt,& his non uera fucceífionís ab NNumaínfignia addidifTe.Pompilíam uero no ex Tatía natam,fed ex altera uxore Lucretía, quam non príuatus, fed íam rex duxerat, Omnesautem confentiunt Pompiz liam Martío nuptam. Martíus uero ex íllo IVlartio natus eft,qui Numam ad regnum fufcipien dumínduxit.Etenim fecum unà mígrauít Romam, ordine fenatorío ornatus eft,acpoft obí tum Numa cum ín regni difceptatione cum Hoftilio ueniffet, fuperatus fe uíta príuauit. Eíus uerofilius Martius cuí Pompilía nupta erat, Romz coómoratus Martíum Ancum genuit,quí poft Tullum Hoftilium regnauit. Hoc,ut fertur, quinquenní relicto diem obijt Numa,non ce leri;necg repentíno obítu,fed fenfim fenísaclenis deficiens morbo,ut fcripfit Pifo. Obijtautem Obitusnondifi nonlongeoctogenarío maíor. Oftender(üt ex fepultura uita eíus defideríum.INam tum oct]. silisuite fupez Liu.t. Sapientie Nua ttie Vis quantas Tall fuccefa Jus caufce. VmriQug. Libtn. & amici populípublícis fimul cocurfibus& coronisad inferías conuenere,tum Patrítijlectum rior, fuftulerunttum deorum immortalium facerdotes& przfentes fuere& deduxerunt,tum dez nique reliqua turba miftis foemínís ac puerís,non utregis feníorís exequijs affifletes, fed ueluti. Honor gsmor » €x datiffimis aliquem, quem ín ztatis flore defiderarínt,fingulifepelifIent, cum eiulatu&& flee tuobabitus. d PLVTARCHI NVMA C tibus funt fecati, Atqui cadauer ígní baud dedere, quoniam ís cauíffet, ut dicitur: fed duabus Monumenta relicta. Sententia. Gloriaregum ceteyorü com, paratione, Valer. Max. -lib.s.cap. 4. D Jdemli.o.c.1. Vergil.6.en. Communes wirtutes. Diuerfa faz cla preclara utriufque. arcíslapideis factís,eum fub laniculo condidere, quarum altera habebat corpus, altera libros facros, quos ipfe fcrípferat, quemadmodum tabulas Graci legum conditores confueuerunt, Cum autem adbuc uíuus facerdotes qux fcrípferat edocuíffet,& eís habitum omnium mene tem impreffiffet, iuffitfacroslibros cum corpore fepeliri, quafi non recte inanimis literisara canaferrentur, Quaquidem fententía aíunt, neque Pythagoricos literís commentaría pracee ptaqp mandare, fed ipforum memoriam atque difciplinam fine fcriptis dignis uírís ínferere. Cum eorum tradítío preceptofum,qua ín Geometría ambigua fecretatp dicuntur,cuipíam índígno zdita effet, portendere fignificare dicebant, ut magno quodam& communi malo acpernície numen, admiffum fcelus atque impietatem ulcifceretur, Iraque magna hís uenía danda eft, quíeodem tempore Pythagora[Numam ín tanta rerum fimilitudine congreffum effe contendunt, Antías autem tradit duodecím libros de iure pontificio, duodecím uero alios' Gizcos de difciplina fapientize,in arcam repofitos effe. Cumautem quadringenti feréanní prateríjffent, P. Cornelio& M. Bebío confulibus, magno imbríum facto impetu, tumulotg diruto, arcas ui ínundationis excuffas, decidentibusi operculis, alteram quide uiam ínanem prorfus, neque partem ullam, neque reliquías corporis habuiffe: ín altera uero cum libri ín» uenti effent, eos legiffe dicitur Petitus, qui per id temporís Prator erat, ad Senatum retulifz fe, non uideri fibinequefasneque píum, ut qua ín libris fcripta effent, audirentur à multitue dine, proindedy delatos illos ín comitium ignitradidiffe, Nempe iuftos omnis ac probos uiros maíor inde poft obitum laus fequitur. Inuidía nanque non diu fuperfles eft, ante plerofque etíam ea ínterít, Praterea illius gloríam, regum pofteriorum calamitates claríorem illuftrioa remi fecere, Nam cum quinque poft illum regnauerínt, poflremus ex imperio excidens ín exilio confenuit, E reliquis uero quatuor, nemo naturali morte defuncius eft, fed tresinfidíjs circumuentí necati funt, Hoftilius uero Tullus qui Numae fucceffit in regnum,& plurima ex illius boneftís facinoribus, in prímís&p ac potiffimum pietatem in deos, irrífionibus& contuz melíjs infeciatus, uti rem inertem& muliebrem, cíues ad bellum uertit, Neque ipfe ígitur audacibüs hifce ac ftultís facinoribus ínftitit, fed graui&/ uario morbo mutata mente ín deos rum metum atque religionem conuerfus eft, que nulla tamen fimilitudíinead NNumz pietas tem accederet. Quinetíam eo magísalios huiufmodi morbo infecit, quod fulmine ictus cone flagrauit, ut fertur, NVMAE ATQVE LYCVRGI COMPARA'TIO, ) Edpofleaquam Numa& Lycurgi uitam expofuímus, hifce in medio pofitis, etfi iN difficile opus fit, non tamen prguerit ipforum differentias colligere, Nam quz hís Sh communia paríag funt, ex ipfis rebusapparent, uelutí uírorum contínentía, píez ENSE o] tas. ciuilitas, dífcipiína, ut uterque iníium unum legum condendarum ádijs fume pferit. Quibusautem priuatim bonis uterque praftiterít, prímum Numa quidem accepit imz perium, Lycurgus uero tradidit. Etalter cepítid haud petens, alter cum poffideret reftituit, AcNumam quídem ex priuato& peregríno, domínum alíj fibí conflituere:at Lycurgus ex rege fife príuatum fecít. Pulchrum eft certe regnum fibí íuflitía comparaffe, pulchrum eft etíam iüftitiam regno pratulíffe, V irtus enim illuftrem adeó illum reddidit, ut dignus imperío habitus fit:hunc uero íta magnum effecit, utímperíum contempferít.C uod autem fecundum eft, quemadmodum barmonici lyras folent,L ycurgus diffolutam& delicijs deditam Spartam ínt£ndit: Numa uero Romz uebementíam intentionem remifit. Difficultas quídem operis Lycurgo additur, Non enim thoraces exuere, enfesty deponere ciuibus fuadebat,fed aurum argentum dimittere,& ftrata precíofa, ac menfas eíjcere: neque à bellís celebritatum faz crificiorumép caufa defiftere, fed cenis compotationibustp omí[lis, ín armis& palafiríslabos rari& exerceri, Quapropter gratia& ueneratione quadam alter omnía fuadendo perfecit, alter autem ínter perícula atque íctus uix obtínuít. Manfueta igitur benignaip Mufa Numz, quí ad pacem& iuftitiam ciues ex íntemperantibus& feruidis traduxit ac leníuit. Si uero quod de mancípíjs dicitur, inter Lycurgi ínflítuta quis ponere nos coégerít, fzuiflimum illud quídem& iniquiffimum facínus, longe Numam prudentiorem& humaniorem legumlatos rem extítiffe dicemus, quí dum etíam manifefte feruos, cum herís fimul in Saturnalibus epu lari confuefeciffet, liberihonoris ijs guftum praebuit, Etenim unum ex INuma inflitutis eíle di cunt, 1| hí [e LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 26 4 cunt,quodadannuas fruges perfruedas, eos quíbus und operarijs effet ufus,affumeret.Q ui» damautem monumentum id feruarí fabulantur Saturnalísillius eequalitatís, quafi nemo fere uus,nemo herus, fed cognati omnes& eque digni putarentur. Omnino autem uidetur ad fru galitatem uterque& continentiam multitudinem zque egiífe. Ex alijs autem uírtutibus Lye curgus fortitudinem magis, Numa uero íuftítiam uidetur coluifle, non ob aliam caufam, nífí quodob propofitarum utríque rerumpub.diffimilem uel naturam uel confuetudínem,difTiz miliftudio opus fuit. Nam neque Numa rem bellícam pra metu díffoluit, fed ne fuí iniuriam inferrent: neque L ycurgus ad íniuftítiam bellicofos homines infiruxit, fed ne iniuriam patee rentur, Ambo apud fuos ciues,& quodnimis effet auferendo, quod parum fupplendo,mae gnis uti mutationibus coacti funr. Atquidiftributionis in ordínes,díuifionisqp rerumpub.X po pularis nimis Numae mutatio,& plusimum multitudínigrata,quí ex aurificibus,tbicinibus, accerdonibus, promifcuum quendam& uarium admodum populum reddiderit, t Lycure giauftera& fenatoría, quae in feruorum& accolarum manus conyerterít uulgarcs artes,cíues autem ipfosad clypeum& haftam coegerit belli opifices, Martisty miniftros: aliud uero necg (cientes neque medítantes quàm parere principibus, ex hoftibus uictoríam reportare. Nam neque reí pecuniaria ftudere liberís bominibus licebat, quoliberi prorfus per omnia effent: fed quod ad res parandas pertíneret,feruís ac mancipijs datum erat, ueluti coenae& obfonij mi niflerium, Numa uero níhíl huiufmodi dífcernit, fed militares auiditates abftulit, Alium uero quaflum haud uetuít, neg; huiufmodiamouit inzqualitatem, fed ad fummum ufque díuitijs progredí permifit, Ecpauperum curam, quorum magna multítudo conflaretur,& ín urbem influeret,nullam habuit; cum flatim ab ínítio decuiffet, cum nondum magna imparitas eífet, fed par fubftantia,& fimiles ciuesinter fe forent,eos ficuti Lycurgus,& inftruere aduerfus im^ modicum appetítum,& ea cauere detrimenta qua non minima fequuta funt, fed qua plurie morum maxímorumd malorum, quzecunq, ínuecta funt, femen principium prebuerínt, Soliautem diftributío neque facta Lycurgo uituperationem affert, neque Numae non facia, Alterienim ipfa zqualítas fedem fundamentumq reipub.praftabat:haec autem quotííam for titio recens effet, nullam alam diuifionem inducere cogebat,neque mouere primam diftribue p tíonem,quz uti confentaneum eft,fuis locis maneret. Cum connubiorum educandorumá líz berorum illa comunio, utrígy uiro uxoríz pudicitia fufpicione rite ac ciuiliter amouifTet,non peromnía ín eandem rem confenferunt:íed Rormianus quidem uír, cum fatis fibi filij educatí effentalterius fuafionibus qui filijs indigeret,uxorem,cuius dedenda recipienda ius habe ret,cedebat, At Lacon, qua: domíapud fe effet,manente etíam connubio in antiquo íure,uxoe remeiimpertíebat, quíad febolem fufcipiendam fuafiffet. Multi quoque;ut dictum eft,uelexz bortàndo rogando&p eos ultro accerfebant,€ quibus putaffent maxime formofos puerosac probos nafcí, Qua igitur alía difcretío inftitutionum huíufmodi,nifi fortís in hifce ac uehemes erganuptam zequanímitas: qua profecto€ perturbant plurimos, atque ad uiuendum inter doloresac zelotypíasadmodum incendunt& ftímulant.In illis autem INumz tanquam erube fcens& pudibundathumilitas quadam, ueluti uelamen defponfionem coníugíj obtendít,& eam communionem íntolerabilem fatetur, Przterea& cuftodía uirginum INumz, magisad iulíebreingeníum atque uerecundíam cohibita eft; At Lycurgi uirgo omnino etíam aperta, & fcemina, de fe poétís dicendum pracftitit. Nam& qauopseídlas à patentibus focmoríbtisas appellant,ut bícus:& e/djeouavar, quod uiros infaniát, ut Euripides inquíens:Domosaperto cum inuenta foemore Peplís foluta: deftruunt ez funditus, Nempeenim tunicz uírginalis pín nz,confutz non erant ab inferiorí parte, fed aperiebantur,fimul&y nudabant totum femur iti ceffu,Quam quidem rem perfpicue dixít Sophocles hifce uerfibus: i Kaiqow vetpyüy àrtT asóAQ" yrrap, Oveozoy aui pnpy, zijva erau sppáovaw.; Quapropter& audaciores dicuntur effe,& ín ipfosuíros ín primis uíriles,utpote qua tum ne« gocíjs domeflicis prorfus dominentur,tum in publicis& fententiam dicant de maximis rebus, & autoritatem habeant. Numa uero eam nuptís apud uiros dignitatem honoremép feruauiit, quam Romulo habuiffent, cum raptz delenirentur obfequijs:fed pudoris tjs plurimum ad; iecit,cutíofitatem remouit, fobrietatem docuit, tacere,& abftemías prorfus efle,neg; denecefz faríjs rebus, abfente uíro, quícquam loquieas affuefecít. Fertur igitur cum mulier aliquando propríam caufam in foro díxiffet, mififTe Senatum deos confultum, quidnam ciuítati ea res por tenderet, Atque obedientiz quídemac manfuetudinis earum permagna eft coniectura, mas d z » Seuerius Lycuf gi institutum, TALL [cd équius. i Contrri« facia! ex caufis defena ditur cotrarijs, 1n difciplina fe HIE xuc muliebris| l longe Nuttid M pref.—— E taffaís, PLVTARCHI NVMAÁ POMPILIVS larum memotía,[Nam ficut apud nos hifloríci primos fcribunt, quí uel ciuilem necem perpes. ttarínt, uel bellum fratribus íntulerínt, uel patrem matrem ue hecarínttita Romani memoríze tradíderunt, Spurium Coruinum prímum extítiffe, quipoft urbem conditam ducentefimo trigefimo anno, cum uxore díuortium fecerít, cum nihil prius huiufmodi fa&um effet. Príma quoque Pinarij uxor alea nomine, Tarquinio Superbo regnante, adueríus Giitaníam eíus focrum iurgium fecit; ufqueadeó honefte ac decore, qua ad nuptias pertínerent, ab legumlaz Nubéditempus tore conflituta fuerant. Qua autem deztate nubiliambo tradiderunt, reliqua uirginum infli diuerfa,» w^ tutioni congruunt, Nam& Lycurgus maturas illas& uirorum appetentes defponfat, quo trifquevatio.| congreflus expetente iam tum natura,gratiz fit beneuolentízép principium magis quàm odij ac metus aduerfusillos, f ante tempus uiolentur: tum etiam corporibus robur infit ad conce. ptus partuscp dolores perferendos, perinde atque ob&kud nihil llisnubentibus, quàm ad foz bolem procreandam. Et Romaniduodennes& iuníores etíam illas nuptui tradunt, ficením maxime& corpus& índolem puram& illibatam uiro praftari pofle. Itaqueliquídum atque : perfpectum efi, illam quídemad procreationem prolís magis fequi naturam, fed hzecad uítze Educatdis li^ contubernium moribusformandis accommodatior eft, Atquí de liberorum gubernatíonibus beris itt.& concilijs& inflitutionibus& fogjetatibus, praterea& circa coenas& gymnafia& ipforum praferibédo, iocos, diligentioribus tum fludijs tum ordinibus, Lycurgus praftantíorem legem quouis alio ljo0g5"t leoumlatoretulít, nihil parentum aut defideríjs aut neceffitatibus indulgens, ut pro uoto libes liormito.— tosinflituerent, fiue quis filium uellet agrícolati, fiue fabricare nauim,aut fabrum docere;aut Arifl.&.polit. tibicinem,ceu non ad aliquem unum finem agíab ínítio iuuenes debetent, ac moribus ídem uti, fed uelutíuectores in nauím alíusalío ex ufu atque fententía uenientes,ín periculis folum, priuati metus caufa, in commune confulunt, alíás uero quilibetrem fuam attendit. Acpluríz mis quidem legumlatoribus indignum eft crimínt dare, fiquid aut ignorantía aut imbecillitate hw omiferint; V íroautem fapienti, qui populi nuper conftituti& ad nihíl reluciantís imperíum fufcepiffet, cuíirei prius ftudendum fuit, quàm filijs educandis, exercendísip iuuenibus, quo neque diuerfi,neque turbulenti moribus fierent, fed àd unumaliquod commune uírtutís uez fligium, ftatim ab inítio compofiti formatidy inuicem congruerent: Quod certe cum ín alijs . rebusplurimis,tum in coferuandislegibus Lycurgo profuitiminimus enim iurifiurandi metus D exiitiletnifi difciplina& inftitutione ingeni]s puerorum leges ueluti infudiflet,& cum alimen MS toundaffecium reip.conciliaffet,Quo fa&um eft, ut fupra quíngentefimum annum ualidiffis &bcuetu^. maillius conflitutionis& maxima perdurarínt, quippe cuí ueluti color uehemens& acet íne pola.— uftuseffet. Quiuero ciuilis conftitutionis finis fuerat,utín pace& amicitia R omaexifleret,exa templo cum Numa unà defecit. Ac poft illius obirum, ubiíam templo quod ipfe claufum ufq visdfcipline tenuerat, ad bellum, quafi llic detrufum effet, fedandum placandumQp,utrinque patefecifTent quania, pofi. ianuas, fanguineatque cadaueribus Italíam compleuere. Et neparum quidem temporís pul^ Laliexempli. cherrimus ftatus iuftiffimusqp permanfit, utpote qui difciplina careret, qua mutuo beneuoz ^ lentiz fcedere deuincirentur.Quid igítur quifpiam dixerit, nonne ad fummum ufque in me« Obictio. liusRoma rebus bellícís proceffitz Quafiio eft prolixa refpófione egens;ad eos praefertim ho mines, qui fümmumbonum in díuitijs& delitíjs&Cimperío magis quam in falute€ manfuetudíne;& ín eà qua cum íuftitia fit frugalitate;& ponant& locent, Quinetíam id Lycurgo opí tulzriüideatur, quod Romani, ubi flatum quem fub Numa habuerant, ímmutaflent,mirifice tebüs excreuerunt:Lacedamoníj uero quamprimum Lycurgífanctionem exceffere,é maxís mis hurhilimi funt effe&ti, Grzcorumá amiffo ímperío.periclitati funt propríum quoque fo» Fdicits Nune lug amittere. Sed illud in Numa magnum eft& díuínum profectó, quod peregrinus accerfis mdorautcrie—^ tugin regnum fuerit,& omnía fuadendo immutarit,& urbí quz nondum confpis gratia, rarat,domínatus fit: neque aut armís aut ulla eum ui uti oportuerít,ut Ly curgus aducrfus populi optimates egit, fed fapientia tantum& íuflitia cunctos cocgerít atque compofuerit, a SOLORIS SOLONIS VITA 27 LAPO FLORENTINO INTERPRETE, jlIDYMVS granmaticusín commentaríottabularum Solonis ad Afcle 1 pladem,Philoclis cuíufdam fententià pofuit, ín qua Solonem prater alíoz V rum opínionem, quícund; Solonis meminerüt, Euphoríone patre natum | affirmare uidetur. Ex Eceftide ením ipfum genítum omnes uno ore cofen Jl tiunt:quí uír quidem medium ciuium ordínemobtínuit, generis uero noe 1 bilítate ciuitatis facile princeps. À Codró enim originem fanguinis habuit, e J| Matremautem Solonis tradídít Heraclides Pontius confobrinam Pififtrae timatris fuiife, Fuit autem ínter eos amícítía, tum propinquitate, tum maxíme ex uítae confuez tudine,quíbus ferunt quidam Solongm uehementer Pífiftratum adamaífe, Qua ex re factum eft,utcum poflerioritempore de Republica in diffenfionem ueníifTent, nihil durum,níhil im2 míteeorum inimicítize ímportarent, fed eadem amícitíze iura in eorum femper animis ínuiolata manerent, Tantum apud eos príorís amicitiae recordatio& gratia ualuit, ut incenfam adulto & corroborato igni facem perpetuó feruaret,Solon ígitur cum eíus pater, ut tradidit Flermip^ pus,ad humanitatem acbeneficentia propenífus patrímonium mínuiíTet, nec unquam tamen deeífent,quieum fuís opibus fuftentare uellent,fed ne ab dijs acciperet, pudor quídam deterz teret,ut quíex ea familía natus effet, qua fubuenire alijs confueuerat,adhuc admodum iuuez nisad mercaturam fe contulit. Sunt tamen nonnullí,qui Solonem dícant peregrínationem hu iufmodi fufcepiffe períclitandi atque uidendi magis, quàm lucri cupídítate ímpulfum,Sapienz tic enim fertur apprime ftudíofus fuiffe, quippe qui cum grádior íam natu foret, dicere folitus eft fe multa quotídie difcentem fenefcere, Diuítías autem minime mirabatur Solon, fed aiebat nihil differre eum quí uim magnam auríatqrargentí, agrí iugera, multos item equos& íumen tapoffideret, ab eo cuí haec fola effent, fcilicet ut uentrí, utlaterí,ut pedibus fit bene: cuit fic amafius& amafía,modo huc accedat uigor corporisstum occafio fe addat, quee concentum ha rumrerum facíunt,Etalío in loco:Pecunías quidem habere defidero,per íníutiam autem parae renolim: omníno enim in pofterum poena confequitur. Prohibet autem nihil bonum uírum p egregium ciuem nec affluentia rerum nimíe luxuríofeQp ftudere,necopportunitatem nece(fiz tatemip contemnere. Temporibus autem íllís, ut ínquít Hefiodus, nullum opus ígnomínía erat, nec ullus arti deledtus atque difcrímen, Mercatura uero ad Barbarorum necelíitudines regumQ amiícítías comparandas plurímum ualere putabatur:ex eadem quoque homínes mul tarum& maximarum rerum ufum experíentíamip percipere.E quibus nonnullos conditores maximarum urbíum extitiffe,ut Maffalías prímus,quia Celtis iuxta Rhodanum maxime obz ferantur. T haletem quoque& mathematícum Hippocratem exercuiffe mercaturam ferunt, Platonietíam oleiín Aegypto exportationem peregrínatíonis uíaticum fuppetij(le.Solon ígis tur utprofufior,& fumptuofior,& mollior effet in uíctu, ut£p liberiusac lícétius in fuis poémae tisde uoluptatibus loqueretur, quám philofophum deceret, ex illa mercatoría uítz ratíone ace cepiffe dicitur, quae cum ex multis ac magnís perículis recipit fefe,animí quiete remííTionemá repofcit Quodauté tenuior, quámlocupletior effe uoluerít,ex hís eius uerfibus perfpicuü eft: Multiditanturímprobi, Probíautem pauperesfiunt,| Verumnon permutabimus Diuíts uirtutem quídem,' Quoniihocflabileeft perpetuum,— Illud mutatur tempare, Aliisaliterfefeqphabet.^ Biusuero poéfisab initio nihil graue aut ferium habuit, fed focis po tius(ut uidetur)referta fuit, ut facile circunfluere atque abundare ocío uideretur.Pofteriori auz tem tempore fentétíjs eam philofophicis refperfit, Suis quoque poematis ciuilium rerum permultas complexus eft, necídtam hiftoríz& memoríz gratia fecít, qudm ut hortatíones qttaf^ dam,admoniítiones,obiurgationesip Athenienfibus adhiberet. Pleríq; autem affirmaht Soloe nemtentaffe leges edere uerfibus.Farum etíam principium huiufmodi proferunt; Legibus hísoro prímum rex luppiter adit, Fortunamáp ferat felix nomenép fecundet. Eam aut moralis philofophiz partem, qua ciuilis ratío ac difciplina cotinetur,ut plurimi tunc philofophorum,potiífimum fequutus eft. Sed in phyficis uehementer fimplex fuítatque uetu flus,quantum ex fjs eíus fcriptis facile percipi poteft: Nube niues tenues& grando gignitur atra," Ettonitrus alto fulgur ab axe ciet. Flatibus affiduis mífcentur& aquora,qua fi $c 4 &Eovoy. uis de Suid. Gehus: Tempuse Palrittoniut; Studikex fort tt4 conparatit pariun, parium xf.—— Defendit condi tioné exemplis, Arift. Polit. lib. 4, Dotlrine gcnus. C Sapientum congrejJus. ho* Luciat."róQ syvpvetrioop. D Yum procreati diliberiaduere fus Thaleten, pro Solone, PLVTARCHI$oLON Non moueas,iuftum nil magis effe queat. Atque omnino Thaletis fapientia tantü eo tempore uifa eft contemplatione terminos neceffte tatis excedere. Cateri auté philofophiex cíuili uirtute fapíentie nomen traxerunt,Dicítur aus tem ín Delphis unà fuiffe;ac iter Corinthi, cum eo feré omnes communi Periandríaccitu con ueniffent,conuiuíot ab eo excepti forent. Maxime aute eorum gloríam& autoritatem T'ripo dís círcundatío auxit,quí quaficircuitu,manfuerudine& quadà pro cófuetudínefubmiffione perfingulos iuit, Dicitur enim Cois pifcatoriü rete trabentibus, Milefios hofpites iactum emiíle ficimmanifeftum:ítag; aureum tripodem reti tractum apparuiffe,quem ferunt Helenam cum € Troía nauígaret,quodam oraculo admonítam in his locís depofuiffe,Prímum igítur inter ho fpites& pifcatores de tripode cotrouerfia exorta eft. Deinde fufcipientibus ciuitatibus caufam, quz ufq; ad bellum procefferat,utrifque à Pythía refptzfum eft,apientiflimo Tripodem darí oportere, Prímü ad l'baletem Milefium miffus eft, permittentíbus Coisílliunijaclargientíbus id,cuiusgratía cum uníuerfis Milefijs antea bellü geflerant. Cum uero Thales fe fapientiorem Bíantem effe affirmaffet,ad eum eft delatus,ab eo rurfus ad alíü ut ad pra-flantíore fapientía uiri ueniffe dicitur, Poftea círcumiens,atqy íta per manus reuocatus,ad Thaletem fecüdo pere uenít, Ad poftremum ex Mileto expottatus, l'hebastp aduectus,Ifmenío Apollíni cofecratus eft, V erü T heophraftus aliter fentit, A ít enim primit ín Prienam Bíantí efTe delatü, fecundo íi Miletum Thaletiiuffu Biantis effe míffum,fíct per omnes uades,ad Bíantem íterü reuertíffe, tandem in DelphosefTeaduectum. Haec funt igítur omnít fere fermone celebrata.In hoc tantü diffentiüt,quod alij munus proTripode,tj quide phíalam à Croefo miffam Bathidis poculum relictum fuiffe affeuerant. Priuatím uero A nacharfis SolonisQp ac rurfus Thaletís congreflus quídam& colloquia huiufmodi fuiffe memoratur, Anacharfis enim Athenas Solonis domum acceíTiffe fertur, oftiumáp pulfaffe,nunciaffedy fe peregrinü effe, coiungendatp cum eo amícíz tiz atcp hofpítalítatis gratía adueniffe.R efpondente Solone,domi commodiorem efle amicítíae firmandz locü, Tum igitur Anacbarfím dixiffe ferunt:Domi amicitiam nobifcü& hofpitalitas tem íneas. Sic Solon eíus íngení& admiratus, humaniter ac benigne homine accepíffe, eumd apudfe poftea quoddá tempus babuiffe, cum íam publica negocía tractare& leges defcribere agegreffus effet, Qua res cum apud Anacharfim percrebruiflet,impéfam Solonís,operam& fluditi ueheméter irrififTe, quippe qui exiftímaret fe iniurías cíui& ac cupidítates líterís coércere poffe,quz níhilab aranearü telis differrent.Sed quemadmodüillzefic ha ex captis debiles atqg imbecillos detinent, potentibus aute atq; locupletibus rumpuntur, Ad hecSolonemrefpon diffe dicü/Couentiones tamen& pacta bomines feruare folere,qua tranferedíex contrahenz tibus nemíni coducat: eodem modo fe ita ciuibus leges accomodose;ut eas feruare,quám non, utilius& falutaríus omnibus eíIe uideatur, V er hzcno eum quemSolon fperarat, fed quem Anacharfis coniecerat,exitü babuerunt.Illud etía,;inquít Anacharfis,fe maxime admírari,cum concioní intereffet, quod apud Graecos homínes fapientes dicerent,flulti uero íudicarent. Ad "Thaletem uero in Miletum Solon cum ueníffet,admiratum effe,quod ille nuptías& filiorum procreatíoné penítus cotempfiffet, Thaletem aute tunc quide tacuiffe,fed paucis diebus ínterz pofitís, peregrinti quendam fubornaffe, qui fe Athenis nuper decimo poft dífceffum die adue niíle diceret, quitogatus à Solone nüquíd nouí Athenis effet,ut doctus erat,nihil aliud refpon diff tiifí quod adolefcentis cuiufdà efferrewr funus,ac ciuitas tota confequuta effet, quod eíus pater ín uirtute atqj exiftimatione inter cíues primas obtineret, quem tunc míníme affuíffe,fed íam díuab urbe abfuiffe diceret, V c illi mifero Solonem dixiffe. Sed quomodo ílle uocabaturz Audiui,refpodiffe)nomen,fed memoria excidit,nifi quod ob eíus íuflítia ac fapientii,omnibus efferin ore.Síc fingulis refponfis,Solonem ín metti magis coniecifTe.Poflremo iam turbato aní mo ac folícito, ipfum peregrino nomen fubieciffe, contendiffeg; ab eo num illicíui Soloní noz men effet, Annuente aute homíne, coepiffe Solonem caput cxdere, atqp alía facere& dícere, qua ab hominibus affliciis& calamitate aliqua perfunctis fieri folet, Tum Thaletem rídentem híshomine aggreffum ferunt: Hzc me 0 Solona nuptíjs& a procreandís liberis dehortantur, quz te homíne fortiffimum& conftantiffimum infringunt. Sed bono anímo,fpe optima cofir matus fis,nec huiufmodi te uerba commoueát,no enim uerafunt.HacHermippus memoríz mandata affirmat aPatzco quodam,quí A efopi anima habuiffe dicitur. DemífTo igitur animo atq? aleiecto eft,quiamittédimetu,rerum poffefTione refugit:fic enim nec díuitíjs ullus,necglo ría, necfapientía parta perfruat, fiea quotidie auferri poffe pertimefcat, Etením uirtute ipfam, qua nulla poffeflto maior,nulla íucüdior, uíidemusmorbís quibufdà ac medicamétísínterdum auferri e AM i (j a 6 lc u j auferri folete, LAPO FLORENTINO INTERPRETE: 28 Ipfeaute Thales nihil magis ob hoc metu liberatus eft,ni fortaffe nulla neqy amíz corum neq familíarium neq; patríe charitate tangebatur; uerü Cybiftum(utaiunt)ex forore natum fibi ín filia adoptauít. Necenim etat eius anímus omnino ab humanítate remotus, fed utad fentíendum, cotemplandum ac memorandá optime à natura inftitutus erat,íta in amore facilis& perhumanus. Infundítur enim femper aliquod externum,& naturali quada ratione ingeritur íjs, quibus privatum aut domefticü nihil eft;fed uelutíin domum atqj agrü uacuum le gitimis hxredibus feruialieni atcy inquilini inuadunt& poffident, atqj und cum amore curam quoq;& metum earü rerum grato animo induütur.Ex quo íntuerilicet bomínes natura durío res de coiugibus ac liberis difleretes, eofdem tamen in ancíllarü filijs ac pellícibus ita animo effe frado,ut quod defiderii eorum ferre nonqueant, ín morbü(píffime incídát,morianturqp, AX uoces humiles& effoemínatas emíttate Alij ex canum atcp equorü interítu turpiter& foede ad dolorem fe habuerüt, Alij cum filios gnauos& probos amífilfent,fu& cafum moderate tulere, necfuntob id ad aliqua turpitudine deformitatemi prolapfi, fed rgliquá uítá confláter fapien ter uixerüt:infirmitas enim ac debilítas,nó amor& charitas, infinitos atqj imméfos dolores& metus affert homínibus, qui minusexercitatí ratione, fortunae impetü ferre didicerunt, quibus necre optata,etiá fiadfit, perfrui licet, quod amíttédi ín poflgrti metu animo femperfolicito fint atqj fufpefo. Decet aüt nec pauperie fibi contra pecuníarü amiffione remediü quarere:nec amí corum contemptu,praefiditi contra priuatione parare:nec filiorá inopia, orbítati profpicere:fed omnía ratione cofiliogg moderarí.Sed hac ad prafens fatis fuper& effe uident.C uero Athez nienfibus exgrauí diuturno& bello,quod cum Megaréfibus pro Salaminiorü infula geílerát, fatigatis, capitaleapud eos effe coepilTet, fi quis legem de uindicada infula ferreauderet,cam az 5ematq;ignominíam grauiífime tulit Solon, Cumá intueret plurima iuuentute maxime ad bellum fpectare, fed duce ei&C autore deeffe:nam ipfam ne aggrederet,legís metu deterreri: fu tete fe(imulauít,eatp fama ex eíus domo tota urbe uehemeter ínualuít,Solonem defipere.Ipfe ínterim cum elegíam clàm edidiciffet,exercuííTetip, qtto memoriter recitare poffet, coeno foeda tus repente domo profiles, magno uulgi concuríu& frequétía ín forum defcedít, X praeconis lapidem confcendes,elegíam adhibitis modís& numeris recítauít,cuíus ínititi huíufmódi eft; p- Ipfequidem praco chara Salamíne relícta Aduenío,uerfus concío noftra feret. à; ::"—, a^ 4 Hoccarmen Salamis infcriptá eft,cuíus funt finguli uerfus multo lepóre,uenuftate,urbanitae te referti, Cum íam cantuí finem impofuiffet Solon;approbantibus eíus amicís,ac collaudan tibus, n primístp Pififtrato ciues impellenteatqy adhortante, Solonís autoritati parere, legem abrogari,rurfus ín bell incabuerunt;eigy Solonem ducem prafecerunt. Ex hís igitur quac ma ximepopularía funt huíuímodi fuifle ferunt'Solonem cum Pififtrato ín Colíadem nauigaffe, ubicum mulieres omnes offendifet(acra Cereri patrío rítu perfoluentes, homínem fidum qui transfugam fe fimularet Salaminem mififTe,monenté Megarenfes,fi primarias Athenienfium foeminas uellent capere, ín Coliadem quamxeleriter nauígarét, Cum uero haec Megarenfibus placerent, e uíros claffe emiferüt. Quosubií cofpexit Solon ab infula eó contendere, mulíeres longeabire íuífit, ex iu uenibus ímpuberes deligens,earü ueftitu,mitrís& calcíamétís ornauit, gladiosqy paruos,quíbus cominus utí poffent,accipiétes, occultos babere,atg íta ínfiructoslu dere in littore;& choreas ducere imperauir,quoad hoftes defcenderét,& capiédi nauigs$fagule tatem przberét. ouibus íta difpofitis,afpectu decepti Megarefes,cum fe propius admouiílent, exilictes ueluti in mulieres fubito inuaferüt:certatim illi ne quis effugeret,fed omnes caperent, contendebat: mox ínftructa claffe inuadétes infulá,in ditione Atheniéfid redegerüt. Alij uero dicunt hzc nó eo pacto quo díxímus efle geíta,fed ex Delphis huiufmodi oraculü allatü effe: Dudtres fupplex heroas uenerabere facris, Quosager Afopí gremio complexus amoeno Condit;S& occiduí profpectant lumína folis. Solonem uero noctuSalaminem nautgto adductum,heroibus Periphemo& Cichri hoftias madiaffe: deinde quingentos ex Atheniene fibus fequi uoletes accepifle,facto anté decreto,ut fi ínfulá caperent,ín repub.príncípes effent. Sic cum plurimis pífcatoríjs nauículis,& una trigínta remorum cófequuta, poft promonroríü quoddam ad Eubceam ueríum in infid js fe collocauit, Quod cum Megarenfes quiSalamine erant,ex quodárumore homínü non certo accepiffent, ipfos tumultu& trepidatione ag arma cucurriffe,nauem etíam inftructam ad fpeculandü mifií(Ie,qua appropinquante Solonem effe potitü, Megarefibusq ín uincula coníectis, delectos Athenienfíü ín eam impoluifie, iuffiffeg, De Ccáadis Veteris téplo: Strab.lib.o e Stratacima clez gatis Solonis. c Herod.lib. s. Y-puree cas S suid.in dict. R7QU3:5, PLVTARCHI SOLON utquamoccultiffime poffentad urbem curfumarríperenttipfum uero cum reliquis copifjs age £relfum,cum Megarentfibuspedefíirí certamíne manus cóferuifle:quibus adhuc pugnátibus, eos qui naui aduecii erát, oblata occafione adortos, urbem cepiffe. Haec íta gefta effe res teftarí uidetur, INauis ením quada Attica primü filentío nauígauit:deinde ubí uocibus& bellico clas more fe intulerunt, uir quidam armatus maximo clamoread Siradium tumulum à terra ingru entíbus,cítato curfu fe obuiam tulit.Extatautem fanumSolonís iuxta líttus pofi, Fudit enim eo inloco Megaréfes,& quos reliquos fecít pugnz calamitas,inito foedere miffos fecit, V erum Megarenfibus etíam acrius incumbentibus, multis illatísacceptiscp ín bello cladibus,compofie tores& iudices Lacedzmonios fecerunt,Qua ín caufa multiaiunt Homeri zflímatíonem uez hementerSoloni fuffragatam effe, Nam cum ín nauium catalogü uerfum quendam ipfe con» ieciíTet,in iudicio recítaíle: 90 BisfenisSalamine Aíax cum nauibus ibat, Cecropidum quo caftraloco pofuere phalanges, Ipfiauté Atheníienfeshizcpro uanís acfictís ducunt:uerum aiuntSolonem ipfum oftedi(Te iudicibus, Philleum& Eryfacem Aiacis filiosab Athenienfibus ciuitate donatos infula ipfis tradidiífe, habítaffe&5 hunc quide Brauroz nem, huncautem Melítam, Atticg regionis locos.Curíam quoq; Philiaidarum Athenis efTe Phillzinomine appellatam,ex qua Pififtratus fuit. Magis eam Megarefes arguere uolentem de corporibus defunctorum, defenfioni fuz fidem fumpfiffe, quod in fepeliendis corporibus Salaminij non Megarenfium, fed Athenienfium morem feruarent, In fepeliendo enim Mega renfíes mortuos ad orientem conuertunt, Athenienfes autem uerfus occidentem.[nflat contra Hereas Megarenfis, aiti Megarenfes etiam mortuorum corpora ad occidentem uerfa humi mandare. lllud praterea maius adiungit, Athenienfium fingulos fingula fepulchra habere, Megarenfes tres€ quatuor uno fepeltri, At Solonidicit Pythíca quadam oracula permagno adiumento fuiffe, ín quibus lonía Salamís uocitata eft, Hanc caufam delectíiudicesíudicarunt quíngy uiriSpartítze Crítolidas, A monphiaretus, Hipfechídas, Anaxilas, Cleomenes.Ex hís igá tur Solonis gloría€ magnitudo magis illuflrata eft.C) uínetíà permaximum inter Graecos noz men& admírationem cofequutus eít ex illa oratione, quam pro Delphis babuit,qua fuafit oc» currendum e[Te,nec Cyrrhzos contemnendá quitemplü fatidicü uiolaffent, fed eius dei gratía Delphos fübleuádos effe. Ab eo enim impulfi Amphictyones belli fufceperüt, quod cum alij permulti,tüm Arífloteles ín Pythíz uíctorum defcriptione fentire uidetur, qui hoc Solonis fen tentía& autoritate factum dícit, Haud tamen eft ei bello Solon ímperator prapofius,ut Herz mippus ex Euantíis Sami; teflimonío affirmat:neqg enim hoc Aefchines orator approbat,& íi Delphicis monumétis Alcmeonís ducis eft no Solonis nomen inf&iptü. Cylonis atit piaculum folicitam iandíu cíuítat£ tenuerat, Ex quo focíj Cyloniz coniurationis Megaclis oratione addu Cii,iudicio fe commiferunt. Quos cum fimulacri ue(tem fec adduxiffent,eadp fe inuoluiffent, ubíad ipfastErines uentii effet, ueftisQp fponte laceraretur, Megacles und cum collegís compre hendere aggreflus eft, quafi dea fupplices renuente, quorum partim foris lapidibusobruerüt, partim cum ad aras confugiflentjibi íugularunt. llli tantü dímifIi funt, quíab eorum uxoribus fupplíces opem implorarüt.Ex hoc impíatorá nomen fubeuntes odioatq inuídía fuerunt.Ex illaautt Cylonis factione quírelíquifuerát,cum rurfus eorü corroboratz effent opes, Megas disfutcefloribus capitali femper odio difliderunt. Eo aut& tempore plurímü ínualuerat ea fez dítio,& ad ultimü pené difcrimen perducia erat,Itaqy diflidente eti plebe,Solon cum íam pere multum autoritate ualeret,ad eos motus fedandos unà cum principibus Athenienfi proce(Tit in mediá,& partim obfecrádo, partim commonefaciédo, íjs qui piaculofi dicebantur perfuafit, ut de eareíudício decerni uellent. Trecétis igitur optimatibus delediís iudicibus,accufatore My rone Phiei filio damnati funt, fecefferuntág qui uita fupererát. Defunctorü aute corpora effofía extra fines exportata funt.Hos motus atq perturbationes obferuátibus Megaréfibus,Nifeam & Salaminem rurfus Atheniéfes amiferüt,& metus quidáex fuperftitione& oftenta folícitam ciuitat& habebat, uatesip in facris pollutíones& piacula apparere,& expíanda nuncíabant. Sic Epimenides Pheflius ex Creta Athenas uenit accerfitus ab Atheníenfibus, quem feptímum quidam ex íjs qui Períandrum refjciunt, inter fapientes annumerát.Exíftimabatur auté hic cír cares díuínas permulti religione fapientiíaGy ea pracftare,qua afflatu numinís myflerijsq con cipituxidcirco Balthe Nymphze filium,& Curetam nouü per id temporis homínes uocitabàt, Cum igit fe cotuliffet Athenas,in Solonis amicitia receptus, ín multis illiadíutor fuítad legum condendarü ratione, Nam& expeditiora factíficia fecit,& circa lu&tü mítiora,cum facra qua dam : LAPO;FLORENTÍNO INTERPRETE. 29 A damadexequías adiunxiffet,omnem horrídum aute acbarbarícii morem,quo príus mulíeres uteban£ fuftuliffet,& quod permaximü fuit, placationibus expíationibusQ ac ftatuarü colloca tionibus ad myfteríaacreligione urbe inflitues, iuftítieig obnoxia& ad concordiá proniorem ropenfioremá reddidit, Dicitur etíi cum Muníchíam uidiffet,ac díu locü ipfum cotemplatus effet,dixiffe: Quanta cacítate funt homines rerum futurarü; Athenienfes enim fuís dentibus efuros effe locum,fi quot ex eo impenderent mala ciuítatiprofpicerent.Símile autem quidam & Tbaletem coiectatfe ferunt:fe enim ipfum quoda ín locosVlilefrj agri uili ac contempto,mor tuum fepelítiiuffiffe, cum pradiceret in eo forum aliquando Milefiorum futuri, Epimenides igitur magna ín admiratione habitus, opes multas& honores!largientibus Athenienfibus,nec alíud quàm ex facra olea ramos pofcens atqj accipiens, dífceffit. Athena aut£ Cyloniía turbato» nerefiíncta,fummotísqp píaculofis, iffántiquam rurfus de repub. feditione ac difcordíam recíz derunt, quot& difcrimina regio habebat,tot in partes díuifa cíuitas eft. Erat enim Diacriorü ge nus maxime populare, Pedieorum aute paucorü admíniftrationPuehemeter fludebar. T'ertíj ueroParalí medíi quendam ac miftum regendi modü complexi,& utrifcg impediméto erant, & nealtera pars íi repub, uínceret, prohibebat, Eodem tempore exorta uehemétí pauperum aduerfus díuites concertatíone,cíuitas undigj laborabat, Hís tot cíuitatis incommodis ac flucti busfola tyrannis remediti petebatur, Omnis enim plebs premebaturà díuítibus magnitudíne arísaliení, Aut enim illis agrá colebat,(extam fructuü partem foluetes,& txzupópior ac merce narj nuncupabantur:aut uerfuram facíétes nexum ínibant, Atq; horum alíj feruiebát, alij ad exteras regiones uendendi emittebitur. Permulti aute proprios liberos cogebantur uendere (nullaenim prohibebatlex)& exilio creditorum crudelitatem effugere: fed plurimi eorü ac ro bufliffimi& ipfirem innouare aggreffi funt,& cateros folícitabant rem non contemnere, fed unum príncipem homínem fidum creare, afferere eos, quí quod ad diem non fatísfeciTent,bo nis excíderent fuís,agrum diuidere, atq; omnino rempublicam immutare, Hoc ex Atheniene fibus hiquialtíusperfpiciebant intuentes, Solonem fol ab omnierrati fufpicione remotüi,nec diuitibus íniuriz focíum,nec pauperü neceffitatí obnoxíü,hortatí eum funt,ut rempub.capef^ feret,& eastantas difTen(iones coprímeret.Phanías Lesbius Solonem fcribit ín utrofcy fraude 'effeufam profalute communi, Egenís ením clàm díuifionem agrorü, locupletibusuero tabu» larumftabilitaté pollícitá effe. At Solon ipfeaítab initio rempub. attigiffe,etfíhorum cupídítas tem& illorum infolentíam noffet.Creatus eft autetprator poft Philombrotum:ei componen darum difcordíar&& legum ferendarü commí(fa poteftas eft, diuitíbus eumfummo ftudío ut locupletem bomine, pauperibus ut probü uírá acceptantibus,Fertur aute eius quxd3 celebra: ta uox, Aequalitatem minítne bellá efficerejid&s opulentis ínopíbust placere, cum hí quidem menfura ac numero, illi uirtute& dignitate zquü fe habituros e(Te opínetur. V nde cum utrícg ínfpem permagnam addudieffent,qui factionibus praerant,Soloni plurímum inftabant,tyz rannidem ultro offeretes,fuadéetesq; ut audentíus cíuítate in ditione acciperet, oblata potíundi facultate. Multíautem€ medio ordíne ciues, honeftá aclegitímà cíuítatis mutatione intuentes, difficultatis plurima aclaboris effe habituri,non recufabárunum iufliffimü ac fapientiflimum uirum fummze rei praeficere. Nonnulli etíá tradunt Pythicum oraculü huiufmodifuíffe: Puppegubernator medía ftans diríge curfus," Subfidío multí ueníent,ne differ Athenís, Maxime uero eíus neceffarij homínem obiurgabant, quod ob nomen tyrannidis imperium recufaret, quafi non domiínantis uirtute, regnídignitatem ftatim fit affecuturum, necp id príus Euboienfibus ufu uenerít,qui Tynnondz,& nunc Mitylenzís,qui Pythaco tyrannidem pere miferunt, Horum nihil Solonem de fententía dímouere potuit, fed amícis ita refpongifTe dicíz tut:Amcenum effe tyrannidem locum, uerum exítum non habere, Ad Phocum autemín car míne quodam ita fcribit: Quod charz placuit patrízdp& legibus olim Parcere,uitp fimul díraip tyrannide ceffi, Nominís ínfamíam metuens,nuncnulla remordent Factaanimum,prafflatip reor fic uincere poffe. Ex quo manifeftá eft ante conditas leges permagnam illi gloria acceffifTe. Ea uero quae ín eum multi, quía oblatam tyrannidem refpueret,ridentes díxerunt,íta confcripfit ipfe:. CerebroSolon caret,caret ille pectore,: Munera deorum quoníam oblata refpuít, i. De Mutichia Strabolib.8. vide Suid. in dict,zz&gaAos Opinio. Indu[tria in coa ponéda Repub, tépyap Sententia. Scite e? gras uiter dicium. et Grauitasno pbi C lofophica foliz, [cà ciulisetia. Negociorumya tionem quomo do temperarit, prudentia. [EA vVulei itt genium. PLVTARCHI. SOLON: Pradamd leuis nactus,non traxiítretía, Mens exctdít prorfus,prorfusqp animus abeft, Regnum cepiílet potius& tantas opes, Diem uel unum cadi poft ínftar utrís, Sefe pateretur ac uniuerfum genus, Hxc defeipfoloquente multitudíne imperitam iíntroduxít. Arquí tametfi tyrannidem refpuí(let, haud tamen ín gerendis negocijs€ admíniz firanda repub.diffolutü fe prebuignec potetibus& faciiofis ob ignauíam ac mollítiem fibi con cedendum putauit,nec ín ferédis legibus eorum quí eum delegerát, uoluptatí eft obfequutus, fed utoptimü fibifactu uidebatur, medicína& iínnouationt rerum omniü míníme probauit, metuésne fiomnía penitus irrita fecifTet, turbata ciuítateimbecillior fieret, quam ut eam rurfus conflituere,& ín optímá flatum uindícare poffet. Q uibds aute dictis exiftimabat cíues fibi obe temperátes,& ad fubeundá neceílitaté paratos efficere,eaípfe quog; faciebat(ut ipfe affirmat) uim fimul iuflitiamd; coaptáns. C uare cum pofteriorí tempore quarfitü effet ab eo, num optie masleges Athenienfibus defcripfitTet:) uibus ipfiobtemperàát,inquit,optímas.C) uod auté uz niores dicere foliti funt, A chenie(ibus mítibus nominibus& máàfuetis,rerum triflitià obtexiíTe, urbaneqj mínuédo uím atq; atrocíte:em mítígafTe, meretrices focias, tributi coordinatíonem ciuitatis, cuftodes aute prafidía ciuítatü, carcerem uero domü nuncupantes,Solonis autoritate primum conftítutü eft, quí remiíTione zriís alieni eccle, id eftonerís leuatione appellauit. Hocenim príimü ab eo ín repub.conftítutü eft; cum debita decreto refcidiffet,nec ín pofterum cuipíam licere corpore obligato pecuniá foenerarí permififfet. Etfi quidà prodiderintlíterís,in quibus eft Androcion,nó debítorü remiffione,fed foenoris medíocrítate leuatos pauperes fatís fibi factü putaffe,& banchumanitat acbenignitate eecay6sow Solone uocaffe:ad id quod hoc confecratü eft declarat,quod méfurís ac nummiprecío acceffio facia efl.Centtü enim drachmas rum mínam cóftituít,cum ante feptuaginga& tríum foret. Q)uare cum numero quídé zquum folueretur,precio uero mínus, foluetibus utilitatis uek plurimi attulit, detrimenti aute accipien tibus nibil, Plurimi item funt quí dicát,abolitione omníü tabularum escáyfecv fuiffe,atqy cum hís poémata magís conuenire uidetur:gloríatur enim in illis Solon, fe príorís agri multis locis fi xostermínos fuftuliffe,& quod primü feruiens eflet,nunc liberum; Conftítutís aute ciuibus ad exportandas pecunías,ab eo munere peregrinos reiecit, quí Attíceloquinefcirent,quippe quí fzpiffimeaberrarentt:quí aute feruiture índigna premebátur, aitfelibertate donaffe. Ex hacre plurímü turbationis ac moleftíz Solon cepiffe dicit:ut eni aggreffus eftzes alienü refcindere,ca & uerbaidonea,& honeftü principíü quzreret, cum amicis comunicaffe, quorü fidei putabat fe tutó poffe comittere.Ferunt aute hi quorü confilio ufus eft, Cofion,Clínía,& Hipponicus, inquiens fe agrum míníme mouere,fed debita refcindere ftatuí(Te.Illí aute pracuenientes ftatim praoccupantestp,multas pecunias à diuitibus foenore acceperunt, agrum ex illis permaxíz mum emerunt.Sícpoftea cogníto decrero,cumilli frueretur poffe(Tionibus, pecunias aut& míz nus diíffoluerétmaximam Soloni infamiam ac calumniam ínufferunt,quafi nó ipfe iníuría affe Cius, fed partíceps iniuriz extitifTet. V erum eo crimine flatím quingy talétís fe liberauit. Tanc enim fibideberi inuentum eft, quod debítum ftatim per legem remifit,C) uidà uero quindecim fuiffe dícüt,quorum unus Polyzelus efi Rhodius, At cius amici ye«xézidla« ex debíti decifione perpetuó nücupati funt. Fuítaüt eiusratio cum grata nemíni, tum diuítibus permolefta, quod tabulas irrítas fecifTet: inopibus etíà moleftior, quod fperátíbus agrüno diuififfet;jneq; omnino utL ycurgus,xquales ínter fe ac fimiles uiuere coegiffet, V erü illecum undecimus ab Hercule foret, multosip Lacedamoníjs imperaffet annos, amplifimís amicitijs plurímüopibus& au toritate zaleret, hís munitis quz fibi Reip. caufa optime fuppetere effet opinatus,ui tamen ma gis qj fuafionibus ufus, ut oculus fibi effoderetur,rem omniti maxímà& efficaciffimà ad falute & concordá ciuitatis peregit, nemine ex cíuibus pauperem necdiuítem effe. Hoc Solon qui& ordíne medíus erat,& reip.popularís,míníme eft affecutus:nthil aute eft aufus ultra praefentes facultates fuas,cum ex fola uoluntate ciuium,quíillife commiferant, ad rem gerendá effet excí tatus, Quodauté multos offendíffet fpe& opinione deceptos,ipfe oftendit hís uerfibus; Quam blandi fuerant olím,nunc xftuat ira Omnibus,atq hoftem uelutí me torua tuentur. Aff'alius fiquis tali fit munere functus Imperíj,haud uulgum potuit cohibere furentem, Anteaturbato quámlac fubduceret illi, Veruntamen LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 59 4 Veruntamen cogníta flatim utilitate, omiffa príuata calumnia, fupplicationes publíceflatue» runt,id facrificiii ceedy ls» uocitantes.Solonem uero moderatore reipub.& legumlatore defi gnarunt,nec ílli alía quíde,alia minime, fed omnía,magiftratus,concíonem,forum,fenatumaqs permiferüt,eorundemó fingulis precii& numer& tempus praffiniédi,tum quod fibi uifum fuerit abrogandi probandiip poteftatem,Primü ígitur omníü Draconis leges,pratercj qua de 1 : cxde erát, omnes propter afperítaté magnitudineméáp poenarüi,abrogadas curauit, V na enim 1 fercomníbus mors poena definita erat,utetíà qui ocíj damna effent, capite mulétarétur:& eís ^ quiholera aut fructus furripuiffent:idem fupplicium facrilegis quod fpeculatoribus& homici h dis conftitutü effet, Ob quam caufam illud Demadis laudat ín primis, quí Draconem nó atrae 7 mento fed fanguine leges defcripfiffe dixit. Ipfe aute Dracon rogatus, quamobre plurimas iníu , riarum capíte plectendas flatuiffet:refpBdifle dicit, fe praua quide delicta morte dígna cenfere, i magnis att maíoré poená inuenire no poffe. Secüdo,Solon cum magiftratus omnes;ut erant, . locupletibus relínquere uellet, reliquam aut reipub. gubernandzparté petmilcere;ad quam k antc plebs afpirare no poterat,ad cíuíd cenfus fe cotulít,& quí ín ficcis atqj humidis quingentis 3 cenfi effent,in prímo ordine locauít,& wovzaxoriopedlipyog uocauit,id eft quingentorü medima 1 norum.In fecüdo aute eos qui equos alere poffent,aut trecégis cenfi forér,& hos izzrádla z£A8vi v«: ab equis ntícupauít, Z«vyiza« uero tertij cenfus homines uocati funt,qui tricenorü utríufag " cenfum explerét. R eliquí£iz:e, d eft, debitores aut mercenaríj funt appellatí,quibus null ma 1 giliratumadire fas erat, fed cocionis habéda& iudicádí munus ín repub, rantüobibant:quod n ab initio nihil, in pofterum aut maxim uífum eft, Pluríma enim controuerfiari deferebátur s adiudices.Et quzcungy íudicijs magiftratuá fübiecit, de ijfdem in forum adeundi uoletibus po X teflatem fecit,Dicitur etii cum leges obfcuríores tuliffet,& quae multos cotrarios fenfus recipe , rent,uím iudiciorü auxiffe, Cum ením non poffent ius fua legibus obtinere;ad iudices necefle 1 erat femper cofugere,& omnem cotrouerfiá ad eos deferre, qui quodammodo ínterpretandis ] legibuspraxeffe uíderentur.Portendít autem ipfe fibhoc pactoadxquationem legum: 2 Quanta fat fuerat populo permiífa poteftas,: f Nec detractus enim nec datus ullushonos, d p Afihídiuitijs magnis opibusd fuperbi, üi Quisego fupra equum munera nulla dedi, t Sedualída amborum muníui pectora parma,: á V íncier& neutr&,uíncerenéuetuli, Magisetíácurn putaret fübueníedá effe imbecillae " multitudini,oibus licere flatuít de iniuria alteri illata fuppliciü fumere. INà fiue quís uerberibus $ cafus, fiue larfus aliter, fiue e?uis effetillata,licebat alterí cuícungy,cui facultas& uoluntas foret, H teinomé deferre,& íudicio iniuríà perfequi, Affuefaciebat enim recte ciueslegumlator, ueluti 7 uníus corporis íncomoda eque fentíre,eisqy pariter angi. Huiclegi cofonare eius uerba memo " rant. R ogatus enim quz cíuiítas optime habiraret:llla,ínquit,in qua nulla affecti iniuria, no mi " nus dj affecti reos peragüt,ulcifcüturQy eos qui intulerüt, Cü aüt in Areopago fenará coftituifz á fetexanniuerfarijs magiftratibus, ipfe quoq quod cá magiftratu tüceffet,in eo cocílio fuit. At " cum plebeob debitorü abolitione,inflatà& cofidenté uideret, fecüdü fenatit adiíüxít,ex fingula tríbu,quz quatuor erát,centü deligens uiros, quos praeire cófilio multitudini ftatuítnec permit " tere fine przeconfulto de aliqua read populüferri, Superíorem aute fenatti,fpeculatore rerüm omnit aclegü cuftode uoluit effe, ratusfore, ut duobus fenatibus uelutí anchorís firmata cíuie tasymínus falo ac fluctibus íactaret, magístp fe ob eam caufam fedatá& quietà plebe habituri, Vulgatior igitur fama eft, Areopagítarü concilíum(ut dixímus)a Solone effe conflitutü.C) yae " opínio ea re maxíme coprobari uíde£,quod de Areopagitis à Dracone nulla ufquam gitio fa l Caeft,Quin apparet eum de rebus capitalibus cum Ephetís femper comunicaffe.In tertíadecí à maaüt Solonis tabula,octaua lege,íta ipfis nominibus perfcríptü eft: uicuncy ignominía affe áierantante Solonis magiftratit, eís honores capere licere, practerdj quiab Areopago;aut ab Ephetis, autín Prytaneo homicídij,aut íugulatíonis,autappeted tyránidís damnatía regibus effent,cum ea lex lata eft, Ex his igit rurfus uídet etia anteSolonis magiftratii Areopagitas ex» títiffe. Quiením fuiffentante Soloné in Areopago damnatí, fi Solon prímus ad Areopagítas iudicia detuliffete niíam fortaffe ex fcriptor defectu obfcurítas queda exiftitut quí eís crímíni bus dánatifuíffent,de quibus Areopagitae& Epheta pratores iudícarent,quo t&pore haxclex lata eft,prohibitieffenthonoribus,reliquís oibus honore donatís.Sed heec ipfe uiderís. Ex alijs aut£ eius legibusilla precipue íncredibilís atqj in primis admiranda eft, qux honoribus abdicat 1] lt (s ( Lepet,! TisgoevAO, Magiftratnts Ordines, Aliofiéf; "tei iQurep uide Suid, Anticipatio, PLVTARCHI SOLON C eumjquiortafedítione neutram factionem fequutus fit, V oluit quídem,ut nidetur,neminem cum príuatas rationes ín tutolocaffet, nulla comuní cura acfolícitudine contíneri, gloríantem quodaliorum íncommodis difficultatibusi minime angeretur: uerum optímis ac íufliffimis uírís effe propofitü, cum alijs patíter perículo fe committere,atqy opem aftlictis rebus ferre,ma gis qudm abíq, periculo quietü exitum uictoríze expectare, Illa uero abfurda atqj ridiculofa ui Matrimoni. detur,qua permittebat orbze;fi quilege cognationis obtinuifTet,factusty effet dominus, ad rem autem uenereá effet minus ídongus,mariu propínquos admittere, Acqui banc recte fe habere Qid*zixAa quidam pütát,contra eos qui coire ipfinequeunt,pecuníarum aute gratia uxorestcognationis : fit.uideBu lege accipiunt,& lege contra naturam nituntur, Intuentes ením eum quí cum líbítum puellz, deum, quam lege cognationis fibi uendícat,concumbere fit, aut miffam facient, aut cum dedecore& ignominía retinebunt, cupiditatisq; pecuniarü& cor&emelíx poenas dabunt,lllud etia proba tur,ut nó cum omnibus coíret uxor, fed ex mariti neceffaríjs unà fibídeligeret, nealienü effet quod nafceretur,& genexss neceífitatem attingeret, Ad hoc ídem illud fpeciat,ut fponfa cum uiro occluderetur,unatp cotoneo málo pro bellaríjs uefceretur,ut&p terín menfe omnino con grederetur uír cum uxore, Nam fi minus liberi nafcerentur,fore putabat,ut huíufmodi honor acbenignitas uíriaduerfus pudícam muliere, permultas frequéter collectas índígnatíones tol« Dos. leret,nec fineretpeniítus odíoabalienarianimos, Ex cateris atit matrímonijs dotes fuflulít,tres tantü uefles& quadá paruo empta uafa,aliud praterea níhil,nuptam fecum importare iubes. Voluítením uiti uxorísq; confortíum non precio ac mercede, fed liberorü charítate,gratía,bez neuolentíatp coiungi. Dionyfium enim tyrannüi cum rogaretur à matre,ut quanda ex ciuibus in matrímonium accíperet,refpodiíTe ferunt; Cíuítatis quide leges abrogari d tyranno, naturz auteleges cogi nullo modo pofífe, fi preter etatem uxorí fe iunxerit. Hancaute abfurditatem acdeformítate fibi in cíuítate mínime inducendam uíderi,nec permíttendü ut affinitates alieno tempore fierent,& quz neq gratíz quíppiam,nec officij, nec finem nuptíarü effent habíturz, Itag;infenem,puellà ducentem, diligehte príncipe autlegumlatore íd(ure optímo dici queat, quod íg Pbiloctetem dicium memoratur: Quám bene igitur nubere potes mífer,ac habitans in thalamo diuítis uetulz,ut perdices ex concubítu pinguem te comperíens,tranfibis ad uírgiz p nemfíponíam uíríindigentem.Hac igitur fatís ad prafens.Illa uero Solonislex laudatur praci pue, qux prohibet ín defunctos maledicta coníjcere, Nam& píum efl, eos facros ducere quía uíta dífcefferint,&& iuflum, hís qui effe defieruntabflinere,& cíuilium ínimiícitíarü aliquando modum flatuere,nec ín infinitum progredi finere.In uíuum autem fiqui facrís in locís,uelíníu tuimitriatio. diciouel apud magiftratus,aut cum certamini fpectaculum ínftaret,malediciis efTet ínuectus, is príuatím ilii tres drachmas, aerario duas alías foluere cogebatureNufquam ením íram contiz nere,imperítieft hominis atq íntemperatis:ubiq ucro,difficillim,quibufdam etíà impoflibile effe uidetur.D'ecet aute ín ferendis legibus poffibilitatis& facultatis ratíone babere,fi quis uelit amenta, utiliter ín paucos, quam fine utilitate ín multos anímaduertere.llla etíà lex qua teflamétís pro2 fpexit,autoritatts plurímtü habuit ín cíuitate,& fummo ín bonore fuít, Antea ením non licebaz alio deríuare hareditates, uerü pecunias fimul& domü in defuncii familia manere oportebat, Solonauté cum permiífiffet pro uoluntate cuíufqy,ni fupereffent filij, haeredem conftítui,uifus eft amicitia propinquitati,& gratíamneceflitatí praferre,pecuníasQq poffeffionem effe babene titm flatuiffe, INO tamen temere ac nullo habito refpectu,huiufmodilicentía permifitzat fínoa morboíngrauefcente, aut medicamentorii uí impellente, aut uínculís& cruciatu coactus,aut coníugis fuafionibus ac blandítijs effet adductus. Exiftimabat enim,& quide recte& fapieter, ppeter decus aliquid honeftatemq fuaderi,nihilà ui ac neceffitate differre.In eodem uero cum neceffuate fraudem, ín quo dolorem cum uoluptate ín coparatíone íungebat, C'ux omnía pa Ludus. titer hominem à mente ac ratione diflraherent. Egreffionibus quoq; mulierum ac fletibus& celebritatíbus lege profpexit, quod omnem íimmodeftiam íntemperantiamá fuftulifet,exire x takvuze, cum tribus tantum ueftibus iubens, nec cibum ac potum plufquam obolíafportare, nectcalae thum cubito maiorem babere, nec noctu iter fufcipere, nifi praelato lumíne ín uehículo defere retur, Laceratíones uero fe cedentíum,& quz luctum prouocare folent,ploratus quoque& lamentatíones flebiles, ín alieno funere penitus fuftulit: nec ímmolari bouem permifit, nec pluribus quàm tribus ueftibus utí, necad aliena monumenta accedere, nifi quo tempore e£ ferr&ur funus,quorum plurimane fiant,noflrís quoq; legibus prohibentur: nifi quod noftris leeibus illud additum eft, ut quí hzec faciunt, à Cenforíibus mundí mulíebris, ut molles atque eff ocminati homines,& his perturbationibus ac delictis, qua circa haec genera funt,obnoxij, damnentur., e * ox 4 ie] 2 b. «€ LAPO FLORENTINO INTERPRETE, p. damnentur, Cumauté íntueretur urbem refertam homínibus,qui ín Attícam quotídie lícene tix atcp impunitatis gratía confluebant, maximam uero agrípartem íncultam infructuofamág. cffe;& qui nauigationi rebusdg maritimis intenti eíTent, nihil js importare confuefle, qui nihil conu afferre poffent,ad artes ciues traduxit.L ege etíam fanxit,filium haud patrí neceifaría ui. Aríes, ux fubfidíadebere,à quo nullá artem accepiffet. Lycurgo enim datum laudi merito eft, ut cum. utbem uacuam haberetab omníperegrínorum& conuenarum coztu ac commercío,amplam etíam regionem acbis totidem fuppetentem,ut Euripides inquít,feruorum praeterea multítue. dinem Lacedzmoni circunfufam,quamoptimum factu erat hàud ociofam dimíttere,fed opere fatigare,& labore afliduo humiliorem efficere, ciuesab omnibus illiberalibus artíficíjs& quaes fiibusremouere, contíneredp ín armis, eam unam illisartem difcendam atq; exercendá pro. ponere, AcSolon leges rebus magís cam reslegibus accommodauít,regíonisa fitum& nae turam contemplatus,quz uíx laborantibus acagrum colentíbusad uíctum fufficeret,ociofam autem multítudínem alere non poffet,artibushonorem habendum fiatuit, Areopagítis quoe| que negotíum dedít, ut unde cuique neceffaría forent,profpícerénc de ínertibus ac defidiofis i fupplícium fumerent,[n eo auté uehementiorem feprabuit,ut quí é meretrícibus nati effent,. parentesalere non tenerentur, ut Heracides Ponticus fcriptum reliquit, Quíiením in cone creffione€ commercío mulierís decorum non feruat, is facile declarat, fe non liberorum taa diaadeam rem ímpelli,fed uoluptati potius indulgere.Itaque mercede fe príuat,nec fibííus paz rentis ín liberos reliquü facít, quibus ipfa procreatione dedecus& ignominiam attulítOmníz notamen Solonís leges de rebus uenereis, deformitatís plurímum contínere uidentur, Viae. chumením ínterimere fas eíle deprehendentiuoluít, Sí autem rapta líiberze mulieri uím attuz lifferjeüm decem drachmis multauít:Sin proftituiflet, uiginti drachmarum poena fiatuít tene riprzterquam eas quz palám uznírent,díco autem meretríces,NNanque illa manifefte fe pere mitunthísqui precíum afferunt. Suftulit aut£ ius uendendi filias& forores, nifí quí cum uiro. coéuntem uirginem deprehendiffet,[n eadem uero ro punieda nunc fe feuerum& ímmítem, nuncclementem& facilem prabere, eí&p quamcunque fors attulít poenam definire, ratione profectó admodum diffonare uidetur, INí am quod nummií penuríaín cíuitate tum fotet,pez B cuníarias poenas reddebat penuria ipfa grauíores, Ad precia quidem aflimationesi facrorum ' pecus computabat,& pro medimno drachmam habebat. Eí qui I(thmía deuiciflet, centum drachmas dari placuit; Olympiam uero quingetas. Q ui uero attuliffetlupá, quíncy drachmas. iuffir accipere: lupam autem, tantummodo unam, ut Phalereus Demetrius tradit: hoc bouis. precium,illud pecudis effe ftatuens, Quas enim ín fextadecima tabula xftimationes eximijs ui Ciimis pracfiniuit; confentanzum eft multiplices extítiffe: attamen ea: quoque prz illis quibus nunc utímur,exiles parcas funt, V etufta eft autem confuetudo Athenienfibus bellum cum lupísgerere: pafcuo uero agro indulgere quàm agrículturz, fatíus effe ducunt,Eft etíam opiz; nio quorundam,nomina tribuum non ab louis filijs tribus,fed à generíbus,in qua díuifz uitae» abínitio funt,nomína accepifTe: bellicum quídem àzAízac ab armís,operís intentum tey&eler, duarumautem reliquarum, hosquídem qui agrum colebant ab agricultura y«weyze, illos quí teipecuaríze operam dabant, eZyixeg&c à capris.cognometa traxiffe, Sed cum nec perennibus fluujs,neclacubus quíbufdam,nec uberibus fontibus regio abundaret,fed pleríq; Attícorum puteis uterentur manufadtís, lege flatuít,ut ubicunque puteus pablícus effet,eo intra zip homines uterentur:(efl autem Hiíppícum quatuor ftadiorum diftantía)qui autem abefTentlon gius,propríam fibíaquam exquirerent.Sín autem effodientes decem palmarum profunditate haud ínueni(fentaquam,tuncaccipere à uicíno liceret fex hydrías,bis diebus fingulis.Indigen ti enim ac neceíTitatí fübueníendum, inertíz ueroac defidia mínime opitulandum putab3t, Definiuit etiam plantatíonís prudentiffime menfuras: cum quí ín agro quiduís aliud Blantae ret,quinque pedíbusa uicino abeffe iuffiferqui uero ficum uel oleam,nouem. Longius enim ha arbores protendunt radícem,nec fine detrímeto caeterís plantís propíus admoueri poffunt," uerum nutrimentum auferunt,& quibufdam humorem nociuum tranímíttunt, Scrobes au. videdigeft; tem& fofTas effodiendí uolentibus poteftatem fecit, modo quantum foffz faftigium foret,tan finiiregund, iM tum abelfetab alieno, Quícunque autem apum aluearía conderet, huncab alteríus ante cone. tit.ulr.| ditis trecentis pedibus abíre Solonis lege iubebatur. Ex fructibus autem oleum folumad pec Exportatio regrínos exporzari lícebat, aliorum nullum ius eratafportandi:& in eum quiexportareg,fan rerum. xitetiam magíftratum execrationes facere, aut ípfum aerarío centum drachmas díffoluere.Ac príma quídem tabula ea eft;in qua lex huiufmodi cotinetur, Nec illis ullam omnino fidem ad» 5t C Nox« deditio. Toíaucie ov dinpocit. edlyos.£. Dc Solisuiz de Stepb. PLVTARCHI SOLON hibendam quis dixerit, quiaiunt fuperiore atate ficos etíam exportare non licuiffe, Idty ex eo maxíme perfpicuum effe, quod hi qui ficus exportantes oftendendo detuliffent, fycophantae apud ueteres dicerentur, INNoxa etíam quadrupedü legem tulit,qua canem qui quippiam mor fu affeciffet,trunco quatuor pedum alligatum dedi íuflit,com mentum ad fecuritatem elegans, Eft autem deílla quog; dubium, qua ex peregrinis, nifi qui perpetuo exilio patría pulfus effet, aut quí ad artem alíquam exercendà cum tota domo dijstp penatibus Athenas marins minem cíuítate donat, Hocaute feciffe dicitur, non ut ceteros deterreret,fed ut eos ep.pros miffa Athenas alliceret,& fimul exiftimantem eos ciuitati fidos futuros, X qui neceflitate pas triam amifi(Ient,& qui fua fponte& uoluntate relíquiffent.Illud etiam proprium Solonis ínfli tutum putatur,quo'lín erarioepulum praebuit, quod«eacis&p ipfe quafi accubare uocauit, Non ením eundem permiíttebat cibari eo loco fepiuss£i is autem cui forte obuenerat,recufaffet,plectebatur, quod illud plus equo appetentiís effet, hocfuperbi& faflidiofi nimis& come munía contemnentis putaret, Statuít autem. ín centum annos leges omncs ratas haberi,quae in ligneis tabulis defcriptze funt, quos d£oves appellauit, quorum paruz quidem reliquia in Prytaneoad noftram ufque memoríam peruenerunt:eos ut Ariftoteles tradit xvgBec nuncuz pabant. Et Cratinus comicus quodam ínloco de Solone& Dracone aít:Q uibus nunc íam lez gumina& ficus cyrbibus ficcantc Quidam uero opínantur in quibus facra tantum folennía continentur, xvebar, dfovae aute reliquos appellari. Communi gitur iureiurando adftrinxit fe fenatus Solonis leges ratas habiturum:priuatím etíam unufquifque pratorum in foro ad lapíe dem addito iuramento fe,fí quid contra eas conflitutiones commiíttat,auream flatuam pondes re fexquantem ín Delphís pofiturü effe dixit. His igitur peractis, cum animaduertifetSolon difproportíonem menfium,& commutationem uaríetatemi lunz, quz neque ín occafu nez que ín ortu cum fole coueniret, fed eadem plerunque die€ affequeretur folem,& praterítet eum,flatuit trícefíimam& ultimam appeilarí, eiusd partem ante congreffum lunz cum fole, finito menfi,& qua fupereffet,uenientitatgy inflanti menfi deberi arbitratus eft,ut quíantea id (ficutappareo) Homerum audiffet dicentem, definentis menfis atque inflantis,C) uz uero de íncepsfequeretur dies,eam vauávíow, id eft Calendas appellauit:nec uicefimo die menfem finie uit,reliquumq fequenti adiunxit, fed auferens atque diffoluens ufq; ad trigefimum;quatenus luna lucem retineret,annumerauít,L atís igitur legibus cum fe quoudie quidà adirent,quilauz darent,uel improbarent;aut etiam confulerent fcriptis adíjcere alíquid aut detrahere;permulti autemadeflentquipeterent refpoderentG iubentes,ut quo pacto fingula fe haberét,eorumdg fententíam edoceretatque declararet,perfpiciens haec& negare abfurdum effe,& facere inuiz diofum futurum, flatuít hís fe difficultatíbus liberare;offenfionemsdp ciuium& calumniam e£ fugere, In magnísenim rebus admíniflrádís difficillimum eft(ut ipfe inquit)omnibus pofTe pla cere, Itag; quo erroris fui caufam tegeret, fortitusnauís adminiftratione abnauigauit,cum ima petrafTetab Atheníenfibus, utab urbe fibi decem annosabeffe liceret. Sperabat enim eo tems porejleges ufu& confuetudine ciuibus gratiores fieri, Primum igitur in Aegyptum applicuit, ibi aliquandiu moram traxit,ut ipfe primum affirmat; Oftía qua Nilí refonant uícína Canopí. Quoddam etíá tempus apud Pfenophem Heliopolitam,& Sonchem Saítam eloquentííTimos Gafaflientíffimos facerdotum,phílofophiz operam dedit,d quibus Atlanticum fermonemaue diuit,ut d Platone fcribitur, eumüp eft carminibus graecis conatus exprimere. Deindein Cy2 pum delatus, d Philocypro quodamex eíusloci rege honorificentiffime exceptus eft, qui para uam cíuítatem à Demophoonte Thefei filio condítà habitatamdp tenebat, in locís munitis quíz déhn,uerü difficilíbus& incultis pofitam.Suafit igitur ílli Solon, utnactusamocniorem locum, ciuitatém.eó traduceret, eamá iucundiorem& maiorem pararet:& ipfe ad eam rem adíutoz rem fe praebuit,& und cíuítatem optime& ad difciplínam,& ad fecuriiatem inftituit, Q uz res habitatores complures Philocypro comparauit,& czteros reges ad a'mulationem concitauit. Quarecum$Soloní gratíam referre uellet, urbem ante íd tempus Epenamappellatam, ab eo Solos nuncupauit,& ip(e Solon huius condita urbis mentione fecit, In elogijs enim Philocye prum uocans,íta alloquítur: Totnuncfceptra Solís tenes per fecula felix s egens,hanci urbem tum genus hocce colís, Me Cypriísantíquo celerícum puppe remittat, Ltore qua uiolis frondea ferta gerít,. l 7 ana -—— a RB Fi M fr Im on LAPO FLORENTINO x... Ermihipofttanto nomen pro munere grates Soluat;& ín patríam díua fecundet iter, Eius autem cum Croefo congreffum& colloquíum;quiídam ut ficta temporibus arguere uíe dentur, Egoautem famam adeo celebratam& tot grauíffimis teftibus comprobatam,& qua ín prímisSolonís moribus conuenire,& eius animi magnítudíne& fapientia digna effe uide tur,annalibus quíbufdam Canonibus nuncupatis, permíttendam non arbitror, quos ínfiniti pené ufque ín hanc diem emendare conatí, repugnátías eorum tollere ullo modo nequíerunt, Soloniigítur cum rogatu Croefi ín Sardos fe contuliíIet, idem quod terreftrí homini cum ad mare primum defcendit,euenif(le ferunt.Ille enim ut quifque fe obtulít fluuius,mare effe ratus eftItaSoloní per aulam tranfeuntí, multosGp ornatu luxuG regio infiructos íntuentí,& cum magníficentía quadam& maíeflate,magnad flíipatos turba(eruorum& comítum íncedentes, finguli Croefus uídebantur,quoad ad éUm perductus effet, ut quicquid effet ín lapidibus prez ciofam, quicquid coloris ín ueftibus,quícquíd ex auro artificiofe laboratum, quícquid ornatus aut magníficentíz alíquid pra fe ferret, quicquid denique optanduih foret,íd omne regem cir cunfiare uifum efl, ut fpectaculum fplendidi(fimum,fumma uarietate ornatiffimum,Soloní oftenderetur. Poftea uero quàm Solon harum afpectu rerum nihil commotus eft, necy inquit aliquid eorum qua: Croefus expectabat, ut facile appareret prudentibus, eum íllaomniía,ut uiliaabietago,contemnere,íuffit eí Croefus fuos thefauros aperiri,& czeteram fupellectilem & magnificentíam regíam nihil rogantí oftendi neque appetenti. Coeperat ením ipfe fecum ingenium Solonis agnofcere, Ad poftremum rurfus cum perfectís omníbus ad eum reuertífz fet, rogaffet&p illum Croefus, num quem alium bominem fe beatíorem uídiffet: tum Solon, Tellum fe fuum cíuem uidi(Te refpondit. V tuero expofuitilli Tellum optímum uirum fuiffe, fliosqy probatiffimos habuiffe,& eum integerrime fanctiffimed uixiffe, firenue pugnantem propatría,parta pugna gloría interífTe, putauit Croefus urbanítatis penítus ill&i& humaniítatís expertem, finon magna uíauríatque argentifelícitatem metiretur, fed plebei hominís& prie uati uitam uel interítum potius, tantís opibus imperr] anteponendam putaret. Veruntamen abeorurfus contendit, num poft T'ellum alium beatiorem noffete Iterum Cleobem& Bitoz p nemdixít, uiros cum mírífico ínter fe amore, tum ín matrem fumma obferuantía,quí tardane ' tibusbobus, ipfi íugum currus fubeuntes, ad Iunonístemplum matrem traxerunt, latam& abomnibus ciuibus felicem habítam.Deinde cum peraciís facrificijs epulati accubuifTent, poft diem nunquam affurrexerüt amplius, fed defuncti uíta, uifi funt ín tanta gloría& expeciatioz nemortem omníum dolorum& moleftíarum expertem& uacuam oppetiffe, At nos,inquit Crocfusira íncenfus, nullum ín numerum beatorum reponis? Et Solon cum necblanditijs& allentationibus delinire hominem uellet,nec ulteríus prouocare,O rex,inquít,Lydorum,nos quidem Cirzecos homínes ad alia qua nobís Deus ipfe mediocría conceffit bona,& fapientia cuiufdam fiducia(utuidetur) optime confirmatz ,& popularís magis quàm regiz,nec admoz dum ob mediocritatem fplendídz,partícipes fecit, quz cum perfpiciat uitam hominum uarijs fortunz motibus affidue agitarí, prafentibus bonis efferrinon finit,necfelícitatem cuíufquam admirari, quae temporum mutationí fubíeda fit, Confequentis ením temporis uaríetas ex ínz cto unicuig; fubit. Cuí autem felícitatem fuam deusad finem perduxerít, eum nos felicem opínamur. V íuétis uero adhucfelícitas ac períclitátisín uita, ut decertantis dentciatío uicgorjae & corona,inflabilis incertatp eft. Poft haecSolon ftatím cofecto fermone difceffit,cum turbafz fet magis eíus oratio Croefum, dj admonuiffet,Per id temporís Aefopus hiftorícus forté Sardis aderat eo accerfitus à Croefo,magnisqs honoribus affe&tus,Solonís caufa ueheméter indoluit, quiíta ínhumane rege effet acceptus:cumq folaretur íllá,diceret& regum confuetudine zut quammíniíme aut quammaxime uti oportere:[m0, refpodit,mehercule aut quamminime aut quamoptíme.Sic igitur tunc Crovfus Solonem defpexít.Poflea uero quàm cum Cyro collata acie,pralío fuperatus eft,&& ami(Ta urbe captiuus incendíoG deflinatus, pyram ínfirucia allíga tus cofcendiflet,fpeciatibus Perfis ac Cyro, quantti maxíma potuit uoce ter,ó Solon,exclama uit. Admiratus ígítur Cyrus,mifit quirogarét,quifnam homínü aut deorü is effet Solon, quem indubíjs cafibus folum ímploraret. At Croefus nihil diffimulans: V nus eft;inquit,ex Graecize fapientibus,quem ego accerfiui no audiendi aliquid difcendi ue ftudio eorum quibus maxime indiebam,fed ut mihi fpectator adeffet, teflíscp eius felicitatis abiret,in qua amítteda plus cala mitatís erat,quàm ín confequenda boni, Verbo enim& opinione bonü erat, reautem uera ea commutata,omnes eíus iucundítates ad íntolerabiles dolores& calamitofas aerumnas recídes INTERPRETE, 4 Contemptus Yerum, Sapientia: Val. Max.lib, 7: Cdps2.. 1* Constantia. sop, legifte uie detur, Sagacilas. PLVTARCHI SOLON C runt. Atquiisuirex illis fecundiffimis rebus hzcomnia mifetríma futura cotiijcfens,confidez rati uite exitum iubebat, nec inflatü opinionibus incertis petulanter& temere exultate, Quz ubíad Cyrum perlata funt,ut quí& fapientior effet quàm Croefus,& Solonís monitis ex praes fentibus exemplis comprobatum effe perfpiceret, non folum Crcefum miffum fecit, fed am» mo etíam bonore quoad uixit,apudfe habuit,Ex quo uifus eft Solon eadem oratione, alterum feruaíTe€ regibus, cautiorem& prudentioremalterum reddidifTe, At poft Solonís difceffum, Athenis ínter ciues grauiffimze feditiones excitata funt, ac Pediorum factioni Lycurgus,Paralorum autem Megacles Alcmtonis filius prefuít:Díacriorum autem Pififlratus,in qua debitorum turba continebatur, quz ueheméter díuitibus inimica infeflaty erat, Quare flabatquis dem adhuc cíuítas feruandis inflitutis Solonís& legibus, fed rerum nouarum ímmutandac ciuitatis flatum cupido íncefferat, fuis rationibus melius confultum írí ea mutatione fingulis opinantibus,& aduerfz factionis fuperand fpe optima confirmatis, His igitur malis difficul: tatibusty turbata cíuítate, Solon reuerfus Athenas,ad honorem fui,factorumG uerecundiam conuertit omnes,Sed ne ífi Rep.eo quo folitus erat ftudio& affiduitate uerfaretur,infirmz uis res affectat íam ztas prohibebar,fed príuatím príncipes fadtionum adiens, feditione abduces re ac pacare nitebatur.Q uam ad rem Pififtratus uidebatur appríme Soloníaffentiri, Etenimín fermonibus colloquutioníbusy,sffabilitatís& humanitatis plurimum habebar eius Oratío:ap parebat&p eum pauperum cauíz impenfe fauere,ad inimicitias autem clementem ac moderaz tum effe,& qua illia natura minus ínerát, hís aflimulatis, facile putabatur eos quibus illa infita atque ínnata erant, uirtute ac probitate fuperare.Itaque oftendebat fe zquitatís amnantiffimum fludiofiffimumt,& prafentis flatus mutationem grauiffime effe laturum,obuiamá ítarum, fi quis ftudio nouarum rerum. eum mouere effet aggreffus, His igitur moribus decipiebat ci« ues,Solonem tamen fimulatum eíus ingenium díulatére non potuít, eid ínfidize Pififtratiprie mum patuere, haud tamen odio eum profequutus eft, fed leniendo admonendoGp conabatur hominem ex ea mente depellere: ipfoQPififirato fxpe dixit,& alijs multis audientibus, fi quís ex ciusanimo expelleret amorem príncipatus,& dominandi cupiditate fanaret,nemínem effe eomelius ad uírtutem natura ínflitutii, neque probiorem ciuem, Cum aute ccepifTet Thefpis D tragoedíam edere, eares ob nouítatem multitudinis ftudia ín fe conuertit, Nondum ením ín aemulationem certamen& cíuíum uenerat. Tum Solon innata quadam audiendi difcendit cu piditate, quotidie magna xtate íngrauefcente,liberali ocío& difciplinze,& mehercule potatíoz nibus& muficz índulgens, Thefpi fpectatorem prabuit, cum ís tragcedíam, ut mos ueteribus erat;ipfeageret,Poft d aute fpeciaculii cum Thefpim appellaffet, rogauít, num pudereteum tot przfenubusatque audientibus talía ementiricCuméy ille diceret,baud abfardum effe eiuf modíres per íocum dícereac facere:baculo uehementer terram percutiens; Atinquit talem di fciplínam qui laudamus& ueneramur, in cotradibus mox fentíemus, V bí autem Pififiratus, illatís fibp(iuulneribus,curru delatus defcendit ín forum, multitudinis anímos concítauit, cum díceret ea fe ab inimicis per infidias accepiffe,multosty fibireiindignitatem xgre ferentes, damitantesq comparauit, ad eum accedens Solon affiftensi, Non recte,ínquit,o fili Hippoz cratís Flomericü V lyffem a(Iimulas: eís enim ad cíues decípiedos abuteris,quíbus ille feipfum cxdens,hoftes deceperat.lamtp erat Pififtrati gratía in pralíum defcenfura multítudo,& popu lus ígconcionem couenerat, Ariftlone decernente, ut quínquaginta armati, quíab armís quiz bus utebantur Corynephori dicebantur, Pififirato darentur ad cuflodiam corporiís,affurgens Solon contradixit,permulta his fimilia in medium referens,qua poft carmínibus adidit: Afpicite in linguam& blandi fallentía cunctos lépüpéetue| eV erba uiri tquínos uulpínis paífibus ambit, Frígidusat nobis pectora fanguis agít. Sed cum anímaduertiífet pauperes ad gratíam Pififtrati propenfos, rem ageredi tumultu& trepidatione,díuítes contra metu perculfos diffugere,abij t,inquíens fe illis prudentiorem,hís fortiorem efle:prudentiorem quídem hís quirem hanc haud profpicerent,fortiorem ueroillís quityrannidí quam profpícerent,quo minus obflarent,metu prohiberétur.Comprobatoauz temiín plebe decreto, haud ultra folícíta fuit multitudo de paucis Corynephoris Pififlrato decer nendis,Sed cii quotuellet nutriret, fecum palám haberet,paruifecit,quoadarce potitus eft. Quare turbata ciuitate, Megacles fiatim cum Alcmeonidis fugit. AtSolon(eratenímíam ual de fefex)necadiutores habebat,attamen in forü procedens,fua oratione partím ciuium amen tíam& fegnítiem obiurgauit, partim incitare atqy adhortari conatus eft,ne libertate aui e u — a& M mo Ro APO FLORENTINO'INTERPRETE. 55 a lllud etiam celebratum addidít,Facilius certe illis ante fuilTe tyrannidem futgentem opprimez re,nuncautem maíus gloriofiusgp futurum,confírmatam íam ac corroboratàa euertere ac deles re, Vbi uero fibiob metum nemo mentem adhibuit, digreffus é loco domum fe contulít,accis iensiparma ínangíportuante fores depofuit;Ego,inquiens,quoad à me fierí potuít,patríx ac legibusopem tulízex eod ín poflerum quíeuit. Adhortantibusdp ad fugam amícís,nunquam artrein anímum induxit, fed carmínibus xditís uehementer ín Atheníenfes ínuectus eft - TríftiacommifTz luitis,fi praemía noxa, Neuos ín fuperos concítet íra deos," Veflra uírosauxít quoníam cuftodia dudum, Subdíta quí uobís fub íuga colla premunt. Poflhzcmultís commonefacientibus mortem fibi à tyranno impendere, quxrentíbusqy,qua refretusita profalute defidiofus effet;Bnectute refpondit, V erum Pífiftratus rerum potitus, iaSolonem obferuauiít,ítaín honore habuít,adeó benignum ín eum& maníuetü fe prxbuit, üt& accerferet,K fibietíam ín confilium adhíberet,permultadp ex»eíus autorítate gereret:etenimplurímas Solonis leges feruauit, ijsqy ipfe ante alíos parens,amícos parere cogebat. INam, cadisín Areopagum accerfitusmodefte& temperaté in íus uenít,fe defenfurus, tfed caufam. tzy ADROUaccufator deftituít,Leges etíam ipfe tulit:é quibus eft illa, que iubet,ut quí oculos ín bello amíz c« xa[syógor fiffent,publícéalerentur, Atqui hoc antea quo tempore T herfipus cacatus eft,decretum à So: lone;Pífiftratum ímítatum effe tradít Heraclides, Scribit eíam l'heophraftus,ocij legem Pifiz firati;non Solonis fuiffejqua& regionem cultiorem,& pacatíorem ciuitatem reddidit. At So loncum Atlantícum fermonem,quem ex fapientibus Saí, urbe Aegyptí,acceperat,rem mule Seneca cy obi teoperz multidy laboris Athenícfibus maxime coducibilem Ícriberet, ab íncepto deftítít,non tw. occupationibus, ut inquít Plato, fed fenectute potius impeditus,& uoluminis magnítudineres 7$ acer, formídans, Ocioením íllum tunc abundaffe declarant huiufmodi uoces: uidé Strab.eyDum propero ad feníum,difcere multa libet, Steph. Graraq funt V enerís nobís& dulcía Bacchi, Quad uirís Mufz munera lxtaferunt," B Vtautemamcenz& fertilisregíonis folum defertum quodammodo& íncultum,Plato quiSo videPlator.in lonierat propínquítate coniunctus, A dantícam illam matería excolere atcj exornare cupiens, Atlantico, ucrz magnis quibufdam quafiueftibulís&circuitibus& aulis círeundedit eius ínitium,qualibus nec fui. oratío,nec fermo, ned, fabula,neqy poéfis ulla reperítur:fed cum feró admodum cocpiffet,opus ídmors uiríanteuertit, Quanto igitur plus fcrípta attulerant uoluptatís,tanto plus eorum qux fupererant defideri relicium, Vt enim Athenienfium cíuitas Olympizum,fic Platonísfapien De téploIouis tiaínter multa praclara& eximia hoc tantum opus imperfectum reliquit, V ixitSolon poftíni Obmpij, Plin. tium Pififtrati tyránidís,ut Pontícus Heraclides prodídít,multum temporís:ut autem Phanías lib.56.cap.i6 Ephefius fcríbit, minus duobusannís.Comíj enim temporibus Pififtratus ínuafít tyrannidem, j Hegeftrati autem xtate,quí poft Comíum regnauit, affirmat Phanías diem Solonem obijffe,, Eíus autem cíneris circa Salamínem diffipatio ac difperfio,abfurditaterei íncredibilis,admos—, dumá fbulofa effe uidetur, Id aute cum alij homines autorítate digníffimiliteris prodiderunt,— tum Ariftotelesphilofophus ín prímis fcriptis fuis comprobauit, PVBLICOLAE VITA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, $3 v M igitur hísmoribus praditus fuiffet Solon,non immerito, ut míhiuíz 5 3| deor,cum eo Publícolam comparamus,cuí hoc pofleríus nomen honoris (f. gratíaPo.Ro.inuenit, Antea enim Publio Valerio eínomenfuerat,quod Nor, áprogenitore Valerío uideturíndítum,quí uír unus ex ueteríbusillisma Gema.— xímeautor fuít,ut Romani acSabini,cum anté hoftes fuiffent,ínunum Li.lib.z, i, Z5 populum coirent.[lle ením in prímís fuadendo regum fedauit dífcordías, Dec.: im 723 GL ad eiufmodi foederis pactione induxit. Huíus igítur,ut accepimus, V ae leriusex genere neceffaríus,cum adhuc Roma effet fub regibus, díuitt)s& eloquentia daruít: quarum cum altera recte femper& libere pro zequitate iuftítíag uteretur,quíppe qua l'beralíz terhumanep fupplicibus opem ferret,haud dubié uídebatur,(i res traduceretur ad populare' | c| le Val. Max.lib. 4. cap.4. Liuiuslib.z. Dec.t PLVTARCHT?! PVBLICOLA príncipatü; primas ín repub. partes habíturus, Cum autem Tarquíníus Superbus regno,nori uírtute fed impietate& fcelere parto,non regio more, fed tyranní,cotumelíofed uteretur, eit ínfenfus odío populus,atq; xgreferens ad defectíonem fpeciaret,cui rei Lucretize quae fibiuí accepta mortem confcíuiffet,contumelía occafíonem attulerat: Lucius Brutuscum innouane dís rebus adiecífetanímum,ad Valeríum prímum rem detulit,eotp adiutore acerrimo fretus, reges exegit.Et quandiu opínío fuit populum pro regeconfulem unum effe creaturum;quíee tus fuít Valerius,eo quod Bruto magís deberi confulatum exíftimaret,quí autor& prínceps recuperandz libertatis fuerat.Cugn uero ín uníus domínío offenderentur anímí multítudinis, uiderenturip omnes diuifum imperíum libentíuslaturí,&duos confules pofcerent,fperantem Valerium poft Brutum creatum íri fe,collegamáp illi ín confulatu futurüfefellít opinio, Creae tus eft enim proValerío,inuito Bruto,Lucretíz marítus CollatínusTarquiníus,haud quidem Valerio uírtute fuperíor:fed patrítíj metu regum,qui fulta extrà molíebantur quotídie,cíui« tatemi blandítijs delínibant,ftatuerunt quaminfeftiffimo illis hoftiut ín hocnunquam cócefe furo,confulatum mandareeHac re Valeríus uehementer permotus,fi quod nulla príuatainiu tia regibus effet affectus,non putaretur omnía patriz caufa facturus, fenatu fe abdícauit, pa trocíníarenuncíauít,& à negocíjs publícís penítus fe remouit,ut rumor& cura folícitos mul tos haberet,metuentes neob íram eddítus regibus,res omnes,& cíuítatem fímul nutante euer teret, Poftea uero qudm Brutus alíorum quog fufpicione offenfus.flatuít cafís hoftijsiureius rando fenatum aftringere,diemty prafiniuít, Valeríus Ixtaadmodum fronte defcendit info rum:ubí cum íuraffet prímus,fe animo femper infracto in Tarquíníos, propugnatoremélie bertatís acerrímum futurum,uoluptatem fenatuí,& fpem optima confulibus attulit,ftatímdg íufiurandum opera confequuta funt. Legatí enim uenerantá Tarquínío cum líterís,mandaz tís&p mítibus,& ad demulcedos multitudinis animos accommodatis,quibus fperabat multos, cum ex regís uerbís duceretur, poffe corrumpí,fi uideretur moderate rogando, fpiritus illos re gíos,& contumacíam pofuíffe, Cenfentibus autem confulibus legatosin cócionem producen dos effe,non permifit V alerius, fed ínflítít uehementer, prohibuít& homínibus pauperíbus,& bellum magis quám tyránídem formídantibus, nouitatis ínitíum& occafionem darí, Pofthac legatí iterum à regeaderát,íllum regnum remittere, à bello dífcedere,bona tantum amicís fuís ac familíaríbus repetere,quibus exílíum fuftentare poffent,[nclínantíbus íam multís,& Colla tíno maxíme fuadente, Brutus uír acer& uehemensad íram,ín forum excurrít, proditore cole legam,materíam& adiumentum tyrannidísper gratíam largiri lamítans, quibus indigniffimü eíIetuiatícum fuga decernere, Conuenientibusad hocciuibus, Caíus Minutius homo príuae tus in concíone orationem habuit, Brutum admonuit, R omanosip adhortatus eftprouidenz dum effe, utbona pro fe magís contra tyrannos,quám pro illis corttra fe pugnarent, V ifum eft tamen Romanís parta libertate pro qua dimicarent,bonorum gratía pacem abíjcíendam non eíle,fed ea und cum tyránís exígenda, Eratautem Tarquinius de bonís recuperandís míníme folicitus, fed ea petítíione experíri populíanímos uolebat,& fimul prodítíoni occafionem para re,quam legaticlám ftruebant,bonorum prattextu moram trahentes,hzc fe uendere;illa affer uare,míttere alía affirmantes,quoad duas domus corruperunt V ítellíiorum, A quílíorum uero tres,quí omnes patrueles Collatíní confulís erant,Priuatím etíam Viitellijs alia cum Bruto nee ceífitudo fuít:eorum ením fororem Brutus ín matrímonío habebat, lamdp fibi ex ea filij plures eratitSdolefcentes duo, T ítus Tiberíusip:quos cum V ítellíj baberent neceffitudíne ín familía ritatem coníunctos,ín focietatem quoq; confilij affumpferunt,fuadentes ut fe in genus magnü Tarquiníorum,& fpes regías darent,dementíam& duritiam patrís effugeret,feueritatem eius ín improbos durítíam appellantes:ftultítíz enímuero(qua per fimulatíonem propter tyranno rum mejum díu tectus latuerat) cognomentum ne ín pofterum quidem effugit, Compulfis au tem ín fuam fententíam adolefcentibus,& ín colloquium adduciís, placuítcommuní fentétía íureíurando magno&horrendo omnes adigere,íugulato homine,fanguinem líbare,exta eíus attíngentes.Horum gratía ín Aquilíorü domum conuenerunt, Fuítautem domus ín qua bac tranfígenda erant deferta& fubobfcura, Latuit ígitur eos feruus quídam,cuí V indicio nomen fuit,quí íbífeoccultarat,non ex índuftría,nec quod ea tractarí fenfiffet,fed cur intus foret,il^ lis ingredi feftínantibus,tímens feoftendere,fubftitit,& capfa quadam qua forté aderat, fe pro» texít.Quare profpexít res omnes, confilia eorum excepit.Decreuerunt autem confulesob: truncsre, reges nocte ín urbemarripere:& hxcper literas legatís tradítas T'arquínío figníficas bant, Etenímlegatí cum ad Tarquiníos proficífcerétur,& apud Aquilios coenatum eflet,tunc coníura 1 LÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 54. 4 coniurationi aderant, Quibus confectís,abeütibus illis, Víndicius clàm domum egreffus,quid confilij ín hísrebus caperet,non fatis Íciebat; dubitabat ením,nec fas effe ducebat, apud Brutü patrem filios accufare,aut apud Collatíinum auunculum fororísfilíos, Príuatum autem nemíz nem Romanum tantísín rebus fatís fidei habiturum arbítratus,rem omnem quoad potuít oce cultam habuit, Impulfus autem conícientía tandem ad V aleríum rem detulít,adductus maxíz mefacílítate&& humanitate uíri,quod ad eum indígentibus facilis eflet adítus,eiusqy femper do musaperta,aures omníum fermonibus& querímoníjs paterent,ut nec unquam tenuís cuíufz quam colloquíum autneceffitate repudíarít, V t igitur ad eumV índicíus uenit,atg; omnía paz tefecít, Marco eíus fratre folo& uxore prafentibus,ftupore affécius ac metu V aleríus,non ul trahomíne dímiífit,fed cum domi occlufiffet, cuftodiendi fores negocíum uxori dedit, fratrem domum regíam circunfedentem,epiftolarü curam,ne intercíderet, íuffit habere,& feruos fi fie ripoffet,obferuare, Ipfe autem cum rlibgno clientum atq; amicorü feruorumd comítatu,qui ílliaffídue praeftó erant,ad Aquiliorti domum cótendit,ipfis abfentíbus. Quare ex ímprouifo, nemíne prafente,ímpulfis foribus domum íngreffus,in líteras incídit ibi à legatis relictas. C) uí buscum effet íntentus, Aquiílíj citato curfu aduentátes,confertísad fores manibus, nítebantur literasauferre,Hií uero repugnabant,íactísqp ad collum ueftíbusuí ac magno cum labore íme pulfiímpellentesQy per uícos in forum pertraxerüit, Badensfermé círcum regíam gerebantur, Nam Marcus alijs deprehenfisliterís qua ad leeatos delata erát,ex regía familía quotquot po tuítcoprehenfos ín forum pertraxit;ubicopreffo à confulibus tumultu, V índícius Valerij iufz fudomo eft productus;conftítutadp accufatíone,líterz apertze& recítatze funt, necillí contradi cere quícqua funt aufi,mocftítia uero& filentíam omnes habebat:paucí tame uolentes Bruto gratífícaríexílijapud eum mentionem habebant, Collatínusdpípfe fpem illis clemetiz fuíslas chrymis afferebat, quas V'aleríus confirmare tacíturnitate fua uidebatur, Tum Brutus nomine flos fíngulatím appellans, Age,inquit, l'ite,age Tiberí,cur non accufatíonirrefpondetís* Vt autem ter rogati nihíl refpodiffent;ad lictores couerfus: V eftrum íam;ínquít,relíquü eft opus: quí flatím comprehenfos iuuenes nudantes;actísQ tn tergum manibus, uírgís ceciderunt;ubi cum alij oculos auerterent,nec atrocítate tantam aípicere aut tolerare poffent, pater ámmotos B oculostenuíffe dícitur,necmífericordía quícqu&de tríftitía uultus& feueritate remífiffe,fed fi liorum fupplíci fpectatore fe prxbuiffejquoad lictores fecurí caput à ceruícibus abflulerüt. In» derelíquis in poteftate collegae tradítis,affurgensabijt,re eiufmodiafe gefla,quz nec uolentíz buslaudandi pro dígnítate;necuituperadicuíqualocum reliquíffet, Aut enim eíus uirtutís cel fitudo fedatum anímü praebuit,aut calamitatis magnítudo fenfum dolorís erípuit,quor& neus ttumnedpparum;nec; humani eft íngenij,fed aut díuínítatís cuiufdam, aut ímmaniítatís, Ae« quius efl auté pro uiri gloria probare íudíciü eius, qudm uírtuti diffidere, Romani ením haud antamrem gefliffeín condenda utbe Romulum opínantur,quantá Brutum ín recuperanda libertate coftituendadp repub. Igítur poft eíüs€ foro dífceffum,díu ex rebus ab eo peradis,ftu porfímul& horror ínter omnes ac filentíum füit. At Aquilij mollitie Collatini confírmatí,pe tieruntad refpondendum tempus, V índícíum feruum fibi reddi íabentes,necapud accufatotesafferuarí, Inclinate ad haec confuledímitténtetp hac conditione cócíonem, Valerius turbae permiftum homíné non poterat dímittere,ned; populum dímiffis prodítoribus abire finebat. Adpoftremü ítagy cum íníecíffet ín hosmanus; Brutum ímplorabat,Collatíni clamítags rem índíenam facere,fi impofita collegz neceffitate occidendi liberos,zquum ipfe duceret foenía nísper gratíam proditores patrí& hoftes concedere.Q uibus permoto uehementer confule, & coprehendí V indicium iubente, li&ores repulfa turba ceperunt homíne,conantíbustp erí» pereíncufferunt uerbera. At amící Valerij repugnátesaderant,populusip Brutum adeffe.jubebat:quí cum íterum redijffet in concíonem,omníbus audire iuffis,iudicem fe inquis donet de necelíberor& fuiffe;de caiterís autem,liberís fam cíuíbus fuffragium permittere:dicat igitur fiquís uelít;,& populo perfuadeat. Atqui nihil ultra uerbis opuserat;quín omnium fuffragijs condemnatí,fecuti percuffi funt, Collatínusautem,quí tamantea ob neceffitudínem& familiaritatem, quae illícum regibus íntercedebat,in fufpicíonem uenerat,íam quoq nomínis inui día;plebi,cuíusanimia Tarquinio ueheméeter abhorrebat,ínfeftus erat, V bí uero hzc íta íncía derüt,omnibusomnino odio atq; acerbítati fuit, Ita confulatu fe abdicans,cíuítate excelfit.Sic rurfus de fubrogado confulecomitíjs habitis, Valerius ín Collatínilocü fuffectus eftpromptie tudínís ín rempub, gratía, Qui cam díenü putaret, V índicíum eratíi alíquam reportart,eutn fuo decreto libertate& ciuitate dofiáuít;X ferendi fuffragi in quacungg uellet tribu; poteftate, ez C DDigrefio, Val. Max. lib, edp,o PLVTÁARCHI PVBLICOLAÀ Alfjsautem liberts,obeundi fuffragij munusad popularem gratíam longe pàft A ppíuscotma ceí(lit.Manumiffioníautem,ob eum V índícía,ufcq; ad noftram ztatem, V indície nomen man fit. Poft hzc,bona regum diripienda plebi funt data,domus autem& atríum dirutü, Ager Tar quíniorum confecratus Martí, Martius deínde campus eft habítus, Forte ibítum feges farris di citur fuíffe maturae meffis,quem campi fructum, quod ob confecratíonem relígiofum putaret confumere,cócurfu facto defectam cum ftramento fegetem,addítiseodem cafis arboribus,ín Tybetím coíecerunt,incultumáp penitus infoecundumá deolocum dimiferunt, Frumentíau tem aceruí ín uadis hacfitantís flugnínis federunt,caterís deinde confequentibus exítu prohibi tís,X círcüm applícatibus fe,uiríum permultü& firmamentí congeries cepit,quotidíe aucta d flumine, Mareriem ením mult deferebat,qux nutrímentü& impedímentum afferebat, ípfae uero illifiones folum míníme mouebant,fed leuiter prementes,eó omnía coportabant, Ex ma gnítudine autem& fírmítate alía fuperaddíta moles eft&jua ex fuperuenientibus íncrementü accipiens,nunc ínfula facra íntra urbem eft,templa& deorü in ea,& portícus funt,Latínorum lingua,medía duorü pontéum dicta. Hoctamen aíunt quídam non tunceueniffe,quo tépore Tarquíníj ager confecratus eft, fed poflerioribus teporíbus,cum Tarquinía finítímum eí loco agrüreliquit. Fuít autem Tarquínia facra uirgo una ex V eftalibus,qua hocfacto maximosho nores confequuta efi: ín quibus ilig fuithonos,quod ex omnibus foemínis,eíus folíus teftímos níum receptü e(Tet.Permiflam uero fibi nubendi licentia, repudiauit, V erum hzc íta fe habuif fe fabulofe dícütur, Tarquinium ígitur fruftratum fpe recuperandíproditíone regní,Hetrurij proparte exceperüt,& magna ui& copijs reducere aggrefli funt, Cótrà Romanas copias edu xerüt confules,facrísáp in locís confederunt,quorü hunc Arfium lucum, alter&i A efuuiü appel lant, lamáy manus conferre íncípientibus, Aruns Tarquini filius,& Brutus Romanus coful, no temere autfortuítu ín fe incídentes,fed odio& íra íncenfi,hic ut ín patríz hoftem,ílle ut ín autore exili) fuí;cítatis equís, furore magís qudm ratione& confilio cocurrerunt,alternísi icti bustransfixi,moribundiad terrà cecíderunt, Tam crudele autem pugnz inítíG non mítíor exi tus cofequutus eft,fed paribus affecto cladibus utrocy exercítuimbri pugna diremptaeft.Du bíus igitur anímíerat Valeríus,cum finís fibí praelij effet incognítus,uíderet&p animos mílítum fuis nura cocidiffe,ínímícorü autem detrímetis elatos effe, fic confufà& permifta ex multítu dine flrages erat, Ad hacc,utrífi fura qux ín cófpectu erant,angoré magis afferebant,quám opi natz res hoflíum uíctoría confirmabant, Cum ítaigitur pugnat effet,fuperueniunt tenebra: quíefcetíbustp exercítibus,comotum efTe lucum,uocemü ex eomaxiíma aditam ferüt hís uers bis: Vnoplures cecídiffe Hetrufcorüín acíe, quàm Romanorü.Díuína certe illa fuít uox. Sta» tím nang; R.omanisanímíi creuerüt. Hetrufcos auté tantus terror ínceífit,ut egreíIi caftrís dífTi parentur, Quíuerorelícii funt,non multo pauciores quàm quínty millia homínà,inuadenti» bus Romanis captifunt,& cxtera omnía dírepra.Cum uero cadauera enumeraffent, undecim millia& trecenta ex hofti acie,ex R omanisautem uno paucíora funt inucta, Ferunt hoc pre lium pridie Calend. Martías fuiffe, Tríumphauit uero ex eo V aleríus prímus ex cofulibus,cure ru quadríjugo ínuectus. Q ux res pulcherrímiü& magnificentiffimum fpeaculum plebí,fine ulla inuídíaprzbuit,& fine offenfione intuétium, INO ením erat eíus rei táta zemulatío,nec glo ría,ut ín multosannos permaneret, Honores V alerío collegz habíti funt,funusQ eíus quan» tocum potuit apparatu fecit funebremép oratione de eius laudibus díxít, qux adeo grata iucun daép Romanis fuit,ut ex eo confuetudo manferít,ut quí firenue pugnádo obífjífetab optimas tibus laudaretur, Dicitur etíà funebríbus Girecorü orationibus illam uetuftiore fuiffe,nifiíam forté antea Solon huíusrei autor extítít,ut Anaximenes orator tradit, V erum ob eam rem ma ior inuidia V alerío conflata eft:fiquidem Brutus,quem patrem libertatis exíflímarat populus, haud dignü puta(fet fe(olum regnare,fed fociü fibi imperij adiunxifTet; híc autem,aíebat,cum adíeomnía tranftulerít,non Bruti confulatü,nihil ad eum pertinentem, fed Tarquíníj tyránis dem fortítus eft. uid opus eft igitur Bruti quidem uerbis extollere,re autem Tarquíniü xmu larí,& ex tam magna domo cum fafcibus folum defcendere,quáta illa regis non erat,quam des molitus fueratz Etením reuera Valerius infolentius aliquantü, prater morem habítabat fub domá V ítelliam nuncupatá,imminentem foro,& defuper omnia defpectantem, dífficiliaccefe fuatqj arduo,ut eo defcedente ipfe afpectus pompx magnificus ex loco adito apparens,regía dignítate&faftum prz fe ferret, Quanti igitur referat, homine ín magiftratu& ín maximísam plíflimisq muneribus locatéü,aures habere quz loquedi libertate,uerosQp fermones proaffens tatione admíttat,perfpícue ín V alerío licetintueri, Cum enim€ fermonibus amicorü Kp ; et fe LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 55 4 fet feimprobari iudicio multitudinis neg; pertínax ín eo fuít, nec fe admoneri zgre tulit,fed flatím noctu adhibitísfabrís,domum demolítus eft,ac funditus totam euertít, C uare cum prí: mum ílluxiffet, confurgentes Romaní,afpícientescy,uiri animi magnitudine díligere,admiraz ría,& domus demolítione índígne ferre,eius fpeciem& magnítudinem defiderare,quz quafi humana quadam forte íníufte ob inuidiam ínteríffet, Augebat reí índignítate conful,qui ueluz tíeietusdomo apud alíos habítabat, Exceperát enim Valeríum eíus amici, quoad populusillí locum zdífícandx domus dedít,domum(p multo ílla príore cel(iorem xdificauítubí nuncpha num,quod uícum publícü uocant,fitum eft.Sed cum ftatuiffet cum feípfum;tum confulatü ex formídolofo placidum reddere,& grati multitudiní,fecures à baculís feiunxít,fubmiffis& poe pulo fafcibus,in concionem proceflit,qua quidem re popularem dígnítatem reducere atq; au^ gere uífus eftzidtp d confulibus poftea obferuatü ufcp ad noftram peruenít memoriam, V erum nonut multítudini uifum eft,feipfuril depreffit Valerius;fed ea moderatíone ab ínuídia fe,& offenfione populi líberauít.Síbí autem poft ex ílla retantum opum coparauit, quantum fibi lí centíz abftulífTe uídebatur, Incedít ením ín fe ftudia uulgi,& fibi Bbfequetíora effecít,ut cum uoluptateeí fe fummítterent,eíus dícto imperíotp par&rent. V nde Publícola etiam, íd eft publí cazdens,ex eo eft appellatussquod nomen ín pofterum, dímiffo priore, ufurpatit eft:quare eo dem& nosdeinceps ín homínís uita defcríbenda utemur. Permiífít enim uolentíbus fubrogan díeícollegae poteftatem, Ante uero fubrogatíonem,cum futurí íncertus effet, metueretdp ne inuidia aliqua aut temerítate aduerfaríj ín fe excítarentur, poteftatem confulís,quam folus obti nebat,ínoptímís& maxímísrebus adminiftrandís locandam ftatuit, Prímum ením patrü nue merum dímínutum expleuit, Alij enim príus regíscaedíbus fublatierant,alij ín praelío nuper íaterierát, Qui uero ab eo adícripti funt, fexagínraquatuor& centum fuííIe tradunt, Latx dez índeab eoleges,quarum plurimü rcborís plebi adiecit eà,qua permifit reís à cofulíbus prouoz cationem ad populum, Secundo, qua flatuit capitale effe,(i quís íníuffu populi magiftratü adíret, T'ertío,qua pauperibus profpexít,& cíuíum uediiealia fuftulit.EHlac ením eos multo promz ptiores reddidit ad artíficía quzftusip obeundos,Qua uero ín eosanimaduertít,quí mínus con fulibus paruiffent, adeo popularís fuít,ut pro plebe magís qudm pro patrítijslata videretur, 5 quingyenim boum& duarü ouium precíü multa fuit;erat uero precíum ouís oboli decem,boz uísautem centum.Cum ením nondum nummorum ufus apud Romanos per íd temporis fre quens effet,pecudibus& íumentís plectebantur fontes, Ex quo ínualuit,ut patrímonía à pecu dibus ufq ín hanc diem peculía dicátur:In uetuftiffimis quoq? nummís,bouís aut pecudis aut fuís(ignü íncifumappareat:Ipfis quoq; Romanorum filijs Suillus,Bubulcus, Capraríus ítem, & Porcius cognomentafuerínt.Síc cum in hislegumlator popularís,moderatustp fuííTet,in ea modeftía fupplícía etíam auxit.Statuít ením lege,fas effe tyránídem appetentem índemnatum opprimere,percufforem autem crímíne caedisalíenü effe,& purum,fi probationes íníuríz ate tuliffet,Cum enímfierí non poffet,ut quí rem eíufmodi aggrederetur,laterer omnes:poffibile autem factu uíderetur,uel nonlatentem,tamen füperiorem,íudíciorü uím per potétíam praez ueníre atcp effugere: prxoccupandi íudicíum(quod plerung uíolentía tollitur)& opprímene diiníurí& cuilibet ualenti liberam fecít poteftatem.[n quxftoría etíam lege ferenda maxímam e(tlaudem cófequutus, V bí ením opus erat ad bellum pecunías pro facultatíbus cíues confer tecum neg ipfe id munusobire uellet,& ab eo obeüdo amícos dehortaretur,nec omnjno pu blícas pecunías ín príuata domum ínferri zequá duceret,xrarium Saturnizedem coftítuit, dua hodíe etíam manet, Conceffit autem populo,ut quaftores duos creare poffet:creatíts funt prí mí P, Vetruríus,& Marcus Mínutíus,& pecuníz.permultz coactz: centum ením& trigínta míllia ín zerarí redacta fünt;orphanís ac uíduísremífTo tributo. Hís ita difpofitís,comitijs dein debabitis,collegam fibí Lucretium Lucretiz patre fübrogauít,cui quod fenior effet, prímoloz cocedens,fafces tradídít:qui honor ab eo prímü obferuatus,femper poftea hodíegy fenibus ha betur.Sed intra paucos díes Lucretíus moritur.[taqj habitísiterum comitijs,fuffectus ín eius lo cumeft M, Horatíus;ísip reliquum confulatus tempus Valerío collega fuit, l'arquínío ín Fe» tturía fecundum Romanis bellum molíente,magnum fignum extítííTe dicitur, Cum ením rez gnaretadhuc Romx Tarquíníus,templumip Iouís Capitolíni feré íam ad finem perduxifTet, fiue uaticinío admonitus, fiue quod ei aliter uifum effet, currum fuperne fíi&ilem Thufcís quía bufdam ex V eíorum gente figulís fingendum mandarat,necíta multo poft regno exacius eft, Cumautem Thufci curri illum confectum ín fornacem intuliffent;aliud longe euenítjquám luto ín ignem immiffo accidere confentaneum eft;condenfarí ením atq; coíre expreffa humie € 5 Val. Max.lib. 4. cap. x Nonten. Digref, io. C Eutropiusli.1. dc geftis Rom. Appian lib.i. de bell.ciuil. 5. YuylAscip De Epicharmo Dioge. Laer.lt. 8. Suid. PLVTARCHI PVVBLICOLA dítate folet;tuncautem relaxat eft& intumuít,eotp magnitudinis concepto robóre durítíat íncreuít,ut uix fublato fornacis culmine, deíectiscy paríeubus, ullo modo efferrí poffet, Cá uez rocecíniífent uates eíufmodí currum fjs,apud quos afferuaretur,felícitatem& imperíum diuí nítus portendere,ftatuerunt V eij Romanís flagitantibus haud remíttendum effe, refpondez runt currum ad Tarquínium,non adeos qui T arquinium eiecifTent;pertinere, Paucis poft diebus equcftres apud üllosludiagebantur, Híc cum alía fpectaculo& ftudio digna ex more af fuerunt,rum quod currum uictorem cum extra híppodromum auriga ímpellerettilía coronaz tus,perterrítíequí,nulla manífefie caufa, fed fatalí quadam forte aut fortuna,cum auriga ínfis dente,cítato omni celerítate curfu,Romam uerfus ferebantur. V bi uero nulla eius annitentis uiretíneriaut retardarí poffent,impetu raptum,atqj afportatum ufq; ad Capitolium,ibí homí nem iuxta portam deíecerunt,quam Khatumeníam nunc uocant. Hoc facto V eij ftuporeac metu perculfí,figulis currum reftituendum curarüt. Tétfiplum quídem Capitolíni Iouís, Tar» quínius Demarau filius Sabino bello zdíficaturü fe uouerat: Tatquiníus autem Superbus zedí ficauít;filíus uel nepos eíustjuí uouerat,confecratíoné uero non obíjt:parum ením adhucabe folutionideerat,quo tempore tyranníde excidit Cum igítur templum omnibus partibus abfo lutum eífet,decorag omnía& ornamenta adhiíbíta,confecrandi eíus Publícolam maxima libi do inceflit,(ed plerícy ex patritíjs,ob alíos eíus honores maxímos,quos ex legibus ferendís,& ámperijs militaribus confequutus fuerar,inuídia atqy xmulatione accenfi,hunc,prafertím aliez num,mínime illi addendum exiftimabant, Itacy Horatio collegz eius fuaferunt, ut Publícolae de confecratíone non cederet, Bellí igitur neceffitate Publicola incumbente, Horatium confe cratíoni fuffragiis deftinatum in Capítolíum duxerunt,quí przfente Valerío,haud utíg obtiz nuiílent. Alij referüt,cum effent Valeríus Horatiusi fortítí,uter dedicaret,expeditíonem V.as lerío inuíto,forte Horatio confecratíonem obuenífle, Verum quo pacto fe habuerit res,ex hís quz in ipfa confecratione euenerunt,contediarilícet, Idíbus igitur Septembribus,quo tempos reluna plena eft,congregatís ín Capitolio Romanís maxíma frequentía, indicto filentio,pos fiem ex more tenentí Horatío,& dedícationis folennía quxdam uerba proferéti íam,frater Pu blícolz larcus,cum íamprídem íuxta portas manfíffet,obferuato tempore, foedum nuncíum íncuffit: O conful;inquíens, filius tuus ex morbo ín caftris ínteríjt, Q ux resomníbus moerori fuit, At Horatius nihil commotus, Cadauer ígitur,inquít,quo uultís profjcítezego ením minís meluücium admítto:&(ic poflem tenens confecratíonem peregít,& dedícauít templum. Erat autem íd nuncium haud uerum,fed íd Marcus fuerat ementítus,quo Horatium ab eo mune re deterreret, Mírifice ipítur coftantem fe prxbuit,fiue quía non crederet factum,confictamg xem breuí cognofceret,fiue quía tantü roboris animo íneffet,ut credíta re non moueretur. Vi detur autem fecundum quoq; templum fimili fortuna fuifTe, Primum ením,ut diximus, à Tar quínto exzdificatum dedícauít Horatíus,bellis autem cíuilíbus igni cofumptum eft, At fecun» dum inftaurauít quidem Sylla, dedicatíoniautem Catulus ínfcriptus,Sylla morte íntercepto. Hoc autem rurfus ín Vitellij fedítíoníbus euerfüm acdírutum, Tertío Vefpafianus ea qua ín caterís felicitate ufus,de integro refícereaggreffus,opus perfecít.Sed ínflrrudti deinde à fe tem» plieuerfionem non uídít,fed tanto Sylla fortuna przftítít,quod illum morsante confecratioz nem eripuít,hic antedefolationem deceffit:und enim cum V efpafianí ínterítu ínflammatum Capítolium íncenfumdp eft. Hocautem quartum d Domítíano perfectum& cófecratum efl, Difitur autem T'arquiníus ín fundamenta templi quadragínta millía argenti librarum ímpenz difIe.Fiuius uero quod noftris temporibus R oma eft,príuatí homínis ampliíffimz opes,fi quis rationetur,ne ad deauratíonem quídem fufficerent,cum duodecím millía talentorum ímpenz fa«xceíTerit, Columnz eius templi extPentelefio lapide excífz funt,craffitudínemá habent optímelongítudíní congruentem, Vidimus quídem ipfas olím Athenís, fed rurfus Romz ex» tenuata atqy expolítx,non tantum ex fculptura ornatus acceperunt,quátum menfurarü cone ueníentíx amiferüt,cum fuo decore& fpecie uacux atq; exínanítze appareàt, Sí quisigítur Ca pitolij fumptuofitatem míratur,ís fiunam in Domitíaní domo portícum,aut bafilicam,aut bal neum,aut concabínarum coenatíonem uídi(fet, profecto quale eft íllud Epicharmi cótra pro» digü dicium: Non beneficus tu quidem, morbo afficerís,dilapidare gaudes:tale alíquid ín Dos mítianum ufurpet: Non relígiofus tu quídem,aut honorís cupídus,morbo afficerís, xdificare gaudes,& ut Midasille,aurea tibiomnía& lapídea effe cupis, Sed dehís fatis, Tarquíníus ígiz tur póft magnum illud przlium,in quo filium cum Bruto pugnantem amíferat, Clufíum fupe plexad Laértem Porfenam confugit, qui per d teporís& uíribus& uirtute caterís Italíx regiz buslon ,Á .LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 56 buslongiffime praftare putabatur. Hícfe ílli pollícítus eft opem laturü: acprímüm Romam derecipíendo Tarquinio legatos mifít:quod ubidenegatum eft à Romanis,índicto anté bello, denuncíatody tempore acloco ín quem ínuafurus e(et,Romam magno cum exercitu aduez nít, Publicola fecundo,cum Tto Lucretio conful eft defignatus. Romam autem redíeas cum primum Porfená animí magnitudine ac elatione uellet fuperare,cum iam díuitijs ualeret pluz rímum, Siglíutíam urbem exzdificauit maximís fumptibus,eotp feptingentos deduxit colos nos,ut oftrenderet fe nullabellí cura aut metu continerí, Attamen ab hoftibus impetu acerríz mo facto,reíecta funta Porfena prafidía Romanorum:quibus ín fugam conuerfis,parum abz fuit,quín infequétem hoftem ac permíftum und ín urbem recepiffenr, fed Publicola cum fubfi B dio pro portís occurrít,& iuxta fluuium commi(Tà pugna, diu hoftium ímpetü fuflinuit,quoad multís acceptis uulneribus,e pugna reportatus eft;quod ipfum cum eíus quoqj collegz Lucre tioaccidífTet,animi Romanorum uellementer concíderunt, fugáque ad urbem facia,(alutem quafierunt.[mpellentíbusautem perligneum pontem hoftíbus,magnum perículum urbí,ne caperetur,íimpendebat.Itaque prímus Cocles Horatíus,cumdp eotluo, Hermenius& tLucrez tíus,ambo clarigenere,ad aditum pontis fe offerentes,ímpetum hoftium fuo corpore excepez runt, Horatío uero, quodalterum oculum in bello amififfet, cognomentum Cocles eft índíz tum. Quídam tamen ídex fimitate nafi tractum autumar, quía fub ípfa fronte ita depreíIus demiífusqp erat,ut nullum feré ínter oculos difcrimen extaret,ipfatp fupercilía commiíta inuí,cemconfufad forent, Idcirco uolentíbus eum pleríftg Cyclopem appellare,delapfa loquendi confuetudo obtínuit,utíam Coclesá plurímis diceretur. Hic igitur ftans pro ponte acríter arce bathoftem,quoad focij poft fe pontem interrumpunt:ficarmatus ín Tiberim defiliens, T'yrrhe notelo faucíus ín nate,incolumís ad alteram flumínís partem tranauit, Eius uírtutem Publícoz laadmíratus,ftatim Romanís perfuafit,ut pro domeíticís copijs quantum alícuí ín díe fatis efz fetad uictum,tantum eiquifcg conferret, deinde agrí quàtum uno díe círcumarauit, datum, fia» tuaip eius aerea in zde V ulcanipofíta. Sic detrímentü corporís accepti ex uulnere,ex quo clau dus poftea fuít,hís rebus folabatur. Imminente igitur urbí Porfena infefta obfíidione,frumene tícum fumma caritate ínopía Romanos inuafit, Ad hxc, alius Thufcorum exercitus fsparatím inagrum Romanorum ímpetum fecit, Interím Publicola tertío conful, Porfenz quidem íntre pide refiftlendum efTe,&& urbem feruandam putauit;intentus uero ín occafione,repente egrefz fusurbem,repentino tumultu Thufcos adortus efl,ex quibus ín fugam uerfis quinq; millia ho minum occídít. De Mutio autem multa funt uaríai fententíz,quarum eam nos fequemur, quz probabílior uídebitur.Erat Roma adolefces nobilisyomní uirtute praedítus,& clarus, mae xime ín rebus bellícís:híc cum ftatuiffet Porfenam occídere, T'huíco habítu indutus, Thufcody fermone fretus,penetrauítín hoftium caftra,ac prope regis tuncfedentis.tríbunal coftítit, Sed cum regem non probé noffer,fcifcitariautem,quís Porfena effet,tímeret,unum ex hísqui íue xti edebant,quem regem efle putabat,pro rege obtruncat:quo facto comprehenfusa fatelliz tibus ad Porfenam eft ductus,& eíus facti caufa ínterrogatus. Hiíc íncenfo ad futurum facrífiz cium foculo,dextram ínijcít,quam cum torreret,truci& horrído oreatqg uultu Porfenam ín tuebatur,tantífper dum rex attonítus míraculo,ab altaríbus iauenem amouerí íuberet;cumdg dfede fua enfem illi porrígeret,ille lzua extenta(unde etíam dícítur Scaeuolas cognomentum traxiffe,nam exexop graece lauum& finiftrum fignificat) recepit,& aiebat,fe à Porfena, cuíus metum ípfe dudum exuiffet omnem uícíífet&;,nunc uírtute fuperari:ea ígítur fe illi per gràtí indicare uelle, quae nulla neceffitate aut fupplicio coactus indícaffet, T'recentí enim,inquít, Ro mani íntuiíscaftris errant,quí eofdem ín te animos gerunt,occafionem temporís obferuanres: mihiautem forte euenít,utrem prímus aggrederer:necfortunz tamen fuccenfeo, quod ceo errore feruatus fit uir probus,& dignus quíamícus magis Pop. Ro. habeatur quàm haftis. Hís uerbis Porfena fidem habuit,& ad pacem uehementer coepit afpírare, pacís conditionibus ul» ttó Romanís oblatis,non tam(ut míhí quidem uidetur) metu trecentorüi permotus,quám uírz tute Romanorum& anímí magnítudíne adductus. Hunc uirum Mutíum Scaeuolam nuncu patum ab omníbus, AthenodorusSando,in ijs que ad Octauíam fcripfit Carfarís fororem.tra dit Opfigonum etiam effe nuncupatum, AtPublicola non magiís grauem hoftem Porfená fo» reopínatus,quám utdígnum etiam Romanorum amícítía iudícaret,non refugit apud ípfum inter Tarquíníum& Romanos iudicium fierí,fed(pe optima frerus fxpe ín colloquio hortas tus eft,ut Tarquíníum nequítiofiffimum homínem& iure pulfum regno,argueret. R pone dente autem Tarquinio afperíus,nullíus iudício fe, minimedp omnium Porfenz comiffurum, TLiuius babet, Laertius. Val. Max.li. cap. C Val. Max.li. 5. €«p.2.Sucto.de wir Allustrib. Plin.lib.s6.cas pex &LU] 1dlaoidleupo vía, Liui.li.2.dec.1 PLVTARCHI!I PVBRBLICOLA fiquidem factam focietate immutarí.quod refponfum Porfena zgreferens,& fimul filio Arun teftudio Romanorum obfecrante;bellum copofuit, agro à Romanis quantum Thüfcis abftu lerant,captiuísqp reflítutís,ac receptis transfugis, Forü gratía decem pratextatí;totídem uírs gines ex patrítío genere obíides dati,in quibus& V alería Publicolze filía fuit, His coditionibus compofíta pace,fublatoGy à Porfena omni bellico apparatu,per fidem uirgines Romanorum lauandígratía defcendunt,qua ripa fluminis qualitate fua placidum amnem& quiere fluentem reddebat. V bí cum uíderent cuftodem nemínem adeffe, nec aliter fe nifí natantes euadere poffe;aggre(Ix funt natando magtos fluctus€ profundos uortíces fuperare, Quidam dicunt. ex hísunam Chloelíam equo fluuíum tranaffe,aliasqp ad id facinus adhortatá efle, Cum autem adPublicolam íncolumes ueníffent,haud admiratus eftjneq; fa&tum probauit, fed ueheméeter índoluít,(i deterior quàm Porfena in feruanda fide appareret, Romanorum fraudem, uírgiz num audacía tueretur:quare íllas coprehendi,& ad Potfenam iterum reducí íufTit, Hec cum anté agifenfiffent Tarquini) familíares,ínfidias ducentibus locarüt,& in ipfo tranfitu eosador tifunt.Contra flantibus aufem illís& fe acriter defendentibus, Publícoke filía Valería per me« dios pugnátes effugit, quam tres feruulí confequutí ex eo perículo feruarunt:alíz permiftze mí litibus non fine magno perículo fuerüt. Cuz cumapud Aruntem Porfenzfilíum íncrebruif: feat, fumma celerítate eó cum aux£tio decurrít,atque hoftibus fufis Romanos tutatus eft, Aft ubí uirgínes ad Porfenam perduci effent,quaenam fugz autor& hortatríx extítiffet, fcrutas batur, Audito autem Chlocliz nomine, ín eam míti atcp alacrí fronte conuerfus eft:tum iubens unum ex regíjs equís pulcherrime ornatü ad fe ducí,eum dono uirgini dedit. Hoc teftimonio utunturhí,qui Chloclíam rantum affeuerant equo fluuium traiecí(fe;quod alij tamen non pro bant,fed,utaíunt,regem uíirile eíus facínus praemio decorare uoluiffe, Pofita auté eft eius eque (iris ftatua,qua facra uía ad palatíum ítur,quam quídam non Chloelíz, fed V aleríx effeaíunt, Deinde Porfena difcedens,alío opere fuí animi magnitudinem R omanis oftendit: íuffis enim Thufcisarma tantumaccipere;alíud preterea nihil fecum exportare,caftra opulenta multo& uarío commeatu Romanís relíquit.Itag; mos ufqy ad noftram memoríam manet,ut cum publí céauctíenantur,príma quay Porfenz bona per przconem denuncíant,honoremáB uiri cele brant,beneficíj memoría fempíterna, Statua etíam Porfenz iuxta curiam pofita eft zerea, Poft. hzc,Sabínís difcurfionibus agrum uaftantibus, M. Valerius Publícola frater,& Pofthumius Tubertus confules creati(unt. CumG res maxíme gererentur fententía& autoritate Publícoe Iz, duobus pralíjs à Marco bene pugnatum cum Sabínís eft, quorü fecundo nemo Romanus cecidit, redecima millibus hoftíum captis tríumphauít,eíG ín honorem uírtutís,domus publi cís impenfis ín n&dificata eft, Cumüp czterarum zdíum fores íntró aperiédo ímpelleren tur,huíus domus tantum extra fores aperiendi ufus erat,ut ex hac honoris conceffione appare ret quotidie domus ea publíce aliquíd admíffura.Grzcas uero domos eo pacto more Comíco, fuperiori atate huíufmodi ferüt,ut intus fores fuas pul(are fint folítí,quo fonítu ante fores ftan tibus autaccedentíbus fignificarent illas aperíri, ne illis impulfisín anguftum deprehenderetur imprudenter;aut incurrerent.Pofteriorí anno Publicola quarto conful defignatus eft,expecta tíot bellí eratSabínis Latínísi infurgetibus,& fimulireligio quedam urbem ínuaferat,. Om» nes enim grauidze mulíeres imperfectos pueros xdebant, nec ullus partus ad fine exactís men« fibuse»erducí poterat. V nde Publicola cum ex libris Sibyllinis Orcum placaffet, inflauratísqs qux exPythíco quondam oraculo acceperant certamínibus,fpes cíuitatís ad rem díuínam ere xíflet,toto animo ad fedandos metus,quíab homínibusimpedebant,fe couertít, Magna ením bellí moles, magni motus ab hoftibus pararí ferebantur. Erat ígitur ínSabínís Appíus Clau dius,uír quidem diuítijs& corporís uíríbus clarus, fed probitatis exíftimatione& eloquétiía re» gionis illius facile prínceps:quiquídem, quod cxteris magnís uiris euenire folet,ne in inuídíam uocaretur,euítare non potuit, Caput autem eíus inuídiz atcy atrocitatís erat,quod pacís autor fuífletremG Romanam uíribusauxi(fe diceretur,quo fibi aditum ad occupandum patríá mu níret. Hic cum accepiffet eam famam haud ínuita multitudine efferríjuehementer&p à turbato ríbus belli premeretur,nec par factionieffet,formídans iudicíum,collecta magna& clíentá& amicorum manu.ad tutelam fuí corporís,feditionem cócítauit, quae res mora ac dílatío belli Sae binis fuit. Hzc Publicola non folum cognofcere ftudebat,uerum eos magis magistp íncendes re; fa&ioni adíutor efTe,certos uíros etíam ad Claudium mittere,qui hzc ex fe illí náciarent;Pu blícofam,illum uirum probum& íuftum ducere,nec fe,lícet íniuría prouocatü, ullo tamen ma locíues íllíus uelle ulcífcí:quod fifaluti fuz confulere ín anímo effet, Romam mígraret,& íní^ miícorum LAPO. FLORENTINO INTERPRETE. 357 a micorumfe inuidia liberaret, fe publico honore;pro íllíus uírtute,& populi Romani dignita teacceptum írí, Hacc Claudio fxpíus cogítáti,ex inftantibus neceffitatibus optímum factu uiz fum eft. Sic hortatus amícos,íllis alios fibí adíungentibus, quinque míllía domorum unà cum coniugibus ac liberísínde abducens,quod genus ínSabínis míníme turbulentà, fed mitis quíe tz&p uita ftudiofum Romam traduxit;quibus Publicola humaniffime acceptís, ad omnía iura ciuitatis& munera confequenda adíutorem fe promptíffimum prxbuit, Omnibus eíus opez raciuitas€ xdes data,agertp trans Aníenem fingulis duo íugera, Claudio uero quíng& uíz gintí cradíta, Idem quoqueínter patres lectus, Hoc ílli reipublice admíniftrandz initium fuit,. inquo uir prudens cognítus,haud multo poft ín príncipum dignitate peruenit, pluríimumd opibus.& potentía ualuít,genus etíam Claudiorum Romz nulla re deteríus relíquit, Atrem Sabínorum ita díuífam eorum feceffione,non finebant populares fedítiofidy ciues ín ocio&pa cequíefcereuerum angebantur ín dit magis, indignati fi Claudius quz prafens obtínere nez quiffet;ea exul& hoftis tranfigeret,R omanís,quos fumma iniuría lacefftuerant, fupplícía lue rent. Magno ígitur exercítu ex Sabínís profecti iuxta Fídenas conféderunt,& ín confpectu ur bísín infidijslocarunt ín locís círcumclaufis& concauís duo millía militum,quí cum prínum illuxiffet,palám cum paucís equítibus prxdam acturí erant, His erat mandatum, ut impetu ad urbem facto,retrocederent terga dantes, quoad íntra ínfidias Romanum adduxiffent exercítum, Quibus eodem díe ad Publícolam per transfugas delatis, fiatim contra íllorum fallacías fuas ipfe uires oppofuít,copías díftríbuit, Crener ipfiustGalbus Poflhumius tría millia pedítü agens,ante lucem occupatis tumulís fub quibus fubfiderant Sabíni,eos prarfidio obtínuit, Col lega autem Lucretíus relictus ín utbe cum copíarum parte leuíffima& fortiflima, ut Sabínos equítes auertentes prxdam adorírentur, ípíc cum reliquo exercitu ínímicosundique circunz dedit. Acforté ín aurora obortís nebulis, Pofthumíus eos quí íninfidijs ert,ab ipfis tumulís ín feflare telis coepítzaduerfus uero equítes qui praierat, Lucretíus fuos emífit:Publícola hoftium citra aggreffus eft.Sabínorum igitur resfumma clade& exítío undique petebatur:qui autem cedendo pugnabant,ftatím Romaní obtruncauerunt,cum res multo alíter ac ratí fuerant,cez cídiffet, Nam cumalijs alij aluti fe futuros putarent,manendi pugnandíd curam abiecerunt, Atquehíquídem dum eftufi écaftrísad eos quí ín infidijs erant,illi rurfus ad caftra curfu ferez bantur,in eosad quos confugiebant íncíderunt;eosáp ope egentes inuenere,à quibus ipfi aue xilium expectabant, V erum ne ínterirent omnes, quibufdam Fídenatum cíuítas qux prope aderat,falutí fuít,atque hís ín primis qui captis caftrís effugerent: quí uero errore alió lapfi Fíz denís aberrarunt,interempti funt omnes,aut captíuí abductí, Hanc rem(etfi Romani omnes res magnasín fatum autorem referre fintfolíti) tam faufte felíciter&p folíus confulís uirtute gez flam praedicabant, Atque etíam ex íjs quí conferuerant manusaudire tum prímum erat, Publí colam claudos,caecos& modo non uínctos hoftes fuís enfibus obíeciffe, ut illis pro arbitrío ute rentur, At populus Romanus ex hoftium fpolijs& captíuis,emaxímís opibus& copijs locuz pletatus eft, Sic Publícola habítotríumpho,defignatís poft fe confulibus urbem tradens,ut fta tutum eft homínibus,pauló poft euíta difceffitcum per omnem uítam íntegerrime fandiiffia med uixíffet, Populus uero Romanus,uelut fi níhil íü eum pro dígnítate contulíffet dum uíe uetet,fed omnem eí gratiam adhuc deberet,publícum honorem funerí decreuit, ac quadrane tem iníd funus ornandum contríbuit, Mulíeres quoq; fuo príuatím íudício permotze,apnum integrum fummo honore& defiderío uírumluxerunt. Sepultus eftautem,& boc decernene tibus cíuíbus,íntra urbem íuxta V eliam,eiüfque fepulchrí tota familía partíceps eft faa, INo2 flraautem xtate,nemo ex eogenere íftíc fepelítur: uerum fi quis moriatur, cadauer eó ferunt atq deponunt;ubi quídam facem flagrantem fermé fubíjcítmox retrahít declarans hoc pacto lícere quídem fepelíre iftic,fed honorí parcendum:quo facto,cadauer inde rurfum auf&runt. PVBLICOLAE ET SOLONIS COMPARATIO, X3 VM igitur ínhísuiris comparandis príuatím alíquid fuperefl? necad unguem ín diy hís quz. memoría mandata funt,alter forte quadam alterum eft imítatus;alter eft t£ "»NaS ftísalteriusz[ntuere enim eam Solonísad Croefum defelícitate legem magis quam Em: Tello,Publícola conueníre.Tellí enim quem ipfe mortís opportunitate uírtuteque & filiorum probitate felicem dicít,neque filij fuí(fe ufquam ínter claros uíros a poétís themoz rantur, neque eiufdem magiíftratus ullusaut ímperíum gloríofum fuit; At Publícola&& uíuus d; e 5 T Grecum exz emplar babet, BaABe- s Lis tius, Albus, fi suictoriam. PLVTAÁARCHI PVBLICOLA C opibus& gloria ob uírtutem,Romanorum prínceps eft habitus,& poft mortem intetclariffiz màs familias& genera, Publicola, Meffalze,ac V aleríj fexcentosiam perannos,przclarz orie ginís gloría reponuntur. Tellus rurfusab hoftibus utuír firenuusin acíe manendo,pugnane do£p mortem occubuit. Contrá Publicola interéptís hoftibus, quod profectó felícíus eft quàm morípatríam fua uirtute uíctricem afpiciens,conful atq; ímperator tríumpho honoribusdy au ctus,oprabilem ac beatum Solonis opiníone exítum confequutus eft, Acetíam ijs qua de uis tz temporeín Mimnermo refutando tradit, INemihi fupremo defint ín funere fletus, Turbatgamícorum mafia fluat lachrymis, Publicolam feiicem teflatur,Moriens enim no modo amícis& neceffaríjs luctus& lachrymas, fed etíam trifle defideríum fuz ciuitatirelíquit. Nam eum Romana mulieres non aliter gemítu profequutz funt,ac fifilíum uelfratrem uel communéffi parentem omnium amififfent, Díuitías quidem habere cupio,inquítSolon,per íniuríam confequí poflidered nolim,confequitur enim fupplicium:Publícol& ueronon modo ín parandis díuittjs ab íniuria abfuit, uerumetíam eas ín pauperibus íuuandis fubleuandisq; confumpfit. V t fi fapientíffimus omníum Solon eft babítus felíciffimus Publicola iure exíftimarí poflit, C uz ením bona ille uelut maxima optas rat,ea confequi& conferuare ufq ed finem Publicola contigit, Síc Solon Publícolam,íle rürs fusSolonem illufirauít:& exemplum homíní rempublicam moderanti praclaríffimü ad ímiz tandum expofuít,cum confulatum detracto faftu mítem& manfuetum coftítuens, ab inuídía atqj offenfione hominum uíndicaffet, E legibus autem Solonis permultas Publícola ad ufum fuum traduxit. Namín conflituendís magiítrátibus poteftatem plebí relíquít,& crímen depre cantibus prouocatíonem ad populum,ut Solon ad iudíces,dedít, Quod fi Senatum non cóftía tuit ut SolonyatSenatorum numerüauxit,ac fermé duplícauir, Quxftorum quoq conftitutío inde accerfita e(t,ne conful,fiuir acer& flrenuus effet,his occupationibus à curarerum maios rum abduceretur:nec fiimprobus,rebus pecunijstp permiffis,occafionem fibi ad inferendam iniuriam oblatam effe exiftimaret. Quod aut ad odium tyrannorü fpectat,uehementíor nem pe Publícola;fiquidem deprehenfo ín tyranideaffe&tanda poenam conftítuít, Solon autem de D indemnato permíifit fuppliciá fumi, In quo uero Solon recte ac íure gloríari folitus eft,tyrannís dem fibí omnium cíuíum confenfu& uoluntate delatam reípuiffe,haud eft id quidem cum Pu. blicolz facto ullo modo comparandum;qui nactus tyrannícü príncipatum,moderatíorem effecít,acpopulariorem,nechis quibus iure poterat, ufus eft. Atqui íd quídem fenfi(fe Solon uíz detur,cum diíxit,ita populum optíme impetía príncipís obíre,(i nec folutus nímís&líber effet, necíeruilem ín modum depreffus,Propría autem Solonísremiffio ris aliení fuít,qua nihílad retín£dam confirmandamdiciüium libertatem przfentius ac efficacius effe potuít, Nihíl enim egum zequabilítasproderat,ad quam pauperes prohíbebat zes alíenü accedere,fed ín quo mas xime liberí efle uídebantur,ín eo maxíme feruiebant,quod díuítíbusin rebus iudicandis,ín ge rendiís magi(iratibus,ín fentétijs dicendís,eorum nutu aclíbídíne níterentur.Atillud certe prx clarius,cumrefcí(Tione zris alieni fedítio femperconfequuta fit,ílla tant& ut occulto quodi, fed ualido ueneno fretus, ínftante feditionem fopiuít,conceptamáp ín rebus labem atq; ignomínia uirtute€ autorítate fua fuperauit, V erü illamaxima reipub.poteflate permí(Ta,facile Publicos lauíncitur àSolone. Parebatur ením eí ab omnibus,ipfe uero parebat nemíní,ac per feipfum nufiis adhibítís pluríma& maxíma ín repub.geffit.[pfo tamen fine alter felicior acbeatíor. Sua ením ipferempub.Solon fublatam& euerfam uiuus afpexit:Publícolz autem refpublica,ufq; ad cíuilísbellitépora fuum decus& fpecie feruauit, Hic ením latis ftatim legíbus,eísi in lignis ac literis fine interpreteaut míniftro derelictis, Athenis difceffit: Ille manens cum poteftate ín gerendarepub.eam firmauít,& tutiffimü in locum confiítuit.Ille Pififtratum cum przuidíffet, non potuit prohíbere,fed ab ipfa efi tyrannide infurgente uíctus: Híc regnum tot íam annos opibus€ potentía pracfidens eiecit atqy fuftulit:uírtute quídem Soloní& uoluntate par,fortu na uero& uiribus ad perficiendum fuperior, Quod uero ad ratíonz bellicam fpectat, nec quz Iustinus etiaPi. aduerfus MIegarenfeseefta funt,Daímachus Platxenfis Soloní adícribít,ut nobis fuperíus di fi'trato tribut: utm eft, AtPublícola& ipfe manu dímicans,& cum imperío,pluríma& maxíma bella cons bclli Megarenz"fecit; Quínetía& ín rebus cíuilibus ille períocum quodammodo fimulatíone ínfaníx de Salaz míne fententíam díxít:Hicautem maxímarum rerum fufcepto perículo,non dubitauit ín Tar quíniim infurgere. Idem cum coiuratíonem detexiffet(amend fupplícij,& ne euaderentím probí, prohibendi ín primís autor extitit, Nec corpora folum tyrannorum de cíuitate eíecít, E uerumetíam A uerumetiam fpes omnís tyrannídís ín pofterum fuftulit.Sic rebus certamen atqj impetü quen» p DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, 58 damaními& concitatíonem ad refiftendum flagitantibus,acri praefentíip fe anímo offerens, haud deteríor uífus eft,quám inermís ín colloquio& cogreffu,cedendo& fuadendo. Q uibus rebus Porfenam uirum metuendum& ínuíctum placatum reddidit,atq; amicum, A t ením dis xerítfortaffe aliquis,d SoloneSalamínem Athenienfibus amíífam reftítutam effe,Publícolam uero Romanos parto íam ante agro cedere coégí(fe, V erum decet femper prafentíum tem pos rum ratíonem habere, Quíením rempublícam gerít,dubíus quo pacto cuncta tran(igi queat, fxpe parteremííTa,uniuería conferuauit, paruadp íactura faCiu, maiora confequutus eft. Quod Publícolz tuncufuuenít, Cum ením ceffi(Tetalieno agro,falutem& incolumítatem peperit cí uítatí,& quíbus magnum fueraturbemretinere,in eorum poteftatem fua opera obíídentíum caftra uenerunt ,permiffod hofti iudicio; uictor ea quoq uíctoriz addidit, quibus amiffis,opta bilis fuiffet uictoría, Nam extímatíoneéüirtutis& probítatís,quam fibipraeter cxteros ín confu làtu paratat;prafens bellum deleuit,& belli apparatum Romanís DONATO ACCIAIOLO ret, dignam uírt cibíadis tutores tate coníunctos fummifit. J ATOTBTADTS RUITA INTERPRETE, LCIBIADIS genus,fímaiorum íllíus memoria repetatur,paternum quídem ab Aíace,maternum uero ab Alcmeonide,quem ex Dínomacha genitum aíunt,orígínem traxííle uidetur, Ferütautem patrem ipfius Clíz níam,trireme fuss íumptibus ftipendijsip parata,cum alíquádo Atheníen 4| fesprope Artemifium cum hoftibus decertaffentíngentem ex eo prxlío gloríam reportaífe. Deinde ín ea pugna quz apud Coroníam cum Boro ttjs commí(fa eft,dum ftrenuí miitís& optímiimperatorís operam nauas ute fua mortem oppetíjíTe,atqy poft eius ínterítum,Períclem& Ariphroné AI fuiffe relictos, uíros ea tempeftate preclaros,& magna cumtClinía propinquí Tradunt íínfuper,quod mea fententia uerí([imü eftamícitíam Socratís ad cha ritatem€ gloríam confequendam,non mediocrem occafionem Alcibíadi prabuiffe. Nam De mofthenís mater,tum Lamachí, Theramenís,aliorumá multorum,quí ea tempeftate honoris bus& rerum geftarum gloría floruerunt,neg; cogníta nobis efl;neque cuiufquam líterís celez brata. Alcíbíad ís uero nutricem quoqj genere Lacenam,nomíne Amyclam;X Zopyrum px dagogum fuiffe accepímus,quía eorüi nomína grauiffími autores, A ntifthenes atq Plato litera tum memoría prodíderunt. V erum de pulchrítudíne Alcibíadis quáta aut qualía 4 probatiffiz mís fcriptoribus, qui ei equales fuerüt, pradícetur,nemo(ut ego arbitror) medíocriter doctus ignorat,[tag;alíjs omiflis,illud tantum dicereaufim,fua tempeftate omnibus Atheníenfibus, & dignitate orís,& totíus corporís forma,unum Alcibiadem praftití(fe. Neque ením íllam Eu tipidis fententiam probandam putem,qua afferít,adultam hominis ztatem effe pulcherrímá: hoctamen Alcibíadi precipue eftlargíta natura, fibid; cum paucis fuit cómune,quod non mo do ín puerítía,autadolefcentía,fed etiam ín omnizetatis gradu, max ímü femper decorem,ac for mofam bomínís fpeciem praetulit, Addunt praeterea quandam ei ín dícedo affuifTe balbuíem, quz uoci ülliusfplendorem,& fermoni gratíam afferre uidebatur, Aríftophanes ítaque ín hís ín quibus mordet Theorum, fic Alcíbiadem balbutientem índucit: tCelnis Theolum caput adulatorís habentem? Et Archippus filium Alcibíadís mordens, A mbulat, ínquít, diffluens ueftem trahend o,€ ut maxime pattí fimilis effe uideatur, frangít nefcio quo pacto ceruícem balbutít&, Naturam uero Alcibiadís ferocem ac audacem fuiffe, tum maxímis cupidítatíbus atfeciibüfque fubiectam,ex uaríetate& diíffimilitudine rerum quas poftea geffit,facile intellí^ gilícet, Vir ením quietíocíoque ínfeftus,contentionístp fupramodum amator, nihil fibi ín ui tà expetendum aut magnopere laborandum putabat,nífi ut domínatu famáque,& rerum geflarum gloría cxterís mortalibus antecelleret:quod fané eid prímís íncunabulís,ut ex cómene tatíolis puerílís eius ínflitutíonis percipi poteft,ínfitum fuifTe uidetur. Etením cum alíquandoín palzflra cum puero quodam luctaretür, íámque aduerfaríus eum ad terram deprímeret,uolens Alcíbíades quocunque pacto hanc ignomíníam euitare,manum illíus cepit, dens HN,- H n. H tíbüfque momordít, Dimittente autem puero Alcibíadem,atque clamante,tanquam mulíez teseum mordere; An,ínquít ílle, mulierum& non leonum potíus,morfus Alcibíadis func? Nobilitas ex ce neris celebritas te rebus gestis fildlori, C coi uictoribus. TXanthippo. Pulchritudo. IuRin.lib. 5^ » Facundia. TPro,Certis Theorum. Ais OcoAoy, ópác Otopoy. Ingenium. Flagrátifi. inge nij[becimia pri ma etate ques dam narrat, PLVTARCHI ALCIBIADES C Prattereacumaliquando more puerori, Aftragalís cum fuis zequalibus 1 uderet,fetp ad iactum pararet,quod fors ad eum íaciendí peruenerat,forte currus per eam uiam,ubi íllíludebàt,onue flusagebatur, Conuetfusad aurigam Alcibíades,prímum rogare coepit,ut quoufq ipfe lufif fet,currum cohiberet;deínde cum homo agreftís puerum afpernaretur,currumá permítteret ob ruflícítate fuo more labí,cedentibus alíjs pueris,folus Alcibiades hac(utfibí utdebatur) in íuría laceffitus,fefe ante currum extenfum fupinumáp proiecit,aurigam iubens eo pacto fiuel« let ulteríus pertranfire, At ílle puerí audacía multoru m6 clamore conterrítus,quí tollere Alcí ; bíadem properabant,cutrum exszmplo cohibuít,iumenrady retraxít. V erum poft haec Alcia bíades cum omíffis puerilibus ludis,ad liberales difciplinas animum conuertíffet,nihil(ibi erac Amoráddi^ potíus,qudm ut magíftrorum praceptís monítísty pareret,eorum doctrína imbueretur;ac ín fcendm.^ eaomníadiligenter incumberet,qua uidebantur ad affequendam erudítione& excolendum| ingeníum pertínere, Artem modulandí tantum illibetdiem,& íngenuo adolefcéte í ndignam fugiebat,magísQ tibiarum cantü quàm alíum fonum afpernarí uidebatur.Lyram ením neque| fermonem eíusauferre dícébat qui ílla uteretur, neque uultum deturpare:Tibías uero& fodaz: lium colloquía tollere,& tantam homini deformitatem afferre; uttibícen quandocunqy oscanendobuccasip ínflaret,uíx ab íjs etiam dígnofceretur,quí íntima ei e(Tent familíarítate coíun |&i.Canant,ínquit, Thebanorum líberí,loqui enim nefcíant, Nobís autem(fic enim patres no firi dicere folent) Palladem qua fíftulam fregít,& A pollinem,quí& modulatorem fiftulz ex ' coríauít,adeffe fine inuidía fínant, Hos Alcibíadis fermones ioco partím,partím feríó habitos, | ubíinteromnesadolefcétesfama uulgauít,cunciís eíus fententíam ut generofam& egregiam comprobantibus,tanta turpitudíni tibicínes haberi funt coepti ut quamprimü ex omní íngea nuorum coetu communí confenfu fufx acfugatz tíbiz fint, Scribitur ín accufationibus Antía phontís, Alcibiadem aliquando,cum effet adolefcens,clám domo egreffum, fe ad amatore Dez mocratem contulííe,confeftimtip Ariphrone uoluiíe eum,quía non reperiretur, publíco prae Ec conío índagare:prohibuifTe Periclem.Si ením,ínquí t0 Aríphron,ignoratibus nobis Alcibíaz des mortem oppetíjt,una faltem die eíusinteritum diuulgari oportet:fi uero faluusatqy íncolu mis eft,aur adolefcetís uítam infami preconio notandam ceníese Addit etíam ipfe Antiphon, D in palaítraSibyrtijab Alcibíade quendam comítum baculo cum ínteremptumép fuiffe, Ve P rum hac cum ab inimíciflimo homíne,quí potíus ínfamiam Alcibíadís quàm uerítatem hífto» riz perquirebat,mandata memoríz fint,neq; perfuaderi nobis,neque credi facile poffunt.[am uero cum plerícg homínes,quor& opes& diuitíz ea tempeflate infignes erant, Alcíbíadís amo Vide Platonis re turpiter deperírent,Socrates philofophusuír doctus ín prímís huiusadolefcentís míferícore Aidbad:^ diamotus,ftatuítegregiamillíus indolem,quz tanquá praeclara arbosampliífimos fructus paz | ritura uidebatur,quantum ín fe effet, malísamoríbus auocare,& ad optimam dífciplínam rez: Camá uíuendiratíonem traducere. Atq; eo magis id(ibi faciédum putauit,quod Alcibíadem nonalienum ab hac fententía,ut fufpícabatur,ínuenít. Nam etfi opulentía,uoluntates multo» rum,adulatíones,& alía mala pené ínuícta Alcíbiadi aduerfarétur,íngeníum tamen adolefcen « tisquodín eouehementer uigebat,breui fingularé modeftíiam Soctatís,uírtutem&p cognouit. Occáfioqua ap ltaqs difcendiftudío& fapiétize amorepellectus,extemplo cunctís amatoribus adulatoríb usqp pulitadphilofo repulfis,ad Socratícam dífcíplínam anímü uertitatq; omnibus pofthabítis rebus, coepít íllíus phiam fed pa» familigtítatemn ínire,fermonibus intereffe,neque à latere fapientiffimí uiríunquam difcedere. run ciflanter.. Cétnebatenim Socratem non gratíam puerorum,ut alij amatores,aut illecebras blanda uolu ptatís confectarí,fed modeftiam& uírtutem quarere;atque ín eo precípue laborare,ut hí qui erudíriaucuellent,autpoffent,omni corruptela ínfolentíáque depulfa,bonís moribusimbuee rentur. Demiffa eft igitur fuperbía galli, ut ílle poéta inquít,& alzad terram depreffz., Alcibíaz des ením putans Socratís difcíplínam quafí munus effe deorum,ad ínftruendos erudíendosg; ' iuuenes mífum,feipfum defpiciebat,illum admírabatur, uirtutem amabat, uel ímagínem poz tíus, ut ínquit Plato,gerebat amoris, Verum pleríque Athenienfium íllud admírarí pracípue uidebantur, quod cum Alcibíades,nunc cum Socrate fimul coenaret, nunc ín paleftra luciaz reiurnunc ín eodem tentorio moraretur,reliquos amatores quí quotídie eíus ueftigía fequee bantur, negligeret atque contemneret, erga nonnullos fupra modum ínfolentía uteretur, ueluti aduerfus Anytum eueníffe aíunt, Is quíbufdam hofpítibus ad coenam ínuítatis,Alci bíadem quoque,cuíus amore non medíocríter deperibat,precíbus multís rogauit,ut ínterefle huic cbnuíuio uellet. Afpernatus homínem Alcíbiades, domum diíceffit, ibiqp ebríus factus poft coenam cumad Anytum reuertíffet,peraulz oftium,in eo ením confliterat abacus cone flipatus DONATO KACCIAIOLO' INTERPRETE. 39 A flipatüs pocülisaureís argeteísiy refertus,capta opportunitate feruos celeriter íuffit;ut eorum dimídíam partem fubriperent,domumd perferrent, quo facto Alcibiades confeftím eos fubfe quutus fugam arrípuít, Accufantibus uero cunctis quí in conuíuío aderant, ímpudentíam ac infolentiam Alcíbiadís,folus Anytus,Non modo non ím pudentem,ínquit,fed humanü etíam at liberalem Alcíbíadem effe a(feuero,qui cum fibilíceret omnem hanc fupellectilem fuo ara bítratu capere, dímídíam nobis partemreliquit.Sic fe grauem Alcíbiades omníbus amatoribus dífficlem& prabebat,pratterquam cuídam aduenz& inquilíno homini,qui ut gratiam Aci biadísbeneuolentíamá íniret,omne fuum patrímonium ueadidít,centum ex eo collectas ftaa teras ad Alcíbíadem detulít,multis precibus rogans ut acciperet. Ridens Alcibiades,ne amato ris munificentíam afpernarí uíderetur,accepta pecunia cum hunchominé domum perduxifz fet,poft coenam aurum eí reftítuit;iuffitós ut fequenti diein forum accedens publícanorum pre cium;quí uectigalía cíuítatis empturí aprafidibus erant,ín auctione fuo precío fuperaret. R.es nuentem homínem ac tergiueríantem ob magaítudinem reí,quz uires fuas longe uidebatur excedere, Alcibiades nuncminís,nuncadhortatíonibus compulít,üt huíc fuz cupiditati obfez queretur, Nam cum publicanis íandíu Alcibíadi priuatim fimultates intercedebàt, Aduena igi turfummo mane ín forum profectus,publicanorum precío unum adíecít talentum, Hanc pes regrínibomínís audacíam,uelutí nouam& ínopínatam admirátes publicani grauiíterQ ferena tes,clamitare cceperüt utuades aduena ifle praeberet, quafí eum inuenire non poffe arbítraren tur, Horum clamoreaduena,quifuas uíres non ignorabat,füpra modum abfterrítus,fuga íam arripere uídebatur,cum Alcibiades ad magiftratum conuerfus, Meus, ínquít,eft amicus, me(fi uobis libet) pro famílíarí meo uadem accípite.Publícani qui nouis emptionibus folíti erant uea teres femper dííToluere, Alcibiadis fallacia cogníta,quze in fummü difcrímen fidem fortunasc eorum conijcíebat,non mediocriter anímo defecere, Nullum ígítur remedium nífi hunc homíá nem demediío fummouerent.fuis rebus effe cernentes, eum orare hortarí&y coeperunt, ut pecu nía accepta illincabiret, Prohibente uero Alcibíade minus quám talentum accípere,non príus díceffit,quàm publícani,ut Alcibíades uoluit, integrum talentum dederunt. Atq; eo pacto AI cibiades fíne ullo fuo incommodo peregrino& familíari homíni profuit, Verum ea tempeftas B teSocratesín erudiendo Alcibiade ftudium adhibens& diligentia, multís etiam nobilibus ads uerfantíbus uirís,adolefcentem ficad modeftíam& temperantíam concítabat, fic ab omni tura pitudíne deterrebat,ut illeplerung; multis cum lachrymis fe falutemá fuam Socratí commen daret,níhilüp in uíta expetendum arbitraretur,niífi quod effet cum uírtute& honeftate coniun Cum, Interdum uero etfierga Socratem folum reuerétíam quandam feruare uideretur,tamen fuperantíbus cupiditatibus, ratíonem continere non poterat,quín à fapientiffimo digrediens uíro,ad uarías illecebras& omnis generis uoluptates dílaberetur. V nde illud Cleanthís memo riz proditum aiunt; Alcibíadem,inquít,ex auribus tantum à Soctrate;ab alijs uero amatoribus exmultis corporíslocís,qux honefte nominari non poffunt,folitum effe deprehédi, Erat ením tiingenium,ut Thucydides indícare uídetur;ad íncontínentiam& luxuriam,atque ea omnia quz uoluptatem paríunt,uehementer proclíue,íd quod ex ínzqualitate uictus potuít iudicari, Sedinter multos Alcibíadís amatores reperíebátur nónullí,qui uanis adulatíoníbus ante teme pus autes adolefcentís ímplentes,aíferebant ipfum effe uirum ad omnía fumma natum, nez mínemü Athenienfium autanímí magnítudíne,aut eloquentía,aut ingenio, cum Alcifpíade conferendum. Itaque fíad rempublicam gerendam acceflerít,non modo alios oratores& aue ees fed ipfum etiam illum de quo tanta fama apud omnes gentes haberetur,eloría atq; potentiafuperaturum eífe Períclem, Verum ut ferrum antea mollitum igne,denfarí deinde frigore lolet,fic ingenium Alcibiadis uarijs blandimentis ín uoluptates delítíasQqp prolapfum, cohíbes ti fapientía Socratis,& ad frugalitatem reuocari uidebatur, Nam& hortarí adolefcentem,& monere,etíam liberius accufare non defiftebat,multís uerbis oftendens nullam ín eo prudens tíam,nullam modeftíam,nullum denique ueftigium efTe uirtutis. Itag;eum quí omnem fuz uí t curfumin mollítíe corporis,atque in animilíbídine collocaret,non effe hominem, fed mone flrum potíus,& immane quoddam anímal appellandum, His utebatur Socrates ad immodera tam adolefcentis audacíam ac ínfolentiam comprímendam, qua ea xtate quanta ín Alcíbiade eflet,exhís qua fuperius expofita funt,& alíjs quaadduci ín medí& poffunt, facile íntellígi liz cet, Ferunt enim hunc adolefcétem, cum flatuíffet grammatice operam dare,nactum effe ma» giftrum quendam non fatís eruditum, Abhoc prínum Homeri poémata petens,cum ilie ne« gaífetfe Homeri quicquam habere,non tulítignorátíam homínis Alcibíades,fed pugno eum Terocitae: dit. P Yndoles, Haclenusingez nij[becimita munc ves gestas adolefcentes tra Militia. Forlitudo. ALCIBIADES percutíiens,abijt. Ad alterum deínde profectus,cum illeFIomerilibrum habere fe emédatum dixifTec:Et tu,ínquít, grammatica doces;cum fis aptus ad poétam tam egregíum corrígédumz Tradunt infuper Alcibiadem aliquado cum Periclem alloqui uellet,domum íllíus profectum antequam aulam íngrederetur,refpofum tulifTe,eum effe magnopere occupat: fecum ením agitare quonam pacto rationem Atheníenfibus redderet. Difcedens Alcibiades, Num, inquit, fatius eflet, Períclem cogitare atq; perquirere, quomodo ratíones non reddat: Poft hxc Alcíbía desadbellicaslaudes animum uertens,uná cum Socrate,ín quo maxímà femper fpem fuz uis t collocarat,ad Potidzam urbene in exercítum Athenienfium uenít:paulo&p deínde acerríma conferta pugna,etíi ambo egregie felíciteráy certaffent,tamen parum abfuít, quín Alcibíades extremà fuz uítz perníciem eo díe ínuenerit, V ulneratus ením ín przlío fe ulteríus tutarí non poterat,cumSocrates extemplo accurrens hoftes fummouít, Alcibiademdg feruauit.Q uapropter duces exercitus prxmíum Socratí iufra ratione deDebant, Sed cum gloríx& dígnítatí Al» cibíadís plurímum fauere uíderentur,cupiensSocrates potíus honeftam íllius ambitionem ín rebus generofis atqj preclárís augeri, quàm fibihonorem tríbuí,ante omnes egregíum teftimo níü de Alcibíadís fortítudine tulít;atqy eos duces multís eft uerbís hortatus,ut corona eum ínte grístparmís donarent.Nec multo tempore poft,cum Atheníenfes ín ea pugna,qux apud De: lum comíífa eft,re male gefta;cítat gradu arripuiffent fugam,Socrate ín magno perículo con ftícutü,quodà tergo multa xdíta cde urgebant hoftes, Alcibíades folus protexít, Sed ante hoc tempus,nonnulla funt ab Alcibíade perpetrata,quz ad hanchíftoríiam noftrá pertínere uiden tur,Fípponicum enim Callíz patrem,cuíus magna Athenís ob diuítías& nobilitate generis, PLVTARCHI ,autorítasatg; potentía erat, Alcíbíades non odío,non iniuría,aut íufta ulla caufa laceífítus,fed lufu quodam cum fodalibus íníto,pugnopercuffit.Q uod ubí xdítum in populum eft,& mul: torum fermoníbus díuulgatü,grauíter ferentibus cundis clariffimí ac prxftantifTimí cíuís ínía .. tíam, Alcíbíades pauoreconfectus poftrídie fummo mane domum Hipponící proficifcítur, Yncontinehtia, Leuitas, oftiumt íngreffus,ubí ín confpectum illius uenit, depofita raptím uefte,corpus nudum uerbe randum homíní obtulit, multisprecibus rogans,ut debítís uerberibus cederet, Hícautem ína iuríz confeflím oblitus,non modo ueniam Alcibíadi praebuít;fed,ut pleríc etíam afferunt,ín uxorem illi Hyparetam filiam dedít:quanquam nonullí non Hípponícum, fed Callíam fuiffe tradunt quí dederít filíam,addunt& eam Alcibíadi cum decem talentís ín coníugíum effelos catam,ípfum£z deínde cum Hyparetalíberos peperiffet,alía dece, quafi hzecantea pepigiffent, à Callía patre extorfiíle talenta; Calliam uero poft hxc ad alías huiufmodi fallacias euitàdas,pa» trímoníj fortunarumáp fuarum,fi forte fibi fine prolemori cotíngeret populum Atheníenfem inftítuiffe hzredem, V erum cum Hypareta qua& uirtutibus€bonis moribus fuerátá prímis incunabulis ínftítuta,multàs contumelías quotidie ab Alcibíade pateretut(erat ením ille fcorz tistum peregrínís,tum urbanís palám manifefleG deditus) non potuit egregía mulier hanc ui uendí rationem á fua natura alíenam ulteríus tolerare.Itagg Alcibíadis domo excedens, ad fraa trem,quemunícum fuís rebus putabat effe refugium,prímum fe cotulit, Deínde cum Alcíbía deshunceíus dífceffum,&C omnía alia quz ad illam pertí nebant,afpernarí uíderetur,rogabat, ut ipfímet,quemadmodum leges íubebant,apud magiíflratum repudij libellum deponerelíce ret, Víxtpad eumlocum ubí magiftratus cogebatur,peruenerat,cum fuperueníiens Alcibías des,fpectantíbus cunctis coníugem rapuit,eam& nemine repugnante,medio foro domá pera ddxít. Hzcdeinde mulíer ufqgad extremum uitae díem cum Alcibiade uiro permanfit,Defuns ta eftautem fub ídem propétempus;quo Alcíbíades cum fuacclaffe Ephefum nauígauít, V e« rum Alcibíadís uíolentía,qua ín coníuge rapíenda ufus fuiffe uídetur,neque iníufta populo Ahenienfihabitaeft,neque ab humanítatealiena, Tradunt ením hunc magiflratum ea ratío ne ínftisutum fuiffe Athenis,uteffent qui cotentíonibus dífcordíjsQ fublatisuxorem uíro pu blícaautorítate adhibíta;uirumd uxori conciliare níterentur, Illud uero ab hís qux funtá noe bísfuperíusenarrata,nonadmodumalienum fuíffe uidetur, Dícunt ením Alcibiadem ínufita ta magnítudíne canem,quem mínís feptuapinta emerat;abfcíffa cauda per urbe dímififTe, Hoc cum multísftultumatcg íneptum uifum negocium effetmonetíbus eum amicís,ac fermiones quide eo círcunferebanturenarrátibus,ridens Alcibíades, fic ínquítt R.es,ut ego íntenderam; ex uoto fucceffit. Hancením'Athenienfibus prxbereuolui loquendi materíam;ut eos d peío» ribusquz de me dícereaudired folítí funt;nouis hís rebusauerterem. Prímum uero adítum ad refnpublícam gubernandam(ut alíaomíttamus) ex nummorum làrgítione, non confilio autarte;fed forte cafüque factajaffequutum Alcibíadem aiunt, V olunt ením hubc tránfeuna ! tem prope DONÉATO. ACCLAIOLO- INTERPRETE. 4o 4 temi propelocum quendam, ubí íngens Athenienfium multitudo magno cum ftrepítu clamiz tabatcumpercepilfet quaídam ibi erogatas effe pecunías,inde&p huius tumultus caufam pros ueníre,có celeriter efIe profectum; atq; nummos magna cum liberalitate populo.Athenienfí fuiffe largítum;exceptum deinde plaufu popularí,coturnícem quam habebat fub pallío incon fideraté ob ímmoderatam latítíam dímififfe; ad cuíus uolatum, cunciís quí ibi aderant, magis. quám antea coclamantibus,nítentíbusQp certatím auículam gratía Alcibíadis capere,tandem. ab Antíocho captam dicunt,ac Alcibiadí reflitutam,fumma ma índe familiaritatem ínter eos fuiffe exortam, Caeterum cum opulentía,genus,amícorum capta, aliai permulta quz fineullolabore fautoreseíquamplurimos coparabant,ad dígnitatem ín republíca acquirendam AL cibíadi ueheméter conferrent,tamen níhil erat quo ipfe mallet apud populum Athenienfem, quàm eloquentía& diícendíratíone ualere, Nec uidebatur hxc ín eo uana effe cupiditas, uan taením dícendi uísin Alcíbíade fuericz& Comií:cí ipfiteflantur,& Demofthenes ac'Theophra ftuslocupletflimí funt autores,quorum alter ín ea oratione,quam contra Mídiam habuít,uez hementíffimum oratorem Alcíbíadem uocat;alter uero,cum ín multisalijs,tum ín ínueniendí facultate eum magnopere extollítrátumép ei tribuit ín hoc genere laudis,ut cunctis Athenien fibusanteponendum cenfeat. Etat autem Alcibiades optimus non modo rerum ínuentor qua -caufz fux conferrent,fed eorum etíam uerborum fabrícatosatque magifter,qua cum ipfis fen terittjs conuenírent,& ad perfuadendum accommodata uíderentur,[Interdum uero non fuce cedente uerborum copía,utres exígere uídebantur,refumere ea qux antea dixerat confueuit, utfine ulla intermiffione íntegra oratío fequeretur. Sed ínter alía qua de Alcibiade refertur, & illud quoq; copertum habemus,eum ín alendis equís,quibus poftea ín Olympía uteretur q P ymp: tantam curam operamG pofuí(Te,ut temporibus fuis, uel regum uel príuatorum fuerít nemo, quimaxima illa quínquennalí celebrítate ludorum,ad Olympum feptem, ut Alcibíades,quaz drígas perduxerít,'hucydidesuero quí& Athenienfis fuít,& rerum geftarum fcriptor egrez gíus,fecundum& quartum ín certamínibus íllís uictorem fuiffe Alcibiadem refert, Eurípides uero tertíüi adíecít omnem eíus gloríz fplendore excelluiffe, Síc enim ínquit:| Formofa proz p. lesClíniztenunccani, Quam illo fuperbam premijsuidit díe,| Giraíorü Olympía clarus cum uíceras, Et mox paratas tres quadrígarütibí| Victoríaslabetíü curfu,rotís, Iam uoce praeco tuncadaftratetulit, Bis cínctum oliux fronde pallentíscaput, O gloríam tantá effee -rentem,quodtibi Profecto folíonemínícertantíum| Eueniret Giraíorüi Olympia rotis, Huíc ui&oríze Alcíbiadis magnum decus attulíífe uidentur honoresillí ab Athenienfium hoftibus magnifice liberalíterip tributí.Ephefrj enim tentoríum ad eum eleganter ornatum, Chij uicti : masfacrificijs,ac pabulum equís,Lesbij uinum,& ea omnía quz ad celebrandum conuiuium : pertínebant,grato animo obtulerüt. V erum paulo poft hanc gloríá ex uictoria Olympica pare tam labefactauit aliquantulum calumnía quxdam, ín ínfamià Alcibíadis líuore& maleuolenz tíadiuulgata.Feruntenímea tepeftate fuífle Athenís Díomedem quendam Alcíbíadi familia: rem,quí cupídus Olympíca uíctoriz confequédaeum rogauít,ut publícii currum quem Ar gísefle perceperat,fuí caufa emeret:fciebat enim Alcibíadem factione gratíaq; apud Argiíuos uehementer pollere.Hiís audítis Alcibiadem aíunt curri ab Argíuís emptum, fibi poftea adiu dicafTe,nulla Díomedis ratione habíta,fed eo neglecto atg; repulfo querente clamátegp,hoc ím probíhomínis dolum,non familíarís uiriofficíum effe, Dicunt prxterea,ut ex oratione lpcrae tíspro Alcíbíade fcrípta íntellieílícet,de hac re quoddam fuifle íudícium conftítutum,ín quo Tifias,non(utpleríq putant)Diomedes,aduerfaríus extítit.Poflea uero qudm Alcibiades exa Caíam prope adolefcentía,fe ad gubernandam rempublícam contulít,extemplo curfum alíorumoratorum ac ducum,quí fummumin cíuitate gradum occupare properabant,fic íngenío audacíady fua repreffit, ut nemo ea tempeftate Athenis effet, quem íllizque ac Alcibíadem for - mídarent, Aufuseítenim nuncaduerfus Phxacum Erafiftrati filium,nunc contra INícíam uíz "rumopulentum,& praclarum ín militía ducem,acerrímas cótentíones certamínadp fufcípere. Eratautem INicías maior natu qudm Alcíbíades, Pharacus uero prope zqualís,actum prímo, utille dienitatis fundamenta íacere uídebatur,eidp nobilitas generís,alíáque permulta ut Alcíz bíadí, adiumento& prafidío erant.[n coronis autem cíuíum& familiarí quotidíanoque fere - mone, elegans admodum Phzacus habebatur& perpolítus, ín dicendo uero orator parum uehemens. Vnde Eupolís optimum ín loquendo, debilem ín dicendo Phzeacum ípfum ape pellat. Fueruntautem nonnulli quí cum multa de Alcíbiade& Phaaco fcripta relíquilfent, illud quoque memoríz prodiderunt, Alcibiadem alíquando uafa aurea atque argentea, qua Ad répub.pros mouit, cafus, os pes,obilita;cseloquentia. Mugtificentia, Virilis etas, Inrepub.mula tis formidabilis. Ci fiauniis con tentio, C Thucyd lib.7 vVideinuita Avislidis. Aus. Aemulatio grauis, Tnpiet4. in patriam, PLVTARCHI ALCIBIADES Athehienfes ín pompis fupplícatíonibust ferebant, retinuífTe quz dam,hísd deinde ín quoti dianís conuíuijs fic utí folítum efTe,ac fi propria fupellectili uteretur, Erat autem ea tempeftate Hyperbolus Períthocdes,cuíus ut improbi& flagitíofi homínis, Thucydides memiínit, Is cum ftudiofe colligeret ea qua ín alteríus ínfamiam dicerentur, Comícís quiaudaciífime téporíbus íllis mores hominum íncrepabant,magnam fubmíniftrabat uituperandi materiam, In eo praee terea gloriariplurímum uídebatur,quod gloríam neglígeret atqy contemneret:quam quídem rem nonnullí audacíam& fortítudínem,ego uero impudentíà& focordíam appellandam cen fco. Hoc igitur miniftro populus Athenienfis fzpenumero utebatur ad eos díuulgádos fermo nes,quí príncipum reipublice& potentíífimorum cíuium crímina,uituperatíones ac infamia continerent, Eo ígítur temporeab Hyperbolo multitudínem perfuafam cuídam príncipü reiz publicae Oftracum parare fama uulgauerat.Illud uero eftexilij genus quo populus Athenien fispotentesac praílantes gloría uiros decíuitate explere confueuít, ínuidiz magis folatium quám tímori remedíum quarens, Alcibiadem hz ínfidíze quas uní íllorá tríum machínabatur Hyperbolus,minímelatuétunt.[taque periculocognito,Níciam,uel(ut nonnulli alij uolunt) Phaacum alloquutus,omni fimultate poftpofita, in eius amicítiam redijt,illiusqp potentía fuis uíríbus addíta tantum ualuít,ut Oftrací nota ín autorem conuerfa,Hyperbolum Athenís exe pulerít,nihíl mínus eo tempore qutim tale exilium formidantem, INemo ením fordidus,neque ignobilís,aut ínfignis ínfamía uír,ut Plato comicus inquít,cum Hyperboli memíniffet,confue uíthuiufcemodi poenam fubíre.Digna eft igitur ille fuis moríbus,indígna uero ígnobilítate fua & feruili condítione perpeffus,cum Oftraca nobiliffimori cíuium,non fordidorum hominum caufa inftítuta uideantur.Sed hzc in alijs locís funtá nobis latius pertractata. Alcibíadem uero ea tempeftate gloríz Nícíz ac potentíx ínuídentem,quam cernebat non fine magna hoftiii ads miratíone& fuorum cíuium beneuolentía fupra modum augeri,díe noctugp affiduéangebat curze,atrp animum ambitione ardentem uaríjs femper confiljs íncítabant ad ea omnía machía nanda,quibus& autorítatem auferre INicíze,& dignitatem fuam amplificare poffet, Contraxe ratautem fummá cum Lacedxmonijs familiaritatem,quia deSpartíatís, quos Athenienfesin infula ceperant Pylo,bene ac prxclare paulo ante meruerat. V erum cum poflea autore Nicía, paxdata Lacedzmoniíjs effet,& captiuí libertatireftituti, obícurato quodammodo Alcibíadís nomine,magnam eft Nícías apud Lacedaemoníos autoritatem,omnesQp Grzcos beneuolenz tíam confequutus.ltacy crebríafferebantur fermones,quibus Períclem excítaffe,Niciam fuftu life bellum dicebant,multíg hoc fcedus ínter Athenienfes Lacedzmoníosip initum, Niceam pacem uocabant, Hxc ígitur Alcibiadem aemulatione& oloríz cupiditate íncenfum adeo ues hementer urebant,ut nihil aliud agitare moliriGp uideretur,quám ut hanc pacem, qux tantam famam Niciz pepererat,perturbaret,& INícíam ipfum à Lacedamoníorum gratía beneuolen tap auerteret. Ad hocautem agendum, Argíuorum res X anímia Lacedemoníjs alienatí,oca cafionem ei& quafi anfas prebebant.Perciípiens enim Argíuos non fatis Lacedzmoniorum fi deícredere,atqy ídeo alíos fpectare refpublícas,quas arbitrarentur fíne ulla exceptíone fuís rez bus praffidío fore,occulté príncipes Argiuorü hortarí coepit, ut relíctis Lacedaemonijs ad Athe nienfes fe uertant,fibíG perfuadeant, Athenienfes,quos íam pacíscum Lacedamoníjs facte poeníteret,illis pofthabítis,non modo Argíuos in amícítíam,fed ín focietatem etíam fi uelínt,re cepturos.Etforte Lacedemoníj per íd tempus í&o cum Bocotíjs federe,& Panacto, queman tea locum íntegrum florentemq acceperant, deleto pene acdeferto, Athenienfíbus reftítuto, (íc eorum animos írrítauerant,ut íam ínuifum Lacedxmoníorum nomen,fufpectumdi Athez nis elTet, Alcibiadeshanc nouandarum rerum occafionem nactus,quotídie alía atqj alía difcor díarum femína per cíuítatem ferebat: Nícíam íam aperte palamip accufans,quod hoftíum par tem,qu&m delere fine ullo difcrímíne potuerat,fponte fua intactam dímífiffet partem uero ca» ptam ín populi Athenienfís manibus conftitutam,non reipublicae caufa,fed ut Lacedaemonío rum beneuolentià íníret,reddendam liberalíter cen(uiffet, A dijciebat prxterea,ín dícendís con diítíoníbus pacís Lacedzmoníorum gratía,dignítatís Athenienfium adeo oblítum fuiffe Nie cíam,ut non modo zquo,fed etíamlíbentí animo pafTus fit Lacedzmonios, ínfcíjs Athenien fibus,cum Boeottjs uel Corínthijs focietatem poffe cotrahere: Athenienfes ínuitís Lacedzmo^ níjs non poffe, Dum hzc Alcíbíadesapud populum íra ac índignatione accenfum,contra Ní ciam machinabatur,forté Lacedzmoniorum legati Athenas uenerüt gratos(ut ipfi dicebant) ac beneuolosafferentes fermones: uulgauerant ením,fe non modo confirmandi nuperrime ictum fcedus,fed focíetatem etíam faciendi, Athenienfes uelint,plenam portien ipm rimum B DONATO ACCIAIOLO INTERPRÉTÉ, FE j, Primum ipitur hioratores adeünites fenatüm,cum gratiffimis uerbís expofuiffent man data;fie benigna cunctis audientibus uiía funt, uttagnam gratíam apud fenatores qui frequentes eo die couenerant, fuz Reipublicae comparauerint, Sequentídie cum alloquípopulum uellent, metuens Alcíbiades ne eadem oratíone autibus multítudinís blandientes, omnia fua confilía multo tempore agítata, uno momento petuerterent, argutam fallacíam machínatus, clàm ad eosacceflit,commemoratistg prímum multis artiícítize caufis, quz fibicum Lacedzmonijsíne tercedebát, deinde, Quid, inquit,uiri Spartíatae huius cíuítatís nofltorum& homínum mores; ueflras aures látent? An ignoratís quantum ínter fenatum populumg Atheníenfem íriterfitz' Heflertio die cum frequentí fenatu tam grata tamiy benigna expofuiílis mandata, extemplo prudentiffimorum hominum mentes, quae modefta oratione perfuaderi facile folet, ut ueftrís Íermonibus acquíefceret compuliftís:ryinc fi apud populum qui temerítate& infolentía quae dam loquentium uerba metitur,eundem dícendí modum feruabitís,in tantam fuperbíam eo rum anímos efferetís, ut fruftra deínde d uobis& ab tjs omnibus quiueftra caufa fauentlabo randum efle uideatur, Iam enim percrebruit,uos fic fupplices,(ic demí(Iosad hanc urbem cone A&us, 4 fugere,utíam imperitae multitudini perfuafum fit, Lacedamoniorü R empublícam,;ni(i Athe nienfiutm focíetate fulcíatur,faluam effe non poffe, A vite igitur fapientía ueftra,& confilio ami cifimihotnínis,qui minime huíus populi naturam ignorat, credite:populum adeuntes non fic alloquíminí acfi mandata libera,& cum omní poteftate permi(fa ueflro arbitrio fint, ut coram fenatu prídíe egiftís:fed hancampliíTimam autorítatem prudenti confilio tegíte,ut(enatus dez inde populum mínime ueflrís uerbis elatum,ín hanc focietatem,quam uterq; noftrum íntedít, perducere fíne labore conatug poffit. Flzec cum dixiffet, iureiuràdo adactos ut ea omnia filenz tio comprímerent,dimifit,multa de INícíaadijciens, quibus& fidem eripuit illi,& fibi apud.eos gratíam comparauiít, admirantes exímíam quandam ac prope fingularem eloquentíam Alcía bíadis.Poftero die cogregata concione,ueníentes Lacedemoníorum legatí,amiciffime ab Als cibíadehumaniflimetp rogantur, ut ea qua uellent,dícerent.Extemplo illiexpofuerunt mans data, remifTa fanéacírígida,longed ab expectatione populí,& ea fama qua uulgata erat;alíes na,fümmam autorítatem quam habebant tegentes, ut Alcibíadís confilium fequererltur, At p uero Alcibíades, poftquam illi finem dicendi fecerunt, nonutís.quilegatos fefeilifTet,fed tanz quam dolo fallacía&p deceptus,íncrepare ecs coepit, duplices,infidos, mutabiles appellans ne que fanctíquicquam ín uerbísfuis íntegrí&; babentes,Hínc populus,illínc fenatus índignabas Perfidiz: tur,atq; hanclegatorü uaríetatem quafí derifionem quandam effe putabant. Nícíam uero flu por fimul atqj morflítía occupauerat,admirantem hanc tnopínatam legatorü permutationem, A4uscx fci ígnorantemá dolum& fallacíam Alcíbíadis, R'eiectis igítur ob haec Lacedaemoniorum legas(entisccfit. tisbellum fubitó magnum exarfit. Nam poftlegatorum difce(Tum, extemplo Alcibíades dux militie frequenti fenatu populogp electus, prímum fagaci confilio nitendum patauit,ur Peloz ponnefum uarijs factionibus laborante aduerfus Lacedamoníos, quoad per eum fieri poffet; é concitaret, Erant ením A rgíuí;Elij, Mantínenfes,alij& populi Lacedemonijs finitími,ad fpem nouarum rerum erecti: quos fiín huius belli focietatem traxtífet, magnum momentum rebus inPeloponnefo gerendis, allaturum fe effe cernebat, Hos igitur multis modis rationibusQ; ag greffus,tandem compulit;ut armís arreptís fimul cum Athenienfibus eandem belli fortunam experiri uellent,fibiG; perfuaderethanc expeditione aduerfus Lacedamoníos fufceptáafinan minus ad fe, quàm ad Athenienfium rempublicam pertínere, C uibus rebus effectum eft, ut| bellum deínde communi confilio excitatum, fic prope Spartam& longeab Athenienfium fiz t hibus gereretur, ut perículofum Lacedmonijs foret, eo in loco cum hoflibus decertare;mae i gísip eis extremum patríz malum formídandum ín aduerfo prlio,quam mediocre comnio2 dum fperandum ín uíctoría effet. V erum ínter hacmille uiri ex nobilitate; Republica Argiua occupata,& populari ftatu deíecto,cum aduerfus Lacedaemoníos pralíum commififfent,fufi fugati; magna accepta clade in urbem pellütur, ibiG iterü aduerfus armatam multítudinerri cuíad capienda arma anímum fecerat Lacedaemoniorum uictoría, decertandum fore uidebaz tur,cum fuperueniens Alcibíades multitudínis patrocinio,ftatum popularem ín ciuitatem ree| frituit, Poft hac Alcibiades populum Argiuum, de quo tam bene paulo ante meruerat,extem plofuís adhortatíonibus compulit, ut ab Argís nouís moenibus ductis, quafi duobus brachíjs íungerent marí urbem, quo facilíus& cíuitate tueri ab Lacedaemonijs,& tutíus ipfi íuusgí abAthenienfibus poflent. Cum uero idem Patrenfibus fuaderet,dixifTe quendà ferunt: Sibi dez inde(ihocegerint,caueant Patra.Illa ením moenía anfas fore praedico; quibus Atheniéfes pro: Cc tiain exemplari greco. Crudelitas. De Nertee foe mine'picura, w^ Plin.fed eá tribuit Nicia. €) Epeslanas e Y eontinos intel ligit, T bucyd. lib.c. PLVVTARCHI ALCIBIADES fuo arbítratunoftram capianturbem, Ad hzc Alcibíades;Forté,ínquít,ó amíce euenire potefl quod dicis,& ex pedibus Patrze d nobis, at uero ex capíte d Lacedaemonijs occupari poffe ui dentur, Verum íi mínushocprafidij genus illis placeret, hortabatur faltem ut amícítia Atbes níenfium, quafi uallo quodam muniti, ftatum fuum firmarent, R empublícam tuerentur, ) iatquepro maíori amoris índício communem uiuendi rationem fu(ciperent, Co uibus adhors tationibus perfuafi Patrenfes, ne afpernariliberalitatem A thenienfium uíderentur, Alcibiadis uoto coníiiots parentes, pro more patríz iureiurando promittunt,frumenta,uinera,olíueta, agros deinde Attícos fic fe ín pofferum habituros, acfiea omnía fibi fuzy Ieipublicz effent communáa, Sed dum hxc fumma cura ac diligetía gerebant interim tamen Alcibiademaiunt, nimíum cedentem cupidítatibus fuis, folitum efTe nunc V enerí& Baccho frequentíus índulz gere,nunc egregie firatis lectis ín tríremibus pernoctgzz,nunc purpureis ac precíofis ueftibus uti,multa den:g; qua luxum& pompam immodicam pra fe ferebant, ingenti ambitione fluz diod perquirere CQ uínetigm dícunt inter alía quz de illo referuntur,clypeum aureum;nó paz trium ullum infigne, fed cupidine fulminifero infcriptum,folitum efTe geftare, C uibus facile apparebat,animum uirí multis corruptelis à primis incunabulis deprauatum,ad uarías deinde iliecebras&€ omnia oblectamenta,quz turpem uoluptatem pariunt,fuiffe procliuem. V erum nonnulli prafiantes uírí& ciues in R epublíca príncipes, hanc lícentíam Alcibiadis fupra mos rem& coníuetudinem urbis elatam, non homiínis ín libera cíuítate uiuentís, fed tyrannidem affeciantis indicium effe putabant, At populi animus qualis erga eum eíTet,probe Aríftlophaz nesbis uerbis oflendit,cum de Alcibiade loqueretur:Defiderat,ínquit,populus atque odit,uíi dere& rurfus bomínem cupit. Amplíusa fufpicione grauans, Leonem in republica nutrire non dececaut fi nutriatur, eíus deinde libidini feruiendum eft, Sed ex altera parte largitiones, ludorum fumptus,& ingens erga rempublicam magníficentia,qua maiorum fuorum gloríam fuperabat,eloquentia infuper,rei militaris difciplina,genus,forma,alia& permulta,quibus Al cibiadem mirifice natura ín(iruxerat, eam fibigratiam apud populum uendicabant, ut multí impura illius facinora€ liberum uiuendí modum zquoanimo tolerarent,hzc nó flagítía, fed adolefcentiz ludos, atque feruentiís zetatis lafciuiam nuncupantes, ueluti ea quz de píctore Agatarcho,& Taurea illo aduerfz chorez príncipe referuntur, quorum alterum Alcibiades: uí domídetentum, donec fuaspingeret zdes, poflea cum donis dimifit:alterum uero cumfeín chorea fuperaflet, uictoría latítíag; elatum pugno percuffit. tem quod Melíam captiuam exe traxit,& congreflus ex ea puerulum fufiulit, lllud autem permultos offendit, quod Athenien fibus de ínterficiendis Melíjs, qui capti ín praelio fuerant, confultantibus,prater opinionem omníum Alcibíades cenfuit, ut de qualiberzetate fupplicium fumeretur. Cum autem Arifloz phon INemeam pinxiffet, quz ulnis Alcibiadem geftaret, cum admiratione plebs fpectatum concurrebat.Sed hos Alcibiades mores,& impuram uiuendiratíonem, imperiti hotnínes mo defiis nomínibus excufantes, quíus fortaffe quàm decuit, tolerabant, Prudentes uero ac ínfiz gnes nobilítate uirí,& incontinentíam eíus iniquo ferebant anímo,& infuetam liberz cíuitati audaciam,ueluti fpeciem quandam tyrannidís perhorrebant, V ndeillud Archeflratinonaba horrens memoríz proditum eft: Duos,inquít, A lcibíades,quafi unum defignans tyrannum, neque Attica,neque Giraecía tulit, Et Tímon illequemantíqui fcriptores, ob natura afperitas tqufnhumanum ac ínbofpitalem appellant, Alcibíadíaliquado à concione redeunti obuíam factus, Macte,inquít, uirtute adolefcens;autorítate tuam potentiam auge:magnam enim huic reipublíca pernícíem augebís. FIzec Tímonis uerba quibufdam ueluti infara deridentibus, quibufdam grauíter ferentibus, prudentes uíros qui audaciffimi adolefcentís& ingenium& animum formídabant,perturbarunt, Sic igitur ób natura uaríetatem, alía atque alía de Alcía bíade Habebatur opinio. Verum cum Atheniéfes,uiuente adhuc Perícle magis etiam pofi eius interítum,amplificandiimperíj cupidi, de fübigendaSicilía cogitaret, primum ex alienís dicor diís(ut plerunque fit)occa(ionem nacti, defenftonem eorum fufcipiendam putarunt,quiSytas cufanorum uím tolerare no poterat.[tacy pedetentím miis antea auxilíjs,amicitía deinde acfo cietate cum illis ínita, eum íam adítum fibiín Sicilia patefecerát, ut appareret populü Athenien fem fundaméta maioris milítiz íacere, maiusip molíríin animo bellum.Hanc populi cupiditae tem Alcibiades fuz quoq; libidini X ambitioni congruentem, quoad per eum fieri poterat,ace cenqebat,ratíonibus multís oftendens hanc expeditionem, ingens imperium,perpetuam glo» ríam Atheníepfium reipublice paríturam, Audendá aliquado ulterius progredí,nec pedeten tm utantea, fed torís uiribus aggrediendamSiciliam effe, Ipfe uero longe etíam maíora quim uerbís DONÁTO ACCIAtOLO INTERPREÉTÉ, 4i à, üerbis proferebat,mente concípiens, non Siciliam ui plerique finem belli,fed alteríus expedis tionís inítium,adeodp(fi dijs placet) commeatum fore putabat, lamty ea occupata prouíncía; Carthaginem deinde,ac Libyam;tur Italiam, Peloponnefumt animo deftínabat. At INícías longealíter fentiens,taágno coriatu hís cofilijs aduerfabatur, hutus expeditionis difficultatem Syracufatiorum potentiam, uicína bella ín medíum afferens, Sed zquíorianimo uerba Alcía biadisaudiebantur d cuncta penécíuítate,qua tantahuius belli cupiditate flapeabat, uit eam iri matiibus exploratam uictoríam habere uideretur, Sedebant enim ín theatris ac palzftiís fenio tes uití,&Calij uuentutem ad hanc expedítíonem multis adiMortationibus concítabant:alij Sí cili formam, fitum& Carthaginis defcribebant: alij narrabant exempla maiorum, qui rebus praclare ac rnagnifice geftis ampliffiiam gloriam fuis pofterís reliquiffent.Füere tamen duó t&ftatites uirijSocrates philofophus,& Meton aftrologus,quilonge à fuperiori fententíaalíé níjlle quidem folito fortaffe demone, genioG admonitus, híc ueroaut ratíone, aut uaticínió quodam compulfus, ciues terrebant,monebantG,ut ab hoc Ee funefto ac perniciofo abfiínerentbello, Quinetíam Metonem dicunt folícitum de periculo fiij proficifcentís ad bele lum,quafi przfagientem calamítatem futuram, infaníam fimulaffe:alij quadam nocte domum propríam combufliffe, atque deinde fua fortuna ín cocione deplorata, fic populum ad miferie cordiam commouíf(Te, ut prxter confuetudinem filium fülim receperit beneficio populi, ab omnimilítia ac expeditione exemptum. Caeterum omnium anímis ín bellum Syracuf(anum, conuerfis, Athenienfes níhil ultra differendum ratí, duces milítiz[Nícíam, A lcibiadem;ac La» machum elegerunt, Renuentem uero INícíam ac tergíuerfantem propter collegarum focietaz tem,populus Atheníenfis publica autorítate adhibita coégit,imperíum utacciperet,exiftimans Lamachí ac Alcibíadis ferocítatem cohiberí tardítate INicize, ac temperari modeftia poffe, Liaz machusenim etíiíam ad fene&tute uergebat, erat tamen ín perículís adeundis longe audacíor; quam atas fua poftulare uideretur, In mediío deinde apparatu bellí,tentantem rurfus INícíaa bancexpeditionem turbare, Alcibíades contrà eniteps fuperauitperuícitáy,ut populus Athe nienfis totíus adrniniftrationem futuribelli, ad duces quos nuper elegerat magna cum autorita te deferret, Deinde poftpaucos dies, fatís iam omnibus comparatisad bellum, cum fluere à 8 Pyrzóprofuoarbitratu poffent, noua repente religio cíuítatem ínuafit, nuncíantíbus cundis fcíla Cereris quae appellantur Adonía(eo ením tempore celebrantur)multa foeda horrendag porteridete,& matronis paflim per urbem fimilia cadaueribus,quz ducuntur ad rogum, fpez cra obuetfarí, ipfas ante fepulchra procutnbere magno cum gemitu, morelugentum& fuz neracelebrantutn, A dijciebát preterea, Mercurij flatuas, quarum Athenís magna copía erat; exomnibuslocis ciuitatis una nocte fuifTe deiectas, capitibus perfratis,ad terram proftratas iacere, Pertutbata ígitur ciuítate,atque in íd folum íritenta, ut autores huíus facinorís reperíret, incerti rumores famam uulgarunt, hocSyracufanorum, quod coloni eíTent, eratía fuifTe 3 Co rinthijs perpetratum, quod fperarent à prfentí bellopopulum Athenienfem, aut retardare aliquandíu,cura religionis íniecta,aut auertere penítus poffe, Quibus necaffentirí Athenien Ícs uidebantur, nec ulla ratione adduci, ut crederent Corinthiorum fraude uiolatos efTe Mera cutíos, fed potius ex flagitioforum iuuenum corruptela, qui confueffent coníuratíone íníta íni ludis€ conuiuíjs conuenire, hocímpium facinus prodire arbitrabantur. Et forté per eos díes capti funtaduenz ac ferui nonnulli, qui coram fenatu populo&p adducti, huius facinoríscyl^ pam in Alcibiadem conferebant,afferentes eum habere fodalium coetum, quí domí cotigrega rentut,uelutí in fceenahiftríones, ad facra Cereris ímítanda,& ea referenda myftería, qua ma gna cumreueretía celebraríab Athenien(ibus folent. Addebant przterea,eos ínter fe ceremo níarum munera effe partítos, Polytionem quenda efTe eum qui facras teneret tzdas,& Theo dorum przconem uocítari,& Alcibiadem ueluti facrorum antíftitem reliquos fodaledarcana myfleriat docere, Hzc funt quz praecipue Theffalo accufatore in Alcibíadem,ueluti imp» um&€ execrandum homínem,fcrípta efe comperimus, A tuero Alcibiadís inímíci, A ndrocles praefertim quí huíc uel maxíme ínfenfus erat, hanc nocendi occafionem nadtí,cum ubíque& ueteres illius mores,& anteactam uitam non contentam mediocrítate ciuilí ad fidem prafena tíum críminum retulifTent, fic populum ad íram acodíum concitarunt, ut fautores illius, non fuflinentes aduerfaríorum uim,primum de omíttenda Alcibíadis caufa cogitarent. Deinde cer nentes nautasremiges, omnes denique milítes tum domeftícos tum peregrinos aduerfus Als cibíadis inimicos palàm manifefte&p infurgere,animum rurfus quem prope abiecerant,recepe runt, Omnes enim auxilíares,fed precipue milites Argiui,& mille pedites IVIantinenfes,fe ad 2 Thucyd. 6; Tripietatisiá fimulatus Ala cibiades. PLVTARCHI ALCIBIADES? O bhancmilitam ueniffe dicebát,ut Alcibiadem terra maritp,aut nullum alíum ducem fequeretia iur. Haccum uíderent Alcibiadís aduerfartj, ueríti ne multitudo in expeciatione belli erecia, horümuocibus,quorum opera nifibello pofibabíto carere non poterát, ad tollendüiudicíum flectereiur, nouís confilijs uirum aggrediuntur, Inflruunr oratores nonnullosquietfi aduerfus Alcibiadem occultas inímícitias exercerent, non tamen minori odío qudm aperti ínimíci eum habebant, Hí populum adeuntes uelutí ciues quibus cura effet Reipublicze falus, multis uerbis oflendunt,quám índignum Athenienfium prudentia fit,fimul& claffem ingentempa rare,& multitudinem penéimmtnfam,cum ex uibanís,tum ex fociorum copíjs collectam,ad bellum armare grauiílimum fortafle omníum, qua unquam ea Refpublícagefferít,& eodem tempore tanti exercítus ducem reum conflitui,iudicio diflineri,ac populum Athenienfem,qui animoEuropam AphrícamqQ concipíat,ín audiendis diufoient usfruftratempus terere, Na uigandum igitur efle, quod beneacfeliciter eueniat, à Confectoením bello, cum Alcibiades per ocíutm adefle fua caufz poterít,iudiciü conflítuant, rem caufamt cognofcant,& opportuno R eipubiícae tempore fecundum leges fententíam fe rant.[Nonlatueruntingeníum Alcibíadis ha ínfidize quas ínímicí,fub amoris fpecíe,apud ims perítam multitudinem ín fuum caput machínabantur. tag; precibus, querelis, omni deníque contentíonis genere enítí ad pop&lum coepit, ut de hac accufatione ante profectionem fuam decerneretur;iindignumefle clamitans, fub redítum fu integram caufam referuare,& ín ma» gnam expeditionem ducem mittere, quem omnes Girzcí accufatorum criminibus obnoxíum putent.Quam autoritatem ín exercítu habíturum eum credant, quem milítes ignorent, an ut ámperatorem,an utreum fequanturr Hanc igitur caufam,inimicorum odio atque ínuídía exci tatam ante omnía cognofcant,ac fi Alcibíadem(ut ínimici uolunt)nocentem ínuenerint, ei fez cundum leges poenas conílituant:fin uero manifefle cognouerínt, fe longe ab hoc fcelere effe alienum;tum in lucemproferant innocentíam fuam, ut fidentí animo proficifcatur ad bellum, INonením decere populum Athenienfem,neq; Reipublíce expedíre, neque maximis rebus quas gerere tantís conatibus parent,utile efTe,ficducem Athenienfem ín expeditionem acces dere,ut&magis domeftícos hoftes qui poft tergü relinquantur, qudm externos quíaduerfa fron te dimícaturi(int, formídandos putet. Poft longam contentionem re integra ín aliud tempus referuata, quía prafentí bello moram allatura uidebatur, tríumuiri iubente fenatu po pulog Atheníen(iclaffem confcendunt,nec multo poftea,tempus ídoneum ad traíjcíendum ín Sici liam nacií,dato profectionis fino cum magna fpectantium uoluptate à Pyrxo foluunt,ducen tesfecum non multo mínus quàm centum& quadraginta tríremes,centum& quinque millia peditum,tum fagíttariosac funditores leuis armatura mille& trecentos,tormentorü praeterea acmachínarum expugnandis urbibus copíam ingentem. Secundo uento ad[Italiam delati, Rhegíum, quod ex propínquo Síciliam fpeciat, primo aduentu occuparunt, Deinde confule tantibus inter fe de admíniftratíone imminetis belli, Alcibíades fuadente Lamacho,repugnan te uero lNícía, ingenti celeritate ín Síciliam traiecit;ac nulla interpofita mora Catínam(id eft op pidum non admodum longe a Syracufis fitum) prius occupauit, quam oppidaniaut fuis pra fidíjs urbem tuerí;aut accerfire aliunde fübfidia poffent, Hocinitio profpere felíciter fecuto, iam ad reliqua peragenda milites Alcibíadis fefe parabant,exiflímantes omnía quacunque foz rent dlonon alío duce,fuperare€ confequipoffe,cum tríftí nuncioallatum eft,eum Athenas ad iudicium reuocarí, Nam poft difceflum illius maiori parte(ut plerunqy fit)meliorem uincen te, inimici omni contentione adhíbíta, populum concitaruntad eam confpirationem príusinz ueníendam deinde extirpandam, quam autore príncipe& Alcibíade factam efTe dicebat.[tag; coeptum eft de coniuratís quí infimulabantur modíce primum agitarí, deinde crefcente odio atque if;uidía, tanta extemplo rabíes ciuitatem ínuafit, ut ín quofcung; amícos ac fodales Alcie bíadis,fine ullo difcrimine fzuítum fit. Nulla ením feruata iudici forma,alíj necabantur,alíj tru debantur ín carcerem, nec quifquam erattam innocens quí fi tenuem fufpicionem huius crie minis incidiffet, furentis populimanus poffet effugere. Eos uero quí primum hanc culpam ín Alcibiadem contulerunt, Thucydides pratermíifit.Phrynichus autem comícus, alíjqp nonullí, Diocldem ac T'eucrü fuiffe tefiitur,ut ex Phrynichi fcriptis intellipi licet; T'ejínquít,amíciffime Mercurí íntegrum atque íncolumem ferua, ne fi cecideris,& amico ínfamize fis,& Dioclidi prabeas facultatem nocendi.C auebo,ínquít,ne Teucer aduena poffit obeffe colono,Sed íam farís compertum habemus neminem fuifle inter eos,qui Alcibiadem oppugnabant, fic fibápfi coníiante,ut aliquid unquam flabíleaduerfus eum firmumép protulerit;quín potíus omnia, a ^inaliud tempus íudicíü differendum,. DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, 45 4 Gaproarbitrio crímína& commentítía uidebantur. Rogatus quídam accufatorum,quonam acto eum quí Mercurij flatuam percuflerat,confpexiífet: refpondit,fe beneficio Lunz pere cufforís uultumfacrílegit nouiffe, V erum cum Luna noua,qua tenebrz uigere praecipue foz lent,id facínus perpetratum efle conftaret,fatís perceptum fuit à prudentiflímis uíríiseum& pugnantía fecum loquí,& maleuolentía ad accufandum Alcíbiadem,non uerítate compelli, Populustamen fic Alcibiadi erat ínfeflus,ut non argumenta, non tefles,non denig; hominem ullum,quííllius falutem acínnocentíam tueretur,audíre zquo anímo poffet:accufatores cone tráatque eorü crímina in abfentís perníciem fabricata& libéhter admitteret,& fuis fententijs comprobaret, Quibus rebus effeciü eft, utamíci Alcibiadis leui etiam fufpicione notati, furen tispopuli rabiem metuentes, alij occultis in locis fe abderent, alij falutem adipifcerentur fuga, nonnulli príufquam opínabatur oppreffí ín carcerem truderentur, Inter quos fuiffe aiunt An docídem quendam uirum genere ac maiorum gloría clarum;cuíus originem ín Vlyffem auto remHellanícus hiflorícus refert. Huncpopulus Athenienfis,quía ipfe multitudinem afpernaz batur,utínimícum íam multo antea oderat, Credítum uero facile eff, eum in hac caufa efTe no centem,quía Mercurij ftatua quzdam amplaatque magnifica domui eius propinqua, ceterís dífiectis atqy perfractis,(ola pene intacta permanferat, liuic flatuze Andocidem ad euíitandum fufpicionem peperciffe dicebatsunde nomen deinde quod hodie quoque feruat,fortíta effe uí^ detur,& à pofteríoribus título índícante Andocidis Mercuríus uocitata, Huicigitur Andocidi iuffupopuliin carcerem trufo, Tímaeus quídam nobilitate impar, prudentía uero audacíaty fu períor,in eodem carcere conftítutus perfuafit;ut ipfe un fecum alij&p nonnulli nocentesfe efTe confiterentur: manifeftanti ením feipfum, dicebat, fecundumlegem impunitatem conftítui, [taque fatíus effe paucos optímos ac prarflátes uíros,quíbus praecipue formidandum erat,men tendo falutifuze confulere, quàm cum plerífqg homínibus fordidis per ínuidià foede turpiterág necari, Hoc fuadente Tímzo cumaffentiretur Andocídes,ín medium prodiens cofeíTione fua ipfealij& nonnulli d populo liberantur. Fueruntautemab eo& propríj ferui,ut maiorem fi» dem fuís uerbis acquireret,& plerique alíj focíj facínorís nominati, de quibus omnibus praeter eosquí fugam arripuere,fumptum fupplícíum eft. Pofl haec populus Athenienfis in Alcibiaz 8 demíraacíndignatione conuerfa, quofdam elegit, quí falaminiam ad Alcibiadem mitterent, modeflealloquerentur,multis rationibus fuadentes,ut ad diffoluendum iudicíum& diluenda crimina qua fibi inferebantur, Athenas rediret Metuebant ením quod erat magnopere formi dandum,ne fi uís eiafferretur,homo ferox acturbulentus aliquam fedítionem ín exercítu con citaret.Idáp fi tentare Alcibiades uoluiffet,facile in hoftili terra potuíflet efficere. Nam fua fpon temilites poftquam perceperunt populi Athenienfis edictum, paffim per exercitum fremez bant,clamabantip,nemínem effe Atheníenfium prater unum Alcibiadem,cuíus ductu aufpí cíotp bellum Syracufanum cófici poffet, eo abeunte finiendam mílítíam effe, nec ulteríus in ea prouincia tempus effeterendum. Cernebantenim Lamachum uirum impigrum,& ín rebus gerendis ferocem, prohiberiautorítate Niícíz, quo minus fua audacía uteretur. Nícíze uero ín bello gerendo tardítatem quandam effe ínnatam, quam folus Alcibiades potuifTet fua uirtute atque íngenío excitare. Difcedens igitur Alcibiades íra atqj indignatione accenfus, Meffanam prínum qua certam defectionem parauerat, ex manibus Atheníenftum abftulit,clàm Syraz cufanis rem omnem aperíens,ac detegens eos, quí tradere urbem populo Atheníenfidarreue rant, Deinde cum ín Thuríos perueni(Tet,deceptis cuftodibuse tríreme,qua Athenas duceba tur, repente profilijt,ac celeríter fe€ profpe&u nautarum eripiens,cum certo ín loco delítuifz fet,facileperfequentium manus effugit, Atuero poft hzc roganti cuídam,num patríam fufpe Cam haberet, refpondiffe aiunt, fe patríae plurímum credere, uitae autem difcrímen ne matri quídem fuz commíttendum putare. Fíerieníim ignorantía poffe,ut nigrum pro albofferat laz pillum, Necmulto poftea cum percepiffet, fe unauoce à populo Athenienfi morte damnaz tum: At ego,inquit,oftendá íllis Alcibiadem uíuere, Accufationem uero fic fe habuíffeaiunt, Theffalus Címonis, Alcibiadem Clíníz íníudicíum uocat,quoníam contra íus fasqp Cererem uiolauít, cum ín propría domo fodalium coetum haberet, quorum alíj praeconís tedarumá míniftri. alij difcipulorum officío fungerentur, ipfe ueluti facrorum antifles arcana myfteríags doceret, atque haec omnía faceret contra edicta& leges, quz olim fuerunt ab Eumolpidis& Eleufínz facerdotibus conflítutz.A thenienfes igitur publicatis Alcibiadis bonís,eotp abfente damnato,ne aliquid quod aduerfus íllum fierí poffet, intaQtum relinquerent, decreuerunt ut omnesminifiri minifirzedp facrorum, Alcibiadem ueluti impíü ac nephandum homínem exez $ Salamitiia quod genus nauigij fit;uide Suid, Yncredibilis ine genij uantetas. Deficlio ad bostes, PLVTARCHI. ALCIBIADES crarentur, Earum unam decreto populíímperíoG neglecto, dixiffe aiunt,fupplicatiónü ad fe; non execrationum officía pertinere. Inter hzc Alcibiades ex Thurijs ín Peloponnefum profe ctus,fe Argos contulerat;atque inde cum à patría fuisty inimicis omnía mala expectanda effe arbitraretur, fortunam tentandam ratus, ad Lacedamoníos miferat quí dícerent, fi publica pracftita fide fibiadeundi Spartam poteftate fecerínt, allaturum fe multa,quae ad communem utilitatem magnopere pertinerent,Facia poteflate, A lcibiades etíiantea Lacedarmonijs uehes menter fuiffecinfeftus,tamen mutata fortuna rerum,comiíter hof pítalíterd fufceptus,prímum ecs de bello Syracufano confultafites multis rationibus compulit, ut Giilippum ducem ad fee rendam Syracufanís opem,contra Atheníenfium exercitum mitterent: deinde,utillinc aduer (us Athentenfes propínquum mouerent bellum: poftremo, ut Deceliam urbem, quonihil perniciofius afferri Athenienfibus potuít, mcenibus circundarent, prarfidíjsqy munirent.His atque alíjs permultis breuítempore factum eft, ut Lacedamoníj non modo ín publícisrebus, fed in js etiam qua ad priuatum uíuendi ufum pertínerent, Alcibíadis íngenium admírarenz tur, INam cum uiderent ipfum ad tondendam ufque ad cutem barbam morelaconicotonfores adhibere,& frigidis balneis uti,& duro pane nigrog íureuefci, uix adduci poterantutcre derent eum eíIe uirum, quem acceperant in omní deliciarum genere fuiffe uerfatum,Sed tantaínerat Alcibiadicomitas, atque! traríjsqp hominum moribus, qucd alíj fe affequi poffe diflidunt, füum uiuendimodum accom modare uideretur, ceu Chamzleon quídam,quem aíunt, albedine tantum excepta,ad omnes colores fufcipiendos aptum effe natura. Etat ením in Lacedarmonía homo grauis, feuerus,& quod apud Spartíatas plurimífit, pugnator egregius.In lonia;íners, mollís,ac multis uoluptaz tibus deditus.[n Thracía quoque nunc potando,nunc equitando,íncredibili arte barbarorum mores imítabatur, Cum Tifapherne ueroSatrapa diu uerfatus;adeó faftu,pompatp,X ornaz iu omníum rerum cunctos alios excedebat, ut Perficam magnificentíam, qua illi plurimum ualent,fuís delícíjs fuperaret.Fic cum ageret Alcibiades, non mores ín alios mores uertebar, fed natura utens,ínterioribus cupiditatibus tectis, femper ad eorum confuetudínem,quibus cum uerfabatur,fuum accommodabat ingenium.[Itaque fí quís ex eo uíuendi modo,quem ille apud Lacedamoniíos praferebat, metiribominem uoluiffet, non filium Achillis(ut ille Pocta inquit) fed uirum Spartíatam, fub difciplina Lycurgi primis incunabulísinftítutum Alcíbíaz dem effe dixiffet, At uero ex altera parte fiidem potuifletoccultum íllius ingenium abditamtg naturam diligentius íntuerí,eam profecó fententíam protulíflet, quam de Helena;qua ín fuz nere matrís nimium fuis pepercerat comis, ille Pocta protulit; Mulier eft,ínquit,qua femper fuít,priftinum ingenium feruans, príftínamá naturam, Poft hec cum Agis Lacedaemoníos rumrex ín expeditionem eílet profectus, ferunt Timzam illius coniugem adulationibus Al cibiadís blanditijsty pellectam, prímum familiariter fecum fuiffe uerfatam,deinde impudentia fimul cum amore crefcente, eo temeritatis atque ínfaniz proceffiffe,ut cum infantem peperífe fet, ipfum etfiforis Leotychidem, domítamen prafentibus ancillis, A Icibiadem uocitaret,ata que eius filium effe fateretur, Alcibiadem quoqueioco díxíffe aiunt,non à fe quafitam famis liaritatem Timzz, quo aut contumelía quenquam afficeret, aut uoluptate frueretur,fed utli« beros,quídeiínde Lacedarmoníorum reges futuri effent, procrearet. Hiec cum multorum fere mognihus deferrentur ad Agídem, tradunt bominem nontam accufatorum crímínibus, qui fu fpicionem de Alcibíade faciebant, quàm tempore effe adductum, ut uiolatam uxoris pudície tiam crederet. Nam antea rex íngentí terrzmotu perculfus, relí&a ín urbe coníuge, decem continuos abfuerat menfes. Pofl hoctempus natum Leotychidem fuum filium effe negauit, ex quo aiunt illum uelutí à regio fanguine alienum, fucceíTione regni à pofteríoríbus fuí(fe exclufufn. Verum inter hacc cum Athenienfes, re male gefta, ingentem cladem in Sicilía recea píffent, extemplo Chíj,Lesbij, Cyzíceni,ad fpem nouarum rerum erectiuno eodem teme pore Spartam miferunt, quí dicerent fe defectionem à populo Athenienfi facturos, fi Lacez dmoníorum przfidijs fulciantur, Lacedamoníj uero híslibenter auditis, prímum una uoce in hancfententíam ferebantur, ut cenferentoptimum efTe Boeotíos Lesbíjs, Pharnabazum Cyzicenísauxilium ferre, Deinde autore Alcibiade confilio permutato, Chijs pritnum totís uiribus fübueniendürati claffem parant,eamQp magnis copijs refertám, ad tutandum Chíum proficifciiubent. Alcibiades in hanc expeditionem profectus, nunc egregiam operam in bello nauando,nunc Lacedamoniorum ducibus cofulendo, tanto detrimento Athenienfibus fuit, ut pené totam loníamad defectionem compulerít, Dum hacin lonia geruntur, interím A gis: tum d omnía naturalís ingeníj dexterítas,ut facile diuerfis con. DONATO ACCIÁIOLO INTERPRETE. 44. «mobínuidiam qua animum eíus urebat,tum ob uíolatz uxoris iniuríam,dies noctesq nihil aliud agitare uidebatur, nifiut ruína Alcibíadis odium fuum reftíngueret, Etíam Sparttatze no biliores, quí aliquam dignitatem ín Repub.obiínebant, eodem pacto ut Agís inuidere gloriae ülius ac rebus profpere geflis ínceperant, Itaque pernicíem ei communi confilio machinantes, ad pracfectos claffis ín loniam míttunt,qui iufíu regum Alcibiadem de medio tollant.Sed calliz doingenío uír,cum allata íniuríze,& quanta ínuidia gloríam fequeretur,non ímmemor effet; Proudentiz; femper Lacedamoniorum fidem fufpectam habens,ín bello gerendo corum mandatis obtem perabat, uitam tamen aliad fibi chara neque illorum fidei, negue arbítrío committebat.Catez rum cognitis ijs quae fibi parabantur infidijs, extemplo ad T'iffaphernem Satrapen, uelutí ad falutís fuae patronum confugiens, barbarum callíditate íngeníj, cuíus ílle erat fupra modum amator, fibi ín prímís cócilíauit. Nulla enim erat natura tam afpera,tam difficilis,tam ab humaz nitate aliena, quam Alcibiades non fib'beneuolam redderet. Itaq; Tiffaphernes etfihomo fue perbus effet atqj immanis,& fupra omnes Perfas Graccórum generi inimicus, comítate tamen |— Alcbiadisfagacitated pellectus,fic eum diligebat, ut nó mínushorainem colere, quàm ab eo« | dem coliuíderetur.Quinetíam hortum quendam omníum fuorum pulcherrimum, ín quo& 4 |— fontesperenneserant,& prata falubria,& umbracula regijs ornametís infirucia;appellarí Al cibiadem iuffit, F1aec cum íta effent, Alcibíadespofteaquamsiíditfe grata apud Tiffaphernem Gratia: autorítatetp plurimum poffe, SC amicitiam Lacedaemoniorum cum ob príuatum odium regis, tum ob communem cíuítatís ínuídiam, ín perpetuam maleuolentíam effe conuerfam,fuadere barbaro coepit, ne Lacedamoniíos tantís uiríbus,quantís antea iuuerat,aduerfus Athenienífes foueret,fed paulatim pecuniam fub miniftrando,difcordíarum materíam aleret,bellum quoad poffet nutríret, Fore enim ut amba R.efpub.díuturnitate belli afflictze fupplíces deinde ad rez gem fuum humilestp confugíát, Tíffaphernes admirans ingenium ac prudentíam Alcibiadís, i fineulla exceptione ín bello gerendo eíus confilia fequebatur., Grazciautem ftupebant, quod|. cum effet Alcibiades tanta cum ignomínía pulfus Athenis,induflría tamen& callíditate inge nij,eam autorítatem apud exteras gentes affequutus fotet, ut non modo Atheníenfibus,fed etiam Lacedemonijs non mediocri formidíni effet. Athenis uero paffim per urbem qyereban 9 turciues, quod fortem uírum& egregii ducem,alíeno Reíp.tempore,de ciuitate expuliffent, vigiincer odio magis atque ínuidía,quam metíto ullo,perníciem ei machínati,pauló poft ín ceruícem pa. titudo. are redíturam, Nam etfi per íd tempus ín Samo res Athenienfium nec profpera fatis,nec ade uerfz admodum effent,precfeáis claffis ín id folum intentis,ut recuperarent nónulla quz pau Ióante defecerantloca,& alía qua defectionem factura uidebantur, in fide retinerent, tamen magna eos íncefferat cura, quod crebris nuncijs rumoribusip acceperant, T iffaphernem cens tum quinquagínta triremes in Phoenicía paratas habere,qua fiaduerfusA thenas(ut fama erat) ábatbaro mítterentur, íam actum írí de libertate credebant, Alcibiades Aihenienfium formíz dine cognita, celeriter ad prafectos mifitíinSamum,quí dicerét,priuatis fimultatibus fe potioz rem femper habuiffe R.emp.INunc cum feruare eam poffit, paratum effe T'iffaphernem,quí) grauiffimus hoftis ímmíneat,ab eorum ceruicibus remouere,fi ex altera parte optimates Athe nís,ut uiros fortes decet, R emp.cape(fentes,imperitze multitudinis potentiam deprimant, Af» T'ucyd.lib.s, fentientibus cunctis nobilibus quíres Athenienfium ín Samo regebát,fuafionibus confilíjsqp Alcibiadis,unus tanti Phrynichus füfpicatus id quod erat, Alcibiadem haecomnía moliri,non tam utpaucorum potentíam ín urbe conftítuat,quám ut ínter Senatum& plebem conténitonem inducat, aduerfaríalijs ccepit,& huic confilio quacungj ratione obuíam íre. Itaque Aftyo chum quemTiffaphernes fuae claffi prafecerat,occulte monuit,ut ab Alcibiadis dolis infidijstp caueret:fed duplícata utríncy fallacia deceptus eft proditor,cum proditorem deciperet. T'ímens enim Aflyochus potentiam Alcibíadis, quem Íciebat gratía& autoritate apud T'iffaphernem plurímum poffe, omnía qux fibí à Phrynicho fuerant delata, homíni patefecit. Alcibiades hís cognitís,extemplo mifit in Samurn monitum prarfectos daífisut à Phrynichi perfidia caueant. Opera enim íllius,omnía cófilia quz pro falute Athenarum agitentur, perturbaríatque euer ti.Hzcubirelata funt Athenienfium ducibus,adeó grauiter in Phryníchum exarferüt,ut com muní confilio confpirarent ad hominem ueluti hoftem& prodítorem patríe perfequendum, Phrynichus fibi uehementer metuens,antequam opprímeretur aliorum infidijs,experiri cone flítuítan fuperiorifraudinoua fraude poffet occurrere.Itaque rurfusad Aftyochum mífit,qui primum apud eum quereretur, quod ea omnía qux fidei fua commiferat,contra ius fasis pro» dita Alcibíadieffent, deinde operam fuam magis quàm unquam antea policier, feetíam B dllacia fala lacian. Cálliditas. D Meritum de pa tria commédat "Thucyd. Pium inpaz áriam beneficih "r'ertium. PLVTARCHI ALCIBIADES C paratum effedicentes in manibus fuis,fiuclit,claflem atque exercitum Athenienfium tradere, Verum hzcquoq fraus,cum ab A flyochorelata Alcibíadi efTet,euentum quem Phrynichus animo deflínauerat,habere non potuít,Nam ubiPhrynichusiterum ab A flyocho fuas infidias detecias fenfit, metuens fecundam Alcibiadis accafauonem, celeríter ut przzoccuparet Athez níeníium anímos,duces conucnitmonergp ut militem in armis habeant, fibi enim compertum eíIe,hofies paulo poft cum omnibus copijs affuturos,eo confilio ut Athenienfium exercitum, quemilliimparatum atque inermem reperire confidunt, ingenti ímpetu aggredíantur,atque fi fieri poffit euertát,.Sub idem pxope tempus ad eofdem duces líterz ab Alcibiade afferuntur, qua Phrynichum prodítionis infimulabàt,monebantá utab fallacia hominis quí tradere exer citum hoftibus fimul cum claffe parauerat, diligenter cauerent. Híslíterís no crediderunt pres fcci claflis,exiftimantes ea commenritía efTe crimina,& ab Alcibíade tn perniciem Phrynichi fabricata. Dicunt tamen cum paulo poftea feruus quídfin Hermonis Phrynichum peremiffer, cenfuifTe Athenienfes eum ob proditionem iure necatum,& interfectori Hermoníac focíjs eius uelutibenemeritis dec ep. uiris praemia detuliffe, Poft haec amici Alcibiadís quiín Samo claffem habebant, fuperiores factiextemplo Pifandrum Atbenas míttunt,qui primores cíuita tís conueníat,atque eos doceat, T'ifTaphernem Alcibíadis opera amicum fibí ac focíium fore.fi illipopulariflatu deiecto Reip.gubernationem fufceperint. V erum Pifandri aduentu quadría genti uiri occupata R ep.prater expectationem eorum quí uerfabátur ín Samo,fegnius quàm antea gerebantbelium,& Alcibíadís rebus parum fauebant,(iue non audentes maíorem mo tumin urbe concire,(iue arbitrantes fe Lacedaemonios, quí paucorum ftatum femper adíuues rant,magis pacatos habituros, Sícígitur fe habentibusrebus, urbana multitudo nonnullorum fupplicio conterríta,qui fuerant quadríngentorum iuffu necati, quietem actura uidebatur, Hi uero quíapud Samum ín exercitu erant,grauiter ferentes hc quz gerebantur Athenis,nulla interiecta mora, repetere cum omni clafle Pyrzüm flatuunt; Alcibiade antea duce exercítus appellatomonito& ut omnibus rebus omiffis, ad delendam paucorum tyrannidem Athenas ueniret.Czterum Alcibíades,etfieorü béneficio dux fuiffet tot nauíu m,tantíQ exercítus decla ratus,tamen non tam cupiditati illorum,quám faluti patríze confulendum ratus,prudentía fua áperniciofo incepto multitudinem reuocauit, V nde aíunt confenfu omnium fuiffe pofteaíte dicatum,confilio atque opera Alcibíadís eo tempore cíuitatem feruatam, Nam fiut conflituez rant,caffem Athenas& omnem exercitum reduxiffent, prímum Hellefpontum,ínfulas,Ios niam deníg; omní przfidio nudatam arbitrio hoftium reliquiffent, deinde ín urbem,quo nihíl funeftíus euenire poterat,ciuile introduxiffent bellum. Hzcne fierent Alcibíades prope folus prohibuiffe uidetur,non modo fimultotum exercitum leniendo, fed etíam unumquend, míli tem feorfum uocando,rogandoy,ne dum paucorum potentíá delere fludent, eodem conatu ciuitatem euertant, Thrafybulus quoque quem aiunt ínter omnes Athenienfes magnitudine uocis plurimum ualuífTe,uná cum Alcibiade clamando increpandoq multitudinem leniebat, Necmulto poftea Alcibiades Phoeniffas naues,qua à Perfarum rege ín Lacedaemoniorum a xilium míttebantur,calliditate fua cohibuit, ne ulterius progrederentur, Tíffapherni fuadens, ut permítteret Cirzcos cum Gracis dímicátes fibi mutuó internecionem parare. Nemíni enim dubium effe, quín Lacedemonij illius potentía fulti Athenienfium uíres euertant: debellatis Athenienfibus,Lacedamoniosnon folum relíquis Crracís,fed etiam Perfarum regi formídan do$ fore, T'iflaphernes hís rationibus perfuafus, prope Afpendum claffem cotínuit.C) uod ubi Athenísnunciatum eft,tantam repente gratíam apud multítudínem Alcibiadi comparauit,ut eum extemplo quadringentorum flatu deleto, ín urbe recípiendum cenferent, Verum Aldi biades,ne uideretur mifericordiaquadam& beneficio plebis fuiffe ín patríam reuocatus, ftaz tuit redgum fuum aliquanto differre;ut fifieri poffit maiori cum gloría reuertatur.Itaq; paucís nauibus ex Samo profecius,ingenticelerítate in Choam traíecít.Ibiaudiens IMindarum Spar^ tíatam Athenienfes cum omní claffe ínfectantem, uerfus Hellefpontum nauígare,extemplo decem& octo triremibus Lacedaemoniorum ueftígía fubfequutus,cum Abydum propé ue: níffet, offendit utranque claffem ueheméticertamine occupatam. V ífus prímum Alcibiades, Lacedamonijs fpem, Athenienfibus formidinem attulit, Poftea uero quàm Atheníenfes noz tum confpexere fienum ín puppipratoríz nauís fublatum, contínuó animum quem prope abiecerant,receperunt, R edíntegrato acríus przlío,A lcibíades ea patte, qua Laceda moni; fu periof«s uidebátur;tanro impetu hoftes inuadít, ut illipríus fermé qudm pugna confereretut, fuis uinbus diffidentes fugam arríperent.INam ín proximum littus ubi Pharnabazus E pe deítribus DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 44 4 defieibus confederat copijs,raptim auerterüt claffem, Inftabat à tergo Alcibíadesnouiffimum queng aggrediens, Nec prius à péríequendo hofie difceffum efi, quàm Athenienfes multis cum uadis,cum ficco líttore interceptís,mults etíam ferro necatís,íntegram uíctoríam reporta2 runt. Capta tríginta hoftium naues,& nonnulla quas Athenienfes paulo ante amíferant,re cuperata, T rophaum quoque pro memoría huíus uíctoríz conftitutum, His rebus profpere geftis, Alcibiades nullam moram ínterponenda putauit, quín ad Tíffaphernetm rediret,(ccum ferensegregía munera ac preciofam fupellectilem ex hoftiü fpolijs diligenter collectam, V ez rum cum Lacedamonij ante confertam pugnam de Ti(fapherne cum Perfarum rege quefti magnopere effent,quod magis confilio Alcibiadis, quàm mandatis fuís obtemperas,hoftium rebus faueret, TífTaphernes ad hanc fufpicionem purgandam, uenientem opportune Alcibía dem capi extemplo íuffit,& ín carcerem condi, nihil minus eo tempore quam talem íníuríam expectantem, Caterum poft paucosdites Alcibiades occafionem nactus, deceptis cuflodibus, qui excubandidiligentiam remiferant, fugam arripiens,ad Clazomenios fe contulit.Ibi ut Tifz faphernem calumnijs oneraret, paffim uulgauit fe eius beneficio elTe dimiffum, Profectus deinde in Athenienfium exercitum, cum cognouiffet Pharnabazum ac Mindarum cum omni . buscopijs fub Cyzico confediffe, extemplo milítes ad prelium accendens, multis rationibus compulit, utillí neceffarium effe putarent, aut naualiaut terreftrí pugna cum hoftibus decere tare, Deficiente enim pecunía,commeatu,& omni copia neceffaríarum rerum, aut dimicare cogebantur,aut cum magno detrímento abíre, Alcibíades igitur ín locum quem Proconefum appellant,cum milite omni defcendes,iufTit primum parua nauigía fortibus uiris referta,d magnis nauibus círcundari:deínde przfecios diligéter curare, ut hoc pacto infirucia dlaffe,quanto maxímecum filentio poffent, aduerfus hofles progrederentur. Et forte ingens imber gran dine miftus, quo nihil aptius ad fallendum hoftium profpectum euenire poterat, opportune cecidit, Prímum. Athenienfes, occupante.omnía tempeftate, bene gérenda reí fpem prope abiecerant, deínde hortante iubented Alcibíade, ne tantam occafionem prztermitterent,rez creatíanimo íre ad hoftes pergunt, INecmulto poftea mira ferenitate coorta,claíIem hoftium ante portum Cyzicenorum confpícíunt, quae uidebatur foluentis ac abeuntis fpeciem pra fe 8 ferre, V eríitus Alcibiades, ne hoftes confpecta multitudine fuarum nauíum,milites in terram exponerent,& contínenti applícarent claffem, extemplo pra'fectos iuflit à tergo fua ueftigia pedetentim fequí, íta uta fuís pofiremís nauibus mediocri interuallo abeffent. Ipfe quadragin tattíremibus celeríter ante omnes progreflus, hoftem ad pugnam elicít. Lacedarmontj pau citate contempta,fidenti animo przlíam íneunt, nondum alia cófpecia claffe, aut firepítu nau tíco exaudito, Poftea uero quám alías atque alías fuperuenientes confpexere naues,tantus rez penteterror pauorq; omnes occupauit, ut non modo primum ímpetum,fed ne confpectum quidem aduenientis claffis fuftinerent, Itaque in proximum líttus effufam arrípuere fugam, Alcibiades centum nauibus fubfequutus,copijs ín terram expofitís, magnam fugientium para tem excepit, Míndarum deinde ac Pharnabazum quí prato cum copijs terreftribus aderant, auxilium fuís laturí, eodem impetu aggreffus fudit fugauít&p, nec príus uictoríz modusímpo fitus, quàm Mindarus fortiter pugnans cecidit,& Pharnabazus cítato gradu fugam arripuit, Cyzicoin poteftatem hoflium derelicto: ingens ením homínum copia& pralio cafa, magna infuper capta, NNauium uero ne una quidem ex tanto numero euadere potuit. Athenignfes bactam ingenti uíctoría parta, non folum confirmaffe ín Hellefponto imperium uidebantur, fedetíam ex altero mari Lacedaemoniorum uím ac potentíam depuliTe, Statim poft haec,cae pta ef epiftola quaedam Laconicísliteris fcripta, qua uícti paucis uerbis calamitatem fufceptam Ephoris nuncíabant: Perdíta funt bona, Mindarus interíjt, efuriunt qui f uperfuerüt uiri, V os quíd ulteríus agendum fit,confulíte. Poft hzc milites Alcíbiadis fibi aflumentes huius victoriae laudem, focíetatem alíorum militum, qui Thrafylli regebantur imperio, tolerare nó poterant, Nam Athenienfesnon multó antea eodem Thrafyllo duce apud Ephefum tam íngentem fue Íceperant cladem, ut ab Ephefijs fit eo in loco ubi conflixere, trophzum ín eum conflíitutum, Hac exprobrabant illis Alcibíadis milites, uirtutem fuam ac fuí ducis prudentíam extollentes, eorum ígnauíam íncrepantes, aíIerentesip Alcibíadem nunquam fuiffe pralío fuperatum, illos uero ductu aufpiciop Thrafylli(pius fufos fugatosdp, Síc igitur infolentia borum militum eoufcq proceffit, ut neque ín acíe, neque ín caftris communem cum Thrafyllí exerz Gtu gerere militiam uellent, Caterum cum Pharnabazus reparato exercitu Abydenorum fi nes effet ingreffus, Alcibiades ad arcendum populationibus hoftem,cum Thrafyllo obuiam fa $ Prudeftiainzs peratoria, Maghi[ies ecffus, Canti itiperas toris exempla, D Repentinum in vebus periculoz fisconfiium. ades PLVTARCHI ALCIBIADES C dius,confertapugna,homínem in fugam uertit,& cum omni exercitu perfequutus ufquead noctem fugienuum agmen ingentíadita cade, militem ín caflra reduxit, Ibi utríufcy ducis mi lites,quod communi opera rem feliciter gefferatinuicem graulantes,fumma latítia uictoríam celebrarunt,breuidy tanta concordía coaluerunt omnium anímí, ut priftínz contentiones bez neuolentíam peperiífe uíderentur.Poftero die Alcibiades ínfigni erecto trophao,in regionem Pharnabazi exercitum ducit, ac late depopulatusagros omnís, magna cum captíuorü copia, & omnis generísprada in caftra reuertitur, dimiflis antea fine ullo precio cunctis quos ceperat facerdotibus, Cum uero Chalciddhíj fpem prodendz urbis Alcibiadi attulíflenc extemplo ille adeos profectus, ut autoríbus defectionis animum faceret, ad expellendum de cíuítate Laces damoniorum prafidium, prope moenía cum exercítu conftitit, Certior deínde fatus Chalcis doníos quacuncdp precio dígna haberent, fub aduentug,. fuum ad Bíthynios detuliffe;parte co piarum ad obfidendam urbem relicta,ipfe in fines Bithyniorum reliquü exercitum ducit, pra miíIo antea caduceatore, uj nifi omnía quzà Chalcidoníjs habuere;ad fe detulerínt,infeflum agmen ín fuo agro expectent. Metu conterríti Bithynij,extemplo paruerunt mandatís,amiz citía príus cum Alcibiade ac focietate inita.Paulo poft Alcibiades ad oppugnandam Chalcidonem reuerfus,cum ex eaparte qua mariabluítur;aggrederetur urbem, ínterím Pharnabazus utobfidionem folueret, cum exerécitu uenit, flatimg; cum Hippocrate urbis prarfecto fuis co» pijsiutctis pugnandi poteftatem fecit, nec Alcibiade detrectante certamen;ad pugnam deue nere, Certatum aliquandiu ancípiti przlio, Demü fuperato Híppocrate,quum Pharnabazus ímpetum hoftium fuftinere non poffet, cítato gradu fugam arrípuit, Alcibiades poft hanc uie loríam prafectis Athenienfium ad obfidionem relícus,ipfe ín Hellefpontum traiecit, pecue niam qua maxíme índigebant,undique coacturus. A ccídit autem ut per occafionem,cui nun» quam deerat, Selybriam caperet, Nam autores quídam dedend urbis cum Alcibíade conuez nere, ut cum medía nocte ignem confpexiffet, citatum agmen ad portas duceret, V erítí dein: deneunusconiuratorum quí mentem ín contraríum uerterat, omnía patefaceret, ante cone flitutum tempus ígnem extollunt. Alcibiades confpecto figno triginta tantü uiris affumptis, nondurh enim exercitum armauerat, quanta maxíma celeritate poteft, ad urbem contendit, iubens alios raptim fequi. V ipintíalfj accefferant uíri, cum Alcibiades patefacta porta, urbem ingredítur, Interím proditione detecta, Selybríani obuíam denfo agmine ucniebant, parati omnií ratione confligere, ut hoftem de ciuitate expellerent, Hos ubiappropinquare Alcibias desfenfit, cum pugnam íníre tam paucis militibus temerarium effe cenferet,& pedem referre nímium turpe uideretur ufque ad illam diem duci ínuícto, extemplo nouo confilio Selybríaz nos aggreffus, caduceatorem miífit, quí tuba filentio facto, fuo nomíne eos moneret, ne príus aduerfus Athenienfesarma hoftilia ferant,quám animum confiliumt Alcibiadis norínt.Hoc mandato fic repreffifuntSelybríanorum conatus, ac fi omnes Alcibtadís copiae adfuiffent in urbe, Protractí deínde Alcibíadis opera utrínque fermones quoufque armatus exercítus ad urbem peruenít,tum metu uictis Selybríanis,cum fidem Alcibíadis imploraret, liberaliter data eft pax,& Thracibus imperatum, quifrequetes ín exercítu Alcibiadis erant, íandíu fua fponte huius imperatoris figna fequutí, ne urbem díríperent. Paucos dies ibi Alcibiades commoraz tus, accepta pecuníapra'fidiog impofito cum omnibus copijs Chalcidonem reuertítur, Hanc urbefa interim Athenienfium duces ad deditionem compulerant, ac foedere cum Pharnaba? zo ínito conditiones dixerant pacís,ut Chalcidonij certa pecunia perfoluta;in poteftate Athee nienfium efTent,&C omnis Pharnabazi regio integra ab iniurijs feruaretur,ac per eam Athení^ enfium legati quandocung; mitteretur ad regem, cómeare libere poffent, Alcibiadís aduentu fide ultro cítroG data,íureiurando fcedus confirmant. Sic igitur cum Pharnabazo compofitís rebus, Cum Athenienfes ex ea parte magno belli onere leuati uiderentur, prater expectatíoz nem percipit Byzantíos nouandarum rerum occafionem nactos,defeciffe, Q uod ubíad AT cibíadem perlatum eft,extemplo ille non ignarus,quantum momenti ad res gerendas ín cele2 ritate collocatum foret, díu noctu& no íntermiffo curfu;ad recuperandum Byzantium profi cifcitur, Primo aduentu oppidani celeríus qudm arbitrabantur oppreffi, ut in re trepida fit, pa^ uentes per urbem difcurrunt, deinde alíj alios hortantes conftituunt inter fe quo quifcy loco ciuitatem defenderet, Alcibiades econtra fic terra marítp Byzantiü obfidet;ut nulli aditus,ne^ que axítus effent, quí non firmíter fuís prafidíjs tenerentur. Itag; breui tempore factum efl,ut oppidani debilitati commeatus ínopía;famem tolerare non poffent,nec fatis fcirent ín tanta pe nuría rerum;quíd(ibiagend& aur parandü foret, Erat ea tempeftate Byzantij cines duo, Ana» xilaus "x. -—-—^— - A^ hr mu Rss AN AUAM DÓNATO ACCIAÁFOLO INTERPRETE, 46 n xiliusatque Lycurgus, quí magis cupiditate feruands patríz,quaám fpe ulla príuatze utilitatís alle&í,de prodenda urbe cum Alcibiade conuenere; tali prius inito confilio, Ambo ením pro ficifcéntes ín forum,tum ad ea cíuítatís loca ubialiqua cíuíum frequétía erat, paffim uulgarunt fecompertum habere Alcibiadem ad comprímendas populorum fedítiones, quz magnípon deris effent, ín loniam reuocarí; Res à multitudine facile credita, quía eodem die Alcibiades uclís in altum datís,ingenti celeritate uerfus Ioniam nauigauit. Sequentínocte quanto maxíz. Stratagem4 me cum filentio potuít, ad occupandam urbem reuerfus,cum íam compofita omnía ad prodís egregias. ionem effent,ipfe cum parte copiarum ín terram defcendit, x altera parte praefecti claffis(ita ením conuenerant) portum ingreífi magno clamore urbem inuadunt:fimul enim& oppidaz nis metum,& autoribus dedenda urbis ad recipiendum Alcibiadem animum faciebant.Príe motumultu Byzantij& externimilitegPeloponnefiaci, Bocotij,ac Megarenfes facto agmíne adportum occurrunt,& hoflesiam deícendentes in terram,ingenti impetu in naues compelz lunt.lamd fperabant defendi Byzantium poffe, non fatis gnarí eorum quz gerebantur à tera go.Cum nunciatum eft Alcibiadem cum armato exercítu urbem íngreflum,extemplo multíz" tudo omnís relicto portu ín cíuítatem regreditur, ad arcendum hoflem,& opem fi quam pofz feriam prope captae urbiferendam, Primo congre(fu atrox committitur praclíum, Alcibíade dextrum, Theramene finiftrum regente cornu, ftetítip aliquandiu oppidanorü immota acíes, Tandem urgente uebementíus Alcibiade hoftes ín fugam uertuntur, Alcibiades urbe uíctoz ria& potitus, curam adhibuit,ut omnes Byzantij à cade,ac eorum bonaa díreprione militum feruarentur, Sicenim antea cum A naxilao LycurgoGy conuenerat, Quod quídem ad diluene dum proditionis crímen;ipfis deinde non parum profuiffe uidetur.NNam cum bí poft hanc dez ditionem, Lacedamonem profecti ín iudicii uocarétur, Anaxilaum dixifle aiunt, nullü turpe facinus d fe perpetratum, Etenim cum Byzantius;ínquit,non Lacedemoniíus eílem,& paz tím meam, nó Spartam, terra mari&p obíe(Tam uídere, cerneremq praterea omni frumento quod reperiebatur ín urbe à Bovotíjs,Peloponnefíacisqp confumpto,relíquam multitudinem fameperíre, fuccurrendum Byzantiorum filijs duxi, Itaque non hoflibus ciuitatem prodídi, fedabhoftium caede,íncendio;ac omnibus malis quz uicta uictoribus perpeti folent, patriam 8 liberauí, optimatum Lacedamoniorum fequutüs exemplum, quíbus femper maxíma cura fuitquacunque ratione cíuítatem feruare, Hís auditis, Lacedasmonij Anaxílaum atque Lye curgum omní füpplicio abfolutos dímifere, Caeterum Alcibiades tot rebus terra maricy felici ter geftis, cum iam reuifendz patríz incredibili cupiditate traheretur, nihil ultra differendum ratus,claffem confcendit, multís hoftium fpolijs ac omní armorum genere exornatam. Nam Gloriofus inpa prater íngentem captiuorum copíam, fupra ducentanauium rofira, quz partim a fecaptae, triamreditus, partim deletae praelio fuerant, fecum habuiffe Alcibiadem tradunt. V erum Duris Samíus qui. 1flir.lib.s. originem fuam ín Alcibíadem refert,Callipidem quoquehiftrionem fuiffe ín naui illius fcríz bit, enfe, hafta, caeterísqp armis, quibus utí ín certaminibus folent, peregregie ínftructum:&; Chryfogonum quendam Pythíonicen modulatorem,qui tantaarte remigum manus diírígee bat;utcum illi remorum pulfum cum Chryfogoni cantu coníungerent,iucundam audientiz tibus redderent harmoníam, A ddit etíá przetoríam nauím, qua Alcibiades uehebatur, ueluti ex bacchanalibus redeuntem,cum purpureis uelís portum ingrefTam.Haecego affirmare non aufim,cum neq; Theopompus, neq; Ephorus, nec; Xenophon, qui grauíflimi autores faerg, harum rerum quícquam memínerínt.Praterea nec tempus illud poftulare uidebatur,ut Alci biades ab exilio ueniens Pyrzum cum tanta pompa ingrederetur,& Athenienfium inuidiam concitaret,quam ille etiam ín tam fecunda profperadp fortuna magnopere fufpeciam habebar, Nam cum portí intraffet, non prius ín terram defcendere uoluit, quám fedens ín puppi Eury ptolemumnepoté& familíarespermultosconfpexit hortantes,u: fidentí animo in urbP ueni: ret. Inter hzc multitudo omnís obuía effufa ftudiouifendi Alcibíade poft tot uíctorias partas,| Gratiaciuis Certatím exta cíuítatem exíerat, tum ex tanto interdallo primum confpectus,ora omniü ín fe'wmmoua, oculos conuertittitag; ipfum uenienté, caeteris praefectis omiffis,alij falutabant,alij ofculaban tur,alij eí deferebát coronas, Senes qui appropinquare non poterant, procu! afpiciétes uirum iunioribus oftendebant. Erantetíam quí praefentem felicitatem cum practerítís calamítatibus conferentes, prz nímío gaudio lachrymas tenere non poffent.Multí quoq; reperíebantur;quí cumfermonibus fuís res anteactas repeterent,palám faterentur,indigne iniuriam à populo faCam, magno íd damno fuiffe dicerent, quod Syracufano bello necopera nec confilío talís uir(ufa R.efpub.effet.Quid enim Akibíades fua uirtute potuiffet efficere, manifefte ex illius C Woud autoritas PLVTARCHI ALCIBIADES geftis poffe deprehendi, qui cum Athenienfiit Remp.fpoliatam ímperío maris,terra uero uix fuburbana tenentem inuenerít, extemplo cum magna hoflium clade,non modo ín príftinam potentíam reuocauerit, fed etiam gloríaac magnitudine rerum geflarum claram florentem C reddiderit. NNam plebifcitum quo reuocabatur ab exilio confirmatü erat príus,Crítía Callafiro ferente;cuius rei illeipfe ín elegi]s meminit,beneficij eius Alcibiadem fübmonens; Primus ab exilío,quod tereuocabat Athenas Decretum,gaudens expofuí populo, Intactatp fuit hzc tibílingua fide,: Sic igitur Alcibiades frequentí multitudine conftipatus, medía urbe in forum peruenit, Ibiade uocata cocione,leníter prímum de exilío queftus, omnium calamítatum quas fuerat antéperz peíIus,in fuam malam fortuna malumá fatum contuljyculpam.Deinde cum expofuíflet,quo fiatu res hoflium effent, ita de bello quod gerendum erat, magno elatog; animo differuit, ut Athenienfes cum íngentiaffen(u uniuerfz concioniscoronis aureís coronarent,prafentemü terra marit ducem exercitus declararent,decernerentáp, ut omnibus fibi reflitutis bonís, dir execrationes in fuum caputíuffu populi facta, ab Eumolpidis& praconibus reuocarentur, Quod cum caterifecifent, Theodorusantifles, Haud ego uero,inquít,nam necexecraui fi nis hil incommodat urbi,Sed ín cómfnilztítía ciuitatis fuere nonnullíreligíofi uiri, quosnon tam redítus Alcibiadís, quàm tempus reuerfionís offendit:nam eo díequo ille portü intrauit, fefla vwAluríeie, qua colí Athenis magna cum religione folent, celebrabantur, quibus templi ornaz mentum omne deponüt,pauímenta tegunt,& talidíeab omni opere uacandum cenfent,Cz« terum Alcibíades cuncüis ex fententía fuccedentibus rebus, triremibus centum comparatis,ad bellum pauló poft nauígare decreuerat, cum repente occafio quxdam boneftz gloríz confe: quenda illi oblata;aliquandiu retardauit profectionis confilium, Nam ex eo tempore quoDez cela urbs moenibus fueratà Lacedzmonijscircundata, fíc deínde tranfitus ín Eleufinam praffi díjs hoftium tenebantur, ut Athenieníesad celebrada myftería(ine ornatu aut ceremonía ulla pompam mari deferenda curarint, Etením facrificía,choreze;alía&p permulta qua fietíterreftri itinere folita erant,omittebatur, A lcibíades rem quae ad deorum cultum& gloriam hominum magnopere pertíneret,aggredíendi ratus,flatuít per medios hoflespompam perducere.Cerz nebatenim aut ociofe tranfeundum effe,fi Agis Lacedaemoniorum rex certamen detreciaret, aut facram pugnam& acceptam dez in confpeciu patriz conferendam,ín qua effetomnis cíe ues uirtutis fuz tefles habiturus, Primum igitur cum Eumolpidas& praecones confilij fui con fcios feciffet,quofdam fpeculatores ín uerticibus montium, quá profíciftendum erat,collocas uít,quofdam eríam facrum agmen ad omnes adítus exitus explorádos praecedere íuffit,Ipfe deinde facerdotes míniflros p facrorum, armatis copíjs feptos, ducere cum filentío coepit, Spez ciaculum egregium& deo dignü pompa illa ac multitudo partím armís, partim folennibus or namentis inflrucia pra fe ferebat.Cum uero hofti nemo obuíam eflet progreffus, Alcibiades facrifict;s& his omnibus quae ad celebráda myftería pertinebàt,ríte peraciis,íacrü agmen inco» lume reduxitin utbem,Hacresprofpere felíciter&p fequuta, Alcibiadem in tantam elatione ac fuperbíam extulit,ut am lle palam íactaret,hunc exercitii, quitandíu fuo aufpicio militauerat, fe duceinfuperabile effe, Erantauté ea tempeftate Athenis multiegení& calamítofi homines, qui 1€rum nouarü cupidi, Alcibiadem hortarentur,ut decretislegíbusdy fi ublatis Remp.occue paret,fuo arbitratu cíuitat€ regeret,nec inimicorü inuidia, quam multo anté fua gloría uícerat, formidaret, Ipfe uero, etíilianc multítudine incredibili ftudío ad fe confluente quacunqy ratíoz ne foueret, atqj hís omnibus quorü opes in ciuitate infignes erant,occuápda libertatis fufpicíos nem iníjceretamen quam mente erga tyrannide habuerít,non fatis compert&habemus.Illud autendn ignorare uidemur, eo tempore príncipes cíuitatísjambiítione uiri acaudaciá formidan tes,omní ftudio cotendiffe, ut ille collegis in tmperio quos uellet acceptis, quamprímti urbem excedens cum omnibus copijs proficifceretur ad bellum.Hac cum effent, Alcibiades idoneam nauigandi tempeflatem nactus,cum C,nauium clafle à Pyrao foluens,contínuato curfu An» drum petíjt. Ibi fugato Lacedamoniorum prarfidio,cum urbem quz expugnari poffe uidebaz tur,non cepiffet,inimici Athenis críminandi materíá naci, huic fua fponte Alcibiadem peperz ciTe dicebant, R es ab Athenienfibus facilecredíta,quia tanta de callíditate illius habebatur opi nio,utomnía ab eo mínus profpere gefta,non fortunze,(ed culpz potius tribuenda putarent, Itaque cumante ipfius difceffum fibiín animum induxiflent, Alcibíadem prímo aduentualz teram faltem loniam occupaturü:ubiaudicbàt fegnius cuncia fuccedere, grauíter indígnantes adueríus y A3 ít a ausu ms A am m n emm i VF DE A9. Me9,—MA As P253. Fu, fA AS DONAÁTO ACCIAIOLO INTERPRETE. 47 s aduerfus uírum,huius tarditatís culpam ín perfidiam hominis conferebát,non fatis tnemores, ín quantis difficultatibus Alcibiades uerfaretur, praefertim ob pecuniarum ínopíam, qua ine terdum cogebatur relícta claíIe, cum paucis tríremibus przdatum exire, ut exercitum alere&': fuppedítare militibus flipédia poffet. Hoftes uero non folum domefticis opibus fultí,fed etiam áPerfarum rege commeatu pecuniadp adíutí,maiori facilitate agebant bellum. Harum rerum: Athenienfes oblití,fícabfenti Alcibiadifuccenfebat,ut priíftinam maleuolentíam renouare uíz derentur, Etforté per id tempus prope Ephefum fufcepta clades, inimicis illius animum fecít ad impellendam multítudínem, ut Alcibiadíabrepto imperíó) ducem exercítus commurtaret,. Nam cum Lyfander Lacedemoniz claffis prafectus ex pecunia, quam d Cyro fufceperat, abunde fuís militibus ftipendia perfoluiffet,nempe beffem drachmae pro femídrachma, Alcía biades quoque ftipendiarijs fuis quacugagp ratione fuccurrendum ratus,ad pecuniam colligen damcum paucis nauibus ín Caríam proficifcitur, R elictus eft autem pra fectus claffis Antios chusquídam,uir ín re marítíma ac ín nautícis minífleríjs uehementer perítus, fed di(ciplinze mi lítaris penitus expers.Huncin dífceffu fuo magnopere monuiffe Alcibíades dicitur,ne abfen te(emanuscum hofte confereret. Is uero paulo poft,illius confilio neglectocum duabus tríre mibus Epbefum nauígauit. Ibi Lyfandrum quíín eoportu conftiterat, nuncaudacíam fuam iciando,nunc Lacedamoniorum ignauíam increpádo,prlio laceffebat. Lyfander prínum cum paucis tríremibus, deínde cum claffe obuíam factus, cum abeuntem Antiochum fequez retur,reliquas Athenienfium naues offendit properantes fugienti Antiocho auxilium ferre, Primo congrefTu facta utrinque poteftate pugnandií,ad pralium deuenere.Certatum aliquan: diuancipiti marte,demum Athenienfes re male gefta,in fugam auerteruntclaffem, L yfander multishoftium nauibus,magna quoque captíuorü copía potítus, ut magnificentius uictoríam. celebraret,trophacum conftituit, Hzec ubi ad Alcibiadem perlata funt, extemplo ille omnibus: rebus omíflis;cítato curfu Samum repetit, lbi colle&isnauibus,qua ex Ephefína fuperfuerant dade;& fuze dlaffi adiunctis, confeftim ad laceffendum hoftem progreditur,nullam pugnandi moram facturus,fi ille quoq; dímícare íufta acie uelít. Caeterum Lyfander recentí uictoría par2 . unonfapius fortunam tentandam ratus, fe claf[emé fuam ín loca tuta receperat. Erafautem B eatempeítate ín exercítu Alcibiadis, Thrafybulus quídam Thrafonis filíus,uír domi ac militiae darus, fed Alcibiadiuebementer ínfeftus. s Athenas profectus,cum aduocata concione quo flaures Athenienfium effent expofuiffet;multis calumníjs Alcibiadem onerauit.NNam pauló ante fufceptam cladem difceffiffe eum arguebat, cuidam ex compotatoribus fuis ignobili ac inquilino homini clafle relicta, Profectum deinde in Caríam non tam ut pecuníam legeret pro Perfidie Yuyjüs infanudatur. Opifüo. alendo exercítu,& ftipendijs militibus perfoluendiís, qudm ut uoluptatí atque libidini inferuia. ret,& Reip.cura pofthabita;pellicibus, quarum fibimagna copía erat,operam daret.[taque dí fcefIu fuo hoftibus qui haud procul abeffent,manifeftam occafionem oblatam, ut Atheniens lium claffem inuaderent. Sic igitur fua culpa rem male geftam,cla(fem diffipatam,exercitum quifupererat licetia lafciuíadp corruptum. A dijcíebat praeterea eum habere ín T hracialocum quendam moenibus aggeríbusip munitum, quem ille(ibí;acfi patría fuz diffideret,refugium comparaffet, His Atheníenfes uehementer commotí, abfentí Alcibiadi ímperí& abrogarunt, alijs ducibus quí exercitui claffidp praeeffent, ín eiuslocum fuffeciís, Alcibiades pofteaquam populi Atheníenfis decretum cognouít,multítudinis iram& inimicorum maleuolentíamtm9tuens, fuis nauibus ac militibus qui in omní fortuna rerum fua uefligía fequebantur collez Ciis, ín Thracíam nauigauit. Ibi cum populis, quífine rege uíuebant, bellum gerens, cum ín agros eorum níhil tale opínantium crebras excurfiones feciffet, breui omnis gencrís preda. etam fuum milítem locupletauit, multos; Graecos qui captíui Barbaris feruiebant,ab eorum manibus liberauit, Inter hzc Tydeus, Adimantus, ac Menander Athenienfium duces)prope Lampfacum profecti,contra portum, ut decerneret naualícertamíne, uel fi detrectaret hoftis pugnam,timoris confeflionem exprimerent,ínftructa nauium acie, ftetere, Sed poftquam Ly fander à pugna fuos continebat, Athenienfes ad Caprz flumina unde profecti erant rediez runt.[bi cum nullo imperio,nulla milítari difciplina mílitem coércerent,& mare importuofum effet, facile hoftibus bene gerenda rei occafíonem przbebant. Hanc negligentíam obferz uans Alcibíades, quí ab íjslocis haud procul aberat, terreftrí itínere sd praefectos Athenien fium uenit, atque eos docuit, quanto ín perículo ipfi und cum exercitu uerfarentur, qupufque eo ínloco contínerent claífem, ubi nec portusnec oppida effent, quac hoftibus impedi» mento, fuis prafidio forent, Accedere etiam ad hac, quod eorum milites commeatum longe Imperium abro gatur rur[us. Betteficiuin pa triam ingrata, pLvTÁAROHI) ALCIBIADSE:S € petentesínterram defcenderent, uagíper agros fine ullo ordine militari difcurrerentnauesin nudislittoribus relínquentes;hoflía arbittio manifefte expofitas. Haec dícentem monentem Alcibíadem,utex Capra fluutjs Seflumabirent, duces Atbenienfium neglexere;affirmantes fibí nuncadminiftrationem belli, non Alcibiadi effe commiffam. Quinetiam T'ydeus contus melíjs primum, deínde mínisacceptum,abire celeriter iuffit, Difcedens Alcibíades,pauló poft nonnullis famíliaribus ab exercítu uenientibus,Nifi;inquit,confilíum meum fpreuifTent dus ces, breui Lacedaemonios coegilfem aut pralío decertare, aut magna fuarum nauium parte amiífa, turpiter fugam arripere. N/ erum hzecalíj íactantis homínis uerba effe dicebant,alij con tràuehementer probabant,cernentes quanto adíumento Alcibiades Athenienfibus effe pof fet,fi Thracum tumultuaríam manum,quam inarmís paratam habebat,terreítri itinere ín Las cedemoniíos conuertiííIet. Caterum extemplo poft hgc quale fuiffet confilium Alcibíadis,re ipfa& experientia patuit. NNam ex Atheníenfiumclaffe magna homínum copía frumentatum egreífa, cum ín agrís paí[;m uagaretur,Lyfanderintentus ín omnes occafiones gerenda tei, ingentí celeritate hoftes inuadít,nihil mínus eo die quàm Lacedamoníorum aduentum expes Gantes:ítag; fuga magis quàm pugna fuít, Naues paulo mínus quàm ducentz,hominum ría míllía capta, quosomnes Lyfander necari íuffit, Conon tantum cum octo tríremibus ex illo tumultu faluus euafit..Nec multofaterie&to tempore;poft hanc uí&toríá partam,L y fander oce cupatís Athenís,longa moenía dírui,&C omnes Athenienfium naues cremarí iuffit, Alcibiades ueropoftquam Lacedamoníoslonge terra maríGi domínantes confpexit, eorum potentíam fimul& maleuolentíam metuens, fiatuít ín Bithyniam proficifcí. Verum Thraces cum peice píffent magnam aurí uim fecum Alcibiadem ferre, íníto confilio uirum aggrediuntur, omnit ei erepta pecunia, ipfum fugientem aflequí non potuerunt, Pullus undique Alcibíades, cum multa íncómoda ac fortunz permutatíones illius anímü tranfuerfum agerent, tandem omni» bus confilis ratíonibustp fubductís, ad Artaxerxem Perfarum regem confugiendü putauit, ratus non mínus gratum aduentum fuum ei futurü, quàm olim Themiflocles Xerxí fueratregí, prafertím cum ad íineundam príncipum gratíam non deterior Themiftocle uíderetur,& caufanf pro liberanda patría honefliorem haberet. Adítum ueroad regem facile per Pharnaz bazum,cum quoantea ínierat focdus,fe habiturum fperabat.[taque cum in Phrygíam ad eum ueníflet,comiter hofpitalíterg fufceptus, barbarum facunde alloquendo,fibiin prímis concía líauit, Atheníenfes per id tempuslíbertate amifTa,& triginta uiris per Lyfandrum Lacedamos níostp conceffa, fera tandem pocnítentia cepít, quod abrogato Alcibíadi imperio, alíjs prarfea ciis admíniflrationem belli detuliíTent.Itagy ab Alcibiade mínus erratum fuiffe dicebant,cum miíniftrí culpa nonnullas amíferit naues,quám à feipfis,quíalieniffimo R eip.tempore, egregia um ín mílítía ducem patríz fuz abftulerínt: illam cuiufdam calamitatis quz breui ínflaurari po tuíffet, hanc uníuerfi interítus ciuitatis caufam efTe habendam, Sic igitur fimul coéuntes in fo. ro,cum príuatam fuz cuíiuftg domus, tum publicam fortunam cíuitatis deplorabant: cunctis tamen fpes quadam relinquebatur ínanis atque incerta, quod Alcibiade uiuo non penitus actum de libertate credebant, Antea enim Lacedzemoniorum potentiam fua uirtute depref fifTe dicebant,& nuncetíam zequoanimo laturum non effe, ut feíncolumi tanta cum ignomi» nía Lacedamonij triginta tyranni Athenis domiínentur, Nec mírandum erat eo tempore ingpecitam multitudinem uanís cogitationibus laborantem,omnem fpem recuperandz libera tatís in Alcibíade pofuiffe,cum contrátriginta uiríneminem magis quàm Alcibiadem metuen tes, eum folum efle arbitrarentur, qui przfentem cíuitatís flatum perturbare ac delere poffet, Itaque hoc metu cura foliciti, ubínam illegentium effet, quid precipue ageret aut moliretur, ingentiftudio perquírebant, Ceterum Critías unus ex triginta tyrannis, huic tímori quacund rationdfuccurrendum ratus, Lyfandrum docuit Lacedarmoníos Girzciz principatum retínea renon poffe, nec przfentem Athenienfium ftatum firmare, donec turbulenti(fimus homo& acerrimus populi concítator Alcibiades in uíta fuperfit. Haec Criítize uerba parum Lyfandríaní mum mouebant, nííi fuperuenifIent à Lacedarmoníjs líterz iubentes, ut Alcibíadem de mes dío tolleret. Hocautem quzrebant Lacedmoníj, fiue quia hunc hominem triginta uírí ma« gnopere formidarent, iampridem íngenium illius ín maxímís rebus experti, fiue quía tempus ueniffe arbítrarentur, ín quo grauem pro illata Acidi iniuria, ab Alcibiade pocnam exp ete4 rent yfander ijs acceptis literis, extemplo ad Pbarnabazum ín Afiam míttít, quieum hora tentur, ut hanc rem qua ín fua poteftate collocata foret, quanta maxima celeritate poflet, aggrediatur.Barbarus nullam moram ínterponendam ratus, Mageo fratrí&& Sufametri pa^ truo À trt gi Su wd dà A o QEMBANER— dle Zn dh o au o UE dd. dud DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 48 & truo negocium dat, ut Alcibiadem quem und cum Timandta fcorto ín quodam oppido Phry gi effe perceperat;interficiendum curent.Suntautem nonnulli,qui antequam isopprimerez tur,quadam nocte uifam ei Tímandram per fomníü aiunt,uultumfibi muliebribusliníamenz dscoloribusqp pingentem, Alij uero non Timandram, fed Mageum fuifTe dicunt, quemille y; M5 f; t, cernere uidebatur capite fibiabíciffo, reliquum corpus igne cremare. V erum ij quibus necanz:(,p,s, di Alcibtadis negocium commiffum erat, mandata impigre exequentes, cum ad eumlocum ubiille morabatur, multis cum fatellitibus perueniffent,primo aduentu non funtaufi Akibías dem aggredi, fed totius circuitum domus ita cuftodijs compleki funt, ut nemo inde elabi pofz (ct. Deindecum undique paríetibus applicuiffent ignem, Alcibiades re inopinata turbatus,cu mulum raptim ex ueftibus& omnigenere fupelleciilis fa&um fuper ignem proiecit, tum chla myde zuo brachío obuoluta,dextra enfgm tenens,antequam flamma ulterius conualefceret, pe medioshofles erupit. Atbarbari non audentes aut ei uenientí obuíam progredí,aut comís nus manum conferere, procul telís uirum petebant, Itaqy abundante mí(filium copía,cum ille ulterius fuftínere non poffet,tandem uulneribus multis confoffus occubuit, Híc exítus Alcía biadis Athentenfis fuít,cui poftea Tímandra funus fatísamplum atque magnificum pro fuis fa, cultatibus faciendá curauit, Huius filiam fuiffe dícunt Laídem quam Corinthíam appellabant, Suntautem nónulli qui non à Pharnabazí militibus Laceddimoniorum gratía interemptum, fcd à quibufdam familiaribus cubantem cum eorum forore príus inuentum,deinde und cum mulíereeo pacto quo enarrauimus,necatum Alcibiadem tradunt, MARCI. CORIOLANI. VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, JARTIORVH famila Romecomplures ex patrítijs llufires edidit ui E ros,ex quibus etíamtMlartíus Caius nomíne nepos extitit, qui poft Tule. tr iuis. i4 lum regnauit Hoftilíum. Martij quoque fuere Publius ac Quinti, quí. atartias, lldi maxímum pulcherrimumá Roma aquaductum fecere. Item& Cenío2. Gers. Ó rius,quem Romanus populus Cenforem fecundo creauit:quo fuadente,. 1ulius Forr.de A aig 41 3| legem decretumq tulere,necui biseundem ambire magiftratum liceret. aquedu.lib. s. ["uie! Caius uero Martius de quoifta confcripfimus, orbatus patre, fub uídua educatus matre,declarauit uniuerfis orbítatem,tametfí alía etíam habeat incommoda,haud ta Edueatio. menimpedímento fieri, quín excellenti[imus quifpiam uírtute uir euadat,cum alioqui ipfa fe ighobilibus criminandam carpendamá praebeat, quod eos cura& indulgentia deflíturos,core rumpi finat. Hic quoq teftimonio uir adeft, fi qua ingenua pracftansQj doctriínz índiga fuerit natura, illam(quemadmodum malum colendiítudium generofa nacta tellus) utilía fimul& noxía parturie.[n omnibus nang confilio gerendis,cius fortitudínem,tolerantiam,& ingene Animi nati?" tesad uirtutisopera motus indicauit, Intemperantes item gerensanimos,nec ufquam íncone tentíone cedentes,neq; hominum focietati fe facilem, neque idoneum tribuebat, Cum illum illecebrís, laboribus,& pecunijs infra&tum admirarentur homínem,mode(tum quidem,for temaciuftum appellabant, V erum ciuilibus in negocíjs inuifum, minusip gratiofum,& nobi: liratís ftudiofum iniquo animo ferebant. Qo uem uero alíum homini fruciü benígna Mufarut: vuoi eosifor affert confuetudo,quám ftudio ac difciplina manfuefactam naturam,medium ratíone certa fu: tij, quisfrutius, fcipere,& quod nimis eftabijcerez Ea igitur tempeftate rebus maxíme bellicis,& diícíplína mí litri, Romana plurímum florebat gloria, Teftimonio eft ipfam uírtutem uníco fortitudinis no: mine appellatam, dp quo proprie fortítudinem uocát,commune generis eíleuocabulum,Ca terum Martíus belliartibus,& decertandi ftudio uehementer affectus, ab ineunte flatím puee tiíaarma tractare manibus coepít, Q ua in re cognatos armorum ufus prarfió fíbíac promptos Stidik inet, induftría uendícaturus, nullum eoráü quz comparaffet opus fore exíftimans, ad omne pugna à genusadcó corpus exercuít, utcurfu peragilis, ín capiendo atq; pugnádo inelucabile pondus habuerit, Quuifquis igitur fecum deaními praftantíaaut uírtute cotendifTet,fuperatus;ingens corporis robur índomità quidem, ac nulli ceffurum labori, caufam effe dicebat. Poft exactum Roma Tarquínium regem, adolefcentulus adhuc príma meruit ftipendía,quo tempore Tara quinío poft uaríos praeltorum conflictus, tanquam extremam íactanti aleam,plurimi fett Laa tínorum alíorumép Italorum fociosafciuere, ut cum nO fua magis gratía Romam reducerent, PLVTARCHI M. CORIOLANVS C. quàm utcrefcentem rem Romanam metu ac ínuidía deprimerent, In eo bello quod multos excepit euentus, Martíus fpeciàte dictatore,firenue dímicauit.Is enim cum Romanum ciaem cominus fuccumbentem uídifIet, haud cunctatus ,eo protecio irruentem confodit hoftem: quamobrem poft uícioríà in primis illum Imperator quercea donauit corona, C uícunc ením ciuem feruafle contigerat, hac ex lege corona dabatur:fiue propter Arcadas is precipue quer cuíreddatur honos;quos Glandiphagos diuinum appellare folet oraculum:fiue quod facilem militi fructum,tum ocyus, tum paflim quercus exhibebat: fiue id coueniens feruati cíuis exiflar pramium,quoniam Ioui,in cui&s tutela funt ciuitates, facra quercus eft, Efl praeterea quercus inter fylueftres quidem arbores fructu longe belliffima tgp fertiliffima, inter mítígatas autem ualidi(lima. Ab ea quoque cibus erant glandes,potus mulfum;obfonium pafla ex ea ferz atg alitesInde quoq; magnum uenatoribus inflrumentqm uifcus extat. In ea pugna Caftorem ac Pollucem apparuiffe tradítur, flatimtp poft pugnam fudantibus equis uictoriam in foro nuna Liuulib.8. ciafle,ubinuncadificatum llis penes fontem templum eft.Quapropterea uíctoriz díes idibus Ded. quintilibus Caftorí ac Pólluci facra folennisqy ducitur, Caeterum ímmaturus honos acdieniz tasannis collataiuuenilíbus, fi leuía parum fplendida nacla fit ingenia,folet ipfam fitím ac fa ftiditam quamprimum cupiditatem explere,cótínuod reflinguere.Graues& conftantes aniMagnitidoey mosauger,illufirat& dignitas, qui perindeacaura infpirante ad honefta cocítantur opera,Eos constantia ani« ením non tanquam recepta mercede, fed quafi dato pignore, ne gloriam deferant, uerecundía mi nullaudgari contínet,pudetG ní proprijs fe geftis extollant, Hoc pacto fímulatus Martius, ípfe fibi fortia glori«cteni.. dinisamulationem propofuit, inp nouis femper gerendis ardens egregíjs addebat egregia, exuuiast5 cumulabatexuuijs, femper& nouiílimos cum prioribus duces pro fuz uirtutis tes flimonío& cumulandis honoribus, habebat. Quamobrem cum multa períd tempus decerta tíntbella Romani,é nullo fine corona aut pramio difceffiffe Martius ufus efl,Caeteris quídem finís uirtutis erat gloría, huícuero gloria finís materna exiftebat lztítía, Id nanqueíngenti tum honorí,tum felicitati ducebat,ut matri eius audire laudes,& fe coronis fpectare praedi contin justimslib.6. ceret, ac ipfius prae gaudio lachrymátis adfliringeret amplexibus, Huncquoq; Epamiriondas Val.Maxli.3 affeciüdeclarafle traditur.[s enim fuà maxímifecit felicitaté,quod res geftas ín Leucirís,ac ui« Capa, Coríam,fuperflites adhuc pater mater fpeciaffent, Enimuero ille utrog Izete ac comiter ufus D. efl parente. Martíustametfipaternáfe matri debere reuerentia putaret,ufquequag tamen Vo lumníx honori ac latítíe haud fatis effe potuit:cuius uoluntate atq; precibus uxorem duxit,ex qua procreatís líberís, cum matre fimul habitauit. Inde cü hís in ciuitatemagniaex uírtute olo ríam& poteftate comparaffet, diuitibus cotra plebe faute fenatu;qua multa à foeneratoríbus grauifTima perpeti uídebatur,coorta feditío eft, Hi enim quipará pofIidebantaut pignoris aut uenditionis nomíne omnibus fortunis exuebant:quiuero omníno inopeserant,carcerí dedu: cebantur:quandj plures uulnerü cícatrices,quas ipfi propatría laborátes inter milítandü accez prranceerponibms oftenderét.Pofiremo cum aduerfum Sabínosbellum fuícepiffent, Marco: alerio imperatore pro íllis ex fenatufcofulto fponfore interueniéte, diuites fefe modeftiustia « bíturospolliciti funt, Poftquam auté eo bello cgregíe ac profpere confecto, uictores hoftium tediere,nihilo cum illis mítius aut clemétius à foeneratoribus aciüi eft, fenatusig meminiffe con uentorum diíflimulans, rurfus eos in uincula duci,& bonis fpolíari permifit. Quocírca fzuiffiz mnus(n cíuítate tumultus,& inteflínz feditiones erant.Qua res cum miíníme lateret hofles,ine cdifionibus facis agrum igni uaflabant, Cum£p confules eos quiperzetatem ferre atma potes rant,nomínatim cítarent, neminem eísaudifTe conflat, Subinde inter primores difcordia flu Ciuabat, Exiflimabant nonnulli diftrí&um illum nímis rigorem aduerfus inopes,aliquantum oportereremitti& agere mítius, Czteri,quorum& Martíus erat, reluctabantur,non zrís ma gnitudínem,uerum tentamen& fuperbiz popularis initi animo ueríans, quod adeó temere contra leges infurgatur, idcirco utrefipifcant fedandos refiinguendoscp.Cuíus reioratía cum intra paucos dies fapenumero fenatus cogeretur, neculluspropterca rebus afferretur exítus, congregati repente pauperes fe mutuo irrítarunt, Inderelicta urbe;ín facrum montem trans lwulb: amnem Anienemfecefferüt,ubi quietérefidedo,uiolentum quídem nihil aut feditiofum agen Det— tesffeádiuitibusurbe cíectos diu clamitabát,aérem,aquam,& fepulturz locü ubig fibiprabis Appz. turaml[taliam, níbilamplius& Romam habitátes fe affequí, quam pro díuítibus militandouul Ucldul.— nera& mortesexcipiát,Ea res pauorem iniecit patribus, Girandzuos íraque quí placabiliorcs & plébí chariores erant, oratores mittere placuit. Prior orfus Menenius Agrippa,multa cum plebemorando, tum pro patribus íncufando, denique fermone círcuito uulgatam lam M .rafle GVARINO VERONERNSI 49 4 raffe fabulam traditur: Omnía,inquit,homínis membra olim aduerfus uentrem confpíra(Te, eumé!p quod folus nihilímpertiens ociofus ín corpore federet incutaffe, cum ínterea caetera ad eiusexplendosappetítus,& labores maxímos& míniftería perferant, Eorum uero fatuítatem ucniem írrififfe.Ienorare enim, quod cum in fe uníuerfum fufcípiíat nutrimentum,cateris taz men à fediftributü rurfus emittat. Eadem,inquít,ruríus pro uobis ratio fenatus eft:qua ením pro debítarerum diífpenfationeapud eum confilia funt,nobis omnibus acnoftro ufui& emo lumento refert atque diftríbuit, Ea re concilíatid fenatu íimpetrant, ut uiros quíncp deligerent; quorum qui opus habert,uti patrocinío poffent:eos nuncT'?^ibunos plebis uocant.Primos igi tur creauerunt lunium Brutum,& Sícinium Bellutum, quos feceílionis duces habuerant; Coacta unü in corpus cíuítate,flatím repetítis armis, populus fefe ducibus ad belli ufus prom2 püffimos tradiderunt, Ea res Martio mipime collibuit, quonia inualefcente plebe; optimatum dignitas dímínuta uideretur, Cum íd quoque pluribus ex patritijs haud fane placere cerneret, eostamen ne dimícando pro patría, fe à plebeís uincere finerent, exhortabatur,ne potentía magis quàm uirtute praccellere illis uíderentur, Aduerfus Volícorüm gentem Romanitum belligerabant.[bi Coriolorum erat oppidum longe dignitate praítantiflimum,quod cum con ful Cominius admoto exercítu círcunfediíTet,reliqui V olfci terrore perculíi, fimul undíquein Romanos fubfidium contrahebant, ut pro murís dímícatuit, duobus exlocisín Romanum fa cerentimpetum, Comíníus uero conful diuífis bifaríam copijs,ípfe quidem ín aduentantes exe uínfecus V olfcos fertur obuíus; Titum autem Lartium Romanum ciuem& excellentíffimum uirum adurbis obfidionem reliquit, Oppídani díminuto obfidentíum numero erumpunt,prí muméü commiffa pugna uincebant,& íam Romanos in caftra fugabant. T'um Martíus cum paucorum manu prorumpens, proftratis quí fecum conferi aufi eflent, X reprefTo aliorum ím petu,íngentí clamore Romanos reuocabat, Erat enim qualem Cato militem optabat,non ma nutantum,aut íctu,uerum& uocís(ono,& uultus afpectuhofli terríbilis,omninodg ínfuperas bilis Conglobatís igitur círca fe plurimis, pauídí retrocefTere hoftes: quibus haud contentus Martíusperfequitur,& palantesad portas ufque fugat,ubi cum crebra€ muro míílilía coníjce rentur,perfequideftítere Romani, V t uero refertam armatís hoftibus urbem una cumsprofue g gientibusíngredinullusauderet,ac ne ín animum quidem induceret,ís tamen tum hortando, tum incitando inftabat,fortunam exclamans fugantibus magis quàm fugientibus urbemrefez rae, Paucis inde confectantibus,repulfo hofte,fuperatas faltu portas irrumpit,cum nemo pri mum obflare, aut illum írruente excípere prorfus auderet, Poftea ubí modicos admodum in teriusrepugnantes,aut opem ferentes,& immiftos hoftibus fuos afpexít,geftis manuum,pez dum agilitate,& anímíaudacía íntra moenia traditur incredibile confecifTe certamen. uos íne uadebat, uicti iacebant;alios ad extrema urbis compulerat,feíTt ac defperatí quídam arma pro iecerant, Quare ingens IMartío oblata eft occafio,exteríores intró Romanos admitrendi.Sic igi turredato ín poteftatem oppido,ubi ad díripiendum& exportandum inrentos cerneret plu tímos, molefte ferens uocíferabat, Indignum fe extimare,ut dum coful ac ciues alicubi fortaffe collato cum hoftibus marte dímicent,hídíripientes obambulent,& prada gratía dífcrímen efz fugiant,Quos ubi fibi nequaquam obtemperantes animaduertit, delectis quí confeciarí uoles bant,quá exercitum íre fenferacproficifcitur: interdum commilitonum anímos accendere,& necederentexhortarí:deos interd orare, ne pofteríor ad pugnam, uerum ín tempore adyegtatet,ubí coiunctus fuís ciuibus, diífcrímen depellere poffet. Mos tunc R.omanís erat;ut ín acie conftítuti priufquam clypeos reciperent,togasQ círcumcingerent,tribus aut quatuor audienz tibus, und fine fcríptis teftamenta conficerent, heredem nuncuparent. Ea in hoftium cone fpe&uadiitantes Martius offendit milites, C) uí ut prímum cum paucis cruore refperfus ac fue doreplenus uifus eft,turbarinonnulli cepere. Poflquam autem gratulabundus ad coafulem procurríffet, íunctístp dextrís captum nuncíaffet oppidum, Cominíus eum falatatum amplez xus eft.Caterís rem profpere geftam tum coniectantibus, tum audientibus,ingens adiíecia fi ducía,& iam fignum ad conferendas manus darí magnis uociferatíonibus orabant. Rogante deinde Cominium IMartío, quemnam ín modum hoftílía effent difpofita arma,& quonam in locobellacíffima locata acíes:Exíftimare fe,inquit,medias Antíatum fortiffimas effe cohortes, quinullamob rem, fuam remittant audaciam, Peto igitur ac deprecor,ínquit Martíus,contra illos ros in acie uiros colloca: quod conful,eius promptítudinem admiratus,fecít.Cum primis pilorum íactibus curfu Martíus erupiffet,nufquam refiftere in fronte V olíci. At cui fe parüpha langis immifcuerat,illíco difcindebat, Multi in eum poft hcfe conuettüt,armís utríngg uirum S INTERPRETE, Gesla. Attor in ciues. C Vox militis magnanimi, Val. Max,li. 4. cap.3. Contittentia. fietas in bos fpitem. Women à vege Ec fla impofitum. D De nomin ime pofitione, Plin. (ib.18.cap.s. Macrob, Sat, lib. v.cap.6. PLVTARCHI M. C.ORIOLA N V.S círcumueníentes,CCuí metues conful,quos habebat círca fe fortífTimos fubfidio immifit, Atrox itaque circa Martium pugna committitur, ubi czfis breui compluribus,dum à R omanís uíos lentius incumbítur,funduntur hoftes.[n quibus perfequendis íntenti Martíum orant,utíslabore ac uulneríbus zger fefe in caftra recipiar.Ille,haud eft,inquit,languere uictoris;cotinuoc fugientes ínfectatus eli:reliquus dehínc uictus exercitus, defideratís ca ptístp plurimis, Poftera die prafente Martio congregatísQp caterís, tribunal conful aícendens, cum pro re bene gefla merítas fuperis laudes reddidi(fet,conueríusad Martíum,mirum ín modum eum collaudauit, cumrerum fuarum partim ipfe tonful in pralío fpectator affui(fet, partim ipfe Martius teftimonium attulí(fet, Poftmodum cum ex omnibus, tum rebus, tum equís,tum captíuís, decem fibi príufquam ín alíos praeda díuideretur, deligere íuberetur, praterea ad exímize fortítudinis praemium infigni donaretur equo,id Romanis approbantibus uniuerfis,procedés in medium. Martius, Confulis,inquit,laudibus exultare fejequumqy fufcipere,alia uero nó decus,fed mer: cedem ducere, proínde illa fe mittere,& fua quemadmodum unufquifg forte contentum fo: re, Precipue uero unicam,ínquít,petoacobfecro gratíam, Hofpes mihi& amícus ín V olícis erat,uir aquítate ac modeftia clarus, s modo captus, ex locuplete folutoG feruus factus eft,ei cum magna malorum moles íngruat,unum ne uenüdeturammonuiffe fat erít, Flaec ubí dicia funt, íngens Martío clamor obíjtitur, pluresáj profecto inuictum magis pecunijs animum, quam bellicam eius fortitudinem funt admirati, Q ui enim ob eius honores ínuidía aut aemulas tione flagrabant,hiuel eo amplioribus dignum íudicabant,quod oblata contemneret,magísd; qua res huíufcemodi paruipendebat,quam qua meruerat uírtuté amabant, Modeflus enim dí uítiarum quàm armorum,praftantior ufus eft:maiusiy opibus non egere, quam ípfis utí,orna mentum affert, V bí fedatus militum clamor. eft& tumultus, Comíntus excipiens, Commilie tones, inquit,hífce rebus ínuítum donare uirum non licet,demus uero quod illi datum adímí non poffit, Coriolani huíc cognomen decernamus,nifi prius íd íam ílli res geftae uendicarunt: hinc Coríolanum tertium nomen aífequutus eft. Qua res declarat, proprium eínomen exti tiffe Caio,alterum uero Martium, familie aut commune generis fuiffe, pofterioritemporehoc tertíune obtigíffe, Nam à rebus geftis,aut forma;aut uírtute;aut fortuna, quemadmodum€ apud Gracos,huíufmodi indi folebant cognometa. A geflis quidem denominari liquet,(icuti Sotera& Callinicum à forma,ut Phyfconem Cirippumá;: à uírtute,utEuergetem& Phila delphon:à fortunz felicitate, ut Budaemona, ficuti Battus Secundus uocatus eft, Quibu(dam etíam regibus appellationem praebuit mordacitas, quemadmodum Antígono quidem Dofo: nem;Ptolemzo uero Lamyrum. Quo genere ufos plurimum Romanos conftat, ficut quenz dam Metellorum nominauere V ittatum,quoníam cum hulcus haberet, diutius frontem uítta ligatus obambulabar. Alterum,quod paucis poft patrís obítum díebus,funebribus ludis,glaz díatorum munus exhibuerit, Celerem uocauerunt,celerítatem ac matutítatem apparatusad^ miratí. INonnullos adhuc é nafcendí forte nuncupát, ut Proculum,qui abfente patre natus eft, Poflhumum qui patre mortuo, V opifcum cum ex gemellis alteri fuperftiti effe contigerit.Ex corporis quog; habitudine denominationes rite ímponi folent, ut no modo S ylli Nigri; R ufi, uerumetíam Caci€ Claudi:ineque ením caecitatem aut alíam quamuís corporís calamitatem per contumeliam arbitrabantur obíectam, quín eam perinde ac propría audiebant nomína, Iz(tamen ad aliud magis fcríbédi genus attínerent, Finito bello feditionem turbulenti rurfus fuícitauere ciues, nullam nouam tamen aut íuflam habentes crimínationem, uerum ex príoz ribus difcordijs ac difTenfionibus, malorum occafionem contra nobiles nacti.[ncultis ením ac ínfeminatis maxima parte agris, cum necaliunde comeatum couectari bellí tempeftas fiuiffet, acrís annonz caritas ciuitatem inuafit, cuius etfi magna uíguiffet affluentia, nulla tamen pecue níz faaultas plebí fuppetebat.C uod ubi feditionis autores uident, uerbis afj perís críminaridíz uites, quod inueteratze memores ínimicítiz eis famem induceret, Interea ab V eliternis uenere legatí,qui urbem tradentes eó demitti coloniam orabant.Cum enim peflilens ciuitati morbus ingruiflet,tantam hominum flragem ac perníciem zdiderat, ut ex uniuerfisuix pars decíma reliqua fupereffet.In tempore igitur V eliternorum neceffitatem adeffe prudentíores autuma bant,quoníam dubijs ín rebus cum factioforum tumultus íncreceret,leuamine indigebat,fez dítionemq pariter diffipatü írí,& ciuitatem perínde acmorbofa& turbulenta quadam redunz dantía expiandá effe[perabát.Eorum igitur quiad eam mitterentur coloníam, delectu habito, confüiles expeditionem relíquis ín Volícos edixerunt,inteflinis hoc pacto tumultibus quietem excogitantes, ut cum diuítes ac tenuiores, plebeiis& patritíj inter communía fimul uii ond [2 $2 tf à"rm TO,€ f»5 e t5*? 7 mm 3 GVARINO VERONENSI INTERPRETE:$o A fita,& bellidifcrimina uerfarentur,mitiotibus inuícem componerentur anímis, AtSiícíníus& Brutus turbulenti fané homines, magis infurrexere clamoribus,rem crudeliífimam manfuetae coloníz nomíne mandarí, quod mendícihomínes tanquam ad perníciofam uoragínem ín urz bem,aére morbido& inhumatis refertam cadaueribus,deduceretur,alienos& lera!ís quidem acpeftiferos habitaturi lares,Et quafi abunde non fit,quofdam ínedia pertjífe;alíos peítilentiae obiectare, infuper ne ullum calamítatis genus cíuitati defit, quae locupletum feruitio oppreffa fatifcitur fufceptum ultro bellum adijciüt. Plebs huíufícemodi uerbis inftigata,neqy confulumi delectum ínibat,& coloníà dewectabat, Quare fenatus ancegls, cum palàm his plebis ducibus adueríantem Martiü cerneret,qui tumore& elatísíam plenus anímis magna patribus admira? tione habebatur,coloníam emíttít,grauem forte delectis mulCtam,nifi excedant,intermínans; Alíjs uero militiam detrectantibus, Magtius alumptis tum clientibus;tum czterís quos indue cere potuít,ín Antiatem agrum incurfioniíbus factis,annona plurimum& magnam pecorum & captirorüi przdam comparans,nulla(ibi prorfus re defumpta, militibus cuncta fecum agen tibus acferentibus,Romam redijt. Quibus inde locupletatis, reliqui poenítentes inuidere Mar tio,ínímicarí,eíus gloríam ac poteftatem perinde ac contra plebem augeretur, molefte ferre, Paulo poft aute petente confulatum Martio, multiín eum proníerant,& plebem pudor proe hibebat,uírum genere ac uirtute prímarium, poft talia ac tanta beneficia, dignitatis expertem dimittere. Moserat magiftratum petentibus, preheníos dextra cíues benignis orare uerbis,& abíq interiore tuníca ín forum opertos ueftedefcendere,fiue ut eo habitu ad fupplíicandum hu miliores accederent, fiue ut qui cícatríces haberent, manifefle figna fortitudinis aperírent, Nec uero ob plebis fufpicionem íta recinctos,& abfcg íntíma tunica fupplices ire cogebantur,non enim dignítatesargento;aut ullo corruptelarü genere tum impartiebantur. Diu fiquidem poft emptío& uenditío illa fera. prorupit,& ínter concionis fuffragía fefe argentü immifcuit. FTinc iudiciorum,hínc exercituum corruptela uníus domínío fubiecit uibem. Auro captíua feruíüt arma,ut fapienter dixifTe uídeatur, quí Romanum populum ex eo tum primo perijíle inquit, quiprímus epulum ei largitioneméi dedit. Ea quidem peftíshaud continuó patens, caeterum clandeftína proferpens,R omam paulatim inuafit, Non enim fcímus quifnam príor R»mz po p puloaut íudícílargítionem dederit. Prímus autem Athenis pecuníam íudícibus contuliffe tra« ditur Anytus Anchemeonis filius, cum círca Peloponnefiaci fermé belli exitum proditionis Pylicaufam diceret, Tum incorrupi& adhuc genusaureum Romano obferuabatur foro. Cae terum cum IMartíus plures oftenderet cicatrices, quas a(fidue per annos trís ac decem egregíus bellator acceperat,uniuerfi illius uirtutem tacíta ueneratíone profequebantur,de& eo confule defignando mutuos ínter fe faciebant fermones. Inftante comítíiorum die, Martíus magna fena torum frequentia flipatus,honorifice forum ingreffus eft. l'um manifefte declaratum eft,nule laínretantum ftüdi],curz atque folícitudínis, quantum ín Martío geffiffe patrítíos, C ua res multitudinis beneuolentíam, ín odium inuídiamá conuertít: quíppe tímuerant, fi uir tantae inter nobiles dignitatís, maxime reioptimatum ínclínatus, confulatum affequeretur,ne popu larem omníno tolleretlibertatem. Ea cogítatíone denegato Martio cofulatu,alij defignantur, ldzgte fenatus tulit,quod ipfe magís quam Martíus ealaceffitus contumelía uídebatur.IVlare tius neque modefte,neque zquanímiíter illum perpeflus cafum, plurímum iracundia ac con tumeliofx indignationis aperuit,ut qui magnos fpiritus& excelíos fouereranímos.INos egat ille uír quígrauitatem fimul cum manfuetudine;quibus ín rebus cíuilis maxíme uirtus conftat, fludiorum ratione aut dífciplína temperatam haberet, ignarus eí quí admini(trator ín Repub. futurus eft, fugiendam e(Te magnopere pertinaciam, quam Plato focíam folítudinís appellas bat,& homínum focíetates comiter celebrandas, acceptasQ placide fufferendas iniurias,quae res multís folet efTe ludibrio. A t(implex ufqueadeoaufterusip perflans,uniuerfos fup?rare,ac neminí cedere, omnino fortítudínís officium effe cenfebat:cum tamen íd ex animi mollitie&C imbecillítate proficifceretur,à quo dum grauí laborataegritudine,furor ex eo facto perínde ac quodam ex hulcere eftuabat. Perturbatus igitur& acerbiffime infenfus plebi difceffit.Quí ue toin urbe& xtate& generis fplendore florebant,ei uiro mírum in modum cum femper affez Cli,tum uero eo tempore przeftó aderant, fimul&& dolendo,& indigne ferendo, ad nullum honeftum facinus ípfius animum incendebant.Eisnang beneuolusín re militari dux erat atcp praeceptor,& dum aliquod firenue opus perfeciffent, adíecto finelíuore ftimulo, ipfos ad uita tutem& gloriá concítabat. Vlagna interea uísempta frumenti Romam ex[talía conuccta eft, nonminor€x Syracufis, quam ryrannus Gielo dono miferat; ea re plurímis fpes iniecta eft,&X g 2 Mos maoicy. tus peteniu n PLVTARCHI M. CORIOLANV 3$. feftim circunfufa extrínfecus multitudo exitum expectabat annonze,cum liberale eís futuram auctionem,tum impertiendam fine precío largitionem fperantes, Erant fiquidem qui eade re ad fenatum referebát. At furgens Martíus, eos qui ad uendicandam plebis gratíam orauerant, uehementer carpfit,factiofos homines& R eípub.proditores appellans,qui peftífera temerita tís acinfolentíz femína,& fibijpfis noxia fouerent ín plebem:qua dum ex initio germínabanr, haud neglexíffe confilij prudentize£p fuiffet,ne facerent:hifce principtjs poteftatem plebis inua lefcere,& tetrorííam efle, quonfim quacung ijs collibuerint,facíle impetrant,& ad nullum facinus obeundü inuítícogi queunt, eos nufquam obtemperare cófulibus, fed indomítos effe, & patronos fuos uocare príncipes. Nam quid eft aliud, inquit, pro diflribuendis populo largiz tionibus fuffragía decretumüp fedétes ferre, quod in popularibus Graci principatibus fadiítat, quàm ad communé perníciem eorum contumacíam alerec Non ením pro detrectata fzpenuz mero mílítía,X deftituta per feceffionem patria,& incufato fenatu,gratíam accepiffe,uerum fe per metum impune dimiílos effe,& uos haec per adulatíonem tribuentes índulfiffe,iactabunt: quibus confifi,nullum aut fuperbíz fuz,aut feditionis(inem faGuri funt, Cum igítur hoc uehe mens quídam furor exíflat, circunfpecteagamus,inquit,& tribunitiam illis poteftatem auferamus,confularis perniciem dignitatis, feditionisdy ciuilis caufam, quze non una íam,ut olim,ue: rum(cifTa atq difiuncta,concors nunquam unanímiísip futura eft, nosdy non nifi mutuís per turbatos odijs difceptationibusQy languétes efTe(inet. Talia permulta dictitans Martiíus,iuuen tutem& uníuerfos ferme díuites,miro concítatos inflínctu, in fuà traxit fententíam,folü hunc effe uirum clamantes,qui ciuitatem nullís uínci blandimentis pateretur. Nonnulli tamen gran diores natu, cum euentum ptofpicerent,obfiftebant,hinc ením boni nihíl exorturum, quod ipfum fané ufu ueniebat, Tribuni nanque quí aderant,ubi uí&trícem Martij fententíam intelle xiffent, ingentíclamore procurrebant, turbamá ad opitulandum fibi concítabant, Inde dum De Martij uerba in fenatu habita repeterentur;turbulentifIima facta concione,ne uulgus ía pra cepscontra fenatum impetum faceret,uix temperatum eft, Horum culpam malorum in Mare tiumtribunireferentes,eum caufam dicturi míffis litoribus cítant,quos ille per contumelíam Conglobati uero patrítíj, fugatis tribunis,zdilibus incuffere uerbera, Nox rixam diremit,Illus ceícente die,confules,ut percítum íra populum in forum undig; concurrentem uident, cíuítatí timere cceperunt.Q uare coacto fenatu,de placanda multitudine aut oratione benigna,aututi libus decretís agíitatum.Tuncením contentíoni dignitatis minime locum effe,nec fi faperent, «o tempore pro gloría decertandum. ld fxuum ancepsá tempus clementíam magis,& guber nandi humanitatem expofcere.Ea tenuit fentétia, Progreffiigiturad populum confulesbeniz gniffimam orationem habuerüt,nuncobíecta placide refellentes,nunc inter monendum moz « deftí(fimis utétes morfibus,tum de annone precionihil utiq; cum illis fe difceptaturos, Talibus uerbís mítigatus eft populus:quem cum tríbunileniter ac moderateaudícdo placarícernerét, * affurgentes,fenatui temperate quidem agenti quum effeaiebantcedere populum. At Mars tium caufam dicere iubent,ut quem non nífiad perturbanda Rempub.populumá defiruene dum, irrítaffe patres conflaret, qui citatus parére contempferit, zedilib usdp deníqy in foro per eqna1melíam uerberatis,ínteftinum,quantum in eo fuiffet, bellum exuícitarít,ciuesqy adarma compulerít.Ea uero idcirco dícebát,utuel preter naturam ferocem IVlartíj animum humilem fummiffumd redderent,aut fiut moribus pergeret,ínexorabilem aduerfus illum íram exerce rent,id enim futurum fperabant, probe fiquidem hominis norant ingeníum.Stetít itaq; at crí« mína dilueret Martíus,quietem ac filentiü tenente populo. Cum fupplex expectaretur orae tio,odiefa non folum dicendilicentía,& maiori orfus eft conuícío;juerum& fono uocís& uul^ tusdifpofitione intrepidus extítitíta ut eosafpernari& paruifacere uideret, uapropterexaz fperatus populus, fe illius uerba grauiter& molefte pati haud díffirnuláter tulit, A udaciffimus tribunorum Sícínius parumper habito cum collegís colloquio,poftmodü procamans ín me dium,tribunos mortís damnaffe Martium pronunciat: deinde acdílibus,ut ftatim correprumé faxoad íma prouoluerent, edixit: quem cum zdiles arripuiffent, id plurimis& plebeís etiam homínibus,tum horroriís, tum fi uperbia plenum uifum eft facinus, Patrítios íngens dolor inz ceífit, quí fi quíd opis afferre poffint, clamore ac flrepitueminus adorti funt. Hi contrà,quííquis manus admoueratarcentes,promifcuum inter fe tenebant Martíium:nonnullí protenfis ad po pulum palmis orabant, Poftquam in tanto fitepitu& tam deformirerum facie nihil d^ ut C alimentorum penuria fimul,& difTenfione ciuitatem liberatum irí, Frequentiigitur curia cone D habítosafe repulít.[nde tribuni cumzdilibus,ut Martium traherent profedii,uirum capíunt, tz s-— gy e me,"o T un"SR a4 Aun— Gh—[QQDA&O«Rd UR,"à 3A pu ww» MERGER(o pU h)* Gs— Eb o— A^ GVARINO VERONENSE INTERPRETE.$1 1 hilclamor efficiebant,amiciac neceífaríj ttíbunorum,cum non fine multorum cede nobilium exigiad necem Martium poffe uiderent,eos inducebant,ut poena nouitate& acerbítate fubla ta,non indemnatum occiderent,fed de eo populi f uffragía ferri(inerent, T'um defiftens ab ínce pto Sicinius,patrítíos rogabat, quamobrem uoletípopulo Martium digna luere fupplicía,ipfi antopere illum conerentur eriperecContta illí Sicinium rogabát,quid excellentíffimum Ro manum cíuem,caufa índicta,ad ímmaniffimum tamá nefaríum pertraherét cruciatum? Tum Sicinius, Ne hanc diffenfionis ac feditionis cam populo caufam aliegetis,inquít, dabitur eíquod deprecamíní, fet de homine iudicium, Tibiautem predicimBis inquit, Marti,tertío ut adfts foz ro,quo te nihil aduerfum leges perpetraffe, ciuibus iudicium de te per fuffragia laturís, perfua deas.Ita foluto ac recepto Martío à patrítijs,fumma cum alacritate difcefTum eft, Medto autem ertíj foritempore(nona enim die,quarg nundinas uocant, Romani fora cóftituunt) magnam propulandifpem iudicij prebebatfufceptum in Antíates bellum,quod quia aliquandíu uidez batur duraturum, futurum fperabant, ut tabefcente& ob belli negotía elanguefcente prorfus ita,pacatior redderetur populus, Sed poftquam finito mox bello redíere, patritij crebros cone" uentusagere, cófilía capere,quo pacto nec Martio deeffent, nec factiofirurfus homínes cut bulentas populí difceptatíones innouarent. Appíus igitur Claudíus plebi uehementer infez flus,& labefadarí Rempub.& fenatoriam deftruidignítatetm obteftabatur,fi contra nobilíraz tem in populi poteftatem fuffragia fierí paterentur, Contra feníores populo gratíores,mite ac humanum ex lícentía futurum uulgus aíTeuerabant. Necenim illis fenatum effe contemptui, P— fedcum fefloccipendiputent, autoritatem iudicandi ibi honori ac folatio ducentes, fimulatqg P—(uffragia cceperínt,omnem depofituros íracundíam, IMartíus taque,cum magno ín fe ftudio, tum metuplebis ancipitem cernens fenatü, tribunos rogat,cuíus eum crimínís reum arguant, autqua de re caufam dicturum accerfantad populum.Perduellíonís actionem efleaíunt,fed ilum regnum affectaíTe demóftraturos inquiunt, Tum furgens,[am eo,ínquít, caufam dí&tue tusad populum,necullum íudicij aut fupplicij genus, fi conuíncar,detrectabo, modo hoc ace cufate,nihilapud concíonem ementiti.Eis id conftanter afferentibus,ipía de re conflítutum eft iudicium, Populídeínde facto conuentu,non decuríz,uerum tribus ín fuffragía ire cogebanz B tur,Prímumétp mendicam ac inertem turbam,& cuinullum honeftatís inerat ftudium, antez E— quamlocupletesaffuetos bello clariorestp ciues,fuffragía ferre íufferunt. Deinde cum in eum mínime probarentur obiecta, affectatiregní crímen omittitur, Is rurfus memoría repetítus eft fermo,quem Martius habuerat ín fenatu, cum facili uenundarí precio inbibebatannonam,& ttibunítiam populo poteftatem intercipere fuadebat.D ehinc nou& agí crímen coeptum, quod captam ex Antíatumagro pra dam ín zraríum non etuliíffet, uerum fuis diuififfet militibus, Quzres Martium uehementer perturbafTe tradítur, quod cum ín eam ex infperato incidiffet, non facilead perfuadendam multitudinem extemporalís fuppetebat oratio, fed eo collaudare iam milítes incipiente, ingens tumultus exorítur, plures nanque eam detrectarant milítam. ror; Demum euntibusin fuffragía tribubus,tres illum perpetuo multarunt exilio, Quod ubíproz aduerfa. mulgatum effet, populus magis profecto quàm fuperatis ullo unquam bello hoftibus;alacer exaltansdp abijt, Senatus uero dolore ac triftítía grauiter angi, íam& poenítere& agre ferre, quod non omnía pertentaffet,& afpera cuncia fubíjffet, infolentemá adeó plebem, tantatg abutentem licentía contempfiffetpotíus quàm pertímui(fet.C) ua ín read eos ínternofceasdgs, nonopuserat uefte aut alijs dignítatis infignibus, fed confeftim quifquis exultabat;plebeum, quifquis moerebat,patrítium eífe conftabat. Ipfe autem Martíus níhilo aut habítu,aut ínceffu, aut facie contriflatus,aut humilís,folus inter tot afflictos moerorís expers uidebatur,non íllum confilio aut uirtute cafum zquo ferens animo, uerum indignatione& grauiffima perculíus moleflia,quod à tríftítia proficifci plerícy ignorant, qua fimulacin furorem uerfa uehementer excanduít, humilitatem fecordiamá propulfat. Eapropter quiiracundi furentes ue funt,effie caces flrenui&p iudicantur,quemadmodum& calidus quem febris occupat,animus quippe ute potealtíus intendente pulfu attollítur. C uam dífpofitionem ex tempore Martius declarauít. Siquidem domum ingreflus, ut matrem coniugemi plangore acululatu lamentantes falutauitmodefte prfentem ferre cafum monuít.Mox frequenti cum patritiorum comítatu fefe ad portas proripuit. Inde níhil uel capiens uel poftulans, tribus aut quatuor confectantibus famu lis excefTit, Pauló poft cum inagro uerfaretur, multa fecum, qualia furor míniftrabat;agítans confilia,non honeftum aut uítíle, alías ue utile quícquam, fed quo pacto ín Romanos graffa» tetur cogitabat;ut ín eos graue& finitíimumaliquod bellum accenderet Primum itaque cum g 5 * 3:Decad. T. « PLVTARCHI M. CORIOLANTVS c Volfcis experiricollibuitquos& corporibus& opibus pollere fcíebat, A cceptas autem nuper belli cladesnon tantum eorum uítes attríuifTe, quantum dífceptandi cupiditatem irrítaffe puz tabat.Caterum ex Antío erat oppido uír ob diuitías ac fortitudinem& generis fplendorem, TAcdus Tli. regiam ín V olfcis nactus dignitatem, i Tullus Amphidius nomine,huic fe magis quàm Romas Ws LiWsbabet norum quempíam inuífum effe compertum habebat Martius. Multoties enim aemulatione ia ctabundí,ut fortíflimi iuuenes folent, bellí gloría& inuidia ftímulatí, alternis fe mínis prouoca uerant, qua res praeter publicas, príuatas etià ínter eos auxerat inímícitías, A t uero cum excelfos in Tullo(qui quonià V olfcu$ erat Romanos etíam occafione caufami prabentes, aliqua dade cupiebat affligere) animos effe fciret,certiffimum eireliquit teftimonium, quifquis aduer fus iram reluctari difficile effe dixit, qu perfzpeid quod uult uel morte emptum perfequitur, Accepta igitur ueftle qua ignotus(quemadmodum Vjlyffes) delítefceret,hoftilem commigrat in urbem,obuiam euntibus índe plurímís nulli cognitus, erát ením tenebrz, Tulli domá adíjt, & ingreffusrepente ad fqcum operto capite tacitus quietusQp confedit, Admirantes domeftici, haud depellere uírum audebant. Erat enim quaedam in eo cum ob habitum, tum ob filentium maíeftas, Tullo autem coenantíreí nouítatem denuncíant, Tullus ad eum contendit,quísQ fit, aut cuíus reí gratía uenerít,percótatur.lta retectus Martius parumper immoratus,Si me non; dum agnofcis Tulle,inquit,aut cernens dubítas,me meíaccufatorem fortuna conflituít: Caius fum Martíus,quí plurima V olfcís mala intulí, necea me negare Coríolani cognomen finit, Haudením aliud mihi ex illíslaboríbus multísqp perículis premiüi,quam hoc infigne uobifcum inimícitíe nomen comparauíquod cum mihi adimí nequeat, czterís fpoliatus omnibus,cum lí uore plebis ac ínfolétia, tum optímatü ac nobilium mollitie ac perfidia, exul extrudor:tuorum penatum fupplex adfum,non falutem aut liberationein expetítarus:quid enim mortem refor midans horfum deferrer? at uoles ab hís qui me€ patría extorrem deíecere, dígna recipere fup plícia,íamt ab eís,quod te mihi dominum conflítuo, magna ex parte recipiens, Si quis igitur de ínuadendis hoftibus tibíanimus adeft,eía uir generofe meís ad id calamítatibus utere, ins felices cafus meos commune V olfcorum felícitatem face. Eo ením pro uobis fortius quàm ad» uerfurfi uos belligerabo,quo animofius quirem hoftí nouere, quàm qui ignorant,bellare fo D lent. Quodfi ínceptare noaudes,feffusdy(ubfiftis, nec mihi ulla uíuedi cupiditas fupereft,nec tibí me feruare conducit,hactenus quidem inuífum.ac inimici hominem,nunc uero inutilem & omniís prorfus commoditatis expertem.Hzc cum Tullusaudiffet, mirum ín modá laetatus, iuncta dextra,Surge,ínquit,& cofide Martitnobís enim dum te exhibes,íngens boni praflas, fed maiora profecto ex V olfcis fperare te licet. Tum Martium ín coena hofpítalíter habuit.Poe fterísinde diebus inter fe de bello confilia conferüt. Ingentes ínterím ob Martij damnationem ínter prímores plebeiosQ diffenfiones Romam perturbabant,Multa przeterea tum uates,tum facerdotes,tum príuati homínes non contemnenda prodigia nuncíabant,ex quibus unum hu « Xiviuslib.z. iufmodí commendat efl memoriz, T'ítus Latinus erat uir haud longe clarus, modeftus lio quí,nihil alieni curiofus negocij, nonarrogans,minimedg fuperftitiofus. Hicin fomnís Iouem fibíadftantem cernere exiftimauit, referre fenatuí iubentem, quod malum triftiffimumép fibi pompa prafultorem praemififfet, Ouod cum prímü uídiffet,non magnopere curaffe dicebat: uerum ubííterüactertío idem uifum contempfiffet,optimi filij ínterítum confpexifTe,& fubita nvr£brorum debilítate effe correptü. Haec cum lectica delatus fenatui fimulatg; annuncíaffet, illico corporis príftínum fenfiffe uígorem traditur,exurgenstp fuisabijffe pedibus. Quare ade míratifenatores,magná ínuefligandz rei curam ac díligentía habuere, Ea uero erat huiufmodi: Quidam fuum feruum caterís feruís cefum ín foro uerberibus trucidandum tradiderat: cuí dum plagas incutíunt,eumdQ fzuís modis& uaríjs poenarum doloribus afficiunt, pompa forte fubfeqtiitur. Quíaderant,trifle fpectaculum& índecoros motus grauiter ferebant, difcedebat tamen nemo,folummodo ín amarulentum ade tortorem maledícia atque conuicía gerebanz tur,Erat quippe pluríma ín feruos tum temporis humanítas, ob pracípua illorum míniftería & uictus communionem. Maxima uero hac peccanti feruo ínferebatur poena, ut plauftrilís gnum cuí temo affigitur,fpectante uicinía ferens,círcumageretur: quod ubi factum erat,ínfie dus à domefticís& uicinís exiftimatus, furcifer appellabatur; quod ením Girzcí ézosezbo«o sspiypa, hoc Romani furcam nomínant, Cum ígitur Latínusuifa renunciaffet,fenatus dubius inquirebat,quífnam tríftis ille malus&p prafultor pompam antecefliffet:híc nonulliindigniffiz mos eíus ferui crucíatus memoría repetiuerunt, quem in foro plagís affectum poftea necaue^ rant.Comprobantibus íragy pontificibus,fumptum eft de domino fupplicium,deoG inflaura tum A3. a S A QU RS AM EM He uh BüàM& uia UAM. sss au Ga F"»mO e o GVARINO VERONERNSI INTERPRETE,$2 4 tumeftfol'ennicum pompa fpectaculum; Numa quídem cum alíarum rerum, tum pontificij iurís prudentíffimus expofitor, hoc Romanis ad íummum relígionis ornamentum inftítuifTe uidetur,ut cumpríncipes aut facerdotes rem díuínà faciunt, praeco ingentí uoce pracedens cla met:Hocage'animos facrificío fcilicet adhiberi iubes, ne ullis interiectis operibus,qua pluríma humanís ín rebus ui& neceffitate quodammodo fieri contingit, diuinus auerteretur cultus.Sa ctificía uero, ludos& fpectacula,non bactantümodo,fed pulilla quog; de cauía ínftaurare R.o manis mos eft:nam olim Thenfam ducentibus equis,cum uaus eorü attonitus refiliffet,auriga habenas manu finiflra corrípuit,quocírca eam denuó pompam ínftaurarí decretü.Inferíoribus temporibusunicum trigefies actum accepímus facríficium, quodalíquís femper aut error aut fcrupulus interceífifet. l'alís diuínis ín rebus Romana religio eft. Martíus aute ac Tullus obni xecum Volfcorü primoribus clandefttha ferebát colloquia, inftigabantig ut Romanis,fi quan do mutua fluctuarent fediítione, belluminferrent, Athí molefte eam orationem admittebant, quoniam annus ílliscum Romanis indictz fuerant inducíz.Bellí&imen caufam poftmodum prabuereRomaní,qui ob cuíufpíam fufpicionem calumníz,in ipfo fpectaculo per praeconem indixere,ut urbe V olícíante folis occafum excederet.[d quida Martí) dolo acfraude peractum aflerunt,qui fubornatum quendam fenatui nuncíatii mife3at, V olícís Romanos ínter fpe&an dum adorírí,urbemáz incedere confilia effe, Id igitiir de excedendo fenatufconfultá, omnium ínfe Volícorum uehementtífimum conflauit odíum. Tullus atrocíus rem uerbís attollens,ín« fiigatos demum induxit,ut urbes& quantü agri bello eís ademptum erat, à Romanis per lega tosrepeterent, Auditis Romani legatís,inique ferentesrefponderunt, ptíores quide V olícos arma fumpfiffe, pofteriores ea Romanos depofituros. T ullus aduocata publice concione,ubí decretum bellum effet, accipi Martium confulit,eiG depofitis ínimicítijs fidem haberí,ut quod príus bellando non uaflarít,id nunc propugnando fummopere íuuet, A ccítus Martíus habita adpopulum concione, non mínus orando grauís, qudm armís potens, plurímum(p fapientía &animí magnitudine praeftans habítus, unà cum T ullo dux belli& imperator díctus eft, T'ía mens igitur ne dumV olfci neceffaría bello tardius pararent,fibi bene gerenda reí furríperecur occafio,íuffis principibus& in cíuitate potentíoríbus caetera comparare atq; ínftituere,ípfe nul B lomilítie ordíne expeditiflimos fecum trahens, ex infperato R.omanürepente inuafít agrum, Vndetantam praeda uim abftulit,ut cum agendo,tum ferendo atq; uehendo V olfcorum lafz fatetur exercitus.Is uero nihili faciebat, quod praedá abunde couectaret,late uaflaret agros: cuius uero gratía ea gerebat,permagni exiftímabat, quod erat,ut carpedos plebi obiectaret pas ttítíos.NNam cum aliorü uniuerfa dirueret, folos nobilium agros fumma ope feruabat íntactos, aceorum níhíl fínebatíntercipi. Quapropter turbulentiffimze ínter eos incufatíones& iurgía excandebant. Hi quidem plebeíos iniquiffime uirum fortem eíecílTe críminabantur: hí contr pattítios recrudefcentibus ínímicitijs cocita(Ie Martium querebantur,& affliis bello caterís, cos fpectatores federe,ac erís fortunarumQ fuarü cuflodes nactos,extra bellíaleam effe. Tum Martíus uehementiffimam fe rem confecitfe ratus, quod ad contemnendos hoftesaudacíor iam V olícus effet, predam tutus abduxit. Vt uero non mínus mature quàm anímofe coacta funtíngentes Volfcorum copiz,partím urbibus prafidio relinqui, partím belligerare Romae nis cenfuerunt, Martío aute alteríus optionem imperij ipfi deferente Tullo, ille Martíum gu fenufquam inferiorem uirtute, tum uero meliore femper belli fortuna ufum affirmás, ducem foris effe flatuit, fe interím cíuitatum cuflodem futurum,& exercítui commeatus& neceffaría fuppeditaturum, Quibus rebusacríor factus Martius,ín primís Circeum Romanorum coloz niam petít,cui ultro ín eíus poteftate fe dedentí,uiolentum nihil íntulít, Inde Latínorum depo pulatur fines,ubí pro Latínis focíjs pugnaturos Romanos opinabatur, Athi quanquam à Ro manis multoties fubfidium imploraífent,tamen ad id ferendum fegnior erat populus:confules ueroextremoíam confulatus tempore pugna perículum detrectabant, eapropter uacuíLae tíniremiffi. Martius ad eorum urbes caftrís admortís, T'olerínos,inde V ícanos,Pedanos, Bolas nost contrá ferentes arma ui cepit, Corpora ín feruítutem redacta,bona eorum dírepta funt. Quíad eum ínclinabantur,eos magna cura protexít,& ne quícquam detrímenti eo uel ínuito paterentur, ab illorum agro quamlongiffime caftra dímouit.Poftea Bola ftadíjs círcíter.C.R.o madi(iante potitus,omnibus ferme ufq; ad ínnoxíam aetatem czfis, íngentem nactus eft Pe dam,Tum V olfcí quíad ciuitatem prarfidiía depofitierant,quamprimum cum armís defePuns tut ad Martíium,huncunum imperatorem folum fuumq agnofcere díctitantes:ítagy inclytum cíus nomen& gloríaadmirabili uitute per uniuerfam ferebatur[taliam, uníus tralatione core 8 4 Vide fuprain ui ta Nume Pom. C YLiuius baz bet Ciulias. PLVTARCHI..-M, CORTOLANYVS poris tam inexpectatam rebusallatam effe nouítatem.Romana resnullum feruabat ornamen tum, nulla bellí cura, quotidíanze difcordia, fedítíofap contentiones, donec obfidíone cingi Lauíníj urbem nuncíatum eft.[bi auíta deorum templa Romanis erant;índe primordia genez rís,quoníam id primum A eneas oppidum condiderat, ducebant. Tum mírum in modum po» puli repentina mutatio, abfurdum uero ac íncredibile patritiorum confiliti apparuit. Solicitus ením dereducendo in patríam Martío, quum fumma uí damnationem eíus refcinderet,patres habito fuper plebís uoluntate corilio,id prorfus inhibuere,fiue ut omníno infefti populi uotis obfifterent,fiue quod plebis gratía reuocari uirum nolebant,fiue quod iam illi graues infenfiy effent,ut quí cum nó ab cunctis iniuría laceffitus effet,uniuerfos tamen offenderat,& hoftem fe patríze declararat,in qua& potentiflimos& praftantiffimos condolui(Te cíues,fecumtp pa» riter uiolatos fcíebat. Lata de illius reditu rogatione, abp fenatufconfulto in feréda lege ac fuf fragijs inanis erat plebísautorítas,Id ubi Martius accepit,acríor íra fubijt,omiffaQp obfidione fu rore ftimulatus ad urbem ife pergit,& ad!Cloelias foffas quadraginta ab urbe fladijs caftra locauit, T'um uifus terríbilior,& quanquam ingentes antea tumultus attulífet, omnís tamen ín pracfentía fedata diffenfio, Nemo enim aut prínceps, aut confularis audebat de Martij reditu tefragari.Cernere erat muliebres concurfus ín urbe, ín deorum templís,feniorum lachrymas, fupplicesQp precatus,cuncta pertrepida, nufquam falutís aut confilij locus, Tum prudenti(fiz mum plebis de concilíando Martio confilium extitíffe intelligebát, incufando omníno patres, quidum placato opus erat,odíum iram magís íncítarent.L'egatos igitur ad Martíum mittere placuít,quiredítum ei dantes ín patríam,ínftantis belii perículum folué exorarent, MifTi autem à fenatu zquales Martij, Hí cum prímum Martio occurrert,fefe ab eo tum familíari tum amí co,ingentialacrítate fufceptum írí putabant: quod fecus eft facium: nam per hoflium caftra deducti;eum ínter confertíífimam turbam íntolerabili grauitate fedentem offendunt, Círcune ftantibus V olfcorum primoribus,legatos caufam aduentus íuílitexponere:quam ubí míti(ut decebat)€ humana plurimum oratione expofuiffent, Martius refpodít,pro fe quidem exace ceptís ieiurijs,acerbe irateqp, pro V olfcís ut ímperator,urbes& quantum agríademiffent,red di iubens, V olfcostp ficut& Latinos cíuitate donari. Nullum enim níft qui xquís iuftis&p cone ditionibus fiat,firmum ac flabilem belli finem effe.Ipfis ea de re confultandi triginta dierum fpa tium dedit, Abeuntibus legatís, índe ex agro caftra mouit.Hínc V olfcí qui eius potentíz era» uius ínuidebant, prímum crimen nac funt,ex quibus& Tullus erat, príuatím quidem nullis à Martío laceffitus iniuríjsuerum quihumanorum morbus anímorum eft, obfícurata penítus fama fefe V olfcis effe contemptuímoeftus uidebat,qui omnía fibi Martium effe putabant,reliz quosQp,non nífi quantü honorís& potentia Martíus erogaret, ufurpare dignum íudicabant, Hincprima crímínatíonum caufa occultis ín illum modis diffeminari cepta. FTinc confpirantes in eum V olíci fuccenfebant,ipfumt(quía caflra mouiffet)proditionis infimulabát. Nec uero prodita hofti moenia effe,uel arma,íed temporís opportunitate, cuíus ea uís eap natura effet, ut fuperíora illa uel coferuare, uel in perniciem dare poffet. Non mínus quám triginta dierum fpatium hofti dedííTe,in quibus nihilo maius rebus gerendis momentü acceffiffert, Quanquam id temporisinteruallum Martíus nó ocíofus, nec fegnisexigens, focios R-omanorü ínuadens, faire ignit uaftaffet. Nam feptem ingetes& populofas cepít urbes, quibus nullum Romani ferre fubfidium prorfus audebant,adeó cunctorum anímos terror affecerat,& refolutorum ac rigentium more membrorti, fraciz uíresad bellum erant,[nftante die dícta IMartíus cum toto ruríus affuit exercitu, MífTi denuà legatí otare, utíra pofita ex agro Volfcos educeret,qua utríufq; magis ín rem uíderentur, diceret faceret&p:nihil metu cefluros Romanos effe: quod íi quíd axquumV olfcus aut humanum poftulet,facturos fe omnía,modo arma deponat, A d hac nihil Martíus ut V olfcorum imperatorem fe refpondereaiebat, uerum uti adhuc Romanum ciuem:proinde monere fe,orareGp, ut equíora faníoratp confulerent,X fieíus poftulata com^ probarent,tertío id díe reuerfi indícarent,fin minus, nullam amplíus fruftraneis ín caftra manz datis migrandi ueniam eis fore pernofcerent. Senatus ubi re infecta redeuntesaccepit legatos, perínde acfzeua ciuitate tempeftas ac procella uexaret, tanquam ad extrema anchoram ad nu^ mínís opem íimplorandá confugit. V niuerfos nanqy facerdotes,arufpices,zedítuos, uates, ex uetaüfto R omanorá rítu augutes,folítís pro cuíufqgy facerdotio ornatos infignibus,ad Martium ire decernunt, orare£ ac deprecarí,ut cum fuís demum rediens ín gratíam ciuibus, impiü adeo bellum abducat, Hifce uiris intra caftra fufceptis, nihilo mítius aut placabílíus egít aut refpódít quicquam,fed eade quac antea,aut imperata facerct,autbell fufciperet R euerfis inde facerdo tibus aS s St Muda Ba ONE dE OE LS. Aubl BD D GYARINO VERONENSI INTERPRETE.$3 a tibus(edatís ín urbe motibus,difponedas effe cenfuerüit per muros uigilü flationes,quí fubeun tcspropulfaret hoftes,Suam dehínc ín tempore acfortunz incoftantia fpem collocabàt,omnís falutaris remediíj confilij&p expertes, Cunctà ígitur ciuitate turbatio,pauor,& dirusoccupat ru mor,quoad,quod ab Homero perfzpe dictum eft,tale aliquid obuenit,quod nequadf multitu dinisanimo fedet.Is enim magnis ín rebus& minime ufitatis,huncin modü inquit, clamat&p: Ollipe&toribus pofuit dea candida Pallas, Atfuperum quifquam mentem conuertít,& indit» Famam anímís populi, Item& alio ínloco: Cogitat ut mentem díuorum iuffa monebàt. Quatanquam impoffibilia& haud fané credenda fabulamenta,funt qui paruifacíát,cum tamen ea conueníentía quíde,& ab humana confüetudínis ratione profecta, Homeois cecínerit,quippe cum multoties íta dicat: Aft ego confilium hocanímis íngentibus orfus, Item: Iliad... Sicait,at tríftis multum turbatur Achilles,. Ambiguasfortíuerfansfub pectorecuras.— Et rurfus:— Atnihililla, Yliad.s. Suafit honefta anímo uerfanti Bellerophonti, In magnis fiquide admirandísip rebus quae impetu& ínflammato quodà indigere uideatur inftinctu, on adeó delectum noftrü eleuarí, fed moueri excítaridg uoluntaté facit. INec uero ullosnobis appetítus, uerum appetítuü duces íngerítímagines, quibus cum ad ínuitum míníme opus cogat, fiducía certa fpedp fimul adiecta, recufanti praeftát inítíüi, Aut ením a noftrarü caufis actionü atcj principijs, tollenda prorfus die uina funt, aut quonam alío modo opem adiumentumép ferüt hominibus: Nec enim dífj nobís corpus effingüt,nec ad res gerédas manus nobís& pedes coponuntac promouet,fed efficaces animiuíres atcp delectü,quibufdà prímt imaginibus& cogitationibus excitát,aut contra auer tuntacreprimüt fiftuntqy.R oma aute matrona uaría deorüi templa tenebant,plurimz tamen & longe quidé claríores, Capitolini louís aram fupplíces adorabant.In quibus& Valería foror Publicola, quí Romanis íngentía perfepe rum forís,tum intus attulerat adiuméta, Publicola íam morte obierat, quemadmodiü in eius uita cófcripfimus, V aleríz auté uíta no dedecus, fed fummam potíus ftirpi fuze gloríà addebat, Ea igitur repente quo faperíus dixi modo ccita,& p nonfine numíne publicae calamítatís cogítatíone tacta exurgit,fecumdp catteras wahés,ad Vos^ lumníam Martij genítrice contendit,cuius domü ingreffa,eam ci nuru fedenté,paruostp inu Liiutey vd. nepotes fouenté inuenit. Citcüfufis igit mulieribus, V olumnía,ínquit,tu&p V ergilia,nullo fez Maxim.aliters natufcofulto aut príncipü edicto nos matronae matronas adimus,fed deus noftras(utarbitror) Volemniauxo miferatus preces,hoc iniecítanimís, uthorfum tii pro noftra cíuíum£p falute,tü pro ueftra glo« Y» Vetruria riaobfecraturze ueníremus,claríorí profecto,fianimü induxerítís, futura, dj Sabina concilíatis?4tem fajfe exbello& amicitíá& pacé maritis ac parétibus,uendicar&t.Eía fupplices undad Martiü pergis f-ribvnt. te;ad qué ueri iuftumq de patría perferte tefiímoni&i,quod ipfalicet multis oppreffa míferijs, nihil tamen ob iram graue uobís aut infeftü íntulit,quin illi uos reftítuít incolumes,tametfi nul) lam índe fit affequutura clemétia,Ea orante Valería,reliqua acclamauere mulieres. Tum Vo lumnia íta refpodens:Et publicarü,inquit, matrona calamitatum aequa nobis portío eft,& pri uatís affligimur malis,qua cum Martij gloria& uirtute amiferímus, hoftilibus magís armis cír cunfeprum,quám faluü autliberü eíus corpus afi pícimus.Inges uero uobis calamitas íncumbit, fiadeó patríz uíres relanguefcüt, ut fua ín nobís fpem collocarit. Enimuero nefcía fum duonti nos faciet, qui adeo patríam afpernet, utníhili faciat, quam fpe antea matri& uxori& liberis antepofuit. V erumenimuero ad illá nos deducite, ut fi nihil aliud, faltem pro patría fupplices expiremus, T'um pueros acV ergíliam und cum relíquís fecum mulieribus ducens,caftra Vole. V4. Max li.s. fcorum adijt.Barum miferanda facíes hofti reuerentià íniecit atqj(lenti, Hic Martius ín fuge c«p.4. Lid cefto inter V olfcorü proceres fedens,ubi eas aduentare mulieres uídit,admiratione elt captus: lib.2.Decad.r. cumá ín prímis uenientem uxorem nofceret,ímmoto& obftínato perfiftere animo uoluít,ue rum cófternatus affectu,& ad ipfar& confufus intuitü haud tulit ut fe fedenté adirent, fed pere níci deuolans gradu,obuiam prodit. Et matre prímo díutiffimed falutata,inde uxore ac filijs, nullo iam pacto frenarelachymas poterat. V t uero dulces íncepti funtamplexus,uírü parentís amore períndeac fequundo flumínis curfu deferrí uidiffes. Ceteri cum inchoante íam uerba matre intelligeret, acceptis V olfcorti primoríbus, V olumniá talía orante audiuit; Etfi filitaceamus,ipfetum uefle tum miferi corporis apparatu cernis,qualé domeflice rei condition tuum nobis cófecerít exiliti, Exiftima uero quàm caterís longe mulieribus ínfeliciores accefferimus, quibus dulciffimumafpedü fecit fortuna terribilem:;te mihi fium, huic uero marítum,pattíae &» D Pieías inimatre PLVTARCHI;M, CORIOLEANVS C murosobfidentem afpícímus, Et quod caterís calamitatis& malorum folet effe folatium, deos orare,omnino nobísablatum eft;neque ením uel patríz uictoriam, uel tíbí falutem ím plorare ádijsfas eft,fed qua atrociora quifpiam nobisimprecaretur hoftis, ea noftrís ínfunt precibus, Vxorem ením ac liberos aut patría,autte orbari necefle eft, Ego uero dum hoc uiuentímihí bellum fortuna díjudicethaud morabor,te&p nifi pofitís inimicitijs ad pacem atq; concordiam concilíauero, íta ut utríq; potius benefici, quàm alteri perniciofum te reddas: hoctibí perfuas de,ficG cofirmatus& paratus acede, ut no anté hoftiles patríze manus conferas, qudm caefam calcauerís parentem,INec enim ea mihíexpectanda díes eft, qua filii autin tríumpho tractüm à cíuibus;aut de patría triumphantem afpicíam, Quod fi pro conferuanda patria profligariate Volícos exorarem,graue filiiniquumq tibi fateor immineret confilium, Nam nec cíues pera dere bonum efl;neq; tuos commiíflos fidei perdereiu£um. Nunc malorü finem imploramus, fimul& populís utrifque falutem.Q ua res maxímam V olícis gloriam comparabit,quod cum ingentíanobís bona& uictores quidem tribuerint, no minus iucunda ipfi pacem& amicitiam fint confequuturí, Quz fieffecia fuerínt, tu tantorum profecto dux eris& caufa bonorum:fin ea infecia permanferínt,utríq; noxam ín te folum criment reíjcient. Cum incertus belli fit euentus,hoccertifecumaffert,ut(j quídem uincas,immaniflimus patríz uaftator appellandus fis:fin uictus fuccumbas, ob tuam uidearís iracundía, benefactoribus& amicis ingentíü orígo malorum extiítífTe, Flac dum oraret V olumnía, nullum reípondens uerbum Martíus,íntenz tis excipiebat auribus. Vt uero defierat,cum ís diuturnü teneret fllentium, rurfus Volumnia: Quid files,inquít,nate? num írz receptarumd íniuríarum memoría omnía concedere fatius arbítraríse'an deprecantitalía matri largiripulcherríimü munificentíz genus no eft? Magnine efTe uírí putas acceptorü memíniffemalorum: Sufcepta autem à parentibus beneficía eorum cultuiacuenerationi reddere,num excelfoac bono digniffimum uíro munus efTe non cenfes? Caterum gratíam habere,tueríto magís qudm tu debuit nemo, cum tamen per acerbiffimam adeó íngratitudinem eas,& cum permagnas íam patríz pcenas exegeris acceperísQp,nullasade huc matrígrates retulífli, Erat uero xquiflimü atqj fanciiflimum, ut abs te uel nulla ingruente neceffitate,tam honefla tami íufla poflulans impetrarem.Q uod cum ín meam te uerbis fen tentiam deflectere nequeam, extrema íam parco fpei, Hac effata, cum uxore fimul ac liberis pedibus aduoluta procumbit, Tum coniclamans Martíus: Quibus,inquit,me afficís materz& íacentem fuftulít,& preífa dextra ait: V icifli,patríze quidem profperam nímis,perniciofam au» tem mihi uictoria, Abs te tantü fuperatus abfcedam.[nde folus matríac uxorí pauca loquutus, eas remifit ín urbem, Deínde fimulatqg nox abijt, V olfcos abduxit, haud equidem omnes eoz dem quopriusftudío,aut paríbus difpofitos fententijs. Hi nancy uirum& geflam rem ímproz bare,illiuero quibusad pacem ínclinabatur animus incufare neutrü, Alíj quanquam id agre perferrent factum,haud tamen Martium improbü malignum ue opínarí homínem,quoníam tantís fractus neceffitatibus conceffiffet. Contradicente igitur nemine, uníuerfi uirtute magis quàm imperíum& poteftatem eíus admirantes, ipfum funt cofectati.Romanos auté quantus bellíterror ac perículum cunctos opprefferit, ex eo foluto facile cognofcilicet, Populus enim fimulatcg mouere caftra V olfcos cófpícatur, referatis deorü templis, coronatí períndeac parta uictoria,paffim immolabant, Przcípueuero ín compenfandís honore mulieribus, fenatus pos piu laetitiam declarauít,quas falutis initium extítiffe,egregie tum arbitrabátur, tum pradie cabant. Decretum igitur eft fenatu, ut quicquid ille uelad gratiam uel ad decus repofcerent, íd confules effectum darent, Hae uero aliud nihil qudm fortunz muliebrís templum zdificarí popofcerunt,fumptum fe collaturas, facrificia& diuinos honores publice cíuítas dedicaret.Pa tres earum magnificentía collaudata, dem publica pofuerunt ímpenfa, Ilze collata níhilomiz nus Fortunz fimulacrum pecunía compararunt. Quod dum confecraretur,ita loquutum Ro manímemoriz prodiderunt: Girata me díjs lege,ríted me matronz dicaftis,Eam fecundo uo cemauditá effe rumor eft. Ardua hzc quidem,& qux xgre credamus:attamen€ fimulacris fu dorem,lachrymas& cruentas apparuiífe füillasaut uoces audítas,nequaquáa impoffibile:ligna enim& lapides plerunc; oriundam ex bumore putredinem contrahunt,fubínde multos ex fe colores emíttentía, uaríasG; ex aére tíncturas fufcipienría, Quze res quo minus deorum íme mortalium prodigía fint, níhil impedimento effe arbitramur. Parte etíam aliqua fcífTa uiolens tíusavt difiuncia penítus, gemituí aut fufpirío perfimilem queunt xdere fimulacra fonítum. Ex inanimis autéartículatam uocem, maniífefta uerba, abfolutamdp aut integram formari ora» tionem prorfus effet abfurdü,nifianimam,&& deum abíg; corporisínftrumentis certa partíum ratione ia ah ar ah Lu uogudilas ab— Bandas£e UR— P] o9 4 JA MAN JUAÀ n GVARINO VERONENSI INTÉRPRETE,$4. 4 ratione compadtís,fonum edere nonnunquamloquíg conflaret. At cum uerífimili nos teflís monio multotíes urgeat hifloría, id profecto ef, quod innatus affectus& xgrítudo quzdam, fimilem fenfibus rerum apparentiam imagínante animo inducit, quemadmodá ín fomnís aue dire non audiendo, afpícere no afpiciendo uidemur, Haud igitur mortalíum tollenda relígio eft. At quibeneuolentía& pietate íta diuinisafficiuntur, ut ne quíd ex hís deponere aut dimi nuere queant;horum fideí permagnum momentü addit, quod miram deí uim effe cognofcüt. Necuero pro noftra,díuina penfanda potentia eft, qua nullo pacto humanz,uel natura, uel motu,uel arte,uel uíribus zquiparanda eft. Siquid nobísimpoflibile efficíat;aut nobis ínexcoe gitatum excogitet,abfonum uideri non debet, co quod cum omnibus in rebus plurimum fue peret nos,tum uero ín operibus maxime difpar& di(fimilis exiftat. V erüenimuero(ut placet Heracleto) diuina plurimum ob íncresulitatem ignota delítefcunt. V t uero Antíum Martíus redijt, Tullus in ipfum grauiflimo ftimulatus odio, ei cofeflim necis molitur infidías,uerítus ne fiin prafentía eftugerit, non alía fibi praftaretur occafio. Confpirantes ígítur€ ínftructos in illum complures íncitans,rationem V olfcís reddere,& magiflratu fefe abdicare íuflit, IMlartíus adhuc imperante T'ullo,quí maxima ínter cíues fuos pollebat potentía,príuatorü fortem obire metuens,imperio fe abdicaturum,fi V olící edicerent,aiebag. Illud enim fefe iubentibus uniuer fisfubijffe)neque nunc recufare, fi uelint Antíates,rationem quoque imperij reddere, Aduoz cata concíone,impigriaderant factiofi homines plebem ín(tígantes, Aflurgente poftmodum Martío,íngens tumultus ob praecipuam eius reuerentía compreffus, ut intrepíde diceret, fiuit. Antíates quoqj prímores& quí pace magis lactabantur,aperta dabant(igna fe comiter audítue ros,& iuflam prolaturos fententíam, At uiríexcufationem Tullus extimuít, Erat enim in díz cendo grauiflimus,& magnam in caufa dicenda gratíam,príora illi gefta comparauerant:quin eíus hominís grati magnítudinem, cettíífimo teftimonio ipfum declarabat crímen.Necením alíás tantas accepilTe conqueri potuiffent íníurías, quod fcilicetín fuam poteftatem redacta Ro manon effet,nifi ut illam fib: prope fubijcerent, Martij uírtus effeciffet. V ltetíus ítag;immoa tari, aut tentandos effe multitudinis animos, audaciífimi nequaquam ceníuere complíces,& ne oransaudiretur, ingentes fuftulere clamores: Haud paruiífaciendum, non negligendum, p huncproditorem V olícis dominantem príncipatu fe abdícare nolle, Tum fimul adortí,opem fetente nemíne,uírum trucidant, Id autem facínus non omnibus collibuíffe mox declaratum eft, Ad eíusenim corpus honorifice humandum e ciuitatibus concurfum eft.Illíus fepulchrum tanquam przeflantiflimi& bellatoris& ducis, armis& fpolijs exornatum. R.omaniíllius audiz tamorte,nullum aliud uel honorís uel odij fignum aperuere. Poftulantibus matronís ut eum decem lugere menfes liceret, cóceffum:qui mos lugendi patrem,filium ac fratrem erat.Id enim longiffimi fpatium luctusab Numa Pompilio inftítutum erat, quemadmodum cum res illíus Ícribebamus expofuímus.[nde V olfcorü res eueftígio Martium defíderauere.Primum nangg intet eos atgp Sicanostum focíos tum amícos de imperio orta fedítio,ad uulnera ufque cedestig proueda eft.Pofihac pralío à Romaniís fuperati,ín quo& Tullusoccubuit,& fuarum flore co parum ínternecíoní dedíto,turpiffimum percuffere foedus,ubi ex propría libertate delapfi pa rere€ feimperata facturos adflipulati funt. COMPARATIO ALCIBIADIS ET HMARTII CORIOLARNjJL, zw Aeterum expofitis omnibusrebus, qua ín fe funt nobis cognítíone atque memoz | ría dignae, nunc operzprecíum effe exiftimo, Martij& Alcibiadis mores, natura X| atque totíus uitae curfum breuibus uerbís conferre, At fi primum res bellicas confpí £^ cere uolumus, reperíemus pariter ab utrífque, cum duces exercítus effent, multa praclara atque egregía facinora dita: nifiquís Alcibíadem ín eo anteferendum putet, quod plures quàm Martius uíctorías confequutus, ín cunctís certaminibus quibus terra marid hoftes fuperauit, fic confilio, difciplina atque ordine milítarí omnía geffit, ut nihil ab eo prae termiffum effe appareat, quod à perítiífimo duce expetendum foret. Illud autem pariter ama bobus tribuendum puto, quod eorum prafentía res femper lorere augerí&y uidebantur, abfentía uero aut debilitarí, aut corruere, At popularem uiuendímodum adulationibus blan dítijsdp refertum, quibus ille ad aucupandam gratíam multítudinis fxpius fortaffe quàm dee cuít utebatur, ín Alcíbíade plerique reprehendunt, ín Martio econtra fuperbíam arrogans tiamá redarguunt, quam ad paucorum femper potentíam conuerfam, odiofam fui(Te die cunt Pop. Ro, Nos uero ut neutrum ín his laudanda, fic hominem multitudini blandientem Lib.7.€7.8. valJib.s. cap.s. PLVTARCHI:M, CORIOLANVS minus qudm eandemafpernantem, uítuperandum cenfemus, Turpe eft enim adulatíonibus. imperitam multitudinem capere, ut opes quammaximas confequaris;at populum deprimere, ín eum ínfurgere,uim quogp afferre, ut potentía uehemeter excellas, non folum turpe eít,fed etiam íniuftum.Habitus eftautem Martíus moribus ínteger ac ín omní uíta conftans: Alcibías des écontráàuerfutus,callidus,& ín falledis homíníbus autor egregius, V nde illius dolum quo Lacedamoniorum legatos decepit,quemadmodum tradit Thucyd.amícitiam labefaciauit,pa cem diffoluít,omnes uituperant;quanquam excítato poftea fua opera bello,potentíore R.eme pub.reddidit, Mantinenfium ac Árgíuorum focietate adiuncta, Martium quoque apud Dionyfum hiflorícum in maxima llacelebritate ludorum, qui Roma ínflaurabantur,cum falfis calumníjs populorum anímos concitaffet, autorem fuifle comperio,ut graue inter Romanos & V ólfcos oríretur bellum, Caufa uero qua IMartíuserma hoftilía ín patríam uertit, turpior longe quám Alcibiadis fuiffe uídetur, Non enim contentíone difcordíag cíuili, fed íra ac indi gnatíone quadam, d qua non eft cur quífquam(ut íriquit Dion)gratía fperet,prouocatus,tum patríam,tum multas Ítalíz urbes, qua nullam in eum culpam contraxerát, fcede turpiteróp afz flixit. Atqui Alcibíades multisiniurtjs laceffitus,fuis cíuibus inferens bellum,maximarum cala mítatum caufa fuit pecnitentibus tamen poftea no modo ignofcebat,fed etíam periclítantibus fzpeadiumento ac prarfídio erat,& comunicando& monendo& farendo, planetp quod Arí ftides fecifTe contta T'hemiftroclem fertur, hoc illecótra caeteros patrie duces. Martíus praeterea ciuitatem in prímís totam uexauít,cum noná tota iniuriam fufcepiffet,fed maxima atcp optima ciuium pars ín eadem caufa, ín qua ipfe fuifTet,& contentionis& perículi uerfaretur, Deinde multis legationibus míffis,fupplicationibustp decretís,ut uníus hominis iram lenirent, fic feim placabilem prabuít, ut bellum fufcepiffe uideretur non quo in urbem rediret, fed ut funditus ciuitatem euerteret, Prater haec Martíus optime de fe merítos Volícos,qui eum exulantem fu fceperant,dignitatem ei detulerant, imperíum ac totíus bellíadmíniftrationem commiferant, ín medio curfu fecundarü rerum deferuít, Alcibíades uero ab Argis Lacedaemonem ueníens, priuatus ín urbe,príuatus etíá in exercítu manfit, Et cum egregíam operam ín bello nauaffet, prouoc&tus Lacedzemoniorum ínfidijs,animum fimul cum caula permutauít,[taque ad Tiílae D phernem fe contulít eo confilio tantum, ut barbarum qui grauiffimus hoftis impendebat;ab Athenienfium ceruicibusremoueret,ac urbem Athenarum ín quam redire magnopere cupie bat,integram incolumemq feruaret, Sed plerique homínes qui utriufque mores confiderant, Alcibiadem aiunt nímium cedentem cupiditatibus fuis, pecuniam ex corruptelis folítum effe accipere,eamq deinde aduoluptatem libídinemáp conferre, Martij contra integrítatem acaní mí moderationem fic fuis laudibus efferunt, ut iptum plerunqueab íjs etíam pecunijs, qua& honefle eideferebantur,& íufle accipí poterant, abftinuiffe dicant. Itaque in controuerfrjs de zrealieno,& nexorum caufis iudicandis,non lucri fpe aut cupiditate alicuius commodi confee quendi, fed arrogantía€ afperítate nature difficilis IMartíus& moleftus multis habebatur, E quod Antipater ín epiftola quadam de A ríftotelis obítu fcribit, potuiffe uirum etia parere, hoc Coriolanus mínime callebat, Itaque hí etíam de quibusille bene meruerat, homínís morofitae tem,cuíus(ut ínquiít Plato) comes folítudo eft, iniquo anímo tolerabant, Alcibiades uero fibi omnes homínes quibus cum uerfabatur, incredibili arte concilíabat,& in rebus gerendis idaf? fe&ufuidebatur, ut quod arduum apud mortales putanr, gratiam fímul cum gloría iungeret. Q uinetíà cum magnís calamitatibus interdum R. emp.affecííTet,fua tamen affabilitate fic Athe nienfium animos capiebat,ut illi íníuríarü plerunqy obliti, imperíum eí magna cum autorítate deferrent, Martius uero honorem quarens ob multa fortitudinis opera fuz uírtutícongruen tem,affequiínon modo nó potuít,fed repulfam quoque cum ingentí ignominia tulit, Síc ígitur illum gratia hominem fequebatur,huncadmírabantur omnes,amare nó poterant.Illud autem uere dici poteft, Martíum cum effet Romanorü dux,femper Romana Reipub.obfuiffe,proz fuiffe nunquam: Alcibiadem uero& mílite& ducem copijs Atheníenfiü maxima fuz patri commoda attuliííTe, A lcibíades praeterea prefens femper aduerfaríos fuperabat, abfens ínimíe corum calumníjs criminibusq; obrutus fine controuerfia uincebatur. Martium& prafentem damnaruntRomaní,przfentem quoq; Volfci íniuria necauerunt:quanquam ipfe caufam fuc cenfendizequam illis prebuiffe uíidetur,cum id bellum quod publice fufceperat, à mulieribus perfuafus priuatim depofuit.[Iud praterea no recte à Martio faciü efTe uídetur, quod potius pietate matrís quàm cíuitatís,cuius illa quoq; pars erat, mifericordia motus, patríz fux ígnofcen dumputauítinam oratorum precibus, facerdotum fuppliícationibus fpretis,qui fuis infignibus uclatí, d POP. 1-—-- 3-a-2-25998—-J r à à c GVARINO VERONENSI INTERPRETE,$9 A uelatifüpplices ín caftraaccefferant, totíus denique Po.R o.luctu gemítut neglecto, unius mulieris lachrymis ceffit, ac fi patría illius caufa,non per feipfam feruarí mereretur.Patríz íoiz cur fuz pepercít,nequed Romanís perfuafus,contra quosarma fufceperat,neque perfuadens Volfis, pro quibus gerebat bellum. Horum omníum natura homínís ínfolens€ fupra moz dum ín rebus gerendis elata, caufa fuiffe uidetur: qua quidem multitudíni per feipíam mole fla.cum eibonorum libido cupiditastp accedit, intolerabilis fieri folet.Itaque huiufcemodi uirí cum ín petendís magifiratibus à populo repelluntur,dolentíndignantur,ferre non poffunt, necfatis memíniffe uidentur,non ram íllos przferríqui uírtute prudentíatp excellüt, quàm eos ofthaberí, quí neque populum rogandum, neque multítudinem colendam cenfent,ut olím Tetello, Ariftidí,8C Epaminondz euenifTe aiunt:quanquam híá populo fzpe reíe&i;non ad^ modum fuz R eipub.fuccenfebat,fed iljatze iníurize poftea poenítentem magis quàm unquam antea amplexabantur, nítebantur&p ín omnibus rebus gerendis, ut uíros optímos decet,bene decíuítate mererí, Q uid ením ftultius,quàm multitudine afpernantgm grauiter ferre,fi à mul^ titudine negligatur: Alcibíades igitur cernens populum fzpe gratia flecti,precibus cedere,affabilitate capi, cum ín obferuanda multítudíne ftudium ac diligentíam adhiberet, mirandum nonerat,fi poftea honoratus gaudebat, pofthabítus autem íniquo animo íníuríam tolerabat, Martium uero fine nolentem, iue nefcientem colere eos,qui fuae ambitioni obíequi poterant, mínus grauiter ferre decuit repulfam fua propé culpa contractam, Atque hzc funt qua ín eo uiro reprehendenda effe putamus, Reliqua omnia fplendida in Martío& fumma laude dígna comperío,fed praefertim pecuníarum abftinentíam, ac uítz integritatem: quibus non cum AI abíade, qui ín his nec continenti unquam nec honefiatisrationem habuít, fed cum optimo quoque Girecorum conferri pofTe uidetur, THEMISTOCLIS. VITA LAPO PLORENTINO INTERPRETE,., IHEMISTOCLI ínítiagenerisparum fané gloriofa fuere. Patre enim | ipfum Neocle haudclaro quidem homine, ex populo Phrearío,tribugi 4 Leontíde,ex non íufta matre natum perhibent,eamd Threicíam genere, Il! Abrotonum nuncupata. Sed magnü Girzcís(ut míhiuere uideor dicere) ij Themiftoclem peperit, Phanías autem Themiftoclis matrem tradit non ! Threicíam,fed Caríam,necqg Abrotono,fed Buterpz nomen fuiffe, Nean A eeu thes quoque Halícarnaffum Caria ciuítate patríam illí adícribit, Or uare ín Cynofarges co&untibus nothis(id eft aute extra urbem Herculis gymnafium, quod ne is quíz demlegitimus deus, fed degener extítíffet, ob matrem quae mortalís erat) perfuafit ingenuis quibufdam adolefcentíbus, ut ín Cynofarges defcenderent, atque unà fecum ínungerentur: quareuídetur nothorum aclegítimorum difcrimen callide fuftuliffe. C uod vero Lycomedas generís propínquítate attigerit, ex eo maxíme apparet, quod Phlyae z«:sseioy, íd eítinitíandi locus,quod erat Lycomedarum commune, à barbarisantea incenfum ipfe inflaurauit,& pi» Guris illuftrauít,ut Simonides tradit, Adhuc etiam puer uehemens admodü,anímíi plenuSa:a fpiritus fuiffe dicitur. Cum foret natura prudens,elato animo, magna femper atq; eximia fpe Cabat.Nam cum ei indifciplínis percipi&dis quiefcere,ac animü relaxarelicebat,non ut reliquí folentpueri,ludis& inertíz fe dedebat, fed excogítandis oratíoníbus quibufda,componédisq; affidue uerfabatur.Erant auté ez uel accufationes cuiufdam, uel puerorü defenfiones. V nde & magiflrum dicere folitum quando ferunt: Níhil equidem te paruum 6 puer, fed cefte ma gnum aliquod aut bonüaut malum futurü auguror,INam ad íngenuas difcíplinas illas,qua ad gratiam& liberalem educatione quxruntur,perdifcendas,tardo hebetitp ingenio fuit. C) uibus autem ad prudentíà& rem gerendá ínformantur hominüi mentes,eas certum eft nó effe ab eo (upra ztatem,naturz bonitate cófifo,defpectas.Ex quo effectü eft, ut cum pofteriorí tempore in ijs difceptationibus,quas liberales& urbanas uocitát;irrideret ab eruditis, grauius atq; afpez ríusfe defendere cogeretur, cum diceret,felyra canere,& pfalterio uti nefcirejueruntamen cíz uítatem paruam& obícuram maximam ac claríffimam poffe reddere. Etfienim Stefimbrptus affirmet Themiftocle Anaxagorz audiediftudiofum fuiffe,& Meliffo quoq; phyfico operam dedifle;t&poribus tamenerrauít, Cótra Periclem enim Themiftocle natu multo iutioreSamios Cic.pro Muy. De Metell.vas ler.lib. 7. ca.5. de ceteris uide poft Plutarch. Genus ob[curi. Inpeniu uebe mens,prudens, [ibline, PLVTARCH:'!I THEMISTOCLES Magisigitur Mnefiphilo credendum uídetur,qui Themiíftoclem Phrearij auditorem fuifTe a(z feuerat,qui neque orator fuít,neque phyficus,fed eam fapientíam quam uocant, reautem ues ra bellicam facultatem,& quandam rerum gerendar& prudentiam& cognítíonem profeífus Difaplina. eft, Solonis fectà quadá quafi fucceffíone fequutus, quam pofteríores cum ad uim íudicíaríam í adiunxiílent,& à negocijsad ufum dicendi oratíonestp traduxiffent,Sophifta: habiti& nuncu | patí funt, Sed ad hunc, cum iam Rempublicam gerere agere(fus eflet, ferunt fe contuliffe,In * ipfiusautem iuuentutis prímordtjs, nature tantum muneribus adíutus, eloquentia uero peni tus& eruditionis expers,nec fatis fibi coflare,nec in tjfdem femper confiflere uifus eft,cum naz turaípía in agendo magnas ín utrandj partem mutatíones índuceret, X ad deterius fxpe fer; retur, ut ipfum in poflerumffaterínon puduit, afperog inquiens& immites pullos in optímos equos euadere, cum idonea illís difciplina& ínítítutio adhibetur, In quibus autem aliqui fingendo diffentíunt,à patre illum repudíatum effe,& uoluntarium matris interítum ex filij iono minía conflatum,ea& falía uidentur,& contrarie quoqj autoritates adfunt. Dicunt enim pae trem,cum euma capeffenda R epub.deterreret,uetuflas illí tríremes abiectas ín littore& cone temptas oftendere confueffe, quafieodem modo à multítudine populi ftudiofi bomínes,cum inutiles funt,tractarentur.Celerífer autem& audacter uifus eft Rempub.iincenfus cupíditate gloríz,;attígifTe.C) ua flatím ab inítío,cum uendicare fibi ftuderet príncipatum,duras ínimícitias fibí potentum& príncipum ciuitatis conflauit, Maxime uero Ariftidem L yfimachi filíum con traríain Repub.fententia aduerfarium habuit,etfiuidetur Themifloclis cum eo fimultas iuuee nile ínitium habuiffe. Amabat utergy Stefileam Chiam genere,mulierem fané forma prarflane tem,ut Ariflon philofophus tradít, Ex hac poftea ín R epub.perpetua inter eos diffenfio man fit:quanquam uitz ac morum diffimilitudo, non parum eam auxifTe uídetur, Nam Ariflides : cum uir probus foret€ natura mitís& manfuetus,necad gratíam autgloríam inanem R em: e pub.gereret, fed fecurítati ciuium, habítahoneflatis& iuftitiae ratione,confuleret,cogebatur Studium glos cum Themiflocle quiftudio nouarü rerum populum a(Tidue concitabat, in certamen contenz ricingns. tionerficp defcendere,eíusdp crefcentem potentiam cobíibere, Dicitur enim adeo inflammatus peratísín Marathone Barbarís, Miltiadis ducís gloria celebrata eft,íuuenis adhuc cum ad fete: diens diutíus omnía uolutatet anímo,& nocturnis uígilijs indulfilTet,confueta conuíuía repu: díaffe.R.ogantibusuero admirantibusiyeius uitae mutationem,refpondiffe, Miltiadis trophae Prouidentis, um fibífomnosadimere, Cum gitur cateri exiftimarent à Barbaris ín Marathone re male ge fta,bellum fe ín pofterum fufluliffe, Themiftocles eam tem maiorum certaminum ínítium due cebat effe, ad ea&p obeunda pro Gracía uniuerfa fe tanquam in palzftram unxit, affidued cie uítatem exercuit, quamlongíífime futura profpiciens, Cumt mos effet Atheníenfibus,ma: à gnos ex argentifodinís prouentus ín plebem díuidere, folusin populum adiens fuadere aufus efi,ut ea díuifio tolleretur,& ez pecuníz ín triremesad bellum Aeginenfe parandas atque adi ficandas conferrentur.Namid ín primis tota Gracía maximum maximedg atrox fuit, A eine tzqp naualí potentía mare quondà tenuere. Quare Themiftocles, cum non Daríum,aut Per: fas formidandos diceret(longe enim hí aberant, nec magnü de fe metum prafentes iníecerát) fec€a ín Aegínetas,& contentíonis cíuíum opportunitatem nactus,ad parandas tríremeslez uitet eos& facile impulit, Centü ením ex illis pecunijs tríremeszdíficatz, pofl cum X erxenaz ualipralio dímicarunt. Ex hoc paulatim deducendo ad rem maritimam ciuitatem traduxit, ut cum pedeflribus copijs haud pares Barbaris forent, maritimis uiribus eorü impetus coércerét, Itaque ex fortibus firenuísQp militibus,€ qui digni Graci imperio putarentur, nauticosho mines$ut inquít Plato,& marítimos fecít,& maleuolís occafionem ad reprehendendá reliquit, cum dícerent Themiftoclem hafta& fcuto ciuibus fuis adempto, Athenienfiü popul&ad nau tari opera& remígü traduxiíTe,Eaq omnia, uicta IMiltiadis repugnátis autorítate,ex fententia geífi,utStefimbrotus affirmat. Quod fihis geftis de uera ac fyncera gerenda R eipub.ratíone fadlieslnaio deflexit,altius perfcrutanii fit íudicium.C) uodaute tum Grzecorü falus ex re maritima confer uata fit,quod&p Athenienfiü ciuitate dirutà funditus& euerfam triremes uindicarüt,cum alía, tum Xerxes ípfe teftimonio effe poteft.Integro enim terreftri exercitu, nulla praelij offenfione, pofiillam naualem cladem in fugam cóuerfus eft,quippe cuí mínusad decernendü praío fup peterent uíres,ac Mardonium magis utperfecutione Giracorü retardaret,quám ut eos fubige: fr zet,ut mihi quide uidetur, dimifit, lilius uero in parandís pecuníjs fludium& diligentia, alij libe fef talitatis C obfidentem,Meliffus pro Samijs imperator pugnauit, atqui ís cum Anaxagora uerfatus efi, à D adgloriam, adeó rerum maxímarum ambitione honoris cupidus extítiffe,ut quo tempore fus. LAPO FLORENTINO INTERPRETE,$6 5 ralitàtis& beneficentíze laudibus deprecatur, Nam munificum quidem uirum& fplendidum Dcíiberdita adipfas peregrínorum& hofpítum ínuitationes, fumptu permaxímo aiuntíndigere, Alij ín. te dubium. deteriorem partem parcitatis atcp exílitatis commemoratione traducunt, quippe quem ferunt ctíam cibaría fibi munerí miffa uendere confueffe, Cum autem à Philide nutritoreequorum donopoftulaffet equum;ac ille fe largiturum negaífTet, minatus eft ille, fe domum eíus cotínuó ligneum equum facturum;obfcure uidelicet per enigma mínatus, propinquorum crímína& accufationes in hominem fe coníecturum., Atfplendorís& gloríz cupiditate mortales omnis exuperauit,qui cum iuuenis adhuceffet& obfcurus,dicitur*ipiclem cíthariftam,qui tum cole batur fummo ftudío ab Atheniefibus,rogafTe,ut apud fe artem exerceret, cupiens domü fuam imultís quarí& frequentarí, Et Olympiam cum ueniffet,coenaruma& tabernaculorum ap paratu ac caetero luxu magníficentiaQ cum Cimone certaret, inuidíam ín fe Girecorum& ofz fenfionem concitauít: illum énim iuniorem& ampli(fima familia natum,eas res omnís decere arbitrabantur: ís uero uixdum fatis notus, fed quí uideretur mínus fuppetentibus facultatibus prater dignítatem efferri oftentationís ac íactantiz fubrjt nomen, V'icír autem fabellas tragoez á dis fappeditando, cum magna íam ftudía eius certamínis atqj ambítones forent:tabulamáy fiz xitín qua erat fcripti; l'hemiftocles Phrearíus exhíbuit, Phrynichus docuit, Adimantus praez fuit. Attamen gratus multitudínifuit, tum quod uniufcuíafd; nomen memoriter referret,tum quodin iure dicendo conferuandadgp rerum contraciarum fide, tríítem& feuerum iudicem fe praberet,ut fuit íllud in Símonídem Cíum, quíab eo cum fub fe militaret, prater zquü quide dam poftulauít: Nam neq tu,ínquít,bonus poéta effes,fi modos& numeros in canendo conz temneres:neqgipfe bonus prator,fi gratíam cuiufquam legibus anteferrem, Acrurfus in eunz demSimonidem cauillís inuectus, infanire illum dixit cum Corínthíos obiurgaret, magnam incolentes urbem, ipfe flatuas ex membrís fuis expreffas fingí pateretur,quí ita afpectu effet fedoac deformi, At poflremum auctus magnisopibus& gratía popularí,exortisíntereum Aeylus, Aríflidemq feditionibus,oftraco cíuítate eíecít. Cum ueroíam Medi defcenfus imminere ciuiz tatiputaretur, Athenienfesty de imperatore ad íd bellum delígendo confilium ínij(fent,ferunt reliquos omnes perículí metu perculfos,munus ímperíj fponte recufaffe, Epicidem sentum p Ephemidz filium popularem homínem,& dicendi facultate& copía predítum, fed luxurio fum& nequam& quzfluí pecuníarío dedítü; imperij cupidinem inuafi(Te: cum id íam tum obtenturus fuffragijs omnium putaretur, l'hemiftoclem uerítum,ne ille demandato fibi impe tío, Athenienfium res euerteret, pecunijs de ambitione Epicídem deiecifTe, Laudatur autem Ambituslau eiusillud in prímis,quod ín interpretem dicitur fecifTe, MifTts enim à rege legatismaris& terrae. dabilis, ímperium flagitantibus, illum publíco decreto comprehenfum íuffit ínterimi, quod Gircorumlinguaad Barbarorü nutum X imperiü uteretur, Eft etiam praeclarü illud ín Arthmium Zeítem,quem Athenienfes liberosp eius& genus omneautorítate Themifloclis infamia no rauerunt, quod ex Medís aurum ín Cirzcíam íntuli(Iet. Sed omnium maximum atq illuftrífz (imum,quod bello tota Grzccía compofito, ciuitates inter fe pace amicitiatp coniunxiffet, pera fuafís omnibus hofte imminente, domeftícas fímultates in aliud efle tempus differédas:quam adrem conficiendam Chileum Arcadem adíutorem dicitur habuiffe.Iníto autem imperio fta« tím ciues agereffus eft ín naues compellere,(uafit relicta urbe quamlongiffime à Girzecía clafz fibus hoftem exciperent: cuius fententia multis reclamantibus, in Tempe und cum Lacgdg.monijs expeditiones eduxit,utpro T'heffalia dimícaret, quod nondum ad Medos ínclínare uí^ deretur.Poftea uero quàm índere infecta abierunt, ac Theffalis regis focietatem fequutis,ufqg Boeotíam Medica amícitize contagio occupauit, magis tum apud Athenienfes Themiftoclis adrem marítimam adhortantis ualuit autoritas. Itaque miífus eft ín Artemifium nauibus,eius locíanguftias przrfidio habiturus,quo in loco Burybíadi Girzcís, maximet Lacedemoaijs im períum demandantibus, Athenienfibus uero quod reliquos fimul omnes nauium numeroan M teirent,indígnum putantibus, alijs concedere. Themiftocles cognito perículo,ipfe imperíum Induftriamira: Eurybiadí tradidit, leníuitqy Athenienfium anímos, affirmans ft ad bellum ftrenuos fe uiros Pls.&» patrie oftenderent, Girzcorum ín.fe ftudia& uoluntates in poflerum conuerfuros eífe.C)ua una re fautaris, apparet, eum unum omnium maxíme autorem falutis Ciraecís extítifTe,effecifle& ut Atheniz enfes fortitudíne hoftes, manfuetudine autem& facilitate focios uiciffe uiderentur.Sed cum íam Barbarorum clafle fe ad Aphetas inferente perterritus multitudine nauium quz in fronz teerant;acalijs ducentís fupra Scíathon circim annauigare nuncíatis,decreuiffet Eurybíadis intra Giraecía fines reductis copijs,in Peloponnefumq appulfis,terrefirem exercitum nauibus C Prinip.lib.8, Calliditas, PrLVWV.TAÀSRE' CHI T HiE:MISTOCLES undique círcundare,quod inexpugnabiles regís marítimas uires duceret.Eo metu acformidis ne permoti Eubaeí, ne eos defererent Grreciatque hofti proderctiníto ám cum Themifiode colloquio,magnam ad eum pecuníarum uím per Pelaguntem mittunt,quibus acceptís(ut fcri bit Herodotus)eas Burybiadi tradídít.Ex ciuibus uero fibíaduerfante Architele, quí ín prattoz ria naui Tríerarchus erat, quitp deficientibus ad nautarü fumptum pecunijs, ad reditum pro: perabat, ín eum infenfos iam anté ciues magis Themiftocles concitauit,adeo ut impetu facio, ccenameidiríperent:qua iníuría permoto homíne,X indigne ferente, panem íllí& carnem ín cifla,fummiffo argentitalento irfccenam miífit,íubens& in prafenti coenare,& príma luce tri remium curam futcipere:quod fi recufaffet facere, fe ciuibus delaturum quodargentum ab ho ftibus míffum condítü apud fe haberet. Hecex Phaniz Lesbíj monumentis accepimus, Qua autem tunc ín ipfisangufiijs aduerfus Barbaros naualibus pralíjs gefta funt, haud magnum ad fummam belli momentum habuerunt, fed ipfa experténtia permultum Girzcís profuere,qui in ipfisperículis edoctire ipfa didicerunt,neque multitudinem nauium, nec; luxus& apparatus,nec; fignorum fulgofem,neque clamores íactabundos,neqj barbaríca trípudía quicquam formidolofum habere uirís fortibus,X períte audactergp pradlíü íneuntibus, uerum hís omniz bus contemptis ín ipfa corpora ínuadendü eíle,& cum ipfis confertís manibus decernendum, Quam fententíam Pindarus in A£temiífrj praelio fequutus uidetur,cum diceret Athenienfium liberos manifefta libertatis fundameta iecilTe, V incendi enim initium fiducía eft,Eft autem Artemifium Euboea fupra Feftíeam líttusad boream uerfum;cui Olizonum gens éregíoneop pofíta efl, qua fub Philocere quondam fuit,templumá ín ea haud magnum Artemidiís vp. eus, id eft,oríentalis nuncupatz,& locus circüm arboribus confitus, columnzG íbidemex albolapide ereciz. Lapisaute ipfe manuattrítus cotracto croceo colore odorem quoq; exhalat croci perfimilem,In earum una elegum carmen huiufmodi eratíncifum: Innumeros Afíz populos ex finibus actos, Cecropidum foboles fudit ín hoc pelago, AcubiMedorumbello cecidere cohortes, klzcPhoebe flatuít uirgo trophaa tibi, Extat& in littoreíngenstumulus, atrumab ímo puluerem uelutíigniaduflum emíttens,a quo claffis relíquías& cadauera cremaffe uidentur. Igitur ut prímum de Thermopylarumpu gnanuncium ín Artemi(ium eft allatum,Leonidam oppreíIum,& tetre(tri tranfitu X erxem effe potitum,in Crraecíam fefe receperunt, Athenienfibus fuper omnía conftítutís,& ob uirtue tem& rerum geftarum gloríam ad praeclara omnía obeundaanímo femper paratís, Themiíflo clesuero regionem nauibus ambíens, qua intuebatur defcenfum aut przfugium hoftibus fuz turum, grandibus literísín faxa quz partím ibi círca naualía fortefortuna ínuenerat, partim quo uenire aquatum uidebantur conftítuerat,íncífis, onibus per literas mandabat, ur fi fieri poffet;ad fe,relictis Barbaris,progenitores fuos, quí perículü pro eorum libertate fufcepiflent, concederent: aut fi mínus íd facerent, Darbaris ín prallio cladíac detrimento forent, His fperae bat feautímpulfurum lonesad defediionem, aut turbationem allaturum,loníbus Barbaro ía fufpicione adduciis, At Xerxe Phocidem per Dorida cum exercítu ínuadente,Phocenfiumi urbes incendio deuaftante;haud refliterunt Girzci;nec Athenienfibus quidem rogantibus,in Eyeetíam pro Attíco agro hoftibus obuiam iere,ut ipfiíín Artemifiti mart opem tulerant, Cum nemo igítur eorum precibus& gratía moueretur, fed ad Peloponnefum omnes intenderent animum,& intra Iflhmum copías omnes cogere properarent,ab alteroqy mariadalterum mu rum perducere,proditos Atheníefes& deflitutos ab omnibus ira fimul ac movftítia cepit. Sed cum mínus decreuiffent cum tanta ui hominum ac multitudine cofligere, id tantü ad praefens neceff£ríum erat,relícta cíuítate,naues confcendere. A qua re uehementer multítudinís animi abhorrebát, quafi nihil uictoría, nihil falute opus effet, deorum ímmortaliü templís, patrum monumentis amíífis. Hicigitur Themiftocles cum populum humanis confilijs ín fententiam fuam traducere pofle diffideret, ut ín tragoedía attollens machinam, fignis diuínis, prodigíjsqp & oraculis folicitare ccepit, fignum ex dracone nactus, quí uidetur illís diebus ex templo euas nuifle.Sacerdotesdy ubí inuenere ínractas prímítias,quas per díem ei appofuerát,ín populum nunciarunt,rumore à Themiftocle diffipato, deam urbem exceffiffe,& ad mare fe illís ducem prabuiffe.Oraculo autem rurfus populum mouere agereffus eft.Lignea,inquit,moenía níhil aliud fignificare quám naues, atque idcirco Salaminem díuinam non tímidam neque infelicem à deo nuncupari, ut qua ex magno Graccorü fucceffu cognomen in pofterum effet Bibi, : Se RUD Cy) X] eM" n mme omAbpb see.]^. 89 n3(S€^X om Epeonxyo?pgmmamoe LAPO FLORENTINO INTERPRÉTE,$7 4 Sedcum Themiftocles fententía ualuiffet, decernit urbem Palladí, qua tutelze Athenienfium praerat,commendare, íuuentutem omnem ín tríremes ímponere, liberos uero&€ coníuges, mancípíadp,ut facultas effet,per fequend; feruare, Comprobato decreto,plurími Atheníene Herodli.7. fiam parentes€ uxores ín Troezenem exportarüt,perhumane excipientíbusTroezenijs.De:s€ 3. creuerunt enim uthí publícéalerétur, duobusobolis fíngulo elargitís:;puerísqp facta poteftas, Vustin.lib. ut undecunque liberet pomaacciperent,X pro hís magiftrís merces perfoluta eft, Fluíusautor Orof.lib.z decretí Nícagoras fuifle traditur, Cum uero publícze pecunize Athenienfes deficerent,fcríbít Arífloteles Areopagifenatü cuíq; munus milítiz obeunt octo drachmís tradítis,caufam come plendítríremes uel potíffimam fuiffe, At Clidemus hoc quoque à'Themiftocle geftum affeuez rat, Defcendentibus enim ín Pyraum Atheníenfibus,aít ex Palladio Goorgonís uertice amifz fameffe, Themiftoclem uero perquírergac perfcrutarí omnia fíimulantem,uím argenti perma xímam ínueníffe ín ipfis thefaurís recoditam,quo in medium prolato, naues confcendentíbus abunde uíatícum fuppetiuiffe, Enauigante autem ciuírate;alíjs miferabile id fpe&aculum,alijs admíratíoni eorum anímí magnítudo fuít,cum parétes quídem áfe dimittentíbus, inflexosg;" fcad luctus,lachrymas,complexustp illorum praftantibus,ín infulam difcederent, multí& ex ciuibus infirmis uíríbusaffectatp iam tate reli&t, digni miferícordía uíderentur.Erat etíà quae dam quz fpecantes flectere poffetanimí dulcedo ex cícurlbus anímantibus,cum clamore& defiderío ad líttusundíqs confluentibus,eorum nutrítoríbus naues confcendentíbus. In quíz bus memoratur Xanthippi Períclís patrís canís,quod abeuntís domíní defíderium& folitudí^ nem ferre non poffet,ín mare infiluí(fenatando tríremem affequutus in Salamínem effe dela usbiip expírans continuo ínteríjffe: quo in loco etíam hís temporíbus,Canís tumulum uo» cant,ubi fepulchrü eíus fuíffe traditur, lam uero ea magna€ prxclara Themifloclis uidentur C baritas pas efle,quod cum fenfiffet cíues Aríflídem defiderare,metu folícitos,ne fe ob iram ín barbaríamíe trie maior 4 cítíam daret,resqj Girecorum euerteret(uíctus ením à Themiftocle fadiíoneante initium bel. prixata fund liicompulfus ín decennale exilium fuerat) decernithís licere quí ad tempus exulaffent ab exíz(4. lio redíre,& cum alíjs fimul ciuibus libere dicere ac fentíre quae Cirzecíae ín prímís coducerent. Poflea uero quàm Eurybíades ob Spartz dignitatem claffi prxpofitus imperator,ad periculum B(gnauus& tímídus decreuitad Ifthmum claffem reducere;quo Pelopóneníium exercítusterz:^ teftrís coierat,contradixit Themíftocles,quo tempore celebrata ílla díxíffe proditum eft. Cum ením díxiffet Burybíades:O Themiftocles,in certamíníbus quí íntempeftiue affurgunt,alapis cadi folent, Ita eft,ínquít Themíflocles,fed nechiqui deferunt ordínem,coronantur. T'um eo baculum ut cederet attollente, Cxde,inquít Themiftoclesjuerum audias. Hic eius manfuetue dínem Eurybiades admíratus,dícendi quod uellet poteftatem fecít:quí cum ad priorem oratío nem fereuocaffet,affurgens aliquis, Hominem,ínquit,cíuitate orbatum non recte eos quí ba^ berent,ad deferendas patrias adhortarí, Tum Themiftoclesad eum conuerfa oratíone: Nos,Ó homo,ínquit,nequíffime,domos& moenia reliquímus,indignum effe ducentes,inanímatorü caufa feruitutem fübíre:cíuitatem uero nobís ducenta tríremes maxímam Grecorum cíuítaz tumpraftant, quz nic nobis prafidio adfunt, falutem per eas retinere uolentibus:quod(i nos ob ignauíam prodiderítís, flatím fentietalíquis ex Cirxcís, Athenienfesliberam ciuítatem,& agtumamiffo haud deteriore poffidere. Haec loquente Themíftocle,Eurybiadem ad feredeun temuehemens formído ínceffitne czeteros Girzecos defererent Atheníenfes atg; difcedegept: AdEretríeum autem ab eo fentétía díífidentem,Etíam uobís,inquit,de bello eft fermo,quí íne flarrTheutídum gladium quídem habetís,cor uero nullum gerítis. Produnt quídam autores, TSepiarum, Themiftoclí de rebusex fuperiori nauis tabulato differétí,noctuam uífam ad dextram nauium partem uolatu delatam malo infidíffe,quo omíne ín eíus fententíam íerunt omnes,decertatutía nauali przlío parabantur, Sed ubi hoftium dlaffis ad Phalericum delata ín Attícameírcune Herod.lib.g flantía occupauitlíttora,& rex ipfe cum pedeftribus copijs defcendit ad mare,exercítusG; ome nis coactis ín unum uítíbus apparuit, Themíftoclís ftatim excíderunt monita,& rurfus Pelo» ponnenfesad Ifthmum fpedaare coeperunt, fi quis aliter fentíret aut díceret,grauíter ferre, Decretü eft igitur ab bís proxíma nocte difcedere,gubernatoríbustp imperata nauigatío. Híc Themiftoclesangi ueheméter anímo,fi Crrxcíab anguftíjs abductís praefídüs,per cíuitates dif; foluantur.[tagj iníto fecum confilio,quo pacto impedimentum aliquod moliretur Gracís,pet Sicinum negocium cóficit, Fuít autemSicínus captiuus quídam gencre Perfa, Themíftoclí ín prímís charus,quemliberís padagogum prafecerat. Huncad Perfas cum mandatis míttít,ut€ onmenth cal Themiftocles Athenienfium dux tegis amícítiam patrige libertatí pra-ferens,prímus omnia illí. lid, h prouidetia mil taris. IDeloco e: tem porc ad pugna eligendo, PLVTARCHI..THEMISTOCLES C nunciet,Gtacosad fugam inclínatoseffetproinde admonet;ne fugiendi illís prxbeat facultas tem,fed dum eos cófufio& trepídatío habet, à terrefiribus copíjslonge feíuncios adoríatur,& maritimas uíres opprimat, FIxc Xerxes ut abamíco homine dicta accipiens, lztítíatp plenus, poftremoíd nauium ducibus fignificauít,Galías quídem complere imperauit ducentas autem tranfitum paílim circumeuntes claudere, ínfulas& prafid:o atferuare;ne quis ex hoflibus pof fit euadere, FIzc Aríftídes Lyfimachí filius ut primü agí fenfit,ad Themifloclis tabernaculum uenit,etíi illi efIet ínfenfus,ab eo,ut ante diximus,ín exilium pulfus, Obuíam prodeuntí The: miftoclí confilium barbatide cir&aitione nauium aperit,[lle& uirtutem uíri,X probitaté iam anté perípectam& cognitam habens,& eíus tum prafentia maxíme Ixtatus,qux per Sícinum egerat,cuncta enarrat; hortaturGp ut Grzcos obíurgando abflerreat,fludeat&p una fecum effi cere;ut in anguftijs prium conferatur, Ariftides igitur laudato Themiftocle, alios duces a T'ríerarchos adiens,ad pralíum excítareatq íncendereconabatur. Nondum fidem adhiben: tibusillis,ecce una T'enedía tríremís trásfuga,quam Panztíus nauarchus habebat, circuitionis nuncía ínteruenít, Quare'tra fimul& neceífitas Grzcos ad periculum ímpulít,Príma autemlu ce ín locum zdítum Xerxes confcendens defpíciebat Graecorum daffem,atg; omnem pralij apparatum,ut Phanodemus autor eft, fupra Fleracleum,quaz ínfula ab A ttíca anguíto freto diftungítur: ut uero Aceftrodorusfn finibus Megarenfis agrí,ín loca quz Cornua uocant, fede aurea conítítuta,fcríbís& permultis adhibítis& negocio illis dato,qua ín pralío gereretur,(inz gula confcriberent, At l'hemiflocli ad prxtoríam nauem hoftías mactantí,tres eximía forma captíuíadolefcentes produci funt, uefte fplendída& auro infignes, hiSandauces regís fororis & Autardií filij dicebantur efle:quos Euphrantides uates iniuítus,ubi magna& clara efacrís flamma refulfit,&(imul flernutatío ab dextera fignum dedít, Themiftoclem manu apprehen: dens,iuffit adolefcentes primítias,uotís nuncupatis, O meftz Díonyfio immolari,fic falute cum uíctoría Cirzcís fore, Obftupefcéte autem Themiftocle reífponfum magnum atq; horrendum, utín magnis certamínibus ac rebus petditís euenire folet,multítudo ex improuifis ac repentis nís magis quàm confultís& cogítatís,ad fpem falutís erecia,una fimul uoce deum inuocauit, captíuíecp ad aram conftítutis,uatís íuffü facríficium peregerunt, Haec Phaniías Lesbius uír ín philofophía clarus,nec in híftoríarum monumentis rudis aut imperítus,líterís prodídít.Denu: mero autem barbarícarum nauium Aefchylus poéta,ut fciens atgy affirmans ín tragoedía ete fis,(cribithís uerfibus:| Xerxi(etenim noui) millefuere rates; Atqua fuga naues praftarent celerí alijs,! Septem ducentz,fic fama frequens tenet, Attícarum uero nauíum quz centum & octogínta erant numero,unaquzq uíros decem& octo ex tabulatís pugnátes habuít,quo« rum fagíttaríj quatuor,relíquí grauís armaturx milites, V ídetur autem'"Themíftocles haud dez teríus occafionem temporis noífe atq obferuaffe,quámlocum,neanté triremes fuas opponez retbarbarícís,quám tempus per freta(equundum uentum& flu&um impellere folitum adefz fet,qui eraecas,quod demiífiores humilioresiy forent,nihil lzfit;barbaras uero,ínfuroetes pup pibus,& tabulatis altís,& onuftís,dum ínferrenturjauertit,& grzcis nauibus latera praebuit, Themifloclísiuffu ut prudentis ducis,celeríter ingruetibus;& fimul quod eodem tempore A« Hipune: Xerxís nauarchus ínuaferat,quí cum nauem magnam haberet, ueluti turtí fagittis teltst infeftabat,uír fortis& ínter regis fratres probítate maxíme fuftitíat infignis, Hunc igis tur Amenías Decelenfis& SoficlesPedíenfis unà fe inferentes,ut naues ín fe íncíderunt,ac di ueris prorís catenístp iníectís hxferunt;illum fuztriremi ímminentem fubeütes,aclanceis ine flantes,in pontü deturbant:cuíus corpus íactatum fludibus dinofcens Artemífia,ad Xerxem detulítdn eíu(modífortuna pugnz flammam magno lumíne ab Eleufine illuxí(Ie ferunt,foní tum quoc X uocem toto Thriafio agro ad mare ufcs exauditam effe,uelut ex hominibus mul tis myfticum lacchum educentibus, Ex multítudine uero tocum referrí áterra paulatím nebu lam,& ín tríremesrurfus reuertí decidere& uifam, Alij imagines& fimulacra affirmat ab Ace gina apparuí(fe armatorum homínü,manus progrzcís nauibus attollentium, quos Aeacídas efle coníecerant,d quibusantepugnam precibus& uotis implorarantopem.Prímus igítur Ly comedes Athenienfis Tríerarchus nauem capit,cuius ínfignía refcítfa,poftea laurigero Apol: lini confecrauít, Alij uero barbaros,quorum multítudini pares erant,eo quod parte nauíum ín arfgu(tiami fe inferrent,& ín fe inuice incurfarent,uefperi cum ufq ad íd tempus reftítifent, iínfugam compulerunt,ut Símonídes tradidit, pulcherrima acceleberríma parta uícioría,qua nullum e*go n3 7 55,0 t.c c -*£O." fcu: .LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 58 & nallum marítimum claríus opus,neq; à Girzcís neque barbaris geftum memoratur,fortítudi Gloriabellics. nequídem cómuní acpromptítudine pugnatíum,fed coníilio prudentíatp Themiftoclís,Poft przlium Xerxesre male gefta,adhuc animo plurímü medítatus,aggreffus eft pedeftres copías Salaminem contra Girxcos traducere,przclufo aggeribus tranfitu,qui medij inter A ttícam& infulam erant.Sed Themiftocles Aríftídem tentandígratía compellauit,ftatui(Te fe deductis iri Hellefpotum nauíbus pontem foluere;ut(inquiens) ín Europa Afiam capíamus.Q uod cum improbaret Aríftides, diceret, nüc quidem cum barbaro luxuría defluentí conferuímus przez líum:quod fiin Girzcía occluterimus hominem tot uiribus fitum, metu perículi ín neceffiz tatem compulfum,haud ultrá fub tabernaculo aureo fedens ocíofum fe pugna fpectatore prae bebítfed audebit omnía,& ob periculum omnibus praftó fe offerens,qua prolapía contem» piaqp funt,corrígetatqy emendabit,& gjnníno de fumma rerum faníus confilium capiet. Non ígitur nobís híc pons,o Themiftocles,euertendus eft,fedaalio fi fierí poffet conftructo;homo ex Europa celeríter exígendus.Sí ergo haec tibí,ínquit Fhemiftocles,uídentur coducere,íam illud nobísomníbus cogitandum eft acprouídendum, ut ex Girzcía quácelerríme difcedat,[tacg eo" probato confilio,per Arnacem ex regís eunuchis ínter captíuos inuentum,regí nuncíat,Girxe. Aliud commencosparta marí uictoría,ín Hellefpontü quá íuncius erat nauígare;pontemáa, foluere decreuifz tun. feproínde Themíftocles de regis falute folícítus,ad mare ftatim maturare admonet,ac tranfíre, quoad ipfe fociorü perfequutíonem moraretur. Hís audítís barbarus,ac metu correptus,contí nuoaddifceffum properauít, Ac Themiftoclís Aríflídísq prudetía ín Mardonio maxime ma nifefla fuit:fiquídem exigua manu,fi cum Xerxis copijs contulí(fes,tníto prxlio,de rebus om» níbus ín dífcrímen círca Platzas uenerunt, Quo przlío ex ciuítatibus Aeginetas potítos pue gnandi laude affirmat Herodotus, At Themíftocli;etfi ob met ínuidíz recufantí,prímas par^ tesdetuleruntomnes.Cum ín Ifthmum fe recepiíTent príncípes,lato ab ara fuffragio,fe quifcg uirtute prímü, fecundum uero Themiftoclem cenfuerunt, Lacedaemonij quoq; Spartam eum deducentes,Eurybíadi przzmíum fortitudinís dederüt lauream, fapientíze autem Themiíftoclí, eumQ przcipuo totíus urbíscurru donarunt,& Sparta abeuntem, trecenta naues à Spartíatis mi(:e ufcg ad montes cófequutz funt, Dicitur Olympiae ínflante celebrítate,cum e psofectus B Themíftoclesin ftadíum proceffiffet,contemptis certamíníbus omnes oculís ín illum effe con Ingésobresocz uerfos,ín eocp fpectando díem totum confumpfiffe,& eum cum plaufu& admiratione often fasgloria. diffe peregrínís& aduenís, Quare ipfelatusad amícos díxiffe fertur,tum fuorumlaborum, quos pro Girxcía fufcepiffet,fructum fe ampliffimum reportare.Permagna ením illi gloriz cu» pído natura ínfita erar, fi ex ijs quz de íllo monumentíslíterarum produntur,coníectare licet. Glaffienim praefectus neq príuatím neg publice ullum obíjt munus, fed qu inftabát,ín eam diem qua nauígaturus erat,omnía diflulit,ut multa fimul conficiens,& uaríos ad colloquia ads míttens homínes,plurím& opibus&potentía przftare putaretur, Cum ad ínterfectorü cadaue taad mare uifenda acceíTiffet,ut armillas paffim& torques abíectos afpexit,prateríens ipfe;az míco quí eum fequebatur, Collige tíbí,inquít,tu enim nequaquam Themiíftocleses,Ad Antíz phanem formofum olím adolefcetem, qui eumanté fuperbe admodum& faftídiofe accepifiet,. fedtuncob eíusgloríam obferuaret, O adolefcens,dixít,Ó adolefcens,feró quidem, fed tamen Vide Apopbz utríg refipuímus,Dicere etiam folitum ferunt, fe neq; honoribus ab Athenienfibusafficíanegs thegmataplu apud eos ín admíratíone effe,fed procella uexatos, ímmínente periculo,ad fe ueluti platapum«ci. fübterfugere,reddíta autem ferenítate,euellereatq; deíjcere. Seriphío cuídam íniurgíorefpon—— dít,cum illedíxiffet,non eum fua;fed patríz gloría fplendorem affequutum: V era,inquít,Her Dic fapicter. cule narras: ueruntamen nec(i egoSeriphíus,ignobilis,nectu fi Auheníenfis effes,clarus un quam fuiffes. Alio quodam ex ducibus,quodalíquod ín rempub.beneficium cotulíffe uíderez tur,elato,& prz Themiftocle fe efferéte,quod fuas cum T hemíftoclisrebusgeftisconferendas|, effe diceret,refpondit:tOperofum diem cum fefto aliquando certaffe,dícentem fe negocijs ac Tvstgazow laboribus permaxímís refertü effe, in íllo autem paratís rebus,omnes per ocíum fruí, Adhzc feflum refpondife: V era loquerís,fed nifi fuiffem,tu nunquam extítíffes,[ta fi tum ipfe uo bisabfuiffem,ubi nunc uos omnes effetíse Fílium autem quod matrí,& perhancípfíiquogpa, ,, tritín delicíjs foret,falfé urbaned notans,inquiít,plurímum illum potétía Ciracis omnibusane 1$ Pvearla tecellerezrnam Graecís Athenienfes, Atheníenfibus ipfum,ipfi uero illíus matrem, matrí ueto fi lium imperare.Cum uero in omnibus przcípuum fibiquoddam uendícare cuperet,agrum C: uenalem profcríberet,per przconem nücíarí iuffit probum illí effe uicínum. Ex hís quítiliam V al.lib.7.de fa ínuxorem petebant,frugi ac modeftum antepofuítlocupleti, inquiens fe idi id indí plenum dictis. PLVYARCHI, THEAMISTOCILWBG S: C gentem magis quàm fine uiro pecunías quzrere.Atqpín ipfis quae Apopbthegmata illi wocát; Cic. lib.;.offi. D Lib.g. ynuidia conflaz taob auaritia. falfis uidelicet& dicacibus,eiufmodi fuifle memoratur.Fufisigítur fugatisQp barbarís,opportu nitatem nactus,inflaurandx urbí ac muro círcundanda anímum fiatim adiecít,cum antea ne impediretur pecunijs,ut l'heopompustradit,cum Ephoris tranfegíffetzut autem plurími fene tire uídentur,dolo fretus,fimulata legatione Spartam profectus effet, Cumé&p quererétur Spar tate oppidum ab íllis muro circundarí,accufante Políarcho ab A eginetís eo de índuftría mif: fo;inficías tuít,iubens certos homines Athenas ícífcítatü mítti,ut& tempus und ex ea cuncta tioneadijceret operí faciundo,& fii qui mííTi effent pro fe obíides fub iure Athenienfiüi forentz neceum fefellit opinio. Reením cognita uterat,Lacedemoníj nulla eum íníuría affecerüt,ed díflimulata íra íncolumem dimiferunt.Ex eo tempore Pyrzum,;quod perfpexiflet eíus lociine genium& opportunitatem,xdificare coepít,atqy animos ad rem maritímam ciuitatis dífpofuit atqj accomodauít,contraríam quodammodo ueteríbus A thenienfium regibus regendx cíuita tís rationem fequutus.lllí enim,ut fertur,cum in eo ueheméter elaboraffent,ut cíues d mariabz ducerent;aífuefacerenttp;omí(Ta nauigatíone;arboríbus regione conferere,fabulx locum dez derunt, Neptunum deagro cum Pallade dífceptátem,cum ílla oleam oftendifTet íudicibus,ab ea efle fuperatum. Themifloclesautem non,ut Aríftophanes comícus aít, ad urbem Pyraeum adiunxit,fed ad Pyrzum urbem, ad mare terram aptauit: qux res populí opes contra nobilís tatem auxít,eumi audacía& corumacía copleuit,ad nautas& remíges gubernatorest tranf; latis uiribus, Idcírco& Pulpítum quod ín Pnyce fitum eft,ad mare f, pectabat,quod polt trígín| ta tyranni ueríus contínentem conuerterunt,ratí ex marítímo ím perío popularem potentíam conflarí,agroautem intentos homínes paucorü imperío mínus fe infenfos habituros, At Thes míftocles ad nautícam marítimaméá potétíam maius quiddam excogiítauít. Poftea enim quàm Xerxeabeunte ín Pegafas hyemandi gratía, Grxcorum claffis fübducia eft, Atheníenfibusad concionem uocatís,ínquít fe habere confilium reipub.(alutare,fed íd(cirí no opus effe, Iubens tibusautem Atheníeníibus cum Aríftíde tantum cómunícarí,ac fi ílle probaret,negocíü cona fici.Dato igítur ílliín cofilium Aríftíde,huicThemiftocles,excogítaffe fe,ínquit, Gracorü clatz fem incendere:quod ille cum audiffet,ín concíonem magna expecaatíone uenít, díxit&p,ea re quam Themíítocles diceret,nullam fibí neqg utíliorem,neg; íníuftiorem uideri, Quare Athes nieníes iufflerunt Themiftoclem ab íncepto defiftere, CumdQ Amphíctyonicís couentibusLa cede moníj níterentur ciuítates quae cum Medo focíetatem iníerant,eo concilío prohibere;ues ritus ne Theflalís& Argíuisac'l'hebanís eíectis,ad Lacedxmonios delatís fuffragijs, res eorü arbítrío gereretur,patrocínium cíuítatü fi ufcepít,Pylagorarumt mentes ímmutauit,cum do: cuíffetunam& tríginta fuiffe ciuitates,earumd plurímas tenues,quze Medíco bello cófpirafz fent. Proínde índignüeffe reliqua Girzcía d foederís focietate reiecta, ad duas uel tres maxímas ciuitates confilium deferri, Ex hocigitur maxime Lacedaemoníos offenfos habuit,ídcírco ho noríbus prxtulerunt Címonem,eumd ín repub, Themiftoclí aduerfaríum excítarunt. Preme batur etíam per íd temporís ínuídia fociorum,quod ísínfulas obíens nauibus,ab his pecunias coégife,ut conflat ex tjs quz fcribit Herodotus,apud Andrum cum argentum peteret, dicta ab eo& audíta. Duos enim,ínquít,ad uos adduco deos, uím;ac fuafionem, Athí contrá duos apudíe quoq; permagnos effe deos refponderunt, paupertatem ac ímpoflibilitatem, à quibus proliberí fe íllipecunías dare, Tímocreon uero Rhodius poéta quodam carmine ín Themifto clem grauiter&€ uehementer ínuectus,aít illum pecuntjs adductum alíos quídem fugítiuos re ducere,fe uero hofpítem& amicum propter pecunía prodere Eft autem carmen huíu(modi; SítuPaufaníam Xanthippum Leutychídamág Laudes, Ariftídes merító quem facra tulerunt Mosnía Cecropidum,nobís laudetur ubícy. Latonz quoníam merító eft ínímícus& hoftis, Improbus,ac mendax, íniuftus, proditor ídem, Hofpítíj qui iura facrí contempfit,& amens Lalyfum uilís precíj dulcedine captus, Tímocreontalares uetuít remeafTe paternos, Attribusacceptís argenti impune talentis Aduocat hos,illos patría deturbat íníque: Efcondudaa[flhmí quaftum feciffe taberna, Hofpítibusi fuis gelídasapponere carnes Lm UM A... [-:] ah Ou a, Ao Guam GudnuN Ae b UR ü.— Sms anms um um c sd ls Mad SEM... dnd. WA B Ae dnd Dian s. OMS dt s SÉ cu 3 td$ed saos at SR -^^^ m m 9) LAPO FLORENTINO &. Aufus,ridiculehipofitís epulantur,& ipfum Indehoram uotís nullam fuperefíe precatí, Multo etíam procacíus ac petulantíus poft eíusfugam ac damnationein Themifloclís uitam inuafit Tímocreon,zdito carmíne,cuíus eft ínítíum; Mufahoc Graíugenum carmen uulgato per ora, . Vtdecet& fas eft, Dicítur autem Medíca T'imocreon amicítix ínuidía, à Themí flode conflata,damnatíone ín exilium effe compulfus, V bi ígítur eandem Themiftocles ínfaz miam fubijthzxc ín íllum coniecit. Iam uero ciuibus ob inuid'am atqueobtrectatíonem ad eíus calumníam ínclinantibus,coactus eft paulà grauíus agere,eíusQy rebus geftís(zpius comemo ratis in concione,ipfis prefentíbus ínuidis agg obtrectaroríbus dicere: Q uid beneficia eíufdem inuosfxpe locata faftídítis? Offendit gem uehemeter multítudínís animos,cum Díanx tem plum dedicauít,quam Aríftobulam,íd eft optíme confulentem,appellauít,ut quí optime cíuí tatis Gracorumép faluticonfuluiffet,Secus autem domum ín Melita templum zdíficauít,quo nuncpopulí corpora morte damnatorü proijcíunt;ueftes quog;& laqueos eorum quí fufpen dio íínteríerunt,eódem efferunt, Fuítín Aríftobule templo Themiíftodis fignum, idi ad noz flramufq permanfit ztatem,ac uídetur non anímo tantum, uerumetíam ore ípfo ac uultu hez roícus extítííTe, T'eftularum ígítur illum fuffragijs€ ciuitatebiecerunt,eius£p dignitatem acní: mías opes deprefferunt,ut folítí erant facere ín omnes,quorum potentíam grauem& minime ferendam putarent,& popularem zquabílítatem meníuramQ excedentem,Nec ením eíufmo diexilíum anímaduerfio erat,fed lenítío leuatíotp ínuidize,quae claros uíros,& depreffos feme per& fordídatos effe cupit,& in huiufmodi ignomíniam ucluti latu quodam odium omne€ acerbítatem contendít, Exacto ígitur urbe T hemiftocle,& Argís moram trahente,Paufaniz confuetudo& commercíum aduerfarijs eius accufandi occafionem prabuit,& à Leobote Ale cmeonís filio, tribu A grauleta,proditíonis eft accufatus,accufatíoni fauentibusSpartíatis. Pau fanías ígitur cum proditionem inftítueret,ab ínítio celauít Themíftoclem, etfi ínter eos amícíz taeífet, Vtautem uidit homínem cíuitate eíectum,& exilium fuum inique ferentem,ín fpeta uenit poffe homínem ad eius confilij focíetatem copellere.[tagy regísliteras illi aperuíteeumá; B inGirzcos ut ímprobos ac nequam homínes concitare conatus eft.llle repudiatís Paufaniz pre cibus,particípem fe fcelerís eius fieri negauit. Verum ea confiliaocculta perpetuo habuit,nec prodítíonem índicauít,fiue eum defiturum opínatus,fiue aliter deprehendí poffe,quí nulla raz tione ad resadeó dubías& incertas raperetur.Síc igitur Paufanía capitís dánato,epiftolae quaes damhis derebusadinuentz in fufpicíionem Themiftoclem adduxerunt,Lacedamonijs ínfaz miam diffipantibus,eíusqp nomen inuidí detulerunt, cum ís abeffet,& priora crímína depreca riperlíteras niteretur, Cum enim aduerfarij in eum calumniam coniecifTent fcripfit cíuibus,fe quidem domínadi alijs fortaffe gratía,feruíendi uero nunquam fe adducí potuíífe,ut feipfum Gracíamq uníuerfam barbaris atq; hoftibus proderet. Attamen populus delatorí ímpulfu, homínes certosad eum comprehendendum mifit,utin iudícium adductus Girecorum fenten tijsdamnaretur, Quibus przcognítis Themiftocles tranfmifit Cercyrà, quz ciuítas fibi benefiz ciodeuíncta erat, Arbiter enim Cercyreis& Corínthijs controuerfiarum datus,fopíuit ínímía cítías,cum uiginti talentis multaffet Corínthios,íuffiffeti Leucadem communem utrifcg colo niam ín medíum ponere. Inde ín continentem fuga profectus, Athenienfibus ac Lacedzyng» nijsperfequentibus,coníecit fe ín pes dubías& íncertas,ad Admetum Molofforum regem fe conferens:quícum ab Athenienfibus quiddam petiffet,à Themiftocle cum in repub.floreret, itrífasjuehemeter homíni femper ínfenfus fuít,putabaturp iníuríasfi a(fequi poffethaud du bíeperfequuturus effe. In eaautem fuga& perfequutione cíuílem magís& recente ínuidíam, quàm ueterem regísíram metuens,huic fe credidit, fupplicemi Admeto praebuit, prapríum quendam regíonís morem fequutus. Arrepto enim Admetí paruulo filío,cum eo ín facraríü, quod fumma colebatur religione,fe coniecít,quod fupplicandi genus maxímü ac fermé folum nunquamrepudíandum Molofliopinabantur.Suntigítur quídam qui affirment Phthíam ree gis uxorem hoc Themiftocli fubiecifTe,& cum eo ín facrarii perduxifTe filium, Alij ab Admee tohocipfum edoctum Themiftoclem ferunt, ut expofcentibus Atheníenfibus& Lacedaemonijsfeexcufaret,& nefupplicem dederetrelígione diceret ímpedirí.Illucautem ad ipfum uxo rem& líberos clám Athenis Epícrates Acarneus mífit,quem huius gratía poftea Címon iníuz dicíum accerfitü capitis damnauít,ut Stefimbrotus affirmat. Síc nefcío quo pacto horum oblís tus,aut oblitum Themíftoclem faciens,inSiciliam aít delatum efle,& ab Hieione tyranno ín 5 INTERPRETE.$9 Inclinatio for» Valer.lib. s. de ingratis. C fupplicem effe cogit. PLVTARCHI THEMISTOCLES matrimonium filiam cotendíffe,pollícitum fibi in ditionem Grecos fubacturumtrecufanteue ro Hicrone ín Afiam nauígaffe,Hac parü confentanea uídentur effe. Tradit enimTbeophraz ftus ínlibrís quos de regno ínfcripfit,cum equosad certamen ín Olympíam Hieron mífiffet,ta bernaculumip magnificentiffime ínftru&um flatuiffet, Themíftoclem aduocata cócíone Grae cis fuafiffe,tabernaculum&y tyráni dírípiendum efle,equostp certamine prohibendos.AtThu Li cydidesadditipfum ex Pydna ad alteri mare omnibus ígnotum nautís defcendiíffe,quoad one raría naue,qua uehebatur,ín Naxum uento delata,qua tum obfidione ab Athenienfibus pres mebatur,quo loco metu perterrítti domino nauis fe ac gubernatoríaperuít,ac partím precibus & obfecratíone,partím minítando falfo fe íllos Athenienfibus delatur&,quod non íimprudenz tes,fed corrupti pecunfjs ipfum excepiffent,coégít eos przteruectos infulam ín A fiam na uígas re, Ex eíusautem bonís permulta clàm per amicos expetata ín A fiam fecum detulit, Quz ue ro prolatain medium ac publicata(unt, Fheopompus centum talenta, Theophraftus octogíne ta numero fuiffe pethíbet cum mínus tríbus talentís habuiffet ín bonís,príufqua rempub.atti giffet.Cum uero ín Cymam prouectus,à multís fe,capiedi gratía,maximetp ab Ergotele& Pi thodoro obferuarí fenfit:erat enim uenatío maxíme quxftuofa hís,quí nullum quaftus.à fe ge nusalienum putant,propofitís dycentis per preconem árege talentís,ei quí hominem adfe comprehenfum perduceret, Aegas igitur,quod oppídum Aeolícum,clàm omnibus fugit,pra ter Nícogenem hofpitem fuum fugz confcium;qui Aeolides cücos díuitijs& coptjsanteibat, & Afix potentíbus& faciofisperquam familíaríter utebatur, Apud hunclatens paucos díes díuerfatus eft.Pauló poft cum femel effet ccenatus, peracto facríficío quodam, Olbius filiorum INicogenís pxdagogus ínfanusac numíneafflatus,huíufmodi cum clamore effudit uerfum: Noct uocem,noctí confilía,noctiuíctoríam dato,^ Poft hzc Themiftocles per quietem uidere uifus eft draconem fibí uentrí obuolutàü ac furreptantem fe collo attollere, mox cum prí mum faciem attigíffet,in aquílam uerfum,ab hac cícumfufis alis fublatum fe in aérem,deínde quamlongiffime afportatü:poftremo oblato aureo baculo perfimilíhís quos caduceatotesferz re folent;fefe ínnixii metu omni ac folícitudineliberatü effe.Emittitur igíturà Nícogene,cum huíuíntodi fraudem effet machínatus. Barbarorü natio pluríma,maximedG Perfarü,uehemen D ter mulíerü pudicítiam fufpectam habet,in ea&jre admodum agreftís eftac dífficilis, NO enim coniuges modo,uerumetiá auro emptas& pellíces curíofe afferuant,& ne ab alíquo extero ui deantur,folicíti funt,(icdomí affidué occlufas habent. In itíneríbus obeundis, füb tabernaculís caufis undíg ín uehiculís ferütur.Sicigitur ínflru&um currü ingreffus Themiftocles latus cft, íuffis comitibus dicere omnibus occurrentibus rogátíbuscp,fe graecà mulíeré ex lonía ad quen Lib: dam ex regíspríncipibus ducere. Thucydides ígitur& Charon Lampfacenus tradüt poft Xer xís obítum,ad eíus filium, Themífloclem effe profecium,Ephorus autem& Dimon ac Clítars chus& ítem Heraclides, alij&p coplures,ad ipfum Xerxem ueniffeaffeuerant, Verum annales magis Thucydídes fequi uídetur,etfi non exquiífite admodum& diligenter zedítí funt. Themíe ftocles igítur ereptus perículo ad regemá profectus,ín Artabanü tríbun& milítum íncidit prz mum. Cumdq diceret fe Girzcum effe, cum rege magnis de rebus coómunícare uelle,& quz flle ueheméter expeteret, At ille,O hofpes,ínquit,homínum nter fe legesplurímü differunt, alía& apudalíoshonefta habentur, fed omnibus pulchrü domeftíca ínflituta feruare ac retínea tq Vobis igitur propofítii eft libertatem atq; zqualítatem maxíme admírarí, nobís uero cum multa atcy pulcherrimz fintleges,illa omníü honeftíffima eft,obferuare regem, fimulacrumq deí omnía feruantis adorare.Si ígitur noftrís legibus parere uol uerís,regema adorabis,fas erít tibi íntuerí regem,atg;alloqui:fín autem tíbí alía mens eft;internücijs tibi cum rege utendum erít.INon enim patríum eft regí;homínem minus adorante audire. Hc ubi audiuit Themifto Gradisfortusa. cles,Eo,6 Artabane, inquit, gloríam huc& potentíam regís aucturus acceffi. Itacy& ipfe obe . inimico patrie temperabo ueftrís legibus,pofteaquà amico propítiotg Perfts deo íta uidetur,& mea opera plu resetíi ex his qui nuncregnant,ueftrü adorabunt regem, Quare nihil efl cur hoc fermones no fios remoretur,quos cum eo colloquuturí fumus. Tum Artabanus: Qué te ex Girzcis adeíle dicemus? nam haud príuatü quendam& obfcurum bxc mens te effe declarat. Ad hoc ínquit Themíiftoces: Nemo Artabane,ante regem audiet, Hac à Phanía fic prodita funt, Eratofthee nes autem ín libro de díuitijs tradidít,per mulierem Eretríaca;qua tribunus utebatur,congret fum bunc& colloquíum inter eos effe conflítuta. Pofleaquam igitur íntroductus eft,atq; ado» vifefeinfimas rato rege filentium egít,per interprete quífnam effet rogatus Themiftocles, A tlieníenfis,Ó rex; ínguit,ad(um,exilíum à Gracis& períequutioné perpeffus: cuícum multaa Perfis mala,tum maiores -—— Uu— au. dh—PJMJ— ÀhHMilga| EM— REED illi. bi. Z2.— UU LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 6o x maiores etíigratize debentur,cum Cirzcos aperfequutione auocarím,tum cum liberata Girxe cía& ín tuto conftítuta,íneundíialiquama uobis gratíam facultate przberet, Mihi omnía prae fentíbusmalis conueníentía adíunt, Nam& paratus accefTi tibi gratías debere,fi íníurías remi feris: fin mínus,iram exorare, Tu autem cum aduerfaríos meos teftes beneficiorü habeas,quiíz busego Perfasaffecerím,mea fortuna ad illuftrandam uírtutem tuam magís quàm ad explenz dam iracundiam fruere, Hínc enim fupplicem tibí hominem& amicum feruabis,inde hoflem Gracis ínfeftífTimum occides. Hís díctís T'hemiftocles orationi fuz diuinítatís fidem adiunxit, cum illud apud Nicogenem fomníum,& oraculum Dodolizi Iouis in medium protuliffet,d quo íuffusad dei gentilem accedere, augurarife diceret ad illum potiffimum mítti, Magnum : enim utrunq;& eífe& haberíregem. Pería audita Themiftoclís oratione,nihil tum íllirefpon dit,etfiilllus anímielatíionem acmagnígudínem uehementer effet admíratus,fed conuerfus ad amícos,ut maxíma functus felícítate beatum fe effe profeffus eft,tum precatus Arímanium ut idhoftibus fuísín mentem poneret,utà fe eiufmodi uiros expellerej, dts facríficía peregiffe díz cítur,ac pocula ad potum conuerfum ftatím popofcíífe, Ad haec noctu ter ínter dormíendum prz gaudio exclamaffe,Habeo Athenienfem Themíftoclem, Acpríma luce aduocatis amicís, ipfumad fe íntroduci iuffit,omnííam fpe clementíz deftitutum,quod íntueretur regíos íaníto | tes fibiaudito praefentís nomine, ueheméter infenfos effe, maledictis etiam laceffíffe, A cedes batetíam Rhoxanes tribunus milítum,qui ubíad eum peruenit Themiflocles,affidenterege, alíjstp contícentíbus,fufpirans fammíffa uoce, O Grace, ínquit,uaríe ferpens,huc te regís gez niusperduxít, Veruntamen cum ín confpectum ueniífet,ac regem rurfus adoraffet,contrá faz lutatusacbenígnis& perhumanis ab eo uerbís exceptus eft, cum díceret fe iam ducenta illí taz lentadebere, Illum enim feipfum agentem faseffe accipere przmium, quod eí quí duxíffet dez beríperpraeconem edíxerat.Sed multo hís plura pollícituseft,bonod illum anímo effe, Sc quae uellet de graecis rebus,audacter& libere eloqui íiuffit, Ad haec Themiíftocles,fermones refpone dithominum aulziís uarícoloríbus perfimiles efTe. Etením utin íllis cum extenduntur,íta€ ín hís formas figurastp apparere,contractís autem abfcondi eafdem atq; corrumpí:quare fibí tem poreopus effe, Cum ea fimilitudíne admodum latatus rex efTet,tempustp eum fibí quantum B uellet fumere iuffiffet.annuum tempus flagitauit,ín quo quantum erat,percepta Períarumlín gua,per feipfum cumrege nullo ínterprete ín colloquium uenít,exiftimantibus hís quí aberat illum derebus Cirzcorü cum rege commentatum efle, V erum cum& círca aulam& círca amí cosregís permulta confilio eíus ímmutata effent,magnam fibí àpotétibus conflauít inuídíam, utquideillisapud regem liberius loquíaufusforet, Nam honores eí rege habítipermultum ücxtetorü hofpítum honoríbus differebant, V enatíonesením& domeftica quocp ftudía cum rege fibicommunía erant. Quare& regís matrem adíjt,X ín eius fe famlíaritatem infinuauít, Magorü quoq; fermonibus íuffu regís interfuit, Poftea uero qudm DemaratusSpartíata mu nusáregepetere iuffus,petijt ut fibi faseffet tíara fublata ín capíte,regio more,perSardos ince dere: Mitropauftes regis patruelis apprehenfa Demaratí manu, Hxc, ínquit,tíara haud cerebrum quod uelatura fithabet:nectu Iupiter propterea fores,etíamfi fulmen accíperes. Cum uerorex ex ea petítíoneíra íncenfus Demaratum repudíaffet, nec cum íllo unquam redíturus íngratíam putaretur, Themíftoclis precibus placatus ac delinítus eft, Acferunt pofleriores rez gesquorum temporibus commercía ínter Perfas Girecostp frequétiora fuerunt,quotieugig; petétes ex grxco homíne impetrare quid uellent, nuncíjs ac literis pollícerifolítos,illum apud Íemagísquám Themíiftoclem ualiturü, Ipfe autem Themiftocles dicítur.cum íam permultum opibus& gratía ualeret,d multísq; fummo ftudio coleretur, fplendidiffime apparata méfa pra fentíbus filijs,[nterieramus dixil ó filij, nifi ínterijffemus. Tres etíam cíuítates plurímí tradát illiàrege dono effe datas,quz ad panem uínum&patque opfoníum fumptus fuppete?ent, Ma gnefiam,& Lampfacum,ac Myuntem. Hísalias preterea duas, Cyzecinus INeanthes& Pha nías addunt,Percotam& Palafcepfim,ad ueftem acfupellectilem,ac cxterum cultum& ornae tum, Poft hec cum ad res gracas conficíendas ad mare defcenderet,Epixíes uir genere Perfa, fuperioris Phrygíz prrfectus,díu illí paratas tetendit infidias,Pífidis quibufdam dato negocio, utíllum cum ín urbe Leonís capite nuncupata díuerfaretur,obtruncarent, At íllí fertur mería diano tempore dormientí,deorum mater per fomníum feofferens,O Themiíftocles exclamaffe,effuge Leonum caput,ne ípfe ín leonem incurras. Ego uero pro hocabs te beneficio VInefi ptolemam míniflrram mihilegí efflagíto, T'urbatus igitur Themiftocles ac aními dubíus,precae tuseft deam;dímíffatp priore uía,qux Leophoron dícitur,acalía profectus, eom locum illum 4 Nunmenpera Inflauata fore tuna, Gratia apud TCgeltt. C D Pietasit pae triam. Val. li. 5.cap.6 Obitus; Yiberi, PELVTEARCHI: TOuEMISTOCDES declinafTet,ac am tenebrz effent,tabernaculo mutato caftra pofuit, Ex íumentís enimtentos" ríumferentibus unum ín flumen decidít:quareThemiftocdis famuli aula madida extenfa ficcabant, AtPifida accinctí gladijs oblatam fibi occafionem ratí,eó fe íatulerüt,ac aulaa quz fice cabantur,uífu decepti ad lunam, l'hemiftoclis tentoríü effe opinati funt, fe& illum íntus quies (centem ínuenturos, Vt autem ad locum propius profectí auiza deiecerunt,cuftodes qui adez rant ín eosímpetum facíunt ac comprehendunt,Sic eo periculo liberatus Themíftodes,dezg uifionem ueheméter admíratus,ín Magnefia templum zdíficauít Dindymenze mattí,ac filiam Mnefiptolemamillifacerdotemlégit. Cum uero ueni[fetSardos,acper ocium templorum ape paratumac donorum multítudínem contemplatus eflet,afpexít ín matris deüm templo puel« lx fimulacrum ex zre,quam Hydrophoram uocant,duorum cubitorum magnitudíne,quam ipíe curandis aquís przfe&us Anean drpiehenishis qu aquam alíó traductam fubduxerár, ex eorum fupplicío confici& ín templo collocariíuffit.Síue igítur índolens figni captiuitatem, fiue Athenienfibus oftentare cupíens,quantum apud regem íam gratía& autoritate ualeret, cum Lydía prafecto fermonem contulít,ab eoG contendít pluríbus,ut fignum illud(ibi Athe nasexportandum permítteret, Tum íncenfus barbarus rema indigne ferens,ínquit, fe de his regem per epíftolam certiorem facturü, T'hemiftocles uero metu perterrítus ad mulieres cone fugiens,pellícibus donís muneribfis affeis, illum ab íra ad manfuetudinem& clementíam reuocauítiíamá barbarorum ínuídiam reformídans,cxterís ín rebus in poflerum cautíorem fe prebuit, Non ením Afiam pererrans,ut Theopompusaffirmat,fed Magnefii íncolens,ma gnis auctus muneribus, íjfdemá quibus Perfarum príncípes functus honoríbus,permultum temporis liberaab omní metu uítam ac folícítudíne uixit,cumrex A fíatícis turbatíonibus ima peditus,uel mínima gracarum rerum cura contineretur, Sed pofleaquam Aegyptus fauentí^ bus Athenienfibusdefecítà rege,&& Gircorum trítemes Cimone duce,fubacto marí,uíq; Cy prum Ciliciam ínuaferunt,iuffit illum Girzcís occurrere;ad eorümque uires quz quotídíein xegís pernicíem magís inualefcebant,reprimendas accedere. lam potentíze commotz erant, ducesij ad bellum cum exercitu mí(Ti,cum de íllís Themiftoclí à rege nuncíum eft allatum,iubentead bellum Girzcís inferendü fe conferre,acilli promifTà perfoluere, Hic illum nec íra con cítauít ín cíues fuos,nectanti honores atqj opes ad bello patríam laceffendam ímpulerunt,fora tafle quidem ratus opus maíus qudm fe confici poffet, magnis praefertim tum ducibus abunz dante Girxcía,& Cimonisgloría ínter Girzcos praeclaríffimís rebus geftís maxíme florefcente, Plurimum uero prioríslaudís uerecundía adductus,ex illis morbus confilium cepit, uita hone ftum acdecorum finem ímponere.Itaq; cum peractis facrífictjs ín unum couocaflet amícos,ma nud apprehendiffet(ut uulgatior fama tenet) epoto tàuríno fanguíne,quemadmodà opínan tur quídam, ueneno ínfufo,in Magnefia mortem oppetíjt,cum quíntum íam& fexagefímum etatis fuz abfoluíffetannum,eíusdp actatís plurímü ínadmíniflranda repub.& milítaribus mz perijs contríuiffet, Regem uero cum& mortís caufam fimul& modum accepiffet,magis tum homínem admíratum ferunt,eiusQ; poftea amicis& familiaribus perpetuo benigniffime& hu maní(lime ufum effe, R eliquítautem Themiftocles ex Archippa Lyfandti ex tríbu Alopecía, Archeptolim& Polyeuctum& Cleophantum,cuítis& Plato phílofophus,ut optimi quidem equitis,fed cxterís ín rebus ignaríatqy hebetís, mentionem facit.Sed ex natu grandíoribus Neo de aquí morfu ínteríjt, Díoclem uero Lyfander auus fibi ín filium adoptauit.Filíz íllí complu res fuerunt, quarum Mnefiptolemam ex fecunda uxore natam Archeptolís ex alía matre fraz ter in matrímonío habuit, Italíam uero Panthídes Chíus duxit uxorem, Sabarím INícomedes Athenienfis, Nícomatem Phrafides Themífloclis ex uxore nepos:qui cum poft íllíusobítum in Magnefiam nauígaffet,eam cum fratribus affinitatem contraxitmínimam uero omni filio rum natu Afiam educauít.Sepulchrum uiri ín foro Magnetum íllufiriffimum extat.Sed dere liquis míníme Andocidz fídem habendam puto,quí ad amícum fcribens aít, illas deprehene fas Athenienfes proieciffe, Mendacío ením potétes& factiofos aduerfus populum íncítare co» natur, Phílarchus quoque uelutí ín tragcedía machinam,hiftoríam fere attollít,productis Neo cle quodam& Demopoli Themiftoclís liberís,uim& tempeftatemaffe&uum fufcítare cupit, quod quídemab eo fíctá quiuis facile íntuerí poteft, At Diodorus hiftorícus ín his qua de mo» numentis fcrípfít,opínione magís adductus, quám cognitíone aliqua fcientía'ue fretus,tradi ditab eo quod iuxta Alcímum eft promontorío íuxta Pyrzum portum,extare atque emínee re uelutí quendam cubítum,atque íntus quà mare tranquíllum eft,fundamentum exímía ma« gnitudine effe,nec procul inde quiddam in fimilitudinem arz, hoc fepulchrum Them dis fuí€ LAPO FLORENTINO. INTERPRETE, rl! a faiffe, Opinanturautem& Platonem comícum hoc ídem fentíre hís uerfibus: Tuatumbaapte efterecia, mercatoríbus Vbiquefalutabítur nauigantibus, Veníentibusabeuntibus femper uírís, Szpe etíam nauíum certamen tuebítur, Hiísuero quid Themiftocle orígínem traxerat honores quidam ín Magnefia ufcj ad noftram memoríam habebantur,quiíbus functus eft l'hemíftocles Athenien(ís,quo ego apud Ammo nium philofophum familíaríffime amícífTímetp fum ufus,* CAMILLI'VITA 9 LAPO FLORENTINO INTERPRETE, -- vRrIVvSs Camillusdequomultamagnag extant fcrípta,eare uehemen á yj teradmírandus uídetur,quod pluríma& maxima imperando clara facino 4| rageíferít,& Díctatura quínquies,tríumpho quater potítus fit,ac fecun 51 dusRomz condítor habítus fuerit, Cünfulatum uero nunquam attígít. 3 Huíusrei caufa fuit cíuilís perturbatio,quod populo aduerfus fenatum de Liui.[i.s.dec.: -É creandis confulíbus difcrepante,tribuni mílítares qui exercituí praeeffent, 2: 3 defignabantur;qui etfiomnía autoritate confularí admíníftrarent, tamen minus molefte magiftratus propter multitudinem ferebatur.Nam& fex uíros,& non duos re bus prarfecíffe,leuabat mole(tíam illorum quí príncipatum paucorü graui animo tulerant, Per eatempora cum magnopere rerum geftarum gloría Camillus floreret,íiniquum ducebat ínuíz topopulo confulem defignarí,etfiínterea refpub.comítía confularía egiífec.[nalijs autem mul tis uaríjsqy magiftratibus talem fefe prxbuít, quamuis unus ímperaret,ut autorítas publica,glo ría uero priuata effet: quanquam collegasín magiftratu haberet, quor alteríus modeftía, quía fineínuídia tmperabat,alteríus prudentía,quía prímas partesomní& confeníu obtinebat,cau^ 8 faerat. Nondumenim tunc magno milítum apparatu círca domum exiftente,ipfe per feipfum adgloríam prímo emerfit, Nam in magno pralio quod gerebatur adueríusiSecanos& Vol Tazx&vse Ícos,fub dictatore Pofthumiot Tuberto merens,cum exercítum perequitaret,& uulnus in coe 3 Tuderío, xaaccepiffet, haud dolore uictus eft, fed euulfo€ corpore telo,fortíter cum fortí(Iimís hoftíum| Gesta. pugnando,erumpentium ímpetum retrufit,& terga uertere coégít. Deínde alía munera obíz uit,& Cenfura magiftrat& magna eo tempote fortítus eft autorítate. Memoríz tradítur,cum ipe hoc munere fungeretur,pulchro facínori operam impendiffe. Ferunt enim cum rationí^ busperfuafiffe,tum poena homínes mínando deterruiffe,utmínus uíduarum mulierü nuptiae deuítarétur,quarum profedtó propter bella magnus erat numerus. Magno plané emolumene toíllud fuít,quod eíusopera orphaníquíprius immunes erant,ad uectígalia pendenda coére cerentur, Hoc acciderat, quía ob affidua rem milítarem refpub.magnís ímpenfis uexabatur,& maxíme Veíorü eos folicítabat obfeffio, Hos quidam Oenetanos uocant. Nam hac urbs Thu fcíe propugnaculum erat,& armis militibusip equeac Roma potens, Opum ením ac delícíae rum fplendore claríffima, xpenumero egregíe cum Romanis pro gloría€ ímperío dím$cgue rat, Verü ea tempeftate íngentí uexatíone bellorü feffa atcy attríta,non amplíus de imperij exe cellentía cettabat, fed altis muríslongisdp ac duris oppidani urbem cíngentes,& multa armorá & fruméti;telorumd uíac uniuerfi deníq apparatus coplentes,íntrepído anímo longam fere bant obfidione, qua non minus& laboriofa& molefta obfidentibus,quám obfefTis fuit.Conz fuetienim Romani hyemare domí,nec multü xftíuo tempore mílitare,tunc prímum dtribunís coacti funt propugnacula ftruere,& caftra ín hoflilíagro fub ipfa zeflate atq; hyeme uallo fofz fad concludere.Iam fere feptimo belli anno finiente,tanqua duces accufandi elent,quod mol liter obfidione agere uiderentur,remotís primis ducibus noui tribuni mílítares ad bellum defiz gnati fant,quor& tunc fecundo unus Camíllus erat;cuicum obtigiffetín Falerios& Capenae tesexpeditione ducere,níhil eo teporein ea obfidione peregit:quitüc, quod Romanisalíz ina cefferant carae, multís iníuríjs regione laceffentes,& przfertím T yrrhenü bellum moleftanies, à Camíllo oppreffi funt,& multi ín murü contradi ín przcipítium dati, Deinde círca paludem Albanam cum uehementer bellum ínflaret,fimílís monftro res ueniens, quía níhil mínus cre« dendum erat ínter ea qux admiráda& fide indigna uidentur,quoníam comuni caufa ac ratío« h 5 PLVTARCHI CAMILLVS C nenaturalicareret,terrore níecít, Eratenim tempus autumnale,& iam xftas defierat, quz tieLiuili.s.de, que imbríbus,neq;auftralibus uentís molefta ac aduerfa fuerat, fed multz paludes[taliz,ac flu uij,fontesq partím omníno,partím ualde exaruerat, Omnes autem fluui) eque ac femper hu miles ac depreíTi per xftatem fluebant, Palus uero Albana qua ex femet príncípíum ac finem comparauerat,fepta montibus altís,nulla de caufa nífiaucto fulphure tumebat,atq; cacumína montíum fineagítationeac fluctu elata leniter attíngebat.C) uod prímum ín admíratíonem pa ftores adducebat.Poftquamautem palus fefe non amplíus capere poffet,&& magnusaquarum fluxus peragrosaratos plantasp sd mare effet,non folum anímí R omanorá ftupore perculfi funt,uerumetíam omnes quí[talíam incolebant,magna íllud portédere cenfebant, Plurímus de hacre ín caftrís Romanorü quí contra Veios obfidíonem habebant,rumor exortus eft,[ta que manífefte illís d quod de paludeacciderat,cognítugn eft. V erum ut eueníre folet ín longa obfidione,quod multa ínter hoftes conuerfationes oriuntur,factum eft ut Romanus quídam familíaritatem cum quodag cíue coníunxerít,quí ueterum fermonum perítía pollebat,& plus aliquid quám alíj,ex uatícínio fcíre uídebatur, Poftquam ígitur Romanus accepit elatione paz ludís,uídít&g huncobfidionem defpicíentem derídentemi,non hoctantüm admirandum,in; quít,eueniffe,fed hís multo abfurdíora fígna fpe ímmínere,& hacillí communícaturum fe pollicebatur,fi quid remedij ín comunibus malís adhibere uellet, Cum attentas aures homo prabuiffet,&€ mutuo fermone uteretur,tanquálatentía quxdam auditurus effet,paulatímRo manus ficfabulans,& íllum fubduces,utlongíus ab urbe abíerat,cum magnís ualeret uíríbus, fublimem íllum rapít,& multis ex caftrís concurrentibus milítibus prabuit, Ille coactus acuís dens íd quodaccidiffet fibi fatale& íneuítabile effe,occulta uatícinia de patría protulit, Inquit ením non príus illam capípoffe,quám perfufam paludis Albanz aquam hoftes retró reflecte rent,& ne mari promííceretur,obítarent.Hixc cum fenatus acciperet, de re dubitaret,uifum eft ín rem fore Apollínís confulendi gratía quofdam ín Delphumlegare. Fuere legatí Coffus Licinius, V aleríus Pontítíus,& Fabius Ambuftus uirí magní, V bí confuluere,nauibus delati domumr.ediere,alía uatícinía ferentes,quz quorundam apud fefta Latína nuncupata neglis gentíanf przdixerant,& aquam Albanamarcere d marí quantü poffent,ad priftínumé meas tum reducere íufferant;fi autem boc mínus efficere poffent,ín planíciem per foffas deducere, & ín unum congerere, Hís relatísab oratoribus,ea qux ad rem díuínam pertínebant,facerdoz tesabfoluerunt,populus autem ad opera facienda feceffit,&t aquam díuertit, Senatus uero des cimo bellianno depofítís prímís ducibus díctatorem Camillum creauit,[lle autem magíftrum equítum dícens Cornelium Scípionem,primo uouít fifelícem exitum bellum haberet,magna fpectacula fefacturum,& templum dex quam Matutam matrem Romaní uocant,confecratu rum,Fxc certe ex facrificijs quibus colítur,Leucothea uiderí poteft, Etením ancillam ín tem: plum adducentes alapa pulfant,deínde impellunt,& fratrum filíos pro fuís ín ulnis gerunt,& circa factíficía currunt, Hxc fimulacra funt earum rerum qux in ínfantía,& quae INíoé pellex paffi funt. Poft uota Camillus aduerfus Falífcos copías duxit,& hos atque Capenares,quíaus xilio illis erant,magno przlío uícít. Deindead Veiorum obfidíonem fledit íter, Vbi cum dus rum afperumüi promontoríum íntueretur,cuniculos círca urbenrínlocís quí adítü íntra mue ros praeberent, fodiendo parauít,per quos occultéatque profunde füb terra ad hoftes ducerene tu(Cuapropter cum fpes uíz íneffet,ipfe extra pugna laceffit,& ad muros hoftes prouocat, Alij autem clám per cunículos írrumpentes latenter ín arcem penetrant,quz erat íuxta teme plumlunonís,quodin urbe€ magnitudine& religione pollebat, Ferunt contigiífe eo tempo re ducem Tyrrhenum hícfacrificíjs operam impendere,& augurem ínteftína contemplantem alteG exclamantem díxí(fe, Deum dare uíctoríam ei,qui facrificía illa fubfequeretur,.Q uodau dientes Komaniquí ín cunículís erant,flatim pauímentum fregerunt,& cum clamore atque armorum ftrepítu egredíentes,exterritís hoftibus ac fugientibus ínteflína rapuerüt,& ad Cae millum detulerunt.Sed hxc forfan fabulofa effe uídebuntur, Capta autem urbe, cum R omae ní incredibiles díuítías prxdando agerent ferrent&p, Camillus cum profpíceret ab arce ea quz gerebantur, primum quídem collachrymauit,deínde felicem fe ratus ex praefentí fortuna, mae nus ad coelum ac deos fupinas tendens, inquit: Summelupiíter,caterít5 omnes dij humanorü operum íudices, non pro merítís fed pro rerum neceffitate Romanam fortunam afpexiftís,íni quorum ac nefaríorü hoftium urbem accepimus, Síaute& nobis qua prafentís felicitatis ul» tio debetur, obfecro omnía qux ín urbem& exercitum Romanorum mala conferenda effent, in meípfum paruo malo termínarí, Cum hxc dixiffet,ut mos eft Romanis preces agentibus,fe ad dextram m--— g^ T"v PIE] ————— Áo A(—— RR CTEORRRLTS ———c$s&€——8Ó MR oup 5d ius mm lus MN EN uc fn LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 62 a ad dexteram uoluere,círcumuertens cecídít, T'urbatís íllis quiaderant,cum refurgeret,inquitz Quambene pro meis uotís ac precibus accídít hoc paruüi malum ín maxíma bona fortunze.Dí repta urbe,ftatuít Iunonís ftatuam R.omam,ut uouerat,transferre. Coueníentibus ín hoc artá fidbus,Camillus deze hoftías mactans cum precatus eflet eam ut Romanorum curam fufcipe ret,& unà cum alijs díjs Roma habitantíbus firma ftabílísgg maneret, ferunt fimulacrü loquue tüm díxíffe,hoc uelle atq; afferere.Liuíus autem ínquit, cum ipfe Camíllus dez ftatuam contre daret,& precibus eam prouocaret,quofdam ex aftantibus refpondiffe,uelle& approbare, 8C Romam prompte profectam effe, Quí aute ueheméeter affertndo rei huic admirandz fauent; fententía fuz fuffragatrícem habent fortunam urbís,quam ex paruís minímísQ principiis ad multum gloríz atg; potentíz emerfiffe fine dea,qua multís ubícy fignis apparuerít,impoflibile erat, Iraqp afferendo ferunt multoties fugorem ftatuam ac fufpiria emífifle, quandocg fefe auera iffe, quando; expurgaffe,de quibus multí ex maioribus ín bíftoría fcripfere. Multa etíi qua nosaccepimus admiratione dígna,comemorare poffemus,quz non temere cotemnípoffent. Sedhuiufmodi rebus permultum credere,uel nullam fidem adhíbere;propter humanam ímz" becilltatem,quze nec termínos,necimperium fuí habet,& fertur quandoqs ad fuperftitionem & fuperbíam,quandog; ad contemptum facrorum& ínfolentíam rerum díuínaruim,perícue lofumeft.Pium autem atqj optímum eft,ut Nihíl nímís. Caihíllus,fiue quod magno cum labo redecímo obfidionísanno urbem hoftilem occupaffet,(iue ab íjs quieum beatum dicebant,ín tumorem atque aními elatione adductus effet,quadrigam albis equís tractam afcedens,alijsqs fuperbe utens,pro legítímo cíuili&5 magiftratu moleftíus& infolentíus tritiphauít.Q uo tríum phandigenere nullus ex ducibus nequeantea,neque exínde uíus eft.Nam putant facrum hu infmodi currum regípatríq) deorum effe celebratum,[n hac igítur re quía nondum lauteluxu tíofet uiuere ufurpatum erat,necnon quod legi de dí(focíandís habitatoribus urbís fe oppo« fuerat,apud ciues Camillum quídam calumníjs profequebantur, Rogatíone ením tribuni ple bístulerant,populum atque fenatum diuifum habitare,& alterum R.omz ductis fortibus,alte rumín captíuam urbem coloníam agere,tanquá opulentíores fututí effent,& ex duabus mas gníspulchrísá) urbíbus altera dítata,uná regionem cuftodirét, Populus cum íam numero crea B uiffet,muneraobibat,& füffragíum petens in concíonefrequentes tumultus agítabat, Senaa tus atq optímates cenfentes non díuifíionem Romz, fed pernícíem futuram,fi populus folus adminiftraret:cum hoc índígno anímo ferrent,ad Camillum refugium habuere.llle certamen deprimens, occafiones íníjcíebat populo atqj occupatíones,quíbus femper legem repellebat, His ígitur de caufis maeftítía afficiebatur Camillus, Sed apertífTimz ingentesdp ínimícítiz eí contra populum erant ex fpoliorum decimís;quz non abfurdz fuiffent,nifi multítudo íuftiffi mum príncipium fufcepiffet. Nam,ut uídetur, Camillus ad V eíos expedítionem agens, fi ure bem caperet, huíc dea decímas uouít.Capta autem direptagp urbe, fiue quod txderet ciues fati gareimpenfis,fiue quod oblíuío quxdam ex incumbentibus rebus eum cepíílet,uotü per nea gligentíam babuit:poftquam magiftratum illum depofuerat,de hac re ad fenatum retulít.Aua cures monebant ín facríficijs deorum iram apparuiífe, quz propítíatione& gratíarumactione placanda effet. Decernente fenatu pradam non diuídendam eífe quidem(nam difficile erat) fed illos quí ín partem przdz uenerant íureiurando adfiríctos decímas ín medium afferre,mul ta moleftía uíolentíatp affecti funt,cum pauperes effent,& multü laboríbus exhauftí fuífent, & ad tantam collatíone earum quas cópararint poffederíntip,cogerentur. Hís rebus Camillo tumultuante,defícienteG probabiliori excufatione,ad abfurdiffimam rationem fefe applicuit, Namprofitebatur fe uotí oblíuíonem cepifTe. Illi íllud moleftum fibi dícebant,íi ea qua effent hoftium tunc uouiffet,nuncea quz cíues haberent,foluerent, Itacy ut quifcg quantü erat aqui in medium contulerunt,uífum eft auream craterem ín Delphum míttere;fed parua aufi copía erat in urbe, Cum ílli quibus hac prxcípua cura demandata fuerat, de auro ínueníendo conis liaagítarent,mulíeres ínter fefe fua fponte confulentes,omnía ornamenta aurea,quíbus círca corpus utebantur,ín oblatione contribuerunt, Aurum fuít pondere octo talentorum. Hís mu lieribusreferens fenatus honorem,pro earíi dignitate decreuít, poft mortem quemadmodum pro uírís,íta pro foemínis ín funere laudatíua oratíont haberí, Non ením antea mos erat apud Romanos mulíerem mortui laudare. Parata autem longa ornata nauí,tres ex optimatibus ín Delphum míffi funt.Hiyems erat,& ín mari tranquillítas, Sed operzprecium audíre quema admodum íllí maxímá diíícrímen incídentes,ex infperato ftatím perículum euafere. Nam Líz parcorumtríremes círca A coli ínfulas deficíente uento,eos manus tendentes orantesQp,tana PLVTARCHI CAMILLVS C quam pradones aggrediuntur,& captos eductostp é mari pro piratis habuerunt,rest& cot, pora uenundanda fub corona expofuerunt. Sed tandem cum credítum effet uírtuti ac poten» tíx uníus uíri l'ímafithei ducis, dimifTi funt. Hic paratís fuís nauibusin Delphum mifit,& ut do naría fufpenderentur,operam nauauít,quapropter eí Romz condígni honores relati funt, Trí bunísplebis rurfus de díuidenda habitatione& míttenda coloníalegem excítátibus,bello con tra Falifcosexorto,quod opportune cecidit,uífum eft prímoribus comitía fecundum lege ages re,[taq; Camillum cum alíjs quíng; tribunis milítum elegerunt, tanquam res ipía duce quidi gnitate€ gloría ac rerum experiéntía polleret,indígeret, Populo fanciente, Camillus fumptis copíjs aduerfus Falifcos ímpetum fecit,& Falerios urbem ad bellum munitam omníbus rebus bellícís habentes, caflrís circuiuít, Cuuam non facílem captu,neqg, eo tempore capiendam puta uít,uerum quarebart cíues ín caftrís retínere,atcg ad bellum exercere,ne domí ín ocío uítáagen tes factionibus fedítionibusQp urbem fcedarent. Recte ením femper Romani hoc(uelut medi ci) remedio ufi funt,ut cíujles dífcordias acfedítiones uitarent,uel extra urbem ea mala ad ho: fles conuerterent. Sic certe obíidionem Falerijs defpícientíbus,& ratís undig fe munítos effe, prater eos quimurorum(tationes tenebant,czterí omnes per urbem ín ueftibus uerfabantur: filij autem eorum ad ludum ítabant,X circa muros deambulare atg; fefe exercere cogebantur, Nam publíco doore,Gracorurf more utebantur Faleríj. V olebant enim ab ípfa adolefcenz tía filios una erudírí atqy congregari. Hoc modo magifler ludi ínfidias Faleríjs tendens per pue ros,fingulis diebusillos primo fub murís per pomceríum feducebar, Deínde ípfos poftquádes ambulando exercuerat,ín urbem reducebat, Poft paulatim illos fubducens, audere,tanquam tutó proficifci líceret,alfuefecit, Tandem cum omnes fecum haberet,ad pracuftodías Romano rum profectus,iubet íllosad Camillum deduceze, Ipfe triftis grauísáy cum ín medíum(tetiffet, fe puerorum magií(trücíTe declarauít,& utillí gradificaretur,cura(Ie per pueros,ínquít, urbem fibi tradere, Camillo uífum eft rem indigna effe,unde prefentíbus ínquít,íniquum effe íníuría acdolo hoftes uíncere.Nam& leges quafdam belli ínter bonos uíros eíTe,nec tam incendium, quám prauam& fubdolam gratíam uitandam effe, Sancitum enim erat, non alíena iniquitate, Íed propría uirtute magnum fortemQ ducem oportere milítare,Itay íufTit homínís uefiimene ta fcindí,& manus poft terga uincíre,puerís autem uirgas flagellaty dari, ut proditorem uetrbe ribusafficientes ín urbem agerent, Subíto Faletij poftquam prodítíonem magiftri ludifenfe« runt,urbe,ut confentaneum eft,ín talí queftu ac calamitate occupata,clarí homínes ac mulíez resad muros portasty plenogradu ferebantur:ubi cum magiftrü ludí, quem puerí nudum uin cium ín urbem ígnominiofe agebant,;intuerétur, Camillum feruatore atqj deum,patremg appellabant. uare non folum parentesipfi puerorum,uerumetíá cxterícíues quí hac íntuez bantur, Camílliequítatem íngenti beneuolentía admirabantur, Itaqy ftatím congregato fenas tu oratoresad Camillumlegauerunt,quos Camillus Romam ad fenatum mifit.Illí cum ín fena tu ftetíffent,ínquíunt:Quoníam Romaníipluris iuftíitiam qudm uictoria fecere,edoctos fe effe ut captíuí quàm líberí effe malínt,confitentes non tam uí Romanorü qudm uirtute fuperatos eíIe.Senatusad Camillum íllos remittit, ut dehacre pro aními fui fententia decerneret, R edaz Ctís ín dítionem Romanorum Faleríjs,factady pace cum omnibus Falí(cís, Camillus uafa collíz gere iuflit,atque difceflit. Milites qui praedatum írí Falerios expectabant, poftquam Romam uq cus maníbus redierunt, Camillum tanquam populus eí odío effet,ac pauperum utilitati ín uíderet,apud alios ciues accufauerunt, Poftquam de díuidenda habitatíone tribuni plebisle« gem tuleruntac decretum,rurfus populum ad fuffragia accerfunt, Camillus nullíus ínímící ujs, nullius audacíx parcens,prímus omnium multítudíne coércuit,utlegem abrogaret, Mul titudo contra Camíllum íra ínflammabatur.Sed cum laboraret ex filiolí calamítate(nam alterá ex filjsemorbo confectum amiferat) nihil tamen írze in eum dimiffum eft, Q uam calamitatem ípfe uir manfuetus atque optímus,haud zquo animo tulít.Sed cum índícia fibi accufatío effet, inclufus cum mulieríbus propter luctum domi fe contínebat, A ccufator erat L, A puleíus:cri^ mínatío autem de fpoliorum Tyrrhenorum expilatíone, Nam fama erat portas quafdam a» neas ex Hetrufcís fpolis apud eum effe inuentas, Populus íraaffe&tus flatuebat,quacung; rae tíonecontra Camillum decernere. Itaq; cum amicos€ commilítones Camillus cogrega(let& collegas,quí non paucí erant,fummiís precibus illosorabat,ne fe falfo accufatum, acab ínimi» cis derifum defererent, Amící bene prudenterQ re ínter eos agitata refponderüt,aduerfus ac cufationem eius nullum praflare auxilium potfe. Cum íudicíium fententíaméáy de fe ferene dam haud expectare uellet, ducus íra,ftatuit ex urbe decedere, Familiariter igitur blandeque appellata deA-(^ pa V gm to 4—— ER. SU» eme o4 X9— CR. J^ àÜÉKuw hem Pe cwm AS A PEUA med 2o m oM— oA oo JF m 9 LAPO-FLORENTINO INTERPRETE, ós A appellata uxoteac filío,tacitus domum uftg ad portam egreditur.Ibi cum fletiffet,conuerfus te tro& ad Capítolíum manusfupiínas tendens, deos precabatur,fí ínnoxíus ob ínuídíam popua lipocnas luens urbe excideret,quamprímum Romanos poenítétía capí,& ipfius opera ín om» níum mortali afpectu indigere,atq; Camillí defiderio tenerí.[lle igtur quemadmodum Achíl iiid. lesímprecatíones uouens aduerfus cíues,abfens damnatus eft quindecim millibus affium,quí numetusadargentí rationem conftítuít mille& quíngetas drachmas, Nam as erat pecunía,& hícex decem zreís,denaríus uocabatur, Nemo fuíitex Romanis quí non putaret Camíllí prez ces flatím exaudítas fuifTe,& ultíone de íniuría non quídem iucundam,fed triíftem ac celebrem & paffim díuulgatam fumptam effe, Tanta deorum Romam circundedit ultio,& tam ignomí nipfa opportunitas belli inuídízG ac periculí aduerfus urbem apparuit,fiue quod talís fortuna ímmineret,fíue quod deorum opus effet,quí de ingratítudíne contra uírtutem ultionem non retardant,Primum quidem uifum eft ingrediete Iulij menfe,magni índícíum mali apparuifTe, mortem uidelicet cenforís.Nam Romani putantes cenforíum magiftratum fanctum effe, plue rimum illítribuebant.Secundo,ante Camílli exilium, Marcus Cedífülus uír nec dlarus necíena torius fed manfuerus atqy optimus apparens,rem folícítudínís plenam ad tribunos mílítü retu lit. Nam inquít,cum ín prateríta nocte íter faceret per uíam,quam nouam uocant, quendam Liui.li.s dec, alié fe appellantem audíuiffe,refpicientem uidiffe neminempaudifet uocem humano fonitu maíorem,dícentem: Age Marce Ceditiad príncípes diluculo ueniens inquíes,breuí tempore inurbe Gallos habíturos effe. Haec cum tribuni militum audiflenttanquam ridícula ac íocofa habuerunt, Paul poft ea que ín Camillum acta funt,euenere, Galli Celtíco genere ortí,quia domipropter multitudinem haud nutriri poffunt,forís fedem ac uictum querunt; quorü cum. multz effent myríades,tum íuuenum bellicoforumghomínum,tum liberorum mulíerumtg quasfecum ducebant,quidam ad Boreum oceanü tranfeuntes,fuperatís Rhiphazís montibus, extrema Europa occupabant, Q uídam ínter Pyrenzos montes& Alpes fedem ponetes,proe peSenonesac Celtícos diu habitabant, T'unc(ut fama eft) primum guftantes uínum ex Italia delatum, fic ílliusadmíratíone ac nouitate fuauítatis amétes facti funt omnes, ut collectis armís famptísép filijs,àd Alpes concefferint,quafieríntà eam terram,ín qua huíu(modí fruciyis oría B retur,aliam autem ínfructuofam atq; ímmítem arbítrabantur, Primum quí adíllosuínumdee— tulít,ac ín Italíam eos accerfiuít, Aruntem Tyrrhenum fuí(fe ferunt,uírum& fplendore& na^ turapraftantem, V erum haclaborauítcalamítate. Curágeflerat cuíufdam puerí orphani,quí & opibus& praftantía formz,omnes cíuesanteibat:nomen erat huíc Lucumoní; híc ab ipfa puerítía fub Arunte uixerat. Et cum adoleuiffet xtas,domum illius haud dimíttens,quía uxo» rem Aruntís deperibat,fingebat cum eo uítam lzteagere uelle. Permultum temporis horum mutuus amor& confuetudo latuít, Sed cum demum ita ambo amore ínflammaretur,ut flum nonamplíus celare poffent,iuuenís palàm írruít& mulíerem abducit.Ille cum ín íus Lucumo nem uocaret, uictus cum multítudíne amícor& Lucumonís,tum pecuni]s,uxorem fuam defes tuit.Hicigitur rumoreaccepto de Gallís,ad illos feceffit;atqy ín Italíam exercitum duxit. Illí íta tuentes quamprímü uniuerfam antíquamá regionem T yrrhenorü fub eorum imperium ab Alpibus ufcy ad utraqg maría redegere,ut ipfius nominís appellatio teítatur. Nam mare quidé Boreum Adríatícá, à Tyrrhena urbe Adría,qua ad Notum índínatur,illud uero quod é rez gioneeft, Tyrrhenum appellant.Per hancregionemarboríbus plenam, multa flumina fluynt, & latus eftager pabulo.EIxcocto& decem pulchras magnas urbes habet,& ad quftum& aduictü amplíffimas, Has Galli Tyrrhenis eiectís occupauere. Sed haec multo ante gefta funt. Eaautem tempeftate Gallí.ad Clufium Tyrrhenam urbem caftra locauerunt. Clufini inftitue to refugio ad R.omanos,ut legatoslíterasq; ad barbaros exararent. Legauerunt Romaní ex Fabiorum familia tres uíros,qui honore& clarítate ín urbe infignes habebantur. Fios Galli ob Romanorum nomen non ínhumaniíter fufcepere, Quuí,pofiquá przlíum quod ad muros erat ceifacum eft,in colloquíum cum Romanís uenerunt, Scífcitantibus Romanorum legatís,qua iniuríaà Clufinís laceffití effent,quodillorü urbem obfidione premerent:Brennus Grallorum rex ridens,[níuria nosafficiunt Clufini,nquít,cum parum terra€ regionis incolere poffint, & quápluríma occupare animus fit,& nobis aduenís multís& ac egenis nihíl impartíri uelínt, Inhocplané,ó Romaní,uobis iníuríam íntulerunt primum Albani,& Fidenates,atcg Ardea tx: nuncautem Veiorum ciuítas,atque Capenates,multig Falifcorum V olícorumé&p,aduera (us quoscaftra mouetís,& fi uobis ex rebus fuísnon ímpartíuntur,in(eruitutem agitis, d ftrui tis,corum urbes euertítís,idqp haudquaquam graue necíniquum ducítis,fed antiquam legetn E De ncfaflis diez : bus Macrob. S4 tur lib.s.ca.16 PLVTAR CHI CAMILLVS C iubentemresmínorumtribui maíorí,ab ufquedeo íncipientem,& adbeftías ufq finientem, imitamíní. Nam hoc nature quodam ínftínctu infitum efljuíuendi gratía,plura haberepoten tiores ínferioribus.Definite ígíturobfidioni Clufinorum mifererí,nec doceatís Giallos optimos acmiferícordes amícosfieri íllis,qui à R omanísiniuría affecti funt.His rebus cognitü eft, Bren no flare fententíam bellandi, Legati ex colloquio dígreffi,cum ín Clufium ueniffent, fiueut uí res illorum experírentur,fiue quía bellando fefe oftentare egregium ducerent,Clufinis ad con ferendas contra barbaros manus anímosfecere, Impetu facto à Clufinís cum praelíü iuxtamu ros mifceretur,unus ex Fabíjs Cfuíntus Ambuftus equo infides,fubditís calcaribus cótra egre gíum forma uírum Gallum multo ante alíos praequítante írruít, Prímo cum ex uelocítate ím petus,tum fulgentibus armís faciem tegentibus incognítus fuit, Poftquam uero uictor euafe« rat,& Gallo fpolía transfixo pectore gladio detrahebat,Brennus illum cognofcens,teftabatur deos,Q uíntum Ambuftum oratorem przlío fe admiluifle& cotra íusgentíum eoiííTe, Qua: recum receptuícanere íuffi(fet,pralíumd fubító diremiffer,collectis uatis, Roma uerfus iter intendít, Sed poftquam Romam exercicum ductauít,ne uideretur Romanos íníuría laceffe: re;acillis nolentíbus fine caufa bellum mouere,nullis fa&ís íncurfionibus,bella índixit.Romz couocatofenatu,multistp alíjs,geftaà Fabío accufabantur, Sacerdotes facta re diuina fubebant fenatum fcelere ín unum translatb,cateros religione liberarí, Hos Foeciales Numa Pompilius maníuetudíne íuftitíaG rex pra-flantiffimus conftituit, quí pacís cuftodes,cognitores, atq íudi cesforentcaufarum,qua iuftum dicerent bellum, R em ad populum fenatu referéte,& facer dotibusacta Fabíj accufantibus,multiex ípfis rem díuína neglexerunt,acludibrío habuerat, adeó ut Fabíum cum fratríbus eíus tríbunum militarem etíam defignarent, Celtae cum hacau dírent, ferrent& grauiter,níhil contrá egerüt, fed quamproperé ad ipforum multítudinem,& ad prímaríos ipfius exercítus concefferunt, Ecquanquam uím& anímü eorum quí ín medío erant, perterrefacerent, quí uíderentur regione uniuerfam atq; urbes celeríter deftructuri effe, nulla ín re íllos Ixferunt,neq ex agris quicqua uaftatum eft, fed propinquis neglectis urbíbus Romam proficifci,& tantum Romanís bella inferri conclamant,alíos autem populos míníme hoftescenfere, Cum ítaq; barbari Romam bello ínfeflarent,tríbuni militares Romanos ad pu: gnam eduxere,quí numero haud tenues, non paucíores quadraginta millibus erat, fed infueta armís multitudo tunc prim arma capeíferat. Q uo tépore nec lítato,necaufpicato rem gerere ín memoríafuít,tantü turbationisadres difponendas ea obfidione füfceptü eft, Nam ante pue gnam íneundam ac pericula aggredienda, deos cófulere mos fuerat,& in mínoríbus periculis fxpíus monarchos,quos díctatores appellabát,eligere confueuerat,non ignorantes quanti ín fe udlitatis periculofa tépora haberent,fiunus in princípatu,una fententía ac libera,& ímpuni magiftratu fungeretur,& ín manibus ad res pulchre ordínadas íudicía retíneret, At non parü profectó rebus obfuit Romanís Camilli íngrata feuerítas,quí cum uir grauis effet,necy ad gra tíam,neqj blandé magiftratü gerebat, Cum ígítur prope urbe fladíjs nonagínta ueniffent bars barí,haud proculà fluuio quí Allia nücupatur,quí non longeab exercitu ín Tiberim prorum pebat,confederüt.Hic apparentibus barbarís,cum male pugnatü effet,quod haud fiructaacíe dímicabat,fufa exteplo acíeseft. Ad ripam fluminis quó finiftrü cornu defugit, d Celtis magna firages facta, Dextr'i autem latus ínclínans fuperiore partem ex planítie ad colles, mínus cadis patigbatur.Hlinc multifuga per agros faltusty díflipatíad urbem rediere. Alij omnes quí barba rorum manus euaferant,ad V eíos hoflíi urbem fugam arrípuere,tanqua R oma capta effet,& Romaniomnesibitrucídati, Fuga uero nocturna fuít,Eo tepore quo pugna cómííla eft,infia« batzftiuum folítitium círca pleniluníum:& fuperiori die, magna calamitate Fabíana domus perculía fuerat.Nam trecentíex eorum familía in'l'yrrhenobello ceciderat,Decretum eftà fe cundo«onflíctu diem Allíacü uftig nunc àflumíne nuncuparí, De nefaftís diebus, fiue opus fit fiue nonaliquos ponere(Heraclitus Hefiodum quofdam probos,quofdam malos facíenté rez darguít,tanquam non teneret naturi omnium díerum effe unam,quodalibi dubitauít) ín hac realíqua comemorare exempla forfan haud íncongruum erit, Tunc quídem DBoeotijs ínftante menfe izodleouís,at uero fecundum Athenienfium appellationem, txezouGouav-,quínto die duas contígit clariffimas uincere uictorías,quz Graecos liberos reddídere,unam fcilicet apud Leuctras,alteram uero apud Gerzflon, Ac prius pluribus ducétís annís quando Lettamyam ac Theffalos uícerüt. Perfz menfe BosdleequvG" fexto die,in Marathonis tertío,apud DJatzas & apud Mycalen d Gracís fuperati funt, Et uigefimoquíntodíe eiufdem menfis círca plenilus nium, Arbelís Atheníenfes pugnam Chíam in qua Chabrías dux erat,uicerunt, In Salami: naautem c e"m gue— mex Rame n—£7— o /M— 4XÁ pm mem LAPO:FLORENTINO': INTERPRETE. 64. A naautemcirca uigefimum díem(utnosín annalibus legimus) attulit& menfis depy/Auap bara aris manifeftum ínfortuníum.INam Alexader ín Giraníco duces regis eo menfe üicít.Et Carz ihagínenfes ín Sícílía à l'ímoleone uíctí funt,uígefimotertío die huius menfis,quo tempore ui detur T'hargalion cepiffeIlium,ut Ephorus& Callifthenes&€ Damaftes atq; Phílarchus ín hía floría fcribunt, Econuerfo uezeyezuoy, quem Bocottj wcsuop uocant,non felix Graecis fuit, Nam huíus menfis feptímo díe,in prelio quod geftum eft ín Cranone Antipatro fuperati,tan dem fugaticafiq func,& príus ín Charonea aduerfus Phílíppum pugnantes uictí.Eodem díe menfíis uezayerzuüvG- per eundem annáü qui cum Archídamb ín Italtam traíecerát, d barbarís ibiexíftenbus necatí, Carthaginenfes autem uigefimumprímü díem huíus menfís tanquam plurimas maxímasdp omníü calamítates attulíflet,infaftum habent,Sed no me fugit per ea tem pora quibus myfterta agebantur,iterü die ab Alexadro dirutas efle, Et pofl hzc propugna: culum Macedonü fufceperüt Athenienles círca uigefimam díem BoudleotudvG", quo tempore clám Bacchí facrifícía peragüt.Romaní quoqj eodem die príus quídem à Cimbris uíctí,Scípioz' nís exercítü amifere.Sed poftea Lucullo copías ducete, Armenios& T'igranem uícerunt, Atta lusuero rex& Pompeius Magnus eorü natalibus diem fuum obíere, Sed tame haud ín animo: eftde multís qui fuis períodís ufi(unt fcribere, Verum Romaníshzc dies una eft dierá nefafto rum,X propter hanc quolibet menfe dua alterae ad plusreligionís& labentis fuperftítionis,ad aqua forté accidüt(ut confuetü eft) additae funt, Eixc profecto ínlibrís de Romanís caufis cu tioftus digerütur. Confecto ítacj pralío fi cófeftím Cralli fugiétes Romanos cofequutifuiffent, haud prohibuiffet Romá funditus delere,& omnes quí ín ea remanferant,capereatq; obtrun cre, l'antüterroris ex ea calamítate fugíctes,tantum(üp turbatíonis acamétíz retró attulerüt, Baibarí magnitudínis uictoríz ignarí,couerftex uíctoría ad dirípienda ín caflrís fupellectílía, facaltaté fugiendiex urbe multítudíní prebuere,& remanetibus praeparationís& tutela fpes iniecta eft. Nam relíctis ceterís urbís partíbus,Romani Capitolium magna ui magnoG prafíe dio telor& munierunt, Prímum ex facrís quedam ín Capítolium fuftulere. Virgines uero V e2 flalestapto ex laríbus igne cum facrís fugerunt. Seda quibufdam memoríz tradítum eft,nihil pratet zeternü ignem effe feruatü, A INuma ením rege tanquá omníum príncipit effet ígnis; B uenerati ínftítutá eft. Nam nobiliffimü quoddam ignis exiftít in ípfa natura,&(motío quaedam efl,uel cum motíone totíus generatio, Alía uero matería qua calore uacat,ocíofe(gnauitert ía cens& cadaueti fimilis ígnis uirtutem tanquáanima cupít,& paulatím fufcepto igne ad agen dumquid uel patíendum uertítur, Numa Pompilius uír doctus acfapíentiffimus;quií ín colloz quium cum Mufis per fapientíam ueniebat,ratíone quadam philofophíze motus, hunc feruatí cuítodírí& perpetua uigilía;ne corrüperetur,uoluít,tanquam terna uírtus qua omnía feruaz ret,effer. Aliqui ferüt,quemadmodum apud Girzcosante facras zdes purum ignem pofuiffe, & qux funtintus omnibus ní(i ipfis uírginibus V eftalibus,effe abícodita, Magna praterea fuít fama Troíanü illud Palladium quod in Italíam A eneas afportauerat,ibire(idere, Sunt quídam quíde Samothracíjsfabulantes ferunt Dardanit Troíam aduectum cum urbem conderet,faz críficia egíffejatqy illud confecraffe: Aeneam uero ín ipfa urbis captiuitate furtim fuftulíffe fere uauiffegg ad íd temporís,quoin Italía urbem condidit, Quidam ut multa in hac re fcire oftentent,duo ineffe non magnadolía ferunt,quorum alterum apertum ac uacuti,alterum plenum ac claufüm:amborum uero afpectus tantummodo fanctís uirginibus patere, Sed quídamyhbps mentiriarbitrátur,quod puellas multa ex facrís corripietes fertur duo dolía abícondifTe fub ter raintéplo Quiríní,unde locus ílleadhuc dolior& appellationem retínet. V írgínes maíora ac di gníora ex facrís fumentes ultra fluuí& fugerunt,'T'unc Lucíus Albinus uír popularis cum etía ipfe fugeret, infantes filios,uxoremQ,ac neceffaría utenfilia fecum habens,in curru uehebatur, pofiquam uídit uirgínes ín fínu deorü facra ínculté ferentes,folastp,ac labore uíz fatígatas,con fcílim uxorem cum filijs atcp fupellectilía terra exponit,& íllas currum íngredí,atgy ín aliquam Grecorum urbem fugere iubet, Indignum fuit Albini non obfcuram pietatem atq; honorem ergadeos ín grauíífimis temporibus,fíne aliqua memoria prateríre. Aliorum facerdotes deo2 rumac feniores,quí confulatu& tríumpho potíti fuerat,non tuler&t urbem relictum írí. Quí cum facras fplendídasdy ueftes fumpfiffent,prafidente Fabío pontifice maxímo, pacem deos rum expofcentes, feGp tpfos pro patría fortunz deuouentes,X fortunx ínflantes,ín eburneís fellis ín foro ornatí confederunt. Tertío die ab ipfa dímícatione Brennus cum exercitu ad ur» bem aduentabat, quí cum portas offenderet apertas,& nullas ín muris ftatíones difpofitas, primum ínfidías dolümque formidauit,admíratus paffim ín urbe folítudinem, Sed poflquam D Liui.li.s.dec,s PLVTARCHI CAMILLVS C perfpeculatores rem cognouít,per Collínam portam ingreffus Romam occupauit, Anto tres centefímo& fexagefimo ac paulo plusab urbe condita, Roma a Gaallis capta, fi fidum eftali: quam temporum diligentíam feruare ín hís rebus,quibus illarerum perturbatío de alíjs nouio ribus dubitationem iníecit, Capta urbe,ut confentaneum eft,celerís de hac re fama per Girzes cíam peragrauit. Heraclides ením Pontícus,qui paulo ante quàm Roma caperetur obíerat,in comentarijs de anima ínquit,uefperi fermonem habuifTe,quemadmodum Roma graeca urbs qua íacet ad magnáü mare,ab exercítu ultra Hyperboreos montes aduentante caperetur, Non admiror plané Heraclidem fabufofum hominem uera oratíone de capienda urbe montes Hy; perboreos ac magnü mare extulíífe, Ariíftotelem autem philofophum certó díxííe ferunt,ure bemá Celtís capiendam, feruandam ueroa Lucio.Erat híc IMarcus,non Lucius Camillus.Sed hxcconiectura quadam dícta, Cum igitur Brennus,ferato Capítolio Romam occupaffet,uis di(Tet&p ínter tranfeundum per forum,quofdam uíros ínfigní habítu& federe& tacere,mas gna admíratíone captus eft, quod tanquam nullo reipublice uulnere fauciarentur, necp facíe, neque colore mutati funt, fed cum effent anímo intrepído flexi in fcabellís quae fecum contule rant,fefe ínuícem intuentes filentíagebant, Quarehacrerum nouitate admíratio Gallos ha buit,& tanquadefortíoribus dubitarent,diuacceffu tactutp abftínuere Poftquam autem qui» dam fidensanímí(uxta Papyriudh Maríum ftetít,manumà maníuete extendens, promífíam barbam demul(it,Papyríus fcípionem ín capite ferendo contríuít, barbarus flrícto gladío il» lum necauít,deínde caeteros facto ímpetu morti tradiderunt, Et tandem late uagatur enfis,& 4 nullo reuocatur pectoreferrum, Poftea íratí contra eos qui ín Capitolío erant,domos per mul tos díes fpolíant,paríetesQy erutí,faces tectis illate,quod Capitolium feruantes eorum imperia neglígerent,& iactis telis pugnarent, Quapropter urbem rapína€ íncendío mifcent,& uírorum ac mulierum fenumqQp acpuerorum atrox xdíta cedes,ac multam ín medío fine nomíne plebem obtruncant, Longa obfidione,opus Gallis erat uictus gratía frumentatum íre, Itaqy di uífi ínter eos,aliqui circa Capitolium cum rege aífidunt,alíquí regionem peragrantes írruenz testp díuifim uíllas depopulantur. Alij bonafortuna elati ducem ordinem negligentes,fparfiqy nulo terrore uagabantur.Plurími ipforü& maxíme ea pars quae ínftructior erat, Ardeam ubí Camillus exulabat,& príuate ocíofeQ uíuebat,fecefferunt. Camillus fpe quadam confilía agítabar,non dehoftibus fugandis,fed fi daretur opportunitas, quomodo Romanis auxilio ef: fe poffet, Quapropter cum perfpiceret Ardeatas multítudíne quídem fatís numerofos,fed pro pter imperítíam mollítiemQ; imperatorum, mínus audaces,prímum ad íuníores orationem ha buít,Non cenfendum effe Gsallorüfortítudine Romanos perditos fuíffe,neg; propter ea,qui« bus ín eum non rectefenferunt,illa patícontigifTe, neg; iudicandum operam effe eorum qui aduincendum níhil prxbuere, fed putádum id fortunz oftentatíone accidiffe, Quare egregíü facínus fore, fi und cum ipfo difcrímen,barbarorum aduenarumda, bellum à fe repellerent,cul uíncendií finís dem fit quiígni, nempe fiquod uíncítur, totum peffum íerit, Itaque fíauderent, habita temporis ratione,tutó uíctoria fe prxbíturum, His fermonibus perceptís d iuuenibus, ad príncipesurbís uentum eft, Camillusad fenatores Ardeatas conceffit, Poftquam a fenatoribus in fententiam Camillidifceffum eft, Camillusomnes quibus ad ferenda arma adoleuerat xtas,intra muros collectosad pugnam ínflruít, Nam hac ignota effe hoftibus quí non longe al uebeaberant, medítabatur.Cum barbari per omnem regíonem paffim uagarentur,& mul tam hominum pecudum prxdam agerent, íntrepíde ac petulanter in caftrís militabant: ad« ueniente nocte,fomno uinoGy fepulti,fufi per caftra iacebant; De his Camillus per fpeculato tes certior factus, Ardeatas ducens,poftquam fub medía nocte per ealoca qux intererat ab ho flibus tacitepertranfíuít,uallum magno clamore fuperat,& undiq; tubarum fonítu omnia mí fcet. Illéper crapulam uíx é fomnoà fonítuacftrepitu excitantur;paucítamen ípfo ín tumultu expergefacií,fefe ad bellum accingentes,tanquam ad ftragem fuam niterentur,contra Camil^ lum ínfurgunt:quamplurimí autem ex potentioribus fopore uínoG grauatí cxduntur ínere mes:quot uero e uallo noctu fugam corrípuere,quí non multifuerüt, per regionem diffufi fub lucem ab equítibus trucidatí, Fama huius rei explo díuulgata, multos iam atate adultos und collegit,& prafertím Romanos quiex pugna quz apud Allíam fluuíum comiffa eft,ad V cíos confugerant,qui ínter feípfos lamentantes dícebant,fortem Romanis imperatorem fortunam abftuliffe,&C A rdeatís Camillires bene geftas ornamento glorízép fuiffe,& urbem qua talís ui^ ri mater& nutríx fuít,períjffe. Nos uero imperatorís penuría alienís ín urbibus fedentes Ita liam deferímus, Eía ad Ardeatas mittentes, uel ipforum ducem petamus, uel nofipfi fumptís armís wÁ-(^9 9-.(^ fà Oo 09 F3 w-(A m. A Am FA^, Iz] "b o"wm 4(o[uA gn—7—M DR. UMSO 4 0 4 a am(QUA S eB— anà o WU.(4 O D— UNS pn uu—--,. LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 6s & armísad ipfum ueníamus, Non ením amplíus ípfe à Roma exulat, neque nos patri ín dítíos nemboftium redactx qua nulla eft;cíues fumus, Cum in unum fententíae omníum congruez rent, Camíllum per oratores fummis precibus ducem accerfebant, llle non príus ínquit fe maz giflratum accepturum,quaám cíues quí ín Capítolío erant,ídipfum legibus decernerent,& fe ducem ex confulto dicerent: eos enim cenfendos patríam feruare:quifi iubeant, uoluntatem ípforum non grauatím feruaturum. Si autem cíueshoc mínus agerent,nihil ínuítís íllís factus rum, Camillireligíone probítatemd5 omnesadmírabantur. Sed quomodo hxc ín Capítolíum denuncíarentur,facultas deerat: nam ímpoffibíle arbítrabantur,hoflibus urbem habítantíbus ín arcem míttere nuncium poffe. Erat quidam adolefcens Pontíus Comítíus non fummo ge: nere,nec tamen obícurís parentíbus ortus,uerum honoris gloríad cupiídus,híc fua fponte ad Capítolium iter fine literis,ne fi ab hoflgbus ínterceptus effer, Gialli mentem cófilíumt Camillinofcerent,ingredítur,quí uílí uefte indutus,& fub ea fuberum ferens,alíam uiam intrepídé peregít. Cum uero íam uefperíad urbem appropinquaret,& per pentem à barbarís feruatum iter negaretur,capíti ueftem ínuoluens,qua breuis leuísdp erat,fübero per aquas nando delatusflumen tranauit,SC ad urbem afcendit.Quiflratím uigilijs infidentibus fugiétibus,quas con iectura& tumultu cogaouerat;ad Carmentalem portam contendit. Hic quíd ageretur per fi lentíum díu fpeculatur. Nam huíc Capítolíum maxíme& directo íncumbit,& petrá magno citcuítu atcy alperítate natura ipfa locauít:per eam ením latenter afcendít,& eos quibus cuítoz día arcís demandata erat, magno labore per locum uacuum petít;quos cum falutaffet,& fuum ipfis nomen índícaffet,receptus ad príncipes Romanorum contendit, Qui ad conuocatum fe natum ingrediens, flatím uíCctioríam Camillí quam nondum acceperant,denuncíauít;narraz uit militum fentétíam,ac perfuafit Camillo dictaturam deferrí,cum íllum imperatorem tan tum expeterent omnes cíues R.omaní;quí effent extra urbem, Illí hís auditís,agitato confilio Camillum dictatorem defignant,& Pontíum retró eadem uía remittunt, Q uí ut príus;bona ufuseftfortuna,nam eíus tranfitus hoftes latuit,[tag;g Romanís quí Roma aberant,nunciíat ea quz à fenatu acceperat, Illí libentíanimo Camíllum pro dictatore fufcípíüt, Camíllus íam duo míllía milít&,itemá plures à focijs coégerat,& ad hoftes aggrediendos przparauerat, Ploc mo 8 dofecundam Camiíllus díCtaturam adijt:quí dum ad V eios cotendít, militibus occurrit,& à fo djstanquam aduerfushoftes iturus eíTet,plures mílites collegit, Q uídam ex barbaris qui R.omz erant,cum forte cranfirent per ea loca,quíbus noctu Pontíus ín Capítolíum afcenderat,& Ízpe ueftígia difcernerent manuum acpedum ín afcenfu®reffu, fxpe autem attrítam femi tam atquedílapfus,ad regem hocreferunt. Rex cum ad locum ueníret profpiceretip,tunc ob2 tícuit. Vefperiautem conuocatis hís qui leui effent corpore,ac maxime quibufdam ex Celtís, quí& ad fuperandos montes ídoneí,inquit: V íam nobis íncognítam hoftes ad ípfos oftendunt eaparte qua necafcenfus necredítus apparet homínibus, V ehementer erubefcendum eft, urz bemin ditionem noftram redegiíle,& hunclocum tanquam ínexpugnabilem negligere,ípfis docentíbus hoftíbus qua uia arcem aggredíamur, Ea ením parte qua unus facile afcendítnec multis fingulatim difficile, quinimo mutuo auxilio adítus difficultas leuabítur.Itacg munera ac honores pro cuiufg; merítis referentur, FTac àrege habíta oratíone,multí ex Gallis alacres ad mandata peragenda fefe accíngunt,& medía nocte per petram,ac ínuía prxruptad loca tacíti in Capitolium ea parte quaafcenfus mollíor uídebatur,euadunt,& íam arcem flationesQ) or míentes apparant íínuadere. Sed nec ab homíne,neque à canibus hoftium ingreffus perceptus efl, Sacri anferesíuxta Iunonistemplum ínerant,quíantea affluentí cibo pafcebantur. Tunc quía uictus carítate laborabant Romani,neglectí anferes fame uexabantur. Eft hocanímal na ura pauídum& fenfu audítug acerrímum. Ill propter famem uígilantes actumultuantes,fta . timGallor&ingreffum percipiunt, Quicum ínter fe clangore& curfu feruntur,omnes à(ome noRomaní expergifcuntur, Barbari quía fam non latebant,tumultuando uíolentíus írruunt: Romaníarma quz fors obtuliffet,rapiunt,& clamorem attollunt. Manlius uir confularis,& ro borecorporís atq; animí magnitudine clarus,omníum primus duobus ex boflibusund occure rens,alterum eleuantem bipennem cxía manuobtruncat,alterum umbone percuffum ín faz Geretro per petram przcípítem dedit. Aljs cocurrentibus Romaniís, ipfe ínflans ín muro cum hísqui ei aderant, quítp concurrerant,cteros ín fugam egit cum nondum multí murum fupe raffent,nec quidlaude dignü egíffent, Cum íta periculum euafiffent Romani,& íamlucsícee ret,illum qui uígilijs praeerat,é muro ad hoftes per petram pracipitarunt. Manlío uíctorí praez míum decernítur,& poríus dígaitatí illius,quám neceffitati confultum, Quatum ením cuilibet i Ü PLVTARCHI!I CAMILLVS C dietimad uictum impartíebatur,illi corulerunt, Nam confueti farris felíbras,aini autem quara tam parté menfura graeczequam Cotylam uocant,tríbuerunt.Sed Giallí,quod res minus pro: fpera erat,uictu laborabant.Nam Camilliterrore frumentatum íre arcebantur:necnon peftís, cum ínter cadauera,qua paílim proiecta iacebant,& ruínas caftra haberent, tum altítudo ci neris euaporantís flante uento aérem ficcitate tenuítateqj malum, corpora homínum ex refpie ratíone corruperat, Maxíme autem huíus reí caufa fuit mutatío uíctus,quod ex locis umbrofis, qui ad xftíua agenda lta refugia prabent,necno acceffus ad humilem deprefIamá regione, quz autumnalí tempore ingrata eft,ueniíffent,illorum ualetudínem comouít, Díuturna íam facta Capitolij obfeffio,feptimum menfem attigerat. uare adeo magna homínü pernicies in caftrís orta eft,ut propter cadauerü multítudínem multa corpora fepulchrii defiderarent, Nec tamen propter hoc melíusresobfefforügerítur.Fameením moleflíag illiaugebantur,quoníà quod Camillus ageret,cognofcere non poterant.[Nam ex eo quod íntentíus barbari prafidía ftatíonestpad urbem cuftodiendam locarant,adítus in Capitolium negabatur, C)uíbus rebus fic fe habentíbus,prímü fortuítu per(tationes de coponenda paceuerba fiunt, deínde optíma: tum fententía Sulpítíus Romanorum tribunus milítá ad colloquia cum Brenno profectus,in pactionem uenít, mille pondoaují pendere,& íllosex urbe regione&p decedere, Ad hancrem íureiurando adhibito, X auro delato,Celtx dum aurum ponderaretur, cum adeffent,& clàm príma&aperte deindelancem premerentatg? grauarent,Romaní ín eos de hac íníuría querunz tur, Drennusrídens ponderigladíum atqy cingulum ferreum appofuít, Sulpítíus cum ínterro garet,quare hoce Quid aliud,inquit Brennus,nífi dolor uictis? Qu uí fermo ín prouerbíü ufurz patuseft.Romanorüautem quídam hoc grauiter ferebát,dicebantdp fumpto auro retró abeun dum, barbarorü expedítionem ferendam, Quídam concedere,nec ad maiorem íniuría proe uocare faníus arbitrabantur, Nam habita temporü ratíone,iniuríam tolerandam effe,atgy aurü conferendum,quanquam non pulchrum,fed neceffaríum, Cum de hís aduerfus Celtas altetz catío à Romanísoriretur, Camillus ad portas cum exercítu aduétauít, Quí ínterrogádo,pofte quam de re certior factus eft,exercitum ut erat fequi íuffit. Ipfe cum prímoribus properans,fta tím ad'Romanos concedít.Sufceptus honorífice€ cum filentío pro Dictatoris dignítate;aurü ex uehiculoarrípiens feruís contulít, Celtas uehículum atq; lancem capere& abire ímperauit, dícens R.omanís patríum morem effe,nonauro,fed ferro patríam tueri, Brenno grauíter hoc ferente, dicented íníuría affici,quod foedera uíolarétur: Camillus contra ínquít,pactíones non ratas,neclegítímas effe iniuffu(uo factas,cum ipfe Díctator fit,necalter fupra eum magiftratü gerat,quí non habentibus facultatem pacífcendí cum hoftibus autorítatem prabuerit. Nunc quod uelíntdícendum,cum legitimus dominus adíit,quí ueníam petentibus daturus eft,atq; fupplícíi,nifi eos pro iure non egíffe poeniteat, His uerbís Brennus tumultuans bellum acuít. Itag; firictis utríncy gladijs ínuícem mífti tumultuando per domos& angiíportus,utres pofce bat,díuertunt,cum pro ipforei militaris ordíneloca occupare non poffent, Brennus recie fene tíens,flatím non caíis multis, Celtas ad caftra deducit, Noctu dato figno, ut tacití omnes uafa colligerent,urbem relíquít,& íter fexaginta ftadiorum profectus,haud longe Sabina uía con fedit, Pofiquam díes ílluxit, Camillus egregio cum exercitu Brennum petit, fecum Romanos tuncmagna audacía fretos habens;& cum íam díu fortíterig pugnatum effet,multa clade oc av(fatis caftris, Giallos fundit fugati. Fugientium quidam perfequentíbus cacfí, quofdam ue ro X plurímos peragros palantes,uícínz urbes uílla&g occidere,Sic Romam captam, profeáó admírandum:fed mírabilíus per feptem menfes fub ditíone barbarorum pofitam,falua effc fa Cam, Camillus,ut digna res erat,tanquam ille quí amíffam recuperaffet patríam,& ín príftíni flatum reduxiffet,triumphauít, Qui é Roma cum filijs propter bella fecefferant,ftatím redíe re,[llitiero quosín Capitolio per obfidionem fames pene abfu mpferat,occurrentes ex ea prz» fenti& infperata iucunditate ínuícem lachrymantesamplectebantur.Sacerdotes atq; templo rum xdilesomnía quz ín fuga corripuerant facra,uel occultando uel fecum ferendo,;ut ílla ab hoftibus feruarent,ciuibus quí illorum defiderío uídendorum tenebantur,oftenderunt. Hac illileto anímo tanquam deos fuos Romam redeuntes confpexerunt. Camillus facta re diuina, luftratatp urbe;acremotís hís quz índigna uidebantur, facra fuis reflítuit, Famz templum non immeríto eoloco,ubídíuína uox cecídit Ceditío Marco,quí exercit barbarum denücíauit,ín firuxitfed magna cum difficultate, multo&p augurü labore, V bes gloría Camilli in fidem Ro manípopulí redíere. Verum cum opus a urbemomnií ex parte corruptá xdificatíone ín flaurare,animi moleftía ad opus faciendum multitudíne ínuafit,& fegnities R.omanís inr quibus LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE: 66 4 quibusitiomhit rerum difficultate pofitis,tuncocio ac laborisremíífione propter recentía ma lapotíus eratopus,quam moleftía premíatqp grauarí,cum neq; rebus,neque corporís uíríbus validieffent.Sicigitur conuerfisad V eiosanimís, urbem omnibusrebus ornatam,cldm magis firatus illis quiín admíniftrandarepublica ad gratiam agunt,tradebant,& feditíofas contra Ca millum uoces libenter audiebant, íllum honoris glorízG fuz caufa fatis idonea urbe fe fpoliare uelle,curareqp fummo conatu ut díruta loca habítarent,& urbem quam fere funditus ígnisabe fumpférat,renouaturum effe,utnon folum dux atqpímpergtor Romanorum, uerumetía con ditor,cotempto Romulo,appellaretur, Q'ua ex re cum magno ínuaderetur terrore fenatus,ne tumultus urbani fierent, Camillo quanquam ínuíto ín annum Dictaturá prorogauit,etíi mos effet nullo modo ultra fex menfes Dictaturá retínerí,Senatus uero blandiendo atqy exhortane dopopulum placabat,& facra patríaqafepulchra atque locos fanctos,quos Romulus,uel Nue ma,uel quiuis alíus regum ípfts facrauerat dederattp,oftendebar,& ín prímis caput nuperína uentum ín Capítolío dum fundameta foderent,tanquam fatís datum eífet,locum illum caput [talíz füturum,& aeternum ignem uírginibus V eftalibus cuftodítü obfcurarí rurfusac reftín guirelícta urbe ad dedecus ipfis acceffurum, fiue quod eam ab aduenís habítatam uiífuri fint, fiue quod deferta pecoríbus pafcua fít przbítura, FIxc cun ad fingulos priuatim& publice multis perfuafionibus apud populum agítarétur,ruríus à multitudine de ínftauranda urbe in querelas ítum eft,& fummis precíbus actum,ne ipfos tanquam ex naufragio nudos egenos factos;ad reliqua proftrata urbís molíenda coércerent, cum alteram urbem paratam haberenr; Camiíllus fenatus concili& aduocauit,& multa íp fe prorepub.exhortando dií(Ieruít,multa etíà alij, quíbus oratíonem ín fenatu haberelibuit, Tandem ipfe affurgens Lucium Lucretíü,qui prímo fententíam dicere confueuerat,íuffit oratione primum habere,deinde ut ordíne ab alijs fententíze dícerentur, Facto igítur filentío,cum Lucretius príncipium dicendí agereffurus efz fet, fortefortuna centurio ex pracidijs díurnis cum cohortibus reuertens prateribat, quí maa gna uoce figniferum appellans,inquít: Signifer, momento confilíum de futuro,ac íncertitudo exortae uocís fuit,quando Lucretius deum adoz rauítfupplícauítiy cum omnium aftantíum affenfu,ut eum ad íd dícendum afflaret, quod boz p num,fauftum felix&p fenatuípopuloq; Romano foret, Admiranda fuít ex hoc omíne permue ftatue fignü,híc pulchremanebímus, Eodem atíoanimorum multítudínis de urbe requirenda, quz fefe exhortando ad opera facienda con fequebatur,fed non ordine aliquo;aut laborís ímpartitione,uerum ut quifque paratus erat aná mo; ducebatur ad loca molíenda, Itag; urbem adíficijs dirutam,cíuibustp defolatam,celerí ftu díoac folícitudíne ínftaurauerunt.Ferunt ením íntráàannum murís publícís&príuatís xdibus illam fuiffe renouatam.[llí quibusà Camíllo negocium datum erat,ut facras aedes fuíslocis rez xdificarent,turbatís omnibus rebus,poftquam in adem Martis uenerunt,círcumeuntes palaz tium,nam& hocutalía ferroacígne dirutum d barbarísapparebat,cum operam purgandislo dis& molíendís muris impenderent,forté ín baculum Romulí profundíffimo ín cínere demere famincídunt, Hic ambas cufpides flexas habet;uocatur uero Lítuus,& ipfo dum auibus augu ría captant, in defignandis futuri zdífici locís,aciendisdp fundamentis utuntur,quo€ Romu lus,qui nihil nifiaufpícató faciebat,ufus eft. Sed poflquam éc dotes baculum fumentes tanquam rem facram ínta&tum feruauerüt. Cum hocab ígneferuaz tum offendiffent,czterís rebus cortuptís,magnam de Roma fpem fufceperunt,tanquardzser na illis falus futura effet,feruato figno. Nondum hísrebus nauata opera erat,cum undSecani, Volícítp,ac Latíniínageum Romani impetum fecere,&& Tyrrheni círca Sutríum,qua focíes tatem cum Romano populo íníerat,caftra pofuerant, Cum tríbuni milítá qui belli príncípatü babebantjapud montem Martíum à Latínis ferro famed premerentur,& in difcrímine amit« tendorum pofiti Romam mitterent, Camillus tertío Dí&aturam índuít. Dehoc belló'duplex fama eft:fed príuseam quz uulgatíor eft, narran nembellí quzererent,fiue ut fic plane uellent rur Romanis uirgines mulieres pettjífe, Dubitantib dam duxímus.Ferunt Latínos fiue utoccafiío E H"A. fus fanguínem Romanorum fuo admífcerí,a us Romanís quíd agendü effet,cum nondum horridum bellüm fufcipere auderét,nec íam uires recuperaffent,timerent&p ne Latíni dum Ro mana connubia peterent,obfides per infidías qu zrerent,ancilla nomíne T'itula,uel uc quídam dicüt,Phílotida, principes monuit,utancillas ín morem nobilis fponfz ornatas,& maxime eas quz& pulchrítudine& liberalíafpectu exífterent,cum ea mítterent,reliqua uero fe curjturai Principespérfuafi habito ele&uancillarum,pro to& ueíle ornatas Latinis quí non procul urbe reiopportunitate&uoluntate illíus,íllas&& aux confedebant,miferunt, INoctu extera ancillae à 2 onfpectu hominü euanuit,facerz D Precare ves geste. € "UUDVTARCH!I /CAMILLVS 2 gladioshoftibus fubduxerunt, T'ítula uero fiue Philotida capríficum excelfam afcendens,poft terga ueftereiecta, Romam uerfus,quemadmodum cum principibus couenerat,flammam ele uauit,quod nemínialíorum cíuium conftabat, Co uare poftquam príncipes feftínando milítes adínuicem exhortantes,X uíx ín ordínem fefe conftítuentes couocauere, magno cum tumul tuilliad pugnam egredíuntur, Cum ad uallum ueníffent hoftium, quí fomno fe dederant, hoc mínus expectantes, caftra occupant,& plurímos ferro trucidanr, Haec nunc lulij,tunc Quinz tilis nonís gefta funt,& folenne íljud certamen cognomen illius rei facium eít, Prímum ením per urbem congregati ambulantes,multorum nomína,& patría,& communia, magna uoce appellant,ut Caíum,ut IMarcum,ut Lucium,& hís fimilia,imítantes eam appellationem,qua cunc mutue cópellando ex índuftría utebantur.Deínde ancilla magnifice ornata cíircumeun: doludunt ín occutretes fcommatís,certantép inter fe,ínevgínem eius certaminis quod cum Laz tínisefthabítum,effingentes, Cum uero conuíuantur,umbra ficiteguntur,& díem illum Ca pratínas Nonas appellant,ut putant;propter ficum illam quam ancilla afcendit ac flammá exe tulit, Nam fylueftrem ficum caprífícum uocant, V erum alij horum pluríma ín morte Romue lifactadíctai effe arbítrantur. Eodem ením die ípfum extra portam repente procellofa c:lígis ne círcunfeptum,uel ut alíj putant eclípfi folís orta;ab oculíshomín& euanuiffe ferunt,eamá diem abhoc Nonas Capratínas appellatam: nam«iye capram appellant, Er Romulus apud paludem Capream oratíonem ad fuos habens euanuit,ut ín commehtaríjs rerum ab eo gefta rum fcríiptumeft. Plurími fcríptorum hancalteram opiníoriem magis alferunt, Camillus tera tio DíGator defignatus, cum accepíífet tribunos mílítum atque exercitum obfidione arceríà Volícis Latinistp,non folum xtate florentes,fed quofdam etiam quí iam annis graues erant,ad capienda propatría armacoégít, Cum igitur longo círcuituad montem Martíum clám hoftí« bus ueniffet,poft ipfos caftra locauít,& per magnos ignes eius aduentum fignificauit, Romae niigitur quí obfidionem patiebantur,audaciores factí,de prouocádís ad pugnam hoftibusani mo agitabant, Latíni uero V olfciGy cum de hoftibus fufpicarentur,fefe íntra uallum magnalie gnorum oppofitíone tuentur,& undíc exercitum obítruunt,ftatuunt& uallo claufi, T yrrhes norüm$tque ea qux€ domo futura erant auxilía prarftolarí, Hoc cum Camillus prafciífet,tía mens ne íd quodhoflíbus,fibi accideret, ne claufus ferro tenetetur,rerum opportunitatem ace celerauit. Cum íngens líenorum adflaret aceruus,& magna ex montibus flamina fpirarent, parata íngentí pyra,diluculo copijs eductís,íuffit quofdam fumptís telis,ex una parte, füblato clamore,contra hoftes ruere:ipfe fecum ducens eos quibus negocíü erat datum, ignem ea para te ualliproijcere,qua uenti uehemenríus flarent,opportunitatem temporís expectauit, Pugna atquefole uento íngenti exortis,dato írruendí figno,repéte círcumcírca flammas iactant ín uallum. Itaque flatím accenfis magnís undíg; obicibusligneis,nulla Latíní medela,nullís prz« paratís rebus extinguere ígnem potuere, Sed poftquam ígnís quafi uníuerfa caftra corrrípuez rat,cum íam non amplius uíres igneas ínangufliffimum locum coa fufferre poffent, ín are matasacíes hoftium quz pro uallo adftabant,fefe prxcípites íaciit:horum paucis fugere licuit, Deprehenfosautem intra uallum omnes igníscorripuit,donec Romaniutres hofiíum rapez rent,flammas extínxere, His confes relicto ín caftrís Lucío filio, quem cuftodem captiuorü hominum acrerum prxpofuit,ipfe ín aerum hoftilem incurfionem fecit, Et Aecanorum urbe capt&reconciliatis& V olícís,flatim copías ad Sutríum ducit.NNondum uero ea qua illis accíde rant,didícerat,fed exíftímans íllos d Latínísín rerum diífcrímine claufos obfidione tenerí,auxí lía properabat, Illí uero iam hoftibus urbem tradiderant. Ipfi autem exceptís ueftíbus caterís rebus omníbus fpolíatí,cum filijs atqy uxoribus fortunam fuam deplorantes, Camillo aduenz tantioccurrunt, Camíllus eo aípectu miíferícordía motus,cum uíderet etiam Romanos colla chrymántes,atque huncrerum euentum molefle ferentes Sutrínos ínhzrentes R.omanis,fla cuít ultionis abíeca dílatíone;eo díe repente ad Sutríum íter corripere. Nam exiftimabat hoflesSutríum urbem ditíffimam omnes íngreffos,illam fine tímore íncuftodítam habere, Plané uera anímo confilía agitauít;non ením folum eíus aduentus regíonem,uerumetíam urbem la tuít, Itaque& portas& murosnullís prxfidíjs feruatos oceupauít:nam illi per domos fparfi,ui noac Veneti índulgebant. Poftquam fenferunt urbem ab hoftibus íam captum írí,íta uehez menter crapula grauati paffim íacebant,ut paucis fugam arripientibus,omnes domi expectan tes, fefe hoftibus prxbentes,turpíter ferro perirent, Vrbs Sutriorum qua bís uno díe capta efthoc modo Camilli opera hoftíbus fugatis,d cíuibus recuperata eft, Fic tríumphus non mí? nus eígratíx atque gloríae comparauit,quàm prími ílliduo,INam ciues quí ipfum odío infecta bantur, LAPO FLORENTINO. INTERPRETE, 67 4 bantut,omnía potius bona quadam fortuna,quám uírtute gerí dícetes,tunc res geftx prudens (a acfortitudine Camiíllí,coégerüt ut uíri gloria extolleretur, Marcus Manlíus quí prímus Cel tas Capítolíum noctu aggredíentes ex arce exp ulerat,unde Capitolínus appellabatur, Camílz lum ínuídía odíotp apertíffime perfequebatur. Hiccum putaret fe& gloría€ autorítate príz mum in republíca effe,& non poffet Camillum optíma natura uírum gloría fuperare,gefta Ca mílliad tyrannidem crímínando extorquebat, X multítudínem ac przíertím zre alieno onue fts per factionem fibi conciliabat:nam quofdam ín iudicijs contra creditores patrocínío tueba tur,quofdam uero uí eripiebat,& pro legibus contra eos agí non permíttebat, Quare breuf multorum,quibus res ampla domí non erat,beneuolentíam fibi conflauerat:quí audacía petu lantiadpforum uexantes, multi terrorís optimatibus íníecerant, Poftquam eorum caufa Quin tus Capítolinus Díctaturam iníjt,ín cascerem Manlium detrufít.Sed cum populus ín fignum mocrorís ueftem mutaret, quod ufurpatüerat ín magnis publicísiy calamítatibus,fenatus pere timefcens ne tumultus ín cíuítate oríretur,iuífit Manlíum dimítti, Manlíus dímifIus níbilo mo deftiorerat,fed ínfolentius fa&iones feditionestp in urbe agítabat, Itaque Camillum ruríus ad tibunatum mílitarem fenatus elegit. Cum igitur contra Manlíum accufationes adduceretur, magnopere accufatoribus afpectus obfuít, Nam is locus qup noctu ín Capítolíum afcendens Celtaspugnádo propulfauít,ín confpectu eíus dum caufam oraret, erat: hícad mifericordíam mouítanimos Romanorum. Ipfe ením manus ílló excedens, lachrymasip effundens,pugnam ülamante oculos dífferendo pofuít, Quare íudíces pendentes reddidit,& iudicía differeda prae buít,qui ipfum in manifefto crimíne deprehenfum dimittere nolebant,neque legibus utí pote rant,quodlocum ín quo pro republica fortíterpugnauerat,ante oculos fitum habebant. Caz milluscum rem prudenter perciperet,íu(fit mutato loco iurís,utextra portà adlucii Petílíun iudicíaagitarentur, V nde cum non effet aípectus ad Capitolium quando de eo íudicía tractae rentut,& íudicibus memoría rerum ab illo geftarü animo excídiflet, dignum pro meritis fuís fupplícíum tulit.Manlius igitur damnatus ín Capitolium deductus eft,& per petram deíecius cundem locum habuít& pulcherrímz gloría,& íngentíis calamitatis monumentum.Romaní dítutaeiusdomo,zdem dex quam Monetam appellant,ibí dedícauerunt, fanxeruntQ) decre B topublico, nequis ín futurum ex patrítijs arcem habítaret, Camillus cum íam maturus aeui efz fet,& quodammodo inuidiam& odíum fux felicitatitanta gloría extimefceret,fexto tribunatü militarem renuit, Sed manífeftiffíma erat excufatío corporis mala ualetudo,íllís enim diebus inmorbum íncíderat:nec mínustamen magiflratü ei populus prebuit, exclamans,quaquam nonequítaret nec arma ferret,tamen ín bello effetterrori hoftibus, Itaque tantummodo praíiz dere uolens, magiíftratü ínijt,& cum uno ex collegis Lucio Furío contra hoftespergít.Hí Pracz néflini V olícígy erant,quí magno exercítu agros focíorum Romanorü depopulabantur.Cum igitur nonlonge ab hoftibus caftra locauiffet rendum tempore;ut corpus ad conferuanda prz quaquam pugnandum effet; putauít bellum tee líaroboraret, Lucíus collega eius ingentí glo rielibidinead periculaaggredíenda fummopere traus,perfuafis céturionibus acturmarum príncípibus,tímens ne ínuídía quadam à iunioribus fibí eloría eríperetur, ínuíto Camillo ín aciem copías eduxit. Ipfe uero quod mala ualetudíne laborabat,in caftris cum paucís relíctus eft, Lucio pralíum uelociter temere£p ineunte, uerfos,fefe non cotínuít,fed ex toro profilíiens,&C cum Camiíllus perciperet Romanos ín fugam per fugientes írruensín hoftes cum feraisad portas uallí obuíam uadit. uare ftatim quídam conuerfi illum fequuntur,quídam autem exe uáprofedtíante eum flantes pugnabant, X fefe inuicem bortabantur,non deferendum ímpez ratorem, Tunchoftes fic à perfequutíone defiiterunt.Poftrídíe Camillus educiis copijs,prouo catístp adpugnam hoftíbus,egregie ipfos deuícit,& in fugientes facto impetu,uallum occupa uítquamplurímostp ferro trucídauit,Poft haec cum audíuiífet cíuítatem Sutrínorum 2T yrrhe niscapta,& omnes habitatores quí Romani erant,iugulatos,eos quí mínus apti effent ad con» ferendas manus, Romam dimifit, Ipfe uero fumptis hís qui xtate& audacía uigebant, contra Tyrrhenos quí urbem occupauerant,írruít;quos cum uíciffet,partím expulit, partím necauít, Camillus Romam rediens multadp fpolía referens, declarauit prudenti(fiímos effe eos quí neqg imbecillitatem corporís,neque fenectutem pertímefcerent,fed uel ínuíitum& agrotantem po tius,quàm floridos xtate íuuencs,& magiífiratum fummis uiríbus ambíentes, príncípem bellí delígerenteum,quí imperator& audacía& peritía reí milítaris clarus effet. Quapropter fama exorta Tufculanos defícereá fide populi R.omani,bellum Camillo demandatum eit, Camilluscum fibíconceffum effetutunum ex quinque collegis optaret: pratermííTisalijs rogantíz 4.5 PLVTARCHI CARTLLVS C bus,Lucium Furium przteromníum fpem optauit.Hic erat ílle,qui nuper prxter Camilli fer tentíam pugnauerat,X remi male geílerat, V erum cum uellet infamiam ac ruborem huíus uie ti obícurare,eum(ibí collepá aduocauít, T'ufculaní ut malefacta di(fim ularent,tegerentQp,íam ín eos motís à Camillo copijs,adagros colendos tanquam tempore pacís,homínes ad opera faz cíenda egredi íubent:portz patefacta adílabant,pueri ín ludo líterís índulgebant,populus ín tabernís offícinísqg artes fuas exercebat,cíues togatí foro utebantur, príncipes tanquam nec bellum expectarent,necbellandi fentétía extítí(fetyamícitiam R.omanís pollicebantur, Nec ta men Camillus credídit, quodillí à populo Romano defcifcere non inftítuiffent, Verum cum miferatus effet eorum poenítentia,iuíTit utad fenatum uenírent,ac iram eíus placarent; quod fifa&um effet,fe ín fenatus fententíam conceffurum,& tanquam eíus effet omnía crímína urz biremi(furum, Hzc clara facinora fexto eíus mílitarí teibunatu gefta. Poft hzec Licinio Stolo« ne magnasin urbe fedítiones excítante,contra fenatum populus fummís uíribus annítebatur, conftitutis duobus confulibus,ut alter popularís crearetur,non ambo patrítíj: ribuní plebís creati funt,nam multítudo comítía confularía haberí non permíferat, Itaque cum res propter contumacíam príncípatus admínífltarentur magnis feditionibus,quarto Díctatura, ínuíto po« pulo,à fenatu Camillo demandalLatur: fed ípfead hocnon fatís prompto anímo erat, neque aduerfus homínes propter multa magnáque bella contumaces fibí futuros,tanquam pluribus bonís cum hís forís quàm cum patrítijs domí rempublícam affecíffet, contentíones fufcipere uolebat, prafertim cum per ínuídíam electuseffet,ut uel populum uíncens opprimeret,uel à populo uíctus opprímeretur, Itag; conatus Camillus przfentibus rebus repugnare,cum pera cepiffet diem quo tribuniplebislegem laturí erant,numerum militum recenfuitpopulümque ex foro ín campum accerfiuít,minatürquenon obedientes magnas pcenas daturos, Tríbunís populiex aduerfo Dictatori repugnantibus,indícentíbusi poenam quing; myríadum argene tínifi decretum aclegem contra populum zdítam abrogaret: fíue quod poenam exílíümque timeret,fe íam fenectute confecto mínime dignam, fiue quod uíres populi immenfas ínfupes rabiles& fuperare poffe mínus confideret,domum conceffit,& fimulata corporís mala ualetue díne,Dictaturam depofuít. Senatus alterum defignauit Dictatorem. Ille magiíftrum equítum eligens Stolonem príncípem feditionis,caufa fuit utea lex quz magnopere patritíos triflitía afficiebat,approbaretur, Hícenimlegem tulit,nemíniplura quíngentis íugeríbus habere lice re, l'uncquidemStolon hocdecreto clarus habítus eft,fed pauló poft ípfe eo crímíne damnaz tus fuit,quod ceterís prohíbuerat,& fecundum eam legem quam xdíderat poenas dedít, Cum íam controuerfix de comítíjs confularíbus deficere inceptarent,quod grauíífimum genus fe ditionis prímas partes ín urbe habuerat,& fenatuí adueríus populum fentíentí maximas moz leftías prxbuerat,clari ín urbe rumores nuncíantur, Celtas íterum ab Adtíatico mari traíjcíene tes multís myríadibus Romam celeríter contendere, Paríter cum hoc rumore bellí opera incez pitur. Nam ín regione íam agríab hoftibus uaftantur,& quibus non facile erat Romam cons fugere,ad montes euafere. Hocterrore omnis ciuílís feditio fedata, Et cum omníum fententia in unum concederent,quínto Camillum uno anímo Díctatorem delígunt. Híc íam fenectu te uehementer ingrauefcebat, quafi octogefimum annum attígerat, Quí cum neceffitatem & periculum animaduerteret,neque gloría utantea;alle&tus,neque excufatíone ufus,fed fta tim&(e accíngens militum delectum habuit, Anímaduertens uíolentum barbarorum robur pofitá effe ín eladijs, quos barbaríco more nulla arte ferebant,& capita humerosQ cadebant, galeis ferreís leuibusi círcuítu plures armabat,ut ipfo ictu gladij debílítarentur atque frange: rentur. Clypeos autem lamína ferrea círcundabar,cumlígni uíres fua fponte ad ictus perferen dos mínus ualídz effent, Ipfe milítes docuit,ut longis comínus uenabulis utetes,& ictíbus gla díorunthoflilium fubfjcientes,impetus fuftínerent.Poftquam Celta ad Anienem fluuíum ca fira locauerant;ingenti predaonuflí, Camíllum edudiis copíjs in mollibus tumulís undíquefe ré claufís, fiatíua habuít,& plurímam partem caftrorum celarí,paruam uero afpicí poffe uo« luít,ut cum ab hoflíbus tabernacula arduis ínlocís inftrucia perfpícerentur,timere uíderenz tur. Hancopíníonem cum Camillus augédam cenferet,nulla íllis,quos hoftes depopulati fue rant,auxília tulít,fed uallo fefe claudens níhil agebat, ufquequo pabuli caufa quofdam uagos d caftris progreffos inceffanter ad fummam ufque ebrietatem gulz indulgztes cognouít. Tunc cum(am adhuc nox effet,expedítos pramíttens milites,quí barbarís ín ordinem conftítutís im pedimenro effent,€ egredientes tubarent, diluculo exercítum eduxit,& latis ín campis mul tosfortesjy,non quemadmodum barbatiexpectabant, paucos atque ígnauos,in acíem rede? git, Hoc LÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 68 & git.Hocprimum animos Celtarum deterruítquod Romani adbellum eos eliciebant, Deinde quod expediti mílítesirruentes príus quam copta tn ordínem redigerentur,ac per turmas díz uiderentur,irrítarent, uíad congregatos milites írrumpentes,fine ordine dímicare cogerent, Tandem Camiíllo iubente ordínes praelium conferere,íllí eladíos attollentes celeri curíu ferez bantur,[ftíautem haftis occurrentes& partes ferreas ictibus fupponentes, ferrum molle illoz rumactenuelongumá fuftínuerunt, Quare ftatím tlectuntur gladij atque duplícantur.Scue taautem hzerentíbus pílís perforata& grauata funt. C uapsppter príuati proprijs armís barba ri, nitebantur armís illorum rem gerere,& pila maníbus eruere atqj auferre. oman; animada uertenteseos inermes effe, eladijs utebantur, Itaque míferrima orta czede,eorum quí erant ín frontíbusjalijs per cápos fuga diffipatis(nam promontoría Camillus occupauerat) caftra quía íncuftodita erant,quod magna fiducispugnatum efl,non difficulter capta funt; Hanc dímicaa tionemtertío fui(Ie anno poft captam Romam ferunt, I&omaní qui magno barbarorum erro re perculfí fuerant,hac uíctoría maxímam contra Celtasaudacíam fufcepere, tanquam mala fortuna aduerfante,& non uírtuteac uiribus prímo abillis uíctí fuíflent, Tantus autem tum eratterror,utlege caueretur,facerdotes immunes ámílítia effent,nifí urgeret bellum Czallícü, Hunc íítaque finem habuerunt Camillí certamina mílítaríagum ín hocmagiftratu urbemV el^ trasobiter fine bello cepít. Erga Camíllum ínrepub. maxímo odíoafficiebatur populus,quí potens ex uictoria redíens,annitebatur contralegem alterum ex confulíbus ínuítofenatu po2 pularem elígere, Senatus uero Camillum deponere magiftratü non finepat, tanquam illo Die clatore maiori autorítate pro príncípatu optimatum pugnaturus efTet.Poftquam fedente Ca milloacin foro iura dícente, líctor tribunorumpopulí nomíne íufTit Camillum fequi, X tane quam íllum ducturus manum corpori adduxit, S maximus clamor ac tumultus forum occus pauít,propulfantibus lí&orem ex fuggefto hís quí erit círca Camillum,multítudíne autem res uà uttraheretur dícente,dubijs przfentibusrebus Camillus magiftratum non depofuít,fed affumptís fecum hís quí ín concilío erant, fenatum petít,& priufquá dícere aggreffus eflet,ad Capítolíum conuerfus deos teflatur,ut ea dicturus fit qux tandem bene uertant reipuplice,& fifeditio ciuilis tollatur,templum Concordia adificaturum fe pollícetur, Cum multz ín fenaz B tüuaríz&p contentiones effent,quod ín uarías fententías cíuíum mentes trahebantur,tandem ín hancfententíam ítum eft,ut alter ex confulíbus popularís crearetur.Díctator cum ad popuz lum hocnuncíaret,ftatím(utaequum erat)populus cum fenatu reconcilíatus eft,&& Camillum plaufu ac clamore domum ufque remittunt, Poftridie autem cogregati decreta tulere,ut Con cordíz, quemadmodum Camillus uouerat ín foro€ in cocione,íingens pro rebus bene geftis templum molíretur.[n celebrítatibus quas Latinas uocabant,addita una die,per quatríduum folennítatesinftítuerunt,& deínde flatím Romanos coronas ferreac rei díuínze íntendere uo luerunt, Comitijs à Camillo habitis, Marcus Aemilius ex patrítijs, Lucíus Sextus prímus ex popularíbus,confules defignatí. Res geftae à Camillo huiufmodi exitum habuere, Anno dein defequentícum Roma grauipeflelaboraret,ex multítudíne innumera uís cecídit,ex principi busueroplurími, ínter quos Camillusomniü annís grauiffimus, maturo funere obijt,& plus defideríjacluctus quàm caterí omnes,qui ea tépeftate peflilentía ceciderat, Romanis reliquit, 9 ny PERICLIS VITA LAPO-FEORENTINO INTERPRETE, jAESAREM cumpetegrínosquofdam Romz locupletes horpínes ca num& fimíarum catulos circunferentes gremiío,eísqp dedítos íntueretur, | interrogaffe ferunt,nunquid apud íllos mulieres libetos pareret, Sapíens || profecto& digna príncipeadmonitio,qua arguuntur hi quí prater natua ram éam índulgentiam& charítatem,qux maxíme debetur homínibus, «€ ín ferasimpenderent,Num igitur quia canum& fímíarum catuli docilítaa 27/2 tísaliquíd& attentionis ín fe ad res ínfpiciendas habere uidentur, ídcírco animus nofter adducitur ratione ad eos reprehendendos,quí hocad res, nec auribus cuíufqua necfpectatíone dignas,contemptis honefíis& utilibus ftudíjs,abutaturz Nam fen(ui qutdem, qui perturbatione ad omne quod fe offerat atq; occurrat, mouetur fortaffe neceífarium eft,id Apled Chria orditur, quod obiectum eft;fiue utile ftue ínutile fitcontemplarí;mente autem& ratione unícuícj nae. Ü 4. C philippi dictiz & Alexandri. Getus. Corporisba bitus, Tnflitutio. PLVTAÁARCHI PERICLES tuta eft datum(fiuelít) uti,& feipfum uertere femper,& ad id quod uídeatur optimum,facillis me immutare, Quocirca decet cotemplatíones círca optima occupatas tenere,ne contemplen tur folum,uerumetíam contemplando nutríantur, V t ením oculís ís color eft cogruens,cuíus (pecíes ipfa& uenuftasafpectum pafcit,fic oportet ad ea fpectacula íntendere animü,qua fuo & proprio bono uoluptatem& delectationem praebent, Hic funt ín hís operibus quz uírtu te proficifcuntur,quze afpectu ipfo xmulatione quandam& flimulos ad imitandum inijcíunt, Atcaterísin rebus non ftatim admiratione fadt(equítur,utad ipfum opus excítemur,fed ple: runc etíam contraríum euenire folet, Opere ením ipfo delectamur, eíusautorem contemníz mus ac defpícímus,quemadmodá ín fuauíffimís unguentís ac purpurís:js ením oblectamur, tinctores uero& unguentaríos ílliberales& fordídos effe ducímus.Ex quo fapiensíllud Anti: fihenís,quí cum audiffet Ifmeníam optímü effetibícín&m, Athomo nequam eft,ínquít, Non enim fiprobus foret,tibicen effet, Et Philippus cum accepíffet filium fuauíter quodam ínloco cecini(le,urbane eft obíurgatus, Non te pudet,ínquíens,quod íta pulchre canere fcías 2 fatís eft enim regí,canetíbus alijs audiendi ocíum füpereile: ac permultum quídem uidetur impars tíri Mufis,fi cxteris hís de rebus concertantíbus ipfe fpedatorem fe prabeat. Ipfum autem per feopusexplere humilium atqj abiactarü rerum,ex labore illís ímpenfo defidíam fuam ad praa daraopera& ínertiam facilearguit.Nec ullus unquam íngenuus adolefcens cum Pifz Iouem effet intuítus,Phidías fierí concupíuit,aut Iunonem Argís,Polycletus,nec Anacreon autPhiz lemon aut Archilochus,etfi uehementer eorum opera fit admíratus, Non enim neceffariá eft etíiadmodum oblectet opus,quod iucundum fit,ídcírco flatím artificem eius probari, Vnde eanihil fpeciantíbus utilitatis afferunt, quibus níhil excitantur ad imítandum,nec adducütur quidem uteos ín fua familía effe cocupifcant, V erum uíttus eiufmodi eff,ut ipfis flatim rebus geftís íta afficíat homínes,ut non modo admirentur opera,ueturn ín autores quoqj fummo ftu dio ac defíderio íncendantur, Nam ín bonís quidem externíis,poffidere tantum ac perfrui,at ín uírtutibus res ípfas geflas expetimus, A d hac ílla quidem nobís ab alijs,hac autem alijs áno bis fuppedítarí uolumus,Honefias ením ad fe allícitatq: ad agendum flatím ímpellit,nec ímíz tatione ipfa fpectatorem probum, fed ípfo opere confpecto efficit ut anteponenda caterís iudi cetur. Quapropter nobis quog faciendum e(Te uífum eft,utuítas clarorum homínum(ut cce pimus) mandaremus líterís,& hocdecímo líbro Períclís ac Fabij Maximi,quí cum Annibale bellum geffit,uítam complexí fumus,quí cum caterís uirtutibus inter fe fimiles,tum manfuetu dine, íuftítía,patientía& in tolerandís populi motibus,& in collegarum ínfolentía perferenda, utilíffimí patría extíterüt, Quod fire ipfa exquirere uolumus ueritatem,ex ípfis qua de his tra duntur,facile eft iudícare, Perícles enim tribu quídem Acamantídes,curía uero Cholargeus,fa milíaautem& genere tum paterno tum materno clarus.Nam Xantippus quíín IMycale regis prafectos deuícerat, Agaríflam ex Cliflhenis genere ín matrímonio habuít,quí Pififtratí filios expulít,X generofoanímo tyrannidem fuftulít.leges etíam tulít,optimet rempublicam tem perauít,& ad concordíam& ad conferuatíone, Ipfa autem ftatím per quíetem fibi uífa eftIeoz nem partu zdere,& poft paucis diebus Períclem peperít,fpecíe quídem corporís haud índeco racapíte uero oblongo,nec caterís partibus refpondenti,Ex quo omnes fere eíus flatuze uelan tur caffide,quod uidelicet nollent fculptoresea re homine deformíorem uideri Et Attíci poée tz'CUm ouvoxtoaAoy, contumelíz pratía, appellare folití funt;quía«voy fcyllam interdum uos cant, Cratínus ígítur,Difcordía,inquit,& longxuum tempusadmílta ínuícem,magnum proz creant Títanum,quem Cephalegeretam deí nuncupant, Acruríus: V enís hofpitalis acbone lupiter, T'eleclides uero ínterdum difficultate rerum dubíi, federe ípfum ait in cíuitate grauaz tocapítg temulentum,nonunquam ex capíte undeclínío tumultü magnum excítare, Eupolís aute cum interrogaret de fingulis príncípibus quí ab ínferís redíj(fent,idcirco Períclem nomis nati ultímü efle ínquit,quía caput ínferorü adduxerítIpfiusautem ín Mufícís praeceptore Da monem plurímí fuiffe confentíunt,cuíus nomen aíunt correpta príma fyllaba proferrí oporte re, Aríflotelesautem affirmat apud Pítoclem Muficx operam dediffe, At Damon uídetur cum maximus fophifta effet, quo multítudínem lateret,uim artís, Muficz nomine, tegere flatuíffe. Verfabatur autem cum Perice aífidue,ut cum athleta cíuilium rerum gymnafles ac magifler. Haud tamen Damonemlyra potuit occultare,fed ut homo fa&iofus& dominandi cupídus,cí uitateeiectus, Comícis matería prxbuit.Platoigitur quendam íllum íta rogantem índucit: Pri mum igitur dic míhí expetenti atq optátí, Tu ením,utaiunt,Ó Chíron,Periclem educaftiZe nonis etiam Eleatis phyficí,ut Parmenídes,auditor fuitquíartem quandam dícédi,qux ex con tradictione 4[ x 3 f$?""^ Pm C-——A»o en, REO qua uo pep ou)''.o inf— UD. Ye o— 9—— P. Rub NAR A-0502 M o e—$CUM 286— QNARE. I A UR. 0009 9 P PCI95 e"9 07 I dii enixe 88-— 2-28 me opm n LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 69 ^ tradi&tiotieín ambiguitatem concluderet,edocebat,ut ín his Tímon Phlíafius inquit: Magna uisin utrangy partem dífputandí, non captiofa ílla Zenonis omnía reprehendentís,Plurímum uero Clazomenío Anaxagora praceptore ufus eft,quiillimagnificentía anímí,atg; elationem grauíorem ad popularem potentíam capeífendam íníecit,eíusQy ingenii maxíme excítauítate que íncendít. unc eíus ztatis homínes mentem appellabant, fiue quod eius prudentíam ín cotemplanda cognofcendaty rerum natura excellentem& fingularé admírarentur,fiue quod rerum príncipía non ín fortuna ac neceflitate,fed in mente pura atq; fecreta ab omní cómiftío2 nelocaffet,qux comíflis cxterís& concretís,xquales partículas diftribueret.Hunc uirum cum ín fumma admiíratíone Perícles habuí(et,ín eo genere doctrínz quod fublime&excelfum uo cant,maxime ínflructus,íllam animí celfitudínem non modo ín uítaatq; oratione feruauit ab omníturbulenta& malitíofa fcurrílitafe feiunctam,fed ore quoq;& uultu ipfo triflior ac feues rior fuít, nulla íucüditate aut uaríetate,& quí habítu etía corporís ab omní anímí perturbatio neínuicus uideretur:fano autem uocis€ conformatíone maxímePplacidus atq; fedatus,ac cze terís qua funt huíufmodi mirifice perterruit omnes.[gítur ab ímperíto quodam& intemperaz tohomíneper díem totáconuiícijs ac maledictis laceflitus ad portícit filentío pertulít,nocte ue» ro modefte& temperate domü díícefTit,cum eum maledícuaille fequeretur,& contínue magís maledícedo feruefceret, V t autem ad ipfam íanuam uentü eft,quod íam tenebrz effent,quene dam ex feruís accepto lumine deducere homine,& domá fiftere iuffit, Verum Ion poéta dícít morem Períclis ín cogreffu& confuetudínefuperbü ínflatumgg fuí(Te,eitp elationi contentíos nem€ defpectíone aliorü admiftam fuiffe,Laudat autem Címonís ad omnem motü facilítate, Sedlonem;quíuírtute tragica quadam difciplina praditá effe,& fatyrícii quídda habere uult, omníno omittamus,Eos autem quí Períclís grauítate€ feuerítatem elatx opinionis& ínflatio nísnomine críminatur, hortatur Zeno,ut eíufmodi(ibi aliquam inflatíone pergant parare,ut ipfa fimulationehonefltorá fibí amulatíone quandam latéter fuggerat. Neq; hos folum ex A naxagora confuetudíne Perícles fructus percepit; uerumetià fuperftítione fe liberaffe uídetur, quxad res füblimes metü ínijcit gnoratibus caufas,& círca diuina ob ímperítía pauídisatqg attonitis,qua phyfica ratío amouens,fecurà& fpes optímas afferent religione inducit, Dicitur B Perídíalíquadoaríetís caput uno cornu exagro efle delati, atqj Lamponé uatem cum cornu efetíntuitus,robuftü& folídum ín medía fronte fitü,díxi(Te: Cum duz effent fa&íones ín ciuá tate; Thucydídis unam, Periclís alterá;ad eam peruenturü effe imperí&, apud quam eiufmodi portenta effet. Tum A naxagorá aperto capite aríetís,offendíffe cerebrü teftam non cópleuifz fe fed effe acutü in forma oui,& ex omní parte coíread eum locü,ubi cornu radix eífet affixa, Quare Anaxagorá prímü admiratione prafentibus attulíffe fed pauló poft Lamponem,cum fublato Thucydídeomnes populi opes ad Períclem delata effent, Prohibuit aute níhil phyfici acuatem uerítate attíngere,cum híc caufam reí,ílle exit optíme percepí(fet, Huius ením facul tatiserat,ex quibufnam íd caufis ortü effet,& quo pactoortum effet, cotemplarí:huíus uero cu ius gratía,&Cquid fignificaret,predícere.O uí aute caufz inuentioné abolitioné figniaíunt effe, nonanímaduertüt fe und cum díuínis coijcíendi quoqy artem refcindere fragores dífcorá,facu larum lucem,obumbratíones gnomonís,quorü unüquodq ex príncípio quodam& caufa cu iufdam reí fign eft fa&um,Sed hac qux ad huíus operis fcriptione non pertínet,in alíug tem pus differatur, Perícles igitur cum iuuenís foret,uehemeter populum uerebatur, Etenim uídez batur Pififtrato tyranno forma quidem perfimilis effe, V ocís quoq; ipfius fuauitate,& uolubí2 litate celerítatemtp língua, fenes admodum propter fimílitudine extimefcebant, Cum uero díz uits,SC genere,& opibus amícorü praftaret plurímum, ueritus teftx exilium, nulla ex parte rempub.attígít,ín imperíjs militaribus uír fortís& expertus.Itag; poft Aríftidís obitti& The míftoclís fugam,cum Címonem quotidie feré procul à Girzcía peregrína militia detíneret, fic iam feípfum Perícles populo dedit prater eius naturam,quz minime popularís erat,díuiti lo» co uulgi& pauperum partes fequutus, metuens fcilicetínuidíam& fufpicionem appetenda tyrannidis, Et quod uíderet Cimonem maxíme optimatibus ftudere,& fumma díligentía ob feruarí à nobilitate, fead populum contulít,ut fuarum rerum flatum roboraret,& fibi cotra il^ lumopes& potentíam copararet:ac ftatím in hís qua ad uitam& uictum pertínent,alíum fibi flatuít ordinem, V na enim uía tantum ín urbe qua ad forum& iudícíum itur,utebaturicoenaz Autoritasinvea rumá apparatus,& cater huiufmodi omnem uoluptate& confuetudiné contempfit ac reíez. pub-quibus arti dt;uttamlongo tempore quo ín repub.uerfatus efl,nunquam apud amícum coenarit,pratere buspartaqg có Laer.itt Atta: goratit, Mores; Iuuenis eftía iati, quam Euryptolemo nuptías celebrate, ufq ad líbatíones cüaffuiffer,flatím difceffit.Conuíuía fouate, 4 5 C Ariftot.Polit.z 1n Phedro, , Cogttomé exve bus preclarifsiz itic gestis, Dicetdi uis. D Montanenta. Lib.2 Prittcipatus in vepublica, PLVTARCHI PERICLES enimadomnem animi elationem deprimendam ualent,nec facile ín confuetudine expectatio nem grauítatís€ feueritatís conferuare, In uera autem uírtute qux maxíme apparent, qua ín promptu funt,omnibus pulcherríma uidentur effe, in bonís&probís uírís níhíl eft quod tam moueatexterís admíratíionem,qudm congredíentibus quotídíana uítz confuetudo, Híc autem populifrequentiam& fatíetatem,quam ínteruallis explebatfugíens,non omni de te di cebat,necs accedebat ín concíonem,uerum feipfum, ueluti falaminiam tríremem,ut Critolaus aít,ad res maxímas& opportunifÉma tempora referuabat:catera per amicos& oratores alios gerebat,quorum Bphíaltem unum fuiffe ferunt,quí Areopagitarum potétíam fuftulít,& ma« enam(ut inquít Plato)&€ ímmoderatam cíuibus libertatem parauít, ex qua populum uelutí equum íimmitem& indomítum,quemadmodum Comicí aíunt,impería recufare,mordereEu boíam,ínfulis infilíre, Ad ipfum porró uitx cultum GC afparatü magnítudíned aními idonea oratíonem,uelutí exzedificatá fibí quoddam organum accomodans, Anaxagoram frequenter infulfitfuco oratorío phildiophíca dífcíplínam uelut permifcens, Flanc ením mentis altítudí nemomniíex parte perfectam& abfolutam(ut díuinus ílle inquít Plato)ad ípfam ingenij natu 1x bonítatem,coparauit fibí ex philofophía:quam cómoditatem cum ad ipfam dícendí artem adíunxiíTet,permultü cxterís oratcf'ibus praftítítidcírco& cognomen fibí Olympíü addítum ferunt, Atquipleríqy ex monumentís locísip publícis,quibus urbem exornauít,alij ex uí& acti monía qua praflititín ádmíniftranda repub.imperijsiy militaribus, Olympíum ipfum nuncu patum effe opinatur. INec ímmerító quídem uídetur ex multís eiusuiri maximisiqp ornamétís banc illí gloríaacceffifTe,Hoc autem cognomentü ex eloquentía impofitum declarant poetarit eius xtatis comaedíz, quorum funt illae tum ferío tum íoco ín eum uírum coníectx uoces,quíz bus illum cum cócíonaretur corufcationes effundere,cíere tonitrua horrendum ín língua ful men gerere dixerunt, Eft etíam illud Thucydidis Milefij in Periclís uím dicendi falfe urbane dictum.Eratenim Thucydiídesnobilis uir,quí díu ín repub.Pericli eft aduerfatus. Archídamo ením Lacedzmoníorum rege rogante,uter alterí palzítra,Períclesne, an ipfe praeflarer: Vbí ego,inqait,homínem pugnando deieci,ipfefe non cecídiffe defendens uicít,cernetese fentena tía deíjcit, Veruntamen ad dícedum tímideaccedebat,ut cum fugeeftum effet afcenfurus,dijs uota faceret, ne quod uerbum fe imprudente aut ínuíto efflueret,quod ad rem ipfam mínus pertínere uíderetur, Itaq; níhil ab eo prater decreta quzdam, mandatum líterís extat, IMlemos rantur autem ín hoc ipfo genere perpauca omníno,ut eft illud quo Aegínam ueluti Pyraílípe pedínem delendam cenfuit,quoG fe ínquit profpícere bellum à Peloponnefo ímpendere cíuiz tati. Eccum Sophoclem collegam haberet ín prxtura,ac fimul alíquando nauiga(lent,collau: daffet&p Sophocles formofum puerü:Non folum,ínquít,o Sophocles,praetorem decet manus, uerumetíam oculos cotínentes habere, Narrat etíam Stefímbrotus eum,cum laudaret íllos quí inSamo interierant,dixiíle,eos uelutí deosímmortalítate efe confequutos:non ením eos ocu lís,fed quibus affecti funt honoribus intuemur,hisd bonís quzaffequuti funt,immortales effe conijcímus.FHzc ígitur manere eos quí mortem pro patría oppetierínt. Thucydides optímatü quandam Periclís rempub.fummatím perfcribit,quae uerbo quidem refpub,foret,re autem re» enum,quod uír unus ín ea príncipatü obtíneret,Suntali) quoq permulti, quí dicantab eo prí mumeín mores cíuítatis ínductum,ut ad captas urbes mitterentur coloní;plebí quo xqua forte fpectaculis intereffet ex publíco dandi,& xra diuidendí autore fuiffe:zpopulumá ob eam quz tum uigebatadminiftranda reípub.ratíone male affüetum, intentum largítionibus,atqy im^ moderatum factum efTe,quíanté modeftus& míniflerijs deditus fuiffet, Lícet autem ex ípfius . rebus geftis caufam huíus mutatíonis íntuerí, Ab ínitío enim(utdíxímus) ob Címonis gloría, blanditf,s populum capere atque pellícere nítebaturzuerum copíjs díuitijsqs ínferíor,quibus ille pauperes delínierat,cum coenam quotídíe Atheníenfium índigentí cuíqg prxberet,feníoz ribus etíam uefles,macerías quoq; agrorum fuftulíffet,ut ad colligendos fructus uolentíbus pa teret adítus:hís popularígratía fuperatus,àb eoad publícorum díuífionem couertítur, Oetxo Damoníade fuadente,ut A rífloteles tradidit, Ac celeríter cum ad fpectationes& íudicía,facta largitíone,alijsq; praemíjs,& chororum apparatibus multítudine corrupíffet,eíus ope contra Areopagífenatum utebatur,cuíus ipfe experserat,quod neq; pr&tor,neq; thefmotheta forte le&us e(let,nequebellí dux, FIí ením magiftratus uetere ínftitutofortíto capí folebant,& per eoscomprobatiín Areopagumafcendebant, Quare magis Perícles cum plurimum íam uale» retín populo,concítata fedítíone eurn fenat delere geftiebat.Itacg multa eí iudicia per Ephíale temablata funt,& Címon ut Laconum fludiofus,populóque infenfus,ín exilium pulis pulcherri pra hs y"rM ^-[os] [E 20 o0E--. 2,0 28.10.27. D. JM"D QU.. 2 JU V.D... DD. DU wb 0 7... 30. JI T LÁPO.FLORENTINO INTERPRETE, 7o A pulchetrimas uictorías ex barbaris reportaffet,pecunijsip multís& fpoljshoftíum urbem Io cupletaffet;ut ín eíus uíta fcrípfimus, Adeo munitus erat Perícles opibus& gratía popülarí, In eiufmodi exilio, quod Oftrací(mum illi uocabant,decennij erat exulibus tempus defínítum, Perídtemporís cum Lacedaemonij infefto exercitu Tanagrícumagrum inuafiíTent,occurrens tibus ftatim obuíam Atheníenfibus, Címon ab exiílío rediens in acíe armata conítítit;hac opez raquídem cupiens Laconícam calumniam purgare,fi und cum cíuíbus fe perículis obíectaffet, Perídís amici facto ímpetu,eum ut exulem expulerunt, Idcio uidetur Perícles decerta(fe for tílime ín eo praelio, fplendoreque& gloría exuperaffe omnes,quod ne corporí fuo quídem pepercíffet, Interíerunt omnes ín acie Cimonís amící,quos ín inuidiam Perícles Laconícz a mícítie adduxerat. A c poenítentía facti, Athenienfes& Cimonis defideríum cepit,reque ín fi» nibus Attícz male geíia,& grauiore Jellí expectatione uehementer folicítierant: qua cum fenfiffec Perícles,impigre fead leníendos multítudinís animos contulit;ipfed fub decreto ho minem reuocauit, Atilleabíens cum ciuitatibus pacem compofuit:trat enim cum eo Lacedze monfjs neceffitudo& amicitía, quemadmodum cum Pericle& cxterís homínibus popularíz bus,maxímze ínímícitíz, Nonnullí tamen aiunt non príus redítii Címoní à Petícle decretum, quám fecreta foedera per Elpínicen Cimonís fororem conftáuta effent,ut Címon cum ducenz tís nauíbus permi(Io fibiextra urbem milítarí ímperio,ad regis agrum occupandum nauigae retcíuílíum rerum adminíftrationem Perícles haberet. V ífüs eft autem íam ante Blpíníces o2 pera Perícles multum de afperítate ua ín Címonem remififfe cum capítís accerferetur, Erat. enim& Perícles eorum unus quí íuffu plebís Cimonem accufabant, tag; cum eum Blpíníce fupplex adiret, fubrídens, O Elpíníce,ínquít, uetulaes magís quám restátas tranfígere queas: ueruntamen ad eíus orationem fe collígens,tepudiata accufatíone ex omnibus accufatoribus minime Cimoní ínfeftus dííceífit. Quonam igitur pacto Idomeneo credendum putamus,cum Períclem accufet,dicat& ab eo Ephialtem hominem populatem amícü fuum,& gerenda reíz publicae focíum ac participem confiliorum, ob fufpícionem atque ínuídíam illíus gloríz, dolo effe(ublatüz Elec enim tam uirulenta neícío unde colligens uiro obíecít,quí quidem haud irre prehenfibilis per omnia fortaffe fuit:zueruntamen parum confentaneum uídetur,homíné ma B ghogenerofoG; anímo prxditum,tam tetrum& tam crudele ín fe facinus fufcepiffe, Ephialz tem igitur cum metuendus nobilitatí foret,& in exígendisrationibus perfequendisdp populi aduerfaríjs implacabilís inimici, Ariftodíco T'anagrico percuffore clám per infidias adhibito, opprefferunt,ut Ariftoteles affirmat, Cimon ín Cypro imperator diem obijt. Optimates uero cum intuerentur Períclem caterís cíuibus omnibus maxíme opibus antecellere, uellentGy ill uirum quendam prapotentem aduerízx factionis opponere,quieíus lícentíam reprimeret,ne folusomníno rerü libere potíretur, Thucydídem ex tribu Alopetía Cimonis affinem conflítue runt Periclí aduerfaturum: qui cum bellica quidem gloría inferíor effet quàm Címon,forenfiz busuero cíuílíb ustp negoctjs longe fuperior, freq uentíusqs urbem coleret, necnon cum Períz deadpulpitum ín certamen fzpe defcenderet,celeriter contratíam fa&íonem ad refiftendum ualídam in repub.fufcitauit.INon ením nobíles& locupletes homines dí(fipari,necpopulo ad: mifceri,ut antea multitudine dignitate fuafpoliatos, fed fecernens omnium potentíam iam ua» lidam& corroboratam,ín unum corpus coégit, Subocculta ením quadam fimultas ab ínjtio fuít,quz uelut ín ferro quandam differentiam plebís ac nobilitatis portenderet,fed horum diia fenfione& contentione factum eft,utaltera ex fa&íonibus plebs,altera pauci manífefte dícez tentur, Quare tum Perícles cum populo habenas relaxaffet, ad popularem gratíam& nutum rempub.gerebat,quotidie celebre aliquod fpectaculum ín urbe infiruere,prebere epulum,ce lebritatem índucere, nec ímperitís uoluptatibus cíuítatem delínire. Sexagínta autem trísemes quofannís emíttere,ín quibus multi ex cíuíbus nauigabant,ftipendiumQ fingulisocto mínz erat,qui eas pro medítatione& exercitatione ad nautícam& marítímam difciplinam percipez tent, Ad hzc míllehomíines ín Cherronefum mífit,eíuslocí agrum fibí díuífuros:in Naxum uero quíngentos,ín Andrum dimídíam horum partem,in Thracíam quíng; millia colonorá dí mílit, Bifaltará urbem und cum cíuibus habíturos: aliam quoq; ín Italíam coloniam Sybarím, quos Thuríos appellarunt. Atgj hac eo confilio fecít,ut defidiofo uulgo& ob ocíum rerü no2 Uarum ftudio erecto cíuítate leuaret;profpíceretG plebis difficultatibus,ac focíos colonís addie tísmetu praffidioG ab ínnouandis rebus prohiberet, Quod autem cíuítati magnopere uülus Ptatí,czterís autem hominibus terrorí,& uniuerfx Ciracio eorum potentía& antíquarum co Piarum certíffimo teftimonio fuít,id eft donaríiorum apparatus, Hoc maxíme ex Períclís actis Loquitur de Az thenicfibus, qui bus fe adnumez vare uidetur. De Partbenone templo, Plinius lib.5 4.cap.8 PLVTARCHI PERICLES qua ín repub.geffit,eius inimici atqj obtrectatores reprehendere crímínaritp,& ín cocionibus iactare folití fant,populum dignitatem fuam male& flagitiofe tueri,quod communes Girxcos rum opesex Delo traductas ín rem fuam uerteret,[n qua re,quae honeftí(fima& probatiffima inerat ad refellendam calumníam caufa,barbarorum uídelícet metu índe fublatas,atqy in tuto collocatas,eam retulít Perícles. Ac uídetur Cirzcía maxímam contumelíam& fuperbiffimam tyránidem tum pertulíffe,cum ea fpectante,ex hís qua neceffaríó ad bellum íimpenderat, illu firaremusauro& fuperfluis orn&mentís urbem,ueluti iactabunda&& morofa mulier lapides preciofos,figna,& tabulas admirati,& mille talentis exadificatas naues. Docuít igitur Períces populum non obligari focíjs ad ratíoné,quod pro fjsbellum gererent, barbarost&p eijcerent,cx teris non equ&,non nauem;non pedítem,fed pecunías folum foluétíbus,qua nó ín eorum quí dant,fed quíaccípiüt, poteftate funt, fiquidem id quodfcceperant, foluíflent, Oportet.autem cíuítaté rebus omnibus neceffarijs ad bellü optime ínftruciam, eo cetera quz fuppetant cóferz re,quibus paratís gloría ínfmortalis confequat. Parandis uero copía large fuppetat.Suppetere aute, fLomnigenus quaftus,omnígena opportunitas proponatur,omniartifício uarijstp míni flerijs conftítutís,que cumartem omne excitent,omnemi moueant manü,mercedem uniíuer fx referunt ciuítatí,quíppe qua e& his nonornetur folum,uerumetíam alatur& fuftentetur, Illisením quí xtate& uiribus pracualebàt,ex militía opes parabatur, Indígeftum autem uulgü & ignobilem,cum nec expertem quzftuseffe uellet, nec per ocíum defidiamá lucrarí,ad mae gnasrerum parandarüacceffiones,artíficíofastg& multi téporís multadp operae índígetes inflí tuciones traduxít,utne quíd mínus hí quidomí forent,quám quínauigaret,autin prafídío ef? fent,autmilítarent,ex publícís bonísratíone aliqua tuuarentur,participestp fierent. V bi enim materies erat,lapís,es,ebur,aurum, ebenü,cupreflus,ibí quae banc tractant& exercent artes, archítedii fi&ores,fabrí, lapídaríj,tínctores,quiaurü& ebur mollírent, píctores quoqy,& qui acu íntexerent,tornaríj,exportatorestp horü& baíuli,ut mercatores,nautae,& gubernatores, quíadrem marítímá fpectant.Et quí ad terreftrem ratíone attínent,quí currus facerent, quíad iugunvalerent equos,auríge,& quí funes pararent, lapídarfj,cerdones,ftatuarij,& metallorü fabri. V naquzqy autem ars, ueluti imperator, propríü exercítum feruilíum& idíotarum homi num uulgus collectum habebat,quorü corpore ad minifteri& ueluti inftrumeto uteretur. Itagj ufus& artíficía diuiferunt,díffeminaruntás inomnem tatem atq; ordinem quaftus& luctifa cultatem,Surgétibus autem& fe paulatim altius attolientibus operibus magnítudíne quídem ipía eximíjs,forma uero& gratía fíngularibus,nec imitatione ab ullo exequendis, artificibus quoque artes ipfas íngenío fuo& artíficio illufirare certantibus, maxime admirabilis erat ínhis conficiendi celerítas, Nam quorum fingula uíx uídebátur multis fucceffionibus atq aetatibus confici poffe,ea uníuerfa una ínnouatíone reípublic ad finem perducebantur. Atquí per id temporis ferunt Agatharchofe efferente celeritate& facilitate pingendí animalía,audientem Zeuxím díxííTe,Ego uero ínlongo tempore, Nam ín opere facíundo promptítudo ac celeri tas haud poteft ftabílem grauítatem& exquifitam pulchrítudinem rebus adiungere:ac laborí tempus ímpenfum,robur ad conferuatíone& perpetuitatem operís affert, V nde Periclis opes ra magís admiranda uídentur breui confecta,qux tandíu efIent permaníura.Nam fpecíe quí« qe€ pulchrítudine fingula iam tum ab ínítio uetufta erant,flore autem ac uígore ufquead hancztatem recentía ac noua, Síc ín íllis quotídie quadam nouítas efflorefcít, quz afpectum ipfum inta&um uetuftateatq; ínuíolatum conferuet,non alíter acfi opera ipfa perpetuo quo dam fpirítuatque anímo íllís ínfito alantur& uigeant. His autem omnibus dííponendis mode rator Phídías& fpectator interfuít,etfi praclaros artifices opera baberent.INNam quem txaziarsdloaetolquave uocant,Callicrates& I&ínus edificare coeperunt, Et Eleufíno templo quoini tíatur,quod ípfi zAsseroy tiomínant, Coroebus fundamenta íecit,columnasáp ínferíores idem erexit,& epiftylijsiugauít: quo mortuo Metagenes Oxypetíus procínctum& fuperíores co lumnas addidít, Adytofaítigium impofuít Xenocles Cholargeus. At longum murum de quo Socrates audiífe fe refert,cum Perícles fententiam dixit, Callicrates faciendum conduxír. Inue híturautem ín opus Cratínusuttarde cunctanterdp abfolutum. Dudum ením, ínquít,uerbíis Perícles aedíficat,opera autem nonattíngit, Ac Orcheftram interíorí fitu multis fedibus& co lumnís ornatam,tecto uero pronam& declíuem,& uno tantum faftígio factam(fimulacrum hoc regíj tabernaculí fuiffe tradunt) duce& autore Pericle condítam effe ferunt, Idcírco ín "Thracibus Cratínusín Períclem iocatur, Schínocephalus híc, inquiens, Iupiter accedit Peri cles,Orcheflram ín capítegerens,poftquam Oftracon praterít, Ambítione quoque impos mulice LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 7t a mufice certamen in Panathenzis celebrari decreuít, Idem etíam prafe&us exhibedis prxmijs flatuít, quemadmodum& quatenus tibias ínflarí deceret,aut cantu& cíthara uti.Spectabatur uero& tunc& alijs temporibus ín Orcheftra mufica certamína, A t arcís ueftíbula quínquenz nío xdíficata(unt IVIneficle architecto, Fortuna autem admirabilís, quz círca eam fabric eue nítíndícauíit nunquam abfuturam deam, fed adíumento operí femper futuram, Nanque unus ex fabrís,qui laboríofiffimus& promptiffimus erat,cum decidí(fet ex alto, la nguereti5 uehez menter,defperata à medicís falute,hac re mírifíce dolore confecto Períclí dea per quíetem fe of ferenscuratíonem oftendít,qua ílle uíushominem ftatím ad ualetudínem reítítuit, Huius gra tía Hygix Palladis ín arce prope aram fignum conftituit, ficutí antea fuerat,ut fertur, Phídías ucroaureti dez figillum finxít,eíust ut fictorísin columna nomen erat incífum, O mnia ením ferc eius confilio gerebantur;atqy his oftnibus,ut diximus, fabrís ob Períclisamícitíam prafuít, At hocalterí ínuidiam coflauit,ín alterum maledicta excíta uít,quod liberz Periclí mulíeres, cum ad opera írent,receptarétur d Phídía. Et Comíci hínc argumentum fumentes grauíter ín eius petulantíam ínuectí funt,íníecta calumnía ín Menippi uxoré,homínis Periclis amící,fez cundumá poft eum imperatorem locit obtínentis:& ín Pyrílampi auíum nutrítíones,cui cum Perídiamicus foret,crímini eft datum,quod pauones mulíeaibus,quíbus cum Perícles coiret, fübmítteret. V erum quís míretur fatyricos homines& uítae hominü obtreciantes, ueluti pera nícofo quodam dmone ínuídia impulfos,in meliores ubigy maledicta coníjcere,cum Thafius Steimbrotus deteflandum facínus ac fabulofumin filij coníuge contra Períclem conferre non dubitarítzSic perdífficlle ualdedy laboríofum uidetur, ueritatem ipfam hífloría confequi,quan doquidem& pofterís ex antiquítatís memoría rerum cognítío repetenda eft,& hi quibus cotí gitprafentibus res ipfas geftas íntuerí;partím odío& inuídía,partím gratía& affentatione ue ritatem corrumpuntac peruertunt.Cum autem clamítaret Thucydides, díceret&p Períclem pe cunias ac prouentus profundere,populum rogauít ín concione,nunquíd uíderetur multa exa pendíflezrefpondente uero,pluríma:Sint ígitur,ínquít,hecnon uobis expenfa,uerum mih, & inipfis donís meum tantum nomen ínfcríbam, Hac dicente Perícle,fiue admíratí eígs ania mimagnitudinem, fiue de operum gloría certarent,reclamarunt, íubentes publíce fumpti faa B creo neculliimpenfze parceret. Ad poftremü,cum de decennalí exilio cum Thucydide ín dí» Írímen certamend ueníffet, illum eíecit,& contraríam factionem euertít, Poftquam igitur fue blata penítusfedítione,& pacata& ín unü redacta cíuitate,in feipfum omnino Athenas,come pofítasGg& ualídas Athenienfium res,tributa,exercítus,tríremes,ínfulas,rema omnem marí timam, multas ítem tum ex Gracís tam ex barbarís collectas uires&(mperíum ex fubditis na tionibus fufcepiffet,amicítijs quoqy regum& focietatibus príncipum feptus undíg; ac munitus effet;non eundem fe,nec ut anté mitem& manfuetum populo prabuít,nec uero facile concez dere,& frena cupíditatibus& quafi flatibus multítudínis relaxare,fed ex díffoluta illa& gras tiofa populari& ratione,quemadmodum ex florida& molli harmonía,optimum atq; regium gubernandx cíuítatís morem ín rempublicam reuocauít,eocp eft honcfte ac laudabiliter ufus, Maxíme quídem docendo& fuadendo agebat populum:interdum eo coacto& inuíto,utilítatí publícze confulebat, medicorum confuetudinem imitatus,quí in uaríjs ac díuturnís morbís interdum uoluptates quafdam cautas,ínterdum fecatíones& medícamenta ad falutem aghibent, Cum ením uaria illí(ut confentaneum eft homíní ín numerofo adeó populo tantam mo lem imperij obtínenti) conflarentur íncómoda,íta folus omnium ínfiítutus erat, ut ea diligen tía fua fopiret,& tollere poffetzmaxime uero fpeac metu,ut gubernaculís quibuídam,elatum populum fibíg; praefidentem reprímens,languentem uero aclabentem excítans,oftendít ue tíffimum effe illud Platonís,oratoríam uím animis hominum imperare,eosQy ad quofcusq; ue lit motus impellere:& eíus opus permaxímum ín morum& perturbatíonum cognítione con iftere, quae(unt uelutí quídam accentus& uoces aními,fuaui pulfu& confonantía índigene tes, Caufa eft nó nuda orationis uis, fed ut Thucydides inquit, uítx dignitas atq exíftímatío in nocentíz abftínentízetp praeclara,quibus ílle cíuitatem magnam díuitijs& potentia amplíficaz uit,&Cad fummum pené perduxit.Q uí cumuiribus multis regibus ac tyránís excelleret,quod liberorum gratía quídam faciunt, d patrerelí&ctum fibi patrímoníum,ne una quídem drachma «umulauít, Atquí eius potentíam perfpicue declarat l'hucydides,críminofe Comici índicár, cum Pífifiratidas íuuenes,eius amícos nuncupent. Ipfum autem íurare íubent, ne tyranítíde uti uelít,quod eí excellentía quzdam& magnítudo fupra popularem ftatum íneffe apparez ict Teleclides aít Athenienfes ílli cíuítatís tributa, ipfá(que ciuitates, has quidem ligare, íllas Cic, Offic.s Plin.lib.s4.. cap.8 Arsvetpublice tioderanáe, Lib.» C Domestica die | faplina. T videntur exe emplariagreca Warlare, vrouidentia ni litarts, B, Resbello ges fie. PLVTARCHI PERICLES foluere,lapidea moenia tum xdificare;tum rurfus eadem defjcere,fcedera,opes, potentiam, dís uítias quoqj felícitatem& permififfe:(ané non occafione quadam autgratía repub.floréte,fed quadraginta annos Ephialtis,Leocratis, Myronídis, Cimonis, Tolmídz, Thucydidis& facio: níbus Athenis pracfuit, Poft cladem& fugam Thucydidís no mínus quindecim annis rem tenuít, Et cum unuseffet ín annuísimperíjs magiftratus& dignitas,eam aflequutus,feruauit fe pecunijs inuí&tum:tametfi quaftu pecuniarío non abfuít omnino, fed paternas& iuftas diui tíasne easper defidíam& ínertíam amiítteret,neque círca alía occupatus negocij ex ills nímiü caperet,ad eam reí domeftícze rationem dífpofuítquam facillímam diligentilfimam(ép putauit, Aunuos ením fructus fimul omnes uédebat,deínde fingula neceífaría ad uictum quotídianü emebat ex foro,ex quo neq; ucundus pubefcentibus liberis erat neque fumptuofus ín conius gem, Quare improbant illi ueheméter hunc quotidiarfurn dilígentiflime collectum fumptum, cum nihílínadeó magna domo& locuplete redundaret,fed omnís fumptus omnístp prouen tusad menfuram& numtrum uocarentur, Is uero quí hancomnem diligentiam ín fe fufcepe rat,unuseratferuus frugi Euangelus,homo fic ut nullusalíus idoneus ingenío,aut certeà Peri clead curam reí domeftícx fic ínflitutus TC) uz omnía ab Anaxagorz fapientía abhorrebant; fiquídem& ípferem domeftíca nen curauít,& agrum íncultá pecorí pafcendum dímifit,ma: gnificentía animi& díuíno quodam furore correptus, Non eadem eft ením propofíta uítz ras tio contemplatíuo,ciuilí& philofopho, V erum híc quidem fine ínftrumento aliquo& matería externa,mentem ad res pulcherrímas ínueftigandas perfpícíendasdg íntendít;illi uero cum ad uíus humanz focíetatís uírtutem fuam accommodet,non folum explenda fuz neceflitatis,fed aliorum gratía honeftarüi copiarum ratío eft habenda:quod Perícles fecít, quí pauperes multos fuis copijs fuftentabat.Acetíam ferunt Perícle negocíjs intento, Anaxagorà deftitutum omni cura,decrepíta íam xtate,fponte mortem fame fibi confcifcere parauiífeeo nuncio permotum Períclem ad eum füpplicem cucurriffejomnesá preces lachrymís adiüxifle, non illíus,fed fua potíusgratía, fiquidem talem ín repub.focium confilíor& amitteret, Expírante uero A naxago ram, Q Pericles díxiffe,& quí lucerna índigent,infunduntoleum,Sed cum Lacedxmonij cre fcentes Atheníenfium res xgre ferre ínciperent,Pericles populí animos excítare,& ad res mas gnas etigere,decernere etia,utomnes Girací ubicuncg uel in Europa uel in Afía habitátes hore tarentur, Athenas ad colloquíum mitterent,de Girxcíz templís íncenfis à barbaris, dedy facrífi cíjs quz dijs ímmortalibus uouerant,quo tempore cum barbarís pugnatum eft,confultaturos, Adhzc,ut firmata pace comuni confenfu tutum omnibus patetet ad nàuígádum mare.In hoc uíginti uíríqui quínquagefímum annum excefferar, miffi íunt,quorum quíng; Iones Dorienz festp,quí Afíam íncolebant,&qui ínfulas habítabantufcqy ad Lesbum ac R-hodum,accerfitum iere, Quinqueobierunt Thraciam& Hellefpontum,ufq; Byzantium. uíng poft illos Boeos tíam,Phocídem,acPeloponnefum, índe per Locros ad proxímam cóotínentem,ín Acarnaníá & Ambracíi miffifunt;reliquí per Euboeam ad[tzos,& finum Malez,& Phyotas, A chíuos, Theffalos perrexerunt,fuadentes Athenas proficífci,& confilijs íntere(fe ad pacandum ínno: uandumá Gracíam.Nihil autem fa&tum,neg; ciuitates coiere,Lacedamonijs aduerfantíbus, ut fertur,primumép ín Peloponnefo deprehenfi coeptí conatus, FIxc addídi,ut prudentia eíus animit magnitudinem oftenderem,In imperíjs uero militaribus sdeincirandis bellísma: xime eius gloría íllufirís fuit, quod dubíz nimíü pugnz perículum non fponte fufcíperet,ncdy eos duces quí adeundis perículís clatí effent,celebratiq; ab omnibus,adamauit,necf fibi ad imí tandum propofuit,cum cíuíbus quotídie díceret,quantum in fe effet;immortales eos futuros. Itag; cum íntueretur Tolmídem T'olmeifilíum fuperiori felicitate eximijsqg honoribus ex bel^ lícís rebus quaffítís nulla oblata opportunitate temporís,in Boeotíam parantem ínuadere, fua dentemque his quí íüuenta maxíme florerent, fponte mílítíiz munus obíre,ámque ad quin: que míllía ín eam fententíam traducta;abíque alijs copijs, nitebatur ín concíone ab íncepto, fuadendo reuocare,uulgatum illud addens, Sí minusPeríclí parendum putáret,haud temere faceret, fapientíífimum datorem con(ilíorum tempus expectans. Tunc igitur ílií hxc dicenti parum eftapplaufum,fed paucis poft diebus allatum eft in utbem nuncium, Tolmídem prae lio círca Coroneam fuperatum concídiffe, multófque fortes cíues ín ea clade defideratos effe. Quz res Períclí magnam cum beneuolentía gloríam attulit,ut prudentí uíro& falutí cíuíum confulentí, Ex eius imperijs illud laudatur ín primís,quo Girzecos homínes Cherroenefum ine colentes feruauít, INon ením folum mille Athenienfium colonis eó deductis cíuítatum anie mos confirmauit,uerumetíam collem inter duo maría muníens uallísatque seuebis nuum hracum wa w3(€("^S vc3 pA pem o amm— GS M P X o t^ 3 L— LAPO FLORENTINO' INTERPRETE, 7t , Thracum Cherronefo immínentíum excepít:graue autem& aífiduum bellum exclufit,quo regio perpetuo tenebatur,ob barbarorum uícinítatem,latrocínijs infefla,[n eo uero plurímü apudextetas gentes cum admiratione celebratus eft,quod Peloponnefum círcumnauigaffet, exPegis Megarícx centum aduectus tríremibus, Non ením folum marítímas urbes,ut l'olmí desanté, populatus eft,fed etíam longius prouectusà marí cum pedeftribus copijs quas ín naz uibus habuít,alíos quídem ín moenía repulít metu perículí& terrore perculfos,at ín Nemea Sí cyonijs excipientibus preliumdp ftrenue conferenubus fufis,rophzum ftatuit, Ex Achaía uez ro,qua amíca erat,milítibus ad fupplendas triremes acceptís,in oppofitam e regione cotínene tem nauigauít, Acheloumá tranfuectus, Acarnaníam excurfionibus ínfeftam habuit, Oenea dasip ín moenía compulít. um& agrum magnis cladibus uaftafletpopulatusty foret,demum fcluitcum magnü terrorem ínieciflet hoftibus,uir bello fortís ac ftrenuus ciuibus uífas:nulla enim ínciditeo duce cíuíbus,ne fortuita quidem belli offenfto. Deínde magna claffe optímedg ornata& inftructa,gracas quidem cíuitates,quarüi ope& fubfidto fuyiabantur,benigne huma neg tractauít, V ícínis autem barbaris nationibus regibus actyrannis oftendít potétía molem, licentíamqs& audaciam quacungy libitum foret nauigantiü,mared totum fub fuam dítionem íimperíumg, redigentí, Sinopenfibus tredecím cum Lamagho relíquit naues,ac milítes cotra Tímefilei tyranni uím:fed íllo unà cum focijs& amícís eíecto,decreuit ut fexcetí Athenienfes uolentesSínopem przfidío nauígarent,unadp cum Sínopenfibus urbem íncolerent,potití do mo& agro quodanté tyranní babuerant, Caterum prxterea níhil conceffit,neg; índulfit libi dini& cupiditati ciuium,cum fortuna& uíríbus adeo elati animis forent,ut etíam de recipíen da Aegypto,uexandísq regís marítimís cíuítatibus cogítarent. Multos etíam mala illa& ínfau flaSicilíze ínuadendz cupiditas habuít, qua Alcibíades& eius aequales oratores ín pofterti ex aiferunt,Erat quoq nonnullis Hetruría& Carthago ínítar fomnífj,quas fpe X opíníone occu parát,magnítudíne& nomine imnerators prop red uoluntatem fuam fluentibus rebus, Verum Pericles cotínuít eíufmodiexcuríiónem,& effrenatam rerum cupíditatem fregit cohí buítqj,maxímam(iy copíarü partem ín rerum partarum cuftlodíam& firmamentü contulít,ma gn&opus ac difficile flatuens effe Lacedaemonios arcere,quibus uehemetíffíme infenfüs erat. 5 dg cumalijs quampluríbus declarauít,tum hís potiífimü qux ín facro bello cotigerunt, Cum enim duxí(fent Lacedxmoni] expedítíones ín Delphos,Phocefibus teplum obtínetibus,Delz phisreflituerunt;hic flatím illis abeuntibus tranfmiffis eo coptjs,rurfus Phocenfes introduxit. Cumt Lacedemoníj oraculum quod à Delphis acceperát,in fronte zreí lupi íncídí(Tent,accez ptum& ípfe oraculum ín eiufdem lupí dextro latere íncidi íuffit.C uod uero res Atheníefium totaín Cirzecía optime ab eo admíniflrata fint,ipfa facta teftímonio funt, Prímü ením Eubocen (ibus deficíetíbus eos cum exercítu ínuafít: necíta multo poft allato nücío Megarenfes cíuitate exactos,copías hoftít ín finibus e(Te Attícae, duce Plíftonacte Lacedzrmoníorü rege, Pericles. exercitum ad Attícüi bellum fumma celerítate reduxiít,fed pralío abftinuítprouocantibus mul tisac ualídis hoftibus, Cum autem anímaduertíffet Pliftonactem iuuene admodum Cleandría dzconfilio gubernarí,quem fibi ob tatem Ephorí ímperíj focíum& cuftodem adíunxerant, hunccorrumpere pecunijsaggreffus,celeríter donis datís muneríbusi perfecít,ut Attíca hos flesabduceret, V bí uero exercitus abíjt& per cíuítates diffolutus eft,grauíter comotí Lacedaez monfjpecunijsregem mulcarüt:quas cum ob magnitudine foluendo nó effet,ex Laceddrso nefece(fit, Cleandrídes autem fugiens reí capítalís damnatus eft. Hic pater Crylíppi fuít,quií ín Sicilia Atheníenfes bello fuperauit:uífagp eft illígentilem quendam morbum natura,cupídíta temquzftus iniecifTe,qua ipfe quog; turpiter ín fcelere deprehefus,Spartatp pulfus,poenas exí lioluít.Sed hxc in Lyfandri uítalatius dixímus,Perícles cum ín reddenda expedítionís ratione decem talenta quendam ín ufum neceffaríá prolata monuiffet, populus ríte ed repub.factum comprobauit,nec folicítus nímís ín re obfcura perquírenda fuit.C) uídam prodíderunt,ín quíz buseft Theophraftus philofophus,à Perícle decem talenta quotannísSpartam míttí folíta ef fe, quibus cum príncípes cíuitatís fubornaret,fopítü bellum tenebat,non pacem quídem mere catus,fed tempus,ín quo per quíetem compofitís WE tebus,robuftíus ad bellum íncums beret. Q uare ftatím ad eos qui defecerant couerfus,aduectustp in Buboeam quinquagínta nae uibus€ quinque míllíbus militum,cíuítates in ditionem redegit:ex Chalcídenfibus eos quos Hippobotas uocant, díuítijs& gloría florentes exegít, Heftienfes uero omnes cum ex regjone expulíffet, Athenienfium coloníam eó deduxit, lís autem feueríífime ufus efl,quod cum na uem Attícam cepíffent, eíus homínes obtruncarunt, Pofthac factis cum Lacedamonijs tría De Afpafia, Suidas. C PLVTARCHI PPRICLES gintaannorum índucijs,nauígatío ín Samum decerniítur,ín crímen uocatís Samijs, quod tuf: ftàbello contra Milefiosdífcedere,non paruiffent, Sed cum dícatur Afpafíz gratía permotus Samíos oppugnafle,híc íam tempus admonetut de ílla aliquíd perquíramus,quazars ín ea,aut qua uis tanta fuerít,ut príncípes cíuítatís caperet, d philofophis tantopere laudaretur. Nam fuiife illam Milefiam genere Axíochí filiam,confenfu omníü fatís patet. Dícítur autem Tharz geli cuiufdam xmulatíone,quam unam ex ueteribus ladibus fuiffe ferüt, per infidias ac blandítíasín maximorum uírorum amícítía ínfinuaffe, Etenim Thargelia eximía forma& pulchri: tudine fuít,ad hzcualebat plurímum ui fuauítatedp dicendi, Plurímis autem Graecorum fe ex pofuít:omnes uero quí cum eacoíerunt,cumrege famíliarítate coníunxit,eorum6p freta opi bus,femína quxdam fuffudit cíuitatibus Mediícz cotagionis. At Afpafíam funt qui dícantob eíus fapíentiam ciuilemi difciplina fummo ftudio dPgricle obferuatam fuiffe, Nam& Socra tes cum dífcípulis nonnunquam íllam adibat, Mulieres quoq; hí qui familíares erantei ín difci plínatradebant,etíí paru(n pudicé uítam ínftituiffet; iquídem apud eam puellze quxdamales rentur,quz uulgato corpore quatum facerent, À ít autem Aefchines Lyficlem ouíum uenditorem,X obícuro& humilí naturahominem,prímaü Atheníenfium A fpafíz confuetudínem habuíífe poft Períclís obitum,Et ín Menexeno Platonís,etfi príma íocofe fcrípta funt,tantüta: men híftoriz íneft,exiftimatam elle mulierculam ob uim oratoríicum multis Athenienfium congredi folitam, A pparet ígitur hancPeríclis cum A fpafiía neceffitudínem amatoríam magís fuiffe, Eratením eí coniunx generis coiunctione propínqua,quam Hípponícus anté uxorem habuerat,ex quo Calliam generauit íllum díuítem:ex Perícle uero Xantíppá& Paralum:de: índe cum íngrata utríg foret confuetudo uítz,eam haud inuít£ alteri ín matrímoníum dedit, ipfe deinde accepít Afpafiam,quam unice adamauit, Nam& cum exíret domo& cum íngrez deretur(ut aiunt) eam amplexus ofculabatur:& Omphala puella& Deíaníraac rurfus luno dicebatur à Comícís.Cratinus autem contrá,pellícem ipfam uocauit his uerfibus: Iunonem fibí Afpafiam parit€ petulantem Pellícem ímpudentem, Videtur& nothum ex hac fuftuliffe,de quo índucít Eupo: lis in fopularibuseumrogantem: Nothusautem mihi uíuit.& Pironidem refpondentem, Aciamprídem fuiífet uir,niiam meretricíum malum fubmetuit. Atg íta Afpafiam no míne X gloría claruiffe ferunt,ut Cyrus qui de imperío Perfarü cum rege bello decertabat,cha riflimam fibi ex pellícibus Afpafíam nücupauerit,cum eiantea Miltze cognomentum fuiffet, Eratautem Phocenfis genere Hermotíní filía, quz Cyro ín pralio interempto, ducta ad regem captíua;apud eum plurimum ualuit. Haec quídem qua íam€ memoría abíerant fcríptorü ino: pía reiecíffe;ac tacíta preteríjfTe, fortaffe contra humanitatem fuiffet, Quz autem ín bellocon tra Samíos gefla funt, decreto Periclís ob Milefios, rogatu Afpafize facta dicuntur, Ciuítates enim de Priena bellum gerebant, V i&oresSamij íubentibus Athenienfibus à bello difcedere, & fibiiudícíum permittere,non paruerunt, Eó ígítur Pericles nauígans, paucorum príncipae tum,cuí apudSamíos fumma rerum permiffa erat,fuftulít, ex prímoribus acceptis obfidibus quinquagínta,totidemá pueris,eos ín Lemnum mífit, Atquíferunt fingulum obfidem profe talentum dedíffe,multagy alía,eos quíad populum rempub.deferri nolebant.Piffuthnes etíam uít Perfa,beneuolentia Samiorum decem millibus aureorum ad illum míílis,ueníam cíuitatí ojabat;níhil tamen Períclesaccepit,fed utdecreuerat,de Samijs anie eicicafiur y popula riadmíniftratíone, difceffit Athenas. V erum illí ftatim defecerüt,obfidíbusq per Piffuthnem fibi furtim reflitutis,parabantur ad bellum:ex quo Perícles ín eos nec quiete agentes, nec mee tu perterritos,fed erectísanimís maritíma pugna dimicare paratos,clafle contendít, Commiffa igituracrí pugna círca infulam quam Tragías uocát,uíctor Perícles,hofte fufo,quatuor& qua dragíffta nauibus, feptuagínta hoftíum naues debellauit,ín quarum uigintí,milites ueheban: tur,ín ipfa uíctoría& perfequutione portu potitus,obfedit Samios.INon tamen illis adeó de cíderant animi,quín auderent interdum urbem exíre,& pro moenibus hoftem excipere, Sed cum maior claffisab Athenis acceffiffet,ex omni aditu claufis Samíjs, Pericles acceptis fexagin tatríremíbusad Oceanum nauigarecontendít,ut quidam ferunt, Phoniffis nauibus fe obíez Curus,qua ín Samum fubfidio ferebantur,cum quibus inftítuerat quamlongiffime prxlium conferere:utStefimbrotus autem aflirmat,ín Cyprum miffus,quod parum confentaneü uide tur ele, Sed quocunqrid confilio feceritparum eí res ex fententia cecídít.NNauigáte ením ipfo, Meliffus Ithagenís filius& philofophus,Samit imperator, defpecta Athenienfíum nauium paucitate, ducum(p imperitia,(uafit ciuibus, Athenienfes infidijs opprimi poffg, Itaq; conferto pralio, [--| PM OSQ, A, EM Md dh BE. A4 Ch"4 pu( WR UA QEQg MA. Ege ME Up P P CI 60) MS Po MR. 54 g^"LES Lad y ff pee p n3 y. mA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 75 ; pralíó,apud Samios uíctoría fuit,qui multis ex Athenienfibus captis, permultísqg corruptis j nauibus, mari potítifunt,resQ; ad bellum neceffarías quibus ante carebant, ímportarunt, Ab : ipfo etiam Meliffo Periclem tradít Ariftoteles nauali pradlío prímü efle fuperatum. Samíj perz | L^(equutícontumelíjs Athenienfes, captiuis noctuam in frontibus inufferunt, nam Samíorum captiuís Athenienfes Samaenam inutferant, Eftautem Samana nauís quxdam prorata mez dioctiter,fed concaua,& ín uentrís fimilitudinem formata,ut mare percurrere ac celeríter cone uertipoffit:fic dícta,quod in Samo reperta primum, ibit à Polycrate tyranno exacdificata eft, Ad hacftígmata aiunt íllud Aríftophanis pertinere: Populus eft Samiorü perquam literatus, Perícles igirur cum prímum fibí de accepta ín exercítu clade allatum efl,propere auxilium tue lit fuperatotp Meliffo acriter ínftantí,& in fugam coacto,hoftes contínuo aggere círcundedit, quod flatuíflet impenfa ac tempore magis qudm uulneribus, fuperato hofle, urbem uicioría obtínere. V bí uero animaduertit Athenienfes pertaeíos mora, ad prelium maxime fpectre, neceos á fe facile contineri poffe,díuifo ín octo partes omní exercítu, rem traduxítad fortem, cuígalba faba obuehiffet, epularíatgy ín ocío elfe permifit, caterís pugnátibus. Idcírco dicitur" polteros,dum uoluptatibus operam darent,album illum díem ab alba faba nuncupare folítos. AtEuphoríon aít,Periclem machinis ufum effe, nouítatem fecutum,prafente Artemone faz bro,quí cumloripes foret, ob íd&p ad opera lectica delatus,inde Periphoretí cognomentum tra xiffe, Haec igitur ex A nacreonus poématísarguit Heraclides Ponticus,ín quibus Periphoretus Artemon uocatur,permultis,antequam ea Satnío bello gefta funt,feculis. Addit etíam Artes monem ipfüm hominem delicatum ac mollem in uita fuiife, metud fractum atque ftupídum, plurimum temporis domi uixiffe, duobus feruís reum fcutum fupra eíus caput fublatum tea nentibus,ne quíd ín eum defuper caderetquod fi quo cafu cogeretur egredi,leciica tecto ad^ operta circunlatum ferrí folitum,ob hoc Periphoretum nuncupatum eíle.[Nono aute menfe Sami belli,Pericles potitus urbe, moenia deiecit, ablatisiy nauibus multis pecunijs mulctauit Samíos,quorum partim continuo díffoluerunt, partim íníta paciíone, tempore conftítuto ad diffoluendum dederunt obfides.Q ux Durís Samius accufans, tragiícis pene uocibus ín Athee nienfium& Periclís crudelitatem inuehítur,de qua nulla,nequeà l'hucydide,neque ab:Epho B rout Aríftotele mentio ufquam facta literis extat. V erum in eo potíífimü uanus& mendax fuiffe uidetur, quod ab eisait T'rierarchos& milites Samiorum ín forum Milefiorá adductos, ibidecem dies allígatos tabulis effe detentos: cum íam parum admodü uítz fupereffet,iuffu Petíclis effe interemptos,lígnisconfractis capitibus, deinde quorundam corpora abíecta,exee quíjs& extremo honore fepulturz caruiffe.D uris ígitur cum neque ubi nulla príuata calamíz tasagítur,ctíam ueris ín rebus fatis fidei habere fit folitus, magis uidetur hoc loco cladis patríae contendiffe,ut hanc Athenienfibus crudelitatis notam inureret.Subacta uero Samo,Perícles utprimum Athenas redít,ijs quiin bello ceciderant, honorificentí(fime funus faciendum cue ruit. Cumt ad monumenta pro more eos funebri oratíone laudafTet, fummam de fe admiírae tionem praebuit, defcendentémt é pulpitoàliz quídem mulieres benigne excípíetes, coronis acuittis quemadmodum uictorem athleram exornabant:at Elpínice accedens propius, Admí randa funt,inquít,Pericles,& coronis decoranda,quínos multis& fortibus ctuíbus fpolíafti, cmnec Phaenicibus,nec Medis íntuliffes bellum,ut meus frater Címon, fed urbem foctam& necéffitudine nobis propinquam fub imperíutm redacturus efles. Hzc dícente Elpínice,fulpriz densPericles, dicitur ad eam fedato aníimoillud Archilochidixiffe:FIaud unguétís uetula cum (isoblità es; T radit Ion mirifice elatum fuifTe Períclem debellatísSamijs,quod Agamemnon decem annís barbaram urbem, ípfe decem menfibus lonum primos ac potétíflimos deuiciffet, Nequehoc fibíiniuria affumebat, adeo dubia belli fortuna magnum perículá fuit:fiquidem tradit Thucydides parum abfuiffe, quin Samiorum cíuitas Athenientibus imperium marís erí peret.Poft hec fluctuante íam Peloponnefíaco bello,fuafit populo Corcyreis auxílium ferre, cum ípfid Corínthijs premeretur,& infulam naualibus marítimísQy rebus ualidam focíam fibi adiungere,praefertím cum iam à Peloponnefo impendere bellum,& prope ín(lare uideretur, Decretocpa populo auxilío decem tantum naues mifit, Lacedamonio Cimonis filio duce illis prxpofito. quafi cotumelize gratía:multa enim beneuolentía& amicitia Címonís familíze cum Lacedaemoníís erat; V tígitur nullo magno aut praclaro facínore à Lacedamonío ín ímperio gefto, ex Lacedatoníorum amícítíaeum ín inuidiam magis& offenfionem adduceret, pau (eum nauibus praefecit, ínuítumtp& coactü exirufit, X ab urbe quotidie Címoníos prócul flioshabendos curauit; ut qui ne ipíis quidem nominibusindigenz, fedalieni atque aduentitij Aniflopb.in Achart. PLVTARCHI PERICLES C uiderentur, quod alterí Lacedzemonio, alteri T'heífalo, alteri Eleo nomen elTet, Videntur.. enim omnes matre Arcadica geniti efTe, Cumigitur Pericles ob decem ei datas tríremes male audiret, quod& parum fubfidij experentibus atque indigentibus mififIet, occafíonem uero magnam obtreciatoribus ad obiurgandum dediílet, alías rurfus plures n Corcyram deferen das decreuit, qua confecto íam pralio, Corcyram appulíz funt. Hancrem zgré ferentibus Corinthíjs, Athenienfestp in Lacedazmone accufantibus, accefferunt Megarenfes gràuíter querentes, prater íus gentium, praetertp Girzcorum foedus, omni commeatu fe ac portubus Athenienfium prohiberi, Aegihetz autem quod fibi male tractarí uidebantur, atque índíona pati,incitabant ciám Lacedarmoníos,quod arguere palàm Athenienfes non auderent.Eodem tempore Potídza ciuitas, quz fub iure Atheníenfium erat, Corinthiorum colonía, ob defe: ctionem obfeffa ab Athenienfibus,maturauít bellum, V eruntamen Lacedamoniíjs míttentibus Athenas legatos, regeq; Archidamo permulta ex crimínibus refellente, leniente£y anie mos fociorum, haud eft ufum quidem alíjs de caufis bellum Athenienfibus effe ínferendum, fiadducerentur, ut decretum contra Megarenfes reícinderent,& cum eis ín gratíam redirent, Igitur cum Pericles huíc reí maxime aduerfaretur, concítatagy multitudine pertinax contra Megarenfes in fententía perftití(fet, omnem belli inuidiam ín fe uertit, Feruntlegatos ex La cedzmoníjs profectos Athenas;his de rebus ín fenatu dixíffe,& cum Perícles legem quandam protuliffet quae tollitabulam prohiberet, in qua decretum erat ínfcríptum, Polyarcem quen: dam ex legatis dixife: Tu uero Pericles ne tollas,fed conuertas tabulam: non ením hoc fierí prohibetur lege, Quzoratio cum zqua& probabilis uideretur, nihilo magis Períclem per» mouit, Suberat igitur quadam(ut uidetur) príuata in Megarenfes fimultas, Communiaus temi caufa palam crimini dabant, facrum eos lucum czciídifTe. Decernit ígitur legatum ad Mee garenfes, eundemá ad Lacedaemonios, qui apud eos Megarenfes accufet, Floc Periclis decre tum míte Bana uifum eft,& zquitatis plurimum pra fe ferre, Sed cum A ntemocrítus miffuslegatus culpa Megarenfium, ut ferebatur, interijffet, decernit Carínus hofliles effe íni micítias, nec ante denuncíatas& índictas, Quicunque autem pofthac Megarenfis in. Attica eíTet tleprehenfus, capite plecteretur, militesQ) quum iureiurando adígerentur, patrío more, adtjcerent facramento, fe bís quotannis in Megarenfium agros inuafuros, Ad haec Antemos critus cum bumí mandaretur iuxta Thrafías portas, quz nunc Diplon uocantur, Megarenfes inficías ibant,caufam&p Antemocríti necis in A[pafiam Periclemáp transferebant, INitebantur uero peruulgatis quibufdam Acharnziuerfibus, quitum omnibus erant ín ore,& ín quibus íd quodammodo fíenificari uidebatur: Simatham Megaris furreptam quídam ebrij Iuuenesabigunt,contrà Megarenfes turgidí Ira duo furantur fcorta A fpafíz, Bellíhoc fcilicet fuit grauis exordíum, Ab inítio ígitur quo pacto res fe habuerit, non facile eft cognofcere, uod autem decretum fublatum non fir, Pericleautore und omnes facium effe teflantur, Prterquam quodaliqui dicunt eum magnítudíne aními& íudicio& confilio, optima quadam ratione in fententia permanfiffe, quod íuffum Lacedaemoniorum experímentum ínconftantíz, conceffionem ue $2€X confeffionem ímbecillitatís effe duceret. Altj aero magis fuperbía quadam& contuma: cía oflentanda potentíz gratía, Lacedaemonios defpexiffe, Verum turpifftma caufa omníum, & qua plurimos habeat teftes, huiufmodi fuiffe dicitur, Phídias pictor fimulacrü,ut diximus, faciendum conduxerat, amícus Perícli,& fumma apud illum gratía& autorítate: ob eumíne uidia flagrans, nonnullas ín fe inimícitías concitauit. C) uídam multitudínisanimos ín eo tenz tare 3&oreffi, quale de Perícle faGura effet iudicíum, Memnonem quendam ex Phídía opee varijs füubornatum fupplícem in forum adducunt, petentem ímpunitatem iudicij& accufatío» nísín Phidiam, Sufcipiente aute populo homínem, conftítutadp ín concione accufatíone,furti quidem facta mentío non efl, Aurum ením íta ftatímab initio ad fímulacrum accommodarat Phidias; Periclís fententía, ut facile cum uellet, demolirí atque expendere poffet: quod& Pe« rícles cum fieri iuílit: cuíus operís gloría Phídiam onerauit inuidia, atque ob íd potiffimum, quod cum ín fcuto dez Amazonum pugnam effingeret, fui quoddam fimulacrum expreffit, caluífenis faxum ambabus manibus attollentis. Periclis quoque formam pulcherrimam effinz xit, cum Amazone conferentís manus, Habitus autem& figura eiufmodi, ut haftam ante ocu'os Periclís pratenderet: idip induflria& fummo artificio factum, quafi fimilitudinem oce | cultare A mtup Rt OMMRAMMR on sl dui URL ua— UNS uf S iz] dii. dame dus cadi dla] uli: odia s hac d odida cula us 8 onis and LL 4^5—»8 ir ig WA. LAPO^FLORENTINO' INTERPRETE, 74. 1 calcare uellet,qua undique apparebat. Phídías igitur coniectus ín carcerem,morbo uitàm finíuit, Vc ueroaltj opínantur,ueneno,ínuídiz Perícli concitandz eratía,ab ínimícís parato, In» dexuero Memnon,Glyconis decreto,ímmunitate à populo donatus eft, mandatai pratori | E cracít, ne quíd homo detrímenti caperet, Per íd temporis Afpafialenocinij accuíata eft ab | Hermippo Comíco, Obfjciebatur ením illi, quod mulieres liberas cum Pericle coéuntes lecto exciperet. Et Díopíthes decretum fecit, ut omníum quí de dijs non recte fentíret aut de rebus cocleftibus nouos fermones índucerent, nomen deferretur, uolens hanc propter Anaxagoz | ram ín Períclem fufpicíonem conferre.lubente autem popuib,delationesqp admittente,fic dez | cretum fit ratum,Dracontído decernente;ut ratíones pecuniarum Pericle ad praetores refera rentur, iudíces autem ab ara ferentes fuffragium ín cíuítate íadícarent, Agon ueroex decreto iud fuftulit,& à mille& quadringentis iudicibus iudicium fieri decreuít, cum quis furtí;aut ambítus,autiniuríarum lítem exiftímafi uellet; De Afpafiaigitur,cum multa deploraffet prae ter religionem íudici);lachrymisa fuis:& obfecratione iudices ad mífericordiam commouiffer, impetrauít, Sed cum de Anaxagora effet folicitus,eum urbe emífió, Vbi uero ob Phídiam in inuidiam& offenfionem populí incidit, íudicíum reformidans, impendens bellum& ardens magis incendit, ín fpem adductus, poffe hoc pacto crimina diffipari,&& inuídíam lenitum ítí, cum ín maximis laboribus perículiscp, cíuítas ei-fe.uníuerf2ob illius autoritatem atque opes commiffura effet, Caufz igitur quibus Perícles non permifit populum Lacedaemonijs obtema perare; hae fuilTe dicuntur: uerítas autem incerta& obfcuraeft, At Lacedzmioníj cum intellía gerent,eo fublato equioresfe Athenienfes ad omniía effe habíturos, íuflerunt eos urbem exe píare,quod píaculo iampridem,ut l'hucydidesínquit,Periclis genus effet obnoxium. V erum ca pertentatio longe contraríum quam illí opinati fuerant;exitum habuít.Non ením modo fuz fpicionem Pericles& calumniam fugit, uerumetíam maiorem autorítatem& honorem á cíuíz busconfequutus eft, quíppe quem hoftibus odio maxímeatque formiídíni effe opinarentur, Quareantequá Archídamus cum Peloponnefijs ín Atticam inuafiffet,fienificauit Atheniena fibus, ut fi Archidamus uaflatis caterís, uetufto iure hofpitíj ius belli fuís agris abftineret, fiue utin urbe occafionem calumníz ínímícis& aduerfarijs daret,fe aprum omne atque uillas cíuíz B. iatidareacdonate, Igitur Lacedacmonij Archidamo duce, in Attícam cum focijs magno exer diu impetum facíunt; deuaftatoQpagro ín A charnítas profecti;ibi caftra pofuerunt, fperantes foreut Athenienfes ea calamitate permoti haud íníuríam ferrent, fed cotínuó ín pugnam dez Ícenderent, Sed Perícli magtium acperículofum uifum eft, cum fexaginta Peloponnefiorum millibus(tot enim fuerant qui primum ínuaferant)prolibertate ciuitatis manus confereréeterez tos autem pugnandi cupiditate, labemá íllam& ignominiam indigne ferentes, leniuít oraz tíone,cum díceret cacfas arbores celeríter renafci, ínteremptos autem homines recuperare díffi dllimum effe.Populum tamen haud uocauít ín concionem,uerítus ne quíd prater fententíam facere cogeretur:fed quemadmodum nauis gubernator fpirante uento in pelago omnibus riz te difpofitisrebus, íntendens armaartífício fuo utítur, defpectís lachrymis precibusqg; timens tium GC naufeam non ferentíd, fic ille claufa urbe,praefidijs&p firmata, fuo iudício arbitrio; rem gerebat,clamores& offenfionem hominum paruifacíens,et(i multi ex amícís precibus,ex íníz micis mínis& íncrepatione frequentes ínflarent, plerique obfccenis cantibus atque cauillís ín« ueherentur ín illius praeturam, ut gnauam effoemínatamáp,& qua res Athenienfiti hoftib; proderet;Exciítabatur etíam Cleon, fretus íra cíuium ín Períclem concítata, ad demulcendum multitudinem fe conferens.Hermippi anapacftícos quofdamuerfus in eum efferebat: NontuSatyrorum rex fubibis lanceam: Autquíd multa grauiter de bello dífputasz Equitís Pericles robur pollicens boni:? : Quid mucro quem cos dura bello fufcitat, Cleonís morfuardente fra&us trepídat? Verumnihil horum Períclem ímmutare potuit, fed míti anímo ac filentio ignominiam ínuí» diamá fubiens perferebat.Cum.C.nauium dlaffem in Peloponnefum mitteret, haud tamen ipfe unàprofectus, fed in utbe affidue manens cíuítatem ín maníbus habuít,quoad Peloponz nenfes motis ex Attíca caflrís,abierunt.Et cum profpicere multitudíniflatuíflet,quos bello ue xatos utdebat, rebus diuidendis refecit, agrity fortitiones edixit, Eiectísenim A egínetis omniz bus,díuifit forte eorumagrum Athenienfibus, Quadam etixex hoftíü detrímentís confolatio afflictis rebusaflerebatur, INam claffis Peloponnefum circuíens, magnáagri partem uaftarat, e à t Conflantid; y Videtur effe ta le quid, tiam ua viatit exempla, tUPLVTARCHI PEGGICLES.Z4 C uíllastp& paruas quafdam urbes diripuerat,& ipfe Pericles pedeftribus copijs facto impetu Animi in aduer fis fortitudo. inagrum IMegarenfium, omniex parte populatus eft,Síc multis utrinque terra maricp illatis, multisg acceptis cladibus, nunquam tam longe Peloponnenfes traxiflent bellum,fed celeri: ter fatigati eflent,utab initio Pericles praedixerat, nifi diuina aliqua'uís humanis confilfjs obfti« tííIet. NNam contagíofa lues quz inuafit urbem, fublato iuuentutis flore Athenienfiutn uires uehementer attriuít.Quibus rebus uexatís pefle corporibus, animis omnes in Perícemexa: Íperatí incenfi&p erant, ac uelutí aduerfus medicum, aut patrem, mentis errore ex morbo con tracio,infurgebant:fcilicet perfu&(iab hoftibus, peftem ex confluxione in urbem agreftis uulz gi,elfe conflaram,multis(imul,ueris tempore, confufe ín paruis domibus feruentibusQy habi taculís fub tecto& ociofe uiuere coaciís, quíante puro aéri& aperto affueti erant. Huíufg; tei autorem fuifTe,qui füfcepto bello multitudinem ex agro in urbem compuliffet,nec ullo opere tantum numerum hominum exerceret, fed inflar pecüd um adínuícem corrumpi fineret,nec commutare fe unquam aut refpírare pateretur, His ígitur fanandis hoflibusip reprímediscum adieciffetanimum,C,& É.naues compleuit, multísQp& fortibus cíuibus ín eas impofítis nauigareiam properabat, Ea res cum optíma fpe contirmaret cíuium animos, non medíocrem hoflibus formidine tanta porentíz mole allatura erat.Iamáp paratis inflructisqj nauibus,(uam tríremem Pericles confcenderat, tcce Solís defectio incidit, inductisdp tenebris attoniti omnes magno prodigio,anímis concíderunt, Cum igitur gubernatorem perterritum atque anímídu bium intueretur Pericles, füblatam ad eius faciem oppofuít chlamydem, uelatis& luminibus rogauit,nunquid horrendum aut horridz alícuiusreifignum putaret, Abnuente íllo,quid igi tut intereft,inquít,aut quid difiat hoc ab illo, nífi quod maíus quiddam eft chlamyde,id quod nunc tenebras agit? Verum hzecín philofophorum fcholis difputantur,Itaque aduectus claffe Pericles,aliud nihil uidetur geffifTe tanto apparatu dignum:fed cum facram Epidaurum obfez diffct,ac am breuidediítio faura uideretur, de fpe miagna pefte inualefcentedeíectus eft,qua repente exorta non ípfos modo Athenienfes, uerumetíam fi qui modo alíquo ad exercítum propíus acceffifTent,contagíone necabátur. Ex hoc infenfos fibi Athenienfeslenire, fpedqpads ditaanimis excitare atque erigere nitebatur, Haud tamen fuftulítíiram,neg; ab incepto furore reuocauit, priufquam fumptis ín manum fuffragijs, abdícandi eum imperío,& pecunijs mule &andi permifTa poteftas efi: quam mulctam quinq;& decem talenta quí mínimam fcribunt, quínquaginta quí maxiímam,fuiffe tradunt, Et caufa fcriptus eft accufator, ut Idomeneus tez ftatur,Cleon,utautem Theophraftus,Simmias.Ponticus autem Heraclides Lacratidam fuiffe affeuerat.Publica igitur inuidia ipfa ira uelutiaculeo in illum und cum plaga dimiffaa multitu» dine,celeriter defitura uidebatur. V erum premebatur domeflicis incommodis, quod neceffae rijs diuturna diflenfionelaborantibus, ex hisnon paucos pefte amififfet, Nam maximus natu filius eius Xantippus,& ipfe natura improbus,& uxorem iuuenem& profufam nadus,[fanz dri Epilici filij filiam, patris diligentiam& parfimonía xgre ferebat, quod fibi parcé nimis& exi liter fumptus fuppeditarer. Mittens igitur ad quendam ex paternis amicis, Períclis nomínearz gentum accepit: quo in poflerumrepetente, Pericleshomini etíam iudicium díctauit, Quare adolefcens X antíppus difficultate maxima circumuentus, ín patrem maledicia conijcere,& primum domefíica eíus ftudia ad itrifionem efferre, fermonesQy quos cum fophiftis confere barV tcum Epithymius Theffalus equum ín Pentathlo íaculo interemiffet, cum Protagora diem totum confumeretin perquírendo,utrum íaculum, aut qui íaceret, aut hí quí przemía po nunt,reciíus mortis caufa íudicádifint. Ad haec& uxoris calumniam XantippoStefimbrotus ait ín multitudínem diuulgatam effe, atque omnino infanabilem ufq; ad extremum uítze hanc adolefcenticum patre fimultatem manfíffe, In eàenim pefte,cum íncidifferín morbum Xane üppus/nteríjt. Defuncia efl etíam Periclisforor,ex affinibus quoq; complurími,& hí quidem quorü opera ín R epub.plurimü iuuabatur.NNunquam tamen fatigatus eít,fed illam anímima gnítudinem inuíctam femper à calamitatibus ínfractamqQ cóferuauit:nec eum flere,aut funus, ducere,autad fepulturam alícuíus neceffaríj accedere quifquam afpexit unquam, príufquam Paralo effet orbatus, qui ei ex legitimis filijs reliquus effet. In hoc autem inflexus animo pae rumper,tolerare tamen fuo more nitebatur, folitam erauítatem& conflantíam retínere.Co ronam etíam cum mortuo filio attulíffet, afpectu ipfo doloris magnitudine fuperatus eft: nam & flebilem edidit uocem,& uím lacbrymarum emifit, cum níhil tale unquamín reliqua uitafe cifTet. At ciuitas multosad bellum duces ex perta,multostp oratores,cum nullus nec grauitate, nec autorítate ídoneus effet uifus, cuius fideitantü imperium committendá foret, Períclemd ipfum ^ i LAPO FLORENTINO INTERPRETÉ, P a ipfum fummo defiderio ad tribunal pratorum reuocatet, moeflus atque exanimatus domi íacens, Alcibíadealijsip amicis fuadentibus,eo fe contulít. Ergo poftquam plebs(uam in hunc ingtatítudínem repurgaffet,conuerfus iterum ad Remp.capeffendam prator defignatus;au torlegis de nothís abroganda fuit, quam ipfeantea tulerat,ne omnino fuccefforís inopia, famí líz nomen& genus deficeret. Qua uero ad legem fpeciant,;ita fe habuerunt, Pericles cum ín Repub.maxíme florerét multis ante teporibus, filíosip legitimos habetet, ut dixímus, legem tulit folos Atheniéfes haberí,quiex duobus Athenienfibus nati effent.Poftea uero quàm rex Aegyptiorum quadraginta millia medimnorum frumenti dono Athenienfibus mifit, cíuiz busdiuíderetur, permulta funt nothis ex ea lege exortz accufationes:quí cum antea quidem latuiffent contemptí&p effent, tnultitunchorum delatores extíterunt, Quiigitur damnati íudí cio,uenditifunt:haud multo paucioresquinque millibus fuerunt, R eliquí quí Athenienfes iu dicati in Rep.manferunt, quatuordecim millía&& quadragintainuenti funt, Quare períndie gnum uidebatur,legem qua ín tot homínes ualuiffetjnuncab eo ipfo refcíndi,quítulerat.Sed prafens fortuna domus Periclis afflictze, quí ueluti contumacia elationisáy fuz poenas luiffet, flexit Athenienfium anímos, exíftimantíü ipfum numinísiram perpeffíum,humana opefuble vandum effe. Itaque concefferuntei, utfilius nothus ín genus adícriberetur, eiufdem illino» men effet, Atqui huncquidem pofleríori tempore ín Argínufis, cum naualí pradlio deuiciffet Peloponnenfes,populus unà cum caterís ducibus ínteremit, Ac uídetur tunc quidem peftís non uírepentína illa ac uehementi Periclem cepiffe, qua cxteros, fed quac remiflo quodam& tenui morbo per uarías mutationes prouecta longíus,(enfim paulatímá conficeret corpus,& uimanimíiffuperaret. Itaque Theophraftus ín fuis libris quos de morali philofophía zdidit,due bitans,nunquid círca animos uertantut mores, actí corporís doloribus à uirtute defcifcant, tradit Períclem cum langueret ex morbo,amíco cuidam,qui eum uífendí gratía adierat,incantationes quafdam pendentes collo à mulíeríbus allígatas oftendiffe,ut appareat hominem peffime animo affectum fuíffe,cum eiufmodi ínfanias perferebat, C umdépíam effet morti uicínus, circunftantes príncípes cíuítatis atque ex amícís hí qui fupererant, ín mentionem illíus uirtutis uenerunt,quanta extitíflet,metiebantur res geftas,trophaorum numerum recenfebaht No» B uesenimuíctor propatría tropheum flatuerat. Atque hzc quafi íllo níhilaudíente,fed príuaz toomnífenfu ínter feloquebantur, At ille fuí adhuc compos omnibus adhíbuerat mentem, & inmedíum loquutus, ínquit fe admirari, fi haec ín eo maxime láude digna€ memoria dus cerent,quorum fortuna fibi partem uel maximam uendicaret,& qux multis am ducibus conz tigiflent: quod autem maximum& pulcherrímum efTet omníum,filentío prztetírent. Nemo enim,inquit, Achenienfis proprer me nigram induit ueftem, V ír igitur admiratione dignus, nonfolum manfuetudine& clementía,qua fe turbulentiflimis temporibus magnisi offen fionibus praeftitítuerumetiam ob eam aními fententiam qua erat: fiquidem ex fuísrebus pul» chertímum putabat effe, in tantís opibus imperij nihil neque ínuídie unquam, nequeiracunz dizconceffiffe,neque ín aliquem praecipue inimicum crudelem fe praftitiffe, A c mihi quidem uidetur cognomentum íllud przclarum ab adolefcentía fibi inditum, hancunam rem pori(fimum,míte eius ingenium ac uítam in ímperío caflíífime integerrimed; uerfatam,uerum atcp uacuum ab ínuídia reddidiffe. COuemadmodum deorum genus,quod bonorum non malo rum caufa fit, dignum ducimus rerum omníumpoteftatem atque imperíum obtínere, nBrivit Poétz nos imperitis opínioníbus perturbantes fuis poématís capiunt, cum loctim quem ádíjs habitari dicunt, tutam& tranquillam fedemappellant,ad quam neque uentí neque tenebrae afpirare queant, fed iucunda ferenítate& puraluce, per omne tempus perpetuo íllaftretur: quod eiufmodi uitze flatus immortales& beatos maxime decere uídeatur. In ípfos autem deos autumant defidiam,odiía,ínimícitias,iram;alíasip perturbatíones frequenter cadere, quz ne in bomines quidem,ut qui modo aliquid fapiant, poffunt conuenire.Sed hzc fortaffis uíderi pof (unt alterius difputationis effe, Res ipfa porro íngens ftatim uiri defiderium,& profundiflima fenfum ciuibus íniecit Namhomines offenfi potentía eíus,ut qua obfcurarentur,eo flatirn fu» blato é medio, cum ínalíjsoratotíbus ac ducibus feciffent periculum, confeffi funtín elatione animi modeftíam,ín manfuetudíne uero grauítatem natura efTe ton poffe, At illas ínuidiofas eius opesquasmonarchíam& tyrannidem appellabant, falatare prarfídiam ciuitati apparuit, tanta poft contagío,totép fcelera ín Repub.inuaferunt, qua ille cohibendo deprímendofg,ne incurabilía libertate fierent, prohibebat, "es Obitusprés darius. luslitia eo: ania ini moderatio, Notüittis ratio. Genius. Noten. TRutiliatto forte, aut cer te Rullo, Studia. Ingenium. D Liniuslib.v. :Decad.5. Liuiuslib.z, "Decad.s. FABII MAXIMI VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE. HE Es) ESCRIPTIS autem Petíclis moribus, quos accepimus,quíq; memo: WX1$| ratu digni uidebátur,ad Fabium oratio traducenda eft, Ferunt una Nyme wa Wl pharum huncgenítum effe, Quídamuero Herculem apud fluuium Tí | ll beríimcum muliere eius locíincola congreffum habuifle afferunt,& Fa,| bíum uirum optimum,a quo Fabiorum familia R.omz ínítium habuit,ge nuifIe, Quidàm autem priífcos huius genetís uíros,quod prímum uenan C 3| diperfoffas morem induxerínt,ai fodiendo F odios olímappellatos memo riz tradiderunt:deinde mutatis literis, lapfa loquedi cofuetudo Fabijs cognomen fecit. Cum ea familia uiros magnos complurimos produxiffet,abiR ylao quodam, qui IMaximusob eíus fplendorem& magnitudinem eft appellatus, quartustn ordine fuit Fabius Maxímus,de quo hac fcripturi fumus, Erat£í cognoment( ex babítu corporis tractum, V errucofus,quod pars uam carnís elationem ínnatam ín fuperíorislabij extremitate habebat, Sed& O uícula,quod paruam pecudem fignificat,cum puer effet manfuetudíne& grauitate morum cognomínaz tus eft, Verum ex eo quod quíetematcy tacíturnítatem adamabat,& multo cum pudorepuez riles uoluptates attíngebat,& feríus ac difficilius difciplinas percipiebat, fefetp familiaribus fa« cilem obfequentemi prabebat, ín torporís atqj infipientia fufpicionem apudeos quí mínus familiares illierant,ueniebat,Pauci ením erant,qui ínteríorem eíus latentemá conftantíam,& infitam illi à natura magnanimitatem cognofcerét. V erum lapfu temporís,repente negocijs gerendis excitatus, id quod facilitatem iudícabant,animiimmobilitatem:timorem uero,confie lium:ígnauíam autem omnibus ín rebus,& quod nihil egregie prater cetera fludebat,coflane tíam atque grauitatem effe multís declarauit, Nam eum animaduertiffet R eipub.magnitudis nem,bellorumá multitudinem,corpusad rem milítarem,tanquam fibí hoc ínnatum eíletexs ercuít:& eloquentíz ad populum perfuadendt,quod maximum eftuita ornamentum atque decus,fe contulít, Non ením promptus ad dicendum,neque omníno ineptus natus erat,ínge nium ffactus non uulgare,fed peculiare quoddam acrarum,fchematibus abundans,& graui tate fententiarum,quas Thucydidis perquam fimiles fuiffe afferunt, Nam eam habemusorae tíonem laudatiuam,quam poft confulatum ín funere filij ad populü habuit. T'riumphos quine que egit,fed primo deuictis Liguribus tríumphauit, Nam ab eoin acie fuperati,multos ex fuis amíttentes ad alpes fefe receperüt,& miferi ac rebus fuis fpolíati ab Italie finibus ceffere.Poftz quam uero Annibal in Italiam irrupit,& prímü apud Trebíam fluuium dimicans uíctor euas fit, per Tyrthenumé& agrum pradando iter fecit;terrorem ingentem atque trepidationem Ro maniís íníecít, Prodigía partim R.omz confueta ex fülmínibus,partim omníno extranea atque horrenda,cecidere, Nam ex fcutís fanguínem emanaffe,& apud Antíum cruentas fpícas ceci diffe,& lapidibusigneísatque ardentibus aere pluiffe relatum eft.Coelum fupra Falerios fcire di uifum,& multas hínc fcripturas excidiffe,in quarum una hacerant fcripta, Mars fua tela quatit, Caius uero Flamínius conful, uir magnianimi,& glorize cupidus, magnis fucceffibus elatus,quíbus fortunz temeritate,non confilio,potítus erat,nihíl ad haec trepidare, quippe qui cum fenatureuocaretur,prater collegz fententíam,ui facto impetu, Gallos uícerat, Fabium a€tém prodigia,quanquam multa ínflarent,quod nulla ineratratío,minus turbabant,& cum paucitatem hoflium ac rerum penuríam audiuiffet, Romanos fortíanimo effe adhortabatur, fuadebatip,ex eo quod Annibalexercitatum militem ad pluríma bella haberet, minime cum illo manus conferendas effe, uerum focíjs prafidía mittenda,& fic uires Annibalís(ftantibus ciuitatibusin fide populi Romani) per feipfas tanquam fplendentem flammam, qua modicis lenibuscp fomentis alítur,infirmandas. Sed Flaminium in fententíà fuam trahere Fabíusnon potuit, dicentem non permiffurum boftes Romz appropínquare, neque quemadmodum Camillus olím,in urbe pro patría dímicaturum, Itaque iuflit tribunos militum copías educere, Ipfe cum ín equo ínfideret, equo fremente, nulla manifefte cogníta caufa(mirabile dictu) ínter currendum corruit in caput. Nec tamen fententía fua deftítit, fed ut príus confilium ceperat, Annibaliobuíam exercítü ducere, apud lacum Trafímenum in Hetruria copías firuxít, Cum milites przelía cofererent,terrzemotus factus efl,qui multarum urbíum magnas partes profiras uít,auertít curfu rapido amnes,mótiumd ardua loca lapfu ingenti proruít. Q uze prodigia etfi magnopere fzuiírent, nemo tamen pugnantíum illa per tumultum acceperat, Ipfe quidem Flaminíuspoftquam multa facinora feciffet&& Roma& fortí uiro dígna, cum multís ex optí^ . matibus 7——À— CA.-——— 99. COME M WE Cu COLO US GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 76 j mátibus oppetíjt. Aliorum uero quí fug terga dederant,íngens efi edita cedes,nam quindez cím millia hominum eo die czfa;totídema capta funt. Flaminij cadauer, quod propter uirtue tem illius tumulo mandare atque honeflare cupíebat Anniíbal,inter mortuorum funera haud ínuentum eft,& ubí occultum íaceret,omníno Annibalem latuit. Calamítas apud Trebiam fu Ícepta,neque per literas imperatorís,neque per nuncium Roma recte cognita fuít,(ed dubía atque íncerta opinio mentíta eft, Flancautem ut prímum Pomponíus prator audíuit,conuoe cato populo, neque ambages; neg; captiones memorans,ínguit:O uíril&omani,magno pra lio uictifumus,exercitus proditus,caítra dírepta;Flamíníus Conful ín acie cecidit, Confulíte ígí tur de noftra falute, Iac oratío apud tantum populum, quemadmodü maríuis immanis uen torum incumbens, íta torpore quodam mentes omníum occupauit,ita urbem perturbauit,ut intanto terrore confilia hominum rationesq non fuflicerent, Sed ab omníbus tamenin unam tandem fententíam itum eft, dictatorem detignari oportere, quí fortítudine animi& fapientia cundiis praflaret, Huncuerounum effe Fabium Maximum, uírusn huíc magiftratui parem & animi magnitudine,& morum grauitate: tum quía animum ad confilía, corpus uero ad ro burinadolefcentía inftítuifet,S audacía cum prudetía temperaffer. Poftquam igitur ínunam fententiz omníum congruerunt,Fabíus dictator defignatus,magifirum equítumtLucium Mi nutium dícens,primum à fenatu petijt,ut equo utí fibi dictatori liceret. NNon.enim antea equie tare dictatori fas erat, fed per quandam ueterem legem prohibitum fuerat, fiue quod maiores uíresiíneffe pedeftribus copijs arbitrarentur, propter hocímperatorem ín phalange permaz netcoportere,neclocum deferere: fiue quoníà cum ad alía omnía, tyranníca magna fit eius príncipatus potentia, ín hocuoluerínt dictatorem populo inferiorem uíderí, V erum Fabius cum uellet in prímís príncipatus magnitudinem ac molem oftendere, ut magis obfequentes fibiciuesredderet,ín unü collectis quatuor& uigintí líctoribus,progreffus eft. Altero ex cone fulibus occurrentí per pramiflum apparítorem íuflit,ut dimiffis lictoribus, infignibusqs magi firatus depofitis,fibipriuate obuiam incederet.Pofthaca díjs orfus,cum populum edocuiffet, negligentía ceremoníarum& aufpíciorum, temerítate& ínfolentía confulis, non ígnauía milí tum,cladem effe acceptam,oftendit hoflem míníme metuendum effe, fed deís honoríspropiz B tiationísQy gratía hoflías efe mactandas,non ut mentibus eorum fuperftítione iníjceret, fed ut religione uirtutem cofirmaret, utdp fpe diuínz opishoftilem metum adimeret, Tunc ínfpectís multís ex libris Sibyllinis, ubi rerum Romanarum fecreta recondíta erant,ferunt quadam ibí oracula inuenta efle, qua ad fortunas& ad res illas geflas conferebát,& íd quod ibi cognitum eratjnon lícebat ad alterum loqui. ProgrefTus dictator ad plebem, uouiít díjs omnem eius anní cprarum,fuum,ouíum,atq; boum focturam, quam[talize montes, planítíestp,ac flumina, GC prata,ea in regione educarent,fe mactaturum,& trecentatrigínta tría feflertia,totidemG; dena rios,adieca infuper tertía parte pro Muficis fpeciaculis faciendis, ín ipfa impenfa fe coliaturü, Summa totíus eft, octo myríades drachmarü,& drachma ter mille quíngenta octogínta tres, & oboli duo.Huius autem numeríratíonem& obferuantíam haud in promptu eft dicere,nifi quísternaríj numeríuíim in medíum proferre uelit, quod perfectus numerus natura(it,ac príz musimparium numerum príncipiumdp ín fe numerí habeat, prímasdp differentías,& cuiufgg numeri elementa commífla,& inuicem coníuncta cocipiat, Fabius igitur cum erexi(Iet ad rem diuínam ciuium anímos,ad eam ín pofterü proniores ut effent effecit, Ipfe uero cum ín fetugo fpem omne uictoríz locafTet,ut qui exiftimaret, deum per uirtute& prudentia hominibus res fequundas cocedere, ad Annibalem reprímendü fe conuertít,no eo animo ut dímícare uellet, fedut tempore íllíus uiresattrítas redderet,& rerum copíam ad inopia,& exercítus magnítudi nemad tenuitaté reduceret:unde femper, quía fublatus equitatu hoftís erat ruebat&p,ipfe per locazdita exercitum ductabat,& pofitis caftris hoftí imminebat, quoties cofiftreret,coilfiflens ipfe quoq; dum illa moueret, per mótana cum exercítu íter faciebat,& tantum fe Annibali oflendebat, quantum ex locíintercapedíne ad pugnandum ínuítus cogí non poflet. Itacy hoe flibus tanquam pugnaturus effet,ea cunciatione terrorem incutiebat.Síc(taque tempora pro» ducentem Fabíum omnes afpernabantur,&(ordida de eo ín caflrís fama uagante,hoftes eum. magnopere formídantem,nulliusQ preci e(learbítrabantur. Annibal uero multa audacía uíz rum effe Fabíum cenfebatinam folus ille Fabij erauítatem atq; fententíam bellandi cognofcea. bat,anímaduertebaté multaarte,multa uí, illum ad conferenda pralía allíciendum efle. R es Cartbaginenfium alíter iniquo loco fitas,cum his rebus,quas adbellum portauerant,nó dímicando;utí non poffent,& homines ac res quibus indígerent minuerentur, frufirap confumee k 4 TLiu«L Marcum [6j onfilium, c rentur. Ita; Annibalomníatentans, uerfanscg animum hucatq illuc; tanquath fortisathleta: Aflutia, PLVTARCHI/..$ MAXIMVS ad omne genus dolíacfraudis, impellendi gratia Fabij ad conferendas manus,ur eum adííllud dimícatíonis traheret,quod prater fecurítatem rationemi confiliorum eíus effet, uaríjs modis íllumlaceffebat, At Fabium prudentem fortemá uirum, nullo modo dolis fallere potuit. Sed Minutius magifler equitum,homo ferox& importunus,atque temeraríus,& lingua immodi cus,quií ftudium atque auram exercitus quarens,illum ínfano impetu& inani fpe impleuerat, de Fabio turbulentos rumores efferebat.Quiin Fabium per cunciationem maledicia torques bant, Annibalis padagogum appellabát, Minutium uero magnum uírum,& Roma dignum imperatorem predicabant. Minutius magis in elationem animí atque petulantíà ductus, illum per montes copías ducentem derídebat,tanquam quinihil aliud quàm locum quaretet,unde ueluté theatro,[taliam ferro ignitp uaflarí mílites uídepent, Quin amicos Fabi) interrogabat, num Eabíus diffifus terrís in coclum attollere exercitü uellet, aut caligine& nebulisinteríedis, boftes effugere, Hacamiqis Fabío nuncíantibus, fuadetibusiy ut potíus pericula adiret,quàm infamíam toleraret,refpondit: Formídolofior quidé nunc uíderer,ftdum fcommata cOuiciag timerem,à meorum ratíone confiliorum dífcederem.INec uero turpis eft metus qui pro patriae falute fuícipitur. Verum terror quíad gloríam hominü& calumnias, falfosiy rumores attinet, minime quidem dignus eft homíne huíufmodí magifiratum gerente, fed eo qui feruit illis, quí ípfum male imperare ac dominarifentit.Poft hzc Annibal in errore incídit, Nam cum uellet longíusa Fabio exercitum ducere,& ín planitiem pabulo exuberantem uenire, iuffit repente poft ceenam à ducibus ín Cafinatem agrum ducí.llliab Latíinorü nominibus, propter Barbas ricum idíoma,abhorrentes,ad Campania fines; ad urbem Cafilinum exercítum Annibalis du cunt; Hancurbem Holothronus fluuius, quém V ulturnü Romani uocant;per mediü fluens dirímit.FIzc regio motibus círcunfepta eft,& ad mare uallís exitum aperit;hic ob circunfufum Huuíium ftagna oriuntur, profundiflimasá; arenas habent,& ad littus procellofum acimpors tuofum termínantur. Huc cum Annibal cotendi(fet, Fabius cognitís uiarü greffibus,ad fauces quatuor millía militi collocauít,alío exetcítu fuper alíos colles pulchre difpofito. Ipfe cum leui expedftaG armatura,ín ultimos hoftium irruens uniuerfum exercitü difturbat,€ ad octingen tos trucídat, Qua ex re Annibal cum uelletex bac ualle copias eripere, cognito locierrore acperículo,duces ín crucem fufiulit, Sed per hoftes loco munitiffimos ferro uiam facere diffis debat.Nam cum trepida omnía undig; ad fuperandos faltus exifterent,& omníno erumpene dum effet, ftatuit artíficiofa calliditate hoftes círcáuenire, Itagy ad duo millía boum, quos ínter cateram pra dam agebàt,capiiuffit, omnium ambobus cornibus facesardentes ex aridís mi nutísQp uírgis collígari:deinde ortis tenebris,editoG figno, boues per loca arcta ad cuftodiasho ftíium,& ad cacumina montíum ab illis quibus res demandata effet concítari;qua dum illiagee bant,ipfe quod reliquum erat exercítus,per filentium ducebat. Boues uero actí,quoufc ignis paulatím materiam exarfít, nullo impetu ferebantur, Quo factum eft,;ut in admirationem pae flores ex montibus profpicíentes, ea flamma qua fummis ín cornibus fulgebat,traheret,tans quam exercítus fub uno multarum lampadum ordine progrederetur.Poftquam uero exuflís cornibus ignis carnem tetigerat,& ínuftíone uexati capita quaffabant,ad ínuicema fefe igne repleuerant,(ine ordine gradiebantur,uerum anxij atq exterríti, curfu per montes diffipatife ra»dhtur,& frontes füummasd caudas íncenfas habentes,multum fyluz in qua fuga inerat,íne cendijs mifcebant. Quare Romanis qui ad faltus infidendos montium difpofiti erant, horrene da fpectacula prebuerunt:nam facesilli profpicere uidebantur,tanquamáà difcurrentíbus paf fim hominibus comportarétur. Itaque Romani multoterrore affecti, ne ab hoftibus hincatqg hinccírcumuenirentur,ad maíora caftra recedentes,tumultuando impedímenta reliquere.Inz terea fámmis montium iugis dleui Annibalis armatura occupatis,reliquum exercitus multam pracdam agens,íntrepide montes confcendit, At Fabius ipfisin tenebris dolos perfenfit: nam quadam ex bobus palantes ín confpectum eíus prodiere, Quare timens ípfa ín nocte infidías, exercitum in acíes redactum filentem tenuit.Poftquam lux orta eft, Fabius in ultimos hoftium ittuit,& per afpera íniquatploca,magno cum tumultu pradlía mifcuít;donecab Annibale mi(fi Hifpani,homínesleui(fimo corpore,celeribusáp plantís,& ad montes fuperádos aptíffimi,das more ín grauem armís flataríumip Romanorü militem irruunt,& magna xdita cxde, Fabium ad caflra concedere cogunt.Ex ea ígítur re increpatíones Fabio acdefpectío cóparata eft.NNam cumantea pugna abftínuiflet,ut confilio€ prudentia Annibalem oppreffurus,his ipfis uictus ab eooppreffusip uidebatur, Cum aut uellet Annibal in egm magis Romanorü íram íncene dere, ES .0)(y tj"Co"T9 vA"^ v»"5 Cu y" qQOQ NEMPE o GE cuum M XX OE T RR E NENNEN Mp TR OE UT T NOR UC PIER eUESCSTeeT umm 9 GVARINO VERONENSI INTERPRETÉ, 44 4, dere,ut adeiusagrum uentum eft,cateris omnibus clade atc incendio uaflatis, tjs tantü abftís neriiuffit, ac etíam cuftodes adhibuit, qui inde capere quicquam prohiberent, Hzc Romam perlata maiorem Fabio inuídíam concitarunt,ín eum& funt tribuni plebis ín concione uehea menter ínuectijmaxíme adíuuante Metello, qui nó Fabíj infmicitijs, fedtquod neceffaríus IVliz nutíj magiíftrí equitum foret, exiftimabat Fabi] calumnías,honorem illi& gloríà effe allaturas, Necpopulum modo Fabíus ínfenfum habuit, uerumetiam in íram fenatus íncurrít, quod cae priuorum cum Annibale pactionem uehemeter ímprobaret, Conuenerat enim cum eo ut uít pro uíro ex captiuis redderetur.Sí qui uero fupereffent, ducent& quinquaginta in fingulos, ab ijsquireciperent,foluerentur drachma. Facta igítur uirítim captiuorum permutatione,du centí& quadraginta ex Romanísapud Annibalem fupereffe inuenti funt.Horum precíi dez creuit fenatus míttendum non efle, fedjFabium maxime accufabat, quod neq; honefte,neque éReipub.utilitate, homines qui ob ignauíam praeda hoftibus fuerát,redemiffet: quibus Fabio cognítís,cíuíum iram fedato anímo tulít.Sed cum pecunias nó habergt,& fallere Annibalem, acciuium falutem hofti prodere;nullo modo adduci poffet,filium R.omá dímifit, eum agros uendere íuffit,& ex illisredactum argentum ad fe in caftra deferre, V enditís autem agris cum celeriter redijffet adolefces, miffo ad Annibalem precio captiuos recepít,€ quíbus in pofterum permultís reftítuere precium uolentibus,repudiauit Fabíus.Poft haec ad facrificia Romam fa cerdotibus reuocatus,exercitü Iiínutio tradídit,ea condítione,ut neq; hoftem exciperet inuadentem,neg; cum eo manus confereret.NNec íd modo ut imperator mandauit,fed preces infu per& admonitiones adhibuit, Qua ille omnia paruifaciens,inuadendishoflibus anímü ftatím adiecit:& magnam copíarum partem ab Annibale frumehtatum miflam, obferuata occafione adortus,non paucis ex hís quiultími militabant ínteremptis,relíquos intra uallum fugere com pulit,metumi omnibus futura obfidionis iniecit: colledtogp in unum Annibal rurfus exercíe tu,dííceffu fecuritatí confuluit, Quare Minutius immoderata elationis& audacíz repleuit mi litem;ac celeriter Romá maior rebus fama peruafít.C)uod cum accepiffet Fabius, Mínutij fuce ceffum inquit fe magis formidare,quàm hoflem, At plebsgaudio maximo& laiítía concurrít inforum, Et Metellus tribunus fuggeftum confcendens, concionem habuít, qua Mintbitium 8 fummis laudibus efferens,non íam defídíze& ignauíz,fed proditionis Fabium accufauit.Perz multos quoque ex alijs cíuibus,qui opibus ín primis& dignitate preftabant,eíus facinoris Fas bioadíunxit focios, bellum ab ínítio traxiffe, quo populo poteftatem fuam eríperet,dictatoría tyrannide cíuitatem occuparent,quaz res moram& cunctatíionem conficiens,manendi Annie balifacultatem praeftaret, Addebat ad hac, illialíasex Libya copias affuturas, ut ín ditionem Italiam redacturo.Poftea uero qudm Fabíus proceffitín concíonem,nó apud tribunum fe cau lam fuam defenfurum oftendit, fed inquít quamcelerrime factificía& fupplicationes tranfigi óportere,ut ipfe in exercítum rediens à IVlinutio poenas exigeret, quod contra eiusímperium przlium iniflet,Strepitus& reclamatiío populi permaxíma confequuta eft, tanquam in mortís periculum Minutíus uocaretur. Nam& ín uincula conijcere,& índemnatüi morte mulctare dictatori fas erat,& Fabíj iram ex multa manfuetudine& clementia colledtam& concítatam; grauem& implacabilem opínabantur futuram. Itag czeterís metu filentibus, Metellus tribus nitia licentia fretus(is enim magiflratus tantummodo, coftítuto dictatore,fuam retínet potefta tem,reliquis amíttentibus)frequens apud populü inftabat,& ne Minutij falutem profjcertry; precibus orabat,neue committerét,ut qua Manlíus Torquatus feciffet in filium, eadem is tunc à Pabío pateretur, ut qui ex hofle lauream€ gloríam uíctoríz reportaffet, fecuri percuteretur, quin illam Fabío poteftate adimerent,rerumt fummam Minutíio,qui feruare omnia& poffet & uellet,commiítterent. Huiufmodíioratione uehementer permoti omnes, haud quidem Fabium,etfipremeretur inuidia cíuium, ad deponendá dictatoríam dignitatem cogere aufi funt: Minutium uero ílli focium imperij effe decreuerunt,& in bello adminiftrando parem dictas torilicentíam poteftatemá habere,rem ante íd tempus R.'omz inauditam, fed pauló poft acce pta Cannenficlade denuo factam. Eo enim tempore Marcus Iuníus dictator erat ín cafirís,€ ad fupplendum fenatus numerum, qui multis fenatoríbus in pugna peremptiís admodum im mínutus erat, alíum dictatorem Fabium Buteonem dixerunt, V erum hic fimulatq; díctatue ram inijt, delectisG uírís compleuit íenatum, eodem die dímiffis lictoribus& reliqua comitum pompa,admiflus uulgo& in negocíjs domefticis tra tandis occupatus, ut priuatus ín forg uer fabatur.IMinutioad parem imperij portionem defignato opinio erar, Fabíum cumultuaturum elfe; ac uehementer miferum futur; quod de eo haud reáe iudicati cfl,nam on fuam calamá e$ Fide£. Vdl.Max. lib.4 cap.8.«7 lib. a cap. 8, Val. Max.lib.z cap. 2.li.s.€.8, Liuius lib.8, Decad,i, C Animi toz lerantia. Contrá baz bet Liuius, PLVVTARCHI F. MAXIMVS tatem illorum ínfcitiam exiftimans,(apientis Diogenis animum índuit,qui quodam ad eum die cente, Hi te irrident; At ego,inquitminime írrideor:quippe quí eosfolum irridendos duceret quiuidti cederent, atq eiufmodi rebus turbarentur. lta Fabius eíus fortunam temporis,quan tumín fe fuír,fedato placido&p animo tulítueram ratus eam philófophorum fententíam,quiar bitrarentur,nec contumelía,nec ignominia bonum& probum uirum affici pofTe. Angebatue roeum Reipub.caufa ueheméter multitudinis temeritas, qua fe Mínutio commifi(let,hemini ambitione elato,& non fanis confilijsad bellum incumbenii.[taqy uerítus ne ílle infanus& opi nione inflatus praueníens aliquid malí Reipub.importaret,clam omnibus urbe excedens,in caftra fe contulít,ubi Minutium offendit adeo elatum& tumídum, ut ne ulteríus quidem ullo modo contineri poffet, Cazterum cum plus xqua fibí parte imperij arrogaret;hoc míníme Fa bius concedendum putauit, exercítumd cum eo part(tus eft, melíus eíTe ratus, illum parti íma perare,quam prater quum omnía obtínere, Ac primam& quartam ípfe rerum portionem habuit, fecundam uero& tertíam ílli tradidit, eodem modo díuifis fociorum copijs, Cum ue« ro gloríaretur exultaret& Minutíus,quod fummi& maxími imperij columen eíus caufa mule tum defuo fplendore& dignitate amififfet,admonuitíllum Fabius,Non fibí,fifaperet,cum Fa bío,fed cum Annibale eíIe certamenarbitraretur: quod ficum collega certare ftatuiífet,cogis tandum tamen effe,quod uictum,& apud cíues contumelíofe tractatum, auctus ipfe honori: bus acuictor nulla re fuperaffe uideretur, cum eorum falutem& fecuritatem contempfíifTet, Ille uero hec omnía íroniam acdi(fimulantíà fenilem putauit, acceptis ijs copijs quz fibi fore te obuenerant,príuatím fecedens caftra pofuit, Annibal haud ignarus harü rerum, infídias ten debat. Erat tumulus quídam medíus ínter utrag; caftra,haud fane ad occupandum difficilís,ca flrís uero ín eo pofitis, munitus fufficiésqy ad omnía:hínc fubiecta planities, propter nudítatem plana& aequa a longe intuentibus apparebat:quaedam tamen haud magna foffe& concauis tates ínerant.[dcirco Annibal, cum effet(ibi occupandí tumuli oblata facultas,dlum occupare neglexerat,fed ut dimicadi opportunitas ín eo effet, in medio íllum reliquerat. V bí autemafpe xit Minutium à Fabio feíiunctum,noctu milites quofdam per ípfas foffas& cauernas difperfit, Deiínáe cum primum illuxit, haud multos palàm mífit ad capiendum tumulum, ut Miínu« tium deloco ín certamen detraheret, INec eum fefellit fpes. Nam ab ínitio IMínutius leuem are maturam,nec íta multo poft milítes eo ire iuffit, Poflremo cum cerneret Annibale fubfidium ferrehis quitumulum ínfidebát, cum omni exercitu infiructis ordinibus procedit, cogrefTustp étumulo tela iacientes acri prelio oppugnare coepit, paría ab illis referens, quoufque A nnibal dum perfpicue illum deceptum agnouit,& nudaterga íjs quiín ínfidijs locati erant oflendere, fignum dat.Q uo cogníto,infurgentibus undique fuis,& cum clamore fe inferentibus,atd ul timos quofcung cadentibus,turbatio magna ac metus Romanos inuafit, Minutíus cum lu firaret oculis omnes duces locum in acíe reliquiffe,& defperata falute in fugam fefe uertiffe, omníanímifuiferocia concidít, Numidae íam pugna fuperiores, per planítíem undig dífcute rentes, díffipatos Romanos trucidabat, Cum tanta calamítate Romani laborarent,baud equí« dem id perículum Fabium latuít,fedab inítío,ut confentaneum eft,futura profpiciens,infltue Ciumexercitum ín armís habebat,& ftudiofe curabat, ea que gerebantur cognofcere,nó quie dem per exploratores, fed pfe€ fpecula,quam pro uallo habebat,omnía contemplans. V t aaifaaduertit circumuentum undíg ac turbatum exercítum,clamoróp fugientíü ad eíus aures peruafit,percu(To femore,fufpírijs&; ac gemitu,omnibus prafentibus,Proh Hercules,ínquiít, citius quidem quàm fperabam, fed tardius quàm ipfe maturabat, Minutius feipfum perdidit, Signis deinde repente efferri, coptjs(e confequi iuffis,N unc nuncó milites exclamauit,qui« cung; M.Mínutium memoría tenet,curfum properet,Clarus eft enim uir,& patriz fludiofus: quodfi nunc dum properaret hoftem propellere,ea res minus ex fententía cecídit,aliás erít ace cufandi locus. Itaque prímum dífcurrentes Numidas per campum ferocíter fundit fugatq. Deinde contra eos qui à tergo Romanosínfectabantur irruens,obuíos trucidat, R.elíquiprie ufquam clauderentur à Romanis fuperuenientibus, paterenturtp ea, quibus íllos affecerant; declinantes propere fe in fugam dederunt. Annibal intuitus fuorum fugam, Fabiumápprofpí ciens flrenue egregie&p inter Poenos pugnantem, defuper aduerfus Minutium in tumulo pu gnam cohibuir,& receptui dato figno, Carthaginenfes in caflra reduxit, Romanis quoq; tento ría(jja libenter repetéübus, Ferunt Annibalem é pugna díícedentem, loquentemá de Fabío ad amícos iocando dixiffe: Nonne ego uobis fzpíus pradixi, hanc nubem, quz hís in montís bus fedebat,tempeftatem& procellam nobís oblaturam: Confecto pralio, Fabius omnía ho ftíum à fii qt e pe GVARINO VERONENSI INTERPRETÉ. 58 P4 4 fiium cadauera fpolíauitatque difce(Tit,nec fuperbius quícquam eftaut grauíus de collegalos quutus. Minutius collecto in unum exercitu, Commilitones,ínquit,nihil magnis ín rebus abe airare,maíus eft quàm ab homine efficí poffit, Vbi uero erratum fit;recte admonétibus obtem perare,boni uiri& fapientís efl, Eco igitur etfi nonnihil fortunz fuccenfeam,fateor tamen mae gnam me illi gratiam debere, Qua ením tam longotempore nondum didíceram, ea me uel parua diei patte edocuit,ut cum norím meípfum ímperandialíjs perítíam non tenere, fed mihi impetío alteríus opus eíTe,ne cum eísde uictoría cotendam, à abus uincípulcherrímum eft, Vobísuero alijs quidem ín rebus prínceps dictator eft,fed reitrendzilli eratíze, ducem me fuz turum profiteor,prímumép ad parendum íllieiusqy impería obeundum me offero.His dicis, imperat,aquilas attollant,& fe omnes confequátur, Síccunctos ad Fabium ín caftra perduxit; Aquilaprime ingreffusqp ad tabernaculum contendit, ut omnes ín admírationem fui& dubitationem con» fotiwlegionis uerteret, Hic pofitis ín confpectu fignis, Fabium egredientem patrem fuum magna uocecom figni. Veget. pellat. Milites quoque;patronos milítes falutarunt:haec autem libertorum ad manumiífores fa lib.s. cap.is: lutatío erat, Facto pofi filentio,fic Mínutius Fabium alloquutus eft:D'uas eodem díe uictorías: derexilit. confequutus es,[Nam& hoftem fortítudíne,& collegam confilio& humanitate uíciftí:ac per V4.Max.lib, illam quidem feruaftínos, per hancuero nosab hofte turpiter, à te uero honefte& falubriter. 5. uí&os docuiftí, Patrem te igitur optimü appello. Quo ením dleníore te nomine appellem non habeo. Maiores nanqued me tíbi,quàm genitorigratiz debentur,quippe qui ab eo folum pro creatus fim,abs te uero unà cum tot hominibus feruatus. Poft haec amplexus Fabium ofculaz tuseft, Erat hocidem facientes milítes íntuerí, Itaque amplexí ínuicem íungebant ofcula,ut le titiafimul& lachrymis iucundiíTimis caftra uniuerfa complerentur, Exinde Fabíus magiíftraz tum depofuit,rurfustp confules defignati, C) uorum prímieum bellandí morem feruauerunt, quem Fabium fequutum uídebant, ut nunquam collatis fignis manus cum Annibale confes rerent,focíjsQy auxilía ferentes, ín fide eos&& amicítía retinerent. Caeterum T'erentíus Varro prouectus ad confulatum, homo genere fane obfcuto, fed uíta ob populí fauorem, dicendidg temeraríam lícentíam ínfigní,uídebatur ftatim imperitia& temeritate de fumma rerum aleam effeiaturus, Clamítabat enim ín concionibus bellum protrahi, quoad Fabíjs ducibus eíuítas 9 fecommittat;ceterum fe eodem die& hoftes uífurum, X ex illis uí&ctoríam reportaturum, Hu iufmodí uocibus coéeít confcripfitiy copías, quantas nunquamantea ín quenquam hoftem Romani confcripferant, Octo ením& octoginta hominum millía ad przlíum coactafunt.Per magnum íd Fabio, R.omanísGy,qui altiusprofpiciebant,uidebaturquippe quos haud latebat; tanta iuuentute amíífa, cíuítatem nullum falutís remedium ín poflerum habíturam,C) uapro pter Fabius collegam T'erentij,Paulum A emílíum,uirum bellícis rebusflrenuutn, fed multiz tudíniínuifum,& à negocijs publicísabhorrentem, ex mulcta quadam ad zraríum ei índicta, attollere íacenté atcp excitare aggreffus eft,ut infaniz collegae occurreret,edocens illinon cum Annibale magis, quàm cum T'erentío, pro patría certamen ineundum fore, Maturare enim przlium hunc potentiz hoflilis ignarum, illum fuze ímbecillitatís confcíum, Mihi uero Paule; ínquiens,zequíus eft credere, quam T'erentío,de rebus Annibalis affirmanti, nifí cum eo hoc anno manus conferantur, aut illí(ntereundum eft, aut hínc cum exercitu díifcedendum,cum nuncetíam cum uíncere atque dominari uídeatur,nemo ex hoftibus ad eius fidem confugerit, ex copijs uero quas fecum domo eduxerat, ne tertía quidem pars fuperfit, Ad hzc Pauftga refpondiffe ferunt: Mihi quidem o Fabí, cum mearum fortunarum ftatum confidero, fatius effe uidetur hoftium me telis obijcere,quaám ín ciuium fuffragia rurfus íncidere, Verum quan doReip.ea conditio eft, conabor efficere,ut abs te potíus,quám à caterís omníbus aduerfane tibusbonus conful fuifTe iudicer. Hac fententía confirmatus Paulus exíuítad bellum, At'T'ea rentius cum rem ad alternum díeí ímperíum reuocaffet, príma luce apud Aufidum fluthium, Cannasty,e regione hoftium pofitis caftrís, fignum pralíj extulít, Eft autem id fignum purpue rea quadam ueftís militarís,fupra imperatorís tentoríum extenfa,ut ínfperata audacía& mule titudine hominum,ab ínitío Carthagínenfes íngens formido inuaderet, cum ipfi ne dímidíam eorum partem numero explerent. Annibal exercítuarmari iufTo,ipfe cum paucís ínequohue milem quendam tumulum confcendit,(peculatusip eft hoftes íam ad pugnam ínftructis ora dínibus properantes. Cum autem quídam Gifcon nomine ex his qui aderant dixíffet; ade mírabílem fibi hoflíum numerum uíderí: contrahens frontem Anníbal, Hoc aliud certe te admirabilius fugit, Rogitante uero Giífcone, quidnam id effet, C) uod ex hac. inquít,tanta uí hominum nemini Gífconi nomen fit, IdGp cauíllum prater expectatíonem íncidens,omnibus PLVTARCHI E MAXIMVS € rifum mouit, acdefcendentes é tumulo omnibus exponebant,ut ínter multos plurimus cone citaretur rifus,nec hí qui Annibali aderant,ullo modo fe reciperea ritu poflent.Quare Cartha gínenfes cum perípicerctimperatorem ín periculo iocarí,& rem paruifacere;audaciores fadi funt.In pralío conferendo Annibalaflutía militari ufus eft, prímo ex locí fitu, ut terga ad Nos tum conuerteret:inflar enim fulminís ardentis cum fragore incidens,€ locis arenofís X apertis infeftumattollens puluerem, fupra Carthaginenfíium agmen in Romanos agebat,ut turbati frontes auertere cogerentur. Secundo ex ordine exercítus, Nam cumlectos ex omnibusco: píjs robufliffimos& bellaciflinmos ex utraque agmínis parte locaffet, ex imbecillioribus come pleuitmedium,hístp uelutí roftro ante aciem proiecto,eft ufus, Optimis imperatü efi,ut cum illos Romani repuliífent,in cedentesip delati, recedente medio, ac finum contrahente;íntra aciem ueniffent,ipfi repente conuerfi ex lateribus illosadorirentur, ac círcumfufía tergo indu derent, Qua una re uidetur magna pars cdis efTe confecia, INam fimulac primum medium ceffit, R omanostp infequetes excepit,& acies inlunatum agmen commutata efl;aclectorum satu^ Centurionesihos quidemrin fcutum,illos ín haftam conuerti íubentes,ín nuda atque ínermia dazídle,z2e hoftium ínuaíerunt, omnes qui non praueniendo círcuitionem ante euaferunt,in medío carfi di iz dléov, funt, Fertur& equitibus Romanorum cafus ínopínatus huiufmodi íncidifle.Saucius enim,ut voctbulafun uidetur,Paulíequus illum deturbauit. Tum ex hís qui circum adflabant unus& alter relicto difciplinemili equo Confuli opem tulit. Hocintuentesreliqui equites, ratíid omnibus communiiuffu impe taris.Polyb.es: ratum effe,omnes defilierunt ex equís,pedeftridp certamine cum hoflefe implícuerunt. Ea re Adian.deim animaduerfa, A nnibalhoc inquit mihi optabilius cecidít,quam filigatos offendiffem, V erum firucdisacibus haec peregrínze hiftoríz fcriptores líteris prodiderunt. Ex confulibus Varro cum pauciflimis aduectus equo, V enufiam uenít, Paulusautem ín firage atque fuga illa confoffo plurímistee lis corpore uulnerí ínhzrentibus,& anímo tanto moerore eger, ad lapídem quendam confe: dit,parato ad necem íugulo,ex hoftibus percufforem operiens, Sed ob uim magnam fanguis nís,quo caput fimulatqy facíes foedata erat, haud à multis dígnofcí poterat, ut amíci eum& fere uí multiincognítum praterírent, Solusautem Cornelius Lentulus adolefcens nobilis cumil: lum eflet íntuítus,cognouiffet&p,defiluit ex equo,ad eumip perducens ut uteretur orabat, D fe(uís ciuibus duceoptimo tum maxíme indigentibus referuaret, Ille hís precibus obfequiree cufauit,adolefcentemü cocgit rurfus in equum afcendere. Tum iungens dextra, acfimul con furgens,INuncíajinquít,o Lentule Fabio Maximo,ac und teflis efto,Paulum Aemilium ufq adextremum ín eíus confilijs perftitiffe, necex his quae cum eo fe facturum conuenerat, quíce quam pratergreíTum effejuerum à Varrone primü,poft ab Annibale fuperatus eft. Hís mane datís Lentulum remifit, Ipfe cum fe ínter mortuos abieciffet,deceffit€ uíta, Ferunteo pralío Romanorü quinquaginta millia cecidiffe, uiuorü quatuor millía capta, R.eli&i uero ex utrogy exercítu poft conflictum haud pauciores decem millibus,Cater& Annibalem tantae feliciter oefta,adhortantibus amícis fortunam ducem fequí,unadp cum hoftibus fugientíbus urbem ír rumpere,quínto ením3 praelio die,ín Capitolio effe coenaturum:quod confilium quanam raz tione auerfatus fit;non facile dixerim, fed fortuna, aut deí cuíufpíam opera acimpedímento, mora& tímor& ín hacreaccidíffe uidetur. Quare Barcham Carthagínenfem íra incenfum ín Annibalem dixifTe ferit: V íncere fcís Annibal,uictoría uti nefcís. Atqui tanta íllíus uictoríam rgyitatío confequuta eft,ut cum ante prelium,non urbem,non forum,non portü ullum Italie baberet,difficultateG atque inopía rei frumetaríz eíus exercítus laboraret,nec ab ullíus reí cet ta fpeorfus,feduelutimagnís pradatorijs copijs, paflim uagus& erransbellum ínferret,tum parum abeffet, quin uniuerfam armis Italiam ín deditione fuí impertj coégiffet, Plurimze énim acmaximze nationes ad eum fponte confugerüt, Et Capua,quz alíarum cíuitatum fplendore & digflitatemaxíma poft Romam habebatur,ea fe dedente potítus eft. Nec erat modo ea tem peftate experíríamícosnon paruum malü,ut Euripides ínquit,uerum fapientíii quoq; ducum perículum facere.Q uz ením Fabíj,ante pugnam, ígnauía atq; focordía appellata eft,poft prae lium flatím,non bumana ratio,fed díuína quzdà mens ac felicítas fuiffe uidebatur,tanto intere uallo futura profpexiíIe,quz uíx ea perpeffis forét credibilia, Quare extemplo Roma ín eum omnes fpes reliquas cótulít,& ad eíus uíri confiliiinon alíter quàm ad templi,& aram fandiife fimam fe recepít.Id&p eiprima ac potíffima manedícaufa fuit, necab eíus prudetía difcedendi, utín Celticís cladibus.Quií ením illis temporibus ín quibus nullum uídebatur perículü ímpene dereciuítatí,tímídus diffídensqy eft habítus,tum cum omnes ín Juctos imméefos& ínutílesmoe rores fecoiecifTent,folus omnii gradíebat per urbem,mití ínceffu;ferena fronte, humane ia tando "ou Ee. 0. 22.2.27.. 0V QU OU.D. 1 OD M——————————CS UU d fen GVARINO VERONÉNSI INTERPRETE, 99 x tando. Muliebribusq fublatis fletibus;prohibitístg conuentibus ad publícumlucum exeun tium, fuafit fenatum cogi,& magiftratus fpe optima confirmauit.Ipfe robur& potentía cíuitas tis erat: ineum omnes opes imperij pectabant.Portís prepofuít quí uuleum erumperitem ur bemideferentem prohiberent. Fletuílocum& tempus definíuit, per domosad tríginta díes flere uolentí fas effe flatuens, Poft bacc fletus omnis foluendus erat, atque hís omnibus cíuítas expurganda, Inflantibus uero eo tempore Cetealíbus, uífum eft fatíus efTe, facrificía& pomz pam omnem omiíttere, quàm magnitudine cladis, paucítate hominum, moeflitia&g oftendere, Deosenim fortunatorum honoribus atari, Qua uero ad placationes deorum& ad tetra pro digia auertenda uates fierí mandauit, confecta funt.[Nam Pictor Fabíj neceffaríus ad captanda oracula in Delphos eft miffus. Ex V eftalibus uirginibus dua ín ftupro deprehenfz fant, quae tum alteram,ut mos erat,uiuam humí defoderunr,altera fibimet ipfa mortem confciuit, Mae xime uero tum manfuetudo X clementiaciuitatís apparuit,cum V atroní ex fuga redeunti,hu milibabitu€ lugubrí,ut confentaneum eft hominem re turpifTime& infeliciflime gefta redis re,Senatus& plebs omnis falutabunda ad portas obuia prodijt;optimatesQp acSenatus príns dipes,inter quos erat Fabíus, índícto filentio Varronem collaudarunt,quod poft tam acerbam cadem de patría falutenon defperaffet,uerum adeffet adhuc rebus firenue gerendis ducem fe prabíturus,ufurustp legibus,& ciuibus quibus defendi polle urbem confideret. Poftea uero quam R.omaní acceperunt Annibalem parta uictoría ad reliquam fubíugandam Italiam effe conuerfum,ín fpem bonam erectis animis, duces& exercitus emiferunt. Horum claríffimi Fa bius Maximus& Claudius Marcellus fuere,contraria ín Repub.fentientes, fed parí gloría& nomine. Hicenim,utin eius uita demonfiratum eft,uir robore& magnítudine animi inuictus acterribilis, quippe qui& manuftrénuus foret, ac natura eiufmodi praditus, quales Homez tus bellicofos,atque magno anímo homínes appellat: impetu& audacía, quíaduerfus Anni balem uirum intrepidum, pati contra uultus audacia fretus, príma belli certamína excítauit, Fabíus autem príoríbus confilijs perftabat, ratus nemine cum Annibale pralium íneunte,nez que irrítante, ipfummet fibí detrímeto fore, eiusqp uíres bellando attrítum ac debilitatum írí,ut robur athletíci corporís laboriofi nímís celeriter amífTo uigore perit. Idcírco Pofidonius'hunc P aitfcutum,íllum uero enfem à R.omanís nuncupatum effe. T olerantíam ením Fabíj, ac tute pugnandi morem, audacia& promptítudíni Marcelli admiftum, ferunt Romanis falutarem fuiffe, Verum Annibal huic quide ueluttorrenti rapido& impetuofo fzpe occurres,repreffit tius uires,& difiécit: ab hocautem fenfim fluente& fine(irepitu fe afTidue inferente, praeter fpem latenter oppreffus confumptusip, in eiu(modi difficultatem coniectus eft, ut Marcello Pugnante fatigaretur, Fabíum pratlío abftinentem pertimefceret, Plurimum ením temporis cumbhis bello decertauit, aut przefectís bello imperatoribus, aut proconfulibus,confulíbus ue creatis, Nam quínquies uterque confulatum geffit. Marcellum uero quintum confulem infia dijscircrumuentum oppreflit.[n Fabíum cum omnís dolos atque infidias fzpíus effet expera tus,frufira omnia egit,praeterquam femel,cum paululum abfuít,quín eum Punica arte íntera cepiffet, Compofítis enim epiflolís,qua ex Metapontipríncipibus& primoribus allatz appae rebant, eas tranfmifit ad Fabium. In íjs erat fcríptum, cíuitatem fi illeadeffet, deditionem faz Quram,eius confilíj confcijs& coniuratis illum tantü aduentare atque propéadeíTe expectan tibus, His líterís Fabius permotus, accepta copiarum parte, eó profecturus erat, fed deterrtug finíftris auibus, confilium immutauit,[Nec ita multó poft compertum eft eas literas ab Annie bale dolo ad Fabium perfcriptas, ab eodem illí infidias fecus urbem effe locatas, Verum ab hacfraude Fabium fuiffe feruatum deorum beneuolentía quídam arbitrantur. Defectiones autem cíuítatum ac focíorum motus, exiftimabat Fabíus quiete clementer& congreffibus& colloquijs fedandos ac fopiendos,nec omnem fufpícionem profequendam, fufpectis penitus exbulceratis, Cum anímaduertiflet militem quendam larfum fortitudine& genere inter focosprímarium, defectionis accufarí à quibufdam qui erantin caftris, nullam ín eum fecitaniz maduerfionem, fed confeffus eft illum illiberaliter,& praeter dígnítatem effe tractatum:ac prímum fe,ínquit,duces uehemeter accufare,qui ad gratíam,non pro merítis,honores impertían tur:fecádo illum,qui nec uerba fecerit,nec fe adierit,fi qua re indigeret. His habitis bellico eum €quo donauit, alíjsqp militaribus praemijs ornauit, Itaque ex eo tempore hominem femper fiz deliffimum promptiffimumé habuit. Abfurdum ením ducebat,fi equi& canes uenatici pro^ pterhomínum curam atque familíaritatem uictumi potius quàm uerberibus aut catenís, diffi cultatem& acerbitatem ferítatemtp deponerent: ímperantes uero hominibus, non gratía& Conflatitia. Cle etttíd; Val. Max, lib.7.«a.3, C 1iuiuslib.7. Decad.5. PLVTARCHLI-E MAXIMVS manfuetudiíne,rebelles eorum anímos fibiconciliarent, fed afperíores feín eos uiolentioresa; praflarent,quám ín caprificos maloscy fylueflres& oleaflros agricolee foleant,qui hos in oleas, íllasin malos,alias in ficus colendo moliendoty paulatim transferunt, Alter Lucanus genere per manipularíos delatus eft,quodà caftris noctu difcederet, SX ordine fzpíus deferuiffet.Tum Fabíusrogauít, quem uírum illum alijs rebus effe perfpicerent, Affirmantibus cundiis,haud facile parem illi militem inueniri poffe;ac fimul praeclara quadam eíus facinora in medium refe rentíbus,cius errati caufam fcrutatus diligentius,inuenit puella amore captum bomínemlon: gum ac perículofum iter à caftris dígreflum ubique fufcipere. Miflis igitur quibufdam llo ima prudente,comprehenfam mulierculam ín tabernaculo occultauit. Tum Lucanum ad fe uoca tum,priuatim ac benigne eftalloquutus.INeque latuiftiinquiens,cum prater patríos mores acleges extracaflra fxpíus pernociares,nequeante cum firenuus eras latere potuifti, Delicia igitur tibi ob ea qua fortiter gefTeras,remíttátur, Poffnacautemaltericommíttam cuftodiam, Admirante uero milite,productam ín medium mulierem illi tradidit, hacc intercedet,ínquiens, te nobífcum in caftrís efle manfurum: tu&p hocipfum opera oflendes, nifi íam alía turpior ex: eundi caufa fuberat, quam fimulato puella amore, tegere ac occultare uelles, Flac ígitur de hocmemorantur. Tarentínorü autem ciuitatem per proditionem antea ab Annibale captam, hoc modo recuperauít.Erat ín eitis caftris Tarentínus quidam adolefcens,qui Tarenti fororem habebatfummaergafefide& obferuantía, Hanc diligebat uír Brutius,unus ex ijs quirelicüiab Annibaleciuítati prafidebant, Hoc Tarentinoconftciendz rei fpem attulit, Communiícatai re cum Fabío, fimulataG ad fororem fuga,ciuítatem ingreffus eft, Primis diebus muliere Brus tius nonadijtexiftímante illa hzzcomnía fratrem latere;pa uló pofl ficeam adolefcens frater al loquitur; V ehemens rumor peruafit ín caftra, te cum uno ex príncipibus congredi, Quifnam ísefic Sienimuir eft infigniuírtute& probítate,ut aiunt,bellum omnía permifcens paruifacit genus, Turpeauté nihilquod uíac neceflitare fiat, uerum felicitas quedam íudicanda efl;quo tempore parum uís ualeat, uim ínferente quamltumaniflimo uti, Ex hoc Brutum mulíerace ceríijt,eítp fratrem cognítü fecit, Quicam approbator uideretur eíus amoris effejbeneuolen: tiorem& obfequentiorem barbaro fororem praberet,eum fibi magis ín fidem confirmauit, Quare iniecla illí fpe maxima pramiorum,quam Fabíus oftenderat,milítís amantísanimum leuiter ímmutauit, Hzc d plurímís fcriptoribus traduntur. Quidam uero mulierem à Drutio amatam ferunt,non Tarentínam,fed Brutíam genere, FabijG amicam fuiffe, quae ut accepit, fuum cíuem& notum Brutiorum ducem eíTe,rem ad Fabium detulerít,inde habíto cum duce colloquío,fuafionibus eduxerít hominem atgj opprefferít, Dum hac aguntur, Fabius ad fraus dem uerfus,qua amouere longíus Annibale poflet,militibus qui R.hegtj erant per literas man dat,Brutíum agrum excurfíonibus uaftent, Cauloníami euertát, Octo míllía militü hi erant, cransfugzeplurimi ex js quiinSicilia ignomíniofe d Marcello habiti erat;nequiíTimi homines, quos cíuitas fine detrimento& facile amitteret, Sperabat enim,id quod accidit, js per dolum Annibali proditís, à Tarento illum fe auerfurü, Statím enim Annibal perfequuturus eo cum exercítu difcurrit, Septimo autem die, ex quo Fabius Tarentinos obfederat, babíto cum Brus tíoante colloquio,cum forore adolefcens ad eum ín caftra fe contulít,edoctus diligéter locum, quaprafidens Brutíus ínuadentes iímmiffurus erat. Haud tamen Fabi] ín re conficienda fim: pie« confilía fuit,fed ipfe ad eam partem urbis profectus, filentio fubfedit,reliquus autem exer cítusadortus terra marítp, magno clamore ac tumultu oppugnare urbem corpít quoad illuc concurfu Tarentínorum facto, ad repugnandü ijs quí moenibus imminebanr,Brutius fignum Fabio dedit,inuadendz urbís opportunitatemadeffe, ille admotis ícalis murum confcendens, urbe potítur, Hicuídetur Fabius ambítioni nimium cocefliffe. Nam primos omnium iugularí Brutits iuíIit,ne appareret eum proditione urbe cepiíIe; C uem tamen falfum habuit opínío, perfidize enim& crudelitatísínfamíam fubijt, Interierunt& plurimi l'arentínorum: tríginta miílliauenundatifunt:direptaQp ab exercitu urbe,tría millía talentorum relata in aerarium, V ez xatis igitur, díreptíscp alíjs, dicitur fcriba à Fabio contendifIe, quidnam de dijs fieri iuberet,imae ginibus& flatuís uidelicet ita nuncupatis. Ad ea Fabíus refpondifTe:R elinquamus Tarentínis infeítos deos, Attamen Herculis(imulacrum Tarentum afportatum ín Capitolio iuxta aeream fuiequeftrem flatuá locauit, Permultumd ín hocuífus eft à Marcello effe fuperatus, SC magis üllum uirum manfuetudine& humanitate admírabilt reddidit, ut ín eíus uita fcrípfimus. An nibál uero fer£ in ea perfecutione,quadragínta tantü ab urbe fladíjs aberrafle, dixiffety paldm omnibus, Eft certe alter R.omanís Annibal, T'arentínorum urbem, ut ceperamus, amifimus, a-—- oma Ama 4^—^^— m— Mm CS—-- E FS -— ts. Lu tsm ANE Our, MEO CST TRO EPOR QD, D ACORN CUM obra eoo SOULS EERUER uw 9" ww-——— NS WS s A v. CGVARINO- VERONENSI-INTERPRETE. 9o Adamícosautem priuatim, T'um primum dicere fibíin mentem ueniffe,ut iampridem perfpe xiífet, difficile ipfis effe,nurfc aute impoffibile prfentíbus copijs Italia potíri.£Híc fecundus Faa bíj tríumphus fuit multo clarior priore atque illufitiorqui ut bonusathleta,cum Annibale rez petito certamine, facile eius omnía& cofilia& facta peruertít, cum iam quemadmodá anía& amenta firmítudine deflítueretur, INam pars exercitus luxuría ac delítijs refoluta erat, pars aí]i duis praclijs ueluti defeffa& fatigata. Marcus quídam Lucíus Tarentü obtínebat;quo tempore ad Annibale defecit:quí ami(Ta urbearcem retínuít, quoad Romani eam receperüt. Hic Fabíj loríauehementer angebat,& femel impulfus inuidia atqy anlbítione,in fenatu dixifTe dicitar: Non Fabium,fed fe,recipíédi Tarentí caufam extiti(fe/T'um ridens Fabius, V era,ínquít;mee herclenarras:nam nifi tu amifi(es,ego nunquá recepifTem, Romaniuero cum alijs honoribus Fabíum affecerunt, tum eius filii confulem defignarunt, Cumdy ís magíflratü íni(Iet,&& quaedamadbellum difponeret,pater fiue zetátis uitio, liue alía quadam uí morbí,fiue quod filíá tene tare uelletínuectus equo,per medíam círcundantium turbam íncedebat, Quem cum uidi(fet iauenis,nó tulit, mifIod; ad eum líctore, patrem defcedere ex equo iulfit, ac pedibusaccedere, fiquidá magiftratu peuturus effet. Quodímperium cxterííndigne tulerüt,& in Fabii omnes oculosanimumá conuerterant,quem putabant priorígloría indigna patí.[pfe autem repente ex equo defiliés,equo cítiusad filium properat, eum& compixus& gratulans,R ecie;inquit, fili& fentis& agis: nec latuit te quibus imperes,& quantam imperij molem fufceperis, Sic&C nos,& maiores noflrí Romanam cíuítatem exauxímus, patríz gloríam femper parentibus ac liberis przeferentes. Et re uera quidem fertur Fabíj proauus maxíma apud Romanos gloría atque potentia fuiffe:quinquies enim con(ulem effe creatum,tríumphosiy claríífimos ex ínfefülimis hoflibus reporta(Te;ac filio confulatum gerentilegatum fuiffe ad bellum adminiftrane dum conflat.In triumpho auté,cum filius trijugo curru eflet inuectus, ipfe equo infidens cum aliaturba fequebatur,ín hoc fibápficongratulans, quod eum filium paterno iure haberet fub dítum,aliorum uero cíuíum maxímus& eílet,& diceretur,legibus tamen fe& confule demifz fiotem gereret, V erumille uír non hís folum admírabilis fuit, czeterü Fabius, cum filium ami fi(letyut uit fapíés,& humanus parens,cafum fuum zqui(Time tulit. Laudationem uerosquod $ munus ín funeribus propinqui obeunt,ipfein foro conítitutus,pro filio díxit,quam poftea fcri ptam dedit, Sed pofteaquam Cornelius Scipio in Iberíam miíTus Carthaginefes multis pralíjs fuperatos€ prouíncía eiecít, gentibus autem permultis, ac maxímiís ciuitatibus ad imperíum Romanorum adíundis, praclaríífimis rebus geftis ciuitatem ornauít,beneuolentíam& glo tíam,quantam nemo unquam alter,affequutus eft. Conful deinde factus,cum profpíceret po pulum fefe ad Annibalem oppugnandum expetere atq; efflagitare, ibicum Annibale manus conferere prífcum nimium& uetuftum ducens, excogitauít nauibus Carthaginem petere,& Libycam regionem armís& exercitibus populari, adiddp populum pro uirilitua excítare atcg impellere nítebatur. Hic Fabíus omni ratione metum incutíens cíuítatí, ut qua ab imperito adolefcente& improuído, in maximum perículum& ultímü difcrimen uocaretur,Senatuí ne fieret perfuafit, Populo autem uifus eft, ob ínuidiam,Scipionís gloriz obtrectare, uerítus ne fi ille magnaalíqua re& preclara gefta, bellum id fuftulifletomnino,aut ex Lalía eiecífTet;iners ipfe& ignauus uideretur,quí tandíu bellum traxiffet, Ab initio tamen extímatus eft,quod ma xime fecuritati profpiceret,magnum6a perículum formídaret, ad repugnandü accedere; ay uero intenderet magis, ac longíus proueheretur ambitione quadam& pertínacía, Scipionts curfüm ad gloríam impedire uelle uidebatur. Síquidem Craífo Scipionis collega perfuafit,ut Obuíam iret, necpermiítteret utScipioni imperíüi mandaretur, neque de dignitate illi cederet, fedipfe, fi uideretur, cum exercitu Carthaginem nauigaret, V t uero non permifít ei pecunías ad bellum dari, Scipio coactus ipfe belli impenfam fufcipere, ex Hetruríz ciuitatibus,quibus cum fibi priuatim amicítía erat, coégít pecunías, Craffum autem hominem minime contentíoz fum,fed mitem& manfuetum,& quod póotifex maximus foret,tum natura ipfa,tum quadam díuína lex facile domi contínuít, Quare rurfus obfiftere Scipioníalía ratione aggreíTus Fabius, iumentutem cum eoad bellum exeuntem prohibuit, ac remoratus efl, ín fenatu& ín concioe hibus clamitans, Scipionem no modo Annibalem fugere,fed qua fuperefTent ex bello copías ex[talia quoq; abducere,blandiendodp iuuentutem ínani fpe ducere,cít fuadere.parétes,con iuges,cíuitatem relinquere,hofte inuicto ipfis portís affiduó immínenti. Q uíbus perterritiR.o mani,eas folum legiones,qua ín Sicilía erant, Scípioni ad bellum decreuerunt:trecentos praes terea ex hís,quífub eo in Hifpanía meruerant,quibus fidis utebatur, Hac igitur Fabíus ex fua Liuius lib, 2-; Decad.s, Parentum fplendor, Mors. Val. Max. pe lib.s.ca.2. Honor mor tuo babitus. D Qudlis uterq; fieritin bello. PLVTARCHI F.-MAXIMVS C natura& confuetudíne in R epub.fentíre uidebatur. Sed pofleaquá Scipio traiecit ín Libyam, & facia ftatim eíus admiranda,& res gefta? maximae atque pulcherrímze Romam nuncít funt,& qua fama teflimonio forent,fpolía multa confequuta funt, Rex uero Numidarum qa ptíuus,& duorum caftrorum eodem tempore incendia, interemptioqg multorum,cum homi: num& equorum, tum etíam armorum, qua ín illisappararaerant. l'um Annibal perlegas tosd Carthaginenfibus reuocatus eff;iubentbus ipes illas imperfecias dimíttere,& patria aue xilíum ferre, Ad hzc, Scípio cum ob eos fucceffus omnibus uerfíaretur in ore,cenfuit Fabius, Scipioni fuccefforem effe mitierdum.In quo cum caufam aliam probabilem non haberet, uul gatum illud ufurpabat: Periculofum e(le, fpem tantí imperij uníus homínis fortunze commit: tere, difficile aute effe eundem femper fequunda utí fortuna. Sícad poftremáü in offenfionem multítudínís íncurrít, ut homo morofus ac inuídus, autaffecta iam zetate timidus,& fpe bona deftitutus, ac prater modum Annibalem perhorrefcéns, Nequeenim eo cum copíjs ex Iralia diícedente;etfi cofirmatis ciuium animís,tempus quietum atque índubitatum reliquit, fed tum maxime ínquit ciuitatis ffatum laborare,& in ultimum difcrimen effe adductum, Girauiorem nanque ín Libya pro ipfa Carthagine Annibalem ipfis futurum, exercítumá Scipioni occur: furum,multorum adhucfanguíne imperatorum, dictatorum,ac confulum madentem, Quare ciuitas hís rurfus uocibus maxímet perturbata eft,utbello in Libyam fecedente,belli metus Ro mz propior factus putaretur. V erum Scipio haud: multo poft tempore, cum pralío fufo An: nibale Carthaginis occídentís animos& audaciam fregíffet deiecifIet&p, maius fpe omnium ci: uibus gaudium attulít, ac uere imperium Romanorum magno falo& fluctibus agitatum,in priftínum flatum& dignitatem uíndícauít,Sed Fabius haud quídem ufque ad belli exitum ui ta fuperfuít,neque audiuit fuperatum Annibalem,neque patríam magnis& certís fucceffibus illufiratàafpexit. Quo enim tempore Annibal ex Italia foluít, morbo correptus difceffit e uita, Epamínondam ígitur Thebaní,ob inopia;publico honore fanerís profequuti funt. Nihil enim eius mortui domi, praterquam ueru ferreum,ínuentum ferunt. Fabio uero haud eft publicum funus. à Romanísexhibítum,fed príuatím fingulis ad fepulturam conferentibus, nonutínoe píee fubuenirent,fed ueluti populi parentem fepultura ornarent,congruentem uitze honorem in morte,& gloríam confequutus eft, PERICLIS ET FABII COMPARATIO, zx Alíaigiturdehorum uirorum uitis& moribus ex híftoriarum monumentisacce: | pimus, Sed cum multa uterque& praeclara,& cíuilis€ bellícze difcíplinze exempla 3| reliquerít,age ex bellicis rebus illud primum fumamus, quod Pericles populum fot Rex, tunatiffimum ac fua xtatemaxímum, ac maxime potentía opibusép florentem na» cus,communifortuna,& uíribus ciuitatis iure fecurus& felix per omnem uitam fuiffe uide: tur. At Fabius perdítiffimis temporibus& alieniffimis cíuítate capeffens, non ín bonis feruauit incolumem,fed ex malis eripiens,ín optimum ftatum refiituit.Pericli Cimonis ui&torize& My ronidis,L eocratísp trophza, ad hzec T'olmidis fucceffus plurímiac maximi, dum R eipublice prafuit imperator, ciuitatem celebritatibus& conuentíbus publicis ornandam magis quàm recipiendam bello& feruandam tradiderunt, Fabius autem cum fugz permultz& clades, rgu&corum etíam interítus, iugulatíonesiy ducum atq; imperatorum, ad haec paludes campitj & faltus exercítuum cadaueribus referti, flumina praterea ufque ad mare cxde& fanguine exundantía, fibi anteoculos uerfarentur, atque hís fuo tempore illatis à uíuo adhuc hofte& incolumí,contemptus omnibus,ad fubleuandam cíuitatem fe conferens, haud funditus euerti fiuit. Atqui uidebitur fortaffe haud íta difficile effe ciuitatem multis affli&tam cladibus attolleré íacenrtm,& qua ob neceffitatem prarfertim confilio prudentis ducis obtemperet;ut populife2 quundis rebus elatí, fibi&p prafidentis, quali frenis quibufdam petulantía& audacíam cohibe re. uoduidetur Pericli de Athenienfibus contigiffe, Sed quz Romanis inciderunt& pluri ma& maxima mala, magno& ínuícto animo hominem oftenderunt, quí neque turbaretur hísomnibus,neque à príori mente confilio defcifceret. At Samo quidem à Perícle capta, Ta rentíreceptionem licet opponere, Euboex uero, Campania ciuttates.Ipfum pofiea Tarentum Furius€ Appius confules obtinuerunt. Ex apparatu uero pugna non uidetur Fabíus confli xiffe. preterquam ea, ex qua primum triumphauit, Pericles uero ex terreflribus marítimisq? przins,noufes ex hoflibus tropheeum flatuit.Nu!la tamen Periclis res gefta memoratur tanta, in quanta eft à Fabío gefta, cum ex Annibalis infidijs feruato Minutio Romanorü exercitum fe? Ww e(C$ Li bus GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 9t & uauitíncolumem, Opus ením magnü,& cum fortítudinis,tum prudentíae humanítatíst fuit. RurfusPericli non quemadmodá Fabio talis bello error obugit, cum per bouesab Annibale* aftutía fuperatus eft,quí cafu& fortuitu in anguflijs dlaufum deprehendit hoflem, nociulaten tem neglexit,& luce uím inferentem,& praueníienrem,concertatoremip fuperantem.Q uod finon prafentía folum ínfpicere decet, fed etíam ex futuris optimum ducem coníjcere;bellum profecto, quem Pericles grado Ead era t Rhonicitim eam habuít.Illi ením plu rimis intentí,cupidiírate fuas opesamíferunt, At Romani contra Fabij fententia,Scipione Car thaginem mifTo, omnium rerum potiti funt, non fortuna quidem, fed fapientia& fortítudíne imperatoris, qui hoftem fudit. Vt huíc quidem fapientis confilij patríz clades teftimonio fint, illum maleomnino feníifIe fucceffus ipííarguere uideantur. Paríter autem ín duce reprehendendum,przter fpem uel emen accepiíTe,uelfirenuerem geffiffe, Sola enim,ut uide turínexperientía gígnít audacíam,eademéy fiducíam aufert, Atg hac de bellicis rebus fatis di xiffe fit, Quod autem ad Rempub.fpeciat, Perícli bellum uitio mgxime datur. Dícitur enim ab eo conflatum,& profectum effe cotentíone quadam, ne Lacedaemoníjs cedere uideretur, Exiflímo autem neque Fabíum ípfum ulla conceffiffe Carthaginenfibus,fed magno& gene: rofoanímo,pro imperatorís munere, perículum fufcepiffe, V erum Fabi) ín Minutium manfuetudo& clementía, Periclis cum Címone& Thucydide díífenfionem arguit.Quuí uiri optimicum effent,& optimatü apprime ftudiofi,pulfiab eo& in exilium coníecti funt. Sed Pericli potentía maíor, maiustp imperium fuit, quibus alios prohibuit duces detrimétíaliquíd re male confulta ciuitatiínuehere. T olmides tantüi eum effugíens, ac uíolenter urgens, Boeotíco bello offendit. Caeterí autem illi fe dederunt,opu má illius magnitudine, fe ad eius fententia accom modarunt, At Fabíus cum ipfe per fe effetab omnierrato& offenfione remotus,potentía in probibendis czeteris ínferíor fuifle uidetur.[Non enim tot cladibus perfuncti effent R omanií,fi quantum Athenis Perícles,tantum Romae ualuiffet Fabius,[am uero ín pecunijs magnificen tíam;hic níhil à diuitibus accipiendo,ille multa inopibus largiendo, permaxímà oftendit, cum priuatis copijs captíuos redemifTer, Nec Fabio quidem ampla res erat, fed fex tantum talenra. Pericles autem haud facile fortaffe quis diceret, quantís opibus cum ex focijs& regibus iuuari p locupletarity liceret,d largítíonibus fe ínui&tum& íncorruptü feruauit,[am uero cum Periclís operum magnítudíne, ac templorum zdificiorumip apparatíbus,quíbus Athenas Perícles or nauit quanquam non omnía quide, quz ante imperatores R.omz erant,decora& ornamenta conferenda funt,praftantem tamen quandam excellentiam ac eximíam eius munificentia ac li beralitas habere uifa eft. PELOPIDAE VITA ANTONIO BECARIA INTERPRETE, £939 A T o fenior quibufdam firenuum homínem audacemq laudantibus, S9 plurimum differre inquit, uirtutem magní, uitam non magnifaciendam 1| putare, Etrecte quíidem.Nam cum apud Antigonum quidam confidenti animo, babítudíne tamen corporís haud profpera militaret, ínterrogatus ] árege,quanam effet pallorís in eo caufa:quandam zgritudínem íncábaie * ramrefpodit, Poftquam autem uirtutíaffectus rex, ac magníficentía qua 22357738 dam motus,imperauit medicis, ut(iqua effent ad falutem remediía,illum tcum bonz ualetudíni reftítutus effet, non eo amplius ardoreatque impetu perículís fee certando obijciebat.C uapropter admiratus Antigonus eam anímí mutatíonem,non poz terat non accufare, Cuíille,nihil caufam dííIimulans, Tu meó rex,inquítprofecto míndsauda cemreddidiflí, cum ex hís malis liberauerís, quibus uíuere paruífaciebam, Ideo& uír quidam Sybaritanus eadem Spartanis uidetur obíecilTe,inquiens:INo multum laudis reportare, quod fortiter bello morti fefe obíjcerent,ob duros eorum labores,ac uiuendidifciplínam& afperíta tem, At Sybarítis, cum uirtutis acgloríz loco omnibus deliríjs ac mollitíeidedíti effent,non míe rum fi uideantur uitam defpícere, qui mortem non tíment, Lacedzemonij enim& uiuendum libenter,& moríendum, fed utrung; cum uirtute cenfebant,ut ex hoc epícedio conflat; Hiccecidere uirí,quis necmors,at neque uita, 3 Sedpulchrum,pulchre uiuere,obire,fuit. Non enim mortís fuga damnanda efi, fi fit uita uirtutis ac honeftatis ftudiofa, Neque ulla mortís conflantía reprehendenda, fi nen excon Qualiti: Repubii Magnificctia. Faculíates. Genus. Educatio, Yngchüdm, Ep.mittott de laus. PLVTARCHI PELOPIDAS C temptuuitz proficifcatur. Vnde FTomerus femper audaciffimos ac pugnaciffimos uiros, opti met armatos educit ad pugnam, Grrzcorum ueroleges, non qui enfem,aut lanceam,fed quí clypeü amíttebátmuléia damnabát, docentes oportere milíti magis quí non atcipíat, d qui det íncommodá,curz efTe debere,duci praefertim urbís& exercitus, Si enim, ut Iphicrates inquit, pedites quide manibus fimiles funt,equites uero pedibus,ipfatp acíes pectori& thorací,capiti autem imperator, nó exiftimandum efl fí quís fe temere perículis obiecerír, feipfum folum nez oligere, fed etíam omnem us per ipfum falus conftat,& contra, V nde Callicratídasuir etfi caetera egregius,non tamen fapienter auguri refpondifle uifus eft, Nam cum iuberet,ut fi: bià mortecaueret,quam facra portendebant; Non ín unius,ínquít,morte Sparta falutem po« fitam effe,Nam cum pugnaret Callícratidas,unus erat, necnon cum nauígaret milítaretp.Sed profecto dux omnium cum effet, omnemáy totíus exeqcítus potentíam fufcepiffet,nec unus, neque folus erat.Sed melíus Antigonus fenex,cum apud Andrum naualí praelio dímicaturus eílet,cuidà dícentí, longe olures efle hofti naues: At meípfum,refpondit, quot eorü obijciesz magniífaciens profecto, ut decebat,impertj dignitatem, fi cum experientia& uírtute locata fit: cuíus pracípuum illud eft,feruare eum,quo feruato;cxtera conferuantur. Itaque pulchre Ti motheus. Chares enim cum nonnullas ín corpore cicatríces Athenienfibus offentaret,accly: peum ipfum lancea confoflum; Ego uero,ínquit,uehementi pudore affectus fum, quod cum obfiderem Samum, prope me concidetit telum,quafi meipfo íuueniliter magis uterer,quàm deceret ímperatoremaut ducem tantí exercítus. V bi enim perículü ímperatorís communem omnibus afferret calamítate;ibi& manu& corpore pro uiribus certandum eft. Illí quoq; recte ualeant,quídicunt oportere optimum imperatorem maxíme quídem fenectute,aut certe fes neícentem mori. Vbi uero parua uirtutem ímpetatoris gloria, certaautem rerum omnit pers nícíes,fi minus illi ex fententia fuccedat,confequatur, quis milítís operam ab imperatore exigat ipfius perículo redempta Cum igítur Pelopidz ac Marcelli uitam fcribere inftituiffem,haud alienum effe,ut ea predicerem,exiflimaui, Hienim maximí quidéac pugnaciflimiuiri profe quifcy eorum patríam ímperatoría laude extollentes,ambo temere conciderunt. AduerfumdQ grauiffimoshofles uterquebellum gerens, alter quidem Annibalem antea ínuíctum primus, utaiunt;in fugam uettit, hicuero Lacedaemonios mari& terra fuperantes uniuerfa,acíe deuis cit. Ambo feipfos temere periculis obijcientes uitam amiferunt,& potiffimum eo ín tempore, quo maxime eorum uíta optatíffima fuit. Propterea nos. morum fimilitudinem fecuti, eorum uítas memoriz commendabimus.Pelopídas igitur Hippocli filíus,fpectatiflimo genere natus, ut& Epaminondas magnifice educatus,inter Thebanos maxime pollebat.C uma adhucado lefcens efTet, nactus fplendidiflimam domum, petentibus quibuíq& potiffimum químereri uidebantur,opítularí coepít,ut uere fuarum rerum domínus uíderetur,non feruus, Nam quie dam funt,ut ínquít Ariftoteles, quí ob eorum cupidítatem,ac animi illiberalitatem, minime dí uitijs utuntur;alij uero per intemperantia abutuntur:feruíunti hí quidem uoluptatibus feme per,illioccupationibus tranfigunt uitam. Itaque cum plurími effent, quí Pelopidze gratía& be nígnitate comoti, eius liberalítate ac munificentia facile uterentur,folo ex amícis Epaminonda: nunquam utacciperet quícquá potuít perfuadere,Cuíus continentia ín eo ipfe par erat,quod & ueflium tenuitate;& cibimoderatione,tum tolerantía laborum,& in fungédo imperatorío neifàcre, fyncerítate aeque exornatus erat, quemadmodü Euripides Capaneus, cuius quidem resampliflimz erant, non tamen ob eam rerum copiam ínfolens aut mollis, quinimo cui fos dum ac turpe uídebat pluribus utí ad corporis cultum, qudm hiqui inter Thebanos mínímum pofliderent, Epaminondas ígitur, etfi ex confuetudine& ex patría hzreditate haud locuples effet,Jonge tamen modeftíore illum reddebat philofophia, quod quidem uiuendi genus ufi ab inente«tate fibi delegerat, Scd Pelopidae quídem claríffima uxor erat;geníti etíam líberí, Verum nihil mínus per omnem uítam Reípub.fe dans, facultates negligebat,Et cum quídam ex eius amícis dicerent, rem neceffaríam ab eo negligi,accumulandarü opum ftudium fcilicet: Rem fané neceffaria;inquit,huic Nicodemo,oftendens quendam claudum& cacum. Erant etiam ambo aeque ad quamuis uirtutem nati, nifi quod colluctarí magís Pelopidas delectaba tur,difcere autem Epaminondas,ac ínter ocíum uerfarí, Hic palafira& uenatíone,jille audien da magís phílofophía clarus euafit.Cum uero pluríma ambo cófequutieffent, qua illosad glo ríarg dignitatemt& euexerunt,nihil tamen dignius laudeacadmiratione fuit, quàm quodinter tot communía certamina, communesq magiflratus ac prefecturas, tantam feruauerint intet Íe beneuolentíam& fidem,eamtqab inítio ufque inuiolatam& incorruptam obtínuerínt. Sí quis ANTONIO BECARIA INTERPRETE,$2 4 quisenim Ariftídisadminiftrationem& Themiftoclis,&c Címonis& Períclís,& Nície& Ali bíadís príncípatum infpexerit, quàm plena difcordíz,inuidiz,ac feditionís ea dignitatis accefTio extíterít, uertat&£p iterum oculos ad Pelopídae ín Epaminondam beneuolentíam& ftudium, hoscerte rectius collegas principatus& imperíj appellabit,quàm illos,quíi cotínua ínter fe con rentíone diffidebát,non magis ut hofles,quám ut feipfos fuperarent. Caufa enim erat non diffimulata uirtus, qua non gloriam, non diuitias ex rebus geftis quaerebant, ín quibus ínfita eft omnis ínuídia ac fedítio difcordíaG ciuilis: tum etíá mutua quedam& fingularis charítas,qua mouebantur uteorum patríam maximam ac claríffimam elticerent, Ex quo euenít,ut unufz quifquealteríus dignítate quafi príuata lztaretur, Q uam quidem amicitiam exiftimant ab illo ad Mantínzam bello coepiffe, quod und cum Lacedzemoníjs gefferunt, quibus cum tum pri» mum amícítía& focíetate aftrictí fuerant,cum auxilía Thebaní mififTent, Infiructi enim inter acies,&C und pugnantesaduerfum Arcades,Lacedaemoniorum cornu,quod poft eos erat,íiam cedente,ambo obuíam hoftibus fe cum clypeis obiecerüt, Pelopídas uero ipfe feptemá fronte acceptís uulneribus, cum ínter hoflíum ac fuor& cadauera concídífTet,Epamínondas etfí haud uiuentem redimere pofle exiftimaret,irruens tamen folus aduerfum multos fe coíecit,ftatuens morimalle, quàm Pelopidam prolapfum non uíndicare,Q uo etíam acríter uulnerato,cum in pedore quidem lancea,& ín brachio enfe effet uulneratus,ex altero cornu A gefipolísSpartaz norum rex exilíens, eos prater fpem ex hoftíum manibus liberauit, Poftquam uero Spartaní fead Thebanos cótuliíTent,acinter fe amicitie& focietatis federa ieciffent, uerbo quídem amí derant,re autem ciuítatis audaciam pertímefcebant,& potiffimum Ifmenij& Androclidz fodetatem& confuetudinem,ín qua erat& Pelopidas,cum hí quídem urbanitate quadam& po pularímanfuetudine prarftare uiderentur, Archías igitur& Leontídas,& Philippus,& princi patu& diuítijs clarí, fed níhil modeftum fentientes,Phoebídz Laconico perfuaferunt,ut cum exercitu de ímprouífo Thebanam arcem, quz Cadmía nuncupabatur,occuparet,aduerían temi unumquemgy eijceret de cíuítate,eamá Lacedxmoníjs fubíjceret,occupatum d paucis principatum, Q uo perfuafo, nihil aduertentibus Thebanis, flatím ciuitate ínuafit, Arcem quo que cum tum forté facra quzdam celebraretur, facile cepít.Ifmeniías& ipfe captus eft,niiffusc p Lacedamonem,pauló poft confectus cade ínterijt.Pelopidas uero,& Pherenícus,& Androdidescum plurímis alíjs clàm exeuntes effugerüt, Epaminondas ipfe ea ín regione permanfít, tanquam uir defpectus,mínimed ad rem aptus ob philofophiz ftudíum,ac rerum ínopiam(m potens, Lacedaemonij ubi ea fenferüt, Phoebídam à príncipatu deiectum drachmarum decem myríadibus mulcarunt, Nihil mínus tamen arcem prafidio tenuerunt, Caeterí igitur Graeci eam iniquitatem admirabantur,quod autorem reí damnaíTent,rem tamen ipfam comprobare uiderentur.Sed Thebanis amiffa patríz líibertate,cum Archiz& Leontidz feruiret,nulla fpes relictaerat conditionis mutandze, ac eijcienda tyrannidis, quam uidebant ob Spartanorum prafidium díu duraturam,neg; ullo modo finem habituram,nifi quifpiam alíus eorum poten tam confríngeret, cum uniuerfa Ciraciz terra marit príncípes effent.Leontidas quoque fen tienseos quíeffugerant Athenísuerfari, acomníbuscharos effe,maximedp primatum confue tudine utí, infidías íllis parare nitebatur,miffis&; ab eo clám nónullis, A ndroclides dolo interfe Qus eft,czeterí uero euaferunt, Líterze etíam Spare damne mí(Tx,iubentes ne Athenienfes eorum rebelles acciperent, neque fauerent, fed eijcerent,tanquam communes hoftes à f3c$js declaratos, Athenienfes uero pro patría& ingenita fibihumanitate Thebanos excufantes,eos potiffimum quiplebíautores fuge fuerant,decreuerunt, fi quís Athenienfis per Bocotiam in tyrannos arma ferat, Boeotum fe nemínem necaudituros nec afpecturos effe: nulla alia íníutiaaffecerüt.Pelopidas uero etfi adolefcens eílet,fingulos tamen ex fuís adibat,habebat& oraz tionem continue ad eos,quod neque bonum,neque píum effet,feruíentem patríam nón refpi cere,X fe folum feruare, ac latos uiuere, pendereQpex Athenienfium decretís,ac uerericos quifemperfe fubíecerunt quicunque loquendi& perfuadendi gratía florueruntifed pericli tandum effe de rebus maximis, proponendum ante oculos exemplum Thrafybulí,eiusGj auz dacíam ac uirtutem, quemadmodum ipfe ex Thebis prímum motus Athenas tyrannísliberas uít,ita ipfi ex Athenís Thebasín príftinam redigantlibertate. Haec cum quotídie díceret, pere uafíomnes ad reliquos amícos Thebas clàm miíttunt,qui ílliseorum animum acconfilíum ape rirent, Qui etíam facile affenferunt, Charon uero qui inter alíos clarus erat,etíam domü f5onz teobtulit, Hocídem& Philidas; qui fcriba effectus erat eorum, qui cum Archía& Philippo pracfectís belli militabant, Epaminondas interim iuuenes Thebanosanimo& i inflame 2 STPOLOVTARCOHI PELOPIDAS C mabat,iubebatenim eos ín gymnafijs acpalzftra cum Lacedaemoníjs contendere;ac experiri, Deinde ubiuidít eos nemíni inferiores effe, quínímo facile fzpenumero alios fuperare,incu(abateorum ígnauíam,quieis feruire paterentur, quos tantü fortitudíne& uiribus antecelleret, Deinde uero dícia ad facínus die,uifum eft exulibus Pherenicum alíos conducenté ín l'hryafio expectare, X cum paucís poflea ingredi ciuitatem,ut fi quíd íllis mali euenitfet,ipfialios omnes tueantur,ne eorum liberíaut parentes maiorem incíderent calamítatem, Sufcepitigituream rem prímus Pelopidas,deinde Melon,Damodldes,& Theopompus,uiri fané prímarij,fummad inter fe beneuolentía coiunctí,femperd de laude& gloría concertantes, Híautem cum effentomníno duodecim,amplexí quos relinquebat, praemifTo Charoni nuncío,pro tempore accinctifequebátur,uenabula ac canesad uenandum fecum trahentes,ne quis obuíam factus poffet male fufpicari, fed ut uiderentur folití eam regionem peruagari, V bi uero nuncíus ad Charonem peruenít,& cateros ín uía effe nuncíauit, non tamen Charon, tametfi perículum pra oculis effet, de fenteryía ceffit, fed uterat uir optímus,ac ficut fuerat pollicitus, íta fuz pa» tuerunt fores, Híppofthenídas autem uir quídam haud abijcíedus, quinimo& amator patríz, & exulibus beneuolus, fed ea animí magnítudíne caretis,quam& tempus& res ipfa poflulaz bat,fed uelut uertígine correptus,ad tantábellííam emergentís molem tímide íncedebat,uixd ratíonis compos cum uideret ob eam rem totum Lacedaemonioríi ímperíum conquaffarí,pau corum exulum ac príuatorum uíribus,domum abiens quendam ex amicís ad Melonem& Pe lopídam tacíte míttít,íubens eos reuertí,& expectare maiorem opportunitate. Nuncius uero, cuí Chlidoní nomen erat, domum petens,ac educens equum,ín quarédo freno prz celerítate animo concítabatur, Dum hafitat mulíer,& non habere, fed uicíno datumeffe refpondet,íur« gía primum inter ípfos oborta, deínde etíam couícía, cum& ipfi& mittentíbus ínfauftum iter iímprecaretur:íta plurimam dietillius partem obíurgando contríuerüt, iter prorfus tanquam inaufpicatum íntermi(it,& alio fe conuertit:tantulum aberat, quín res magna& pulcherrime princípio flatím occafionem amififfent, Sed Pelopidas interim,& quí cum eo erant agreftibus . paludametisíndutí,cum iam ad urbem applicuiffent, adhuc lucente díe, díuifim alij per aliam cíuitatis partem ingreffi funt. Eranttum forté oborta nebulz quadam cum ingenti grandíne ac nymbis,quiíbus pleríque domum confugerant,quo facilior Tatendi fuit facultas. Nullus fuit praterea ex eíus rei conícijs,quí eís non patefaceret fores, ac ipfosad Charonis domum comís taretur,ubi unumqueng, coueniendilocus conftítutus erat. A.ddíti praeterea íam nonnulli eo in numeroerant, ug ad octo€ quadraginta. Quz uero ad tyrannos attínebàt, fic fe habent. Phílidas fcriba,ut diximus,Pelopída quidem& focijs fautor& confcius,eadem die cum The: banifefla quzdam ac folennis ludos celebrare confueui(fent, ea ex indufiría Philidas Archiz & focíjs denuncíat, fecitiy ut maxime dedítiuoluptatibus& temulentíz, faciliore praeberent ad rem ínceptandam commodítate, Necíam longe ab ebrietate díftabant,cum noua quadam necobfcura quídem de Pelopídaac focíjs afferuntur,quod ciuítatem clàm íntroifTent.Philidas uero cum occupaffet fermonem, Archías ínterím quenda ex eíus míníflrís ad Charonem mit titjubens ad fe ueníre.[nterím eaabibat dies, Pelopídasp,& qui cum eo erant, fe intus conti nebantarmati thorace& telo,expectantes opportunitatem, Cum uero nuncius ianuam pul fafet,ac mínifter domus ad uocem accurríflet, Charonemá d praffidibus accerfírí perterritus dt&let,rem patefaciam effe,de omnibus actum effejomni prorfus fpe fublata uindícandalie bertatis,tamen uifum fuít prímo Charonem ad A rchíam profícifci, fe& illis quàm maioríanie mo poflet inuiolatum acínfufpectum prabere.Charon uero etfí uir grauís effet,atqj ad omnía pericula audax, uehementer tamen ea inexpectata aduocatione pertímuit,ne aliqua proditio nis fufbicione inuecta, totactantíuirieíus capite perderentur: atque accerfito ex thalamo filo qui etitadolefcens effet, forma tamen ac corporis fortitudíne caterís eíus zetatís praeftabat,Pe^ lopídz ín manus tradidit, ut fi quem dolum aut proditionem eum ínnectere fentiret,in illum prímo tanquam in hoftem uerteretgladíum, Plurímis tum ob eam Charoniís fidem lachrymz obortz,omnestp eam profectionem moleftíffime tulerunt,quafi certiffima res effet, fi íret;aper tamíncurfurum necem, adeó manífeflatz rei fufpicione tenebantur:eumá rogabát,ne filium fibiadiungeret, fed€ medíoímpendentís mali amoueret, ut ille& patríae,& patrí,& amícís omnibus ultrícesgereret ín pofterum manus, feruatas modo ac fürreptas d tyrannorum fau: cibus. At illefilium míníme ablegandü cenfebat, Putabat ením,nullam honeftiorem falutem effe ea inuíolata morte, qua und cum patre atq; amicis huiufmodi moreretur, deosá precatus, & amplexus omnes,anímumd addens abíjt, diffimulas fronte& oratione alium fe Spartanís, quàm es ——————Ó———'É—— M Vu. 0 M m Sa($44 "aite 4A o uA—gUAS uh. uUnab Ul. 44 [0m 2. 2 D DU DU M—" ANTONIO BECARIA INTERPRETE. 85 y quim effet, EO cum ueníffet, Archías& Philidas obuiam facti, Agedum fare,ínquíunt,Chae ron,audiflím tualiquos modo introfjffe ciuitatem,& nonnullos íam íllis confpiratfe,& latítare inter hac domicíliaz Q uibus ille turbatus prímum, mox ínterrogans quínam eflent ingreifi, aut apud quos laterent, ubí nihil adhuc certí Archíam habere uidit,& à confcío nemine rem prodítam effe crederet, Cauete;inquít,ne qua uos inanís fama feducat,eam tamen rem perípi cíam accuratíus,forté enim opus eft huiufmodi fufpíctonem non negligere, Hc quoque Phi líidas ipfe quíaderat cum laudaffet, Archíam iterum reducens ad pocula plurimo mero exhiz larabat;doneceíus animum líbídíne concítatü ín mulieres actlter inflammauit. V biuero Chaz ron domum redíjt,omnes inuenít paratiflimos,non ut quí uíctoríam aut falutem aliquam fpe rarent, fed ut quíclariffime, fi pereundum fuiffet, multa cum hoftium firage periíturi effent, Affalutetisp omnibus,Pelopidam à caeterís femotum, edocuit deomnibus:relíquís uero men titus eft, fimulans alía fe caufa ab Archia accerfitum, quae níhílad eam rem pertínerer. Itaque elapfo prímo perículo,fortuna ftatím aliud inuexit, Nuncius enim quidam ex Athents profez áusab Archía Pontificis filío,ad alium A rchíam illius cognomínem atque hofpitem literas ate tulít,nec fimulatam, neque inanem fufpicionem afferentes, fed fignificatrices plané omníum rerum,ut poftea cognitum eft, Archia uero tum ínebriato líterís reddítis,nuncius inquit: o uí hasad te mittit, ut quamprímum legas iubet, nam derebus duibufdam haud contemnendis, fctíocp(críptae funt, A rchías uero rídens,In craftínum igitur,inquit,diem haec quz ferío fcripta fantdifferamus, Etepiftolam accipiens fub lectuli capite locauít,atque iterum Philidam con ueniens ad colloquendá, ut coeperat, perrexit, Illud uero dictum hucufque apud Graecos obe feruatum eft. V bíautem affuit tempus ínceptandz rei,omnes bipartíti ínter fe;Pelopidas quie dem& Democlides cum fuisaduerfus Leontidam& Hypatem conuiícínos impetum fecerüt, Charon uero& Melon in Archíam& Phílíppum, muliebribus paludamentís arma celantes, & coronis frondentíbus denfisqy ex abiete& pinu capíte opertí, quae totam faciem obumbraz bant. Ideo qui pro foribus ueftibuliaftabant,primum eis applaufum fecerunt,ratí muliereseas aduentaffe,quas diu expectauerat, Itacp íntromíffi facile, quí ín Archíam& Philippum íerant, pernotatís prímum quibuf oculis, ac deinde exutís paludamentis,cum ftrictis enfibusín eos p rapulantes adhuc impetum fecerunt, fe&j quales eflent facile índicauerunt, Paucos quidem Philidas ex ijs qui difcumbebant;agere filentium iuflit, Quiueroad defenfionem fe accinxe runt, facile ob temulentíam ínter pocula illa ac crateras interfecerunt, Sed haud ita facilis fuit Pelopide reliquos ínuadendi facultas, cum adueríus fobríum& grauiífimum uirum Leontidamfe coniecifTet, quí tum forte cum claufis foribus fe quieti dediffet, tardandae reí materíam laudquaquam expeciatam prxbebat.Itaque cum díu pul(affent, feruo tandem uix audiente, agrepatefactz funt fores. Quibus intromíífis, ac diflracto feruulo, cum primum fores ceffi(a fent,omnesad thalamum ufque impetum fecerunt, Leontídas uero ex ftrepítu& curfu ratus animo quod erat, repente€ lecto exurgens enfem arrípuit,oblitusG; lychnos reflínguere,qui intusardebant, fic ipfiín feipfos hoftes incurriffent, Pelopidae ac foctjs ín limine cubiculi clara luceoccurrít, Cephífodorumé& primo irruentem feriens obtruncat: quo mortuo,Pelopidam fubito ínuafit: fed Cephifodorus ín medio proftratus,& anguflz fores Pelopídze impedimene toerant, Víctor demü Pelopidas Leontida perempto,ad Flypatem flatím cum cateris fe cone tulitnecmora,capta eíus domo, fugientem per uíciníam,illum eueftigio ufque cofequutánes crunt. Hís peractís cum Meloní fe coniunxiíTent, nuncíos Athenas ad exules,qui ibíremanz Íerant,míttunt.[nde cíuibusad libertatem concitatis,hoflium exuuijs, qua publicís portícibus appenfz erant,illosarmabant,[Inftrumenta etiam domeftíca ín lanceas aut mucrones coaptaz bant. Quibus multi confeflím ex ciuitate ingenuí adolefcentes cum armís,& ex feníoribus prí mates omnes,quícum Epamínonda& Giorgia erant,auxilio uenere.Tamty ciuitas toraonter ría erattumultus ubique exorití,faces paffím per domos,& concurfiones cíuium.INec tamen perflabat multitudo,fed perterríti cum nihil adhuc certi audirent, diem expectabant. V nde pa rumcircunfpectt Lacedaemoniorum principes fuiffe uídentur, qui non flatím neque concur terent,neque manus confererent. Praefidium arcis,quod fere ex mille€ quingentis militibus conftabat, multís ex urbe ad arcem concurrentibus, clamorem, ignesdj ac turbam undique reuertentem extimefcens,filentium egít,S& ipfam arcem cuftodiebar, Orta iam luce,exules quí £X Athenis accerfití erant, iam& ipfi cum armis applícuerant, populusd facia concione,in unum conuenerat. Epaminondas deínde& Giorgías Pelopidam facerdoubus circunferum accoronatum íntroducebant,prouocantes contínue populumad tutandam isi Ar adi pa E i Aslus, PLVTARCHI PELOPIEDAS c triz deos|Quibusaduentantibusomnes cum applaufuaffurgebát,eos parentes,acliberatores. patrize appellátes,Poftea Pelopidasà Thebanis princeps defignatus,una cum Melone& Cha: rone confeflim arcem obfedit,tormentad undiq conftítuens,quo Lacedzmoníos ex pelleret, ac Boeotíam liberaret, príufquam ex Sparta fubfidium acciperent: aceouíg; contendit, donec diímiílis hoftibus Cleombrotus, quí aduerfum Thebanos íam agebat exercitum, illis prope Megaram obuíam uenít,Sed Spartani ex tribusqui T hebís preerant,Hermippídam&Harz mi(Ium ex fententia ínterfecerunt. Tertíus uero Chryfaoridas ingentizre mulctatus,ex Delos ponnefo exulauit, Hoc igitur tah excellens facinus,ob uirtute, ac perículofam certamínibus refertam uictoríam,haud equidem Thrafybuli diflimllem,eodemép cafu, pariáp fortuna admi nífiratam,germanum illius Graci appellauere:nec poffent recie aliter inter fe,ob eam rei(imi litudínem appellarí:cum ambo quide longe alíjs inferiores effent, primatumáp auxilio privari, folum conf(ilio acanimí audacia uincentes,optímarum rerum initium patriz prarflíterint. lta; gloriofiorem ea rerum nouítas Thebanorü ciuítatem effecit,& Lacedamoniorum dignitatem multum commínuitac cofregítquíiantea príncipes terra ac maris erant, Cuíus quidem gloriz íactura ex ea potiffimü nocte coepit, ín qua Pelopidas non prafidinm,non moenia;non arcem defjciens,fed domum duodecimus íngrediíens,uíncula príncípatus Spartanorum,fi lícet mes taphora uerü dicere, diffoluit ac confregit, qua certe antea indifTolubilia ac inuícta uidebantur, Sedeafama comoti Lacedamontj,cum Boeotíam ingenti cum exercítu inuafifTent, Athenien fes,quiantea cum Thebanis foedus íníerant,perterríti à focietate defcíuerunt,& quicuncy eas partes fequi uídebantur,aut xre,aut carcere,aut exilio,aut morte damnabant. V nde Thebas norum res,amíffa Athenienfium focietate, male fuccedere uifz funt. Erat tum forté Pelopidas undcum CGrorgía Boeotiz prafectus,qui fentientes fe nudatos Athenienfium focíetate, uolen tesipiterum eos Lacedamonijs obijcere, nouam quandá huiufmodi uiam ínuenerunt,Spho: drías enim quí praeratSpartanorít exetcítui, uír fané ad rem ciuilem clarus, alioqui tamen mis nime grauís,uana fpe ac inani gloría facile capiebatur.ls reli&tus fuerat apud Thefpías cum exe ercítu, ut deficientes à Thebanis acciperet, ac praftaret auxilíum, Pelopidas uero príuatum quentlam mercatorem ex amicís ad illum ex compofito mittít,&& munera& uerba ferentem, quz efficacíora erant ad commouendum infolentís animum, ut fcilícet ad maiora mallet anis mum intendere,& Pyraum capere ex infperato, quem Athenienfes minime cuftodirent, neque Lacedaemonijs capiendarum Athenarum gratía,charíus quicquam futurum, Thebae nos autem pro hoftibus ac proditoríbus babítos ab Atbenienfibus,nullum illis auxílíum latus ros, Hac perfuafione captus Sphodrías, noctu clám in Attícam impetü facit,& ad Eleufinam ufquecum exercítu profecius,lbi cum milites cogníta íam re,tímere coepiffent,iterum in Thes fpiías reduxít exercitü, T'um uero Athenienfes in Lacedamoníos commoti,ad Thebanos ma: gnaalactitate iterum fe contulerunt,mari& undique occupato,omnes ad fe contrahere conati funt,quos cognofcebant haud bono cum Lacedamoníjs animo effe, At Thebani interim per feipfos hoflem intra Bozotid adorti, nó tam ingenti pugna,quám fludio& exercitatíone quo^ tidie magis ad bellum incendebantur, corpustp labori affuefaciebant, experientíam fimul& ufum& audaciam ex eís certamínibus aucupantes, Quapropter ferunt Antalcidam Sparta num,cum Agefilaus ex Docotía faucius redijfIet, Optimam díxiffe mercedem pro ifta diíciplie rj eccepífti, Thebanos cum nolint pugnare docens. Nec profe&tó A gefilaus Thebanorü mas giíter fuit,fed hiqui Thebanos in tempore& cum ratione hofüibus quafíicatulos fcienter obíje ciebant:unde deguflata uícioría, paulatim animus,& mox cóflantiz fludiü creuit. Ex quibus non mediocrem laudem& gloriam fibí comparauit Pelopidas, Ex quoenim prímum eum du «em belli delegerunt,nunquamdefliterunt,quínetia illum quolibet anno principem defigna» rent.kaqueomnía quz ad Thebanos pertínebant,ipfe,uel facri praefidij prafectus,uel magís fler equitum,omnía effecit. Apud Plateas igitur& Thefpías Lacedemoníj accepta clade uí^ &i fugatity funt:qua ín acie& Phocbídas,quiarcem Thebanam ante ceperat,concidíc. Plurie mos quoq apud Tanagram ín fugi uertens, ipfum etíam Panthoedem proconfule ínteremit, Sed liac certamína ut uictoribus anímos& audaciam addebant, fic uis non omnino fpiri? tus illos adimebant, Non enim uníuerfa acie, aut íufla legitímatp pugna conferebát, fed incur fione& fuga& perfequutione, ubi opportunitas eueniebat,utebátur.lllud uero ad Tegyras, quod formam quandam Leuctríce pugna pra fe ferebat, maxime Pelopidam gloría erexit, nulfàm penitus relinquenté focíjs partem laudis, neque de fe ambiguitatem,neque etíam bo» fiibusexcufationem ullam uíctoriz amiflaz, Orchemeniorum ciuitati Spartanorum arma e» quute,. ANTONIO BECARIA INTERPRETE,$4 y quuta cum pratfidio duos manipulos illorum recepiffet, femper infidias parauít,expectans op portunítatem,Sed ubi fenfí teos quiin pracfidio erant ín Locrida concefliffe,fperans defertaa Orchomenum inueníre, eó cohorte praetoría ac nonnullis equítíbus contendít, Quo cum aps propinquaret,com perit íam aduentare ex Sparta prafidium,in alteríus fucceffionem,ftatímág per T'egyras reduxit exercítutmn,qua per collesaditus eratad planitiem. Nam Medíam uniuer (am Melas fluuius prope ex fontibus ín lacus flagnady nauigabilisperfluens,tranfeundi efficit difficultatem, Paulo hínctemplum eft Apollinis T'egyrzí,& oraculum delolatum,fed quod uíquead bellum Medorum,prafidente Echecrato,uaticínijs Horuit.Hic quidem ferunt deum natumeffe. Nam& propinquus mons Delos appellatur,ad cuíus radices unda fluuíj frangun tur, Pofttemplum uero duo mírabiles fuauítate fontes copíatp ac frigiditate fcatent, quorum alterum Palmam, Olíuam alterum ufoge ad hzc tempora appellamus: nó quod hz ínter íllos arbores fint, fed quod dea círca ea fluenta latuerit, Nam propéeffe dícunt praecipitem locum, unde illauifo apro deciderít.Et ea que ad Pythonem& T'ityum persinent,& qua ín ipfius dei generatione facta funt, fatis huic loco quadrant, Sed plurimas in hac re coniecturas relínquo, Neque ením ínter eos quí ex mortalibus immortales funt factí;id eft ínter heroas, patría religio huncdeum collocat, quemadmodum Dionyfium& Hercylem, qui uirtute fua immortalitae tem creduntur aífecutí: fed unum effe zternorum numinum credit: fi modó hís credere uos luerimus,quz de tantis rebus fapíentiffimis uiris tradita funt, Pelopidz ígitur ac Thebanis eo tempore ex Orchomeno ín Tegyras per montanaílla concedentibus, Lacedemoniíj obuíam fa&í ex Locríde occurrunt. Atque ubí prímum per easanguftías exercitum traducentes uifi funt,quidam accurrens Pelopidae fignificauit inquíens,Incídimus in hoftes 6 Pelopida:cuires fpondens, Quid fi potius ín nos illi? Equitatum tanquam pralíium commiffurus eíTet,boftem àtergo inuadere iuflit:ipfe armatos,quí non ultra quàm trecentí erant,ín anguftum contraxit, fperans quacunque irruat, magnopere hoftes,quí numero praualebant,perrupturum.Erant Lacedemonijs duze cohortes. Cohortem Ephorus quíngentos effe uiros affirmat, Callifthez nesuero feptíngentos. Q uídam autemalfj,quorum& Polybius eft,nongentos. Duces Spare tanorum Gorgoleon& Theopompus magna anímiaudacía contra Thebanos irruerunt;& B quía fiebat impreffio iuxta ipfos duces,multat utrínque ui€ furore, Lacedaemoniorum prín cipesad prímium contra Pelopidam congrefIum cecidere: deínde uulneratis caefisis qui círca illos erant,omnes flatím ín timorem uerít, Thebanis utrínque patebant perrumpere acíem ad frontem ufque conantibus.Pelopidas uero ubifenfit perterrítos efTe hoftes, ducem fe fuís prae bensirruebat: omnes ítaque terga uertere compulit, Nec tamen íllos longíus infequutus eft, quippe quíínflaurata Spartanorum praffidía, Gt Orchomeniorum exercitusno procul admoz dum caftrametatos tímeret, Attamen eoufque fugientes comprefferunt, dum& uíncendi fae cultas fuit,& uictos hoftes paffim diffiparent. Firmatody ibi trophaeo, fpolíatisq; cadaueribus, cumexuufjs elati domum redierunt. In tot ígitur bellís ac tantís rebus à Lacedaemonijs geflis, utconftat,aduerfum Girzcos& Barbaros,nunquamantea fi fuperíores multitudine fuifTent; ipaucíoribus deuictos effe traditur,rteque fi pares aduerfum paresacíe inflructa dimicarent. Quarecum terribiles infolentesqp e(Ient,opinione hoftes deterrebant, cam dedígnaretur parí acie pugnare,aut parí conditioneutí. Sed praelium illud tum prímo Girzcos edocuit, quod nes queEurotas,neq; íslocus quí inter Babycam& Cnatíoner eft, folus pugnaces ac bellícsíos uíros paríat: fedilla potiusregio, in qua quaq; turpía dedecori funt,& qua ad honefta quaegr iuuenes efficit uoluntaríos, quí grauíus ferant ígnomíníam, quam pericula. Hi enim funt qui fortes,& hoftibus terríbiles uidentur. Cohortem uero prattoríam,ut ínquíunt,Grorgídas conis füituít ex electis quidem uiris quadringentis, quíbus cíuítas exercitatione uium ín Cadmea ace Thebana militantibus praebuit:& propterea€ ciuitate przefidíum uocabatur. IN anlarces proprie,qui tuncerant,ciuítates appellabant. uídam etíam aiunt,eum ordinem ex amatorí^ busínter fe conftare, Et illud Pammeniscírcunfertur íoco dí&um, ubi ínquít Homeri Neftos remínftruendarü acíerum non fatis perítum fuiffe,qui iufferit per tribus ac focietates Girzecoe tum acies cogendas effe. Sic enim ínquít;Stet focius foci] uírtute;tribustp tríbulis,imo oportea teamatores íuxta fe ordinare, Nam quí ex eadem funt tribu, aut focíetate, non exactam ha» bentin periculis rationem. Híc autem ordo ex amore& beneuolentía conflítutus, nimirum firmior ac flabilior efficiturcum& qui amant,& quiamantur facile pro fe quifq; prafentíania mo ad pericula perfiftunt. Nec mirandum profecto, cum uel abfentes amatores magis reue2 teantur,quám alios prcfentes:ut ílle,quí cum hoftis ínfideret ut iugularet, fe uerti príus rogae 4 Ilíad,a. C Plutarch. in Apopb. PLVTARCHI^PETOPIDAST^":^ uit,nec ín terga fibi, fed n pectus enfem infigi;ne amator meus,inquiens,cum meín terga con.. foffum infpexerit,pudore afficiatur. Dicitur quoque lolaum Herculis amatum,cum ípío com municaffe certamina,atque un cum íllo aduerfum alíos contendiffe. A rífloteles uero inquir, etiam fua tempeftate in lolai fepulchroamatores inter fe fidem dare& accipere folítos fuiffe, Veriíimile eft igitur hocmodo facrum prafidium appellari, cum& Plato diuinum amicum, amatorem uocet, Ferunt huncordinem inuictum ac infuperatum extitifle ufque ad eam pus gnam,quam in Charonia gefTerpnt, ubí cum Philippus omnes trucidatos afpexiffer, traditur eo ínloco diu conftitiffe, ubi trecentiilli conciderant oppofiti quifqg iniectís haflís,ac inter fe ins ter angufiif[ima fpacia confertí, Atque ubíaudiuit illud fuiffe ex eis coftitutum przftdíum qui íta inter Ícamore tenerentur,admiíratus lacbrymaffe, ac dixiffe traditur:Pereant male qui hos quicquam facere aut pati turpe exifiimant. Denique hzcamatorum cofuetudo non ut poet inquiunt, Thebanis Laij malum prímü ínuexit, fed legumlatores eorum naturalem eiusgen: tisaudacíam& magnanimítatem flatím ab ineunte adolefcentía remittere& temperare uo: lentes,crebros ferio& íoco modulos adhibuerunt,muficzg;& precium& prarogatiuam con ciliarunt;generofumdp quendam amorem ín palaflrís inijciebant,commifcetes íuuenum mos res.Et ideorecte eam qua ex Marte& V enere nata eft Hermionem deam tutelare numen fe cerunt. Nam ubiineft bellipugnatp cupiditas,ibí etiam opus eft gratía& perfuafione, ad accu rauífimam ac ornatíífimam Remp.conftituenda,cum uniuerfa ex harmonía quadam& conz ueníentía conflare manifeftum fit, Hancigítur cohortem Giorgidas in prímos duos diuidens, & intra uníueríam aciem armatorum inijciens, haud manifeflam effecit uirorum uirtutem, neque ad communem rem quamlibet eorum opera ufus efi, qua diuifa ac uaríjslocís difpars títa,íimpotentior erat, Pelopídas uero ubí eorum uirtus apud T'egyras emícuít,cum eo ínloco opume dimicafíTenthaudquaquam eos diuifit,neque difiraxit,fed eis quafi unocorpore utens, magna acpericulofa certamina aggrediebatur. C) uemadmodum enim equi coníugati celerius quam feorfim impulfi currunt, non tam quod percufTum aéra uíolentía ac impetu fcindunt, quàm quod ea mutua concertatio, ac de uictoría contentío, maíores eís animos íncendit: fic fortes'uiros emulatíone quadam atque ardore pulchrarum rerum gerendarum certantes utis lifftmos ad commune przlium atque promptiffimos effe putabat. Lacedamonij ínterím facia pace cum omnibus Graecis populis, folis&g'hebanis infenfi, Cleembrotum regem cummil libus decem peditum, atque equitibus mille aduerfum eos miferunt;perículumáp non de rjs de quibus antea Thebanis imminebat, quippe rex defolatam fe urbem prebíturum minabatur, timor& qualís nunquam antea Boeotíam ínuaferat, Tum Pelopidas domo exiens lachrymane te uxore,atque orante ut feipfum uellet feruare: Hzc inquít,ó mulier oportet femper priuas tísuirís perfuadere, fed quí magiftratus gerunt, ut alíos faluos faciant, Abiensip in caftra,& prafectos omnes conueniens, quíantea ínter fe diflidebanr, primum omnium Epaminonda ad hocdeflínato, ut cum hoftibus bellum mifceret, fententiam fuam communicauit, Boeotíz imperator Pelopidas non erat, fed cum ei plurímum fideí adhiberetur,ut equum erat homini qui talía urbi figna pro libertate dederat, praetoríze cohortíspraefectus erat. Cum ígítur conflis tutum fuiffet cum boftibuspericlitandum effe,atque apud Leuctra contra Lacedaemonios ca^ firametatieflent,Pelopidas terrore cuiufdam uífionis magnopere perculfus eft, Erant enim ín le:&cirícoagro filiarum Scedafi monumenta, qua à loco Leuctrides appellata funt.Ibí nane que euenit, ut uíolata ac interfectze à Spartanis quibufdamhofpítibus fepelirétur, Quod cum sam nefaríum fcelus patratum fuiflet, nec pater iuflitíam à Lacedeemonijs confequi potuiffet, execrationes aduerfum illos conftituens, feipfum poftea ad uirginum monumenta necauit, Oracula uero& deorum uoces Spartanis femper pradíxerunt, iufferunt cauere ac obfere uare l'euctrícam iram, ne qua índe magna multitudo conflueret, multa cura ac diligentía cus ftodíre. Sed nemo erat quí recte cognofceret locum, cum& ín Laconíca íuxta mare oppi dum effet,quod Leuctrum appellabant,€ apud IMegalem Arcadia cíuitaté locus etíam eiuf? dem nominis, V erum hoc fceluslonge Leuciticis erat antiquíus.Pelopídas igitur in caftris fo pítus exiftimauiteas fe uirgines confpicere; círca fepulchra gemifcentes,atque execrantes a cedzmonios,& Scedafum patrem iubentem eis maciare uirgíné flauam, fí uellet ex hoftibus capere uictoriam. Q'uz res cum uideretur grauís atque difficilis, fomno exurgens uatíbus ac focijs omnía indicauit, Quorum quídam erant quidicerenteam rem mínime negligendá effe, Quidam ex fenioríibus Menoeceum illum Creontís filium& Macaríam filiam Herculis addue cebant, Ex pofteríoribus uero Pherecydem fapientem à Lacedarmoníjs interfectum, ac eíus pellem ro act.o-A2—«Sa85.542 52128-5258 iz-] dee—— "wu M v("9 Pps.$Ó" P ANTONIO BECARIA INTERPRETE, 84 pellem ob quoddam oraculumáregíbus obferuatam.Et Leonídam etíam deorü íuffu feipfum rouniuería Cirzcía mortí deuouentem, T'um etíam qui fub Themiftocle ímmaní Dionyfio maciatí funt ante Salamínz pugnam naualem,idG teílatí adeptas poftea laudes& uíctorías, Acetíam ut Agefilaus in eifdem locis ubi antea Agamemnon fuerat, cum aduerfus eofdem hofles duceretexercítum,cuidea uifa ab fe filiam iugulari cotenderat, quod quídem in Aulíde fuit,cum effet detentus fomno: fed cum noluerit parére delínitus mollítíe, fine gloría& laude cáíiradiffoluit. Alij uero contrá,quafi ea facra adeo effent barpara ac fera,ut nemini ex fi uperiís grata effepoffent.Non enim Typhones ílles,aut Gigantes regnare dicebát, fed omnium deo rumatque homínum patrem.Inferos effe qui lxtentur homínum fanguine ac czde,propterea iniquiffimum fore ea credere, quínímó omníno negligenda effe, cum fint eíufmodií,ut horroa rem, ac quandam quafiimpoflibilíategi pra fe ferant. Imbecillitate enim& uitio quodam aní mijngenerari ac hareretam abíurdas ac fzuas cupiditates, Dum hac ínter prímates agerenz turjignaro quíd faceret Pelopida;aequa quaedam repente de grege exiliens per medium difcur rítexercítum,& in ipfo curfu pra omníum oculis fubfifiens uídendam fe illis przbuit, comis flauis perlucens,audaxé&p,ac infolens, tum etiam hínnitu ferox, Theocrítus autem augur cum primü equam uidit, uerfus ad Pelopidam,En hic tibió felix,igquit,praftó eft uictíma,ne aliam uirginem expectemus, fed utere hacequo anímo, quam tibi obtulit deus, Atque illam ad fez pulchrum uirginü deducentes, factis fupplicatíonibus, coronap eam redimentes, lati omnes equam uirginem lítauere, difleminantes per caftra Pelopidz uifionem.[níto deinde pralío, cum Epaminondas ex oblíquo aciem fuam aduerfus finiftrum cornu Lacedemoniorum egi(z fet, quo caeteri Cirzecí d dextro hofiium cornulongiffimeabeffent,& ipfe Cleembrotum core nu confertim inuadens ui repelleret:Spartaní eam rem animaduertentes acíem transferre cea perunt,& dextrum cornu explicare& circunducere, quo Epaminondam multitudine fubaz Gum circumuenírent, Sed Pelopidas exiliens,ac fuorum trecentos concítans, Cleombrotum preuenit,affuiti priufquam fuum illeíntenderet cornu, aut cogeret milítes in unum,& ual» laretacíem, Cum non íam perflarent Lacedarmoníj,quinimó tumultuarentur ínter fe,(uperz ueniens Pelopídas, eos cotudit. Spartani quanquam omníum bello magiftri effent,& ad nul» B lamrem tam diligenter milítem ínflituiffent exercuiffent&p, quàm ut ne folutís ordínibus per2 turbaretur: cum femper ín hoc magiftrís& decanis ufifuiffent, ut ubícunq perículum ada elletconcurrerent,& uiribus coniunctis pugnarent:tamen Epaminondas tum caterís prae tritis in folos eosínuectus,& Pelopidas incredibili celerítate ac animo ufus, eorum magnaníz mitatem& rei militaris fcientiam confuderunt, adeo ut fuga cladesáp Spartanorum oborírez tur qualís unquam antea, Ideo Epaminondz duci& rebusomnibus imperítantí, etfi non efa fet Thebanorum pracfectus Pelopidas, fed modíca tantum partípraeffet, zequalem tamen de uidoríalaudem& gloríam reportauít, Ambo deindecreati príncipes,facto in Peloponnefum impetu,plurímos ex eis quí à Lacedaemoniis defecerant, ad fe adduxerunt, Elím& Argos,ac totam Arcadíam, tum etíam ipfius Laconíci partem plurimá,quanquam tum acutiffima erant circafolftitíum frigora, fupererantáj haud multi dies menfi, quí magiflratui terminus aderat, munus prímo menfe futuro, defignati imperatores iníturi erant. Quare illis qui exercitui Praerant,uel imperíum deponendum;uel capítis poena fubeunda erat. Cacterís ducibus hanc legem tímentibus, hyememép fugientibus, cura ftudium fuít, cum exercítu tecta domósty repetere, Pelopidas uero una cum Epamínonda prímus omníum fententíam ferens, cíuíbus perfuadebat,in Spartam unanimes impetum facerent, Traductog per Eurotam exercítu,plu rimis& ciuitatibus captis, totam eam regionem ad mare ufque depopulatus eft. Septuaginta tum míllium exercitus erat, quorum mínus quàm duodecima portío ex Thebanis erat, Ea uia rorum gloría& fama, quanquam autorítate publica carens, fecit ut confoederati focijq; ome nes fequerentur. Eft enim príma,ut arbítror,fummatp lex, ut quí ipfus fefe tueri oppreffus non poflit, eíus ad illum natura redeat ímperium;qui poffit. Sed quemadmodum nauta cum li tranquillitas aut líttorappropinquát, temere tum folent gubernatoríbus infurgere,upi ue Ioexorítur hyems& perículum,omnes ín eos refpiciüt, fuam(pem uitaeG falutem in illis cona flituentes: fic Argíui,& Elíj,& Arcades,modo parta tranquíllitate,in fubfellijs contendentes depríncípatu adrterfum Thebanos difceptabant.In ipfis uero belli lu&ibus,ac ubi extabat pe tícu'um,fponte parentes, eos duces zquo anímo fequebantur, quí ín hacexpedítione tosam Arcadíam ín unam contraxerant uím, Cumj Meffeníam regionem Spartaniantea tenuifa fent,Pelopidas& Epaminondas ueteres MefTeníos ad fe contraxerunt,& Ithomen coloniam | 5 C PLVTARCHI!I PELOPIDAS deduxerunt: domumá deinde abeuntes per Cenchreorum regionem, Athenienfesa come meatu prohibere fe conatos,& intrailla loca angufta fecum cóferre aufos deuícerunt. C uibus quidem rebus geftis caeterí omnes eorum uírtutem laudabant, atque admírabátur felicitatem, Sedille inteftinus acciuilísliuor fimul cum eorum gloría coalefcens,haud couenientes,neque fequundos prxbuit fucceffus, Ambo ením cum redijflent, capítís accerfiti funt, quoníamnon depofíto magiftratu eo prímo futuro menfe quo lex iubebat,quem Gsxeziop appellát,quatuor ítem totos menfes prater legemeo functi eflent, quibus& ín Meffenía,& Arcadía,& Lacos níca commorati funt, Pelopidas quía primus ín iudicium accítus, maiora perícula fubijt: ams botamen euaferunt, Epaminondas cum ín animum(ibi induxiffet, magnam partem fortitus dínís& magnanimiítatis in rebus urbanis tolerantíam efTe,eam calumniam manfuete ac huma níter tulit, Pelopídas uero cum& natura ferocior eíIey(C ab amícís impelleretur, ut aduerfa« riorum refelleret íniurías, non ea manfuetudine ufus eft, hanc refellendae íníuríze caufam na« &us.Meneclídes rhetor wnusex hís qui cum Pelopida& Melone ín Charonís aedes conuene: rant; ubí à Thebaníszquam cum czterís gloríz partem míníme confequutus effet, cum& procacilingua,& malis moribus plurímum ualeret, fuopte íngenío ad calumníandos optima: tes utebatur, quinec etíam poft«ímínationem illam Pelopída:& Epamínondz quieuit, Itag; Epaminondam irriperio, czeterístp urbís muneribus depulít, ac permultá temporis ín Repub, oppugnauit, Pelopidz uero apud populum per calumnías inurere maculam non ualuit, fed omníconatu eum Charoni obíjcere tentauít: Efl enim hoc inuídis commune, ut quibus cum laude certare non poffuntipfi, eos alíjs deteriores effe demonftrare conentur, Laudabat fum: mopere populo Charonis facta,&€ eius imperatoríam laudem,& adeptas uictorías uehemen: tér extollebat. Illiusuero equeftrís pugna,quam apud Plateasante Leuctricam uíctoríam du ce Charone obtinuerunt Thebani, ipfe huíufmodí monumentum erígere conabatur. Nam Androcides Cyzícenus, cum alíam quanda pugnam depingere populo pactus effet,& opus íllud ímperfecium Thebis reliquiffet;orta díffenfione,ac tumefcente iam bello, Thebani eam tabulgm, quz non multum aberat à fine,penes fe continuerunt, Haccut Charonís nomíne , ínfcriptofufpenderet,quo Pelopide& Epamínondz famam denigraret, Meneclidesagebat, Eratautem temeraría ac ftulta quídem ea cupiditas honoris,uníus fcilicet facínorís ac uictoríz, ad tot& tanta certamína,In qua quídem illius uíctoría Crerandam quendá ex Spartanis igno: bílem,ac quadraginta alíos cum eo eR aliud actum fuiffe egregium memoriz tras ditur. Hocdecretum tanquam aduerfus leges factum accufabat Pelopidas, quod patríummi: nime Thebanis effet, príuatum aliquem honorare, fed patrie communem uictoríz laudem conferuarí, Et Charonem cum omni zquanimítate extollens,fine ínuidía,in amicitia permans fit. Meneclidem uero ut calumníatorem ac fceleftum uírum accufans, à Thebanis quaerebat, Numboníquícquam eís ullo unquam tempore contígifTet, propter quod Meneclidem pecrs níjs mulctareopus non fueríte C uas quidem cum exoluere propter magnitudinem non pof: fet,poftremo tentauit conquaf(fareac concitare Remp.Hac quandam etiam habet uítze& mo rumrationem, At poftquam Alexander Pherzorum Tyrannus multis Theffaliz populis pa làm bellum intulit, clám uero omnibus ínfidías parabat, ciuitates ipfze Tyrannum formídan: tes,legatosThebas miíferunt,ducembelli& auxilía petentes.Pelopidas Epaminondam uidens f Deloponnefo tum gerentem bellum, feipfum fponte obtulit Theffalisinec animum necmi litaris rei inutilem efle uolens, nec alío duce opus effe, ubi Epaminondas praeffet indicans, Caterís igitur neglectis ad Theffalos contendit. C. uó pofleaquam cum exercítu profectus efi, Laríífam ilico per dedítionem accepit,&' Alexandrum ad fe uenientem, quarentema conditionem, tentauít ex T'yranno manfuetum ac quum príncipem Theffalis reddere, Sed eratimpacabilis acferus,cupidítated& immaniatrocitate uexabatur.C) uod Pelopidas moles fte ferens aduerfus illum uehementer íncendebatur, Alexanderperterrítus,cum fuis ftipato ribus fugam cepit. Pelopídasuero plurimam Theffalis à Tyranno fuo líbertatetm, ac interfe concerdíam relínquens, ín Lacedaemoníam fe conuertít, Ptolemzo ínterím aduerfus Ales xandrum Macedonum regem bellum gerente,& utroque Pelopídam ad fe allicere conante, ut effet concilíator, ac iudex, focíusdp belli, tum etiam ferret auxilium aduerfam eum; quíín* iuríamalteri facere uideretur: eam curam minime refellít, fed profectus, fedatis contentionis bus fugitíuos omnes ín patríam reuocauít. Philippum regís fratrem und cum triginta alijs eX primatum filíjs in obfidem accepit,eosdp cum Thebas adduxiíffet, oftendit czterís Graecis The banosapud peregrínas gentesrerum geflarumgloría& aquitate pollere, Hic eft ille Philips pus ""^ WW—"s ANTONIO"BECARIA INTERPRETE,$ó a pusquípoftea Giracís bellum pro libertate intulit/Tum uero cum effet adhuc puer,ín Thea bísapud Pammenem uictítabat,unde uifus fuit Epaminondx amulator in militari difciplina, quamad illius exempl comparauit,extítifTe: fed in his fortaffe qua ad belliimperíjd rationem pertínerent,qua erat fane míníma portío uiri illius uirtutum, contínentia autem& aequitate, tum etíam magnitudine animí ac nobilítate,quibus illepraflabat ín primís,haudquaquam illi neque natura, neque ímítatione coferendus, Poft haecrurfus accufantibus Pherzum Alexana drum Theffálís, quod turbatione cíuitates fatigaret, mi(fus ad eos legatus cum I(menía Pelopís das,haud futurü bellum ratus, fine exercítu profectus eft, fed Theífalís pro negocíj celeritate utícoactus eft, Interea rurfus rebus ín Macedonia turbatis, Ptolemzeus regem ínterfecit, rez gnum6 occupauit, Amiciuero interfecti regis Pelopidam accerfiuerant, Q uí cum ín rebus bel licis gloriam quareret,nec priuatim mjlites haberet,conduciis quibufdam, cum his ftatim ad^ uerfus Ptolemaum profectus eft. V bí prope uentum eft,Prolemzus omnes illius milites pes cunía corrumpens,íllis perfuafit,utad fe cofugerent. Sed cum eíus vjrí gloríam pertímefceret, eitanquam fuperioríobuiam uenít,atq; amplectens eum acrogans, poillícítus eft principatum interempti fratribus conferuare, Thebanis uero ex hofle amicum futurum: atq; Philoxenum filium fuum obfidem dedit,& ex focijs quínquaginta.C uos omnes Thebas Pelopida dimifit, Sedagreferens illorum euocatorum proditíionem,audiensá& filios,& uxores illorum,cum plurima fupellectle apud Pharfalum urbem effe, ratus fi ea obiíneret, fatis fupplicíj cepiffe, quofdam ex Theffalia fibi contrahens,Pharfalum cum his petíjt.Quó cum peruenit, Alexan dertyrannus fefe illícum exercitu obuia tulít. Pelopídas uero ratus eum aduentare, ut fecum conuenirct, Alexandro pariter occurrit, tametíieum immanem& fanguinolentü(atis cognos fceret, Sed tamen propter Thebanorum nomen& ipfius gloríam,parcíturum arbítrabatur, Isuero& inermes omnes, ac perpaucos effe íntuítus,facto impetu facile Pelopidam cum cze« terís cepít,& Pharfalum obtínens,timorem omnibus qui fub eo erant,incuffit, tanquam nemí niparfurus effet poft tantam patratam íniquitare,fed ufurus fícomnibus rebus& mortalibus inquos íncidiffet, ut qui uitam defperaffet, l'hebaniigitur cum hzc audiffent,molefliffime fe2 rentes,exercitu ab Epaminonda índígnanter repetíto,alios declarant principes.Pelopidàm ue p to inPheras tyrannus abducens, prímum adire uolentes permíttebat,ratus illum uínculis& arcere fatigatum,miferum moeftumáp effe facium.Sed Pelopidas quícung ex Pherziís ad fe ueniebant, conquerentes de Alexandrí moribus, eos continue excítare atque adhortarí,quafí rex pauló poft daturus effet poenas, A tque ad tyrannum nuncios mittebat, quídicerent,abfur diffimum efTe,miferos eius cíues,cum nihil errarínt,íta indies cruciarí ac caedí,fibí autem pare cre,quem maxíme cognofcat ulturum,fi feruetur. A dmiratus Alexáder eíus animi magnituz dinem,acloquedilícentíam, Quídnam,inquit,accelerat mortem Pelopídas? Cui ipfeaudiens refpondit, Vttu dijs& hominibus inuifus celeríus oppetas.Ex eo nó eft paffus quenquam ad ilum accedere, At Thebe lafonis filia, Alexandri uxor,audíens Pelopídz confidentiam& ma gnanimítatem,maxíma cupiditate& uídendiillum,& alloquendi capta eft, C) ua ad illum inz greffa,cum ut mulier non flatím eam animi excellentíá, atque incredibilem in tanta calamitate conflantíam fenfiffet, folum iuuentuté íntuíta,€ mores,& formx habitü,quippe quiuefle,ca pillobarbaty demifTa,animi grítudinem fignificabat,lachrymare coepit. Et Pelopidas ínfcius primum quznam effet,obftupuit, Vbiuero eam nouit, more patrío eam copellat. Nam fahre latis X amicus eratlafoní.Et dícente ílla;Miferet me uxorís tuam& me,refg podit Pelopidas,tuí, quz cum fis libera;zequo animo Alexandtü feras, His uerbis cocítata mulier,tyrannicrudelíta temfuperbíamá,,& maxíme ob iuniorem fratre, quo turpiter utebatur, grauiter ferebat.Ideo fzpenumero ad Pelopidam accedés, atqy ei aperiens quibus potítfimü afficiebatur,implebatur animo atq audacía tyrannü ulcifcendi.Poftquam Tbebanorü duces facto ín Theffalía impetu, re malegefta,& imperítia quadam ac mala fortuna,turpiter pedem retulerunt,illorum finguli decem mille drachmarü poenas dederunt,Epamínondasq cum exercítu miffus eft, Cuius ade uentu Theffali flatím erigi coeperüt, ac ín ipfius deditione uenire:paruméüp abfuít,quín omnes illius tyranni res funditus euerterentur, TantusQ terror omnibus& amicis,& eius ductoribus inceffit.utde defcífcendo d rege omnibus confilium fuerit, fpe potius futurae felicitatís,cum uia derent regem ipfum quampropere poenas daturü, qudm timore Epaminonda uíctoríz, Sed Epaminondas amíci Pelopidaefaluté fuzipfius priuatae dignitati preponens,uerítusQp ne perz tutbatis rebus Alexáder quafi fera qued, amiffa fpe ín Pelopida irruerer,belli fufpédebar, 8 &rcuiens apparatu& tardatione,paulatim tyrannü protrahebat;ut ne fuperbiá& confidentia Magd anii constantia, C Eporse, inquit Suidas sve, PLVTARCHI PEL'OPIDAS eius telaxatet,fimul ne furorem ín amicum lacefferet,& crudelitatem concitatet,cum audiret eiusimmanítatem,omnísQ recti€ honefti cotemptum,quí homines uíuos fepelíret,& quofz damaprorum atque urforum pellibus circundatos, canibus uenaticis lacerandos laníandosi praberer, Melibaea uero& Scotufa cíuítates cum couiuía& amicítiam inter fe exercentescon ueniffent,accerfítís flipatoribus,eorum adolefcentulos mactauít, Lanceam quoque qua Polyz phronum auunculum morti dedit,cofecrauit,ac coronis exornans,uelut deo obtulit, T ychoz nemi eam appellauit, Tragoedug cum afpexiffet Euripidis Troadas recitantem, ex theatro profit,& per ínternuncium tragcedo íuffit, ne propterea deteríus tragoediam ageret, nihilo; mali fuípicaretur; fe enim haud inde deceffifTe quía illum contempfífTet,fed ueritum cíues,ne, cum nemínem unquam quos leto dediíTet miferatus effet, Flecubze& Andromacha malalu: gere uideretur, Hic igitur& gloríá& nomen tum etíam fpeciem Epaminond» exercítus obftupefcens, ut gallus uictus inclinatis pennís, animos remiífit, accerfitisq; ad fe nuncijs,eos ad Epaminondam deftinauit ueníam petituros, Epaminondas autem pacem amícitiamQ cum ta liuiro Thebanos componerenon tulít,fed pactis datísiy triginta dierum índucijs,cum Pelopis da&[ímeniía redemptis,exercítum reduxit.DDeinde uero Thebani cum feníiffent ab Athenieníibus ac Lacedamoni]s ad magnum regem legatos proficifcí, pro ímpetranda cum illo belli focietate,confeftim& ipfi Pelopidam ad illum miferunt;& id quidem fapientiffime,ob eíus uis rigloríam ac dignitatem, Cum primum Pelopidas regis prouíncias attígiffet, quocunque ínce débar,clarus ac fpectatus omnibus erat.NNam earerum geftarum gloría aduerfum Lacedamo nios, haudquaquam medíocrís aut obícura,per Afía loca fe coiecerat, quinimo iam per omni» um ora,€ maxíme íllius Leuctrice pugna fama uolítabat,femperdy aliquo nouo facinoreade dito dignitatí,mirifice emícuerat. Pofteaquam autem ad fores cum Satrapís,príncípibus,acdu cibus confpectus eft, admirationem de fe ac fermonem prabuít,quod ipfe is effer, qui terra ma rii; Lacedaemonios fugauerat, quidp eos íntra Cretam& Eurotam ac ipfam Spartam compus li(ietquipaulóante per Agefilaum aduerfum magnum regem& Perfas,de Sufis atque Ecba tanis dimícabant. His rebus Artaxerxes ipfe congratulabatur,& Pelopidam longe amplíus, quám'opinio erat,admírabatur,eumt magnum uíderi effecit regis ín illum honoris amplitu« do,cum uellet Pelopidam coli& obferuaría prímatibus, V bí uero illius afpexít índolem;atg; orationem audiuit, Athenienfium quidem grauiorem,Lacedamoníorum uero fimplicíorem, longe maiori illum beneuolentía complexus eft, míraG in eum regía cupiditate affectus, haud fe contínere potuít,quin illum palàm honoraret. Pelopidam apudalíos quoque legatos palàm magnifice traciauit. V ífus eft tamen Antalcíde Lacedeemonio pra cxterís honorem prafflis tife,cum eam coronam qua ípfe ín potatione coronatus erat,unguento tínctam ad illum míte teret, Sed cum Pelopida non ufqueadeoó molliter& delítíofe egit, tametfi dona dederit claríf: fima quídem ac praeftantiffima, ultra quàm quifquam exiftimare poffet, nam dignitates ratas babuit, ut Girzcí liberi effent,& Meffenam íncolerent, Thehani uero patrij regis amící exiftie marentur, Haccrefponfa cum accepiffet, repudiatís omnibus muneribus,prater ea qua erant gratíz ac beneuolentiz fignum, redijt ín patriam, Quod maxime cateros legatos ignomínia affecit. ímagoram igitur Athenienfes morte damnarunt:quod quidem recte factum íudican dum eft, fiííd euenit ob accceptam munerum amplítudine, Non ením aurti folum atque argen teifi dono acceperatá rege, fed etiam precíofiflima quandam lectícam,& Strotas feruos, quafi feruis Cirraecis ineptísstum etíaboues octoginta cum bubulcis ipfis, uelut contra morbü quenz dam lactebubulo haberet opus.Denig ufque ad mare feretro deuectus eft,& quatuor talenta uectoribus à rege foluta.Sed tamen uidetur nó munera male Athenienfes habui(fe, Epicrates ením]líxa,cum olim á rege donaret ,haud repudiíauit, dicebat&y decerni debere, ut pro nouem prímatibus,eligerent quolibet anno noue legatos ad rege ex plebeis actenuioribus ciuítatís,ut cum caperet dona ditiores fierent. A rrifit populus. Sed illud grauiorí animo ferebat, quod rex omniíaattríbuifTet'hebanis,cofiderantes Pelopidz glori, quantis oratoríbus& fermonibus fuperior extítiffet,& potífimüapud eum uirum,qui(emper faperiores ín armís colebat.Ea igí tur legatio haud mediocrem beneuolentia Pelopida adíunxítredeunti per Meffenam,ob im^ petratam ei& czeterís Girzecís libertatem, Cum uero Alexander Pherzus íterum ad príftinam illam feritatem redij(Tet,deuafla(Tetip haud modicas T'heffalíze ciuítates,fubactis iam Phthiotís, &&chiuis, tum etía uníiuerfa Magnetü gente,ipfz ciuitates Thebas legatos míferunt,ut addu cerent Pelopídam, poftulantes eum ducem cum exercítu fibi auxilio proficifcí, Thebaníuero , cum eam rem promptiíflime decreuiílent, paratíí(imi&j omnes ad id effent, ac occupafleriam itc TES int f£$4 A5$65"y?* fo"rr? r7 77»&(9 DT eM ev "e 2?) £L CfD 7 uU ANTONIO. BECÁRIA INTERPRETE. 87 |«icr Pelopidas, deficere:ac obfcurari fol coepit, totatp ciuitas obtegí caligíne; Pelopidas autem intuens omnes ea uifione perterritos, haud cenfuit compellendos efle, neq; obijcere perículo feptem'hebanorum millia,quos. perterrefaciebanttam repentína cceli mutatíones. Itaque fea ipfum folum tradens Theffalis, cum trecentís equítibus euocatis, quí íllum fponte fequebana uur,inuítis uatibus,ac futjpfius amicís,in Theffaliam profectus eft. Maximum enim& manifez flum fignum ab díjs aduerfus fplendidum uírum uidebatur. Sed ipfe eo eratín Alexandrum ardentior, quod ipfumantea affecerat íniuría,.Sperabat enim domum illius iam prius infectam, penítus oppreífam offendere,ex ijs que Thebe praedixerat, Maximeá eum concitabat reí pul chritudo,captum cupiditate laudis& gloríz, potiffimum cum Lacedzmonij Dionyfio Siculo tyranno duces& auxilía mififfent,qui ex integro leges,munerad cíuítatum renouarent: Athe nienfes uero ab Alexandro ípfo mercedem accepiflent,ideoQ neam illi imaginem conftítuifz fent, ut eíus ín Czrzecos beneficium oftlentarent:'hebani foli pro libertate Girzciíz, utíníquos uiolentosdy potentatus delerent,bella fufciperent, V biigítur in Pharfalum uenit,paratís con» feftim copr]s acies inftruxit, ac prope Alexandrü ipfum caftrametatus eft.[s uero íntuens perz paucos admodum ibi Thebanos efe, fe&p duplo plures armatos habere, quàm T heffaliapud Pelopidam effent, obuíam fe ad Thetidium obíecit. Et cum quidam diceret Pelopidz, plures effe quicum tyranno erant,Eo melíus,inquit,nobis,nam plures uíncemus, Cum autem ín pla num procederent,atque uterque ea.promontoría,qux Canís capita uocant,capere peditibus niteretur, altíffimis collibus obfefTa,Pelopidas qui fuperior erat equítatu, fuos in hoftium equiz tesdimifit, Quícum magna uí hoftes repulíffent, fugientes illos ufque ad planitíem ínfequutá funt, Alexander deínde,iuffis Theffalis peditibus capere eos colles, cum ij multa ui ad loca illa muníta altíffíma euadere tentarent, ipfe ín Thebanos irruens,prímos interfecit;alij acceptis uulneribus nihíl egerunt, C uod uidens Pelopidas, reuocatos equites ín hoftíum aciem, qua magis conferti erant,irruere íuffit,ipfe fe íllís curfu commifcuit,quícirca colles dimicabant:ftaz tímdarrepto clypeo,& impellensà tergo priores, tantam íniecit omnibus fortítudínem acani mum,ut hoftibus uifum fit& corpore& animo alíos exiftentes adueniíIe, Et iterum quidem tertíog impetum hoftium repulerunt, Sed intuentes hos quídem conftantiffime colles aícenz p dere,equítatum uero íam ab infequutione redire, uerfitad eorum latera irruerunt. Pelopidas uerocum ex zedito collium loco uidiffet hoftium acies necdum ín fugam uerfas,fed adhuc refpi rantesaduerfum fuos,conftitít,quaritans oculis Alexandrum, Quem ubíiafpexit cofidentem animo,atque exhortantem euocatorum acíem ín dextro cornu;íra percitus baud potuit fe con tínere,fed accen(us eíus afpectu, feipfum ac príncipatum fuum pracipitans,e medío fuorum fo lusexilijtaduerfus íllum uociferans, Tyrannumàp uocans,impetum fecít, llle uero mínime ire tuentem illum expectans, per aciem fugiendo ínter ftipatores fe coniecít, delítuittp. Qui Pelo pida obuíam ínter curfírandum fiebant,eíus impetu ceficonflernebantur, Q uídam etíam uul neratí poftea occubuerunt.[nterím acceptís d longe nonnullis uulneríbus, TheíTali tandem la borantem illum íntuiti, repente ex collibus proruperunt. Sed cum iam occídiflet Pelopidas, ius equites rruentes uniuerfam boftíum acíem euerterunt,& quantum potuerüt infequuti, omnía ealoca fanguine confperferüt,plus tribus millibus cafis, Mortuo ígitur Pelopida, The bani qui aderant príncipis fui cafum grauiter ferentes,eum parentem acliberatorem patrízeap pellabat, Nec mírum ftíd Thebani,cum Theffali ipfí,ac omnes focíj;prater honores illos, quas eiultraomnem humanitatem decreuerant, amplí(fimam quoqj de fe beneuolentíam& amo rem oflenderínt. Traditur ením quícuncg ei rei affuerunt,neque depofui(fe arma, neque equís extraxíffe frena,nequeuulnus ullum ligauiffe,dum cecidi(Te audirent, donec ín armís fuper ca daueraftantes, quafíadhuc fenfibile effet, círcumáp hofti exuuias accumulaffet, atcp fepfiflec armis corpus,equos acfeipfos prater confuetudinem comis fpolíaffe. C) uitp ín caftra rétlierát, ned ignemaccendiíTe,necp accepiíTe cibum,atq in toto exercítu tantam taciturnítate cum tríz flitia feruatam,acfinon uictores extítifent, fed uicti à Tyranno in.captíuitate ducerentur, V bi aute ínter ciuitates haecannuncíata funt, confeftim primates und cum adolefcetibus& pueris, tum etia& facerdotibus, ad decorandü funus affuerüt,coronas,fignatp uictoríz,ac aureà pená tus armamenta geftantes. Cumá tempus acceffiffet educédi funeris, fenioresTheflalor fe ad Thebanos contulerunt,rogantes,fepelíendi cadauerís negotium fibi mandari;unustp eorum, O uiriinquit,amiciac bellifocíj,gratíá hanc d uobis petímus,quz nobís íntanta calamitate die gnítatem afferet& folamen.Non ením uiuü Theffali Pelopídam comítátur,neg; fentientt red dentdignoshonores: fed fi& tangere illius corpus,& per manus noftras honorare;ac fepelíre 3* Tí 95 CC E ? Ao? wwoibusvoi 3l aat ysguaw, Obitus, £7 bm PLVTAÁARCHI nobis concedatur,haud uídebimur non habere fidem uobis quod maior fuerit calamitas Thef: falis quàm Thebanis, V obís enim folum optimo duce cótigit priuarí: nobísautem& duce, cum eo patría lfbertate, Q uomodo igítur confideremus alium d uobís ducem depofcere,cum Pelopidam mínime uiuü reddíderímusc Thebani hís in rebus ThefTalís morem gefTere.Quid igitur hocfunere fplendidíus fieri potuifIe exiftímandum eft?& potiffimum ab hís, quí honorem& dignitatem ín ebore,aut auro,aut purpurís mínime conftitutam efTe opinátur. Q uem: admodum Philiflus, qui Dionyfrj fepulturam, quafi quendam theatralem fumpti tyranníca Tragcedizlaudatatqg admiratur, Alexander uero ílle Magnus cum obíjfTet Hephaftion,non folum equos totondit& mulos, uerumetíam pinnas& propugnacula à moenibus eripuit,ut & ciuitates uiderentur lachrymare, quod príftina pulchrítudine,prioríbustp ornamentis fpoliatze nudatzdp effent Haec profecto herili quoda iuffuiolento&p,& multa cum ínuidia odioc facta,nulla beneuolentía, nulloG; honore, fed quadam oftentatione díuitiarü,barbaricarG fu» perbíz,& inaniambitione atque actantía feruntur, At Pelopidas uir unus popularis ín aliena regione peremptus, cognatorum pracfentía,& uxoris, ac filiorum deftitutus,nemíneautro« gante,aut cogente;a tot populís,totip ciuitatibus certatim agentibus coronatus,comítatus,delatus, ueram felicitatem acbeatítudinem cofequutus uifus eft, INO enim pro fentétía A efopi, mors grauior eft eorum, quiin felicitate moriuntur, fed potius beatiffima, qua ín tutíflimum locum egregía fua facinora deponít,neque permiferítfe à fortuna ipfa fuperari, Cr uapropter optíme Lacon ille, quí cum falutaffet ui&orem Olympícum Diagoram habentem filíos coro natos,& nepotes ex filio filia, Morere;inquit,o Diagora,ín olympum non afcendes.Si quis autem Olympícas,Pythícasiy uictorías in unum colligeret, no puto unica uíctoríz Pelopidz equandas dignum putaret, Qua cum omnía fidentiflime eeífiffet, inde&p laudem& dignita tem cepifTet, per uníuerfam fere eius uitam clarífIimus fuit,Et deniq; ter&odecimo Thebanos rum principatu functus, ut tyrannos confríngeret egregie faciens, pro Theffalorum libertate acfalute interíjt. Cuius mors ualde fociorum anímos conturbauit,tagís autem commodauit, Nam pofteaquam ThebaniPelopidz mortem acceperüt, ne minimum quídem ultionem dif ferenfes,quamprimum aduerfum illos exercitum miferunr peditum quidem feptem milliaac equítum feptingentos,duce Malcito& Diogitone, Qui quidem cum deftítutum magna par te exercitus Alexandrpm cepíffent,coégerunt illum cíuitates Theffalis reddere,quas antea ab eis abftulerat:Magnetas uero,& Phthíotas& Achaos liberos effe, ac ealoca fuo prarfidio exi« mere,eumé iurare fequuturum Thebanos aduerfum quofcung; iufliffent.Sic& farisfacium hís ducibus Thebanis, Quam uero poenam de Pelopida poftea díjs dederit Alexander, dein: ceps differamus, Thebe eíus uxor ac Pelopidz propinqua prímum quidem ut dictum eft,ab eo edocia baudquaquam uererí externum tyrannídis apparatum, tametfi effet inter arma& gladíos,tímenst propterea eíus perfidiam, ac molefle ferenstantam immanitatem, conuenit demum cum tribus fratríbus, Tífiphono fcilicet,Pitholao,& Lycophrone,buíufmodi& ulcie fcendi tyranní uíam fequuta eft. Totam etenim eius domum hi occupabát, qui cum illo adeius cuftodiam pernociabant, Sed thalamus ille ín quo dormíre maxíme confueuerant,ín fafligio erat: atqueante illum cuftos, canis ligatus terribilis omnibus, preterquam illís quí confueuez rantibiuerfarí,& ei qui dabat cibum, Eo ítaquetempore,quo occafione captabat Tbebe,fra: tee$contínuó babuít prope fe in domo quadam proxima latítantes.Ingrediés uero fola,ut cone fueuerat,ad Alexandrum adhuc dormientem,& mox rurfum egreffa familiari cuidam abdue cere canem imperat, dícens cupere regem tranquille quiefcere, Ipfa aute fcalas tímens,ne dum adolefcentesafcenderent,concreparent,lanaillas firauít,ac molles reddidit, Ac deinde fubducens fratres cum enfibus,eosip conflituens pro foríbus,fola introiuit;eripiensqp enfem quifu« pra eitis caput íacebat,indicauít illis, Alexandrum fomno oppreffum detíneri, Cum uero per terríti eflent adolefcentes,ac dubitarentaccedere, ipfa eos increpans,atque iracunde ínquiens, fe excitaturam Alexandrum, ac omnia illi índícaturam, nificonfeftim accederent: pauídosfi« mulacerubefcétes eos íntroduxít,ad lectulumá cum incenfa lampade ipfamer illís uiam pra» fiitit.Éx quibus unus pedes arripiens tenebat:alter uero capite crínibus prehenfo,caput repris mebat:tertíus feriens gladío interfecit, mortisé celeritate prius fortaffe quám crudelem tyran num par erat, uitam fintuit. Tum etíam prímuscui à propría uxore contigit confodí,& qui cum efus corpus turpíter à Pheraís eiectum ac conculcatum effet, digna pati ab omnibus, ob eius crudelítatem íudicatus fit, PELOPIDAS MARCELLI $8 MARCELLI VITA GV ARINO VERONENSI INTERPRETE, S'ARcCYM Claudium quinquies Romanorü confulem, Marci filium extí 4| prímum ex familia fuiffe Marcello, Exercitatione nancy bellícofus erat,ro J| buftuscorpore, manu potens,natura uír ad dimicandum ardens,& quod 3! illius certamína declatát,acer ac ftrenuus:ad cacteras uítze partes humanus Nottet. j4 tiffe tradunt,eidp(ficuti Pofidonius refert) cognomen quod Martíum eft, Exerciato. 1| atqp modeftus. Girzcae uero dífciplinze ad dicendí ftudijs eoufcg affectus,- Arorlitea M3: utearum rerum peritos honore& admiratione haberet,eas ipfe per occu. rar, pationes minime affequütus, quanquam ad ipfas perdifcendas exercendastp propenfíius ferz retur, Nam fiullisunquam(quemadmodum Homerus aít) à deo tributum eft, utab ineunte atate ad fenectutem ufque tríftía bella tractarent,id uel ín prímis ea tempeftate Romanis conti jilfearbitrorquí cum iuuenilibus quidem annis proSicilía cum Carthaginenfibus bello implí ati fuiffent, adulti uero Italia: caufa cum Giallis,etate maturiorícum Annibale atq; Carthagiz nenfibus terum bellum geffere,nullam tamen obfenectutem(quemadmodum complures) bellorum requiem nacti, femper ad expeditiones res; militares uirtute& aními nobilitate du aifunt.Quibus ín rebus egregie Marcellus excelluit,ad nulium pugna genusaut fegnisaut peritis parum exercítatus,tum uero ad certamen fingulare fortiffimus,quo quídé in genere cum pro» militari. uocatorem neminem fugeret, czfis uniutrfis femper uictor euafít. Fratrem Otacilíum ab fe in Sicilia protectum ab imminenti periculo liberauit, trucídatís quí ín eum acrí ferebantur ímpee tu Quapropter iuuenis adhuc coronas,cxteraG ab imperatoribus confequutus eft praemia, CumG gloríz plurim& comparaffet,edilis curutís d populo, augur à facerdotibus defignatur., gororcs cy Id acerdotíj genus eft,cui ex auibus uaticínía contemplari ac obferuare mos erat, Aedilitateue ploris, roíníta,accufatorem fe& ínuitus quídem egit. Nam cum eiufdem nominis filium índoleac formadecorum, plurimum, ob modeftiam acmorum elegantiam ciuibus confpícuum habe rtteum Capitolinus Marcellícollega uir audax acíntemperans,jillius amore correptus appele lait, Cuíus conatus cum per fe puerab inito propulfaffet, terumtentante Capitolino,rem E p patridetulit.Id grauíter ferens Marcellus;hominis facinus fenatuírenuncíat.Capitolinus mul tascaufas multadp commentatus effugia,tribunitíam poteftatem implorat. T'ribunis aute eíus appellationem abnuentibus, inficíari crimen pergit, Cuius rei quía teftis aderat nemo,ad fe ace dtí iuuenem uifum eft patribus; Eíus producti cum ruborem,lachrymas,& perpetua fimul itacundize pudorem ímmiflum anímaduerterent,nullo alio egentes iudicio,aduerfus Capito linum pronuncíauere fententia, eumd in exoluendis mulctauere pecunijs, quibustargenteü iapyveauascompararum Marcellus deorá mínifterío dedícauít, Poft primí belli Punici uixdum fedatí. uoi&iw, uigefimumfecundü annum, Gallici belli prímordía Romanos continuo inuafere, Iberí nancy (eauero Gallica gens eft) quí uícinam alpibus pafcuntur Italiam, quanquam magníac poten tesper fe,Giallorum tamen auxilium uíresqp conuocabant, quos mercede militiam agentes Geffatas appellabat, Mirumá uifum eft,& magnum fortunz beneficium,Gallicum& Liby ambellum non eodem tempore incidíffe, fed Gallos uelut ftatione occupata,cum Carthage nenfibus bellum infer&tíbus, prorfus nihil ipfis periculi à Romanis effet, defedií(Te:tum autem uí&is fuccedere,& ocío abundantesuíctores prouocate uoluiffe, Atqui bello finitimo atqu domeftíco congreffuris plurimum conducere putabatur& loci propinquitas,Sc Grallorum dí gnítas, quí maxime Romanis terrori effe uidebantur, ut qui olim ab eis urbe deíecii fpoliatiqg elfent:ex quo tempore décret& erat, ut facerdotibus militia munere uacare liceret, nifi denuó Gallicumbellum ingrueret.Eorum aute formidinem cum ípfe apparatus(nunquam ením tot Romanorum millia fimul ín armís extitifTejac tam nouos facrorum rítus factos memoríz pro» ditum eft)tum noua illa atgp infolíta inbumanitas circa facra declarabat, ín quibus cum níhil im mane autínhumanüab eís antea pera&um efTet, ut qui Cirecaníco more maxime pij ac mites remdiuínam curarent, tunc eo ingruente bello, quibufdam monitis Sibyllinis cedere coacti fantQuapropter duos Graecos, uírum ac uxorem,totídemd Gaallosín foro Boario uíuds dez fodere,quibus hodiejp INouembri menfe càm quidem Gracis& Gallís dantur ínferíze, Prinz cipio à R omanís nunc parta uíctoría, nunc acceptis cladibus decertatum eft, qua res nullum certum attulit rebus exitum, Cum Flamíníus ac Fuluíus confules in Infubres copíashaberét, fluuius quiper Pícoenum agrum labítur,cruorefluxi(fe uífus eft. Tres quoq; lunas penes Arí mínum apparuiffe tradítü eft, Comitíjs confularibus cum augures malísacínfelicibus creatos Florusin epi tomatis, M PLVI(TARCHI; MARCELLVS C aufpicijs confules affirmaffent, fenatus eueflígio illosab exercituliterís miffis teuocandos cu Gesl4. rauit,ut redeuntes depofito flatim confulatu nihil aduerfus hoftes utí confules gererent, R ece pias Flaminius literas non prius aperuit, quàm collatapugna, uerfisp in fugam Barbaris,in agrum eorum excurfione fecifIet, Redeunti igitur ac multa referenti fpolía,non proceffitob: uíam populus,quía reuocatus non continuo mandatis obediuerat,uerum ea per fupetbia con tempferat. Quapropter ut cí tríumphus denegaretur,parum abfuit, quem tamen príuatum egiíle conftat,[s tamen antea fimulatqy collega confulatu fefe abdicare coacti funt, Adeó uniuerfa Romanorü gefta referebántur ad deum, ut necauguriorum, nec patrij moris defpicien: tiam ucl in maximís bene geflarü rerum fucceffibus fieri paterentur, maius fcilicet momentum inrclígionis obferuantia,qudm ín uincendis hoftibus ad ciuitatis falutem pertinere arbítrantes, Tiberius ita Sempronius mira fortitudine& xquitate predítus, plurimae inter Romanos dignitatís,cum conful fibifubrogandos Scipionem INaficam& C. Martíü defignaffer, tjqpiam prouincías obtínerent,animaduertít fe,cum libros militari praeceptorum legeret, folennezli quid ínfcium praterijffé, Id erat huíufcemodi, Cum quis ex optímatibus in pomcerío domum aut tabernaculum mercede conduxiffet, ut ín eo pro captandis federet aufpicijs, poflmodum firmis nondum fienis,fiqua illum ín urbem caufa retrahebat,primum relinquere oportebatta bernaculum,& alterum füfcipéte, ex quo nouusaufpiciorum inflauraretur afpecius.Hoclas tuifle l'iberium uídebatur, qui bís eodem ufus tabernaculo dictos defignarat confules.Ani: maduerfo pofimodü uitío,red fenatui relata, fenatustam paruulum mínime contemnendum errorem ratus,fignificare íllis ftatuit: quapropter hí contínuó€ prouíncijs R.omá rediere,feGy magiflratu abdicauere, FIzc tamen pofteríus gefta funt. Eifdem ferme temporibus duoillu flriífimi flamines facerdotium amífere, Cornelius Cethegus,quod exta uíctímz non rítead: mouiffet,& Q.Sulpitius,quod ei ínter facrificandum apex, quem flamínes ferunt, e capitede: lapfuseffet, Cum Minutius dictator C. Flaminium magiftrum equitum defignaflet,ftridore foricis confequuto, uterc; dignitatem íuffus relinquere, alij creati denu funt, Hoc pacto tam accuratam uel ín paruis diligentia obferuantes, nullum aut nouum, autnon patríum religio: nis r&um admifcere uoluerunt, Cum igítur confulatum Flaminius depofuiffet, Marcellus per interreges conful creatur. Inito confulatu Cn.Cornelium collegam fibidefignat.Poftmodum cum multaa Gallis de concordía agítarentur,ad pacem ínclinante fenatu, ad bellum IVlarcel lus multitudínem concítabat. Qua ín rehaud tamen quo mínus pax crearetur, efficere ualuit, Pauló poft Geffatzfuperatis alpibus,bellum ínnouarunt,quí príimü caflra mouentes ín Infu^ bres,eos fibi focios afciuere;quítriginta millía numero erát,cum hilonge plures effent. Dehínc alacres& elatí in Acerras impetum faciunt. Id autem oppidum eft fuper amni Pado locatum, Hincrex eorum Briomatus decem millibus Geffatarum fecum affumptis,circumpadaná po» pulatur oram.Qua cum Marcellus accepífet, relicto ad Acerras collega, fimul& pedítatuac cterís grauíoris armatura,& tertía parte equitum, ipfe cum reliquisequitibus& expeditiffi: mis militibus ferme fexcentís ad hoftes contendit, non noctu non interdíu íter omíttens, do: necea decem millia Geffatarum círca Capidium Gaalliz uicum, nuper ímperio Romanorum adiunctum,offendit, V bi necfuorü corpora curare,nec ullum quietitempus dare licuít, Con» feftim enim Barbarícum eum aduentaffe fentirent, contempferunt, quod pedeftres quidem 'opías paucas haberet: equites enim prz fe nihil ipfi pendebant Galli, ut qui pugna equeftrí pra'fertim fortíflimí bellatores effent, tum ipfa quoque multitudine Marcellum fuperarent, Quamobxe flatim ín eum grauíffima minitantes perínde ac uiomnía direpturí,duce rege,cone cítis feruntur equis, At Marcellus ne pauciflimus fuorum numerus diffufis circumueniretur hoftibusprocul ab equitatu deducio agmine,donec paululum ab hofte aberat, tenuifimo cor nu ptogreflus eft;cumi ad conferendas manus fuos conuerteret,boflium clamore ac firepitu perterritus equus, IMarcellü retro uiolenter aufert, Eapropter ueritus ne quam eares Romae nis perturbationem religionis obíjceret, retractis flaiim habenís,equum in ipfos conuertítho fles:& ne cafu magís quàm confilio eo ufus circuitu uideretur, folem fupplex adorauit,[s enim in info pugnz fuperos adorare R.omanorü mos eft, Cum hoftibus íam ímmifceretur,[oui Feretrío opíma ex hofüibus fe confecraturum arma uouit.Inter hzc cum illum Gallorum rex confpexi(let,ob ínfignía ducem opinatus, ante omnes cí concitato occurrít equo,& quaffans hafiam uirum clamore prouocat,[s erat inter Giallos eximía corporis magnitudine, armatura aufoargento&p acuaríjs díflincia coloribus, fulguris inflar perlucida. Q uz ubi Marcellus pul» cherrima ex toto cofpicaturagmine, ea futura medítatus,qua concepta deo uota perfolueret, uirum TES rut atr GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 89 & uirumadoritur,quem hafta thorace perfoffo,fimul equi uíribus innixus uíuum refupinat,ítez rumtpactertio uulnere repetit ftatim exanimat. T'um equo defiliens Marcellus,€ exanguís armamanibus tangens,ad coclum couerfus: O magna,ínquít,ducum opera& imperatorum gefta bellaty ac pugnas contuens,Feretrí lupiter,te ego obteftor,qui tertius Romanorum dux acimperator uirum huncducem fimulac regem propria manu confoffum occidí:hactibi pría maopímad fpolía dedíco:tu nobís dum ad belli reliquias uertímur, fimilem pracfta fucceíIum, Tum Romaníequítes pedítibusequítibusd fimul immiftipugna comífTa ingentem ac míran dam quodammodo uíncunt uictoríam, Conftat ením tantudt equitatum ac peditatum non an tea,non poftea ufquam à tam paucis fuperatum effe. Tum cafis plurimis pradam& arma fee cumauferensad collegam regredítur,per id tempusaduerfum Gaallos ínfeliciter dimícantem, ad Medíolanum ampliíífimam& populofiffimam Gallizurbem:quam Galli Metropolím ap pellantes,pro ea ftrenue przlíantes,obitdione Cornelium círcumuenerant, Vt uero redeunte Marcellum,regemi proflígatum acnecatum fenfere Geffatz,profugíunt, Quapropter Me» diolanum à Marcello captum, Catera oppída dedentes Gaalli Romianis ultró cuncta permíte tunt.Hoc pacto tranquilla fatis utrinque pax contigit.Poft hzc decretusa fenatu foli Marcello uíumphus,Qui cum dítiffímus fpolíjs,acingentibus captíuorum corporibus fplendídíílimus duceretur,non magnz admirationi fuít, Summx uero uoluptatís& nouítatís pectaculum ín eocxhibuítquod loui barbarica deferebat arma. Trunco fiquídem mótanz quercus abfciffo, & íntrophzí modum fabrícato,affixa quaquauerfum fpolía impendebant, ornate plurimum acdecore depofita.IMlox accedente populí frequentía, Marcellus in currum tollitur.Cuíusrez rum tríumphale fimulacrum pulcherrima per urbem pompa magníficentíffime tranfmífum cft.Ornatitfimís przedítus armís affequebatur exercítus,deo ac ímperatorí condíta carmína& uí&orix paeana canentes, Inde procedens& ad Feretríj louís templum a(cendens,ea ílli folenz nidedícatione fufpendit:tertius,& ad noftrí ufq; temporis bella poftremus. Primus enim R.o2 mulusfpoliaab Acrone Canínenfium rege detracta retulít.Secundus Cornelíus Coffus àTo lumnio Hetrufco.Poft hos Marcellusà Gallorum rege Bríomato:poftquem nullus, Eum ue todeum cui hzc tranfmíttütur idcirco louem Feretrium(ut quídam afferunt) appellane,quod p fecundum Gircorum linguam, quam olím Latinis plurimi immiftam fuifle conftat,feretro tophaa ferebantur, Alíj ideo fic appellatum Iouem dictitant,quod fulmíne feriat: caeteri quod inbello feriri foleat,íd exortum nomen ínquíunt.Nam& nüc quog ín perfequendis hoftibus, dum fe inuicem milítes exhortantur,frequenter feríre iubent, Caterum quz ex hoftibus cepe rntfpolía uulgó,príuatím uero opima uocitabant, Numam tamen Pompilium ín commenta riis príma fecunda& tertía nomínaffe opima traditum eft.Prímaty capta louí Feretrío,fecune daMartí,tertía Quirino confecrarí íuffitzprímo affes trecentos,fecundo octogínta, tertio cene tumpremíum effe conftituit. Obtínebat autem tum opinío,ea tantummodo illuftría eIe pos la qux príma ín agmíne ducí dux detraxíffet, Sed de hís hactenus, Ea uíctoría& bellí exítus lxtítie tantum R.omanísattulitutlibrarum centum aureum cratera Pythío Apollini Delphos uftg pro earum rerum gratulatione tranfmiferínt, Socijs quoq cíuítatíbus ampliffimam exu uiarum partem diftribuere:nec mínus regi Syracufanorum Híeroní Romanorü amico& fos cío,Cum Annibalín[talíam irrupiffet, Marcellus ín Siciliam cum claffe míffus eft, Poft Can nenfem uero cladem,ín qua non pauca Romanorum millía pugnando cafa funt, paucis quifa lutem fuga comparaueranr,fefe Canufium recípíentibus,íngens erat expectatio, Annibalem confeftím Romam caftra moturum:quodeeiattrítis Romanorum uiribus optime conduxiffet, Maicellus ftatim mille& quingétos ex nauibus milítes urbi przrfidio mifit. Poftea acceptis àfenatuliteris, Canufium cotendit,adíundtisqp quíibí conuenerant,ne liberum hoftibus agrum permítteret, deducit ex arcibus, Caeterum poft excellentiffimos acfortíffimos bello uírc$interz emptos,R omaníF,Maxímum,plurimz dignítatís fideí ac fapíentíae uírum,ueluti cunctatore, & parum in rebus gerendís audenté ímprobabant,quod accuratus nímiü& diligens ne quíd pateretar aduerfi confultabat. Eiufmodi autem imperatore non ad ulcífcendum, fed ad tutan2 dum fatis effe arbítrantes,ei Marcellum addídere,utad res tute accauté gerendas fuamtum ila loaudacíam efficacíamá temperarent, V trundy ígitur interdum confulem,fxpe alterutrum, nonnunquam confulem alterum,alterum proconfulem, creatum emittebant, Vt ením Pofido niusrefert,Fabíum clypeum, Maarcellumenfem appellabant.Solebat etíam dicere Annibal,fe Fabium quídem ut praeceptorem, Marcellum autem ut pugilem reformidare. Abillo enim ne maliquícquam perpetraret,cohiberi,ab hoc autem nonnunquam grauíora perpeífum, Itaque m Trianphus. Vide fupráin uita Romuli. PLVTARCHI MARCELLVS c poftillam ui&toríam cum tantum alacrítatís& audacíz fuís íniectum effet militibus, ut longe4 caítris difperfiac palantesregíonem occuparent,ípfos adortus Marcellus, uires eorü fregit pro: fligauítáp. Poft hzc Neapolim Nolaméálaturus auxilíum fe cóuertit,C uma lNeapolítanos ín fide permanentes coperiílet,eís ftabílítis,Nolam cotendit,ubí diffidentem aplebefenatum ín; uenít,nec plebísanimosad Annibalem inclínatos tractare aut coponere fenatus poterat, Erat in ea cíuítate uir& nobilitate prímaríus,X fortitudíne confpicuus,L.Bandíus,quiad Cannen fem pugnam obtruncatís Poenorum pluríbus,egregie dimicauerat. Eum poftmodum multis confixum fpículís inter cxforunficorpora repertum Anníbal admiratus,non folum abfq pres cio domumremiferat,uerum& donatum ínfuper amícum fibí hofpítalitatís iure coníunxerar, Ob cuíus gratíam meríti,cum Bandius ad Annibalem próptí(Time ínclínaretur,ad eum quoe que plebem confirmabat,ad defectionemqg folícitabat, Marcellus uirum illuftrem& ín maxi: mis bellorá cafibus Romanorü focíum necare, ducebat ímpíum.Erat prxterea ingens ín Mar: cello naturx humanitas, fuauitas,lepor, affabilítas, ita ut quemuís ad fe fua comítate pellice ret. Cü igitur illum Bandfus aliquando falutaífet,rogabat Marcellus quífna homo effetquam: uis illum probénoratantea;at fermonís ínítíum occafionemá quxrebat,Eo autem reíponden te, L,Bandium effe fe,quafilatatus magnopere admíratusqy Marcellus, Tu ille Bandiuses,in: quiít,cuíus maxíma inter Cannartim bellatores fama Rom eft,quod Paulum Aemylíum con fulem folus non deferuerís,ín quem cum denfiffima confjcerentur miffilía,ea corpore fubiens excepí(ti? Affentiente Bandío, uulnera quadam oftentante;Talía,ínquít,cum in nos amicis tíx figna perferres,ad noscur non confeftim ibas? An uero nos ad retribuenda amícorii uirtu tí przmía,quibus& peneshoftes tantus habetur honos, ínidoneos cenfuiftí? Haec benígneloa quutus,comprehenfum dextra exímío ad pugnam equo,& quíngentís argentí drachmís dos nat.Quasobreseffectum eít,ut Bandíus conítantí(fimus Marcello focíus propugaatordg fue rít,& eorum quídíuerfz factionis erant,graui(fimus accufator& uíndex, Erant coplures,qui cum Romani ín hoftes egrederentur,fatcinas& impedímenta díripere ftatuerant, Quod ubi Marcellus accepít,intra moenia prafidío difpofito,& íntra portas ímpedimetis locatis, Nolanis per pricconem ne muros adirent,ínhíbuít, Erat ígítur ín murís armorum folítudo, Eapropter tumultuantes ín ciuitate ratus Annibal, íncírcunípectius ad moenía cum exercítu properauit, Tum Marcelluspatefieríportam iubens,cum firenuiffimis erupit equítíbus,rectad concítus uía conferítur hoftíbus, Paulo poft per alterá portam íngentí curfu& clamore peditatus emít: titur, Poft hzc cum acíes Annibal partiretur,tertía porta recludítur,qua reliquí procurfantes undíg Poenís infperata(tupentibus íncumbunt,cum uix confertís,nedum füperuenientbus reíiftere poffent.Hícprimum Annibal terga Romanis oftendít.Poeni ítag terrore ac uulnerís bus confectíiín caftra compulfi funt. n ea pugna plura quínq; millibus hoftíum defiderata tra duntur:ex Romanis uero non plures quíngentíssquanquam Líuius tantam hoflium(tragem fuiffe nequaquam affirmet,fed ea pugna íngétem Marcello gloríam partam,& auctos Roma nos anímís, NO ením cum ínexpugnabili& ínuicto prorfus hofte,fed quí uíncí& cladibus af fici poffet, certamen effe didícerant.Poft hac mortuo altero confule,IVlarcellus ín demortuilo cum fubrogandus abfens,accítus eft d populo,qui donec ab exercitu redíret,ínuitís optímaté bus dilata comítía funt, Marcellus cunctorum fuffragío defignatus confül eft.Ob crebra deine Réf nim cum augures mínime leta pronüciaífent(igna,palama illum ob plebís metumco hibete torpefcerent,ís fe magíftratu abdícauit, A re tamen haud fe trahens milítarí,proconful creatus Nolam ad exercítum profectus,eos quí Punica factionis extíterant,fupplícío affecit, Poft hzc Annibal magnas fecum uíres trahens aduentat:cuí ex acie laceffentí minime certanz dum Marcellus cenfuit, Cum uero maximam copíarü partem przdatum dítififfet,eum perín de pughá detrectantem Marcellusadorítur, Diflribuerat autem naualís bellílongíora pila mí» liti:bus,emínusi illis ferire Carthaginenfes docuerat,qui cum íacularí nefcíant,breuibus utun tur manu fpiculís, Idcírco quí tunc manus contulere,terga Romanís dederunt,& ítreuocabíe lem fugere fugam,[n eo prxlio Poenorum quínq; millia cxía,ceciderüt elephantes quatuor,ui uí duc'taptifunt:quod autem maxímü extítít, Hifpani equites míftítg Numída fupra trecen tostertío poft pugnam die ad Marcellum transfugerunt,[s tunc prímü A nníbalí cafus obtige rat,quiex tam díueríis multífarjsig moríbus ín unum quídem& barbarícii congregatas gen^ tesexercítum,unanimes randíu conferuaflet. Hí igitur Marcello caterísQy ducibus fidelesad omné poftmodum facinus permanfere. Marcellus tertio coful creatus ín Siciliam traíecít. Ane nibalís enim res bene gefta Carthagínenfes ad uíndícidam iterum ínfula: dominationem ue« hementet s ec o n A-.. dU que JR US Aa»^». a»» B—X - Ww LS O-" we WE P. VE Sé—— uU bd WM— C M 0 GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 9o |, hementerextollebat,prafertím cum Hieronis tyrání morte,Syracufis tumultuatü fit, CUuam obremeo prámíffus exercítus prxtore A ppío.Eam cum Marcellus recepiífet,eí ad genua Ro manorüm multítudo procumbít, Hi fuerat huiufcemoditcalamítate ufi, RKomanorum,qui ade uerfus Annibalem ad Cannasín acíe pugnauerant,cum nonulli fugiffent,tot captí uiui funt, utquí pro murorum cuftodia locarentur, uix relíctiuiderentur.(QQuos cum Anníbal uel modi císprecíjs redímí pateretur,tanta Romanís animi magnírudo tatumdy elatí fpírítus erat,ut ne reciperentur publíce decretum fít,eos& tum necarí,tum extra Italiam uenüdari paruífecerint. Quíueto profugerant,ín Sicíliam relegati funt, S ne,donechduerfus Anníbalem belligerare tur,inItalíam reportarentur edíctum eft, Marcello igítur aduentantihi fimul procubuere,fedg humíconfternentes probata officíum militie depofcebant,clamore maxímo lachrymísiy poilí ceri,fe fua declaraturos opera, magís ex infelicítate quadam,quám eorum ígnauía eam cladem effe actam,Hos miferatus IVarcellus,dt fenatum literas dedit, ut eísad milita fupplementum utilíceret deprecans, Pofl multa ínfenatu agítata, decretum eft, Romanís ad rempub. ignauis míímehomínibus opus effe, Marcello tame fi eorum utí opera uo?ucrit,líceat, modonullam uirtutis gratía coronam aut pramíum affequerétur. Hoc decretum dolore. Marcellum affecit, quodaduerfis ciuium cafibus mederí,& ín melius conftituere pro eorum multis ac magnísin rempublicam merítís,haud permítteretur à(enatu:id& pofeconfectum ín Siícilía bellum ín cu riaqueftus eft. Hx autem ín Sícilíares gefla funt, Marcellus ubí primum ab Hippocrate Syra cufanorum duce üíolata foedera comperit,quí occupato domínatu,ut Carthagínenfíum grae tíamíniret,coplures ín Leontínis Romanos ínteremerar,uí Leontínorumurbem expugnat: oppídanorü nemo uiolatus,transfugas;quícuncp ín poteftatem redacti funt,uírgís cafos poez naaffecít, Nuncius ab HíppocrateSyracufas míttítur,qui referat Leontinos omnes ad uícy te2 neram xtatem à Marcello trucídatos. Quare accepta tumultuantibus Syracufanís,aduentat Hippoctates,& urbem occupat. Marcellus motis caftrís Syracufas profectus,haud proculab urbemetatus;legatos quí es ín Leonrínísgeftas denuncíarent,míttit: quod aduerfantibus Sy tacufanis,conduxít parum:íam enim Hippocrates rerum domíníum obtínebar. Inde terra ma tij Syracufas adorítur. Appíus quidem terreftres copías admouit, Marcellus fuper osito íune B dismutüó nauibus,íngentem attollens machínam,inde quínqueremibus fexagínta omnífaz tíam telorum armorum genere refertís,murís adnauígauit, quibus facile potírí,cum appara tus magnítudine atq; fplendore,tum propría fretus gloría animü índuxerat. Ea uero prx fuis machinam&tis nihíli pendebat Archímedes,qua olímnon uti ftudío digna opera,fed utí quae dam geometría ludicraextra ordínem uir ílle condiderat, prafertím cumregem Híeronem hí(ce delectatum cerneret,qui Archímedem ut à cogítationíbusad corporea quícquam artis uerteretinduxerat,fic( rationem prxceptorü ad ufum ac neceífitatem conueríam& illufirío rem redditam fenfibusaperuit.Hanc enim uulgatam&€ paffim complacítam machínamentoz rümartem prímum Eudoxus& Archytas ínchoauere;geometríà uarietate quadam exornan tes Ratíonesac difficiles demonftrationes occultasdp fcientize propofitiones per fenfum ac íne firumentorum exempla xdídere:ficut irrationabilem propofitíonem quae círca duas medias dí citur, quadp ad multa perfcrípta neceffaria quoddam eft elementum, hí ambo ín comparandis produxerunt ínfirumentis,femifcriptís quibufdam lineis figuristg geometrícis machínamenta formantes.Poftqua autem ín eos molefte cocítus eft Plato,quod geometrí przftantíam fpftuz liffent,dum à cogítatione& rebusíncorporeis ad fenfibílía imperite tranftulerunt artem,quafí àd fui ufum,corporea mole& mercenaría indigeret ínertía. Hoc pacto organícé d geometría auulfa fecernítur,ac díu a philofophía neglecta,mílitarbus annumerata eft artibus. Caeterum Archímedes ad regem Híeronem,cui& necefífitudíne& amícítía iunctus erat,fcrípfit, quoda uísonus quibuflibet mouerí poffe uíribus:cumé& fux demonftrationis uí fibí fideret,izciare fo litum aíunt,fi alteram terrà habeat,hanc ad illam fe translaturum.[d admíratus Hieron,orat, utquod proponit, deducatín actum, S0 magnum quippiam pufillis moueri uiribus índícet.Na uem igitur oneraríam ex regíjs mercatus eft unam,quam fimulac folitum adíecít onus,trahila boremaximo íngentíliominum manu folitam,homínibus multis& pondereímpofitosprocul affidens nullo corporís níxu, quieta impellensmanu,uí quadam multífidz machínze,tranquilz leplanety quafi mari perlaberetur,adduxit.Eo ftupore perculfus Hieron artís íntellecta poren tía, Archímedem exorauít,ut cum ad propugnandum,tum ad lacefIendum omne tormentoz rumgenus bellicorum ínfirueret. Quibus cum pacificam tranquillam omnem ferme tiixifz fet atatem baud fuerat ufus Hieron, Actum Syracufanis ín tempore& machínze fimul& mae m 2 |. PLVTARCHI MARCELLUYS$. C chínatorobtigerant. Romanis ítacy terra maritp urbem adortís,Syracufanos terror ínuaferar, pauida ubíc filentía,haud enim tanto roborítantísip obfiflere poffe uiribus exiftímabant, Vt à P Lin.li.4.de.3 uero machínas ínflruxít Archímedes,uaría míífilium genera& immeníx magnitudinis faxa á incredibili fragore acceleritate iaculata,aduerfum terreílres emittebat copías, Quuain re cum u nullus omníno fefe ab hifce tueretur molíbus,cum confertím profterneretur utquiífg; íncídio E p fet,totat dílTiparentur agmína, inde trabes€ muris repentelibratz,firmiflimotp defuperia&ia— E— tx pondere,nonnullas ín profundum naues pracipítabant, quafdam ferreis manibus& íntoz p flrígruinímodum,forcipibus perprorà in fublíme raptas cum fuftulí(Tent,in puppím immerz M a gebant,Alíz oppofitís rotata machínís,cum íngentí nautarü flrage,pracipitibus íllidebantur d fcopulis,Celfius ínterdum à mari fufpenfa nauís nunc huc nunc illuc agítata horrendum prz€ bebat fpectaculum,quoad eíectis prouolutísQp uacuata uírís,dum quz fufpenderatcatenares—|" mítteretur,murís illífa recíderet, Deinde cum fuam M&rcellus machínam iunctís fimul nauíz n bus muro admoueret(eam autem ob muficí fimilitudine ínfirumenti Sambucamappellabát)—| r inhancdum adhuc procul abeffetprímo unum, dehíncalterum,mox tertíüi decem talentorü l i ponderis faxa profiliunt,qux magno fragore& quodam tempeflatís impetu irrumpentia,dif- c iectis clauis ipfius bafim diffipauere machína,Ea coactus neceflitate Marcellusnauíibusutabo WP 1 | Ícederent eueftígio imperauit, re&eftríi oppugnatíoni folutione fpopondit, Confilío habíto noctu muros ínuadere flatuunt, Archímedem ením tormenta ut longe telum emíttant inflrus xiffe:at cum ínteruallum ictus non habeat,eorü omnem conatü íneffícacem futurum, V erum enímuero haud mínorem ad hec dudumantea fecerat apparatü:;omnis inflrumentorü impes tus pro fpatíj magnitudine pertela breuía crebro& repetíta,patui fcorpiones erát difpofití,qui plurimis frequetiffimísiy uulneríbus ex occulto peterent hoftes, Quapropter cum clanculum ro perínde acad perpendiculum collabentíbus telisobrutí:quod firetró cederent,pro fpatíolo E cata íacula& uafto cadentía impetu íntercipiebant abeuntes, Maxíma igitur& uírorü firages, & nauíum facta uexatío,cum interím permanfiffent hoftes integrí, Cuncta enim fermé iníiru mentapoft murülocarat Archimedes, Eapropter grauiffima ex occulto perpeffi R omaní,ads D ueríum deos pugnare uidebantur, Marcellus ígítur fuos fabros& machinatores conuicíjscara p i pens,fimult& fugiens: Num defiflímus,inquít,contra huncgeometrá pugnare Bríareum,qui—| fedens ín littore ludensá noftras naues cum íngéti difiecit ignominia: Ipfos uero fabularü cen timanos fuperat,tot nos telís uno petens íctu, Et profectó uniuerfi quídem Syracufani ad ma chínas pro Archímedis corpore erant. Qui uero cunda mouebat uerfabat&p,unícus exiflíma baturanímus. Czterorü quídem arma ímmota quíefcebát,folis Archimedis armis perculfiho: fies€ protectí ciues. Deníg; Marcellus R omanos,qui quoties é muris fune aut malum quens: dam confpícarétur,quampiíam ín fe machína ab Archimedemotam arbítratos,ímplicítos tere| rore milites clamantestp& retró fugientes abducebat, Ab ea ígitur oppugnatione omní cona M 1 * Ardbimedis tu abfiflere,& in poflerü hoftem obfidione cingere flatuít. Hoctam profunda métís acumen, M Las egregia.& tamiímmenfum fpeculandithefaurü affequutus Archímedes,in quibus no humanz,feddi uínz potius fapíentíx gloríam coparauit,nec unum eorum pofterís fcrípto comendare uoluit,| uerum ipfam machiínamentorü negocíationem,totamq neceffitati coniunctam artem mínus| inia ac mercenaríà ducens,ea tantummodo reliquit quz ad fui nominís propagation per| títere cenfuít,quibus cum pulchritudo ac excellentía,nulla certe íneft necetTitatís admíftío,ac| nullis quidem alíjs coferenda,& in quibus cum arte materia certaret,cum haec magnítudíne&| formam,ílla acumen& uim quandam íngenté prz fe ferret, Difficilíores ením grauíoresq ín| : geometría materias fimplícíoribus aut puríoribus defcríptas elementis concipere mínimelicet:| HIN quod nónulli homines de índuftria,nonullí laborís affiduítate,cum facíle& fine occupatione . abfoluere quídqy potuíffet,factü autumant. Q uifquis enim perfcrutatur,nullam perfe demon| flrationem ínuenít. V t uero earí rerum difciplina acceperír planam copendiofamp eíusfcíen tíz uiam ab fe quoq reperire potuiffeiudicat. Quapropter íjs qua de ipfo comemorari folent,| 1 c ( ( I f i muro fuccedere arbítrantur,mifTilibus occurrütingeftis lapidibus,capíte(aucij& undícgé mu i | | | | | i | | habenda fides eft:propríz cuiufdam, acfamilíaris amoenitate Sírenís alle&tum,cíibum& corpo rís curà neglexiffc, Sxpenumero inuitus duGus ad balnea& un&one,dum perungendus ín cratere conftítueretur,ín focís ducebat líneas,mox uncto corpore per corporís unguenta geo» metríz fígurasacliníamenta digíto infcribebat, Tanta eius reí dulcedine capiebatur,ut uere il^ lum Mlufarum ínflin&u correptü dixerím, Is cum multa pulcherrima excogitafTet,amícos ac neceffaríos orafTe fertur,ut poft eius mortem,círcundatü fphaera cylíndrum eíus fepulchroim Er ponerent, GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 9t à ponerent;infcriberent& ambientis fphaerz folidze,ad contentü intus cylindrum,quxnam exe ceffus effet proportío, T'alisigitur Archimedes,quantum ín eo fuerat, fe fímul ac urbem ínuía diam coferuauít durante obfidíone, Marcellus Megarenfium longe Sícularum uetuftíffimam urbem cepít, Hippocratis quoc exercítum dum caftra penes A ccíllas poneret,cepít,occídíti homínum fupra octo míllia,totamá fermeSiciliam excurfionibus uexauiít,cíuitates ut à Care thaginenfibus deficeret,effecit. V niuerfos autem remacie difcernere aufos uí&or profligauít, Pofthzc Spartanum Damippum à Syracufis nauígantem cepít:quem cum Syracufaniredíz mere uehemeter optarent,& illius rei gratía frequentiora tráherentur colloquia,turrím quan dam contemplatus eft,accurate parum obferuatam,qua quoníam commodus afcenfu murus exiftebat,clanculum excipere uiros poterat.EO igitur cum multotíes colloquuturus acceffiffet, ülliusaltítudínem coniectura permeníus, fcalas coparat, Per íd tempusSyracufani feftum Días nzcelebrabant,uíno ludisqp dedití, Qlare Marcellus obferuata,non folum turrím cepít,uez rumetíam murum furtim undíqy armato cópleuít mílitezquod non anté fa&um oppidani íntel lexere,quám díes ílluxiffet,& fractum effethexapylum. ld ubí fentilintmouerí ac tumultuarí captum, Tum IVlarcellus íuffis canere tubis,terrorem íngent£ ac fugam íngeffit uniuerfis,nul lam nonabhofte partem occupatà ratís, Fortiffima uero ac pulcherrima amplífTíma&p erat A^ cradína,quae quod ín exteríoríbus urbís partíbus murata extabat,nodü capta reftabat, iINeam & Tycham nominant, Mox per hexapylum íngredíentem uníuerfi eius prímores beatum uo cbant, Is ín fuperíoríbus locis conftítutus,fubíectam oculís magníficentíam ac fplendorem ur bisconfpicatus, díutíus illachrymaffe traditur. Cum ftatus eius íamíam futuram permutatíonem animo uerfaret,cafum íncumbentem miferatus eft, quod dirípieda à militibus effet, INara cumpradam milites efflagítarent,ín eos reluctarí prorfus audebat nemo, INonnullí delendam íncendío,funditusdp euertendam hortabantur:quem fermonemnullo pacto Marcellus admiz fit, Inuítustamen ac coactus,bona tantum acferuos przdam effe conceffit, IEngenua uero core pora conftuprarí,aut occidí,aut denic attingi uetuít,necSyracufanorum quempiam in feruía tutem redigi paffus eft;qua ín re tametfi modeftíus egiffe uideretur,non miferanda tamen non pati ciuitatem exíftímabat,in tantodp fucceffu compatientís ac condolentís aními emermebant Liti.li.s dec.5. TLiuiuNc4o polim. Val.li.s.cap.x. Clementia. » indícia,cum íngentem felícitatís fplendorem paruo mométo cernebat extínguí, Nam non mí. nushanc opulentam,quaám qua poftmodum Carthagine fufcepta eft;pradam fuiffe tradunt. Reliquam uero urbem cum paulo poft proditione cepíffent,ui totam díripuere,prater gazam tegiam quz ín zeraríü translata eft,Przecipue autem Marcellum cafus Archimedis dolore conz fccit,[s ením ín conteplandis liniamentís,oculísftudio ac cogítatione fímul intetus,non dífcur rentes Romanos,non captam urbem fenferat:cumá repente míles quidam adftitifTet,fe& ut ad Marcellum fequeretur ímperaffet,non anté uoluit Archímedes,quám rem propofitam aps plícata demoftratíone perfeciíTet.C) uam ob rem íra percítus miles,eum nudato mucrone con fodit, Alij tradunt Archímedem cum Romanum fufpenfo ín fuam necem gladio confpíceret, nequam ccepiffet rem ínueftígatà, ímperfectam,índifcufTamq relínqueret,morae paululum oraffe,eius uero reí fecur& milítem illum obtrücaffe, Tertius de íllo actatur rumor. Eí ad Mare celum horología,fphaeras,angulos,& quzdam alía mathematica ferentí ínftrumenta, quíbus folismagnitudinem ad afpectum accomodare folebat,fiunt obuij milites,eumd aurti uafe por Gre ratí necauere,[d uero Marcellum gre tulíffe,homicídamá perínde ac cede pollutisalyo mínatum effe certum eft, Illius quoc; neceffaríos honoribus cumulaffe conftat, Caeterum cum Romanibello quidem fortes,& ín conferendis manibus flrenui ac terribiles haberentur,nullum autem comítatís,clementíz,urbanítatís prorfusexemplum de fe exterís natíonibus praebuiffent,tunc prímo Girzcís oftendiífe Marcellus uidetur,iuftítia quoc;& aequitate praedítos extítifle Romanos. Taalís enim ín hofte fuít,totqp ciuitates& príuatos homínes tátís prüfequu tuseftbeneficijsut quod aduerfum Aetnenfes, Megarenfes,acSyracufanos ímmite perpetratum eft,eorü magís qui perpeffi funt,quám qui íntulerunt,culpa geftum e(Te cenfeatur, E mul tisunum memorabo. V ribs eft Sicilix Engíon haud magna, uerum antíquifIíma,S dearum rez ligione celeberríma,quas Materas appellant,ín ea templum eft quod à Cretéfibus xdífitatum tradítur.FTaftze quedam, ex red caffides ofendütur tum Meríonis,tum Vlyffis,qui eas deas rum fimulacris affixerant,infcripta habentes nomína, Hzc cum ad res Carthagínenfium ínclí naretur,lNicías ín ciuítate uír prímaríus,ut ad Romanosanímum applicarent,palàm acíntrez pidepro concione confultabat,nonnunquam aduerfaríorum fententiam arguens:quí hàmís nisautorítatem acpotétíam uetíti,illum captum Poenis tradere deliberabant, Quod cum Níe m j Per dieref quedam eiu; cla que f: ra uideri poícs ránt,excuíat, Stepb.deura bibus, i C vindar.Od.z., ' Pytbiorum. D Liui.l.7.dec. s Lii, li.6.dec.s Gelli. s.cap.6 PLVTARCHI MARCELFEVS cias intelligeret, clandefiíne fcilicet fefe obferuarí,manifefte in Materas deas ccepit intempeflis uusacineptus obloquí,multadp aduerfus earum díuínitate ac gloríam;ut íncredulus& cotem ptor perpetrare,exultantibus mirum in modum ínímícís,quod fuorum caufas malorum prae buiffe uideretur.[nde cum ad eum corrípiendum fe pararet aduerfaríj,tantifper INicías ín cona cionecíuíum, cum orare ac publíca confultare ccepi(fet, corpus repete demífit ad terram, V bi aululum ímmorante,magno cum ftupore filentíum(utí par erat) exortum eft;hínc caput ate tollens,& uoce fubtremula grauítp circumagitans,acutüm paulatím protendít fonitum.()ua; recum theatrum filentio& horrore fimul implícit& uídi(fet,abíecto amictu& íntima abíciffa tunica,feminudus emicans ad theatri fores curfu feftínat,fe ab Materarü numíne agitatum daa mítans, Quem cum religionis caufa attíngere uel refragarí nullus auderet,& proinde uníuer(i cederent,extra portas curfu defertur,nullo ínterím lympbhantís clamore;aut infaniétis ufus im petu, Huíus aftus confcia coniunx,príus acceptís filijs in dearum templo fupplex aduoluítur, inde uirumerrantem fe quaefítum ire fímulans,prohíbente nemíne tuta ex urbe decefTit, Eo pa ctoliberatí,Syracufas ad Marcellum cotendunt, Poftea cum Engíates ob eorum petulantíam & cómif(fa facínora, Marcellus uníuerfosligarí, ut eos fupplícío afficeret,íuffiffet, Nicías adítaz bat illachrymans,eius manus ac genua complectens, fuos cíues& ín prímís aduerfarios depo: fcebat, Qua re placatus Marcellus,miffos fecit uniuerfos,cíuítatem nulla affecit íníuría,Nicie quoq; magnís honorato muneríbus,agrí plurímum uendicauír, Hzc quippe Pofidoníus phis lofophus ín híftoría tradídit, Marcellusad uícínum ac domeftícá IRomz bellum accítus,príut: quam redíret, pulcherríma ac pluríma Syracufis figna detraxít,ut cum fuí tríumphí fpeciacue lum,tum urbís ornamentum effent,quz níhilantealafcíaum aut luxuríofum habebat aut nos uerat. Nondum ín eam gratía haec& uoluptates fculpturz penetrauerant,uerum armiís refers ta barbarícis,cruentís fpolijs,trophaís,ac tríiumphalibus coronata monumetis,nullum latum aut íntrepidum,utpote delícíofis nodum fpectatoribus,fpectaculum exhibuerat. At ficut Epas mínondas Boeotíum agrum Martis palxftram,&t Xenophon Ephefum bellí officínam appel lat,fic Romátuncbellígeri teplum Martis(ut Pindarus aít) uocarí potuiffearbitror,[tacy cuti Marcéilus ín urbem gracanícz iucüditatís fupelle&tilem,& uarías afpectu íntuliffet illecebras, plurimü plebís fauorem coparauít, Fabius autem Maximus fenatus gratíà confequutus, quod urbe Tarentínorü capta,nullum ex ea fignti mouiffet,aut Romá tranftulíffet,uerum índe pe: cunijs opibusqp tranífmííTis,deorii ímagines dímiferat,id quod(zpe comemorarí folet,adijcíes: Hos,ínquít,deos relínquamus T'aretínis iratos, Marcellum íncufabant,priímü quod magná ín cíuítate conflaffet ínuidi,cum non homínes tantum,uerum deos ettá perínde ac captíuosinz ter triumphandum egiíTet:deinde quod affuetü bello ac rebus ruftícis populum,necdum deli cias expertü aut defídíam,& ut ab Euripide de Hercule dictum efl,rudem ac mínime lautti,fed frugí maxíme,ocío nugis referfiffet, qui dum círca artís artíficumd oblectamenta uerfabanz tur,díeí plurímü mírando terebát, Attamen gloríabatur Marcellus,quod Romanos pulchertí ma& mirabilía Girzecorü ornamenta qux anté incognita illis fuerat,uenerariatqy fufpíceredo cuiffet, Ceteri cum aduerfantibus ínímícis eitríumphus negaretur,quia nonulla adhuc ín Sici lia nauáda reftabant,erat uero plenus tertíus inuídía triüphus,factum eft ut íuftum quidemac integrum ín Albano monte tríumphü ageret,ín urbeautem mínus fplendídum:quod tríum: pb4adi genus Cirací fap, ouatíone Latíní uocát:eam non ín curru laureatus,nec círcumdan gentíbus tubís,at pedes patrítijs ín calceís,modulantíbus tibijs,myrtea geftans coroná íta pere git,utnullabellifacíes effet,fed omnía íucüidum magís quàm terribilem prz fe ferrent afpecü. Quz res ingentí míhi extat índício,ratione magís quàm magnitudine rer&ü geftarü díftínctos olím fuiffe triphos, Nam quí pralío& cedibus hoftem fuperaffenr, Martíü illum ac terrificü agentés triumphum,quemadmodum& in luftradís exercitibus fít,arma uirosq lauro de more coronabant, At qui fine pugna beneuolentía Xcomítate perorido rem bene gefferát,íjs imbel lem hác pacíficami pxanís cantu pompá lex fínebat agendam. T íbía enim& myrtus arbufcu la, Veneris(qua dea uim bellumQ; maxíme exofum haber) pacís fymbola funt, Caeterum hoc tríaplii genus nó ab ouatione,hoc eft clamore Bacchico,ficutí multí putauere,appellatur oua tio,tametíi illam ouátes canentes&p peragant:fed credunthoc à Girxcís nomen ín confuetudi nem deríuatum,fimul& huíus honorís quícqua ad Liberum patrem pertínere,quem Euan€ Thriambum nomínát.hoc nequaquá uerum efl,fed cum milítes in magno tríumpho bouem, & cum hocimmolare ouem confueuerunt,índe huic triumphi generí nomen manfít, Operae precium hoc foco fuerit Spartanorum legiíflatorem contemplarí,quí contrarío Romanorunt more pm GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 9z y more facríficandum ínftítuit. Nam fi quís Lacedzemoníorü dux, quod uellet, doloautperfuae fione confecífTet,bouem mactabat:fibello res gefta fuiffer,gallum.EHi ením tametfi bellaciffimá fintamplíora tamen magísQ homíne digna,qua ratione ac prudentia, quám quz uíautfortí^ tudine confecta fint,íudicabant.Haxc quo fe habeant pacto cofiderari poffunt, Caeterü poftea quam Marcellus conful quarto creatus eft,eíus ínímící Syracufanos induxerunt,ut de eo Roz mam queftum uocíferatumQ uenírent,quod grauiífimas ab eores contra foedera& íura focíe tatís paíTí forent, Tum Marcellus rem diuíná ín Capitolio faciebat, Sedentíbus itaq patribus, Sytacufani fupplices profternütur,dicendilocum& pro uíoldta cíuítate íuftitiam implorantes. Quod cumabfentisgratía Marcelli xgre collega pateretur,Syracufanos arcebat. Id fimulatqg Marcellus accepít,ftatím affuit,& fella pofita cum fediffet,ut conful íus dixit, Perfectis czrterís defcendens e fella,ín eum locum uti priuatus migrauit,quo ín íus uocatí folent,& Syracufanís defe querendi facultate prabuit; Quí ubiuiri dignitaté;autoritatem,maíeftatem,& inuictü are mís ducem anímo uerfaffent,confufi perturbatí& funt, l'erroré magís augebat fplendor purz purz,qua nec eumafpícere audebant, V eruntamen aduerfariorü e hortatíoníbus excitati,fle bilibus lametis íncufatíone exorfi funt,cuius farima hae fuit;Se cum focij amícigy populí Ros maní effent,quod nec etía fub reliquís imperatoribus pertulerínt hofles;perpe(Tos. Ad ea Mar céllus: Eos nihil nífi quod uí& bello capti,quodáp arcerí neQuiret,pertuliffe: deinde eius fibi ipfos captíüítatís autores fuiffe,quí multisad pacem cohortati illos,non obtemperaffent, Nec enimátyrannís pugnare coactos,uerum& eos bello tyránídem exercuiíle.Hís peroratís,cum patres Syracufanos de more dimífiffent; Marcellus ín fenatu relí&o collega fimul excellit,ante fores curíz expectans,nilaut poenz metu,aut ía Syracufanos íra folítam immutauit habítudiz nem,quín fumma benignítate& modeftia fenatufconfultifinem operiebatur.Deinde patrum decreto Marcellus uictor declaratur, Quapropter Syracufani fefe ad eius genua proíecerüt,laz chrymis obfecrantes,ut iram aduerfum fe prafentes exerceret;reliquam uero miferaretur cíuí tatem,immortales fibi gratías pro ifthochabítura.C) uibus placatus Marcellus,cum ijs przfene tibustum uníuerfis concilíatus eft Syracufanís,quos ín pofterü perpetuís profequutus eft bez neficijs, Senatus quoq reftítutà libertatem íllis]leges impofitas,coplurap adíudicata przodía ra» p tacenfuit haberida.Quorurn gratía merítorum cum immenfos alíos honores à Syracufanís af fequutus effet,tum decreuere ut quotíes Marcellus auteíus quífpiam pofterorü in Sicilíam tra fjcerent,obuia Sytacufani coronatí prodiret,& dijs facríficia inftitueretur, Hínc Marcellus ad Annibalem uertítur,aduerfus quem cumpoft Cannenfem cladem caterí confules ac uníuerz (iferme duces ínfiructas conferere acies nufquam auderent, tumultuarijs tantummodo pra ljs uterétur,ipfe diuerfam aggrefus uiam uerfabat animo,quemadmodum Anníbal poftqua attrítam uaftaffetItaliam,nunc poffet ab Italia proflígari, Fabium quoc haud recte confulere, quídum femper tutís ínnítebatur,ut languéti patríz mederetur,differendum effe bellum cen febat,cum interím labefactatz uires contabefcerent:quemadmodá trepidí ac mínus audentes medici fa&ítanttquí cum bona ualetudo ac uigor abfumitur,opem xgrotís feríus afferüt.In pri mísigitur quafdam Samnítum ampliffimas urbes cepit,ín quibus ingentem trítící uím repofiz tam,& grandem pecuníami,& tría Poenorum millíaquzín eis przíidij caufa relicta fuerat,íne uenit, Pofthzcc cum A nníbal Gin.Fuluio proconfule ín Apulía cum undecim tríbunís militü czfo,maxímá exercítus partem trucídafTer, Marcellus Romam líteras quibus cíues confolarez tur dedít:mox ením feutea ex regione Anaibalem expelleret,tranfgreífurü,quemadmodum Líuiustradít. Líterze autem lecta haud ademerüt Romanis moerorem,uerumetiíam terrorem íniecerüt,eo magis accepta clade impendere difcrímen ratís,quo Fuluío magis Marcellus praez flabat, Ceterum ís quemadmodum fcrípferat,continuó Anníbalem petens,Lucaníam ingre ditur; Vbí cum ad INumiflrronem oppidum, Poenum muniítos tenere colles offendifitt, ipfe plano ínloco caftra pofuit.Poftrídie dum prior ad pugnam copías eduxiffet,in acíem A nnibal deícendit, Itag conflixere:ingens atroxt&p utríngy prelíum geftum,neutri uictoríam adíudícae uit, Ab tertía enim hora collatís maníbus,in multa uix noctem dirempti funt. Poftera díe cum prímum illuxit,VIarcellus productis copijs pro acie per cadauera fletit,& ut pro uictorí2 decer taretur Annibalem prouocabat:quí cumcaftra mouiffet,fpolía hoftíum legit,humatístp fuis, hoftem íterum infequítur:plutibus fümmiflis infidijs,in nullas Marcellus incídítín omnibus tumultuaríjs pugnís ufq fuperior:quibusin rebus magna Marcellílaus erat& admiratío, In» flantibus ídcírco comítijs,fenátus decreuit;alterum potíus€ Sícilia cofulem,quám ímplícitum Aunibali Marcellum fübducere:quíreuerfus, Díctatorem dicere íuffus eft Q; Fuluium.Non m 4 Val.li. 4.cap.x Lii. li,6.dcc.a Animi mode ratio, Mifericordia. Gratia relata, babitusq; hos tirs. n Liui.li.7.dec.s Ld C D Fortitudo etiá bofti«àniráda. "PLVTARCHI MAÁARCELLVS enim Dictator populo;aut à fenatu deligi poteft, uerum alter confulum aut imperator pro».. greflus ad populum;quem cenfeat Di&atorem dicit, V nde quía dictus fit, Díctatorem appels lant, Nonnulli ab eo nuncupatum Dictatorem aíunt,quod non populi fuffragio aut aflenfu, uerum quod cenfeatautorítate propría ímperet:fiquídem iuffa magiflrratuum, quz Girzcí df. 7&yu«2, R.omaníuocát edicta,[s itaqy Marcelli collega eSicilía reuerfus,cum alíum dicere Dis Catorem mallet,ne ínuítus cogeretur,noctu ín Sícílíam traíecit.C)uam ob rem C. Fuluíü Día Ciatorem nominate populo,Senatus ad Marcellum líteras dedit, ut hunc diceret.Sic Marcellus dixít,& cító plebísautorítatem adiecit,[pfe dehinc proconful defignatus cum Fabío Maximo ftatuit,ut is l'arentinos adoriretur,ipfe confertus Annibalíeum diftraheret,ut quo mínus;illis auxilium ferret,impedimento effet,'um Cannufíum contendít,PoenoG fzpenumero caftra permutátí,pugnamdgy detrectantí, undicg ímmínebat,tum uallum íacíentí acríus leuibus pra ijs ínftare, Denigy cum ipfum pellíceret,nec pugnam Annibal detrectaret,nox prxlium dire mit.Cum prímü dies ílluxít, Marcellus ín armís ftructa ínfpectabatur acie, Quare anxíus Anz nibal coactosad concione Carthaginenfes obfecrare;ut pro uniuerfis olim geftís eam decerta: rent pugnam. Cernítís,inquít,ut poft tot partas bello uíctorías nulla nobisaut refpirandi aut quietis facultas adfit,nífihunc propulfemus homine, At hifce adhortatíonibus praelíá íneunt, Quam quídem ad rem Marcellus intempeftíuo ufus(tratagemate,füccubuifTe uídetur.Dexte roením laboráte cornu,cum Marcellus ordínes ín prímà fuccedere aciem íuffiffet, turbatis ea mutatíone ordínibus,collata eft hoftibus uíctoría. In ea pugna Romaníad duo millía& feptín gentos cecidere, Marcellus ubí ín uallum redijt,couocato ad concíonem exercítu,multa feait Komanorüarma& corpora,at Romanum uidere nemínem,Eís autem ueníà ímplorantibus, INon uíctís,ínquit,fed(iuícerínt daturum:cras denuó conflí&turü,ut antea uictoriam quám fu gam cíues audiant, Hacloquutus uíctas cohortes,pro trítico,hordeo pauít, C) uas ob rescum pluresexea pugna fummo cum díícrímíne xgre fe haberent, nemínem tamen accepta magís uulnera,quám Marcelliconfecerat oratio, Prima dehíncluce fignü przlíj rubícunda depromi tut tuníca, Tum cohortesquz per ignominia habítz fuerant, ín prímá educi acíem ímpetrant, reliqusstribuní milítü copías productas proxime collocant. Id poftquam Annibal accepit, Dij boní,inquít,quífnam hunc tractarít bomíne,quí nec fequüdam,nec aduerfam ferre fortunam Ícíat? Solushícocíum nec uíncendo praftat,nec fuccumbendo fufcipit. In hunc perpetuó uís demur pugnaturi,cui re tum aduerfe tum profpere gefta,audacíz ac fiduciae maíorem pudor caufam ínijcít. l'unc collata copíx,par utríng; uirorü fortítudo. Annibal contra Romanos ín primanracíem elephantos locari íubet:íngenti mox tumultu prímí turbati ordínes funt, Tum Flauíus tribunus milítü correpto figno obuius fertur,& prímum elephantem aduerfa percufe fum hafla uertít ín fugam:quare dum íllerefugít, proximum prímo,dehínc irruentes cacteros conturbat,[d confpícatus Marcellus,tumultuàtibus concítos pro uíribus inferrí iubet equites, ut ipfos longe hoftibus írrítatiores redderet.Sic flrenue ínuadentes Poenos ufq in caftra truci dant.Plurímam eorum necem dum necantur caduntáp, fecere bellu. Ibi fupra octo millía de fideratítraduntur,Romanorum cafa tría millía,relíqui omnes fermé faucij. C) ux res Annibali requiem ac fpatíum comparauít quamlongiífime nocte infequentí caftra mouendi, Marcellus enim cumob faucíorü multítudínem perfequí nequíret,in Campaníam paulatím duxit exerd tyoe:& dum curarentur mílítes,ad Sueffam egit xíliua, A nnibal ut prim fefe à Marcello abru pit,liberü recipiens exercit, intrepidus círciuagabatur,uniuerfam incedens[talíam, Q uapro pter aduerfus Romz de Marcello rumor dífpergebatur,Eius ínímíci Publiü Bibulum tríbuná plebis,quí illum accufaret íncítabant,uírum uti; ferocem& ín dícendo grauíffimü, Is uocato períxpe ad concionem populo,de abrogando Marcelli imperío,& altero fubrogando ímpera tore e&erat, Aiebat enim Marcellum pauló bellis exercitum,perínde ac palzítra fatigatum, fefe curandi gratía corporís ad calída conuertiffe balnea.Hzec ubi Marcellus accepít,relícto legatis exercitu,R.omam ad deprecandas uenit calumnías,quarü paratam ín fe fententíam comperit, Diead Círcum Flamíníü praítituto,íngens eó populi multitudo confluxit. Tum afcendensDi bulusaccufator extítit. Marcellus pauca fimpliciats de fe comemorans refellit. Illu(iriffimi uero ciuitatis príncipes pluríma de eo dilucide ac liberius proloquuti,orare ne íniquiores hofte iudi? ces uíderétur,negp formidínís damnare Marcellum,qué ís folum ex R-omanís ducibus fugíat, femper cum eo imperatore pugna detrectat,cum cateros laceffat ad prxlía, Hís peroratis adeo iudfcij fpes fefellitaccufatore,ut nó modo ab hifce criminibus ínfons Marcellus mitteretur, ue? rumetíam ipfe quínto conful defignaretur.Iníto confulatu,intentas ad defectionem Hetruria cíuítates GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 95 a ciuitates eíus aduétu fedauít placauittp, Poft hac cum ex Sículorü manubijs Gloríz ac V irtuz tixdíficat templum dedícate uellet;à pontificibus ínhíbitus eftquod negarent uníca duobus deis zdem haberí poffe, Quapropter alíam exzdíficare coepit haud facile fe ímpedítü ferens, quafi ideidírum eflet auguria. Multa quogy illum fignaperturbabant, Nónullz ením íctz ful minibus edes erant,& mures ín cella louísaurü corroferant.Nüciabatur quoq;.bouem huma nam emífífTe uoce:infante elephantís capíte natü adhuc eíTe fuper(titem, Qux cum poftea liba tionibus& facrificijs expíarétur, male litatá eft;quare íllum Romz augures detínebant bellí cur piditate flagrante, Nemíne ením cuíufpíarei defiderio adeo'affectum coflat,quantá ille uir,ut rem cum Annibaleferro decerneret, Hoc illí nocturnü erat ínfomníü,hoc unum cum amícís collegísqp confilía,hzc una uox ad deos,ut cái Anníbale firucta coníungeretur acie;zeumq auí difimü dixerím,utíntra murü aut uallá quodpía ínclufo utríncg decertaretur exercítu, Et nífi uir parta ínfignís gloría, S quod teflathir experiétía,omniG imperatori grauíffimus idemd fa» pientiíflimus extítifTet,eí iauenile quoddam obtigi(Te uítiii,& praeter ingrauefcenté ípfius atate glorofum fuíffe fortaffe quís díceret.Supra fexaginta enim natus arlnos quínt& agebat confu» latum.Non tamen príusab urbe difceffít,quám uatum moniítu facrífícía procurationesdy pere giffet:quibus ríte peractís,cum collega profectus ad bellum eft, Tum ínter Bantíam ac V enu (iamconfidentem offendens Annibalem,eum adpralíum prouocabat. At ille pugnàá detrecta bat, Cxterum cum ad Z ephyríos,L ocros,confules partem copíarü mitterent,iddp feniffet Ann nibal,locatís fub tumulum ínfidijs,bís mílle& p. Romanos cecidit, Ea res Marcellum iratum exciuít ad pugná:proinde propíus admouit exercítü, Inter amborü caftra munítusadmodum fargebat tumulus uaría denfus fylua. Accliues utríney fpeculz,índe fontani labütur ríuuli, Mie rari profecto Romaní,quod hunctam comodum locü haud príor occupans Anniíbal,eum relí querat hoftibus, V er Annibal illum cum caftrísaptü,tum uero longe ínfidijs aptíore iudicae uerat.Ipfum ítaqj ad huiu(cemodi rantümodo reí ufum affectans,fylua& cauernas íaculatoríz bushaltatísip copleuerat,ratushucoblocícomoditatem Romanos íturos, Nec íllum fpes fefel lí, Mox ením ínter Romanorü caftra fremebant,eum occupari locü oportere, Ea res confules mouitmunitíore quàm hoftes loco habituros caftra,uel caftello tumulum firmaturos. Irlarcelz P lüsigitur loc cum paucis fpeculaturus equitibus,(umpto uate ímmolauít, Prima íecur hoftíae fine capite fuiffe arufpex oftendit, fecüidze quàm immen(íum caput emícuít, Caetera quogy uehe méter miráda apparuere, Q uibus cum prior ílle folutus effe tímor uideretur,refpoderuntarue fpices,fe proínde ueritos turbatostp,laeta enim poft fcedíffima atq mocftíffima fufpícione abe frd mutatíonís prx fe ferre, Sedením fatum no ignís,non ferrea arcebüt moenía,ut eft apud Pindarü, Marcellus fumpto collega Crífpíno,& fílio tribuno militü, egredítur cum equítibus dacétís& x x. ex quibus nullus Romanus erat, Hetrafcí coplures,Fregellani quadragínta fi diffimí ufquequaq Marcello. Caterum ínter fylueftría obtectí uerticís loca nullí uífus infedez rat fpeculator,quí omnía in Romanorü caftrís facta profpectabat. Hic ínfidentíbus aduentare Marcellum fignificat:quí ubi propíus illum acceffifle ícíuerüt,repente ex ínfidijs prodeunt, fie mul& undíg, circunfufiíaculantur,feríunt,fugientes ínfecantur,ín reluctantes manus confez rünt, Hi uero folí quadraginta fuerant. Fregellaní,quí terrore confectos uídentes Hetrufcos, protegendorá caufa confulum pugnam comíttunt,quoad Crífpínus duobus íctus íaculis uerz foprofagit equo. Marcellum lata transfíxít lancea,quam Aéyyl» Grrcí uocant, Tum perpauci quifüpererát Fregellaní,prolabenté Marcellum deferátt, filium uero faucíü ín caftra fugientes atrípiüit, Czfi haud plures quadraginta,capti líctores quíngy,equítes duodeuiginti, Crífpinus haud multís poft diebus ex eís uulneribus díem obijt. Superíori tepore tanta haudunqua Romanísclades obtigerat,uno przlío utrunq; morí confulem, Annibal ubí Marcellum cecídiffe nuncíatü eft,cxterís paucifactís,ad loci cedís aduolat:ubí cadauer nactus, díuGp forma bburdg membrorü contéplatus,nihil aut uoce fuperbéiaut uultu latus emifitquemadmodü nonnulli tam índomíto tamq difficilicaefo feciffenthofte,uerü necis índígnitatem admíratus ei dempfit annulum. Inde corpus fplendíde ac magnifice ornatü cremauít, Poftmodü reliquis argetea ín urna códítis,coroná imponens aureá filio míttere curauít.Quz dum ferrétur,interuenére INu mid, quí ut uas corríperet,portates adortí funt:parte alía dum obfiftít, ui; pugna comittítur, offa difpergütur,Id cum audí(Tet Annibal,adftantíbus díxiífe fertur: Profecto nil fieri deo lícet inuíto:& affectís poena INumidís,amplíus legédas tranfmittédastp neglexit reliquías,quafi nu tienalíquod Marcellum fic uíta defunctü indigne, fepultura quoq carere íuffiffet. FIc atCor nilio Nepoteatq; Valerio Maxímo fcrípta traduntur, Liuius autem& Carfar Auguftus id ua» P m$ Val. li.s.cap. t vd Ái..cap.o Mors. PLVTARCHI MARCELLVS fculum ad filium deportatum,& fplendide humatü prodidere, A Marcello coplura ptzeter ea qua Romi extát,díjs dedícata cernütur.Nam Catanz Sícilíz oppidi eiusexiftit gymnafium, Statua actabulx ex ijs quas Syracufis detraxiít,ín Samothracia pofita funt ad deos quos Cabie rosappellant.Inde Líndi in zede Palladis ibí in Marcelli ftatua infcriptá hoc Pofidoníus refert; Claudíushic Romz quondam memorabile fydus, Marcellus patrum ftírpe fatus ueterum, Septenas moderans per martía gefta fecures, Cadibus hoftíles fxpe manus docuit. Nam huíus epigrammatis autor proconfularem dignitatem ab eo bís admíniflratam quínque confularíibusannumerauit.Eíus clariffíma progenies ad Marcellum ufqy Cafarís nepote pros pagatur,quem Octàuía Cafarís foror ex C. Marcello fufcepit. Hícdum adílitatem ageret,pau ló poft quam Carfarís filiam duxiffet uxore, mortem fpofus obijt. Ad eíus autem decus ac mes moríam, Octauía mater bibliotheca coftruxit.Cafar uero theatri Marcelli nomíne ínfcripfit, COMPARATIO MARCELLI ET PELOPIDAE, joR vM ígitur quadeMarcello& Pelopída memorátur,hxcfunt,quacüg digna : eu nobis cómendatione uidebantur, In naturz uero& morum fimilitudíne,ubi uelut (3 IMPXI concertatio quaedam uirís inter fe fuit/hocfolum íntereffe uíderi potefl, quod Mar» Jv cellus quidem ín plerafq;ab fedeuictas urbes crudelior extítít, Epaminondas aute & Pelopidas neminem uictores unquam necarunt;urbem üe ín feruítutem redegerüt, GC The baníhaudiíta fzuiturí,prafentibusillis,in Orchomeníos fuiffe creduntur. In ipfis autem nego cíjs magna& míranda funt qua Marcellus aduerfus Gallos geffit,cum tantam equítum pedi tumá multitudine tam parua repulít fuorum equítum manu, quod haud temere d quoquam alio factum ímperatore memoratur,cumdq; hoftium ducem ípfum obtruncauít, Qu uo quídem genere Pelopidas excídit:nam dum íftuc conatur, fublatus á tyranno eft;príusQp cecidit quàm oppreflit.Sed tamen huc conferre Leuctrica& T'egyream clariffimas uictorías lícet, Geftís au tem per clandeftínas infidias prxclare rebus,in Marcello nihil eft quod conferamus,qualía Pelo pídas redítu ín patríam, Thebísiq ryráníde eíecta,fecít:nam illud omnium quz gefta clám& ín tenebrís dolotp funt, facinus, primas longe tenet, Erat Annibal metuendus grauísiy,tam pro» fectó,quám Lacedamonij tum Thebanís:atquí ceffiffe tamen illos Pelopida,& círca Tegyras & circa Leuctra certum eft, Annibalem uero Marcellus, quemadmodum Polybius afferít,ne femel quídem uícit:perftítiffeením ufq; ad Scipionem Annibal ínuicius uidetur:quanquam ením Liaío;Caari, Nepoti& ex Gracisregi luba,fuperatum& in fugam alicubi à Marcello Anníbalem uerfum credamus,nihil tamen ín ea re magni^momenti fuifTe, fed ímpoftum Pos noin(íllís cogreffionibus puto, Fuit tamen nóabre,fed íure quídem,poft tot exercitus R oma: ni fugas,poft tot ducum clades, SC uniuerfi illius ímperij confufione,fummae admírationis res, Romanü audere Peenícongreffum expectare.NNam quí ex longa trepidatione& metu ruríus ardore militi ínijceret,ín hoftem accederet;ac íam nó fperarefolum,fed uocare ín dubiíü etíam & arrogate fibí uictoríam fubrígendo cofirmando& fuos doceret,unus uir Marcellus erat. Et cqatíta affuetí cladíbus antea fuís Romani effent,ut fi fugientes Annibalem,effugerent,belle fecüi agi arbítraretur,effecít ílle ut falutem ex fuga reportare,miles turpe duceret, hofti coceden dum elfe negaret,folumq no uicífTe doleret, Q uonià igítur Pelopídas nung przlío uictuseft imperator, Marcellusaue fzpíusquaám nemo fua tepeftate c hofte congreffus uicit uídeatur for(ían,ín eo quod uíncí prorfus nefcít;cá expugnatu difficili Pelopida,multítudíne uíctoríari Marcéilus zquari poffe. Equíde Syracufas híc cepit,illeín Sparta incidit, At difficilius eft puto Spartz bellum ínferre,& prímü mortalíum omnii Burotà armato exercitu tráfíre, dj Sícilia ca pere:nífiquis forfan Epamínonda potius facínus efTe, qudm Pelopídz,quemadmodü& Leu: ira; dícat. Marcellí uero gloría focíüi nemine habereznam& Syracufas folus cepit,& abfcy col lega Cfallos fudit,& cotra Anníbalem nó folum fubfidi nemine ferente,fed omnibus etia de: ' bordtíbusfefe obfjciens,bellit; forma inflaurans,primus omníü í(tuc conadí audéediq; Roma nísdux& autor fuit. Obíti aero laudo quídem neutrius uirí,fed doleo& fuccenfeo cafuí índiz . gno,míror&p tot pralíjs, quot egre quis numerare poflit, Annibalem neuulneratum quídem: atqj inhac diífcíplitia Chryfantem probo,quí cum hafta fublata ínuadere hoftem uellet,figno tüba reuocatus momento hofle miffo, manfuete& moderate redibat, Sed tamen uenía dí« gnum [i Lo«E a! ———— p Ape FO(4 4—pT ^opypT Fw om?"Prae om L—-—— i.J C€po'r3? DONATO ACCIÁIOLO INTERPRETE, 94 » gnumPelopidam,& calor pralío fufcitatus,& non ígnobilíter ad depellendum periculum íra prolíciens,facít.Eft optiímü fane,uincetem ducem uíctoríz fuperftitem e(Te fux:(i cadat autem, cum uírtute uitam;quemadmodá Eurípídes ínquít,finíre:fic enim mors non exítíü, fed pracla rum opus euadít, Ac prater íram,etíi hoc Pelopída patrocínatur,quod finem belli ín eo pofi tum anímaduertít,fi tyrannus cecidíffetzunde non omníno abre tali ímpetu excítabatur:nam difficile eftalíoquí tam fpecíofam uincendí materia oblatam repudiare. Marcellus uero;nec ul la magna neceffitate urgente,nec furore;quí(xpeloco ratíone mouet;obtínente,fed íncircuna fpecte perículo fefe mergens,non digna imperatoreruina,fed przcurforís aut fpeculatorís cecá dít ínftar,confulatus quingy,tríumphos tres, fpolía& trophaa regíbus detracta,pro ftipendio uítam Carthaginílocatibus Hifpanis Numídisig prodens,adeó fané,ut illijpfitam przclarum fibi facinus ínuíderenc, Romanorum prafltantilfimü uirtute, fummü poteftate,illuftríffimum gloría,inter exploratores Fregellanos confumptum effe, Oportet autem non accufatíonem ín antos uíros ínftítutam nobíse(Te putare,fed indignationem& libertatem,de hís rebus,eos, GC eorum fortitudinem(ín qua fola uírtutes caeteras confumüt) ínterpellandi,qui fic anímam, fic uitam abiecerunrquafi fibí,non patría,amícisty& focijs interírent.Poft obitum focios, pro qui busoppetíerat Pelopidas, Marcellushoftes, quibus peremptus erat,funerís habuít executoa res, Optabile hoc& beatum,melíus autem& maíus hofti uirtutem noftrá etíam ínfeftam ad^ mírationi effe, quàm habere quí nobis beneuolentíz gratíam reddat:iftíc ením quod commen des,bonor eft folus;fiíc utilitas& ufus magís amatur ipfa uirtute, ANNIBALIS VITA DONATO ACCIATIOLO INTERPRETE. 1 PRIMI Puníicibelli, quod Carthagínefes cum populo Romano geíz fere, memoría repetatur, mültí ítmperatores nobis occurrent,qui ex rebus ! geftis gloríam confequutí;celebrem famam fuis pofteris reliquerunt, Sed «8 exPoenorü ducibus nemoeft,quent omnes Girací Latínidp fcríptotes ma gís extollant,quam Hamilcarem Anníbalís parem,cognometo Barchá; | uirum finedubiopraftantem,& reí militaris,ut in illa quífque xtate pote | rat,peritíffimum,Is prímum ín Sicílía Romanorum íimpetum,qui multas inflixerant fuz reipub.clades,diutíus qudm par erat, fuftínuit. Deínde Aphrico bello,cum mer cenarij milites feditione facta rem Carthaginenfium ín extremum periculum conieciffent,fic firenue íncendíum illud reftínxit,ut fit omníum fentétía iudicati, ea tempeftate uníusHamíl^ catís opera patríá fuiffe feruatam,[n Hífpaniía poft hzc cum ímperío mi(fus,quo tépore Ann balempuerü fecum duxí(Te tradítur,cum multa geffiffet memoratu dígna,tandem nonoanz noquám ín eam prouincía uenerat,aduerfus V etheones fortíter pugnans ínteríjt.Poft Hamil crísmortem,Hafdrubal eíusgener,quem Carthagínenfes fauete factíone Barchína exercítui prafecerát,octo fermé annos imperí& obtinuit, Is Annibalem nó multo tempore poft ínterítü patrís,repugnatibus etíam alterius fa&ionis príncipibus, ín Hiífpaníam uocauít,ut ficut antea pueruíuete Hamilcare coeperat bellícis artibus erudirí,fic etíá tuncrobuftiore ztate periculis, laboribus,ac omnibus officijs milítaribusaffuefceret. At uero etfi ab initio memoría patrísmogr parum fibi in exercitu profuifferad fauore concilíandum,pauló tame poftea fua operaatqy ínz geniofactum eft,ut ueteres milítes alíorti ducum defíderío depofito,hunc fíbíanimo propone rent,quem prxcípue imperatore delígendum putarent. Omnía enim qux magno futuro duci expeteda effe uídebantur,abunde Anníbalí aderat:quíppe erat eí confilium ad egregia facino rapromptü, Confilio aute neg, índuftríanecy audacia deerat. Nulla perícula,nulla iíncdmoda Corporís,quz caeteros remorarí folent,& arebusgerendisabducere,inuictá animi uirum terre bant, V igilare;feftínare,cücta obírequaz aut flrenuo milíte,aut egregio imperatore dígna uide bantur. Hísartibus Annibalfub Hafdrubale per tríenníü meruit, uo quídem tepore adeoto tíusexercitus fauore fibí cocilíauit,ut ftatim poft Hafdrubalis mortem, íngenti militum cbnfen fu,imperator fit appellatus, Quam przrogatíuam mílítarem,fauente factione Barchína;popu lus Carthaginenfis fine cotrouerfia coprobauit.Sex& uígíntíannos cum efl imperator ab ex^ ercitu declaratus, Annibalem natum cóperío, Nouem enim annorum fuíífe conftat,cum eum pater ín Hifpaníam duxítratqyab eo tepore ufq ad ínteritii Hafdrubalis,autore Polybio,tépte & decénumeranturanni, V etü ex quo die Annibal exercítü actotíus reipub.adminiftratione G&nusillustre. Tpeniunt: Anirnus tolea TR PLVTARCHI ANNIBAL C fufcepit,hon longam moram ínterponedam putauít,quín populo Romano,quod multoan: té anímo agitauerar,bellum inferret, Nam erat eí indignatio prímü aduerfus Romanos,obSici líamSardíníamd amiffam,cum omnibus Carthagínenfibus pené comunís, Accedebat deindepríuatum odium,& quafi hzreditaríum ab Flamilcare patre acceptum,quo nemo alter ex Carthagínenfium ducibus nomíni Romano fuerat infeftior, T'raditum quoque memorix e(t, Hamílcarem facrificantem eo tempore quo ín Hiífpaníam profectionem parabat, Annibalem admodum puerumíureíurádo obflrinxí(fe,cum prímü per ztatem líceret,populí Romani fo reinímícum, Cuius quidem reí mtmoría& acerba fane recordatío ueluti quedam paterni odij ímagoante oculos iuuenis uerfabat,animumép urgebat,ut ea femper moliretur, qua ad euer: tendum R.omanü imperium pertínerent.Praterea faGío Darchína frequentibus ftímulís eum incítare non defiflebat ut armís& imperío opes quammaximas cópararet. FT igítur tum pu« blícae tum príuatz caufz cum Annibalem hortaretur aá fufcipiendum cum Romanís bellum, ferox iuuenis occafionem nouandarü rerum ex talí matería cepit. Erant ín Hifpania per íd tem pus Sagütíni quafi medij'ínter Romanorum& Carthagínenfium fínes, ure foederís ín libere tate relicti; hi poflea fetotos Romanis addixerant, inítaG focietate Romani imperij fidiífimi cultores habebantur.Q uare Annibal conftítuítanimo,nihilopportuníus fieri poffead elícien dum Romanorü iram,ac íncendím,quod fibi optatííIimü erat,concitandum,quám Sagunti: nosarmís belloG lacefTere.Sed príufquá focíos populi Romani aperte adoriretur,ftatuít in Ol cadasalíosQ trans lIberum populos exercítum ducere,ac íjsad dedítíonem copulfis,aliquam Sagunto nocendí caufam reperíre,qua non tam meditato confilío à fe illatum,quádm áSagun: tínís contractum bellum uíderí poflet. Prímum igitur Olcadum genite ad deditíonem cópulfa, Vacceos deínde aggredítur,agros depopulatur,oppída permulta expugnat, Hermádicam& Arbocolam urbes opulentiílimas capit. Acíam propé omnem regione in poteftate redegerat, cum pleríqy ab Hermadíca profugi fe inuicé confirmátes aduerfus Poenü coniurant,multitudi T nem cogüt, exules Olcadum focíos fibí adfcifcüt, deinde perfuadent Carpentanis,qui fibi fini timi cràt,ut comuní confilio Poenü ín redítu fuo nihil tale expectante ínuadant, Facile in hanc fentencíádifcedentes populibellandí cupidi, recetibusa iniurfjs laceffití,arma capiüt,ac íngens D timultitudíne coacta(erant ením fupra centü míllía) Annibalem redeunte ex Vacceís prope flumen Tag adoriütur. Ad quorü confpeGtum fubito conftitere Carthaginenfiü figna;toto agmine pauor trepidatio fuít.NNecambígítur;quín Poení eo die infigne cladem acceptutí efe fent. fi repetíno hoftíi aduentu comotí,prxdaty onufti,cum ferociffimis getíbus conferuíffent manus, Sed prouidus imperator Anníbalhac anímaduertensprzlío fuperfedere ftatuit,atg ibícaftra pofuít,Proxíma deinde nocte quáto maxíme filentío potuít,copijs amne traductísJlo cum eaparte qua tranfitus hofti facillimus dabatur,ab omní prafidio uacuü reliquít,ut partím fimulato metu,partím occafione oblata,barbaros ad tranfeundü flumen allíceret.Necuírá qui aftutíaomnes duces atatís fux fine cowouerfía fuperauit opinio in decipíedo hofte cofiliumq fefellit, Barbarí enim natura feroces,multítudíne quoq; fua plus nímio fídentes,dum Carthaz gínenfes perterrrítos effearbítráturmagno impetu fein aquá proijciunt, Hos íncopofitos ím» plícatosQp,príus quàm omnino flumen traíjcíant equitibus prímit,mox omnibus copijs aggre díütur Paení,magno£p eor numero ínterfecio,reliquos ín fuga uertüt.Poft hanc uictoria cun &Giítans berum populídedítíoné faciunt, przter Saguntinos:quíi etfi Annibalem fuís ceruície busimmínenté confpiciüt,tamen populi Romani focíetate confifi, defenfione fufcípienda pu» tant:Romáquácelerríme legatos míttunt;qui fenatü doceant,quanto ín perículo res eorá fint, & aduerfus acerrímü hoftem íam fibi uím haud dubie inferente auxilium petant, V ix Sagunti : norü legati ex Hí(panía dífcefferit Roma profecturí,cum Poenus íam ín apertü bellum prorü« Ry pens,&mnibus copíjs ad obfidend& oppugnanduma Sagunti acceffit, Q uod ubi Roma nun . ciatum efl,agitatumtQ ín fenatu de focíorü íníuría, miti fententía decreuerüt patres,ut P, V ale rius Flaccus,& Q.Fabíus Pamphílus ad Annibalem mítterétur,ut à Sagunto recederet:quífi non pareret, Carthagine íre íuffi funt;ad duce ipfum, pro uíolato foedere depofcendü,Hos ora tores uditos efIe ab A nníbale,uanadp ab eo tulíffe refpofa Polybiusrefert, Líuius contrà,nec audítos,nec ín caftra admíffos fcríbít, Ambo tamen in eo coueníunt,quamprímü in Hifpania, deínde in Aphrícam profectos, Carthagínem uenifTe,expofitisqp patrum mandatis,fic aduere fam habuíffe dícunt factionem Barchínam,ut neglecti defpectídp re infecta R omam redirent. Erafit omníno ín fenatu Carthagínenfium factiones duz,quarumaltera íam índe ab Hamilca te cognomento Barcha ínitíum trahens, Annibali filio quafi ex hzredítate obuenerat,auctatp sve deinceps ce DONATO. ACCIAIOLO INTERPRETE. 9$ à deínceps ín tantas creuerat opes,ut domí forísqp ín omní re decerneda fuperíor haberetur, Ala tera uero príncipem habebat Hannonem uírum grauem fumma ín ea repub.dígnitatís,toz gatamen rnagís quàm armís egregium, Is ea tempeftate qualegati R.omanorü Carthagínem uenerunt queftum de fociorum iníurijs, folus fuiffe traditur, quí omní propé repugnante fena tu foedus cum populo Romano feruandum cenfuit,monuítg utab eo cauerét bello,quod ex tremam erat fuz patríz pernícíem allaturum.In quo fi Carthagínenfes non tam anímü Han nonísquám eíus confilíum refpícere uoluíffent,& pacís potíus quàm belli autore audiendum cenfuiffent,fanctíus fibi(uzrdp reipublicae foret cofültum. A?lli unius iuuenís feu furorem feu cupiditatem fequutí,tantorum malorum,quz poftea ín fua capita redundarunt,ex eo tempoz reoccafionem dedere. uocírca fapíentes uiros&& optímos rerumpublícariüi gubernatores fí2, nem magis in rebushumanís qudmínítium fpectare,X príufquam ad arma bella prorüpant, experíríomnía confilio decet. Ceteri Saguntini per íd tempus quo ab Annibale obfeffi funt, cum przter íus fascp fibíbellum inferrí uíderent,plures menfesobf(tínatís animís obfidione tua lerunt, Ad extremum multitudine hominü fuperante Poeno(ad certum enim& quínquagin tamilla babuí(Ie ín armís credítur)cum íam magna ex parte díruta moenía efTent,excídíum ur bisexpectare maluerunt,quaám ín acerbi(fimi hoftis poteftatem uenire. Octauo menfe quám ceptum oppugnarí,captum Saguntum quídam autores fuht,quiíbus nec Líuíus affentirí uia detur,necaliud certum tempus obfidionis illius ín medium afferre, At uero expugnatío huíus opulentiffimz urbís cceptís Annibalis multis ia rebus adíumento fuít, Nam cíuítates nonnule las,quz Punicí imperij pertzefa metum defectionís prxbebant, exemplo Saguntínze cladis ín fideretínuít,mílitum anímos confirmauit,dítato exercítu ingenti praeda, Preciofa munera ex fpolijs Saguntínorum Carthaginem miífit, quíbus fibi primarios oblígauít cíues,paratioreság reddidit ad futur bellum,quod cum populo Romano,non ín Hifpanía,ut multi arbitrabanz tut,fed ín Italía fibí erat ín animo gerere, Inter hzclegatí Romanorit cum ín urbem à Carthaz gine redijffent,uana quaibi acceperat referentesreíponfa,& fub ídem prope tempus excídía baguntínum nuncíatum effet,fera tandem populum Romani poenítentía cepít,quod laben, títeipub.fociorum,opem6a ín extremo periculo poftulanti,non fubueniffet. Ita plebs patres; p íncredibíli miferícordia motí,fimulindignatione accenfi,confules prouíncías fortíri íabent, P, Cornelio Hifpania, T.Sempronio Aphríca(hienim tum confules erat) cum Sícilía euenit,L ez gatos deinde Carthagíne mittunt princípes cíuítatis,qui coram fenatu poft longá dífceptatíos nem,de fcederü(ure cum femína futura cotentíonis quafi ín confpectum omnium effudi(Tent, magnatp ferocitate obtuliffent bellum, Carthaginenfes contrà non mínore audacia oblatü fue fcepere,malo tamen confilío,ut poftea res ipía& belli exitus declarauit, V er Annibal cognís tisijs qua ín fenatu Carthagínenfium acta erant,cumíam tempus e(fe arbítraretur,ut fícut ab initio inftítuerat,Italíam peteret,res neceffarías íngenti ftudío parat,claffem inftruít,ex fidiíTimis cíuitatibus auxilía accerfit,omnes copías Carthagínem nouam conueníre iubet. Poft haec Gadesprofectus,ante omnía commodiíílimum effe ftatuít opportunis cuftodis Aphricam Hi fpaniam& munire,ne dum ipfe ín Italiam contendit, uacua ab omni prxfidio Romaniís relíne quantur,[taque ín Aphricam primum mittít equites mille& ducentos, pedítum ex Hifpanis uedecim millía, Deinde ex diuerfis cíuítatibus Aphrica quatuor míllía peditum euocat,quos Carthaginem tueti íubet,obfides fimul habiturus& milites, Hifpanix autem praficit Hafórg balem fratrem, eid telinquít 1. nauíum claffem,& ad duo millía equítum,pedítum uero ad duodecím míllía, Atque ijs praefidijs utranque prouincíam firmat, non quía ea füfficere arbi» tretur aduerfus Romanas opes,fi moles bellíaut ín Hifpania,aut ín Aphrica fuftinenda foret, fed quod hxc fatis effe exíftimet,ad hoftem fuis finibus arcendum, dum ipfe terreftri itinere exe etcítum ducens bellum ín Italiam transferat, Sciebat prxterea populum Carthaginenfetn pro magnitudine imperij facile poffe cum uellet nouas copias parare,nec folum reficere exercítum domi, fiopus effet,fed etíam fupplementum fibí ín Italiam míttere, Ex quo ením graue acpez ticulofum bellum mercenariorum indignatione contractum fuis ceruícibus depulerant,FIas milcare primum, deinde Hafdrubale,poftremo Annibale duce contínenter uictores,íta Puníz cum imperium auxerant,ut ea tempeftate qua Annibal in Italiam uenít,longe lateque eorum paterent opes; Nam omnem Aphrícx oram,qua noftro mariabluítur,tenebant,ab arís Philes. norum haud multum díftantíbus à magnaSyrte, ufcy ad columnas Herculis, Continet ea lona gitudo duo millia paffuum, Tranfgreffi(g paruum fretum, quod Aphrícam Europam ine &riacet,omníprope Hifpania potiti erant,ufquead Pyreneum montem, quí cam prouíncíam Cic.li.1. Diuirt. Liui.li.1.dec.3. Vdl.li.i.cap.s. Silius lib.1. Quantisincom modis Annibal [iperarit dlpes. PLVTARCHI ANNIBAL à Gallíjs diuidit, His rebus ín Hifpania atque A phríca conftítutis, Annibal Carthaginemno uamreuertitur,ubí íam copiz ínflructz paratxip in armis erant, C'uapropter níhil ultra expes ctandum ratus,aduocata cocíone,mílitum anímos uerbis confirmat,fpem magnarum rerum' proponít)fertilítaté Itali praedicat,amícitiam Grallorum coómemorat. Demum hortatur utl tisanimís profectionem fufcipiant, Sequeti die à Carthagine mouens per marítímam oram ad Iberum ducit, Sunt qui proxíma nocte quiefcenti Annibalí iuuenem admirabili fpecie uífum infomnís tradunt,hortátem prímo ut fe ducem in Italíam fequeretur:deínde cum magnoftre pítuferpentemapparuíffe rarz magnítudinis:cupíentitp fcíre quidnam íd portenderet,uifum fibiaudire uaftítate Italíze effe, Nec mirandum fuiffet,fi intentz Annibalis curae cogitationesq; uehementes,quíbus ílleuígilansbellum Italicum agitabat, quafdam nocturnas peperíffent fpe cíes,nunc uictoríz,nunc cadis& íncendij,aliarumtp belli calamítatum fimílitudínem prz fe ferentes,Fít ením ínterdum,ficut Orator ínquít,ut cogitationes fermonesq noftrí paríantaliz quíd ín fomno tale,quale de Homero fcribit Ennius, de quo uidelicet fzpítfime uigilans fole» batcogítare€ loquí, Annibal fuperatis Pyreneis íugis,cocilíatísty fibí multís donís Gallorum anímís,paucís diebus ad Rhodanum uenít, Rhodanus amnis non longeab Iftrí,RheníG fon tibus furgens,octingentis prope emenífís ftadíjs in lacum Lemannum fe condit, inde egreffus ín occídentem fe uertens Ciallías aliquandíu dirímit, Ararisqp& aliorum flumínum acceffione non medíocríter auctus, tandem ínter V olcas& Cauares pluribus capitibus in mare ínfluit, V olcarum gens ea tempeftate círca utrang;rípam colebat Rbodaní,homiínü abundantíflima érat,& ínter Gallícas gentes opulentiffima, Flí prímo Annibalisaduentu amnem tran(greffi conflíterátín rípa fluminis, ut Poenos tranfitu prohíberent,Nam caterís pacatís Ciallís,hos nez que donís capere Annibal,neg; metu cópellere potuit, ut amícítía experíri quàm uím Carthas ginéfium mallent.Igítur dolis cum tali hofleagendü ratus,Hannoni Bomiílcarís filío pracípit, utocculte Rhodanü tranfimíttat,& cum parte copiarü Grallos nil tale opínantes adoriatur.Isut imperatü erat,longíore ítínere progreffus,ubi comodiffimü uifum eft flumen,traijcít,&C círcü dudtís copijs príus ad hoftíü caftra peruenít,quám plane abhis uideri,aut quid reí gerereturco enofct poffet. Galli clamore à tergo audíto,cum neg; cófilij habendí necs arma capiendi fpati daretur,& íam à fronte inftaret Annibal,pluribus nauígijs ad trarjciendá paratis, fubito caftris exceíTere,& quanti curfu ac uíribus efficere potuerüt,fe ín prxcipitem dederüt fugam.Sicioi tur exaduería rípa hoftibus pulfis,relíqua Carthagínenfium copia íncolumes traducütut.Inz terim crebri rumores de aduentu Anniíbalisad P.Corneiíum Scípione,quí pauló ante IMaffi? líam uenerat,deferebantur, Quz ut certíus cognofceret conful,alam lectíffimorü equítumad exploranda confilía hoftíi mittit, Quibus ut mandatü erat celeríter profícífcetibus,quíngenti Numida equites obutj fíunt,miffi& ipfi à Poeno fpeculatü Romana caftra, Nulla mora ínter: íecta efl,quin praelio cotenderent, Pugnatti eft acríter ab utrífqs, Tandem fuperiores Romani multís ex fuísami(Tis,pluribus ex hoflibus czfis,relíquos ín fugam coniecerunt, Poft haec Ans nibal certior factus quo ínloco R omanorü copíx effentagítare fecum coepit, praeftaret ne co: ptum íter ínItalíam profequi,an aduerfus przíente confulem exercitü ducere, GC euentumtoe tíusrei experírí, Cum multz utríng: ratíones occurrerent,tandem fluctuantem animo,Boiío: rumlegatíín eam partem traxerunt,ut omnibus rebus poftpofitisin Italiam cotenderet, Nam Hofj amante Pyreneí montis tranfitum,legatís Romanorum per fraudem cáptis, Manlio prz tore magna clade affecto, folicíratis[nfubribus ad Poenum defecerant,ea pracípue caufa indi gnatí,quod Romani pauló anté Placentiam Cremonam6 colonías miferant,Itaq; horum con filijs perfuafus Annibal,caftra mouít,& perríipam Rhodaníaduerfo flumíne profectus,pau: cís diebus peruenitad locum,quem Infulam Gaalli appellant, Hanc Arar& Rhodanus amnís ex diuerfis montibus confluentes efficíuntiibí nunc Lugdunum eft celeberríma Gallíz urbs, quam longis poftea temporíbusa Planco Munatío condítam fuiffe accepimus, Hínc profectus Annibalregíonem Allobrogum ingreditur, difcordijsG) duorü fratrum de regno ínter fe cer? tantíum fublatís,per Caftínorum& V ocontíorum fines ad flumen Druentíam uenit, Druen tíaorítur ex Alpibus,& cítato defcendens curfu ín Rhodanum fefe effundit,& quía uada fre quenter mutat,zgre pedibus tranfiri poteft, Eo tamen tranfmí(To amne per aperta loca quan? tum facultas darí potuít exercítum ducens, Alpes petit, V erum in fuperandis Alpibus tottan^ tàáque íncommoda perpeffum Annibalem tradunt, ut quídam autores aequales temporibus eíüs belli,ex ipfo Poeno audiffe dicant,fe fupra trigíntahomínum millía,maximumdQ íumen^ torum numerum íntranfitu Alpium amiífiífe, Non folum ením cum montanís Ricolisimum tíesiiol P m— A S P 10 0 28. B 1 t3 mee 9— 89£5"TO lf» o— gr 9£o 059 DONAÁTO ACCIAIOLO INTERPRETE, 96 ! a tiesfibipugnatidum,fed etíam aduerfus anguftías afpetítatesip uíarum ficeí labor&dum fuit, utquibufdam locís períngentía faxa igní acerocp putrefacta fibi aperuerit iter, Quíntodecímo die fuperatis Alpibus ín agrum T'aurínum defcendít, Quo mihi uerifimílíus uidetur per mon tem Genuz(fic ením uulgo appellant) qui ex altero latere flumen Druentíam,ex altero exítü ín Taurínos habet, Poenum tranfíffe, Poftquam in[talíam uentum eft;qua aut quanta copía Annibalifuerint,quía díuerfa autores retulere,difficilead fidem eft exacto affirmare numero, Alij centummíllia pedítum,uígíntí equitum:alíj uiginti pedítum,(ex equitum ex Aphrís Híz fpanísg. Quídam uero Gallís Liguribusd additís Lx x x. millía peditum, decem equítum fuiffe fcribunt.Sed credere libet,neg íta magnum illi fuiffe numerum copíarum,ut afferüt prí mi pofttotemenía terrarum fpatía,tantagy detrímenta accepta: neque íta exiguum; utfecundi uolunt,cum maxímzres quas poftea ggíTitmenti occurrüt, Q ui uero medíam fequütur uiam, probabiliora dícere uídentur,cum ex 1 x x x. millibus pedítum,decem míllibus equítü,quae exHifpanía mouít,magná partem ín Italíam duxerit,(atísp confletgonluxíffe ad eum íngen tem multitudinem Lígurü Crallorumá&,quí ea tépeftate non mínore odío ín Romanos,quàm Peeniardebant. Cum ex Taurínís inagrum Infubríum ueniffec A nnibal;aduerfum habuit P, Corn.Scipíonem,quía Maffilía ingenti celerítate ín Italiam reuerfus, Pado Tící tioQp traíectís; haud proculab hofte confedit,breuidy ínteríecto fpatio;ambo ij duces alter alterius caftra fpea culatum profectí,equefire prlíum comiferunt,in quoaliquandíu pari prope certamíne dímá ctum eft, Ad extremum Romaní cum uulneratus effet conful,& Numidae equítes paulatím circumeundo á tergo immínerent, pedem referre coacti funt,[taque fenfim cedendo,& confu lem protegendo,fefe in caftra receperunt.Sunt quí ab Aphrícano filio am tum pubefcente fer uatum patrem Cornelíum fcribunt, Qua quídem laus etfi maxima fit ín tam recentí tenerac atate,non camen uero nec à prxclarís rebus quas poftea geífit,aliena uídetur. Hoc pralío exa pertusScípio quatum equítatu praualeret hoftis flatuit fibi ealoca petenda efTe,in quíbus pes defires copia& confiflere tutíus,& dimicare commodíus poffent.Itacg fequenti nocte quanz to maxime fllentío potuít,omni exercitu Padum traducto,ín agrum Placentínum contendít, Eodem paulópoft T. Semproníus Longus,líterís fenatus ex Sícilía accerfitus,ut ambo cofules B cómuniimperío cómuníty confilio rempub.adminiflrarét. Annibaletíam poft equeftrem pu gnam,cum omnibus coptjsScipionem fequutus ad flumen Trebíam confederat,íperans proe pinquítate caftrorum fore alíquam dimícandi facultatem,quam fibí datum irí uehementíílime cupiebat,non folum quíalongam moram fuftinere non poterat ob commeatus ínopíam,fed etíam quía uerebatur infirmítatem Giallorum,quí& fpem nouarum rerum,& eque(trís uícto rie famam fequutí,ut facile ín(uam fidem atq; amicitíam concefferant,fic etiam leuí momento fieri poffe credebat,ut duráte ín futs fedíbus bello,odium à Romanís in fe unum autorem belli transferrent, Igitur omníbus modis materiem quzrebat,unde occafio commíttendí pralij oría retur, Accíditaut& opportune pereosdies,utSemproníus conful nactus hoftium agmen pra dagraue,palatumáip per agros, ínuaderet,ín fugamé1p coníjceret,atque ex ea re profpere gefta deeuentu totíus rei coníecturam faciens,ín maxímam fpem ueníret uíctoría confequendz,fi iuflaacie confererentur manus. Quare príufquam Scipio conualefceret,& nouí coníules crea rentur,alícuíus prxclarí facinoris edendicupídus,ín certam prodire decreuit,rem improban tecollega,clamantedy,níhil íntempeftiuíus agi poffe, quàm omnibus propé aduerfantibus Gal lis fummi reipub. ín dífcrimen offerre, Horum diffen(iones per occultos exploratores defere bantur ad Poena, Quíbus cognítis,callídus imperator extemplo locü ínter utracy caftra feptü undigy& ueftitii uepribus& dumetis inuenit, ibis Magonem fratré cum dele&a manu cófifte reiuffit.Deindeequítíbus Numidís negocíü dedit,ut adiret Romana caftra, hofiemdQ laeefTen tesadpralium excítét, Ipfe ínterím reliquü exercitü cíbo potu&p refectum ín acíem deducit,uc Inomnem occafione gerenda rei íntentus paratus in armis A Semproníus confulad príz mum tumultum Numídarü, fubito equítatü,deínde fex millia peditü,poftremo omnes copías ex caflris deducit.Eratauté brumz tépus,& fumma uigebat afperítas hyemis,in ijs praefgrtím locis que Alpibus Apennínop claudütur.N umidx ut pracceptü erat,citra flumen T rebíà R.o manü fenfim trahentes, ubíad eum loci uenerüt,unde fuorü figna confpici poterat, fubító uer terunt ín effufum hoftem equos. Eft enim INumídarum confuetudo,ut fponte plerunque ce dant,mox ubi uífum fuerít,íiftant,rurfusip maiore impetu quám príus hoftem inuadat, Sgma Proníus extemplo equítíbusad fubfidía reuocatís,pro neceífitate temporís acíem inftruítpue suam cum hofte quí omnía ad futurü certamen praparauerat,comíffurus, Iam enim cum ína p PLVTARCHI ANNIBAL C firuáiscopijs aderat Annibal,ut prafenti occafione certandí uteretur, Pugna primumá leui armatura,deínde ab equitatu ínita eft,ín qua Romani equítescum impetum hoflium fufline: re non poffent,facile cefferütloco, Pralium deinde legiones excepere,tanta cotentione,tamá paratís ad dimicandum anímis,ut refiftere poffe uíderentur,fieis fuííTet cum folo pedite decer nendum.Sed hinc equites elephantidy terrebant,hínc pedítes inftabant acriter pugnantesad: uerfus corpora fame frígoretp confecta.[tagy magis animis quàm uiribus hanc molem circun: flantíum íncommodorum fuftínentes Romani,pugnam extraxere,quoufq; Mago ex ínfidijs exortus,cum clamoreactumultu íncautos ínuafit,& medía Poenorum acíesíuffu Anníbalis impetum ín Cennomanos fecit, Tuncfuga abauxilíaribus coepta Romanorü fregít animos; Nam ad decem millía pedit ex Romano exercítu fuiffe dícatur,qui per medíos erüpentesho ftes fe Placentíam cotulere, Ex reliquis copijs fugientes perfequutí maíore partem cociderunt Poení.Euafit tamen Semproníus conful fummo perículo manibus hoftíum euítatís, Nec Poe; hisíncruentauictoría fuir multis ex fuís milítibus,ac omnibus propé elephantis amíífis, Poft hancpugnam Annibal peromnemregione uagatus,cuncia ferro ignit uaftauitoppida qua; dam cepit,ac ingentem multitudine íncolarumnullo ordine milítarí in certamen euntem, pats ua manu fudit fugauíti, V ere primo maturius quám tepus poftulabatex hybernís mouens, cum ín Hetrutíam contenderet,& prope Apenníni iuga fzua tempeftate repulfus,exercitum in agrum Placentínum reduxit,breuitp ínteriecto fpatio, cum mult neceílTariz urgerentcau: fze,rurfus eandem profectionem ficut inftítuerat,fufcipiendam putauít. Nam CGzallori ínfidis prope círcumuentus,callíditate íngenij periculum capitís euitauerat. A egre ením ferentes Gal libellum ín fuís agris diutius confiftereunum Annibalem caput bellí petebant. Q uo perículo compulfus Poenus, maturandum fibí atgj ín aliam prouíncíiam omnem exercitum traducen: dum putabat. Accedebat praterea,quod ad opinionem gentíum,& fuorum mílítum alacríta tem magni intereffe arbítrabatur,tantas uíderí Carthaginenfium uíres,tantü ducís animum, ut ín propinquas Romanz urbi regiones arma transferte auderet, Quare poftpofitís omni: busrebus,caftra mouit, fuperatis&p Apennini iugis, per Ligures ea uía qua ad paludes ac plani tíem fluminis Arni eft íter, ín Hetruriam defcendit, Arnus uehementíus excreuerat pet eos D díes,atq; omnes círcumadiacentes campos aquis ínundauerat.Igítur Annibal tantum exerci tum fecum trahens,príu(quam e paluftribus locís egrederetur, uítare non potuít,quín ingenté homínumac íumentorü íacturam faceret. Ipfe quoc dux etfi elephanto,quí unus fuperfuerat ex multis,emínens ueheretur,plures tamen díes ac noctes aérís intemperie uigilijsiy confectus alter amífit oculum. Inter hzc C. Flamínius confulexercítud Sempronío accepto Arretium uenerat,ínconfulto fenatu zgretp feréte,quod relícto Romz Cnn.Seruilio collega,fine ínfigni bus,finelí&oribus,furtím ín prouíncíam contendi(Tet, Hunc uírum natura ferocem plebís fa: uor fupra modum extulerat,atqy íta audacem reddíderat,ut appareret omnía incauteinconful tetp acturum, Quod ubi Annibal comperit,cómodiffimum efle ftatuit,íngenium confulis irr tare,conaríty omníbus modis, utantequam.collegz iungeretur,ad pugnam allíceret, Itaque ca fira mouens,per agrum Fefulanum Arretínumi magno impetu uagatur,omnem regionem terroribus íimplet,cuncta ferro ignit peruaftat,nec príus populationibus aut íncendijs finem facit,quàm paffim uaftatísagrís ad motes Crotonenfes,atg índe ad Thrafíimenumlacum per^ uenit.[bi loc contemplatus cum capere ínfidijs hoftem quareret,prope anguftam uíam qux ad Thrafímenum ducít,fub quibufdam tumulis equítatülocat,poft montes leuem armaturam confidere iubet, Ipfe cum relíquis copiis ín planítíem defcendít,fufpicatus íd quod accídit, Ro manum confulem non quíeturum, Homiínes enim furétes ingenío facile ad omnes machinas atq; infidias hoftíum patent,feped falutaríbus confilís fpretís,fummam rerum ín díícrímen obijciunt.Flaminius ubí paffim agros fociorum dírípi frumenta fuccidí,zdificia incendi fenfit, fubitó contra omníü fententíam,quí collega expectandum cenfebant,caftra mouít,cítatumi agmen ad hoftem duxit, Cum occídéte íam fole ad anguftias Thrafimení lacus peruení(fet,eo in loco conftítit continenti itínere indefe(fus miles, Sequenti die, fub prímàlucem,nulla rean tea explorata,faltum tranfcendít. Annibal uero quí omnibus antea praeparatis occafione ex» pectabat gerendx reí,ubi ín patentíorem campum Romanü deductum cernít, dat omnibus inuadendi fignü, Tuncundig) furgentes Pcení,hoftem lacu& montíbus claufum adoríuntur, neo(olum afronte,fed etíamá tergo& lateribus inflant, Contrà Romanínullo ordíne milíta ri przlium íneuntes,conftípatí conglobatí&p,ín nebula quz omnium oculos occupauerat;ue lutiín umbra pugnát,ut mírandum fuerít,cum ab omni parte circunfepti teneretur, quibus 3 bustre à, ms 55 5 ud—$i Él S MÉEÉNO LAE DONKTO. ACCIAÁIOLO INTERPRETE, 97 y busfretítandíu pugnam diftulerint.Nam fupra tres horas ítaacríter certàtü conftat;üt necjj ma ximus terra motus eo téporea pugnátibus auditus fít,nec príus Romana inclinata acíes,quáam manu equítís,cui Ducaríio nome erat,confulem tota acie uolitante interfectum fama uulgauit. ? Tunc Romani fpolíati prafidio ducís,ac omní fpe deflítutiyterga uerterüt,alij montes;alrj laci petentes, quorü multi in fuga funtcóprehenfiatg ínrerfe&ti, Cecidere ín pugna ex copijs Ro» manorüad quindecim millia homínü,& ad decem míllía uaríjs itineribus euafere.Fuitfeetíam s: B dicuntur fex míllia peditum,quíab ínítío pugna impetu facto faltum fuperarüt,& ín emínene tiquodam tumulo conftíterunt:poftea uero finito przlio accapta à Poenís fide,prodítí frauda: riy in uictorís poteflatem uenerunt, Annibal hacingenti uictoría parta,multosex captíuís Ira. Caliditarincflici generis liberaliter profequutus,fine precio dimitti iuffit;jut humanitatís& indulgentía fa« fingendisuirtuma per populos uulgaretur,;a quibus tamen uirtutibus ingenium eius longiffimeaberat, Fuít tiu. ením Annibalferus ímmanísip natura& adiunxit etiam à príma pueritía dífcíplina;qua non Liui.li.v.dec.s. íura,non leges, non cíuiles confuetudi nes.fed bella cxdesqp,& hoftiles proditiones tractaredís C Siliuslib.: dicerat.Itacy crudeliflimus euafit dux,& ín fallendis hominibus callidiflimus.Nam ad decipien dumhoflem femper íntentus,quos aperto Marte fuperare non poterat, dolís aggredíebatur, utfacileex przfenti pugna& pralio quod antea cum Semproníoad Trebíam commífit,pofTu mus íudícare,Sed hzec ín alíum locum differantur. Romam uero ubi Flaminíum confulem uíz Gum cxfumá cum magna parte copíarum nunciatum eft;ingens repente luctus ciuítatem íns uafit, Alij publicam;alij príuatá, quídam utranqj calamítatem deplorabant. Miferabilefpectaz culum erat multítudínís mulierum uiroruma confluentis ad portas,ut príuatím quífcq de fuís neceffaríjs certíor redderetur, Proditum quoque memoríz eft, mulieres duas ftantes folícitís ac endentíbus anímís pro falute filiorum,cum prater fpem filij occurriíTent,fubita Ixtítía expía rffe.Sub idem tempus quatuor millía equitum ad Flamínium confulem mittebantur Seruíz líocollega,nondum fcíente przlium ad T'hrafimenum fa&um.Hi ín ítínere audíta fuorum cla de,cum ín Vmbríam fereciperent,ab equítatu hoftium exceptí ad Annibalem deducuntur, Caterum cum tot tamtp multiplicibus acceptís cladibus in fummo perículo res Romana effet, placuit extraordínaríü imperium quarí, Dictatoremi crearí,quod unum remedíumaljeníffiz p místemporibus reípub.adhiberí folitum erat, Sed cum obfeffis omnibus ufjsSeruilius conful Romam ueníre non poffet,nouo exemplo populus Romanus Dictatorem dixít Q. Fabíum, aiípoftea Maximo fuit cognomen,qui M.Minutium magiftri equítum díxít.Erat autem Fabius uir magní confilij atq; prudentíz,& fummx in repub.dignitatis. Itag; eo tempore omnes cueshuncunum íntuebantur,íamt& Íibi perfuaferat eo duce,aut nulloalío;defendií ftatum cíz uitatispoffe,Hac illenon ígnorans,ngentí cura rebus neceífarijs comparatis ab urbe proficí2 |(iun& exercitu áSeruilío cofule accepto,duabusi legionibus addítis,ad hoftem pergít. Iam Annibalà Thrafimenolacu recto ítinere Spoletü profe&us,tentauerat prímo ímpetufi íd ope pidum capí poffet, Concurfu oppidanorum ad tuenda moenía facto,cum egregíe defenderez tur,uaftatisomníbus eorum agris, uicís,xdificijscp incenfis,ín Picentes,atque índe per Marfos) & Pelignos ín Apulíam contenderat, Dictator hoftem fequutus prope Arpos haud proculà Punícis caftrís confedít,eo confilio ut morando cunctandodp bellum traheret. Niímía ením fue periorum ducum ferocía ín eum locum rem Romaná deduxerat,ut átotíes uídtore hofle non uincíeo tepore pro uí&toría haberetur. Itaq; omnía repente mutauítimperator mutatus, Nam cum Annibal prímo ín aciem deduceret, deinde quiefcente hofleomnem regionem popula tur,utuaftando ín oculísagros fociorum, Díctatorem excitet ad przlíum capeflendum,nihilo magis motus Fabíus fuos ín caftris contínebat, Hanc cunctationem Romaní ducís iníquoaní moferens Annibal,frequenter caftra mutare conftituit, ut pluríbus adeundis locísalíqua uel fallendíhoftem,uel commíttendi pralíj occafio oríretur. C uapropter fuperato Apennjno,ex agro Arpinatiin Samnium uenít:;paulo& poft quibuídam Campanís quos ad Thrafimenum captos liberaliter dímiferat,afferentibus pem Capua potíunda,caftra mouit, períto quodam regionisadmoníto,ut ín agrum Cafinatem exercitü duceret.Símílitudíne nomínís Cafilinum dux ítinerís pro Cafíno accípiens,longe díuerfa uía per Calentín&ü& Calenum agrum jn cam pumStellatem Annibalem traxit. V bí cum fepta undíg; montibus& flumínibusregío tene retur,cogníto errore, Poenushomínem crudeliter excrucíatum necarí iuffit, Fabius per íd tem pus íncredibili patíentía ufus,uagarí Poenum permifít,donec occupato Gallicano& Cafilino móte,opportuna loca prafidijs firmauít. Q'uo factum eft;ut Punicus exercítus prope círgum^ uentus,uelopprimí comeatus ínopía;uel turpí fuga fibi confulere cogeretur,nifi Anníbal are n «Ww O2 BDowWl2tesv.Di s * C Cdliditas. "PLVTARCHT ANNIBAL guta fallacia fruftrato hofte periculum euafiffet.Nam hac reanímaduerfa,cum fibi opportung uifum eft,ímperat militibus fuis, ut ex agreftí przda,quam abunde ín caftrís habebat,ad duo míllíaboum ad fe deducant, Horum cornua facibus uínciri iubet, deinde qu»fdam idoneos de, ligit uiros,qui íub prímam uigilíam facibus íncenfis ad fummos montesbelluas concítent,Nie hilex hís quz imperata erant pretermiffum fuít, Agitati boues ardéribusfacibus fumma mon; tíum petunt, Copía paulatím fequuntur. R omarii quí multo anté firmís prafidijs faltus occu: pauerant,re noua perterrítí,& ínfidías effe ratí,fubító ex opportunis locis difceffere, Fabius quoc Punícam fraudem fufpectem habens,cum non fatís conftaret quidnam rei effet, fuos in caftris contínuít. Interim Poenus haud proculab aquísSueffanis,quemlocuar hac tempeflate incolz regionis l'urrím balneorum appellant, faltum tranfgredítur,atque ín agrum Albanum cum omnibus copíjs íncolumibus fefe recipit, breui& interiecto fpatio caftra mouet,quafi rez Cia uía Romápetíturus,Sed poftea conuerfo ítínere inA puliam redíjt, Ibí potítus oppídoGle renoopulento fané€ abundanti omnía copia rerum;hyberna ín ijs locís habere cóftítuit, Nec multopoft Dictator fubfequutus,haud procul à Punícis caftris in agro Larínatí confedít, Inde reipublicae caufa Romam accerfitus,cum celeriter fibí proficifcendum effet,magiftro equitum denücíat,utfefe loco teneret,ntueabfente fe cum hofte manü confereret, Nam ficutab ínítío propofueratanimo,iíta etíam poftea ín eo perfeuerandum putabat,ut necp hoftem ín pralíola «eíIeret,neque lacefTitus ín aciem defcenderet. Sed accídit poft difce(Tum eius,ut M,M ínutíus praeceptorum ímmemor,hoflium manum adoríretur frumentatum ab Anníbale míffam,paJanteméá per agros cum multa czdeín caftta coníjceret, Extemplo huíusreí fama Romà perla ta,auciagp rumoribus, uelutíadeptz uíctoríz nomen obtín uít,ac ita multítudínis ímpleuitauz res,ut repente fit magíftro equítum,quodante íd tempus contígít n&quam,cum Fabío Dídiae toreaquatum ímperium, Hanc íniuriam fibi indigno íllatam magno animo ferens Fabíus,ín aftra reuertitur, lam duo Díctatores uno tempore erant,res ante eam diem inaudíta,díuifisgy. ínter fe copíjs, ficuti confulibus mos fuit,pari imperío exercitibus prxerant, Ac ML, Mínutius ex rebus tantam fibíarrogantíam fumpferat,ut quod uíx Annibal toties uíctor auderet,aufus fítquadam die ínconfulto collega certamen íníre,acín eum locum copías fuas perducere,ubi Punícis ínfidjs circumuentz ad arbítrium hoftíum cadebantur,nec ullam euadendi uíamhaz bebant,nífi Fabius publícz falutís magis quàm accepta íníuriz memor,ín tempore fubuenif: fet. Nam recentibus copijs certamíní fuperueníens,hauddubíe terruít Poenum,& facultatem legionibus Romanis dedít,ut fefe inTocum tutum reciperent, Maxímam hínc uirtutis& prue dentia famam cum apud fuos,tum apud hoftes eft Fabius confequutus.[Nam& Anníbalem in caftra redeuntem díxí(Te tradunt,eo pralíoà fe M. Mínutíum,fe autem d Fabio effe fuperae tum,Et ípfe Minutíus cognita prudentia uiri, iuxta Hefiodi fententiam,melíorí parendumras tus,cum omnibus copijsín caftra Fabij uenít,magíítratuds depofito,honoriíficetiffimíis uerbís patrem Fabium falutauít,longedy ís fuít cunctís militibus Ixti(fimus dies, Czterum utrífgy exe ercítibus in hyberna difcedentíbus,poft longam cotentionem creati funt confules noui,L.Pau lus Aemilius,& C. T'erentíus Varro,homo ex ínfima plebe;popularíaura ad confulatum euc &us.His cóceffum efl,ut maioribus copijs qudm confueuerant priores duces,rem Romanam gererent. Auctzlegiones,& noux quogy ueteribus addítz. Profedtiad exercítum confules die uerit ingenij, diueríam ín admíniftrando imperío rationem feruabant. L. Paulus uír prudens, & Fabianae artís& cofilij memor,bellum trahere,hoftem morarí,przlío abflínere: Varro con trd,furere;audere,certamen expofcere. Atbreuif, patio ínterpofito,patefactum efl magna cum calamitate ac pernícíe ciuitatis,quantum ínter modeftíam Aemilij,&€ Varronis arrogantíam intereíler. Nam Anníbal inopía frumentítímens ne alíquís motus ín caftris oríretur,ex Glere no profectus cum calídiora petíjffet A pulize loca,cum omnibus copijs ad Cannas cofediít;qué infequuti Romaní con(ules,bína prope pofuerüt caftra,íta ínter fe íuncta,ut tantum A ufido dírímerentur amne,Is folus fluuiorum,ut tradunt quidam, Apenniínum díuídít,atqg ex ea par te qua montes ad mare ínferum fpeciant;oríens,ín Adríatícum ínfluít(inum. Verum L.Dauz luscum uideret Poenum in alíena morantem terra,non poffe tot tamá díuerfarum gentium copias diutíus fuftínere,in eadem fentétía perfeuerabat ut bellum duceret: hanc unam tutam uíncendí uíam,hanc hofti perniciofam, fuz reipublícae falutarem efTe cenfebat. Quod fihoc C, T'erétío perfüafum effet, fatís appatebatà fedentibus Romanis fragí poffe Anníbalís opes. Sedgir ínquictianímínon folum non mouebatur autoritate Aemilij prudentíffime conifulene tis,fed ipfum etíatn increpabat,fremebattp per uulgus,quod ín aciem prodeüte hofle militem ociofum & odi ge pi qu bat (at aci col eta uí: DONÁTO|ACCIAIOLO INTERPRETE, 98 & ociofuri íricaftrís contíneret, Quamobrem cum ueniffet diesín qua fumma ímperij fibí obtí« gerat(uiciffim ením exercitib us praeerant) príma luce,tranfmi(Io Aufido, fignum dímícandi proponit ínconfulto collega,ínuitod magis,quía repugnare non poterat,quam fpote eum fe» quente, Anniballetus occafione pugnandi,quod omnem dilatíonem fibí aduerfam eífe cenfe bat,copíasamnem traducit, patatiffimas quídem atcy omní armorü genere ornatíffimas, Mule aením fpolia ex hoftibus parta materíam prabuerantad ornatum, Eratautem Romanorum aciesín merídíem uerfa, Florum oculos occupabat puluís merídíano excítatus uéto,quem ínz coli V ulturnum appellant:hoftes contra feptentríonem fpertabant,atque íta ín acíe difpofití erant,ut utrungg cornu tenerent Aphrí,ín medío confifterent Giallíatcg Hifpani, Prímum ále uíarmatura,deinde ab equitibus cocurfum eft:& quía exiguumad peruagandum fpatium ín tcramnem pedítatumi relíctum erat,atrox magís quàm longum fuít certamen. Pulío tamen equítatu Romano pedeftrís acies praelím excepít,tanto ardoreanímorü,ut nullum alíud tem pusaddímícandum habitura uideretur. Sed nímía uincendí cupiditas ut prímo congreffu ini tium lztum,fic etíam poflea exitum tríflem Romanis dedit, Nam Gallí atq; Hifpani,quos ía médio locatos fupra oftendímus,non fuftínentes Ámpetum Romanorum,fefead Aphrorum fübfidia recepere. Romani uero effufo curfu ín hoftem delati,dum urgendo cedentes ín me dium coéunt,occafione dederunt Poenís ut ex utrag parte cornua círcunducerent, Quíngena tiquo; Numidae equites quí paulo ante fimulata fugad confulíbus fuerant comiter acceptí,ac inpoftremo agmíne confiftere íuffi,ubí tempus uífum eft gerenda reí, à tergo fefe oftendunt, fubitodp imprudentes atqj ínopinantes hoftes aggrediuntur, Tum undíg perturbata Romas naacíes haud dubiam Poeno uictoríam dedit, Ad quadraginta millía peditum,ad duo míllía fu prafeptingentos equítes,autoreL íuío,eo przelío czefa dícuntur, Polybiuslonge maíorem nue merum cxforü affert, Sed hís ín medio relíctis íllud affirmare libet,hac Cannenfi clade nullam maiorem unquam nec primo nec fecundo Punico bello à Pceno hofte íllatam eífe Romanis, Nam ín ea pugna cxfus eft Paulus conful uir memoría dígnus,& ufq ad fupremum diem om níofficío ín patriam functus,Seruilíius quog príoris anni conful,& alij confulares,tum prato respratoríjáp uíri tribuni milítum,ac zdilitij quídam, alij permultí honeftíffimi fenagores, p tumoptímorum cíuium exercítus,quíad fatietatem crudelífTimi hoftís ínterempti ceciderunt. Terentius conful qui autor fuerat pralíj committendi,ubí ín omní parte Poenum fuperiorem uidit,falutem fibi coparauít fuga. Et T'udítanus tribunus militum cum magna manu per mee dioshofleserumpens,Canufium uenít, Ibíad decem millía hominü ex manibus hoftíum tane quam ex tempeftate emería conuenerunt,fummady ímperij omníü confenfu ad Appium Pul crum& P.Cornelíum Scípione,qui poftea hoc bellum confecít,delata eft, Hunc tandem exí tum Cannenífis habuít pugna, Qux celeríter R.omà perlata,etíí omné cíuítatem(ut par erat) morftítía luctudp repleuit,fenatus tamen populusiy Romanus ín tam aduerfis rebus dígnitate retenta,non modo de feruanda urbe,fed etíam dereparando exercítu cogítauit,íuniores ad ar maconcíuít,nec Siciliam Hifpaniamq neglexít,ut hxc confiderans mirari debeat,tantü ea tem peftate uel anímí uel confilij ín illo ordíne populogp fuiffe, INam ut cateras omittam clades,ad Tícínum,ad Trebíam,ad Thrafimenum acceptas,hoc poftremum uulnus quo pené Romae niiimperij opes concíderunt,quae alia gens fuftínere potuíffet T'ulít tamen populus Roma nusaty ita tulít,ut neqy índuftría confilio, necy confilium magnitudini animorum defuiffeuiz deretur, Annibal quog uíctor ínrefíci&do exercítu tempus terens,fpatíum uictís dedit ad r&» fpirandum, Nam fiextemplo finíra pugna, uictorem exercítum Romá duxiffet,proculdubío aut fuccumbendum omníno;aut extremum fubeundum difcrímen Romanis erat, Huíus poz flea tatdítatís fepe pertxfum Annibalem tradunt,palami conqueftum,quod confulentíbus quíeti milit magís eo tempore credidifTet,quàm Maharbalí prefecto equítum,quí fübísó Ro mam caput belli petendum cenfuit,cunciantitg Poeno íllud uulgatum protulíffe dícítur; V in cere fcís Annibal,fed uíctoría utí nefcis, Verum no omnía(utINeftor illeapud Homerum ina quít) data funt hominibus fimul: alijs enímars uíncendi,alijs celerítas conficiendi, quibufdam etíam conferuandi ftudium defuit,Pyrrhum Epírotarit regem,quibellum intulit populo R o2 mano;przftantíffimum bellí ducem fuiffeaccepimus:hunctamen memoría prodítü eft egree gium ín acquírendo imperío,ín conferuando uero míníme aptum fuiffe uirum. Sic etíam alía alijs adfuifTe,quzedam etíam defuiffe bellícis laudibus dígna,per ueteres hiftorías cognofcere lí ctt Cxterumpoft hoc prelíum ad Cannas comíffum, Atellani, Calatiní,Samnítes,Brutij jptze terea;atcy Lucani,alij Gp permulti[taliz populi fama íngentis uictoríze motí ad Annibalem de» n 2 Pugtta«d Cannas. PLVTAR CHI ANNIBAL C fecerunt. Capua quog, quod multoanté concupíiuerat Annibal, ueteribus relictis focijs, noua fe ei focietate coníunxít;idis ad opinionem gentíum magnum momentü rebus Carthagínen: fium attulit, Erat enim ea tempeftateualídiflima urbs multítudíne cíuium íncolarumip,& pofi Romam florentiffima omníumltalíx cíuítatum.Hanc Hetrufcorü coloniam(ut multa qua de eareferuntur,paucis uerbis complectar) Vulturnum prímo,Capuam deinde d duce eorü Ca pio,uel quod propius uero eft campeftrí agro appellata conftat, Círcüm enim adiacent cam: píomni fertilitate errz pulchritudínegy agrorum ínfignes,quos x/7»e appellant Graci. Hanc quod; regionem ex omni parte iKuftres populi cíngunt. Nam marítíma oram íncoluntSueffae ní,Cumaní,Neapolítani, Mediterraneam à feptétríone Calentíni,& Calení;ab oriente& me rídie Dauní& INolaní, Praeterea locus ipfe natura munítífTimus eft)hínc marí, illinc maxímis perpetuísdqg montibus cíngitur, Ea uero tempeftate florentes míra felícítate Campaní,cum uis derent propé ad ínternecíonem Romani imperij pugfiatá effe ad Cannas, facile;ut plerüc fit, ad uictoríam ínclínarüt, Anníbalemi uíctore non folum fibi focietate íunxerüt, fed etíam ín credibili honore acceper&t ín urbem,(peratibus cíuibus,confectobello fe ínter[talos potentía atcp opíbus longe primos fore:adeo plerunds mortales ín rebus humanís fpes acopínio fallít, : Veníentí Capuam Annibaliíngens multitudo obuíam effunditur, ftudio uífendí celeberrimi nomínís ducem,cuíus tot uictoríz& fequunda commi(fa pralía inore atq: oculis omnium uer fabantur.Ingreffus urbem deducitur ad domü Pacuuíj familiarís,uíri& potentía atqj exiftima tione facile príncipís Campanorum, Coena conquifiti(fimis epulís coparatur.Ex Campanísci uibus nemo ad conuíuíum adhíbetur,prater V ibellium T'auream uirum fortíffíma,& filium Pacuuij hofpitis,cui pater íratüá Anníbalem eo quod Decíum Magíum pro Romana focietate pugnante fequutuserat,magno negocío placauít.Sed opetzprecíü eft uidere, quanta& quàm uatía perícula preter opínionéhomínü maxímis interdum accídant uirís, INam ís íuuenislicet fímulatione recociliatus Annibalí,nocéditamen occafione expectans, dum celebratur omníti fermone latitíaiy conuíuidi patrem in interíor€ partem xdí& adducít,eumq hortatur, ut fimul fecum gratíam populi Romanigraui peccatoamíífam fummo beneficio redímere uelít.Confi lium deinde aperit quo anímü induxerat, Annibalem patríz fuze,totiuscp Italíae hoftem de me: dio tollere.Homo quí ídautorítatis&parens effet,filij dícto uehementer obftupuitiuüenemqg complexus,magno labore,multís cum lachrymís uix tandem exorauít,ut abíecto gladío domi fux hofpítem tutà effe(ineret.Ita Annibal quí aboceano Hifpani ultimis orís per ingentia terrarüfpatía mílitem trahens,nunchoftíum telís,nunc Gallorum ínfidijs petítus euaferat;pa rum abfuit,quín uníus íuuenís manu inter epulas mefasiy necaretur, Poftero die frequens fe natus Auníbalí datus eft à Campanís,in quo ille gratiffimís uerbís audiétium ímpleuítaures, multa promíttens,multa fuadens;qua facile credebàt Campani, proptereatp fibi opíníonis er: rore de ltaliz príncipatu fperabant. Quare íta turpiter fe fübmiferunt Poeno,ut quafilibertatis obliti,non focium ín urbem, fed domínü accepiffe uíderentur, Q'uinetíam praeter alía, petenti Anníbalifibí tradi Decium Magiíü príncipem factíonís aduerfz,non modo feruili decreto eft fenatus affenfus,fed etíá paffuseft,ut fpectante populo catenis uínctus ín caftra duceretur,uír antíquz focíetatis memor, reí public magis,quám barbaris getibus affectus cíuís, Dum haec Capuz getuntur,ínterim Mago Annibalís frater Carthaginem profectus felícíffimae uíctoríz nuncium fuis cíuibus detulít,resGj ab Annibale geftas magnificentífTimis uerbis in fenatu ex fotuit,& ad faciendam fidem orationi fux effundi iuffit ín ueftíbulo curíe aureos annulosRo manís equitibus ademptos,quorum cumulum alíj modíj uníus;alíj tríum modior& dímidijg; meníuram exceffiffe tradunt, Petítum deínde fupplementü,conceffumá à fenatu eft maíore ftudio,quàm poftea míffum,Nam prafentíbus rebus commoti Carthaginenfes,ut initíum xe tum,fic profperumbbellifinem fibíanimís proponentes, fauendum Anníbalí, delectum haben dum,perfeuerandumá ín armís cenfuerunt:uno tantum repugnate Hannone perpetuo ho: fte factionís Barchínz,cuíus falutare confilium pacem fuadens cum alíás fzpe,tum eo tempoz reraxíme pofthabitum reíectumq à Poenís eft, Annibal poft focietatem cum Campanís íní^ tam;ad urbem Nolam exercitum admouit,oblata fibi pe per uoluntariam deditíone illius op« pídipotiundí, Neceum fefelliffet opinío,nifí prxtor Marcellus concítatam multítudinem fubí toaduétu RBrelife fi cerdeorin moenibushoftem tribus portis eruptione faQta,cum mae gna cede ín caftra adegiflet, Híc eft Marcellus uir bello infignis& militári gloría clarus,qui prí mue magnítudine quadam anímíatc íngenij Annibalem docuit poffe uinci. Poft hzc Anníe balrem NNolanamin alíud tempus differendam ratus, A cerras petít,nullo negocío urbem eM pít, diti Ja Aaa ME ocn AR Ap Jia Jb Mh) DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE: 99 , pit;diripittp, Vlaiore deinde conatu Cafilinrm aggreffi us,locum ad nocendum Capux perope portunum,cum oppídanos Praneftínosqp quí ibí prafidio erant, neqy pollícítationíbus,nedg denunicíatione periculi permouere poffet,exíguam partem copiarü ad obfidendum oppídum reliquítipfe reliquum exercítum ín hyberna deducit, Capuam autem locum flatíuís deligít,ur bem amocenam& omni delícíarum genere abundantem. Ibí miles affuetus fub diuo uítam age tejfrígus, famem, fitim patíentianimo tolerare,cum uaríz fpecies uoluptatum fibí quotídíe ofz ferrentur,breuí ex firenuo ígnauus,ex fortí timidus,ex folertí íners mollísqy euafit, Corrume puntením blanda uoluptates omnerobur anímí,indolemó uírtutis,ingeniti labefactant,con filium erípiüntzquo quíd perníciofius humano generíafferrí poteft? Merító igitur Plato efcam inalorá appellat uoluptatem, Etín prafentibusrebus Campana delitíe magís quàm Alpíum íuga,quàm armati Romanorum exercítus,Poenís obfuerunt, Nam una hyems fegníter mole liter&p acta,tantum ualuít ad extínguendum uigorem anímorum,;ut mílítes príncipio uerís ín. tampum progreffi,omnís uírtutís bellicae obliti uíderentur, Annibal exacta hyeme ad Cafili num reuertítur,fperans oppídanos poft tam longam obfidíonem esíam ínuítos ín fuam pote flatem uenturos. At hí etfí omnium rerum ínopía laborarent,tamen conftítuerant animis exe trema etíam experírí,priufqua fe crudelí(fímí hoftis fidei arbítriom; permítteret, Quamobrem fárre pritnum,nucíbus deíndeper Vulturnum d Romanís acceptís,rem eoufqg; extraxere,ut tonfedtus tzdio Anníbal,padtione,quodantea recufauerat,oppídum reciperet. Caeterum hoc bellum ín quo míra felícitate omnía propé Ixta fequundadp euenerat Poenis, nulla tot uíctoríjs íntercedente clade memoríx digna, ccepít per íd tempus uaríos euentus uaríami rerum cone ditionem fortírí. Nam focietasiníta cum Philippo Macedonum rege,& fupplementum à Car thagine miffum,& Petílía, Confentía,alía&p in Brutijsexpugnatz urbes,fpes Carthagínenfíü confirmabant, Exaltera parte Romani maxímis przlijs in Hifpania Sardíníatp hoftibus fufís, anímos uehemeriter erexerant ad fpem bene gerenda reí, Prxítantíffimos eotempore quafiz uerant düces, Fabium Maxímum,Semproniü Crracchum,& M,Marcellum uirum omni belz líca laude dignum,quí íta ímpígre rem Romanam admínifirabant,ut fentíret Poenus fibi cum Voluptas nta vum e[ca, acertimo fimul prudentiífimotp hofte bellum effe gerendum.Primü enim apud Cumas à Sem. p pronío Graccho magna fuorü cxderepulfus;coactus eft obfidionem relinquere: paulodp poft apudNolam íufta acie cum Marcello magnam plagam accepit. Nam ex Romanis cítra mille, exPoenis fex míllia partim praelio caefa,partím ín fuga capta dícütur.FTec autem pugna quanz tiriometi fuerit, facile ex eo íntellígi licet,quod extemplo Annibal Nolz oppugnatione omífz fa, Apulíam petens,milítem in hyberna deduxit, His factum eft ut uelutí ex grauí morbo refpí tantes R omaní fummís uíribus aduerfushoftem contenderent,iamt non folum tueri fua, fed etiámaliena aggredi auderent, Maxime uero conuerfierant ad Capuam oppugnandam,refrí canteanímos frequentí Campanorum íníutía,quod extemplo poft Cannenfem pugnamalíe hiffimo reipub.temporedefecerantad uictorem Poenum, multorum beneficiorum obliti, quae olim Romaní ín eam cíuitatem contulerant, Campani contrá fui delíctí confcij nouoQp appara iuRomanorum pertertíti,aad Annibalem ín Apulíam míttunt oratum,ut maxime neceílarío tepore fociz urbí fubueniat, Isnulla interpofita mora,ex Apulia profectus,magnis ítíneriz busín Campaniam uenít,caftrísgy ad Tiífata fuper Capuam pofitís, magis diftulit ín alíud teme pus,quám probibuítimmínétem peftem Campanis, Sed cum crebrís excurfionibus peragrá Neapolítanüm uagaretur, oblata eft illi denuó fpes Nola per proditíonem occupandae, Brat enim ín ea utbe,ficut in plerífcg Italix cíuítatibus,plebsa fenatu diuifa, Multítudo auida noua rümrerum,Annibalí,optímates melíores confilio,populo Romano fauebát, Poeno ígítur ad occupandam Nolam proficifcentí,ut alíás fzepe,fic etiam tunc,cum ínftructis copijs Marcellus óccurrít,primod congreffu prelium commitere non dubítauit.In quo fuperior Romepnustan taalacrítate hoftem reíecít,ut fatís appareret eo díe calamitofam fuiffe Carthaginenfibus futu tam pugnam,fi equites díuerfo ítínere profecti,ut à Marcello ínftitutum erat,ín tempore ad^ fuiffent. Annibal non fine magno detrímento copijs ín caftrareductís,paulo poft ex eo loco proficifcitut,atque ín agrum Salentinum exercitum ducít, Nam quídam iuuenes Tareptíní ín aduerfis pralijs Romanorü íamprídem captí,liberaliter&p dímiffi,cum ín referenda gratía me moreseífeuellent,fpem Tarentirecipiendí Anníbali fecerat,fipropíus urbem exercítum ade rhouíffet, Quorum pollícíitationibus compulfus Poenus,omníbus modís huic reí fludendum cenfuit,ut quod multo anté anímo concupíuerat;aliquo marítimo oppído potíretur, Brotaue. tem ex marítímis urbibus nulla alía Tarento commodior ad auxilía ex Girzcía accerfenda, oC n 5 W PLYTARCHI ANNIBAL C multaín exercitum tranfportanda,quz in diesad neceffaríum ufum expetebátur. V erum etfi aduerfante Romanorum prarfidio res in longum protracia fit,tamen non prius ab íncepto deftitít Annibal,quàm Níco€ Phílomenusautores defectionís prodíderunt urbem, Arx folum à R omanisretenta,qua tríbus feré partíbus marí abluítur:relíqua quarta eft,quae aditum hac betáterra,quam murus& foffa muniebat, Ab hac parte Annibal fruftra expugnationem exa pertus,cum ftrenue defenderetur,faucesTarentíni portus impedire ínftítuit,ratus hanc unam fupereffe uíam,qua Romani comeatu exclufi ad dedítionem compellantur, Sed difficile opus apparebat futurum,cum clauftra portus poffiderent hoftes, naues quibus exítus obfidendi erant,exiguo fpatio ínclufz tenerentur. Has ex portu cuí arx fupererat,fubducere oportebat, & inproximum mare deferre, Nemo ex Tarentínís reperiebatur,quí rationem huíus reí expli candx in medíum afferret, Annibal tantum,cum optarent reliquí,unus uídít,naues machinís ex portu fubduci,plauftrís& impofitas per mediam urbgm ad mare deferrí pofle.Itag; adhibita folertíahominum,paucís poft diebus(ubducix naues;ín altum delata contra fauces portus fle tere. Annibal recuperata poft centefimum propé annum quàm ín Romanorü poteftatem uez nerat, Tarentína urbe,& arceterra mariq; obfe(Ta,ín Samnium redijt. Nam confules Romani frumentatoríbus Campanis oppreffis direptíst,ad Capuam duxerant legiones,ac omnía ftu diabelli ín expugnatíonem eíus urbís intenderant, C) uamobrem Poenus cogítatíonem Came panz rei ftudio ingentí fufcípiens,cum omnibus copijs aduerfus hoftem cotendít,breuit in teríecto fpatio,non detrectantíbus pugnam Romaniís,utrícg ín certamen progrediuntur,prz líuméa ínfigne àápparebatfuturü,ni(i eodem tempore Sempronianus exercítus,quí Sempros nío Graccho in Lucanís amiffo à Cn.Cornelío in Campaniam ducebatur,certátes díremiffet, His ením copíjs procul uífis príufquádífcerneretur quís effet;territí Romani pariter Poeníg, copías in caftra reducüt.Poft hac confules ut Capua auerterent Poenü,cum díuerfas regíones, alter Lucaníam,alter Cumas petijffent, Annibal ín Lucanos profectus,occafionem cepítcum M.Centenio conflígendí,quíi temerítateatgs audacía ínfignis,exercítü fibi à fenatu parum pru denter credítum callídíffimo hofti obiecít. CommiTo prziío Centenius audaciffime pugnans occíditur,ex relíquís paucí euadunt, Acceífit tunc ad hocíncomodum,ut Annibal pauló pofl ín Apüliam proficífcens,alíum exercitum Romanorü,cuí prxerat Fuluíus prator,ínfidijs cir: cumuentum profligaret,deleretqy, Nam ex uíginti millibus homínii,cum ad libidínem crudes lí(limi ducís trucídarentur,uix duo millia fuperfuere.Coníüules ínter hzc ex difceffu Annibalis occafionem nactí,cum omnibus copijs ad Capuam redeuntes, undíg cínxerüt urbem, C) uod ubí Annibal cognouít,cum expedíto exercítuín Campaníam profectus, prímo aduentu ca: ftra Romanorum inuadít,monítis ante Campanis,ur eodem tempore eruptionem faciant,[m peratores Romaníad prímum tumultühoftíum partitis inter fe copijs obuiam progredíuntur, Campanís nullo negocío ín urbem copul(is,duríor aduerfus Poenum dímícatío fuit,qui cum alíds fzpe,tum eo díe acerrímum imperatore fe praftítít ín prelio conferendo. Tentauít etíam fiqua fallacía capere hoftem poffet. Nam cum fui caftra Romanorum ítrumpere conarentur, mifit quendam latínz peritum línguz,quí tuffu confulum alta uoce denuncíaret Romanís,ut caítrísíam propé amííTis,ín proximos montes cofugerent., V ox inopinata facile audientes mo uiffet,nífi&omaniPunicis dolis affuetí cognouiffent fraudem,lItaqy celeriter e ínuicem confit mantes,hoftem pedem referre,feGp ín caftra recipere coégerüt, Annibal tentatís omníbus mo die; cum uideret nullam fibi facultatem relínquí,qua duces Romanos à Capua remoueret,pro fociorum perículo anxíus,confugit ad íam multoante agitatum,& ueluti ad extremum referz uatum confilium,Cunctís enim necefífarijs comparatis,caftra mouet,& quanto maxime filene tío potefl;tran(miffo Vulturno amne,per agrumSidicinum, Alifanum, CafTinatem,/nfeftís fi gnis Romápetit,ratus authacuíaautnulla alía,folui tam pertínacem obfidione poffe, Quod ubí Romam ertís autoribus nuncíatum eft,tantus repente tetror inuafit,utraró fitunquam íntra maenía uehementíus trepídatum, Cernebant ením acerrimü hoftem, quem totíes ín maz gnis reípublicze malis expertí erant,ínfefta íam patríz figna inferre,&& quem abfentem fuftíne: re nonpoterant,przfentem fenatuí populoGj Romano feruítutem mínarí, Igitur ín tam trepí dare placuít,ut Fuluíus Flaccus alter ex ducibus Romanis d Capua accerfitus,& confüles no: uiSulpitius Cralba,&€ Cornelíus Centímalus extra urbem haberent caftra,& C,Calphurnius praetor ualído prerfidio Capitolium tueretur,& hí cíues quí fammos magiftratus geffiffent,res pentinos tumultus autorítate ímperíotp fedarent, A nnibal contínuato ítínere,non príus cone ftiit, quàm ad Aníenem,tría millia paffuum ab urbe pofuitcafira,paulod poft cum iocus míllíbus E Ue TS VIN A d E MM DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, j millibuséquitum ex eoloco profectus,ita urbí appropinquauit,ut d porta C ollína ufq; ad tem lumfEHerculis óbequitans,fttum moeníaGp tam amplz cíuítatis non folum fpeciaret,fed etíam ociofe cotemplaretur, Quem confpícatus Fuluíus Flaccus,ferre indignítatem non potuít.Itas que celeriter Romanos equítes aduerfus hoftem immifit,quí ut imperatum erat, magno ímpes tu pralíum íneuntes,facíle ex eo loco fummouerunt Poenum. Sequéii die Annibal exercitum ex caftrís educít,acíem ínftruítnullam dímicandí moram facturus,fi allícere hoflem ad certas men poffit, Idem Romani faciendum,& przlíum comittendum putant, Q uare progredíune tur ín campum armatz utríng copiz,tanta alacrítate anímosm,ucnullum perículum recuíaturz uíderentut pro eíus díei uitoría confequenda, Etenim Carthagínenfes de ímperío orbis terre, quodín eo uelutí fupremo certamíne collocatum putabant; R.omaníde patría,de libera tate,de bonís omnibus,utrum fua uelín hoflium poteftate futura e(fent, paul poft dímícatur£ erant, Sedaccidít resmemoratu dignas Nam dum paratí in armis fígnü dímícandi expectant, repente fuperuenit imberfrequentíbus procellís effufus,cuíus tanta uis& afperitasfuít,ut cos geretur quííq; milítem ín caftra reducere.Proxímo quoque díe,ín quem pugna dilata uidebae tur,rurfus in acíem utrífq exeuntibus, fimilis tempeftas exorítur,qua non minus quàm fupee tior Romanos pariter ac Poenos afflixít,copulít&p,ut inftantis dimícationís oblití,de falutetans tum& fuga cogítarent, Haec anímaduertens Annibal, conuerfus ad fuos exclamaf(le dícítur, modo fibi mentem potiundz urbis R.oma,modo facultatem non darí, Id quog; turbauít Poe« num,quod fe tantís equítum pedítumQ copíjsex propinquo Romam urgente, fupplementü ínHiífpaniam míffum,& agrum ín quo ipfe conftíterat longe maíore precio quám par erat em ptum fuiffe cognouit.Q uare índígnatíone accenfus,argentarías officínas cíuíum Romanorü perpracconem uenire íuffit, Verum poft hac,fiue animo reputans quáta molis effet expugnaz reRomanam urbem,fiue inopíam frumenti metuens(decem enim dierum fecum cibaría tule rat) caftra mouere conftituit, Itag; ex eo loco decedens, ad lucti Feroniz fe recípít,actemplum quodibi opulentíffimum fuiffe tradunt, diripit,pauloty poft ín Brutíos Lucanos& contendit, Quod ubí Capuani cognouere,defperantes de fumma rerum,dederunt urbem Komanís.Síc igitur Capua recepta& ín Romanorum poteftatem redacta,magnüí momentum apud omnís p lralíz populosymagnumá noüarü rerum defideríumfecít, Mouíretíam animos gentium ipfe Annibal hoftís,qui multa oppida qua tuerí non poterat,malo confilio dirípi uaftarítp íuffit, Namutantea fxpe uíor,plerífqy captiuis fine precío dimiffis,multorü uoluntates liberali offí do deuínxerat,fic etíá per íd tepus inhumana quadam illius crudelitas caufa fuít,ut multx ure besPunicí imperij pertzfz ín R omanorü fidem redírent.Quarum ín numero Salapíam fuiffe tradunt, quz autore Blacío príncipe factionis Romanze,prodíta confuli Marcello eft,& leáíTi morum equítG ala quz urbí przfidio erat, propéad internecionem deleta. FIzc eft urbs ín qua fcriptores nonnulli Poenum amore cuíufdam puellz captum fuiffe tradunt,& immodicam cu piditatem uírí calumnijs profequuntur, Alíj funt quí huius ducis modeftí efferentes;nec prí» mum cumbellum ín[talía geffit,nec poftea cum ín Aphricam redíjt,aut cubante coenaffe,aut plufquam fextarío uini indulfiffe dicunt, Quidam etiam reperíuntnr,quí Anníbali crudelitae tem,perfidiam,alíaGy eiufdem generís uítía tribuentes,nullam de pudicitia aut impudícítíahoz minís mentione faciunt, V xorem tantumei fuíffe fcribunt Hifpani generís ex Caftulone non ignobili oppído,cuiob egregíam eorum homínum fidem, Carthaginenfes índulgebant praeci pue& confidebant maxíme, V erum,ut fuprá oftendimus, Annibal amíffa Salapía paulo p»ft occafione habuit longe maior quám acceperat,reddendi Romanis cladem, Nam per id tem pusFuluíus proconful apud Herdoneam fedebat,fperans fe urbe fine ullo certamíne potítue rum, Sed quía nullus ín propinquo effet hoftium metus(concefferat ením in agrum Brutíum Annibal) negligenter obibat munera uigilíarum,atqy ín omni adminiflratione belli indignam Romano duci fegnítiem przftabat.Hancnegligentíam cumper occultos exploratores cogno^ uíffet Poenus,non putauit occafione negoci] bene gerendi fibi omittendam effe, Itacy ín Apue liam cum expedítís copijs profecus,tanta celeritate ad Herdoneam uenít,ut parum abfuerít, quín Fuluíum nil tale opinatem ín ipfis cafttís opprímeret, Romani tamen íngentianígnorum fiducía prímum ímpetum excípientes,pugnam díutíus quàm par erat extraxere. Demum fie cutbiennío prateríto cítca ea loca ducealío Fuluío,ficetiam aufpício huíus Fuluíj proconfulis uíctz fuperataeip Romanz legiones proflígantur,& dux ipfe cum magna parte copiarum oce ciditur, Erat per íd tempus ín Samnío Marcellus conful,quó cum effet nuncíata cladesímpru dentía ducis accepta,quanquam ferum auxilium perditis rebus allaturus uídebatur,tamen cu» n 4 joo PLVTARCHI!I;^;:- ANNIBAL C piens quód proximum auxilio erat,detrímentum farcire,ín agrum Lucanum(eó ením poft uictoriam fe receperat Annibal) exercítum ducit,caftrís&y in confpectu hoftíum pofitís,paulà poft ín acíem defcendit;nec Poeni dimicatione fibi fugiendam putant.Pralíum extemplo com míttítur tanta obftinatione animorum,ut xquis prope uiribus ufq; ad occafum folís certatum. fit. Nox dubi pugna finem fecít, Poflero díe R-omaní íterum in aciem exeuntes,tímorís con fcffionem exprefferunthoflí, Annibal ením fuos íntra uallum tenuít,& fequenti nocte flent profectusagmine,ín Apulíam uenit, Marcellus quoq per ueftigía fequutus Poenum;occafioz nem quzrebat,ut aliqua memorapili pugna de fumma bellí decerneret, Iam enim fibiperfuas ferat, maxime ex Romanís ducibus fe confilío,folertía,difcíplína,ac omni munere milítí con ferendum Annibalie(Te.Sed tempusiam ínftantís hyemis ímpedímento fuít,neiufta acie cum hofle contenderet.Nam leuibus quíbufdam cómiffis pralíjs cum non fatígandi milites fruftra uiderentur,ín hyberna conceflit, Principio uerís partím,líterís Fabij,quíalter ex nouís confus libus eíus anni erat,partim natura fua excítatus,celeríus opiníoneomnium ex hybernís egres dítur,& aduerfus fedenteq eo tempore ad Canufium Poenum,exercítü ducit, Factum eft aua tem propinquitate caflrorüm& certandiftudío,ut paucís diebus ter collatís fignísacie dímícaa rent. Primodíecum paríprope fpeufg ad noctem perduceretur pugna,& ad neutra partem uíctoría ínclinaret,utrícg uelutiex compofito fein caftra recipiunt, Secundo díe fuperior Poza nus duobus propé millibus& feptingentís ex hoftíbus caefis,reliquas copías ín fugam uertít, Tertío die Romanídiluenda ignomíníz cupidi quam ex proxímo detrímento acceperant,prí mi pugnam expofcunt,& à Marcello ín aciem deducuntur,Cuíus ferocíam admítatus Annia bal,díxífTe traditur, R em cum eo hofte fibi effe gerendam,quí nec uictor,nec uíctus quíefcere. poffet, Praelium deinde atrocius quám ullum ex fuperioribus fuit;nítentibus R.omanís recens incomodum refarcire, Poenis uero índígnantibus, quod nuper uicti ui tores ultro ad pugnam prouocarent, l'andem Romania Marcello increpití monití& ut darent opera, ut non anté cla dís quám uictoríz nuncius Romam ueniret, gradum acríus intulere,necprius dímícationi fia nem fecere,quám triplícata propé illata clade;hoftem ín fugam confjcerent, Sub ídem tempus fimili propé ratione qua ami(Tum fuerat, Fabíus Maxímus Tarentum recepít. C uod ubíPaes nonuficíatum eft,dixifIe eum tradunt:Et Romani fuum Anníbalem habent, Sequentíanno. Marcellus& Crifpínus creatí confulesjomníbus uiribus incübentes ad bellum,duos confulaz res exercítusadueríus hoftem ducunt, Quos Annibal xquo campo fuflínere poffe diffidens, cum alíasfape,tum eo tempore omneingeniumadhibendum putauít,ut hoflem quem aper to Marte fuperare non porerat,dolis caperet, Haec cogitátílonge maíor quám aufus effet opta re,occafio gerenda rei obíjcitur. Sylueftríserat tumulus medíus pené ínter Puníca& Romas na caftra,fub quoturme quadam Numidarü latebant,íuífu Annibalís opportunís locís con flíitutz,utaliquos ex hoftibus uagos palantesdp exciperent, Ex altera parte confules commue ní omníum uoce& fententia motí,uifendum hunctumulum, deínde fi opus foret,occupane "dum cenfent,ne eoneglecto potíantur hofles,& fuis deinde ceruícibus ímmineant.Sed príufz quam exercitum moueant,ut fpeculentur naturam loci ambo ex caftrís exeüt,& eó cum pau cís equitíbus proficifcentes,íncautius quám tantos uiros decebat, in prxparatas infidías incí» dunt, Momento temporíscircumuentí,cum neque perrumpere à fronte poffent,& à tergo cz derentur,neceífitate magis quàm confilio praelium ineunt,in quo Marcellus egregie pugnans o«zítitur,& Crífpínus uulneratus uíx tantum fpatij adeptus efl,utfe ex maníbushoftíum eri peret. Annibal poftquam M. Marcellum,quí maxime ex Romanis ducibus reprefferat cure fum uictoríarum fuarum, ínterfectum audíuit, fübító ín collem ubi pugnatum fuerat,tranflus lit caftra:ibi inuentum Marcelli corpus honoríficentiffime fepeliriíuffit, Ex quo percípi licet, quantgm ualeat apud omnis generís homines animi magnitudo excellentíáque uírtutís,cum interítum praflantíffimi ducis ne crudeliffimus quidem hoftis honore fepulturz paffus fit ca« rere, Romani interím altero confüleamiffo,altero faucio,extemplo fe ín proxímos montesres ceperant,X ínlocotuto pofuerant caftra, Ipfeautem Crifpinus ad uícinas cíuitates montium miíferag,quía collega interíjífet,& annulo eíus potitus effet hoftis,álíterís nomine Marcelli coz pofitis ut cauerent. Salapiam íam Crífpíni nuncíus uenerat,cum líterze ab Anníbale afferune tut ,fignificantes Marcelli nominefeeo proxima no&e uenturum. Salapítani cognita fallacía uirínuncioG remiffo íntentiffima cura hoftium aduentum expectant, Quarta uigíiía Anní^ balajl urbem uenít,[n prímo agmíne locati ex induftría erant perfugz Romanorum,ut latíz neloquentes fidem facerent Marcellum adeffe, Horum cum ad fexcentos oppídaní introdue xiffent, e"3 mao. M fi DONAÁTO ACCIAIOLO INTERPRETE. 101 5 xiffent,claufa porta reliquas copías telís repellunt,introductos ad ínternecíonem cadunt. Ita Anníbal írritiíncoeptí pertzefus,caflra mouet,& ín Brutíos proficífcítur,ut Locrenfibus terrà marí&pd Romanís obfeffisauxilium ferat, Poft hac ingenticura patrum plebísq nouí confue les actí duo perítíílimí bellí duces Marcus Líuius,& Claudíus Nero;quí parutís inter fe coz pijsín prouíncias proficifcuntur, Claudíus ínSalentínos,L íuíus ín Galliam contendit aduer fus Afdrubalem Barchínum;quí fuperatis Alpibus,íngetibus pedítum equitumdp copiis iun» gere fe fratrí properabat, Accidítautem per idtempus,ut Ànnibal magnis affíceretur íncome modís Claudio confule,quí prímum ín Lucanís,adhibítísyetíam Punica arte infidijs,hoflem fudit, Deinde ía Apulía prope V enufíam Poeno congreffus,tumultuaríam pugnam tanto ím petu conferuítut magnum numerum hoftíum ínterficeret. C uo detrímento affectus Anni bal,extemplo ad reparandum exercítum Metapontum fe contculiít:ibí paucos moratus díes,co píasab Hannone accipít& fuis adiungít,ac rurfus V enufiam repetít, Claudíus no longeà Vez nufia habebat caftra,& interceptís hoftíum literis cum Afdrubalem appropinquare cognouífz fet,díes noctesqy agitabat animo,quibus modis efficere poffet,net:antorum ducum copix(i^ muliungerentur, ltagy omníratíone fubducta confilium cepit periculofum,ut apparebar,fue cürum,fed forfitan eo tempore neceffaríum, Nam(ub legatí cuftodia caftrís relicís,ipfe cum parte exercítus magnísitíneribus ín Pícenum profectus,fexto die Senam peruenit, Ibi cofules ambo iunctis copíjs propter Metaurum flumen A(drubalem adortí,fequüdiíTimo praelio con flizerunt; Ad quínquagintafex hoftium millía€o die cxía dicuntur,paremá propé aiunt acce pix ad Cannas,reddítam hoftí cladem, At Claudíus Nero poft hanc memorabílem uíctoríam non mínus celeríter quàm profectus erat, Venuíiam repetens,caput Afdrubalís prope flatíoz néshoffium poni,captiuosá dímítti iuffit,quí tanta calamítatís nuncíü ad Poenum deferrent, Nam eum ignorare copertum eft qux parata prímum occultís confilijs, qu deinde acta proz ximis diebus fuerant.[n quo mírari libet,callídíffimí ducis folertíam fic deceptam fuitfeà Clau dio íntam modíco caftrorum ínteruallo,ut príus.cafum cum omníbus copijs fratrem,quám profectum reuerfumdq ín caftra confulem Romanum fcíret, Verum Annibal hoctam ingens tinon folum publíco,fed etíam príuato perculfus uulnere, uíci(fitudinem Carhagínenfium re p rumfeagnofcereinquítpaulod poft ex fjs locís profe&tus,ín agrum Brutíum fe recepit. Non enímlatebat petítíífimum ducem,quátum acceflionis R omanz reí ea plaga ad Metaurum ace cepta, quantumQ momentí ad fummam uníuerfi belli factura effet. Ipfe tamen omnibus uíz tibus qua fibí in Italía poft ot conferta przlía,tot expugnatas urbes relínquebantur,fiímul cola lectis,ínuícto animo per id tempusbellum fuftinuit, Ec quod mirum cuíq; uideri debet, exercíe tum ex Hifpanis, Aphrís,Gaallis,atque ex alijs gentibus miftum,fic concordem fiue autorítate fiueprudétía tenuít,ut ne míníma quídem feditío dífTenfio'ue militarís fit ín caftrís audita, INec iam RomaniSícilía,Sardinía,Hifpanijs& receptís,hunc hoftem aut in Italía delere,aut ex Itae la deducere prius potuerunt,quám ín Aphrícam mítterent P.Cornelium Scípionem,quí ex propinquo ínferens Poenis arma,ín tantum diífcrímen rem Carthaginenfem ímpulít,ut extem ploneceffitate coacti Annibalem ex[talía reuocaret. Erat per íd tempus ficut ante dícium eft, ínagro Brutio Poenus,ac excurfionibus magís quam íuftís przlijs gerebat bellum, nift quod aliquando cum Sempronio confule tumultuaría pugnam conferuit,nec multo ínteríecto fpaa tío cum eodem íufla acie dímicauit, Prímo certamine Poenus, fecüdo Romanus fuperior fuit, Neciam ultra ín[talía quícquam memoría dignum apud Graecos Latínosqy autores ab Armi bale geftum comperio, Iuffu ením Carthaginenfium in Aphrícam accerfitus,poft fextum& decímum huíus Punícibellí annum Italiam reliquit,multum príus de fenatu Carthagínenfi, multum etíam de feipfo queftus. De fenatu quidem,quod fe tam díuturno tempore ín hoftíli commorantem terra,parum fupplemento,pecunía,X cxterís rebus qua ad ufum belli expete bantur,adiuuíffet. De fe uero,quod toties Romanis legionibus fufis cafisqp, moram femper poft ui&oriam trahens,fpatíum dediffet hoftí ad refpirandum, Memoríz quoq prodítum eft, eum priufquam claffem confcenderet,prope lunonís Laciníz templum arcum condídííIe Pu nícis irzcístp líterís infculptü;in quo resa fe magnifice geftze fummatím contínebantus Dece densautem ex Italía Anníbal,fatis profpera nauigatione ufus,paucís diebus Leptím tenuít,ac omnibus copíjs ín terram expofítís, Afdrumentiü prímo,atq; índe Zamam profectus,cum cos gnouiffetquo in flatu res Carthaginenfi effent,comodiffimü effe ftatuit de fíniédo bello cone filiuminíre.Itag; placuítei ut ad Scipione mítteret,quiab eo pofiularet,utalíquem loctü medi utríuf) colloquio deligeret,uelle fefe de fummis rebus cum eo agere, Nec fatís conftat utrum n 5 PLYvYTARCHI ANNIBAL iuffu fenatusan priuato confilio id fa&um à Poeno fit, Colloquíj renuendiScipioni caufa non eft uifa, Quamobrem conftítuto die conuenere in patentí campo cum fingulís ínterpretibus duoceleberrímí duces& potentíífímarü gentíum imperatores, díuerfis fententijs de pace& bello fermonem habituri, Nam Annibal maxímead pacem ínclínauerat animum,quod cerne bat rem Carthaginenfium deterior ín díes fierí,Siciliam,Sardiníam,Hifpanías íam effe amifz fas;bellum ex Italía ín Aphricam translatum,Syphacem potentíífimum regemà R.omanís cas ptum,omnem fpem falutis ín his copíjs effe repofitam,quas ípfe uelut díuturnibelli reliquías ex[talia traíecíífet, quibus fí quíd drríus contíngeret,uix tantum Carthagínenfibus uel extere ní uelcíuilísroborís fupereffe;utad tuenda Carthaginis moenia fufficere poffet. Igitur longa oratíone ufus,uehemetiffime contendít Scipionem ín eam fententía trahere,ut pacem quàm bellum mallet, Sed Scipío cum in magna fpe effet conficiendi bellí,d pacís confilijs abhorrere uidebatur. ltacy poftlongum fermonem ultro cítroG hebítum,re infecta ex colloquío difceffe runt, Nec multo ínteríecto fpatío,pradlium illud memorabile apud Zamá conferuerunt,quod fequundiffimum R omaniís accidít, Prímo concurfu,elephanti Carthaginenfium ín fuos cone uer(i,equítatüi Annibalis perturbarunt,& Lzlíus ac Mafiní(fa exutroq; cornu pauoremaus gentés,nullum equitíbus fpatíum dederüt ut fe ex fuga reciperent, Pugnatü eft tamen d pede: firi acíe diu atqp acríter,cum Poeni fuperioribus uíctorijs fretí,in fuis dextrís totíus Aphríca fas lutem collocata putarent, Romaníautem anímo pares,fpe etíam füperiores effent. Sed Roma nís non medíocre momentumad uictoríam fuít,quod Lzlíusac Maafiniffa proflígatís equitis bus,opportune ín prxlium redeuntes maximum terrorem íníecerunt hoftí, Eorum ením ads üentu celeríter fa&ium eft;ut Poení remíttentesardorem pugnz,nullum falutí fuze,praeterquá in fuga remedíum quzreret, Supra uiginti míllíahoftíum eo díe à Romanis carfa,totídem pros pé capta dicuntur, Ipfe Anníbaldux ad ultimum euentum pugnz moratus, medía cede cum paucis effugit, Accerfitus deinde Carthaginem utlabentí reipublíce fubueniret,oftendit fena tuinullam fpem ín armís ulterius effe ponendam,fuafit&,ut poflpofitís cxteris rebus,tnítteret ad ímperatorem R.omanum,quí quacung;ratíone poflent,de pace agerent. IMí(Ti decemlega tí,cumacis conditiones Carthaginem retuliffent,ferunt Giífgonem quendam pací aduerfanz tem,fententíam díxíffe de renouando aduerfus Romanos bello:qua cum à multis audiretur, índígnatus Annibal eo tempore ab ímperítís uiris talía íactarí,dícetem adhuc homínem ex fus períoreloco deturbauít, Eccum hocaudax negocium aclíbera cíuítate indignum uifum mul títadinieffet,fuggeftlum afcendens,Nemínem,ínquit,índignarí oportere, fi ís quía prima pue títíaà Carthagine profectus,ín bello& armís xtate egifTeturbanas confuetudínes ígnoratet, Pofthzc de conditionibus pacís íta prudenter differuít,ut extemplo Carthaginenfes tanti uítí autoritate commotií,accipíendas easleges quas uíctor& neceffitas daret,cenferent. Fuerüt aus tem condítíones admodum durze,quales uictores uicís ín extremís rebus imponere confues uere, Sed prater cxtera Carthagínenfesannuum ftíipendium populo Romano ufque ad cet tum tempus foluere tenebantur. Cum ueníífet díes ín quo prima penfío conferenda Roma: nís erat,& íngemifcerent omnesad uocem tributí,ferunt Anníbalem commotum inutilí las mentatione Poenorum rífum effudí(Te,& increpitum ab Afdrubale Heduo,quod ín commus ni totíus cíuitatís moeftítía tam effufe Ixtaretur,refpondiffe,non latantíshomiínís illum effe rís fum, fed eorum ínaneslachrymas derídentís,qux eo tépore ín leuiore malo,quod cuíufdy pris ufticiuís pecuníam tangeret,potíus manarent,quám anteacum Romani claffes,arma,& am^ plíffimarum uictoríarü fpolia Carthaginenfibus detrahebant,uíctisp ímponebant leges.Non me praterítautores effe,quí dícant Annibalem uerítum nepetentí Scipioni dederetur,flatím re malegefta ín Afiam profugifTe.Sed utrum fubito hocfa&tum fuerít,an aliquanto poft prz líum iid ad Zamam cómíffum,parum referre arbitramur,cum fatis conftet,eum defperatís rebus ín Afiam profectum,exílio& mul&atum ad Antíochum peruenifTe, Fama quocp haud dübía eft tam hopitalíter tama honorifice acceptum effe à rege;ut flatím publicis paríter ac pri uatis confilijs adhiberetur.Eratením Annibalis nomen magna apud omnes gloria:communís infuper accedebat íra,.communed ín Romanos odium, uehemens ftímulusad excitandum bellum,Quare opportune accefliffe uídebatur,non folum ad ínflammandum animum regís, fed etíam ad aperíendam uíam geren dí aduerfus R omanos bellí,quam unicam tantum efledi cebat,fi arma in[talia transferrentur,X Italic generís copararentur mílítes, quibus folís ui&rix alíartim gentíüt prouíncía füperarí poffet, Centü nauium claffem,decem& fex míllía pediíti, mille equites petebat rege. His copijs feltalíam íntraturum pollícebatur,ac turbaturum ltali? casgen C"-———— e "s [20 227.2807 012..7 MM M—3 C——— e M I DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 102 à casgentes, quas fciret ob recentem memoríam Puníci geftibellí uehementer horrere Anníba Jisnomen,Spem infuper afferebat de Puníco renouando bello,fi per regem fibi líceret Cartha gínem míttere,quí factionem Barchínam concitarent,atqy corum anímos permouetent,quíz bus ímperíum populi Romani erat ínuifum, Affentiente rege, Aríftonem quendam Tyríum delegit hominem callidum& idoneü ad hoc negocium conficiendum. Huíc magnis praemijs pollícitationibust perfuafit,ut Carthaginem peteret,amicos conueniret,& mandata quxdam uerbis fuís ad eos deferret, Ita Anníbal patría exul per torum orbem terrarum aduerfus Roma nos cócítabat bellum,iNec íam ínanes ez cogítatíones uídebitur futurz,fí Antiochus ut ab íní tío ccepít,fic etíam poftea ei magís quàm adulatoríbus& purpuratis fuis fidem praftitifTer.Sed inuidia quam plerücg regíae domus alunt,multos Annibalí aduerfaríos peperít: quí cum uere rentur, ne callidus imperator hís confilijs aucupado gratíam regís,ín maximum autorítatís&C otétíx gradumafcenderet,eum fufpestum reddere nitebantur. Accídít etíam per íd tempus, ut P, V illiuslegatus Ephefum ueniens,frequenté cum Poeno fermonem haberet,ex quo facíz le data eft obtrectatoribus críminandi facultas,& tanta fufpicío de fide Annibalís Antiocho or ta,ut omnino à confilio regío excluderetur. Suntquídícunt eodem tempore P. Aphrícanum unum exlegatís ad Antíochum miffum cum Poeno effe loquut&,& ínter alía multa,ab Annía bale petijffe,ut ex aními fentetía diceret, quem maxímü ímperatorum fuiffe cenferet; Annibaz Jem aute refpondiíle,prímoloco Alexandrü Macedonum regem,fecundo Pyrrhum Epírota, tertío feipfum collocandum uíderí, Ad hocleníter arrídentem Aphrícanü díxifle:Q uid cenfe res Annibal fí meuíciffes? Me proculdubío,ínquit,cunctís alijs imperatoribus anteferre. Hoc refponfum placuiffeScipioniferunt,quod fe nec pofthabítü,nec adhibítum ín coparatíonem; fed uelutí íncoparabilem occulta quadam aífentatione à Puníco íngenio relíctü uideret, Poft hac Annibal occafionem nactus Antíochum alloquendi,íam índe a príma puerítía repetens, ficfeipfum purgauít,fic de odio fuo ín Romanos differuít,ut ín príftíinam gratíam regis,quam propéamiferat,amicítíamáp rediret,[tag; rex conflítueratanimo hunc ducem cum regía claffe ínltaliam míttere,ut praftantíffimiuiri&Kperpetuihoftís populi Romani, fícutí iam fibi perfua ferat,anímü ingeníumq experiretur.Sed unus Thoas prínceps Aetolorum huic fentétíz ad^ B uerfatus,feu inuídía,feu quod re uera itaagendum cenferet,mutauít animü regis,& hanc deli beratíonem quae magnum momenti ad bellum habitura uidebatur,omníno euertit.Hortatus efLením Antíochum ut ín Girzcíam traijcíens,ipfemet rem fuam ageret,nec pateretur huíus belligloríam ad alium peruenire. Rex igitur períuafus paulo poft in Cirxcíam proficifcitur ad excitandum aduerfus Romanos bellum, V bí non longo ínteríecto fpatío,cum de concílianda Theffalorum gente comuni confilío agítaret, Annibal nomínatím fententía rogatus,non ram de Theffalis quàm de fumma rerum,íta elato animo dií(leruít,ut approbationem omníum quí ibiaderant,affenfumq moueret.Non ením de Theffalís magnopere laborandum,fed curans dum omnibus modis cenfuít,ut Philippus Macedonü rex aut ín belli focíetatem ueniret,aut neutri partíadharrens dimícatíonem ocíofus fpecüaret, A díecit prxterea confilium de inferenz doex propinquo R.omanís bello,fuam quoq; operam ad íd conficiendum amplíffimís uerbís | pollícítus eft& detulit, Auditus eft Poenus fumma attentíone,fententíad illius laudata magís, quàm poftea reaut effectu comprobata, Ex quo pleríqy mírantur,hunc ducem quítot annos cumpopulo Romano omníum pené gentíum uictore certauerat,eo tempore pofthabítüeffe drege,quoerateíus opera& confilium maxíme expetédum, C) uís enim ín toto orbe terrarum callídior ímperator reperiri poterat? quísad gerendum cum R.omanís bellum accómodatíorz Hunctamen pofthabuit rex inítío gerendarü rerum,nec multum tempus prateríjt,cum cztez rorum cofilia deridens,fatfus eft unum Annibalem prxuídiíTe ea qua ín rem effent, Nam cum | bellum ín Girzecía profpere eueniffet R.omanís,ceffitex Buropa Antiochus,& Ephefus fe re ccpít,bitp folutuscurís pacem anímo deflinabat,míníme credens timenda eífe ín Afia Roma naarma,Nec deerat talía concupifcentí adulatorum aífentatio,perpetuum malum regum, quí dumea qua uolunt,libenter audiunt,fe adularí(inunt,& fallizquo animo patíuntur.Sed Ane nibal cui nota erat potentia Romanorü,&domínandi cupiditas, regem monuit,ut de onibus alijs przterquam de pace cogitaret,Romanos crederet nunquá quíeturos,nifi cum experti eíz fent,;an ficutín Aphrica Europaty,íta etíam ín tertia parte orbis terrarü extendere finesímpez tfj poffint, Motus autoritate uíri Antiochus,extemplo Polyxenidam homine fagacem& mae titímís certamínibus affuetum,aduentantí Romanorum clafTi ire obuiam iuffit,&x Poenum ín Sytíam mifít,ut magnam uím nauíum compararet, Huic deinde claífi Annibalem ípfum& W C Apollonium quendam ex purpuratis fuis praefecit:qui cum audifTent Polyxenidam cum Ro:: Ynteritus. PLVTÁRCHI ANNIBAL manís congreifum haud profpere rem geflifTe,przlium ipfi cam Rhodijs,quí focij erant popu lí R.omani,comíttendum putarunt. Annibal ín ea pugna Budamum przfecium Rhodiorum áfiniflro cornu ínuadens,íam prztoríam nauim círcáuenerat, X fine dubío fuperior erat,cum exalío cornu hoftes fugato Apollonío aduolarunt,& uictoriam prope íam certam ex eíus maa nibus extorferunt.Poít hancnaualem pugnam parum feliciter tentatam,níhil fere memoría di gnum ab Annibale geftum accepimus. Nam debellato Antiocho, Romani prater alías condi tíones quas impofuerütregi, An&íbalem perpetuü fuz reipub.hoflem fibí tradí poftulabant, Hxc Annibal multoanté profpíciens,fubitó poft illam memorabilem pugnàmad Magnefíam comííIam,qua regia opes cociderunt,ab Antíocho dífceflít,&& longís erroríbus euagatus,tan dem ad Prufiam Dithyníz regem confugit,no quod ín amícítía eius fpem multam reponeret, fed quía per orbemterrarum longeterra maríG domirfantibus Romanís armís, locum magis neceífaríum quem poflet,quám tutum quem uellet,fibí petendum cenfebat. Sunt quí uicto Antíocho ín Cretam profectum ad Giortyníos Annibalem dícunt,ibig; extemplo uulgatuni eíle,eum magnaáuím auriargentit fecum ferre,Ex quo uerítum ne Cretenfes fibi manusínij cerent,taleremedium ínuenifTe ad periculum euitandum, Amphoras plumbo autato refertas ín templo Díanz collocarí íuffit,fimulansfe earum uelutí thefaurí fui maxímam curam folície tudínemi habere,Ex altera parte flatuas xneas quas pecunía ímpleuerat, domi abíecít, Dua íllitemplum cuftodíunt,ne amphorz fe infcijs auferantur,interím Annibal uelis in altum da: tís ín Bithyníam profugit. Eft autem in Bíthynía uícus iuxta líttusmarís,quem íncolz regionis L'ibyíIam appellant,de quo uulgatum carmen circunferri folum aiunt: Corpus A nibalis Lí byflà tumulabit terra. Eo in loco diuerfabatur Poenus,no ínertí quídem ocío uítam agens,fed ín nautís,equís,ac mílítibus exercendís ftudíum adhibens. Dicunt autem fcriptores quidam, hoctemporePrufiam gerentem bellum cum Eumene Pergami rege,qui focíus& amicus erat populi Romani,claffi Annibalem prafeciffe, FIunc uero nouo commento Eumenem aggref? fum,ex naualípralío uíctoríam reportaffe.Nam príufquam pugnam inírent, Annibalem tra duntmagnam ferpentum copíam ín uafa fictilia coníecifTe,deínde iníto przlio,dum omnium anímos oculosQ occuparet certamen,uafa in hoftíum naues ímmiífi(Te,atco eo pacto ímpliícaz! Pl 3 tos hofles€ re noua perterrítos,ín fugam uerti(fe, Eius autem fic geftz reí non uetuflíores ane nales,fed Aemilius€ l'rogus memínerunt, Itag; fides penes autores fit, Ceterum horum re: gum contentionibus Romam perlatís,fenatus Q.Flamínium,cuíus ob res ín Cirzcía geftas cé lebrenomen efljlegatum in Afiam mífit,ut(quantum coníecturaaíTequi poffum) cum utrog; rege de pace ageret, Iscum adPrufiam uenitfet;iniquo anímoferens hominem ínímici(fimá nomíni Romano ex tot domítís gentíbus populís& cafis fuperefTe,magna contentíone à rege impetrauít,ut fibi Annibal dederetur.[am índeab ínitío Pcenusleuitate Prufíze fufpectam has bens,ín díuerforio plures cunículos fecerat, feptem exitus praeparauerat ad capeffendam fü gam,fi qua repentina necefTitas copulíífet, A uxerat etam non medíocriter hanc fufpícíoneni fuam Flamínij aduétus,quem fibitum publice ob cómune odíum urbis, tum príuatím ob me: moríam Flamíntj patrís ad Thrafimenum lacum ínteremptí,omnium Romanorum nfefiíífie mum efle credebat,[taanxíus curís remedía(ut fuprá diximus) àd euadendum ínuenerat,pa rum fibi aduerfus tantas opes profutura, Cum milítesregij frequétes ad eum capiendum miíffi ufhidig; cínxerüt domü,ad prímü eorum aduentü tentauít Anníbal per quamoccultííTimü exíz tum fugam capeffere, Vbieum locü cuftodíjs teneri fenfit,omní fpe euadendi abíecta,flatuít morte uoluntaría Romanorü manus effugere. Alij ferui ab eo íuffum cópreffa gula fpirítü ín terclufiTe tradunt, uidam fanguiné tauri,ficut Clítarchus Stratodestp deThemiftocle finxít, bibíffeteum dicüt;atqs eo potu mortu& concidiffe, Liuius autem locupletiffimus híftoríz autof; Annibalem fcribit nenenü ad fimiles cafus przeparatü popofciffe,& pene mortiíferaillam potío? nemtenentem manu díxiffe,Soluamus ingentí cura populum Romand,ubí mortis íam cone fumptifenis tantum tam prxfens defideriü tenet, Romani patres Pyrrhum Epirotarü regem infeftitfignís appropínquantem moenibus Romanz urbís d ueneno monuerüt ut caueret;Hí autores fuere,ut regíz dignítatis íunctze(p dextra oblítus hiofpes,hofpíte fcelere proderet, His díciís rege Prufíiam multís execrationibus deteflat&,ueneno fibi cofciuíffe mortem r x x. xta tísanno,quídam memoríx prodiderunt, Defuncti corpus apud Libyffam collocatü dícunt ín lapítleo fepulchro,ín quo fcrípta fuit, Annibal hic fitus eft, Sed eius mortís nuncii accipientes Komaniíuaríe íd proutcuiuíg ingení& erat,interpretabantur, Plericg Flaminium crudelítatís arguebant, "-^5 Lo Miedo«| uis mal"nl T rt Ur VL Gib. ME FA A^ Me PR. NA io "4 A. AL.UEMEG MEM M qd. dud Main dt MR aun É Án una nuu ciun hubo usi etes n S uL ool nl luu t m Wer SU TEC NUT n uwu— o— ww PURSE—RERCNC€UCSE DONATO ACCIATIOLO INTERPRETE, 305 y atguebant,quod aelutí praecarí cuiufdam facínorísgloriam adepturus,autor extítiTet oppriz mendiexacta xtate uírum,a quo nullum ulteríus perículum reipub.íam prope uíctrící omníà: gentíum tímerí poterat, Quídam uero factum excufantes,Flamínío etíá tribuebàtlaudi,quod perpetui hoftem populi Rom.de medio fuftuli(fet:cui etfi uires corporís ac robufta zetas,non tamen'ingeníG,confílíarei milítaris perítía dee(fec, quibus Prufiam ad arma cóciítare, A fíamt nouisbelliscommouereac perturbare potuiflet.Erant enim per íd tempus íta ampla Bithyniae regaí opes,ut non facile coremnendz uíderentur. Nam pofterís teporibus Mithridates Bithya níz rex,díu naualibus terreftrribusd copijs populum R.om.latígauít,aduerfusq; L.Lucullum .acCn.Pompeíum praftanti(fimos imperatores cum magis exercítibus in acie fletít.[dem à re .gePrufiaduceprafertim Annibale timerí poterat. Quare nonnullí ea precipue caufa Q.Flae mínium opinantur ad Prufiam miffum effe legatum,ut Annibalis necem fecretis confilijs agía taret, Verum crederelibet hoc quafitü efe à Q.non tam ut przfentí morte Annibalem de mes dio tolleret,quám ut homo quiítot inflixerat fuz reipub.clades, Romam uíuus perduceretur, idi populo Rom,utile,fibí uero honorificum effe cenferet, T'alí genere mortis ínterijt Annie .balPaenus,uír,utalía omítta;bellícis fine dubíolaudibus uehementer excellens,cuius fiue aní mus,fiue íngeníam,fiue egregía reí militarís dífcíplina,quanti momenti fuerit ín rebus,facile xeointelligilícet,quod Carthaginenfes bello tanta contentione füfcepto,non príus fe uíctos cófefli funt, quàm cum fuit Annibal apud Zamam magno illo przlío fuperatus,utbellícz eos rum uires ftetífe fimul cum Annibale duce;átq? unà cum eo confed:ffe uíderentur, SCIPIONIS. APHRICANI, VITA D'ONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, |ORNELIO Scipioni quiprimus nomíne uíctzà fe getíis Aphricanus 3 eftdictus,patrem fuiffe conftat P.Scipionem uírum patrítium,ex nobilifz 7*j| fima Corneliorum gente,cum quo príinum Romano ímperatore Anníz bal Poenus figna ín[talía contulít, Is cum multas effet ín Hífpania uíctoz i rías confequutus,resq geíliífet memoratu dígnas,demum quodam prz NEA cw líoaduerfus hoftes íntto,dum fefe offert ubi plurímuslabor,plurímü peri || 27 Wb culíerat;fubíto perculfus í&u occidítur, Símili pené cafu Cn.Scipio eíus frater paucís poft díebus fortíter pugnans interíjt. A mbop hí ímperatores, prater rerum gefta rum nomen,magnum quogp fideí,temperantiz,uirtutis defideríum non modo militíbus fuís qui fuperfuere,fed etiam Hifpanis gétibus reliquerüt, At uero Cn.Scípionis P.Cornelíus Na (ica filius fuít,uir confularís,triumphalisip,quíadolefcens cum eífet;pro accipíéda matre Idaa íntota cíuítate eft uír optímus íudícatus. Publi autem filij fuere Scipiones duo,egregía fine du bioproles,quorum alterum ob Afiam deuíctam A fiatícum,alterum uero domitorem Aphríz Geob memorabilem uictoríam de Annibale& de Poenís,ut fuprá diximus, Aphricanum ape pellant,De quo hzc fcribenda fufcepímus,non tam ut eius nomen à Gircís Latinísdp fcríptoz ribus celebratum hís literís fieret ílluftrius,quám ut rerum geftarü feríes& domeftica difcípliz naeffet nofira operain oculís hominü collocata,quam ueluti ímaginem praclar uírtutísámz peratores X duces cum íntuerentur,imítatione dignílTima iudicarent; P. Cornelius Scipio íam inded puerítía cum exímía índolís& fummaeuirtutísfpecimen prz fe ferret,(ub aufpícío patris ccepít difciplinis militaribus erudiri, Ductuseft ením ín cafira inítío fecundi Punici belli fe ptimit&C decimü agens annum,ac breui teporís fpatío factum eft,ut magná laudem à íummo uito& ab exercítu confequeretur,equítando,uigilando,omnía milítarilabore tolerádo. Ea ín» fuper documenta aními atq; ingenij dedit, ut gratiam fimul adipifceretur,& admiratione gene tíum commoueret, INam equeftrí prlío quod ad Tícínum amnem P.Cornelíus conful cum Annibale commífit,ínterfuiffe Scipionem conflat;prodítumd memorízà quibufdam autoris buseft, Cornelium patrem faucíüiac prope ab hoftibus círcumuentü, Scipione filío íaià tum pubefcente fuiffe feruatü.Eo deinde tepore quo apud Cannas cum magna calamitate ac propé pernicie Romani imperij certatum eft,cum ad decem millíahomin& Canufium perfugiffent, & omnes uno ore Appío Pulchro,qui proxime zdilis fuerat,& Cornelio admodum íuuení imperium detuli(fent,declarauítScipio quanta fibiuírtus,quantag; anímí magnitudo ínefet, Nam quibufdam iuuenibus de relínquenda[talia agítantibus,in confultantíum coetum proru Parens, Nonteh. Difciplind, W C Honores oblati, Avimico core poris babitus. PLVTARCHI SciPIO APHR pit,acftricto gladio iurareomhes cocgít(e rempub.non deferturos, Haecalíatp eíufdemgenes rís,magnitudíne quadam animi atqj ingenij ab eo íuuene zedíta,populum Romanum compu lerunt,uteí fupra zetatem,fupra etíamconfuetudínem,magi(tratus curamdp maximarum rez rum deferret, Quuippeantelegitimü tempus xdilítatem petens,et(i tribuni plebís aduerfarens tur,quía nondum fatisannorü effet,peruícít tamen ut per tríbus duceretur,atqy extemplo frea quentibus fuffragijs Quirítü zedilís curulís eft declaratus. Cum uero pater patruusQ duo egre oj imperatores,breui interuallo ín Hifpania cecidiffent,curidumtp à populo Romano effer; utalíquís dux fingulari uirtute ínfeorum locum fuccederet,nemo reperíebatur qui ad hocgrae ue& perículofum bellum,poft tantorum imperatorum interitum proficífcí auderet,Itaqy habi iis comítíjs ut proconful crearetur, cum caterí reípub. principes ín tanta facultate fileret,unus Scipio quatuor&uigintiannos natus ín medíum profiliens ingentí fiducía profefTus eft,fehoc munuslibentianimo fufcepturum, Hacfortíffimí íuudhís audita uoce,nulla mora ínterpofita eft,quín incredibili ftudio fuffragíorü imperium ín Hifpaníam Scípíoní decernerent, Sed pau ló poft fecumreputantes Quirites aduerfus quos Poenorü duces,& in quibus regíonibus bel; lum gerendum eflet,uix cenfebant fierí pofle,ut imbecillítas xtatís tantam grauitatem rerum fuftíneret. Quare momento temporis quafi íam decretae reí centurías poeníteret,magnaanis morum commutatío facta eft, Quod ubí anímaduertít Scipio, ftatim aduocata concíone,fic de ztate fua,ac de bello quod gerendum erat,diíTeruít,utad fe unum íntuendum omnes audiens tes conuerteret,& ad príítinam fpem bene gerendx reí populum Romanum: anímojalíjsqs uirtutibus uehementer excellens,fed praftans etíam pulchritudine orís,& totíus corporis fore ma confpicuus,lztaatg; hilarifronte,qua plurimum ualentad gratíam homíná concilíandam, Habebat& ín geftu& in motu fummam dignitatem. Ad hzcaními bona munera natura, cum milítarís accederet gloría,dubíum erat,gratíor ne gentibus domeftícís uirtutibus,an míra bilior bellicís artibus foret, Imbuerat etíam anímos multítudinís fuperftítíione quadam,quod. fingulísdíebus ex quo uírilem togam fumpferat,ín Capitolium afcedere,ac fine arbitris demi ingredí confueuít,ut crederent homínes,(icut íam multo ante Numam Pompiliumab Aege: ria nympha,fícetiam ipfum arcana quxdam ín templo docerí,quz caterís non effent commu nía, Prztereaut olim de Alexandro Macedonum rege,(ic ea tempeftate de Scipione quídam finxííTe uídentur,anguem ín cubículo matrís frequenter uífam, Cxterum íjs omíílis P.Scipio ex[talia decedens cum decem míllibus pedítü,tríginta nauíum clafTe(omnes autem quínque: remeserant) ín Hifpaniam profícífcítur,ac paucis diebus ad Emporía delatus,copías exponit, terreftríQ itínere l'arraconem concedítIbí concilio indicto,legati ex focijs urbibus frequentes couenere,quí comíter benígned acceptí grata refpon(a domü retulerunt, Poft hzc Scipío ín gentícuraad futurü bellum ííntentus,comodiffimü effe flatuir, reliquias ueteris exercitus que uírtute L. Martij feruatz erant,fuís coprjs adíungere, Nam poft duorum Scipíonü ínterítum, cum Hifpaníz propéamiíz,Romanz legiones fufz fugatzeG effent,unus L, Martius Roma nus eques,collectis duorum exercítuü relíquijs,przter omniü fpem exultantes uíctoría hoftes cotriuít,bellumá ín Hifpania aduerfus tres Poenorü duces íncredibilí uirtute índuftríad fufti nuit. Ad has ígitur copías quz ín hybernís conflítutae erant cum ueníffet Scipio,excitatí funt omníü animíad fpem bene gerenda reí,& ueterum ímperatorii memoría renouata,ut nemo miles effet qui iuuenem intuendo explere defideríü poffet.[pfe uero collaudatís militibus quod de repub.non defperaffent,ante omnes L.Martíum ín przcipuo honore habuit,ut oftenderet uirum qui fuís uirtutibus confideret,alteríus gloríz non ínuidere.Exacta hyeme cum nou ue teret exercitü ex hybernís deduxiíTet,omníi prímum Carthagine nouam oppugnare cone flítuit: nullaením ex Hifpanís cíuítatibusopulentíor habebatur,nulla comodíor erat ad bell terra ifaríGj geredum, Qu uínetía Carthaginefium duces omne apparati bellí,& quícquíd pre cio dígnü habebant,ínhancurbem cogefferant: eam quoqj ac eíus arcem ualídís prxfidijs mu nierant.Ip(iuero ne tribus unaregío premeretur, diuerfa petíerantloca;níhil mínus eo tepore quam Carthagínis oppugnatione tímentes, Scipio iam omnibus neceffaríjs coparatís,ad eam obfid€£ndam cum omni exercítu profectus,terra mariiy urbe aggreditur, Negociüarduum& díuturnü apparebat futurü,quod urbs munita erat,& defenfores íta animatí,ut non modo tue ri Carthagínís moenía,fed etiam erumpere ín hoflem,& caftra Romanorii aggredi auderent. Verum multa ínterdum quz uíríbusfuperari non poffunt,ingenío conficitur, Compertum hab&batScipio ftagnü,quod haud proculabeft à Carthaginís moeníbus,xftu maritímo decre: Ícere, uado ea parte tranfiri pofleundead murum facilíus effet acceffus, Tali occafione qn nulla t3 o»£^—DpeM m Ate VNED ES vs. CON o€— KP. uM T cM OmU——— Bo NU eS "DONATÓ ACCIAIOLO INTERPRETE. 104. a nüllamaíor ad capiendam Carthagínem daripoterat,utendum ratus,cum tempus comodum uifum eft,expediríacíes,& diflributís copijs urbem uehementius quàm unquam antea oppus gnatí fubet, lpfeintetím fortiffímorum uírorum manum delígít,quibus ímperat,ut fuperato fiagno,ín murum ab ea parte quz míníme fufpecta erat,euadant, Athíquíbus negocíum daz tum efl;profpere traiecto flagno cum ex alía parte urbís acerrime pugnaretur,locum quem pé tebant, neglectum ínueniunt,celeríteri fcandentes murum hoftes d tergo adoríuritur, Oppía dani& externí prarfídij mílites,quibus tantam repetíní periculi preter opinionem accíderat; extemplo moenía deferunt,ancipítí& pauentes malo fe in fugam coníjciunt. Inftant tergís R.o maní fubito urbem capíüt,díríipiunt&:ubí ingens prada,&t omníum rerum quz ad bellum afuierant,fumma eft facultas ínuenta. Scípío ob bene nauatam operam collaudatis donatis milítíbus,cum eí quí prímus murum a(cenderat,muralis corona danda e(Tet,& cótentío ínter duos milites orta omnem propé exercítum ín certamen traxíffetextemplo concione aduocaz tacompertum fe habere dixit ambos paríter murum afcendifTe;atq; ambos coronis muralibus donandos effe. Q uo factum eft,ut omnís contentio qua íam ad fummum peruenerat,tollerez tur, Pofthzcobfides,quorum ín ea urbe íngens copía erar,cíuitatibus Hifpania reftitui íuffit, exquo maxime humanítatís€ clementi nomen fibí comparauit, multostp populos hac ine dulgentía mouít,utad Romanum redírent à Puníco imperio. Sed omnium prímum eíus faz mam& beneuolentíam auxít íd,quod à cunctis fcriptoribus ut fummz uírtutís exemplum ce lebratur. Adducta eft enim ín confpectum tmperatorís una ex captíuís uirgo longeante alías fpecie ac pulchritudine ínfignis, hanc& Scipio cuftodirí diligentiffime,& feruarí íntegerríme iuffit:paulotg poft cum defponfatam comperiffet Luceio príncípi Celtiberorum,fponfo ad fe accíto(is adolefcens erat) integram ínuíolatam reftituit. Res eft profeó celebranda líterís, & ipfeScipio dignus ut tanta manfuetudinis& continentiz ab omnibus fcriptoríbus ferat fru &um, Huíus benefícij memor Luceius,cum liberalitate,modeftíam,& fin gularem in omníge nere uirtutis preftantiam Romaní ducís per fuos populos díuulgaffet;pauló poft cam magna equitum manu ín Romanorum caftraredijt. Carthaginenfium duces Mago, A(drubal Barz chínus,& alter Afdrubal Giífgonís filius, Carthagine noua amí(fa,etfi non ignorabant quantü B adopinionem gentíum& fummam uníuerfi belli effet detrímentiacceptum tamen rem prie motegere,deínde uulgatam extenuare uerbís quoad poterant nítebantur, Scipio uero multís populis príncipibusip Hifpanis,ínter quos duo regulí Mandoníus& Indibilis fuere,fic adíuns Qis,conftítuít animo tn ea loca iter facere,quíbus in locís Afdrubalem Barchinü efe audiebat, utpríuscum eo,qudm Mago& alter Afdrubalfeei coiungerent,decertaret, Afdrubal Barchíe nusprope flumen Befulam habebat caftra; auídus& ipfe certaminis,& fuis copijs fatis fidens; Verum ubi appropínquareScipionem cognouít,ex planitie ín tumulum quefidam fatís nas türamunítum feferecepít, Quem ínfequutz Romanz legiones nullam moram ínterponenz dam putarunt,quín cedenti in(iarent hoftí,& primo aduentu caftra adorírentur, Non fecus quimfi una expugnaretur urbs,círca caftra pugnatum eft, Carthagínenfes natura locí& nez cflitate,qux etíam ígnauos excitare folet,fidentes,ímpetü hoftium fuftínere nitebantur, Ro2 manicontrd fpe& audacía pleni acríter dimícabant,atq; eo magiís,quod in confpectu Scipio» nísaty omnís exercitus res gerebatur, ut nullum paulà fortius factum latere poffet. Itacg non prius remiffà oppugnatio eft,quám omni conatu anníxí R.omaníuallum füperarunt,plukía busdplocís caftra írrumpentes ín fugam compuleruntPaenum, Afdrubal uero dux príufqua aftra ín poteftatem Romanorum ueniffent,cum paucís militibus fugit, Hoc przelío facto,Scí poconfuetudine fua omnis captiuos Hifpani generis ad fe uocarí,& fine precío dimitti iuffit, Adolefcentem ex his regíj generis, Mafiní(Tzz neporem,comíter beniígnedp acceptum ad Maz iniffam remífit,magnificenti(fima quoque adiecit dona, ut oflenderet im peratorem exercitus nonmínus liberalitate& domeftícis uirtutíbus,quàm bellicís artibus ornatum effe oportere. Eítenim bellifinis uictoría,cuías fructus maxíme in liberalitate clementíat confiftit. Híncdu cum gloría,hínc imperatoríz laudes emanant,ut ín pra'fentibus accídít rebus. Nam Hifpanorum multitudo quz ibí frequens aderat,hanc indulgentíam Romani ducis admírata,contínerí non poterat, quín eum bonorís& uírtutís gratia appellaret regem, Sed Scipío hanc uocem Romanís auribusínfuetam fubító oppreffit, nec eum títulum fibi tribui paffus eft, quem optímorum cíuíum confuetudini,& Romanz libertati aduerfum effe(ciebat. Hortaz tuséft tantum Hifpanas gentes,ut fiín referenda gratía memores effe ucllent,fidemin popus lum Romanum beneuolentíamá feruarent, Dum hc áScipione gerebatur, interim alij duo Continentia ht rabilis, In bostemlibez ralitas, d PLVTARCHI SctrPuo APHR. C Carthaginenfium duces accepto nuncío male gefta ad Befulamrei,iungere copías propera: runt:paulogp poft A(drubali Barchinofe coniunxerunt,ut communi confilio de fummábelli decernetent, lta ínter fe colloquutí,poft longam difceptatíonem ín ea fententía conuenere, ut Afdrubal Barchínusin Italiam ubi Annibal frater& caput bellí erat,tranfíret: Mago uero & alter Afdrubal ín Hifpania remanerent, fupplementum à Carthagine peterent, nec prius cum ímperatore Romano figna conferrent,quám undíq; conuocatis auxilijs ingentes copías contraxiffent, Poft haec petente[talíam A fdrubale,míffus eft ex A phríca ín eíus locum imperator Hanno:quem prímo aduentu Celtiberíam concítantem M.Syllanus iuffu Scipionisag gredítur,pradlíoty commíffo fuperat capítqp.Erat una urbs,quam íncolz regíonís Oríngenap pellant,opulentitfima fane& accommodatiíífima ad renouandum bellum:ad hanc oppugnan dam cum parte copíarum míffus L.Scípio.locum munitiorem inuenit quám ut prímo ímpetu capi poffet.[tag corona círcundedit urbem; paucisdg diebus expugnatam direptamá ín pote flatem redegit.Inftabat íam propínqua hyems,& tépus admonere uidebatur ut hyberna utri quepeterent, Quare hís rebus profpere geftis,Scipio Tarraconem,Mago& Afdrubal Gífgo nís filius fead oceanum receperunt, Sequentíaftate magna contentione renouato ín ultetiore Hifpaníabello,R omani Carthaginenfes prope Defulam congredíuntur,íuftatp acíe pralíü commíttunt, In quo poft longum certamen fuperior Scipío ín fugam uertit hoftes, magnoó numero eotum ínterfecto,neq; fuí colligendi, neq; confiftendi facultatem dedit,necy priusui« ctoríz modum impofuít,qudm Afdrubal& Mago ex continenti pulfi, Grades fe recipere coa c&ifunt,omníbus prope copíjs amíffis, Erat in exercitu Carthaginefium Mafinif(fa iuuenisma gni animí,magnit confili),quí opportunitate capta clám cum Syllanocongredíendi; primos aperuit eí amicitia adítus,(íue Scipionis liberalitate alle&us, fiue tempus uení(Te ratus;ín quo ui&oribus R.omanís adhzerendum cenferet, Hic eft Mafiniffa;quí poftea beneficio Romano: rum potentiffimus euafit Numídiz rex,acmultís ín rebus populo Romano ufui& adíumento fuit, Cxterum eo anno,qui erat decimufquartus fecundi Puníci bellí,felíci aufpicio procon fulisScipionis, Hifpania príma ex contínentis regionibus uícta,poftrema tamen in prouíncia form&m redacta ab Augufto Cafare longo interuallo fuít, Scípío non contentus maxímís res busquasbreuitempore ín Hifpania geflerat,cum íam fibí Aphrícam anímo deftinaret,com modiífimum effe flatuít Syphacem Maffeffulorum regem omní arte ín Romanorü amicitiam trahere.ltaque explorata uoluntate regís,cum nonalienam à focietate populi Romani compe ríffet,extemplo omnibusrebus poftpofitis,duabus quínqueremibus ín A phrícam contendit. V'eniebatà Gadibus eodem tempore Afdrubal Giígonis filíus,ac uelutí ex compofito hí duo claríffimiimperatores regem adierüt, certatim quif pro fua repub.amícitíam petiturí,Syphax hofpitio ambos comíter benígnep accepit,operama dedit,ut paríter eadem menfa, eodem cu bículo uterentur,nealter alterí prlatus ín honore uiderí poffet, Tradunt Afdrubalem prafen tísScipionis animum íngeníum& admíratum,fecum agítaffe,quatum perículi ex eo uíro fux cíuítatíatq; omní Aphríca immineret. luuenem enim acrem& fummis uírtutíbus praeditum, tum multis pralíjs uíctore effe cernebat,nec ín tam florenti xtate adduci poffe credebat,ut pa^ cem quàm bellum mallet. Sufpícabatur etíam,ne Sy hax eíus autoritate& prafentía motus, ad Romanosanímum ínclinarer.Nec íam eum fefellit opinio.NNam Syphax etfi prímoaduen tu parem fe utrifqy prxbens,fermone induxiffet de finiendo inter Romanos C arthaginenfesg bello,tamen poftea negante Scipione, inconfulto fenatu quícquam agí de pace pofle, poftha: bendum Afdrubalem céfuit,ac defíderío Scípionis obfequutus,cum populo Romano foedus íníjt. Scípio ín Hifpaníam reuerfus,Iliturgíium& Caftulonem& quafdam alías cíuitates qua populi Romanidetrectabant ímperíum,partim ipfeuí expugnauit, partim aufpício L. Martij ín diflonem redegít. Et ne tot tantís(p rebusprofpere geftisalíquod deeffet letítix genus,Car/ thagínem nouam profectus ludos gladiatorüt magnifico apparatu fecít,quibus non folum fpe: ctando,fed etíam pugnando multí clari uírí ínterfuerunt.Sed ex Hifpanís duo prater alios ín» fignes nobilitate príncipes, Corbis& Orfua,de regno inter fe difTidentes,eo díe controueríiíam finicfe,altero eorum alteriusmanu ínterempto.Grauís fpectantibus eorum dimícatío, grauior etíam(quía patrueles erant) mors ínterempti fuit, Poft hecScipíonem longe maiora quàm ea quz gefferat medititem,aduerfa ualetudo corripuit:cuíus fama per Hifpaníam uulgata,& ut plerung; fit fermoníbus aucta;ad fpem nouarum rerum non folum Hifpanas getes,fed eam Romanorum exercítü,quem íllead Sucronem reliquerat,concitauít.Soluta prímum militum difciplínaimperatoris abfentía fuerat, mox rumores de xgrítudíne eíus& de periculo uirzín exercitum [vs] ne o NR A Audios dif ANC MR uo E HP DONTÁO ACCIAIOLO INTERPRETE. 10$ ^^ lu exercitumdelati;tantam feditionem motum fecerüt, ut quidam contempto tribunorum im i EC perio,hispdemum fugatis, duos gregarios milites fibi crearent imperatores,qui no fólum noz : men imperijà uanís autoribus delatum, fed etíam fafces& fecures prz fe ferre aufi funr, adeo o farorplerunque& mala ambítio mortalium mentes exagitat, Nec quíeuere Hifpanz gentes,| S Mandonius prafertím atcp Indibilis, qui affectantes Hifpaniz regnum,poft expugnationem 5 EC CarhaginisnouxaduictoremScipionem defecerant.Deinde Romanorü potentiam longela i te diffufam,íniquo animo tolerantes,aliquam nouandarum rerum occafionem quarebant. g Acceptís autem rumoribus no folum de morbo, fed prope eliam de morte P.Scipionís,fidegg p adhibíta,extemplo exercitum compararunt,& Suefitanis qui focíj& amicí erant populi R.o2 n maní,intuleruntbellá, Verum coualefcente Scipione, utex fama eíus mortis falfo credita mul d tiplex tumultus fuerat exortus,fic coperta ueritate rei, terríti funt omníü animí,nec quifquam E aufus eft in nouandís rebus ulteríus progredí.Scipio magis externis bellis quàm domefticís fe" ditionibus affuetus,etfi militibus qui deliquerát grauiter fuccenfendü putabat, tamen nedum 0 iteíndulget exceffiffe inpuniendo modum exiíftímari poffet, de hac re ad confilium refert. IVIa e ior pars ín eosd quibus ínítium tumultus ortum erat,anímaduertendum,& reliquis ignofcenz ü dum cenfuít: ficením fieri poffe oftendit, ut poena ad paucos, exemplü ad multos perueniret, : Hancfententíà fequutus Scípio, extemplo exercitum feditionis autorem ad accipiendü ftipen e dium Carthaginem nouam acciri iubet, Edicto paruerüt milites;alíj fuam culpam,ut pleruncg id fibiindulgent homines, leuíorem ratí, alíj Scipionis fretí ingenio, quod mite in puniendo efle) a compererant, Dícere ením folitus fuít,malle fe unum ciuem coferuare,quam mille hoftes pere 5 EC dee Vulgatumquoqperatalium Scipionis exercitii paratum effe ín armís,SC aduent& eorum| 1ngeizin pu | P^ operíri,utomnescopiz fimul iunciz aduerfus regulos inSuefitanos ducantur, Quamobrem vicidouitc. d exSucrone dífcedentes, magna fpeueniz confequenda Carthaginem ueníunt.Sed poftrídie * KC cinsdieiquourbem íngrefli funt,in forum uocatiacínermes cofiftere iuffi armatis legionibus i ctrcundantur. Tum imperator Romanus tribunal afcendens;uníuerfze multítudini fefe often i ditea ualetudíne,eo uigore,qualís ín pubefcente aetate unquam fuerat, Concionem deínde ha d buitlongeacerríimam,& grauíflimís querímonijs plenam, ut nemo miles ex inermi exercitu " E pefetquiautáterraoculoserígere;aut dicentis uultum fuftínere per pudore poffet. Confícienz " tiaenim perpetrata rei ac fuppliciorü metus terrebat animos,& optimi ducis prafentía noxijs € M o paiteratg innoxíjs rubore incutíebat.Itagy trifti filentio torpebant omnía.Pofteaquam finem t M dendi fecit, príncipes feditionis in confpectum multitudinis producütur.Ibi uirgis cacfi,more ^ EC maiorum, fecurigppercuffihorribile fpectacul uifentíbus prebuere.His rebus ita compofíitis, « Scipio reliquis militibus nouo facraméto adactis,expeditionem in Mandoniíum atq; Indibilem d pronuncíarí iubet, INam hi fecum reputátes,à militibus R.omanís qui caftrenfis feditionis auto n tes fuerant,poenam effe repetitam, omnem fpem abíecerát ueni impetrandz,atq; ex eo x x: x milliapeditum, duo millía equitum comparauerát,ut his copijs aduerfus Romanos progredez b rentut,Quod ubi cognouitScipio,priufquam augeretur regulorüi uíres,& plures populi cone M fpirarét,maturatà Carthagine proficifci,& quanta maxime celeritate poteft,ad hoftem pergit, 4 Keguliloco fatis muníto habebant caftra, ficGp fuis copijs fidebant, ut necalios prouocare,nec P. prouocatipugnam detrectare parati efTent, Factum eft autem propinquitate caftrorü,ut paue j ? EE cispoftdiebus d Romanislaceffití ín przelium defcenderet, ín quo quidem aliquandiu funtma n contentíone dímicatü eft, Tandem Hifpania tergo circuenti, acin orbem pugnare coacti fuz i perantur, V íx tertía pars ex eorü numero aufugit. Mandoníus atq Indíbilís nullá remedium perdítisrebus effe cernentes,legatos ad Scipionem míferüt,qui fuppliciter pacem peterent,€ BÀ ueniam deprecarentur. AtScipio etfi quantum ín fe atg; ín populum R.omaná facinus admiz fi(Tent,intelligebat,tamen non mínus decorum putans hoftem clementía& manfuetudine fu perare,quàm armís,regulís ignouit, pecunía tantü ut milítiad ftipendíum foluerent imperata. Perid tempus Mafiniffa à Gadibus profectus in continente uenit,ut amicítíz fidem,quam per n M.Syllanum abfenti Scípioni obtulerat, prafenti confirmaret,fimul ut ipfum Scipionem alloz queretur,quem ob res egregie geflas prarftantifTimü effe uírum coftituerat animo. V erüm nec i iamopinioni INumidz uirtus P. Scipíonis,nec expectationi(ut plerung; accídere confueuit) à prarfentía defuit, Nam praeter íngentía animibona,quibusScipio ceteros alios anteibat,praefe Formewas à etíam ferebat eximia formam,& omni amplo dignam imperio, Erat praeterea uir benignus ín icftas, il audietdo facundus ín refpondendo,& in cóciliandis hominibus egregius artífex: habítu core á porisuiriliczefaríe promíffa utebatur. Huncigitur IMafinifTa falutató ueniens,ut primum cone o PLVTARCHI SCIPIO. APHE € fpexit,ficuirum admiratus e(Te dicitur, ut necab eo dimouere oculos,nec íntuedo explere defi derium poflet, AmpliíIimís uerbis ei gratías egit pro nepote ad fe remifTo,& fidem fe praflatu: rum initze amícítíz dixit: quam poftea erga populum omanum ufq ad exitum uita conflan tííime coluít.lam uero omnes Hifpania populíaut imperium aut focietatem R.omanorüacce perant,cum Giadiraní idem fibi licere arbítranies, fponte Romanis fe dedidere: gens uetuftla origine, fifamz credere libet, ut Carthago in A phríca;in Boeotía Thebae,ita Ciadis ad oceae num colonía T'yriorum fuit, Scipio receptis Hifpanijs, pulfis Carthaginefibus,cum nihil relín queretur quod tibi conflituendü putaret;L., Lentulo& Manlío Accidío prouincia tradítaRo mam redíjt. V enientifenatus extra urbem datus eft in ede Bellonze, ubi cum resa fe per mul tosannos fortiter feliciterGp geftas expofuiffet, oftendiffettp quatuor hoftíum duces, quatuor exercitus multis pralíjs à fe uictos, Carthaginefes ex HM panijs cíectos, nullas gentes ín his ter risrelíctas que non ueniffent ín populi R-omaní poteltatem,resampliífimo tríumpho dígnas eíIe cenfebat fenatus, Sed quía nemíniadhuccontígerat, ut cum proconful& fine magi(iratu effepro rebus geftis tríumphanti inuehílíceretin urbem,;nec patribus uifum eft,nec ipfe Sci: pío magnopere cotendít,ut nouo exemplo morem maiorum fuícaufa commutaret. Ingreffus urbem pauló poft íngenti ftudio populi Romani conful declaratur. l'radunt raro unquam fre quentíorem multítudine,non tam ad celebráda comítía, qudm ad confpiciendü P, Cornelium Scipionem Romáuenífle.Itagy non folü Quirites, fed externí etiá homines hunc unumintue: bantur,publíce príuatimdp dicebàt míttendum in Aphrícam effe ad ínferendü ex propinquo Carthaginefibus bellü.Idem cum fentíretScipio, de hacre ad populum fe relaturü fignificabat, fitam falutari confilio aduerfaretur fenatus.Q uidam ením ex patribus,;atcp inter eos praecipux autoritatís Fabius Maximus huic fentétiz acriter reclamabat.Scipio in contraríum nitebatur, rationibus multis oftendens hacuna uía fuperari Poenos,& Annibalem deducí ex Italía poffe, cetera uana effe confilia, Poft longà altercationé Scipioni Sicilia decreta, permifIumdp à fenatu eft,ut fiarbitraretur utile exqj Rep.effe,cum omniexercitu ín Aphricam traíjceret. Hoc fena tufconfulto in populü zdíto, fic erecti funt omníum aními ad fpem magnaráü rerum, ut íam de Aphfica cogitarent,€ bellum pofle conficí non díffiderent, Sed Scipioni ín rebus neceffarijs comparandis maxima difficultas proponebatur,cum ob zraríj inopíam,tum ob iuuentutis pe nuríam,cuius florem prateríta clades à Poeno íllatee abfumpferant. Ipfe tamen ne tante expe cationi deeffet, ingenti(tudio ín apparatum belli intendít,Et adfuerunt ei multi ETetruríz atqj V mbríz populí, quorü alij materíam ad fabricidas naues, alij arma,quida frumentü ac omnis generís commeatum ad iuuandum exercítum detulerüt. C uadragefimoquínto die,quod uix cuiquam credibile uideretur fabricata inftructag claffe ex Italía decedens Scipio ín Sícilia cone tendit, At cum exercitü in ordines redigeret,eos pracípue feligendos putauít,quí fub M. Mar cello multos annos meruerant,íummamgy fcientíà reí mílitarís habere exíftimabantur.Siculos autem partim autoritaté,partím gratía impulit ad fübmíniftrandü auxilium futuro bello, quod in Aphrícam transferre cum primum peranni tempus poffet, omni ftudio parabat. Tradunt prater alíaScipionem ex uarijs cíuítatibus c c c íuueneslegiíTe totius prouincíz nobiliffimos, aceis pracepiffe, ut certa die cum armís equístp adeffent. Híut ímperatum erat cum pradftó fu i(Tentad conftítutá diem,optionem detulit conful,qua uel ipfifecum in Aphrica militarent,ud to&dem alíjs fubftítutis equos armatp largírent,utrum uellent acciperent.Síngulis remiffioné milítiz petentibus,dati funt uícarij c c c Romani iuuenes,quos Scipio inermes ex Italia addue xerat,eo confilio utSículorum impenfa,ficut euenít,armis equísqp inftruerétur. Horum opera multís poftea certaminibus fideliatay utiliin Aphrica ufus eft. lam tempus hybernorum erat, cum Scipio non folü in apparatibus belli, fed etíam ín componendis Sícilíe rebus curam adhé bendàm ratus, Syracufas petít. Vbi cum ex multorü queríimonijs cognouiffet, fatis magná co píamItalicorü militum ín eadem urbe uerfarí, qui res bello partas,deinde Syracufanis per fena tum reftitutas retinerent, flatim eos partím edíciís, partim iudicis copulit ad ea ímplenda,que fenatus cenfuiíTet. C) ua ex re magnam gratíam& iufti confulís famam apud Siículas gentes eft adeptus.Interím per C.Laclium multa cum prada ex Aphríca redeunté certior fit, Ma(iniffam regem cupidifTime aduentü fuum operíri, monere atg; rogare,ut fi R eíp.cómodo facere pof? fir,quamprímü in A phricam traíjcíat, Idem cupere multos A phríce populos,qui odío habene tes Carthaginenfiüimperium,aliquam nouandarü rerum occafionem expectent.Nec íam ulla Scipionis fecordia eam profectionem diftulerat,cum raro quifquam alter imperator aut effica cíor,aut folertíor ín rebusagendis fuerit, V erum Sículz res& occafio recipiendi Locrosimpe? dimento -- qe—(S 3— 6M f9 b3 aus LLL 0m— AX. jsu—— ui—— I^V MO PRA FCrSLgr P 09 DONATO AÁCCIAIOLO INTERPRETE. 106 s diriento fuere, quo mínus negocíü pro fuo arbitratu conficeret. Accelfit etíam caufa quaedam Pleminij legatí,quí Locrísa Scipione relíctus,cum omne genus im probitatis,libidinis, auarítiae ínoppídanos exercuífet,facile multitudinem perpulít,ut omnía mallet,quám impuriíftmi hoe minis mperíum ferre. Miffi igitur à Locrenfibus R:omam legati cum intenatum uenifíIent,& grauíffimas iníuríasa Plemínío acceptas quefti effent,fic patres mouerunt, ut non folum in Ple minium, fed etíá ín Publium Scipionem atroces fententíz dicerentur, Hinc obtrectatores Sciz pionis amplam materia calumniae naci;afferere non dubítabant,eum cognouííIe Locrenfium iniurías,Pleminíj fcelera, fuorü milítá diffenfiones, atq; omnta lentius tuliffe, quàm optimum confulem deceret. Addebát praterea exercitum ín Sicilía habere uecordem,& omni difciplina folutum milítarí, ipfum ducem ofcítanté torum fe ad uoluptates& ocium contuli(fe, Et praeter cateros Fabius Maximus in Scipionem ínuectus fic mod exceffit, utextemplo reuocandum exSicilía.abrogandumdp ei imperium cenferet, Haec nimís afpera uifa omnibus fententia eft, Quamobrem Q.Metellí confilium fecuti patres decreuerunt,ut decem legati ín Siciliam tranfz mittentes,cuncta qux de Scipione ad fenatum delata erant,diligenti ftudio perquírerent:fi no centem inuentfTent, ftatím íuffu fenatus in[taliam reuocarent:fin uero falía eflent crímina, 8C uanz ínuidor& calumníz, dímítterent ad exercíitum,hortarentur&p ut fidenti animo bellum fu fciperet, Profeiin Siciliam legatí, ín difcutiedis fingulis rebus nullam Scipionis culpam ínuez nire poruerunt,nífi quod íniurias à Pleminio Locrenfibus illatas nimís lenianímo pertuliffet. Etat eiim Scipio in remunerádo largus,in puniendo mitís& clemens.Exercitü uero,claífem, & omnem apparatum belli cum intuerentur,(icadmirati effe dicuntur copíam& ordinem fin gularum. erum,ut poflea ín urbem redeuntes ampliílimis laudibus P.Scipionem efferrent,& reiectisinuídorum calumnijs,ad certiffimà uíctorize fpem fenatum populumáp Romanü reuo carent, Caterü domefticis impedimentis fublatis, ali foris fuperuenerunt cure, qua non me diocriter animü Scípionis mentema turbarunt.Nam oratores aSyphace míífi denuncíarüt ei, nouum fibí foedus cum Carthagínefibus íctum,affinitatem cum Aídrubale contractam, filíam eius fibi matrímonio iunctam:propterea monere, ut fi fuac R.eípublice cofulere uelit, A phrica abflineat,eofdem enim quos Poení haberent, fe amicos inímícosdy habiturum.Fos legatos Sci B pío,ne mandataregis efferrent,extemplo ad Syphacem remifit cum literis,quibus poftulabat, utínítz focietatis unctaeqp dextra: memor, caueret ne quid nomine Romano& regía fide indi nüm molitetur,Poft hzc cocione aduocata, legatos Syphacís uenifTe in Sícilia dixit, ut ficut an tea Mafiniffa, fic etíam hi nimiam dilatione aduentus fui quererent, Itag; maturandü in Aphrí cameffe,atq; ideo cunctis militíbus edicere ut arma expedíant,& ad profectionem neceffaría comparent, Hoc edictum R.omaniducis ubí per Siciliam uulgatum eíl,ftatim multitudo inz gens Lilybaeum cófluxit,non hominü folum quí in Aphricam traiecturí erant, fed eorüt etíam quifpectatum uenerant Romani claffem,quararo unquam inftructipr automniarmatorum genere ornatíor uifa fuerat. Ipfe uero Scipio fatis íam omnibus cóftítutis,e Lilybzo foluittanta cupídítate tranfmíttendí,ut nullí eínegy remí nec uenti fatisfacerét. Deuectus efl tamen pauz cisdiebus ad promontori& Pulchrí, atcp ibí omnes copíasin terram expofuit.Sed celeríter eíus aduentus Carthagínem nuncíatus fic ciuitatem turbauit, ut conclamatum effe ad arma,flatíonestpín portís murístp difpofitas, quidam autores fint. Nam à M. Regulo ufque ad cum diem L, prope annorum íntercefferat fpacium,ex quo nullus imperator Romanus cum ualído.exz erciluterram A phricam intrauerat. Meríró igitur pauorís ac tumultusomnía erant plena. A ü gebat etíam terrorem Scipionis nomen, cuí Carthagínenfes quem ducemaut opponerét,aut parem arbitrarentur non reperiebant, Afdrubal Giifgonis filius egregius ea tempeflate impez rator habeba£,quem uictum 4 Scipione fugatumdi ex Hifpania meminerat.[n eo tamen atcj inSyphace potétiflimo rege magnam fpem feruanda patríz reponentes Poení, huncragare, illum monere nondefiftunt,ut quanta maxíma celeritate poffint, A phrícee rebus fubueníant. Seddumhicopias íungunt,interim Hanno Amilcaris filius proximam regionem tueri iuffus, obuiam R.omanís progreditur. Scipio populatis agris, ditatoty exercitu ingenti przda,prope Vitícamcum omnibus copíjs confederat, ut celebrem urbem& opportunam ad belluiAterra marit gerendum,fi qua uia fieri poffet,ín poteflatem redigeret. Et fub idem tempus Mafiniffa in caftra Romanorum uenerat, ardens íncredibíli cupiditate belli gerendi aduerfus Syphacem regem, quo nó multoantea paterno regno fuerat expulfus. Hunc Scipio quía íuueneacrem & manu promptü in Hiífpanía cognouerat, priufquam maíores copiae à Carthaginenfibucos gerentur,fpeculatá mittit hofti caftra, atqy ei praecipit, ut omnííngenio adhibito Hannonem o 2 Aslus. PLVTARCHI^$CIPIO APHR C adpugnamelicíat. Vafiniffa ut ímperatum erat, hoftem irrítando,fenfimt trahendo perduci ad ealoca,quibus ín locísScipio cum armatis legionibus confliterat,expectans occafionem ge rendz rei, Defefla iam erat hofti acies,cum Romani recentibus copijs obuíam faáií, praelium ineunt.Prímo congrefTu fuperatur Hanno, ipfe cum parte copíarü occiditur. R eliqui terga dantes,quá poteft quiíqy fugam per diuerfa petunt.Poft banc uictoríam,Scipionem ad oppu: gnandam V tícam redeuntem,abfiflere incepto cocgit fubitus Afdrubalis& Syphaciís aduen: uus,quiingentes peditü equituméz copías fecum ducentes,haud procul à Romanis pofuerunt calira.Quuod ubi animaduertit Scipio, flatím foluta obfidione,caftra in quodam promontorio communíuit,unde procedere obuiam hofti,&€ uexare V ticenfes,& claffem fubductam tueri poffet.Caterü cum tempus poftulare uideretur ut hyberna utring peterent, placuit eíad Sy; phacem miíttere,qui tentarétanímü regís,& quant in eis efetà Carthaginenfiüamicitía abdu «erent, Hunc ením fciebat Sophonisba nuptijs agitat,& quafi muliebribus ínfiructü furijs, eó infaniz deueniíle;ut non modo Romanos non iuuandos, fed etíam contra ius foederis Ops pugnandos cenferet:quod fiquauxorís fatietas homine cepifIet,iam ad fanitatem eum reueri polle arbitrabatur.Sypbax auditis his que nomíne Scipionis ad eum deferebátur, tempusiam €fTe refpondit,ut non derelinquenda Poenorum focietate,fed de abíjciendís belli confílijs agas tur, fe optimum pacísautorem fore pollicetur, Huic fermoni Scipio aures adhibendas putat, folertianimo rem nouam meditatus, Nam ex omni exercitu flrenuos milites deligit,quos fers uiles ueftes índutos comitari oratores iubet,& quid fierí uelit oftendit. Hí ut praeceptum erat, dumlegati& Syphax deconditionibus pacis inter fe agunt,& longior confulto producitur fer mo;fpeculatum proficifcuntur hoftium caftra, omnes aditus exítustp explorant, Hoc fapius facto;adScipionem reuertuntur. Certum erat induciarum conflitutü tempus, quo elapfo Sc: píofimulat(e omni fpe pacis abiecta, arma,claffem machínasy parare, ut quemadmodum an: tea oríus fuerat, V ticam oppugnatum redeat, Hocquám late per regionem uulgarí,hocabho fübus credí uolebat.Ipíe uero wibunis militum conuocatis,confilium fuum aperit. Docet bina effe hoftium caftra;paruo inter fe díuifa fpatio, quorum altera ex lignís hybernacula,altera ex arundinibus contexta habeant;utraqp deleri íncendío poffe. Q uamobré Mafíniffam& C.Lz lium ad fe uocat;atcg eis przrcipit, ut intempefla nocte Syphacem aggrediantur,ignem cafttis inijcíant;fe ex altera parte Carthaginenfes ínuafurü pollícetur.Hí mandata impígre exequen: tes,conftituta hora Numidarum caflra adoriütur,& ignem arundínibus applícant,qua fubíto incendium effuderunt,&.pené ín omnem locum caítrorum diftulerunt. Numídz fortuitum primo incendium arbítratí,ad opem ferendam celeríter concürrerunt:mox ubí inlegiones ho flium incidentes trucídari coepti funt,ancipitipauentes metu, fefe fuge mandarüt. Simili penc ratione ab altera parte exercitus cuíScipio praerat,incenfa funt Carthaginenfiü caftra,& pro fligati hofles,tanta fugientíü firage, utad x 1 millia hominum ex Pocnís N umídisd ea nocte abfumpta quídam autotes fint, Hac clades Carthaginem delata, fic terruit ciuium anímos, ut alij ex Italia Annibaleni reuocandü;alíj pacem petendam à Scipione cenferent. Sed factio Dar chína potens pollensij cum abhorreret d confilijs pacis, peruicit ut noui delectus haberentur ad reftiruendü bellum.Igitur Syphax& A fdrubal magna multitudíne pedítatus equítatusQ coacta,celeríus opinione omnium exercítü repararunt, atqj rurfus in confpeciu Romanorum posuerunt caftra, Qua re cognita, Scipio non cunctandum exiflimauit, dum milites fuíalacres effent& fiduciz pleni, quin pugna decertaret. A ccídít auté ab ínitío ex propinquitate caftro: rum,utleuía quzdam committerentur przliatad extremum uero omníbus copijs concurfum eft,tantusipardor Romanorum militum fuít, ut primo impetu Numidas PoenosQ in fugam conuerterent,magnamóQp partem fugíentium interficerent. A(drubal& Syphax citato curfu ex mtdia cade profugerüt. Ad quos cofectandos Scipio Mafinifam& C.L xlium cum expe: dito equitatu mifit. Syphax in INumidiam, atq inde ín antiquum regnum profectus, ex omni genere hominum exercítum coégit,obuíamt Mafiniffze& Lzlio fadus praelium committere non dubítauít, malo tamen cófilio, cum effet hoftibus longe inferior non tam dímicantíum nu merd;quim quod nec mies cum milíte,nec duces cum ducibuserant conferendí.Itagp à bella ciflimis uirís facile fuperat,& quod Mafiniffa uix aufus effet optare, ín pralio capitur,& cum multis nobilibus uirís ad Scipionem perducitur. Ceperat primum lztítia omniü animos,cum Syphacemin caftra adduci nunciatum eft: deinde ubi uinctus ín confpectum multitudinis eft perductus,tanta uíri praefentía,& priftinze maíeftatís recordatio, mifericordíam intuentibus mouit, Meminerantením quám celebre eíus regis nomen, quam florentes opes& ampli(fimi regni w- go Cv o we o"&, CA^ o6? "—— a Ca o dn a ub e PUR. uA. uAdAt— A dá ge m ga l— [3 d [Y nt 3t] lu U2.09 aó wb.&— e. f» —— Mae. DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, 1o7 y regní uires pauloante extíterát,poftea uero ex tanto faflígio prolapfum cernetes miferebátur, lpleautem imperator Romanus benigne eum affatus, quafiuit quanam tanta caufa animum eius mutaffet, ímpulifTettpad inferenda Romanis bellum, Tum rex ueteris hofpitalitatis,íunz &ixdp dextra memor, fidentíanimo Scipioni reípodit, fe coiugis Sophonisba amore captum, iantum facínus quantum omnes fcirent, in populum Romanum admiífiffe,atqy extempio eas dediffe poenas,quas caeterí pro documento babere poffent,ut in fide atcy oficio permanerent. Sed in extremís malís hocfibi folatij contigiffe, quod inimiciffimum hominem Mafiniffam,eaz dem ínfanía,qua ípfe laboraflet, correptum uideret, Nam poft uictum captumápSyphacem, Mafiniffa Cyrtham caputregni petens,cum urbem ín poteftate redcgi(let,Sophonisbam mul ds precibus fibi blandíentem ardere coeperat,mulieriG fidem dederat, fe eam à Romanorum manibusuíndicaturum:& utid commodius praflare poffet,nouis nuptíjs fibi deuin&am uxo rem duxerat. Hc celeriter ad Scipionem delataamagnopere homínem perturbarunt. Confta batenímaufpicijs Romanorum uictum Syphacem effe,& quacung; fua ditionís fuerant ad eorum iudicium pertínere:quod fi Mafiniffa inconfulto Scipione patrocinium Sophonisbz fur fcipiendum putarat,fimul& imperium ducis€ maieflatem populi Romani uifus fuerat cone tempfiffe, Accedebat huic culpa turpiffima libidinis cauía, qua tanto grauior uíderi debuit, quanto erat R.omaní imperatorís contínentía maior, quam MafinifIa ante oculos habebat ad imitandum, Nam Scípío prater caetera uírtutís documeta,in omnibus locís quibus hoftem fua perauerat, à captiuís mulieribus uíciríces femper abftinuerat manus.[ndignatus ígítur aduera fus Mafiniffam, et(i primum ín caftra redeunte prafente multitudine benigne accepit, poflea tamen feiunctum d caterís íta obíurgauít, ut fentíret Numida moderatiflimo fimul& feuerifz fimo imperatori fibi effe parendum, Itagylachrymaris& confilij inops ín tentorium abfjt,paua lod poft,cum fidem Sophonisbz datam praflare non pofle cerneret,atqj ex eo grauiter ange recur,uenenü eí cum mandatís mi(it, quo mulier repente hauflo,uoluntaríam fibi cofcíuít mor tem, Cacterü Cartbagínenfes tot tamq multiplicibus acceptís cladibus,cum res ín eum locum deductas uiderent,utíam non de propagádo imperío, fed de feruáda patría effet cogitandum, ànnibalem ex Italía reuocarunt. Qui celeríter in Aphrícam reuerfus, fiue quod przefentísíue B uenísfelicitatem horreret,fiue quod labenti& pene inclínatz Reip. díffideret,omníü prímum cum P.Scipione de paceagendum ceníuit, C) uapropter petentilocus ad colloquium datus,ín quo fimul congreffi,jongum fermonem de toliendis controuerfijs habuere.A d extremum Sí pío eas conditiones detulit Poeno, quibus facile apparuit,non tzdere bell populi Romanum, & ipfum iuuenem fpeuictoría magis, quàm concordiz defiderío trahi. Iraque omni fpe pacís adempta,colloquium dirímunt,atq; ín poflerum diem certamen parant duarum nobíliflimaz rum bellogeritium, duo claríífimí duces,imperiü orbis terre breui fpacio fuís Rebufpub.aut daturí,aut erepturi, Locus prope Ziamam futffe tradítur,ubi íupremas uíres quafiin medium effundentes, pugnam memorabilem conferuere: ín qua ui&ores R.omani, prímum hoftíum elephantos,deínde equites ín fugam uerterunt,demum acrius inferentes pedem,totamaciem profligarunt. Cafa aut capta ex Carthaginenfíü copijs fupra x 1 millia hominum à Romanis ferüt; Annibalex tanta cade incolumis euafit, nullo flrenui ducis eo die munere pratermiffo, Nam i unquam antea,tum ea pugna aciem perítíffime inflruxerat, loco fubfidijstp firmauee ratátcp ín ipfo cerramíne dum manus conferebantur, fic militibus fuis officium przflitera! vg fummíimperatorislaudem etíam ab hoftibus tulerít. Poft hanc uíctoríam,Scipio na&us V ere minam Syphacis filium, opem Carthaginenfibus afferentem, fugauit,& ufque ad mocnía por.. tuma Carthaginis exercitii admouit,ratus íd quod accídit, Poenos fupplícesad pacem petene dam uentutos.Nam ut ad bella fufcipienda alacer& promptus fuerat Carthagínenfium aníz mus fic eotempore mollís ac mínímerefifles mens eorum fuit, Annibale praefertim fuperato, inquoantea omnem fpem feruanda patríz collocatam habebant.Itag; confternatí animo,le gatosad Scipionem míttunt,qui clementiam uíctoris ímplorent,& multís precibus pacem ex pofcant.Jam Romz de prouincía Aphrica contentiones erant,& alter ex nouís confulibus ín. exercitum properabat paríímperíoad gerendum bellum:quamobrem ueriítus Scipio ne tanti bellicofe&igloría ad alium perueniret, equoanimo à legatis Carthaginenfium fe exorari pafz us eft, Coditíones igitur pacís Carthaginefibus data ex uíctorís arbitrio,& prater alía,omnís daffis, qua maxime confidebant;adempta. Ea cum cremaretur, tam miferabile fpectaculum intuentibus prebuit, ut non fecus ín urbe,quam fi Carthago à flirpeinteríjfTet,comploratum it. Ad quíngentas ením naues omnis generís crematas quídam autores funt, V erum hzecnos.| fun remate. 9:3 Pugtttapud Zanan. t Quingenie na ues Cartaginen PLVTARCHI SCIPIONIS APHR C admonere debent fragilitatis humanz,cuíus nímía(ut ille inquít)in profperis rebus obliuío eft; Qui ením antea ampliíílimis uictoríjs confequutis omní prope ltalía ín ditionem redacta,urbe Romaaudaciffime obfeffa,ímperíum orbis terrae animis deftínabant,no multo interiecto fpa cio,ín eum locum deducti funt,ut omníimperío amíffo, nihil prater Carthaginis moenía poffi derent,eaG feruare poffe díffideret, nififalua effe fineret hofltum exorata clementía, Poft hac Scipio ex fententia fenatus, Mafiniffam regem nó folum in patríü regnum reflítuít,fed adiecta opulentiffima parte Syphacis regni, przpotentem ínter Aphricz reges fecit; fingulis deinde pro merítís premia tribuit.Demum compofitís Aphricz rebus,exercítü ín Italiam reportauit; fub cuius aduentü multi mortales Romam confluxere,ut praftantiffímü bellí ducem, pofttan tasres geflas,intuerentur.ltagj celeberrímo tríumpho urbem eftínuectus, quem fequutus eft Terentius Culeo fenator pileato capite,quía beneficio eius ex feruitute fuerat exemptus.Sy: phacem ueroregem Polybius in tríumpbo ducti, quidà priufquam Scipio triumpharet mor: tuum fcribunt, Multiantea Punico,&€ poftea Macedoníco,atq; A fiatico bello triumphantes, plura uafaaurea argenteatp€ maiorem copíam captiuorti prae fe culerunt,.Sed unus Annibal uictus,& tantí belli confecti oloría,tríumphum P.Scipionis fic celebrem reddidit, ut facile cate rorumaurum pompamáy fuperaret. A phríca ením fubacta, nulla gens poflea fuít, qua uíndi ápopulo Romano erubefceret. uamobré ex hac prouíncía gradus imperíj in Macedoniam, ín Afiam,atq; inreliquas partesorbis terra eft factus. Caeterum Scípioni,que poft Aphricam deuictam íam Aphricanü appellare licet, Romam reuerfo, nec cíuiles dignitates, necp urbani honores defuerunt. INam cum cenforum comiítía haberentur, X multi copetítores ex fuperna nobilitate concurrerent;ipfe& Elíus Petus prelati omnibus funt:creatitp cenfores,magiflratü poftea fumma integritate concordiatp gefferunt.Sequentes deinde cenfores alíj atcp alij prínd pem fenatus Aphricanü legeruntquod genus honorís fjs tantü uiris deferri confueuit,quiau torítatem& glori maximis ín Remp.meritís praftantiffimisty rebus geftis eflent confequuti, Nec multo interiecto fpacío, creatus eft íterü conful,collegat eí datus Sempronius Longus, Sempron illius filius, quem Annibal magna affectü clade ad flumen"T'rebíam fuperauit.Hl primlfuiffe dicuntur,qui ín fpeciandisludis patres à populo fecreuerüt:quam felectione plebs Romana moleftiíffime tulit,aduerfus cofules indignata, qui honore fenatorij ordinis extuliffe, fuum cotempfiffe uifierant.Et ipfum etíà Aphricanü aliquando poenítuiffe tradunt,fe ueterís moris tollendí,noui introducendi autore fuiffe, Erant per íd tempus quadam cótentíones de finibus imperij inter Mafiniffam& Carthaginefes exortze,ad quas componedas Scipio duoi alíjlegati a fenatu miíTi,cum caufam difcordie cognouiflent, rem totam integrá fufpenfamqg reliquerunt. Atq; eo cofilio d faGiüi dícunt;ut Poení domefticis contentionibus occupatitene: rentur,neue alijs negocijs uacare,uel ad fpem nouaríi rerum erigere anímospoffent, V igebat enim cumrege Antiocho bellum,& Annibal Poenus cum eo erat, qui nunquá ceffabat in pos pulum Romanü ueteres hofles cócítare,nouos acquirere,&& omnibus modis Carthaginefibus fuadere,ut feruitutisiugum fub título focderís fibi à R.omanís impofitü abíjcerent,& regt ami citiam experiretur. V erii pauló poft Romanírebus profpere geftis, Antiocho é Girzecía pulfo, cum íam Afiam anímís deflinarent, Aphricanum íntuebantur, ueluti homine natum ad bella magni ponderis finienda.L.auté Scipio& C.Lzlíus cófules erant,& uterg; fibi Afiam prouín «iafn decerni cupiebat. R'es arbitrio fenatus permiffà erexit ftudia patrum, fenatoresáp dubios reddidit de tantis uíris iudicium facturos, Sed cum apud patres maior Laelíj gratía,mator etíam exíftimatio effet,& fenatusad eum inclinaret negociumáp deferret,furrexit P, Aphricanus fra ter maíor L.Scipionis,& illam ignomínià familize deprecatus eft, dixit&p,& in fratre fuo fume mam uirtutem efTe füummumü confilium,neqy fe ei legatum defuturü, Extemplo hzec uox íns genti patrum latítíaexcepta, omnem dubitationem ex eorü animis dempfit. Decretum eft igi tur Írequeti fenatu, ut L.Scipio ín Girzcíiaduerfus Aetolos, deinde in A fiam fiei uifum effet, tranfiret,ad inferendüi Antíocho belli,& P, Aphrícanü fecum duceret,quem A nnibali uico & pro Antiocho in acie flanti uictorem opponeret, At uero P.Scipionis pietatem quis nó iure miretur? quam non folum d príma adolefcetia Cornelio patri,fed etiam L.fratrí id ztatís jsp rebusegregíam prarflítit, Et quanquam erat Aphrícanus,qui Annibalem uícerat,de Poenís trí umpharat,omnes belli gloría& uírtuteanteibat, imperío tamen minoris natu fe fponte fum« mifit,utisin honore obtinedz prouínciz gratíofo collegz praferretur, Ex eo auté bello L.Sci? píoconful Aphricani confilio egregio quidem& fideli ufus, maximá gloríam in patríam repot tauit.Nam primum ín Cirzcíam traíjciens inducias fex menfiü Aetolis dedit, fuadente Aphri '«ano DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 108 anopofthabitis omnibus Afiam caput belli peteret, Prufíam deinde Bithyniz regem animo flu&uantem, Aphrícaniopera ab Antíochi focíetate auertít, Magnü enim erat A phricaní noz men,& omnes quí confulem adibant, rem aliquam impetratuti, eo patrono utebantur, Cum uero ín Afiam perueniffet,& legatus Antiochi& Heraclides Byzáuus praefió futffet,ut de paz ceageret,X publice expofitis mandatis aequas conditiones impetrare nó potuiílet,príuatitm fia cut praeceptum erat, Aphricanum adíjífe tradítur, ac multis modís tentatfe animum uiri,u: in rcgis defiderium traheret.[Nam& filium adolefcente, quem captum ín poteflate haberet, Ane tiochum remiffurum díxit,& Aphricanüin totíus regni focietatem,título tantü fibi referuato, libentiffime fufcepturü adiecit. P.autem Scipio ficut multis alijs uírtutibus,íta fide& probítate praflans, caterís pofthabitisfllium ut gratum munusfe accepturum refpondit,& pro príuato officio quant& in eo e(fetpríuatam gratía relaturum.Sed ante omnía regem hortarí,ut abiectis belli confilijs,quafcung dederit fenatus populusqj Romanus codiítíonesaccipíat. Paucís uero oft diebus, Antiochus filium ad P.Scipionem ut pollicitu. erat,remifit:quem alij íam inde ab initio belliá Chalcíde Orícum petentem, alij paruo nauigío rarjcientem,quidà proficifcentem exploratum confílía hoftium,captum fuiffe tradunt,atq; eo tempore ad patrem Elez zgrotan tem remiffum dicüt.Ea indulgétía regis,gratifTima(ut par erat) A phricano fuít,uifuscp ex lon gointeruallo adolefcens, anímum eius folicitum& corpuszgrum magn: pere recreauit, V ea rum P.Scipio ut alíquod gratianimi índícii pra fe ferret,per legatos quiad eum uenerant,am plilimas gratías Antíocho egít pro filio ad feremiffo. Deinde eum monuit, ne prius ín aciem defcenderet, quàm fe ab Ellea ín caftra reuerfum fc: et, Motus autorítate uírí Antiochus, alíquandiu fe caítrís couinuit,& przlíiinlongum differendü putauit, fperans per Aphricanü fe alique adítü ad confule habitur. Poftea uero cum conful ad Magnefiam cofediffet,& laceffen doatqy irrítando hofte ad pugnam excíuifTet, contínere fe non potuít rex,quín iufta acie decer aret, Eiprzlío inter alios regios duces Annibal Carthaginéfis interfuiffe traditur, V íclus p ofligatust Antiochus cum perditís rebus nullum remedium effe cenferet,ad Aphricanum quí pauló poft commiffam pugná leuatus morbo ín caftra uenerat, confugit,ac per eum à confule impetrauit,ut de pace agi líceret, V enientibus ergo in caftra legatis Antíochí, petentibaisty ut regífuo ignofcerent,& quafcung uellent conditiones dicerent pacis, Aphrícanü ex communi omníum fententía refpondiffe tradunt;non effe confuetudinem R omanorum,ut uel aduer fis tebus fuccumbere, uel fequundis efferri ícíant. Bafdem condítíones,quas ante uíctoríà detulifz fente deferre,ut Europa abftíneat rex,cís Taurüi montem ufq; ad Tanaim amnem pofleífioa nem Afízcedat, in uigintíannos tributum pendat, uiginti obfides ex arbitrio confulis dedat, ts Etanteomnes Annibalem Poenum concítatorem bellí popofcit, Sed ís ut ín eius uita fcripfie mus,terra marítp fractas uidens Antiochi opes,fe manibus Romanorá furripuerat,& ad Prus fiam Bithyníz rege perfugerat, Antiochus acceptis conditionibus pacis, benigne fibià populo Ro.factum díxit, quod magna cura liberatus, modicís regní termínis uteretur, Ampla ením impería& nimíz quae expetütur opes, tot tamá uarías& undicj círcunfufas molefiías habet, utnon mínus uere quàm eleganter à Theocríto díCtum fit;! Non míhi fint,necopesPelopís,nec multa talenta, Neccelerí curfu uentos fuperare fugaces, Atuacuo cutis líceat cantare fub antro,* o Etprocul éfpecula mare profpectare profundum. Conful debellato potetiffimo rege Afiz,celeríusqp opinione omníü bello maximo confecto,R omam redijt,& fpecíofo triumpho utbem eftínuectus. Cognomen quog ex deuicia prouíncía meruit, ut ficut ante Aphrícanus ob Aphricam,fic etíam ifte Afiatícus ob Afiamfubactam diceretur. Nec P.Scipio,cuíus confíz lio L, frater Remp.felicíffime gefferat,expers honorü fuit. Nam paulo poft duo clari cénfores T.Q.Flaminius& M.Claudius Marcellus eum principe fenatus tertio legerunt,fictp js duo busluftris ex quo eft ab ínítío conflitutus, ín ea dignitate permanfit. Verum operaprecium eft contemplari quàm uaría& quàm imbecillis(iggeru manarum conditio.Erat ea tempeftate cumulata omni genere honorís Scipioni" gentís gloría,& A phrícaníautoritas íneum gradum peruenerat, ut non eíTet prídató uiro in libera ciuitate ulteríus expetendum, Hanc magnitudinem fuflinere non potuit ínímicorum inuídia, fed erupit tandem ea qua aní mís latebar,& ín tantarum rerum autores fefe effudit. Nam duotribuni plebís,Porctj Carpnis (ut quidam fufpícantur) opera concítati, diem P. Aphricano dicunt,& pecunia ab Antiocho Iegeacceptz,O non in publicum relates eum infimulant,Is fue probitatis conícíus uocantima Rn FE Imperia am./ e nimie opes, multas feci mo lestias babent, PLVTARCHI; SCIPIO APHR C gillratuiparet,acingenti fiducia animi ín forum progreíTus orationem amplam magnificamq habet de rebus fe pro R.ep.geftís:quarum coómemoratio non pro gloría,fed pro fuo periculo habita, à multitudine qua ibi frequens aderat, equis anímis recipitur, Infant tamen tribuni, multis calumnijs hominem onerant,&€ quafi culpe obnoxium fufpicionibus magís qudm arz gumentis accufant, Sequenti die cítatus iterum Aphrícanus ad conflitutà horam praefió adeft, & cum magno comitatu amícorü per medíam concionem ad roftra progreditur. Ibi filentíbus cunctis, Memini,inquit, Quírítes,me tali die de Annibale& Poenis egregíam uíctoríam confe quutum: quamobrem pofipofítis litibus bínc eundum ín Capitolium cenfeo,ut pro Rep.fe« líci((ime gefta diuino numini gratías agamus.Proficifcentem deinde P.Scipionem nó modoin Capitolium, fedetia ad omnía templa urbis, fequuta uníuerfa concío eft, magiflratu cum folis míni(tris relí&to, Haec uelut ultima profperítatis dies& frequentía homínum,& beneuolentía fignificatione, quacung antecedeti felicior Aphricanoilluxít.Nam poftea ruri agere uítà pro« cul ambitione acforo conflítuit.ltacg Línternum fe contuliffe tradítur,feu uehementiindignatione commotus,quod poft tanta beneficia ín ciuitatem collata,pro mercede ignomíniá repors tatet: feu quia fatíetate gloríz captus,generofius duceret fponte ínimicorum inuídiz cedere, quàm ui& armís magnítudinem fuam tueri, A ccufantibus deinde tribunis contumaciam uiri, ac L.fratreabfentiz fuze caufam ín egritudine referente,unus e tribunis plebís Tiberíus Grace chus,cui fimultatescum Aphricano erant, cotra opinionem omníü banc excufatione accepit, & Scipionis caufam modo eum fummís laudibus efferendo,modo aduerfaríos deterrendo,fic egregie tutatus efl,ut poflea fenatus freques,quí hanc íniuríam iniquo ferebat anímo,amplif: fimasei gratías egerit.Suntauté qui uolunt Publium Scipionem príufquam Línternum con: cederet,librum pro reddenda ratione à L.fratre in fenatumallatum fuís manibus cócerpfíiffe, atqj ííd non fraude autarrogantía feciíTe, fed eadem fiducía animi, qua aliquando in quarflores eftufus,cum clauisadaperiendüzerarium cótraleges popofcít,ut neceffitati R eíp.fubuenitet, Quidam etíádicunt,non Aphrícanü, fed Afiaticum fuiffe quem tríbuni plebis ín iudicium uos carunt:& P.Scipione quiin Hetruría per íd tempus eratlegatus, hacre cogníta celeriter ín ur bem redíjffe,& primo aduentu cum offendiffet L. fratrem damnatü,& paratos míníftros,qui eum uíncum ín carcerem ducerent,fic animo exarfiffe,ut uíatorem tribunosq plebis uíd cor« porefratris repulerit, Adíjciunt preterea Tiberium Gracchum tribunum plebís quaeftum pri mo,folutam effe priuato tribunitiam poteftate, deinde poftpofitis fimultatibus, quz fibícum Scipionibus íntercedebát,eorum patrocíniü fufcepifTe,ut tribunipotíusa tribuno, quàmà pria uato uicti uiderentur, Eodem díe fenatum ín Capitolio coenantem autorem fuiffe fcríbunr, ut Aphrícanus minorem ex filiabus Tiberio Giraccho defponderet, Hac fponfione facta rediens domum P,Scipio,cum uxorí nouam affinitate nuncíaffet, indignata mulier dixifTe fertur,non debuiíTe eum ínconfulta matre filiam defpondere,etiamfi Tiberio Giraccho locare potuiffet.Id refponfumScipíioni íucundiffimü fuit,cum uidit coniugem in eande fententia, ín qua ipfe con» fiiterat,de locáda filía incidifTe. Nec fané me fugit hac quae modo díxi,nonnullos de Tiberio fi lio,& Appio Claudio eius focero tradidiffe. Nam Polybius,& alij locupletiflimi autores,Cora nelíam,qua Caíum& Tiberium peperit,poft mortem Aphrícani Graccho nupfíffe fcribunt, Fuit enim Aphricano Aemilía uxor L.Pauli filia,qui conful pro Rep.ad Cannas occubuit.Ex ee genuit filias duas, quarum maíoré natu P,Cornelio Naficae, minor feu ín uita feu pofl mor tem patrís, Tiberio certe Graccho nuptam cóftat. De filijs uero pauca reperíütur,qua pro cet» tis afferri poffint.Diximus de adolefcente ab Antiocho capto,& ad patrem liberalíter remiffo, de quo nullam poftea fcriptores,quod compertum habeam, mentione faciunt, nifi quod eum praturam gefliffe,& in magiftratu confequendo à Cicereio patris fcriba adiuti fuifle quidam autores funt. Proditü quoqj memoriz eft, Aphricanü mínorem à filio P.Scipionis adoptatum fuifTe. M. Cicero in eolíbro,qui Cato maior infcribitur, Quàm fuit ímbecillis,inquit,P. A pbri« cani filius is quite adoptauit.Et ín fexto de R ep.libro pater Aemilius Scipionem filii bortatur, ut ficut Aphrícanus auus colat iuftítiam& pietatem.De exítu autem P.Scípionis uaría fcripto res tradidere, Alij Roma mortuü,elatumá fcribunt,& ad fidem huíus reí monumentum ad portam Capenam eí factum,& tres flatuas fuperlocatas ferunt,quarum dux P,& L. Scipio: num dicuntur effe, tettía).Enníj poétz, Huic fententía illud Ciceronis conuenire uídetur: Charus,ínquit, Aphrícano fuperiori fuit nofter Ennius.Itaqy etian fepulchro Scipionum pu* tatur ís efTe conftitutus. Alfj autores funt,& frequentior fama eft,L interni Aphrícanum morz tuum,ibid ex fua ínfitutione fepultum effe, ne patría parum memor beneficiorum,(uum fuz nus Lj . we wb wb Ww"3 Us Ey LM NIA X A M Lu DONÁTO ACCIAIOLO INTERPRETE. 1o9 1 nuscelebrarettmonumentumq ei factum, ac ftatuam fuperpofitam,quam poftea tempeftate difietam Liuius fe uidiffe teftatur, Praeterea apud Caietam in marmoreo fepulchro aneaG ur nahzcinfcripta reperíuntur: Deuícto Annibale,capta Carthagine,& aucto Imperío,hos cíneres marmore tectus habes, Cuinon Europa,non obftitit Aphríca quondam, (Refpice tes hominum)quám breuis urna premít,| Egouero quarítans quo anno atatís Aphricanus obierit, LT 11& r annos eum uixiffe,paus log poftinteríffe,apud quofdà oratores Grzcos ínueni,Fuít aute uír non folum omnibellíca laude dignus,fed etíam domefticis uirtutibus praeftans, quae fic eius animum ingeníumdy alez bant,ut dicere folítus fit, nunquam fe pinus ociofum effe, quàm cum ocíofus,nec minus folá, quàm cum folus effet.Interdum ením multitudine confulto fugiens tanquam ín portü fe ín foa litudínem recipiebat,Sed ea eratrerum geftarü gloria, ut quocung; proficifceretur, cocurfum omnís generís hominum commoueret, Tradit fama cum ín Línternum feceffiffet, praedones quofdam eum falutatum ueni(Te, ut tantum uírum intuerentur,dextram(Qy illius fide& uíctoz rijs prxftantem cótíngerent, Magna eft enim uirtutís uis, X magna apud omnes gentes, cum nonfolum bonos,fed etiam improbos ad fe amandumaallicíat, ANNIBALIS, P,QVE. SCIPIONIS COMPARATIO. 3 Amueroresadmonere uídetur, utScipionís€ Annibalis gefta,& ea quae ad dome 74 licam pertinent difciplinam,paucís uerbís conferamus.Prímum firesbellícas confi «5| derare uelimus, fatis conftat ambos fuiffe ífummos praftantíffimos belli duces,ac V 9*1 non modo ztatís fuz, qua nulla bellaciffimorum uírorum feracíor fuit,fed etíam fue periorum temporum cuilibet regum ímperatorum ue pares, Id autem mírarílibet,cum poten tíffimos aduerfaríos domihaberent,qui omnia fua confilia oppugnare nítebantur,tanta eos in externis bellis fuftínere aut perficere potuiffe.NNam ut cetera omíttam,P. Scipio aduerfante Fa bío Maximo,alíjsqp principibus ciuitatís, quanta cótentione perfecít,ut in Aphríca mitteretue L2 B adgerendü ex propinquo Carthagínenfibus bellá? Annibal uero quem aut qualem aduerfas fariam habuit Hannonem príncipem factíonis aduerfz? Ambo ígitur multís domi forísty diffi cultatibus uíctis,non felící quadam temeritate,ut plerífcg contigit, fed arte,ingenio,confilio,res omni memoría dignas geflere Verum Annibalís ferocíam plerícy mirantur, qui expugnata Sagunto aufus fit ab ultimís terrarum finibus in Italiam uenire, ingentes peditum equítumdg copias fecum ducere,ualidiflimam R emp.quam maíores fuí non mediocriter formídauerant, bellolaceffere,multis exercítibus,confulibus,imperatoríbus ca-fis,fub moenibus R.omanz ur bis cafltta ponere,externosreges,longínquas nationes comouere ad ínfereda R omanís arma. Hacquifecerít, maximum ac fortiffimü ducem habendü putant. Alij uero ín Scipionem cone uerfi fummis eum efferuntlaudibus,quatuor nobiliffímos duces, quatuor exercitus in Hífpaa nía fufos fugatostp, deuictü& captü ingentis nomínís regem enarrant. Poftremo illam memo tabilem pugnam extollunt,qua Scípio collatis fignis Annibalem profligauit. Nam fi Fabío,ina quíunt,laudi datum fuit,quianon eft à Pceno fuperatus, quid de Aphricano dicendum erít, quíceleberríimum ducem magno przilio fudit,& grauiffimum bellum confecit? Hunclnfsie peraperto Marte bella gerere, cum hofte equo campo congredi confueffe memorant, Annís balem contrá infidijs,dolis,atque omnigenere fallaci uti folitum tradunt, Itag; omnes Graci Latini& fcriptores callidiffimum ducem appellat. Sunt praterea quí Annibalem laudandum cenfent,quod tam díuturno tempore,quo bellum cum Romanis geífit, exercitung conflatum exomnígenere homínum fic quietum& concordem tenuít,ut nulla unquam ín caftrís audita Epitaphium Scipionis. virtutis uis quanta. fedítio fit, V tuperandum econtra arbitrantur, quod poft íllam memorabilem cladem Romae: nis illatam,fegniter fit uictoría ufus: quod Campania Apulia delicijs fic milites fuos corrus perít,utnon ijdem poftea uiderentur, qui Romanos ad T rebiam,ad Trafimenum,ad(/annas fudiffent, Hiec cum omnesautores ín eo reprehendant, tum perfidiam& crudelitatem maxia me deteflantur.Nam ut cetera omíttam,qua ímmanitas illa fuíitcum hominís A rpinatís uxo rem& liberos in caftris accítos uiuos combuffite Quid deillis dicendum, quos ex Italía deces dens in Iunonis Laciníz delubro necari iuffit? At Scipionem;fifcriptoribus magís quàm$nuís dorum calumníjs credere libet, moderatiffimum ducem, nec folum ín pugna flrenuum,;fed etiam poft uictoríam clementem fuiffe dicemus, Itaque fzpiffime accidit, ur eiufdem uirtutem: o 5 PLVTARCH!I SCIPIONIS APHR litas uiri quanta aut qualis fuit, qua in uirginem captiua, qua ín Luceíum princípem Celtibee rorum eít in Hifpania ufus? Quodautem ad utrung attínet,ambo liberalibus artibus eruditi, ambo doctorum homínum amatores fuifTe dicuntur, Tradunt enim ut Aphricanum Ennio, fic Annibalem Sofillo Lacedzmonío familíaríffime ufum, Sunt etíam qui Poenum literarum Gracarum non modo non ignarum fuiffe fcribunt, fed ín hoc quod; genere laudis cantü eíttí buunt,ut híftoríam de rebus geflis Manli; V ulfonis Girzeco fermone fcripfiffe uelint.Ego uero Lib: M.Tulliolibenter adhzreo, quí ín libro de Oratore Annibalem dicít audiuifTe Ephefi Peripa tetícum Phormíonem, de imperatorís officio€ deomnire militari copiofiffime difTerentem, paulog poft rogatum quidnam de ílio philofopho iudicaret,refpondilfe, non optime grace, attamen graece, Multos fe deliros uídifIe fenes, fed qui magis quàm Phormio delíraret,uidiffe neminem, Ambo praterea aptí ín dícendo, Annibal ettam acutus ín refpondendo fuifTe tras ditur, Cum aliquando Antiochus populo Romano bellá illaturus, copíasín aciem deduxiflet, ib nontamarmís quàm auro argétoG ornatas,quafiuít d Poeno an fatís ha copía fibi uíderétur, Amibdisvefpo"l'um ille,fatis,inquit,o rex,quáuis hoftes auarifTimi fint. Illud atit uere dici poteft, Annibalem fio accurata 4n. res geffiffe magnas, attamen fuze K:eíp.calamitofas, Caufa enim pernicíofiffimi belli, caufa pez | j tiocboregi fa^. ftis atcp exittj fuit, Scipio contra fic Remp.fuam protexít,patríam coferuauit, imperii auxit,ut cla decusexer. quiea memínerunt,Romamingratam appellare no dubitent,qua Aphricanü feruatorem ur citu£ uroarge: bis cedereex urbe maluit, quàm paucorüi furorem audacíami reprimere, Eco uero neceam toinsirlo,| ciuitatem gratam appellare poflum, qua praftantíffimi uirifímul& innocentiflimi tam abieé ignominiam tulit:inectam uítuperare fcio, quam uítuperandam cenferem,(i ad eam íníuriam inferendam cotulíífet manus, V erum fenatus,ut omnes autores afTeuerant, T'iberíio Giraccho opemScipíonibus afferentigratias egít;& plebs relictis tribunis qui reum cítabant,per omnía templa urbis Aphricanum fequuta,facile declarauít, quanta beneuolentía, quantoG honore dignum cenferet Scipioni nomen.Q uod fi ex talibus indicijs ciuium animi metíendi(int,non tam ingrata cíuítas ín abíjcienda beneficiorüi memoria, quam in toleranda íniuría lenis mollis cenfenda erít;pauci enim fuere,quí reliquis indignantibus,tale facínus audiendum putarunt, p Caterumuir magníanimi Scipio facile contemnens inimicorum inuidíam,cedere ex urbe ma: luít,quám ínteftinis difcordijs ciuítatt euertere,[Necíam ípfeut Coriolanus, Alcibíades,alij& permultíex antiquorum memoriía, infefta patríz figna inferenda putauít, nec exteras gentes potentiffimos reges commouendos cenfuit, ut eorum auxílijs fultus, ei cíuítati uim afferret, quam fpolijs tríumphiísi decorarat.C) uantum ením Romanz libertati confulerit facile intelli gipotuít,cum regalenomen ab Hiífpanis delatü repudíauit:cum populo Romano fuccenfuit, quod eumperpetuum confulem& dictatorem uellet facere: cum in comítío,ín roftrís,ín Cae piítolio fibi flatuas fieri uetuít. C) uze omnía poflerís temporibus ad Cazfarem, quí Pompeium * profligauíta feruientibus ciuibus funt delata.Ex ígitur alízdp eiufdem generis funt A phricani propríae uirtutes, maxímze ac ueriffimze laudes contínentiz. V erum ut hzec omníaad unam fummam referantur, hiduo celeberrími duces non tam domeflícís uirtutibus, quibusScipío magnopere praftítit,quàm bellicís artibus& rerum geftarum gloría, comparabiles effe uiden tur, Exítus quoq uítz fimilitudinem quandam prz fe ferit, quod ambo extra patrium folum oleefunt:quanquam Scipio non à Republica damnatus ut Annibal,fed uoluntatio fibi exilio índí&o uitam extra urbem fíniendam putauit. PHILOPOEMENIS VITA € GVARINO VERONENSI INTERPRETE, -1l Suid.Cles|: lASANDE R Ggenereprímaríus,& interampli(fimos IVlantíníze cíues ander.—|f S aA E egregía poteftate pollens fuit.[s ut fortunae mos eft,ex urbe fua profugus ;(7*4 Megalopolim peruenit,maxime ob Craufin Philopoemeniís patre, uirum 74 cum omnibus ín rebus claríffimü,tum uero pracipua fecum familíaritate deuinctum, ac quoad Craufíis ín uíta fuit,rerum omníum facultatem afle «| quutus eft. Bí autem mortuo amorís uiciffitudinem& hofpitíj praemía red € s didit.Eíus fiquidem filíum parente deflitutum educauit, quemadmodum Educatio. Achíllem fub Phoenice enutritum Flomerus tradidit,cum illius mores flatím generofam quan damab inítio,uereqp regiam coformationem incrementum ue capefTerent, V erum pubefcétís 4 tam Genua. C hofles,mifericordíam uiii, fidem caeterae gentes experírentur, Iam uero contínentía& libera; 9^$9 t3 -. 282 oo Me"Um m9(9 wn 7 4$^ MP NS(49 G^ 3SMRSw- S» ow oM —-^x— pum AU mem GVÁARINO VERONEN$I INTERPRETE. ET p iam Philopoemenís,Ecdemusac Demophanes Megalopolitani ín prímis curam fubíere,uiri cum Archefilao plurímum ín Academia obuerfati, maximi omni xtatís fuz philofophorum, adresurbanas& actiones ftudia perduxerat.Hi cum occultos Ariftodemi interfectores inftrux xiffent,& propriam tyrannide patría liberam redíderüt,& und cum Arato,Nícoclem quoq Sicyonium tyrannum eíecerüt, Deprecantibus deinde Cyreneis cum perturbata eorü ciuitas ínteflino morbo teneretur,eó nauigarüt,praftantiffimistp legibus ab fe pofitis ciuilem flatum optimis inflitutís adornarunt, Hi nimirum ínter alía eorum opera& Philopoemenis inftítutíoz nem plurimi faciebant, ut qui ín bonís huius hominis artibus publicum Cirzcíe emolumenez tum efficerent, Etenim Girzecía cum poft exímias antíiquiflimorum ducum uirtutes, hunc uíz rumperínde ac extrema fenectute filium ín lucem produxiflet, ipfum pracipua beneuo!lentía complexa efl,fimul&j cum gloría eíus poteftatem adauxit.Romanus quidam Philopoemenem Tempus, laudibus extollens, Cirzcorum poftremum appellauit, quafi Girzcía nullum amplítudiuis uis Forua, rum,necueré Girecía dignum,poft Philopoemenem adidiffet, Fuit forma minime fané turpí, quemadmodum quídam opinantur: nam eius imaginem fpectamus Delphis permanentem, Mulierís autem hofpitze IMegarenfis ignorationem, ob iíndumentorum tenuitatem& frugaz litatem eius eueniffetraditur.[lla enim cum Achzorum imperatorem ad fe aduentare accepifz fetingentí animi tumultu fluctuabat,& ín ipfo coenze apparatu(forte enim maritus aberat) agitabatur. Interím Philopoemen tenuí admodum cum chlamyde fubit des,quem mulier ex minifirís quempíam praecurrentem anteuettiffe fufpicata, ut miniftranti fibi opem adhiberet, precabatur. Contínuo Philopoemen relicta chlamyde, fcindere ligna ccepit. Inter haec hofpes ingreffus,abí rem cofpicatur, Quidnam hoc eft,inquit,ó Philopoemen:z Cui Phílopormen Do ríca refpondens lingua, Quidnam alíud;aít,quám índecorz faciei poenam dor Reliqui corpos ris effigiem T'itus Flamíníus mordensaliquando, O Philopoemen dixit, quàm pulchras maz nushabes& crura, ceterum uentrem non habes.& erat fané medíjs ex paribus gracilior, V e rumin ípfius facultatem relatus eft Titímorfus, nam cum bonos equítes ac pedites haberet, ínterdum pecuniarum inopia laborabat. Hac quidem per lufum de Philopoemene diciarí fo2 lent, Moresautem eíus propter íngenítam honorís cupiditatem contentiofi, crímine omlníno Mores. P noncaruerunt, nec íracundía liberi fuere. Etlícet Epamínondz ín primis mulus effe cupez ret,eius profecto flrenuitatem, íntelligentíam, íntegritatem, íta ut nullis afficeretur pecunijs, magnum ín modum imítabatur, Verum cum ín manfuetudine,grauítate,humanítate ad cíuía les difceptatíones permanere íracundía& contentione nequiret, ad militares quàm urbanas uirtutes accommodatíor cenfebatur, Etením ut primum ex ephebis exceffit, ingentí quodam reimilitaris ftudío tenebatur,& earum qua ad hoc conducerent difcíplinarum auditor erat, Studium, equítandí,tractandorum armorum,& pugnandi cupidíílimus, Cum autem luctarí commoa de uideretur, ínuitantibus amicís€ tutoríbus, ut Athletarum arti quicquam opera ímpartíe ret,eos interrogabat, num quíd ex Athletarum arte ad rei milítaris exercitationem detrímenti pateretur, Cuiilliid quod erat affeuerabant,cum omníbus rebus inter Athleticum& militare corpus& uitam íntereífe, tum ueroalíam uiuendiformulam,& aliud exercitatíonis genus effe. Pugiles quidem permulto fopore,affidua faturitate, agitatíonibus ad certum modum& ordinem ínftitutis fuam habítudinem tutarí, quz; quouís momento,€ noua confuetudinís excurfione, ad permutationem dubía& periculofa fit: Militiam uero nullius errorís explerg tem;per inzqualía cuncta uerfarí, praecipue ínopíam ac uigilías tolerare,& facile quidem, folia tam, Quibus auditis Philopoemen non modo per fe ftudium omne pugilum fugit& derífioni habuit, fed etíam poftea cum exercitus ductaret, cum ignomínía& probrís, quantum in eo fuit habuit: quippe cum aptiffima ad dímicationes neceffarías corpora ineptiffima redderet, & prorfus ínutilía, A pzdagogortü uero& praeceptorum cura folutus, ín expeditionibus quas rapinz populationísip gratía ín Spartanorum fines, ciues íncurfantes faciebant, itafeipfum confuefecit,ut quotíes educeretur exercitus,prímus,quotíes reduceretur,poftremus uaderet, biuero ocíum ab armíseffet, corpus defatigabat,& aut uenationibus, aut agrículturg agile paríterrobuftum ue comparabat. A grum ením bonum uigínti ab urbe ftadía poffidebat, eo poft prandij aut coenz tempus quotídie cómígrabat,ubi fuper flramenta prout fefe obtulerát, ficut quiuis colonorum, deie&us quíeti fe dabat. Príma deinde luce furgens,unà cum uínitoríe busautbubulcis opus aliquod fufcipiebat.Inde in urbem denuó commeabat, ubi R eipub]jcze negocijs,aut cum amicis, aut.cum magiftratibus occupatus erat. Q'uzcunqueilli bellícis arti busparta fuerát,aut inequís atq; armís comparandis, aut in captiuis redimendis expendebans E Gesla. PLVTARCHI. PHILOPOEME:N tur.Rem uero domeftícá ex agricultura iufliffimo fané quaftu amplificare,& collocupletare nítebatur: illud uidelícer inter íuperuacanea minime ponens opera,uerü maiorem ín modum adofficium pertínere ratus, ita rem familiarem poffidere,ut ab alienorum íniuría manus conti neret,Eloquentíz& philofophorü operibus affiduam curam adhibebat,nec tamen omnibus, fed qua ad uirtutem capeffendam ufui fibi fore iudicabat. Homerícís uero figmetís,quzcung; adingenium uirtuti excítandum& ftímulandum attínere putabat,animum intendebat, Cate rum lectionibus Euangelí,pracigue de re milítarí,ftudiofius incumbebat, Hiflorías Alexandri complectebatur,íd femper fecum uerfans,quonam modo adactíonem uerba conuetteret,ni(i quíppíam ocíofe& infructuofo fermone uideret abíolutum.Etenim qua ad rerum mílítarium fpeculatíone ín talibus pinguntur,prorfus omittens, ex locis ipfis experientíiargumentum ue captabat, At meditans exercitationem faciebat;procliueslocorum defcenfus,praruptatg cam porum pracipítia,& quicquid ad fluenta, foffas;angiportus,cafus,& formas in dilatanda,turz fus in contrahenda phalapge obueníre poffet,ipfe fecum dum iter faceret confiderare;aut co« mitibus proponere folitus erat. Hunc fiquidem uirum plufquam necefle fuerit, rerum milítaz ríum fludio& ornamentis incubuiffe,& bellícas arteís perinde ac uaríam multímodam(y uite tutis materiam charitate complexum fuí(le conflat,quas quí omítterent, uelut ignauos,X ad nihil agendü natos,contemptui prorfus habuit, Cum Pbílopoemen annos triginta natus effer, rex Lacedamoníorum Cleomenes Megalopolím noctu repentino adortus ímpetu,uí detura batís excubíjs& íntra moenía irrumpens, forum omne capiauerat, Contrá Philopoemen auxí lium ferens, quanquam fummis uiribus, magnod capitis perículo decertarít, hoflem tamen reíjcere non ualuit, Caterum fubducit furtim ex urbe cíues,aduerfus infectantes armis occurs rens,Quaín reíta Cleomenemin feipfum elicuit,ut amiflo príus equo,& uulneribus acceptis difficile poftremus euaferít, His MefTanam contendentíbus, Cleomenes per legatos nuncíat locum fe illis cum pecuntjs reddere, Eam conditionem Megalopolitani libenter affumebant, ín patríam redire properantes, Quod Philopoemen confpicatus,obíiflit,inhibuiti, orationís grauítate commonefaciens, Cleomenem haud fane oppídum reddere, uerum oppídanosfibi uendkare, ut firmius oppídum tenere queat, Flaud enim abíturum Cleomenem, ubídomis cilia& inanes muros fedendo tueatur, uerum ob folitudínem eueftigio abiturum.C) uibus uo« cibusreditum cíuíbus diffuadens,occafionem Cleomeni praebuit, ut magna ex parte diruta& uaftata urbe, grandi pecunia ditatusabíerít, Poflea uero Antigonus rex adíumento futurus aduerfus Cleomenem und cum Achzís ductauit exercitum.Quuo Sellafiz colles& aditum oc cupante, Antigonus admotas propíus ínflruxít copías,eo confilio ut uiribus aggrederetur hoz : flem, Eratautem fuís cum ciuibus ín equitum ordine Philopoemen conflítutus: proxime fubs inde lilyrij: quibus uallantibus proeorum multítudíne ac robore extremum agmen, edicium erat,utrefidentes quieti perflarent, donecab altero cornu tubicundam à rege tunicam ín fue blime tolli farífTa profpícerent. At conantibusperlllyricos ducibus uí Lacedaetmoníos aggredi, Achzísautem utifuerat edicium ordínem refidendi feruatibus, Cleomenís frater Euclidas co gnito quod difiuncii hofles digrederentur, leuis armatura milítes propere círcummittít,quos ín lllyrícosimpetum à tergo facere, eosqp difirahere imperat, feorfumab equítum auxilío de ftitutos, Hísigitur iuffa faceffentibus, ac perturbantíbusrem,confpícatus Philopoemen,facile iatlis leuís armatura milites ageredi, praefertim cum ad id conduceret temporís occafío,prímü quidem regis praefectís mentem aperit: poflea ut perfuadere fe mínime poffe cernit, fuos fee cum rapiens cíues hoflem ínuadit: nondum ením ad tantum imperatoris facinus fatis ampla eius fides erat& autorítas, quín infaniredicebatur,Hofle igiturab initio perturbato,tum mul tis cadentibus fugam capeffente,ut magis regios animaret,& tumultuantibus aduerfaríjsocye us immifceret, equum dímittít. Ipfe per obliquas conualles, confragofosQp torrentes in eque: fiti chorace,& armatura grauíore difficulter, aclabore quammaxímo decertabat,cum ínterim fub natibus uno per crus utrungy telo tranfuerberatur, Vehemens quidem plaga, fed nequa: quamleialís erat, itaut telicufpís emíneret, Principio igitur non fecus ac colligatus manfitímé mobílis:ipfius enim íaculi infixa penítusacies,durum ac grauem dum retrabererur motum fa ciebat, V erentibus autem quíaderant contrectare, ac fubínde ardentius fzuiente pugna,índi gnatíone& ambitione anímo difcruciatus ad dímicandum ferebatur, progreffu tandem& al terQocrurum motu confracto íaculo,fruftum utrunque per fe iuffit educi:hoc pacto liberatus, firidio enfe per propugnatoresiin hoftem uadebat.(Qua ex re non medíocrem praelíantibus promptitudínem,& uirtutis aemulatione íníecit, V ictor igitur Antigonus Macedones sn at; : — MM——— MULT——UU— UN Ww Xe GE uv W^ T— o X o WD. Ww. A. XM V OW v. xa FAL: Sube MM Eas uu dui) ak umax? ub uai ÉHERLUO uio. iii. B Sm^ GVARINO. VERONENSI INTERPRETE. 1 5 batnterrogans quamobrem fuo íníuffu equitatum concitaffenr, Q uibus refpondentibus fe | inopinantis& ínuíitos manum cum hofte conferre coactos, cum adolefcens Megalopolítanus prior incurtiffet,ridens Antigonus,Ille,ínquít;adolefces ampliffimi opus ductoris effecit.Hoc | infigne facínus plurimum gloria(utí par erar) Philopoemení peperít:cumá Antigonus ut fez ! cum mílítaret fummo fludio peteret, ac prcfeciuram fimul& grandem pecuniam exhíberet, repudíauít,przecipue quía fe efTe eíus fciebat ingenij, utaliorum fubijciditioni non nifi grauíz | ter& moleíte poffet, V itam uero ocío& fecordia terere mínime uolens, rei militarís gratía ira || Cretam milítatü nauigauit, V bí aliquandiu per uaría praclíandí genera inter bellicofifIimos uíz | ros,contínentes& uíuedi norma caftígatos, fcientia X exercitatione uerfatus,tanto ad Achaz : osfplendore reueríus eft, ut quamprímum prarfectus equítum de(ignaretur.Solebát equites, | fiquando ín expedítionem eundum ergt,pufillis& uilíffimis equis,quíforte ad manus obuene | rant,utí,ac multoties militiam detrectátes,alios ín eorum loco fuffecitos emittere: quare omnes !& bellorum imperiti, audacia prorfus expertes erant.F1aec autem fuperíores ídcírco femper prafecií neglexerant, quía ínter Achaeos equefirís dignitas exímía poteftate,& honoris ac(up | plícij autoritate praecelleret. Tales itaq; Philopoemen accípiens;haud ceífit,neque omittendos effe(ane duxit, At urbes obiens iuuentutem ad decus& laudem ac magnificentíá uirítím exa citabatquosG neceffaríjs indigere cerneret,mulctabat, V bí uero frequens futurum erat fpes &aculum,exercitía,ludos,& mutuas concertatíones inftituere confueuerat.Paruo igitur tema : pore mírandum cunctis robur, X promptíffimos adhíbuít anímos,€ quodín re milítarí maxía, | mum habetur,agiles acresqp reddidit,& ín acie ambire,circunflectGequos uerfare,declínare, firenuos habilesGp ufu& indu(iría perfecít, ade ut totíus agmínis dexterítas, uarias mutando | figuras unius corporis alacrítatí inter mouendü fimillima effet, C) uibus& ipfe exemplum erat S circa Lariffum fluuíum acerríma contra Aetolos& Elienfes coftante pugna, Elienfium equía | tum przfectus Demophantus ín Philopoemenem cítato curfu ferebatur: cuius ille impetum | excipiens,& hafta occupans, Demophantum fortííIimo proftrauit i&tu,quo collabente ftatím hofles fugam facíunt.Itaque iam ate Philopoemeniísilluflre nomen erat,quíppe quíneque íua uenibus manu,neque feníoríbus prudentia cederet, uerum in pradlío& fortis miítís operam, 2 p&fapientis ducis officium fatis fuper& fungeretur. Rem Achzorum publicam prímus Ara | tusex humilí fané atque abíecia ad dignitatis fafligium potentíamá prouexit:quí conciliatís cá uítatibus, Circo rítu& humanis ínftitutís cíuilem induxit flaaum, Deinde quemadmodum T ínaquís, cum pauca quadam& minuta fubfiflere coeperunt, reliqua prioribus affluentía uaa : lidíore firmamento configuntur,& inter fe mutuo implicita flabilius coharent: íta cum íme : becilla& ad omnium incurfum facile ruíitura Girzcía per ciuitates dilaberetar,conítantes atqg unanimes A chaií finitimas ciuítates quaqueuerfum ea tempeftate alías iuuando,& à faciiofis liberando fufcipientes,alias concordía& cíuitatís iure feci permifcentes,uníueríam Peloponz S nefum ín unum corpus,unamQ potentíá redigere cogitaret, Caeterum uíuente adbuc Arato; ! ciuitates magna ex parte morem Ptolemzo geretes, Macedoniícís fübíjciebant armis. Dehinc : Antigono& Philippo íntra Girzcíz negocia obueríatis adhaerebár. V t uero Philopoemen ad : rerum culmen prouectus eft,hí contra potentiffimos per fe am armis pares,externis uti praefe ! Gis defiere, Aratus quidem ad dimicandum lentiíor, iucundiffima confuetudíne,comitate;& : tegis familiarítatibusmaxiímam rerum partem abíoluit, ut in eíus uíta literíscommendaitigg eft.Philopaemen uero bellator optimus,& ad res armis gerendas firenuus,ítemt ín negocíjs magnifice admíniftrandis,& confes fuperiori tempore pugnis, fequunda ufus fortuna,una | cum potentía Achaeis anímos extulit, ut quí am antea fecum profpere fzpi(fime e bello uicto2 |] tiam reportaffent. Principio itaq; quzcunqp ín acie flruenda& armaturarum formís male ac inutiliter(ehabebant,amouit, Nam fcutis leuioribus& anguftioribus quàm ad protebenda | Corpora fatis effet,utebantur: haflilía quoq longe fariffis mínora geftabant.C uocirca eminus quidem pugiles& bellatores erant agiles,comínusaute hoftibus uíquequag; cedebant.[n acíe lorma íllís ad fpiram confueta non erat.Q uotíes phalange utendum effet,cum neque frontem neque teftudinem rítu Macedoníco haberent,facile detrudi di(fipari'ue contingebat. H*c Phi lopeemen alio captans ordine,eís ut pro fcuto clypeum, pro haftili fariffam capeffereht,pera fuafit, ut& galea, thorace, ocrea tecti, flataríam gradaríamüp, pro curfatilíac tumultuaría,pua gnam exercerent, Cumdg omnes milítari etate florentesarma índuere docuííIet, primo guis dem ipfos eó extulít, ut fefe bellis inuíctos effe confiderent, Deínde delicatas& luxuriofas eorum impenfas, ad optimum ornamehtorum genus cauertit, Siquidem facile non erat ínane C Ld ; Tzaeswzivac PLVTARCHI.;PHILOPOEMEN acfatuum pehítus auferre certamen& aemulationem, hominum díutína iam confuetudine uelut morbo languentíum, fuperuacuis ftudentium índumétis,purpura lectos intíngentium, ín ccenís ac menfarum lautítía plurímum fibi honoris& gloríe uendicantíum.FHos igítur cum ámiínime neceffarijs ad utília& honefta& expolítíonis cupiditate conuertiflet,omnes íta con tinuó permouit& induxit, ut quotidíanis corporum dímínutís impenfis, in militaribus& bel licisapparatibus fingulari decore perornatos fpectarí concupifcerent, lta cernere erat refertas calicibus fractis& pateris officínas. Alíj choracas inaurabant,(cutis alij& frenis argentum ims prímebant,ftadia domantíbus equos,aut adolefcentibus arma tractantibus plena:inter mulie: rum manus galearum coní,penn« uaríjs diflinctae coloribus,equorum uelamina,florída mis litum chlamydes, Earum rerum afpectus maíorem ín modum fiduciam adaugens atq cohors tans,ad fübeundos terrores,impetüi,& ftrenuos ad perjcula fpiritus íngerebat, Nam luxuriofa ílla in reliquis fpectaculís fumptuofitas,delitías attulerat,X mollítiem utentibus fuppeditaues tat, fenfuipfo cogitationgmpuncuurís& titillatione corrumpente.Huíus autem generis infpe Ciio mentem roborabat,ac uires exacuebat,quemadmodü Homerus nouis ante oculos pofitis armís, Achillem xftuantem animis,& ad ea tractanda prorfus ardente decantauít. A dornatos huncín modum,nunc cogitando, nunc defatigando ipfos promptiíffime fane obtemperantes Philopcemen exercebat. Nam ipfius agminis ordo mirifice diligebat, quía folida contrady uim obfirmata uidebatur, Tantus erat geftantíum fplendor& pulchritudo, utarma íam ípfa cor: poríapta,familiaría,& cum iucunditate leuía forent. Bellum ítagy cupiebant,& mox cum ho: flibusrem ferro decernere, Eotempore Achzíaduerfus Machanídam Lacedamoniorum ty: rannum bellum gerebant,qui ingenti potentía cunctis Peloponnenfibus ínfidías moliebatur, Isergo ut ad Mantíneam incurriffe renuncíatus eft, Philopoemen íllico in eum fuos educit, Viterqy penes urbem multís peregrínís, omnibus ciuibus fuas ínflruere copias. Cumq; ad ma nus eifetperuentum, Machanidas externo milíteíaculatores Achzorum,& i haftatos equites in prima locatos acie uertit in fugam, Cumüp ín confertiffímos pugnatores cítato gradu profi: cifcendum acperrumpendá eflet,infectandi cupidus elapfus eft,&& Achaeis ordínem flatím fer uantibus,Vachanidas phalangem fuam turbauít ipfe; FIunc inítio perpetratum errorem,cum resamííTa& admodü deleta putaret ,Philopoemen afpectans,negligere ac diffimulanter ferre, nihil& grauius ducere uidebatur. Hoftes autem confpicatus quantü ínfectando aberrauerant, dphalange dífiunctos uacuum praflitifTe locum;haud iliis íncubuit, czter& longius abire fiuít, quibus magno díuulfis ínteruallo,fuos mox ín grauem armatura ínfert, Cernebat enim Lace: diemoníorum phalangem nudatam ac deflítutà,rectog íncuríans curfu intendit, ut neg; prín ceps pracíto adeffet;neqy pugnam expectaret, Nam cum Machanídam hoftes fugantem infpe xiffent,penes fe uictoriam effe non dubitabát.Philopoemen auté cum hos multa cede fudiffet (fupra ením quatuor millía cecidife dícuntur)reuertente ab infecutione cum peregrino milite iMachanídam concitatus aggreditur.Ingenti ac profunda ín medium arcente foffa,utríngy mu tuos conatus xdebant,ille quidem ut trarjciens fugam capefferet,Phílopoemen ut ímpedimeto effec Eratautem fpectaculü,non uti dimicantíüi ímperatorum,fed uti belluarum tota ín fe uíres neceffitate uertentíüi,cum tanquam fortiffimus uenator Philopoemen íncumberet. V bí robu: ftus tyranniequus,animofus,& calcaribus cruentis utríng ftíimulatus faltu tranfuadere aufus «(t13c admoto íam fofTx pectore príores figere ulteriori margini tibías enitebatur,interim Sim: mias& Polyzenus quí affidue Philopoemeni inter przlíandü adefTe,& latus protegere confue uerant,infeftis ambo íncurfant haftís, quos Philopoemen anteuertés,obuiü fefe Machaniída of fert,cuius equus cü ante corpus caputattolleret;Philopoemen fuo paulifper feorfum inclinato, Rei qudlcm adígit,& obnixe fimul íncutiens effufum fternit homine, Hoc facto Philoporme: nem ÁAchziDelphisex zre locauere,& infigne ipfius facinus, expeditionem íllam fingulari admiratione profequuti funt.Cum Philopoemen fecundü í(mperator inflante Nemeorum ce lebritate,nolongepoft Mantínea uictoríam,ociofus per díes feftos efTet, tunc primum Graecis phalangem ínflructam,tum apte compofiteQy magna celeritate€ robore,quemadmodá exer citus folent, motum,ofledifTe perhibet. Certatibus inde citharoedis fpectaculü ingreffos fecum adolefcentes militaribus chlamydíbus& purpureis indumétis ornatos habebat, Cernere erat uiniuerfos& corpori& ztatís uigore florétes, magnam erga imperatore ueneratíone,& iuue nilibus anímís elatione pra fe feretes,quam multis& clarts certaminibus cótraxerant. Cyuibus riaperíntrantibus forte Pylades cítharcedus illuftrís T'imothei Perfas inceptarat: Hoc duceli? bértas Cirzecas ornauerat urbes: cá uocis magnítudo;& poétici ftylí paríter altiloquétia decore mutuum -—— MM 2.(f maÁ-Y eb DEM EEUU mE UL MUI " w2 WW— iam) Lu "o- V2.vO C2 V. Ww-—-——» " Ll mr -—— 7S8 - wv "u-". uM- P C." DR ww" Rm -— We ud v bu "^ a— W4ÀN OW, MO VR t LE C ww GVARINO.VERONENSI INTERPRETE. 112, 5 mutuum afferrent,omníumfpectatorum oculí ín Philopoemenem conuerfi;& latíffimus un díg; Girecorum fublatus applaufus, cum priftínze dignitatis recuperandz fpes effet iniecta,& ad eam animorum magnitudine fiducía etiam proxíme accederet, Achzorum coptjs ad dimi candum& fubeunda perícula íd contingebat, quod& equis nouellís ufu euenit, qui confuetos affectant equites:fin alium geítare obtíngat,ftareloco nefciunt,emicant,& nouo quodam mo doafficiuntur.Sic& milites ipfi, fi quidem alter ductaret exercitü,trifles erant, illum fpectabàt, illum oculís, illum mente quzrítabant:fin eius modo confpectus effet oblatus,confeftím oblaa tam fiducíam,erectos& ad aliquíd agendü flrenuos animofosq; cerneres, Quz& ipfi hoftes intelligentes,huius duntaxat ímperatoris afpectum ferre no quibant;ob nominis eius gloriam pauore perculfi, ucex rebus eorum geftis manífeftü eft. Rex Macedonum Philippus eó perz uenerat opíníonís,ut modo Philopoemen abeffet, Achzos denuo nomínis fui terrore fubigere (e poffe putaret: ítagy qui Philopoemenem obtruncarent, clandeftinos mittit, Cognitis autem infidijs,tantum odíj apud uniuerfos contraxit Ciraecos, ut paffim hominem probro& conuie cio infe&tarentur, Boeotíj Megaram obfidione cinxerát,cumq mox potíund urbis fpe tenez rentur,ecce repentínus rumor ingruit,qui conficius erat,acferentem obíeffis auxilium Philoz poemenem propíus adefle; quocirca hzerentes íam moenibus fcalas omíttentes,fuga capta abz fceffere, Nabís poft Machanídam Lacedamoníorum tyrannus derepente Meffenem occupa ratPhilopoemen per íd tempus haud ullarum copíarum domínus,príuatus erat. Orat ítacg Ly fippum Achaeorum imperatore ut Meffenijs fuccurrat:quod cum ab eo impetrare non poffet (potitis enim urbe hoftibus, resomníno perditas effe aiebat) ípfe nulla lege,nullo decreto,afz Íumptis fecum ciuibus,opem praftare coftítuit. Eum perínde acpraftantiorem príncipem fibi anatura concilíatum uniuerfi fectabantur. Ergo íam propínquum INabis audiens, tametfi caz firaintra muros haberet, haud expectandü efle duxit, uerum per alías elapfus portas celerato gradu fuos eduxit, haud parua fe ufurum felicitate exifiimans, fi profugere contigifTet, Effugit itaqy,& Meffeniorum cíuítas príflinz libertati reftituta eft. Fzc quídem ad Philopoemenis dez cus€ dignitatem.Ipfum uero Cretam repetíjífe,ut petetibus Giortynís,bellí ufibus fe ducem exhiberet,crimini datum eft, quod uidelicet eo potiffimü tempore,quo eíus patría ab abide B bello uexaretur,abeffet,aut bellum fugitando,aut honorem apud exteras natíones íntempez fiue quaritando, Adeó autem tunc Megalopolítz bello uexati funt,ut(e moenibus tenerent, & intercepto ab hoftibusagro,& fub ipfas pene portas locatís caftrís,angiportus feminare coe gerentur,quum longínquís interim Cretenfibus imperator belligerás, ac domeflicum euítans bellum,ínimicis ín fe anfas crímínationis fuppeditaret. Erant nonnulli quí dicerent Philopoez menem ídcitco ocíum fuum Giortyniorü poftulantiü ufibusad bellum coceffiffe, quia A chaís alios deligentibus praetores, príuatá uiam degeret, Ab ocío enim uehemeter abhorrebat, przez fertim cum imperatorías artes, militarem uirtutem, fupra alia omnía ufu& exercítatione te2 nendam fibi efTe cenferet: ficut& fcitum íllud de Ptolemaeo díciü declarauit. Nam quibufdam perexímías laudes illum extollentibus,quiexercitum quotidianis exercítijs agitaret, SC corpus laborum& armorum ftudio haud torpere fineret:Q uifnam,inquit,regem admiretur,qui hoc ztatís non re ipfa fe comprobet ac oftentet, uerum meditatione& cogitatione ducatur: Hoc igitur Megalopolítani grauiter ferentes,fedp proditos arbitrantes, extorrem eum facere conati funt. Quod Achzií inhibuere,miffo IMegalopolímtAriíftzneto pratore,qui licet Pbilopo&mg niaduerfaretur,cum eo de R epublíca contentione habere folitus, illum damnarí mínime pere mífit, Hancob caufam Philopoemen extra fuos cíues habitus, multos ex adiacentibus uícis ad defe&ionem concitauit,eosallegare docens,quod ex ínitio negy illis tributa pendíffent,neque Megalopolítanorá legibus tenerétur,neqy eorü íuriseffent. Ea dicetibus illis aperte fe patronü adiutoremá przbebat,fimul& in Achaos feditiofam ciuitate perturbabat, Flzec aüt potlerius acta.[n Creta bellum pro Giortyniorum caufa gerebat non utí Peloponneníis, aut ex Arcadía natus homo, no fimplící quodam& ingenuo bellandi rítu, fed Cretenfium mores induens,& illorum uerfutias, fraudes, furta,& ínfidiofas ín eos ufurpans artes, ipfos ad ueram perítíam,infí pientiacínanícallidítate contendentes puellos demonítrauit. Rebus igitur ibí magnifice gez fis,fingulari admiratione& nominis claritate celebratus, in Peloponnefum relatus,Philippü 3Títo debellatum offendit, Nabim quoq; Achzorum atque Romanorum armís implicitum, Aduerfus hunc dux creatus naualem aggreffus pugnam, Epamínond cafum íncurríffe uiz fuseft, fu longe deterius uirtutis opinione ac gloría marítimo congreffus pralio. Attamen funt nonnullí qui Epamínondam fegniorem idcirco extítifTe tradunr, ut fuos deguftare marís Nabidis buius meminit asta nuslib.so.» Liulusbabct Arislbeno. PLVTARCHI PHiLOPOEMEN c emolumenta cíues pateretur,ne pro flatarijs militibus,nautas(ut inquit Plato) corruptos fen: fim haberet,€ ítaex A fia& infulis ultro re ínfecta reuertiffe, Philopoemen pedeftrís pugna Ícientíam ad conferendum maríquoq certamen fat fore fibijpíi perfuadens,exercitatio qualis uirtutís portio fit,&X quantam omnes ad res afluetis facultatem adhibeat,intellexít. Mon modo enim ín ipfo naualí prelio propterímperitiam minus habuit,uerumetiam quandam nauem fa mofíam quidem, caterü ab annis quadraginta peruetuftam deducens expleuiít, qua fatifcente magnum nauígitibus diícrímen importaffet, Ad hac cognito quod hofles per ipfius contem: ptum perinde acex maríprorfustugati fuperbe Crythium obfediffent,cofeftim in eos uioría | fparfos diffolutosg haudquaquam expectátesannauigat,deínde noctu mílites adducens,im: milfis íntra tentoria ignibus& caflra incendio uaftauít, X multos obtruncauit, Paucis pofi die: bus cum per afpera quaedálocaíter ageret, derepente Nabis interuenit: qua res tantéüi Achzis intulít trepídationís, ut ex locís difficillimis,& in hoftium poteftate coftitutis,falutem defpera rent.Paululum índe fubfiftens,acloci naturam oculís amplexus,ftruendarü acierum folertíam ib fummum ín re bellica faffígium obtinere demonftrauít:paulifper nang; mota phalange,& ad T prafentíslocí naturam accommodata, facillime nullo tumultu ancipitem ftatum ac perículum propulfauit,tum hoftes aggreffuslate fufos terga uertere coégít. Poftea uero qudm profugien ties non dírecto quidem ad oppidü curfu,fed alium alía palantes& difperfos cernit(cun&usau temager propter faltus& collís frequentís inuíum fefe per fluenta uallesGp praecipites praber) " fuosab infequendo reuocauít,& nondum aduefperaícente caílrametatus eft:conijciebat enim hofles fefe ex fuga ín urbe fparfim per tenebtas recepturos, Complures igítur ex Achzis per ripas& tumulos círca moenía cum pugionibus ex ínfidijs locat:híc plures ex INabidis commi: litonibus cecidere,ut quí míníme confertí pariter regrederctur, fed ut unicuicy fuga obtigerat, ínílar auíum fub ipfa urbe captabantur, ín ipfas hoftium manus incidentes, Quas ob res cum Graci& fumma eum charitate complecteretur,& magnificis intra fpectacula honoribus affi E cerent, Titum honoris auíditate flagrantem tacítus dolor ínurebat,quoníam R omanü confu: lem maiori quàm ex Arcadía natum hominé penes Achaos admíratione dignum iudicabat, cum& beneficiorum magnitudine non mediocríter antecelleret, quí una praeconis uoce Gire p cíampriftínz libertati reddidífTet,quae Philippo& Macedonibus fubiecia fernierat,DeindeTi B tus depofíto cum INabíde bello pacem pepigit. Nec multo poft Nabís A etolorá fraude interce ptus occiditur, Qua ex re Sparte perturbatione orta, Philopoemen occafione nactus cum exer citu eo facítímpetum,X alíos uíjalíos fuafione adducens, A chaís cíuitatem conciliauít, CQ uofa co Philopoemenís nomen apud Achazos mirifice illufiratum eft, quibus extam praeclara cíuie tate tantum dignitatís, tantü poteflatis uíndicaffet: haud enim parum eratSpartana cíuítatem Achaíz partem effecíffe,Optímares Lacedaemoniorum fibi defumpfit, qui fefe libertatís cufto des& defenfatores habiturum efle eum fperabant. Quapropter uenundatís INabidís aedibus & fupellecüile ín uigintiac centü talenta argentea redactis,cíus illi munerís erogandí decretum fecere, Mifliad eum ciuitatis nominelegati:ubi Philopocmenis íntegrítas,& ab omnilabe pu rusanimus enítuít, quippe qui non modo uíderí,fed efe uir optimus ftuderet. Itaque primum Spartanorum legati talí uiro ne uerbü quidem facere de largitate uoluerunt:ueriti autem ínter fe& reluctantes,hofpitem eius Tímolaum interceflorem pofuere.Deinde Tímolaus ipfe Me: gal&polim profecius,a Philopoemene conuiuio exceptus,cocpít grauitate eius fermonis,& ho neíiam fimulactenui(fima uita frugalítatem intueri. C) uibus cum ad ínuíctos ipfius mores pe: cuníam nullo pacto penetrare pofle intelligeret, de munere quidem egit filentii, ficta uero alia ad fe ueniendicaufa,ex urbe coceflit.Rurfus ac fecundo míffus,idem paffus eft, Tertio regre^ fus,uíx affari aufus, qudm promptus effet in eum cíuitatís animus explícauit,Philopoemen uer ba corhiter ac iucundeaccipiens Lacedxmona peruenit, quibus confuluit,ne amícos& bonos uiros largitionibus corrumperent, quod illorum uírtute uel gratís fruiliceat:fed improbos,& eos quí cíuítatem in fenatu& concione quotidianis feditionibus& dífcordrs perturbát,emen dos€ corrumpédos eíTe,ut acceptis precijs,ore compreffo mínus turbarum moueant, Longe enim fraflantíus efTe hoftibus dicendilicentiam adimere,quám amicís, Hunc ín modum Phí lopoemenísad pecuniam(plendorapparuit. Diophanes deinde Achzorum imperator Lace damoníos nouís fludere rebus audiens,eos fupplicijs afficere uolebat. At íllícontrà ad bellum intentí,cunctam Peloponnefum perturbabát, Conabatur uero Phílopoemen mítiorem homí nem reddere,iracundíamt fedare, temporís conditionem docens,quorex Antiochus& Ro» manitamínflructis in cerra Girzcía exercítibus fublimes anímiís íncumbant, Oportere prae cium fà ua ifla Maa aum sem uu tu e LL A. uS Lo Em 3 MARIUS QR. /M SM Do DRM S.» wq-— B) MN£P"A o(Pha Su Re suom PR sy. Af QAO GR. íi dE AER Sb oho uh b oan uà Qu 4a"ua ade ul c C9 uw WW f» R "$9 LEM TI uu NE E NH MB E NE LM "v L'A ma Ub -— V2 0— Ww 0 P» f9 Ey WM(9 v» tf. v)"7 WW o 99 Ww» WV ww 7? we b WW—-»» Ww Ld GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 115 5 Qumeómehtem dirigere, eó cogitationem uertere, domeflica minime commouere,quadam uídentem diffimulare& obaudire, Dícia haec afpernatus Diophanes,unaj cum Títo Lacos nicos fines ingrefTus,confeftim ad urbem comeabat;quod Philopoemen íníquo ferens animo, opusnon fanelegitimum,aut ex zquitatis díligentía,(ed ingens íngenti fpiritu aufus, L acedaez monem aduentat,€ Achaeorum imperatorem,& Romanorum confi ulem,homo priuati íürís excludit,ciuiles tumultus fopít,commune ut antea Lacedamoni]s flatum iterum inducit, Po» fleríore deinde tempore,cum praeturam Philopoemen admíniflrauit, quadam Lacedamonios rum culpa Spartanos reduxit exules,& Lacedamonios,ut quíde Polybius fcríbit,otogínta, utautem Aríftocrates,trecentos& quinquaginta interfecit,& moenia díruíc,& magnam agrí partem ínterceptam Megalopolitanorum íuríadiudicauit:quícung; à tyrannís Spartana ciuíe tate donatí fuerant, omnes in Achaíarg migrare iuflit,tribus millibus duntaxat exceptís,Hos, cum ex Sparta difcedere neglecto ímperío noluiffentuenundedit.Poflmodà ueluti infultans, hicepecunijs Megalopoli portícum zdificauít, Satiatus demum& sxpletus Lacedaemoníjs, & indigna oppreflos calamitate calcans, immaniffimum& iniquiffima ín Rempublicam pera fecit opus, Lycurgi enim ínftitutione deleta,& omnino fublata, pueros ac puberesímmutata paurize difciplina, A chaize moribus& rítu uti coegit. Hos ením ínter L ycurgílegem& inftítuta haud unquam mediocre quippiam fapere poffe. l'uncigitur ex mi(eriarum magnítudine Phíz lopoemene quafi cíuitatis neruos illos excidente,manfueti,humiles& demiffi fadi funt.Poft ta menpetíta ex Romanis uenía, Achaiz ínflítutione fugientes, rítus patríos atq; przcepta,ficut ex tot malis€ tam corruptis moribus fas erat, recuperarunt& reftítuerunt, R omanís deinde aduerfus Antiochum bellum ín Grrzcía gerentíbus,Phüopoemen angebatur animi, quíeo po tílimum tempore priuatus, A chzorum dux non effer, quo Antiochus ipfe Chalciderefidens intempefliuís nuptijs€ uirginum amoribus ocía tereret,Syrísy nullo fparfi ordine(ine pracfe Gisíntra oppida fegnes& delítijs ímmerfi federet, Ad Romanos igitur dícare folebat: V eftrae quidem inuideo uíctoríz. Nam fi mthí ut ducatum gererem ímprafentíarü obueniffet, hofles omnís íntra uínarías tabernas obtruncaffem, Antiocho deinde fuperato, Romaní magís atq; magís Girecíz rebusíncumbentes, A chos poteftate quaqueuerfum ambibant.lam enim prie mores urbium fummiíífiores erant,jam magna omníum utres fato quodam euanefcebant,íam prope finis aderat, quo fortunze ambítus aduentabat, Tum Philopoemen boniac perítí more gubernatoris ad undarum incurfum firmíter obíiítens,tum cedendo,tum fubíncdiinando moz derabatur, Et plurimis dífceptatíonibus eos quibus& dicedi& agendi uis inerat, ad tutandam libertatem allicere concilíaretp omni ftudio cotendebat, Cum Ariftzznetus Megalopolíta inter Acxospromptiíffimus,& I&omanorü femper ftudens partium, nulla ín re Romanis aduere fandum,aut in fenatu quíppíam íngratum agendum effe cenferet, Philopoemen taciturnus au diebat,& dicentem grauiter ferebat. Tandem ftimulante íra,índígnabundus ad Aríflznetum conuerfus, Quidnam homo,ínquit, Girzeciz fati infpectare properas? Poft hzc Romanorum confule Manlío,cum Antiochum profligaffet,& Lacedaemoniorum exules reduci fineret,pe tente ac ídem etíam poftulante Tito, Philopoemen inhibuit, haud exulibus fané obftaturus, fed fibi& A chaís)non autem Títí uel Romanorum gratíz fatum illud adícribi uolens.Poftmodum ípfe creatus imperator eiectos in exilium reuocauit.Sicín magiftratibus ex animorum elatione litígator aliqua ex parte atqj contentíofus erat Philopocmen, Septuagefimum íam nz» tuisannum,& octauum íam creatus imperator, in fpem deuenerat non folum bellorum exper tem eam fe deducturü praefecturam, fed uite relíquum à rebus gerendís ociofum& quietum fibi datum iri. Nam ficut tabefcétibus corporum uiribus,una& morbiipfi contabefcüt,(ic& in Gracanicis ciuitatibus dímínuta potétía, contentiont ftudia ipfa definebát. Verumeniguero forsínuida,eum perínde ac pugilem egregia currendiagilitate uolantem, fub ipfam íam uitae metam aduentantem pracipitauit,ad terramáp deiecit. uibufda autem ín frequentí conuenz tu uirum quempíam idoneum fané acímperatorem praeftantem laudantibus, Philopoemen dí XifTe fertur,eius uírínon dignam habendam effe mentionem, qui ín hoftium poteftatégiíuus peruenit,Paucorum ínteríectione dierum Dinocrates Meffenius homo cum priuatis contenz tíonibus Philopoemeni femper aduerfatus, tum uero improbitate ac flagitijs alijs quoq; infena fus,Meffenem ut ab Achzís defciífceret,induxerat,& uicum quem Colonídem appellat, mox cccupaturus& ín poteflatem redacturus nunciabatur. Forte Philopormen Argis d temporis febricitabat, Ea utad eíusaures peruenerunt,Megalopolim plus quadríngenta ftadia die una contendít;eo ex loco ut fuccurreret eueftigio equites accepit ex ciuibus ílluflriffimos quofcy,iu P C Tustitus lib.ss. Mors. vltio fecuta. Hottor babiz tus defuncto. PLVTARCHI PHILOPOEMEN-uenes autem uigentesq annis eximia quadam Philopeemenis beneuolentía& pietate admit tiam fponte ferebantur, Meffenem ítag; uerfus equitantes,ad Euandrí tumulum obuíum has buere Dinocratem.Marte collato eum fundunt, in fupamáp uertunt, Inde quingenti milites, quibus Meffeniorum fines tueri datum erat, auxilium laturí feró aduentát:quos ut afpeciant íj quí modo fuperati fugerant, ftatim per colles congregantur, V erítus Philopoemen ne hofie círcunducto clauderetur,fuorum faluti confulens,reuocatis equítibus per duriffima loca fefe recipit.Ipfeín extremoagmine fepenumeroín aduerfum fefe inferebat hoftem, cunctosin fe pelliciens,cum tamen cógredi nullus auderet,& uociferationibus círcumagitatis curfibus emi nus uterentur. Multoties ígitur abfiflens, dum fingulos n tutum iuuenes praemittit, ínter fre quentes folus hoftes deflituitur. Necfic conferre quenquam mané cepítaudacía, procul tantà iciibuspulfatus, cum ad lapidofos przecipitesgp locos pirgeretur, nunc huc nunc illuc crebris perfoffum calcaribusequum agitabat.Necuero fenilesanníautíngrauefcens actas,quo mínus falutem compararet, ullofibí impedimento erat,quippe quam permulti exetcítam laboribus, alacrem firenuamq reddiderat, V erum cum debilitatum ualetudíne corpus& íam grade;pe tegrini itíneris& uiarum longitudo fatigaffet, equus offenfo pede eum deiecit ad terram:quo cafu duro quide atq; afpero cum uehemens atroxi capíti dolor infligeretur, alíquandiu ínters cepta uoce íacuit.Illá igitur hoftes expiraffe rati,trerfato corpore fpolía rapere coeperunt, Poft: quam autem caputattollens oculos apetuit, cateruatim irruentes manus ín terga inflexas colli gant,& ingenti dedecore& contumelíofiflimis uocibus homine ducunt, quía Dínocrate hifce fe probrisaffediü íri, nein fomnijs quidem unquam tímuerat, Oppidaní hoc accepto nuncio mírum ín modum elatí,ad portas confertíílimi congregantur:ut uero Philopaemenem prater 9loríz fuperioris rerum geftarum tríumphorumép dignitatem raptatum confpexere,maxima ex parte obortíslachrymis, eius mifertí.condoluere, tam ínfidam humanará uiríum uanamü fortem deuouentes. Sicítag; paulatím beneficus deeo fermo apud plerofq; fpargi coeptus,fc licet reuocandam effe priorum beneficiorum memoríam,& libertatís,quam eíecio Nabide ty ranno illisreparaffet.Pauci Dínocratis gratie affentantes,torquerihomine,& ut infeflum íné mícum& implacabilé necari íubebant, l'erribiliorem ipfi Dinocratifi euaderet fore, quo tam ignomíniofe babitus& in captiuitatem redactus efTet, Ipfum igitur ín fubrerraneü ducunt dos micilium,cuí thefauro nomen índiderüt,neqy auras neg; lucem extrínfecus excipiens. Cumá fores nullas baberet, faxum ímmane obtrudentes íncludunt, ibi círcüm locatís militibus dee ponunt.[nterea equites utfefeex fuga receperunt, comparentem nufquam Philopoemenem extíncium effe credentes, aliquantífper fübftitere,íactatis late uocibus homíné reuocare,ínt uicem fermones zdere,iniuftam profecto turpemá fibi falutem uíndicatam, eor& imperatore hoftibus prodíto,qui ipforum eratía nepropríz quídem uítz pepercerít, Deinde progreffíac curata indagine cuncta perlufirant, donec illius captíuitate accepta nuncíos ad Achaeorum op pída dímifere, qui permagnieam infelicítate facientes, uirum ex Meffenijs míff legatíonete: pofcere decreuerunt, exercitum interim apparantes. Hac quidem apud A chaos agebant. At uero Dinocrates Philopocmeni tempus quammaxíme falutare metuens,& Achaorumappa ratus anteuertere uolens,ubi prímum intendentibus tenebris Meffeniorum uulgus abfceffit, carcerem aperit, feruum publicü íntromíttit, uenenum afferre iubet, donec illud hauríat prz» feritem aftare mandat.Philopoemen chlamyde obuolutus decubabat,non fopore quidem,ues rum tríftítia& mentíszeftu detentus. Lumen ítaq;& hominem propíus cum uenení calice ad flantem confpicatus, uix anímo prz debilitate collecto,confedit,& accepto poculo, fi quíd de equitibus prafertimtp de Lycorta audiffet, eum percontatur. R.efpondente homíne euafiffe quamplures,capíte annuit,& comiter intuens homínem,R ecie,inquít,dicis,fi omni ex parte nobifcum infeliciter actum non eft. Necalía emiffa uoce uenenum haufít,ac denuo recubuit, nec ulla potionis perturbatione exhibita, ftatim adiuuate morbo extínctus eft. Cum prími ad Achzosde Philopoemenisínterítu perlatum eft, publicus mocror& luctus cíuitates babuit.Iu uentus und cum urbium prímatibus Megalopolím conuenientes,nullam uindíc&z moram fe cere,fed delecto imperatore Lycorta fines MefTeníorü ingrefTi,cuncia ferro í enít peruaftant, donec concordi cóftlio cíuitas A chaos accíperet. Dínocrates hoftilem occupans fzuítiam,nes cem ipfe fibi confciuit, Q uícuncy occídendo Philopoemenem affenfum tribuere,ultro uítamfi níece, Quifquis eum torquendáü effe cenfuit, eum Lycortas ín uíncula coniecit, Poflquam ue« roeíus cadauer combuftum efl,compofitis ín urna relíquíjs,caflrra mouerunt,nó quídem con fufo aut temerario incedendi ordíne, fed triumphali quadam& uiciríci pompa facrís pau US$ b. V vo A C Au s Ad dub-"- o qum uam cu pun Wo t"» E -» S ou "vw£É GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 14. A busimmifla: cernere erateofde& coronís ornatos€ lachrymis afflictos, inímícos ipfis ín uína culís círcanductos, V rna pra: coronarum& taníarum quaqueuerfum pendentíum multitue dine, uix apparebat. Hanc ferebat imperatoris filius Polybius,circunftatibus A chorum uíris primaríjs& excellentiffimis, Milites armis infignes ornati fequebantur equis,neque ut ín tanti uiríluctu moerentes, neqy utín uíctoría exultantes, Ex medrjs urbibus& uícís multi mortales obuiam períndeacab expeditíone reuertentí prodibant,& beneuole falutato urnam attíngen tes, Megalopolím frequenti comitatu deducebant, V t uero grandiores natu cum mulíeríbus acpueris fefe aduentantibus immifcuerunt,luctus uniuerfi exercitus, fufpiría,querímonia,uo ciferationes perueniebant ad urbem ufq, prz defiderío cafum homiínís non aliter ferentem, quám ficum Philopoemenis íactura,& maieflatem& fafligium dignitatis ínter Achaeos amie fiffet.Sic pro merítís, fumma cum gloría humatus eft círa monumentum Mefleniorum.Cae piiuilapidíbus obruti funt, Cumt flatüiz illius permulta& ingentes pro cíuítatü decretis ho» nores extarent,R.omanus homoin euerfione Corínthí cunctas díruere conatus eft,illum nori fecus acfuperftitem Romanorum hoftem atg; maleuolum infeciarl geftiens. V erum eius rei diffeminato rumore, ac multa ín calumníatorem referente Polybio, neq; Manlíus nequelega tihonores clariffimi uiri deleri paffi funt,tametíi maxima Tito& Manlío impedimenta infeftus obieciffet.Etenim illiàcommoditate uirtutem, X honeftum(ut par erat)ab utilítate recte prod officio diftínxerunt,cum hís quí de nobís bene meriti funt,mercedem& grati ab ipíís in quos beneficia collata fuere,bonis autem decus& honorem à bonis referri debere exíftimarent. Et de Philopoemene quídem hactenus. TITL- QVINTII FLAMINII" VITA G'VARINO VERONENSI INTERPRETE, SHILOPOEMENI T.QuintiumFlamínium comparamus.Is qualí fta ] tura fuerit,ab area imagine cernerelícet, quae Roma apud A pollíne ma [A3 gnum é Carthagine aduectum contra Círcum pofíta eft, Ciracís ircrípta :J8 literis. NNatura uero ad iram& gratíam celer fuiffe traditur,haud tamen ad 4 utranquerem fimilis. Nam inpuniendo mítis ac mínime pertínax,ad grae /7 tificandü efficax& affiduus,quibusdp beneficia contulerat, perínde ac rece ) ub 7x piíffetpromptus,X perpetua beneuolentía affectus,quod hírem pulcherz rímam colendi coferuandig cau(a effent, Honoris& gloríz cupidiflimus,pracftantiffimarum quarumq,& maxímarum rerum autor effe uolebat: longe magís beneficium affeciantibus, quàm erogantibus gratulari folítus,quod illos uirtutis materíam,hos autem gloriz competítoz res duceret, Ceterum cum multa€ íngentía Romanos implicarent bella,flatimá ab ineunte ztate iuuentus ad res bellicas ínflrueretur, Titus mores ac difciplínam affequutus mílitarem, tribunus militum fub Marcello confule, in eo quod aduerfus Annibalem gerebatur bello,príz mam egit militiam, Poftquam uero Vlarcellus per ínfidías mortem oppetíjffet,capto íterü T'az rento, T tus eius prouíncía praefectus creatus,plurímum gloríz,fplendorem uero non mínus ínadmíniftranda íuftítia quàm bello comparauit. CQ uamobrem ad duas colonías,alteram Nar» níam,alteramt Confam deducendas, prínceps delectus eft: qua res ad medias quafdam& iu^ nioribus tribui cofuetas dignitates omíttendas, tribunatum uidelicet, przturam& zdilítatem, illum extollebat, ftatimtp in petítione cofulatus prona ín fe habuit(uffragia.Fuluíus tamen& Manlius tribuni plebis eí magnopere refiftebant, iniquum effe afferentes iuuenem uirum ad ufurpandam fummam dignitatem prater leges irrumpere, quíad facra Reipublicae myftería necdum initíatus accefferat, Eapropter fenatus fententíam reíecít ad populum. At poptilusTí tumeueftigio tríginta nondá annos nati confulem cum Sexto Aelio defignat, Aduerfus Phi lippum ac Macedones bellum fortítus eft. In quo deligendo, Romanis idcírco rebus fortun& Guorafpirauit,quod Graci homines nó tam bello ac uiribus,quám facundia& comitate, uínz cendi captandi&p erant, Q uippe Philippo cum ad propulfandam pugnam fat effet Mattdonicus príncipatus,ad inferendum etíam ipfa Grecorum potentía,fua omnino phalangis iínflruz mentum, durante bello,uíres,famptus,impenfam,refugiumép fuppeditabat. Nec profecto ni fidifiun&tis a Philippo Cirzcorü auxilijs,in eo bello unius pradlij opus extítiíIet, Ciraecía quog necdum Romanis índinata,rebustum primum ger&dís implicita,nififrugi natura ducem elos quentia magís quàm uítibus fretum, quid oratione aclepóre tum monendo,tum audiedo bo» P? Ingeniutt. Difciplina. Liui.Cofam. Liuiuslib.z. decad.4.. Cc idus, Aous, Tay. PLVTARCHI QVINTVS$ FLAM, mínes allíceret,& iuftiti: uigorem feruaret, nacta effet, nó facile pro fuís alienigeniam optaffer principata:qua omnía in eo extitífTe uiro eius gefta declarant.Caeterü cum fuperiores audiffet imperatores,tum P.Sulpitiü,tum P.luliü tarde in Macedoníam profectos,lente quogj bellum admíniftraffe, eost modo pro locis,léuíbus pratlíjsmodo pro uíjs inter frumentandum à Phi: lippo fufos,non eos duxit imitandos. Illienim cum omnem ferméannü dignítatibus& officis Reipub.domi confumpfiffent;ad belligerandt& poftmodum fefe contulerant. Títus fuí confulatusannum partím domí, partíme.militie nequaquam ducendum ratus, urbanos magiftratus acdignitates omífit, fratrem Lucium claffís praefectum fenatu fibi in ea expeditione dari im; petrauít,deinde ex ijs qui in Hifpanía cum Afdrubale conflixerant, Annibalemü ín Aphríca Scipionís aufpicijs profligauerat, lectis tribus millibus adhuc tate robuftís& ad dímícandum impigris,tutusin Epirum traiecit,ubí Publium cum copíjs aduerfus Philippi metatum offen: dit.Contrá Philippus ubít Apfus irrumpit fluuius, pro ftatione dudum tenueratanguflias:& ne Publius egregium quicquam efficeret, ímpedimento erat locorum afperitas, T'ítus autem fimulatg; exercitum accepit, dímifTo Publío,loca exploraturus adit, Ea funt non mínus quàm Tempe muníita:czterum arbuftorum pulchrítudo, quemadmodumillís,& fpatiofa fyluarum uiredo,eadp pratoritamcenítas nequaquam adeft.Inter magnos& celfos utringy mótes uaftas profundadp uallís deducitur, per quam curfu atque celerítate fimilis Peneo A pfus elabitur, qui omnem fermé radicem montis occupás pracipité anguftamáp relinquit ín ripa femítam,haud exercitui tranfitu facilem:fi proftatíone teneatur,omnino infuperabilem.Erant quí circundus &oper Daffaretida penes Lyngum tramite, habilemT ito aditum patefacerent. llle uetítus ne longius à marifterilía& íncultaingreffus loca, detrectante pugnam Philíppo,rebus ínfedis, quod& füperiorí duci contigerat, mare iterü ob commeatus ínopiam coactus repeteret, fume ma ope contendít per montis faftigía occupare tranfitum, A t ea res nullum belli finem afferre, nihíl& conducere uifa eft, Siquidem Philippus cum cacumína phalange teneret, obliquis una dig míílilium atq; fagittarum ictibus Romanos petebat. Acripugna commiíffa, faucij& exan gues utríng; caduntplurími, Accedunt ínterea paftores quidam indigenze,qui per quofdá ne glectos ab hoflibus anfractus exercitum fefe ducturos,& tertio demum die in fummiís conflíz tuere montibus pollicebatur. Fídei uero cognítorem confirmatoremü praftitere Charopum IMachatan, Is erat ínter Epirotas homo prímarius, plurima Romanis affectus beneuolentía, clám eis ob Philippimetum fauens.Cui fide habíta, l'ítus quendam ex tribunis milít& cum pee dítum quatuor millibus& equitibus trecétis mittit, Paftores illi reuinctí precedebant,Interdiu quidem per cauernas& loca fylueftría tacití fedebant, noctu uero per lunam qua femipleno lucebat orbe,íter agebant, Títus quibus diebus eos emifit,ceffantem tenuítexercítum,adeo ut leuibus pralíjs excitaret hoftem, Qua uero die praemifli fefe collibus defuper oftentare milites debebant, cum prímum illucefcit, uníuerfos& erauís& leuis armaturz mouet:& tripertíto agmine ipfe per anguftü fluminis marginem rectas agens cohortes, Macedonibus qui fefe pet rupes oppofuerant,conferítur,czteros quí duabusillati partibus per locorum afperítates impí greadoriatur,immittit. Exorto iam fole,fumus montana more caliginis incertus procul afcene dens emergebat.[s hofles(eis enimà tergo erat) latuít,íami occupatimontes erant, Romanis inter certandum laborandumá,fides ambigua uerfabatur, fpemüp pro cupiditate fumebant, Foltquam uero crefcens magiísatqy magis aérem denígraret, íamtp plurímus fcandens fociorii ignis efTe cernebatur,fublato clamore acríter íncumbüt,ut hoftem ad fuperíora íuga pellerent: alij quoq; fummis de collibus contrá ínclamítant, Quas ob res ín fugam cuncti mox uerfi funt. Etquia montis iniquitas ultra ínfequí uetuit,haud amplius quàm duo miíllía cecidere, Romani vebus/feruis,caftristy díreptís,anguftijsi potíti, inde per Epirum ea modeftía eap abftínentia cranfcurrunt,utcum procul d maríac nauibus efTent, nec uníus fruges menfis haberent,nec emendi facultas adeffet, ab eíus tamen regíonis prada multifaría fibi temperauerint.Philippus autem fugacis more Theffaliam percurrens,abductís quidem ín montes íncolís urbes íncende barfupelleciilia uero quz aut multitudine aut onere relinquebátur, militibus díripienda pro ponebat,íta ut quodammodo Romanís regione cedere uideretur. FTac ubi Titus accepit,egte gía quadam líberalítate milites obfecrabat,ut derelícta ab hoftibus loca perínde ac propría per^ agrantes obferuarent,curarentáy.Cuíus quidem prudentís confilij& optimze difpofitionis fru cium mature fenfere, Nam cum prímum ThefTalíaattigere, eis fefe ciuítates fponte dedídere. Grzeciautem qui intrat Thermopylas funt, fpe ac defiderio afficiebantur erga Títum. Achai Phílippifocietate repudíata,cum R.ománis bell aduerfus Philippum gerere ftatuunt, Opun tij e$ e oes "e m €" c u Les 7] B os m ftu Óae9 £i zw Is GWVARINO: VERONENSIS: INTERPRETE. H5 A tíjuero, cum eorum urbem Aetoli recipere ac cuftodia tenere concupifcerent,qui quanquam Romanorum arma íuuarent, eos tamen funt aípernati, Accíto autem Tito fiatim fe illius fidei commiferüt, Pyrrhus cum prímum€ fpecula ornatiflimü R.omanorü conf; pexiffec exercítum, dixilfe tradítur,haud barbarícam fibi uideri illam barbarorü acíem.Eos quog quí obuium pris mo habuere T'ítum,eafde emififTe uoces oportuit. Ex Macedonibus enim audíuerat barbarici ducem exercitus aduentare, quí armís cuncta proflernes, omnes in feruitutem detraheret, At poftea uirum ztatísfloreuírentem, afpectu benignum, rasa uoce ac eloquentía fuauem,& gloríze baud inanis cupidum confpicati, ob eius beneuolentíà mirum in modum demulcebanz tur.Cateri cíuitates obeuntes,eius homínis fludiío& amore uniuerfa complebát,quod eas íam libertatis ducem affequutas effe praedicarent.Poftquam Philippum ad pacem inclinatü audifz fethabito cum eo colloquío, pacem ílligmícitíamd populiltomani propofuít,modo Giracos abeius praefidijs liberatos,fuo iure legíbusQy uiuere fineret. Cuuod omnino Philippus fa&urü fceffe negauit, Apud eosquí rerum Philippiftudiofi erantuulgatum eft Romanos nó aduerz fum Gracos,fed pro Girecís aduerfum Macedones bella gefturos aduentaíIe. Dehinc cum cae tera Títo tranquilla fuccederent,in Bocotíam(ine ulla bellifacie proficifcenti, primores Theba norum obuíam prodierant,Hi tametfi Macedoníca partís per Brachillelím etfent,tamen perz indeac utríufg fouentes amicitiam, Titum honorifice falutatum exierunt,quos dextera prenez fosbenigae admodum alloquutus T ítus,inter eundum nunc fumma comitate percótabatur, nunc aliquíd narrabat,quoad ex itinere fefe milites reciperent, Hoc pacto unà cum Thebanis urbem íngreffus eft:quem,quanquam íd haud(atis collibuiffet,arcere tamen ueríti funt,quod nonpáruaíam militum manus fuerat confequuta. T ítus attamen períndeac cíuitatem ín pote flate non haberet,perfuadere Thebants coepit,ut eos ad fufcipiendam R.omanorü focieratem induceret, Ad ídem quogy faciundum cum rex Attalus orando T'hebanos pellíceret,fupra fez nectutís uires fuam in dicendo potentia,per quandam laudis€ gloríz cupiditatem, oftentare conatus, fubita inter orandü capitís uertigine aut humoris defcenfu correptus,amiffis fenfibus concidit, paulo poft nauibus relatus in À fiam fupremum uítze diem obijt. Thebani Romanis conceffere.Poftea Romam exeuatíbus à Philippo legatis,fuos quoq Títus mittit,qui durante B bello tempus fibi prorogaríab fenatu(mpetrarent,aut faltem ab eo pacem fierí decernant:honorisenim percupidus, nealter fuffectus ad bellum imperator, fuam illi gloríam ínterciperet, magísatcg magís uerebatur.Caeterum cum eíus amicorum opera Philippus ex his quz poftularet nihil ímpetraffet, eius admíni(lratio bellíacimperíum T'ito demádatur. Cua de re ubi fez natus decretum accepit, fpe elatus fiatím in T'heffalíam ad debellandum Philippum concitatus e(l(uprauigintílex millia hominum habens, ex quibus peditum quídem fex millia,equítes ue to quadringentos tradiderat Aetolí:tantus ferme erat& Philippi exercitus.Poftquam uero ad Scotuffam caftrís caftra collata funt,ubi futurum erat utríng; perículum,nec ut fit trepíidabant. duces inuicem, fed impetu magis& glori cupiditate complebantur, R.omaní Macedones, quorum ín fortitudine ac uirtute plurímü per Alexandrü nomen erat,uíincere contendebant. Macedones fi Romanos, quos certe Perfis fortiores arbitrabantur,fuperaífent,clariorem Ale xandro Philippum fe demonftraturos e(Te fperabant. T'ítus ipítur milites proconcione hortari utfortes ac ftrenuí forent, eos ín Girzcía pulcherrímo quídem orbis terrarü fpectaculo,aduerz fus praflantiffimos íamíam decertaturos hoftes, Philippus feu forte,feu opera dedíta fepuls chrum quoddà excelfum,quod extra uallum prominebat intempeftíuus afcendit,ex eo príufa quam pugnam íníret de more ad concítandos fuorum anímos concionem orfus.C) uz res ubí dirum animis actrífte obíecitauguríum, turbatus ea die pralio abftinuit.Poftrídie ante folis orz tum,ob mollem ac humidum eius noctis auftrum ueríís ín caliginem nubibus,profundg cam poscompleueranttenebrz, fummis quoq; de montibus ínter amborum caftra craffus delabez baturaér,quí mox ínchoante die, locorü faciem obduxerat. Quapropter quifpeculandí& infi diandigratía uttíngy prodierant,mox ínuicem illabentes, prclíum acre committunt, ubi nunc Canis capita appellant, Denfi enim tumuli& parui mutuó colles prominet,quibus ex(ra limilitudine idnomen extat. Cum ínter locorum iniquitates uaríz nunc fugando nunc fugien do fierent mutationes laborátibus cedentibusd é caítrís amborü emittebátur auxilía. Cumc incarefcente íam aére quz gefta effent cernerent, tota fignis figna conferunt. Pbilippus quí dextro przerat cornuiad teftudínem ftructa phalange,€ fuperioribus locis enixe contra o2 mános ínfertur,cuius grauilfimá impetü nec ipfi Romanorum firenuiífimi fufferre poterant, Interea cum ob locorum afperitatem& montis iníquí uga,conftare phalanx,& denía prodire P5 De Attalimora teuariat Liuius lib.s. decad. 4. € Iflin.li.s6. ApLV:TARCHI! QG;vVINTIVS" FLAMN, C ácie(quainre totius agminis dís roburtp confiftit,nequiret,turbaríac difpergi(iniflrum corng d £iuiuslib.z. Decad. 4. copítquod ubi Titus anímaduertít,defperata alíorü uictoria, huc fuos acerrime cócítat.Quuips pe Macedonibus utuíri uírís confererent, impedimento erat armorum onus, Phalanx enim quoad mémbra coniuncta perftant,& tefiudinem uno cóferuat ordine,ficut ínuictum quod: damanimal fuas gerít uires, Caterum ea diffoluta compage, uniufcuiufq; robur ac fortítudo propter armatura genus amíttuntur,quz príus connexís mutuo partibus uehementer polle: bant. His ígitur uerfis, Romaniakos fugientes ínfeciari, aliosínter pugnandum difcurretes ex, obliquo trüncare.Quua res íta uictores Macedones profligauit, ut repente proiectís armis fu« gam capeflerent.In eo prelio octo milla hoftium cecídere,círciter quíngy millia capta, A etolo« rum uero culpa Philippum euafiffe cotigit, qui Romanis adhuc hoftem infequentibus,pradz fefe ac diripiendis caftrís accínxerant,íta ut redeunteselli nihil offenderínt, Quamobrem gra: uiffimis ínter fe contumelíjs tum prímum difceptarunt,íta ut mcerore deinceps Titum angere non defifterent,fibi totam eius uictoríz laudem adfcriberent, GirecosQp ita rumoribus Occüpa tent;ut cum Poétz id facinus celebrarent, primos Aetolos fuis carmínibus fcriberent, Ex quis bus hoc per cunctorum ora uolítabat epigramma; Fletíbus& buftoindecoresterdena uíator—— Theffaliz oppetimus millia in hoctumulo, Mlarte fub Aetolüm domiti€ uírtute Latinüm, Quos Titus immenfa duxit ab Italia; Emathiíz cladem,trux fpirítusille Philippi Ceruorumcuríu prapete lapfus abit.- Haec AlceusinPhilippi uituperinm zdídit;in quibus& caforum numerum ementiítus eft, Ea cum paffim canerentur, Titum quàm Philips pum acríus írrítabant,qui Alceeum carpens;hoc carmen fuis adíecít elegis: Frondibus& ueteri libro nudata uíator, Cel(afit Alcxo crux fitain hoctumulo,- Hares Títumquicomparádz ex Girzcisglo tíz fummo fludio tenebatur, non mediocriter afficiebant, C'uapropter neglecti Aetolíin pos flerum,cum ipfe per fe bell& gerere flatuí(let, grauiter tulere, Poftea quum per legatosfecum de pace Philippus ageret;cateras Aetoli cíuitates obibant,pacem Philippo uenüdari clamitans: tescum fundítus bellum excindere;& ipfius delere imperíum liceret, qui uniuerfam feruitute Grzcíam oppreflerat, Hifcerumoribus cum Aetoli focíos perturbaflent, ad firmandas pacis conditiones accedente Philippo,omnis exempta fufpicio eft: poflquam enim fe ac regnum Ti ti& populi Romanipoteftati commififfet,ictum fcedus efttuerum Titus eiregno Macedonix reftítuto,ab Ciracía iuffit abflínere, mille talentís tributínomine,& prater decem naues, unie uerfa caffe mulctatum, Alterum ex liberís eius Demetrium nomine obfidem fufceptum Ro iam miífit.C uo quídém facto,ipfum commodiffime ufum témpore,& impendentibus occut riffe periculis liquet. Rex enim Antiochus cum poftresab fe magnifice geftas ingeti parta glo ría,& uiribus auctis,ad cunctorum priíncipatü oculos adieciflet, tam uero uehementius aduet fus Romanum infurgeret imperium, Annibal Carthagine profugus;R omanorum ínimicilli mus,ad eum profectus efl,quem per fe alioquí abunde perfuafum ad profequendum fortunz fayorem& affluentís potenti commodum,aífiduis íncitabat ftimulis.C) uibus acute ac fapien ter przeuifis,ni(i Títus ad componenda pacem anímum inclinaffet,uerum intra Girzeciam cone tra Romanos Philippusantea fibípro comuni caufa belli fociumaíciíffet Antiochü, qui ea teme peítate duo maximi ac potentíflimí reges erant,profecto non mínora quàm fecüdi belli Punici tempore certamína perículap Romanis impediffent. INunc uero cum utríufcy belli mediam, & pesopportune quídem,pacem Titus ínteriecíífet, ita ut priufquam quod aduetabat bellum inchoaretur;prafens abícínderetur,factum efl ut extrema quide fpe Philippum, príma autem priuaret Antíochi.Inde dece ab fenatumí(Ti legati Tito confulebàat,ut caeteris libertati priftínz reftitutis, Corinthus,Chalcis,ac Demetrías prafidío impofito feruarentur, quo tutíores aduet fus Amtiochü effent, T'unc Aetoli per ciuitates apertís calumnijs prorumpebáat: Soluit Títus, inquiunt, Cirzciz compedes, Praedictas nang; urbes eo nomine Philippus appellare folebat, Graecos quoq; percontabátur,an nunc grauiora quide aut leuíora quàm olim uincula collo gé fiantes gauderet,& Titum perinde acbeneficii admirari pergeret, qui folutis Cirzecize pedibus, cexuicem nodo perfirínxiffet. C'uas ob res Títus grauiffimo dolore copunctus,legatos crebris Lid.babetNee. induxít precibus,ut hze etiá cíuitates, quo pleniífima gratía& accumulatü foret beneficii libe mesi; dec. 4.. ratentur,Itacg dum agereturtIftlimía,& frequés homin& conuentusad ludorü fpectaculum confe: GVARINO VERONERNSI INTERPRETE, 116 uU x a confediffet, utpote díuturnis laffata bellis, Girzcía ín fpem libertatis pacem feftís celebrante » diebus,iufTo per tubae fonum filentio, proceffit in medium praeco,& ita proclamauit:Senatus m populusi Romanus, ac Titus Quintíus imperator& conful,rege Philippo& IMlacedonibus ds debellatis,fine cuftodijs,liberos,immunes,fuo íure uíiuetes fore permittüt Corínthíos,L ocros, lo Phocenfes,Euboícos, Achaos,Phthíotas, Magnefios, T'heffalos,Perraebos, Principio quidem es cum non ad omnes ea uox aperte peruenifTet, ingens ortus eft in theatro fremitus mirantíum X inter fe hominü díciag fcifcitantía,& pronücíari rurfus orarfi,[terum fedato tumultu,praco uz ita clara pronücíauit uoce, ut per uníuerfos eius praconíj clamor ierit,ob cuius reí claritate im 4 menfus quídà& íncredibilís ftrepítus ad mare uícj delatus eft. Nulla inde certatoris habíta cuz |z| ra,cunctiaffurgüt,ftudiotp profiliunt,& T'iti dextram amplexates, ipfum Girzciz faluatorem à ac defenfore falutabant. T'unc id quodfzpenumero de ímmen(a uocis magnitudine commere morarífolet,cernere erat, Corui enim qui forté fuperuolabar,ín í píum decidere fladium,cuius val. wax.lib. à teicaufa confcifTus aér extitit. Nam cum uox permagna a-dítur,ipfius ui difiunctusaér nullam 4cap.8, is uolantibus firmítate exhibet, V erum cum ídcírco lubricus factus(it, aues perínde acad inane peruenerínt,delabütur,aut mediusfidíus e clamorís i&tu,tanquam fagitta quada faucía,exanía mes concídüt. Poteft& quida aéris,(icut& pelagi, uortex effe,quí uíolento circüagat impetu, Títus tantze multítudínis frequenta concurfumá profpiciens,nifi mature fe abduxiffet,tot un dig fimul ínundantibus, profecto fupereffe nequiffet, Qui ubi ingruente íam nocte círca T íti; tabernaculü clamare deflíterunt,amicos aut cíues prz gaudio obuios falutabant,amplexaban | türad coenas und potus uertebant,tum latíores,ut fitlongos de Girzecía fermones zdebant, in qux libertatís gratía tot confectis bellis, nondi illam íucundíus aut ftabilius eífet confequuta, s nuncauté altos nacta propugnatores, nullo fermécruore aut luctu, praflantiffima bellorum pramíum uendicauerit. Nam cum ínter homines fortítudo atqp prudentía perrarum quíddam efle;tum ex caterís honeftatís partibus longe rarior íuftitía erat& aequitas, Síiquide A gefilai, lo Lyfandrí,Nicize, Alcibiadz bellü quide adminiftrare,& terra maríGp dímicátes uíncere norant, 9» fuas aut uictorías ad generofum gratificandi& honeftatís ufum accómodare nefciebataNam m E prater res Marathone geflas,bellum naualeSalaminz, Plateenfe pradiü, Thermophylarum, E B Eurymedontis,& Cipríca Címonis opera, uníuerfas Graeciam pugnas ad fuam ipfius feruitue te tem perfecíffe conflat, X unumquodq trophaü ín fuiperniciem ac dedecus flatuíffe,ipfamq; is fuorum improbitate ducum,& mutua eorü contentíone fapifTime fuiffe fübuerfam,A t homí L nes exteri paruam cum Grrzcís neceffitudine& perexilem prífcigenerís communicatione haz d bentes,ex quorii uerbo aut confilio ullam ad Girecos commoditate perueniífe mirandum eft, ie ipfos maximis adeo laboribus ac perículis& grauíffima tyrannorü ditioneliberarüt. Talia per X4 Grzcos colloquía manabát,mox rebus cófentanea fuere praconía, Símulením Títus Lentuz t lum ad liberandos Bargyliatas mifit ín A fíam,tTítillium ín Thraciam, utex oppidís ac ínfulís Liv.Tbermi, lo Philippi praefidia fübmoueret:PubliustV illius ut cá Antiocho proliberandis Girzcís quosop t1ulius. et prefferat ageret,traíecit, Títus Chalcide profectus, inde ín Magnefiam nauigans,explofis cu« 1 flodijs reri gubernacula publícar& fuis reftituit populis, Ad celebranda penes Argos Nemea, x ludorum praefectus defignatus,& magniticentiffimá zdidit apparatum,& íbirurfus Graecis lí n bertatem praeconís uoce pronuncíauit, Cíuitates obíens legum fanciitate íuftítíamdp coftiauit, 1 illas mutua fimul beneuolétía& charitate cócilauít,difcordias ac fedítiones fedare,exules red 1s xit. Quibus rebus nó mínus quàm uíctis IMacedonibus laetabatur,íta ut íam pro czterís benefi ia Cjs perquam mínimá accepta libertas cenferetur, Xenocratem philofophü cum olím ad carce n, rem publícani pertraherent,ex ipforü manibus Lycurgus orator eripuít,dehínc ín eorum pez n tülantíam grauíter anímaduertít: poflmodi cum ín eíus filios aliquado Xenocrates inddiffet, m dixifle fertur, Filíj optimas genitori ueftro gratías reddo, eíus enim opera laudibus unufquiíqs d profequitur,'T'ito auté& Romanis,non modo laudibus, uerumetía fide ac potentía digna gra er tesagebantur.Non folum ením accedétes eorum praetores laete excipiebant,fed excítatz ultro 5, ciuitates& populi, eíus fe ditioni dedebat, R eges quoq; cum alíorti regum íniuríjs uíoldretur, P ad Romanorii confugiebant manus. Quamobrem fadiü eft, utdijs iuuantibus mature cuncta| J : Romano fubderétur imperio. Carter& Titus Graeciee libertate gloríarí admodum folítus,cum argenteos clypeos,fuamá Delphis parmam affigeret,ita íufTit infcribí: Clara louis foboles ftudium quam mulcet equorum, Spartani reges T'yndareumi genus, HocTítus Aeneades fummo uosmunere donat; » TL— C "riti triipbus. MJ -; EZAVOU, I TT lib. Decad. 4.. PLVTARCHI Q,VINTIVS FLAM, Quoducelibertas moenía graeca tenet, Apollini quoq; auream ímponens coronam,ín hunc modum fcripfit: Hac tibi Latonz ftirps 0 praclara,corona Aureacefaríem contegat ambrofiam, Quam Titus Aeneadum dux ingens attulit,ipfi Da pharetrate uiro fortía gefta caní, Iam per l(thmiorum celebritate terram Graecíam príflína libertate donatam, fuisi reflitutam legibus,Corinthiorum ciuitati bís hoc contígít: prímum quidem uoce praconís à T'ito,quemadmodum fuperíus enarrarum efl:& atate noflra iterum à INerone,dum is ín foro Corínthi efuggefto concionem habuiffetad populum, V erum hzc poflerius. T'ítus cum aduerfus Naz bín pernicíofiffimum flagitiofiffimumt Lacedaemonigrum tyrannum,longe pulcherrimum atque iuftíffimum bellum inchoaffet, Cirecos ad extremum fua fpe fefellit, quod cum eum ca pturus exiftimaretur,haud uoluítjuerum icto cum eo foedere,Spartam indigníífima feruítute compreífam reliquit, feu uerítus ne diutius durante bello alter ex Roma fuccedens imperator fuam illigloría interciperet,feu Phíilopoemenis honoribus xmulus& contentíofus.D'um enim Philopcemen uír cum caterís ín rebus Cirecorum(trenuiíTimus,tum in eo bello per quxdam audacía& fortitudinis opera claríffimus, zxqualem Tito gloríam& pares in theatrís honores apud Achzos confequeretur, Títum dolor angebat, indigniffimum exíftimantem, ut Arcas homo finitimorum ac exíguorum dux bellorum, fimiles Romano confuli& Cirzecíe propus gnatorí laudes decusqp uendicaret, V erumenímuero Títus aliam pro hífce rebus excufatío nem afferebat,cernerefe non fine magno Spartanorum exitio perdítum írí tyrannum, A chai poftquam honoresíllí complures decreuiffent, nullus profecto fuís adaequarí poffe beneficíjs uidebatur,uníco duntaxat excepto munere,quod eí pra uniuetfis charumacceptumd fuit autem eft huiufmodi; Romaníacceptís ab Annibale cladibus,cum uenundati& per uaria dis fperfi loca feruírent,mille& ducentiín Crrzecía uerfabátur. Hi ex eo cafu cum femper mifera: biles,jum uero eo tempore magís,cum iftí quidem filíjs,alij fratribus,alíj familiaribus,& quod acerbius efl;feruiliberis,& captiuí uictoribus occurrerent, Títus quanquá moleftíffime ferret, haudtamen illis quenquam príuandum effe dominum íudícabat, A chzrí cum eos mínís quincy collatis in capíta redemífTent, coactos unum ín locum uníuerfos, confcendentí nauem Títo reddidere: quapropter fumma Titus alacrítate difceffit, Pulchra nimírum haec claríffimorum operum praemía ampliffimum uírum, ciuem ornatiffimum,& amantem patríz decebant.Ea res illius tríumpho maxímüattuliffe fplendorem uidetur, Hi enim,qui mos feruorum eft cum libertate donantur,rafis capitibus,pileati ín tríumpho Titum funtconfectatí, Specíofius uero fpectaculum longo tranfmiffz ordíne prebebant exímiz graeca caffides, Macedonicz pelta & farifIze, Grandem quoq; pecuníx uím ín eo triumpho translatamtHyrcanus perhibet, defe: cati aurí pondo tría míllía feptíngeta tredecim, argenti quadragintatría míllía ducenta feptuas ginta,aureos Philippeos quatuordecim millia p. Praterea mille talenta, qua Philippusttíbue u nomine debebat, Ea ín pofterum RomaniTito prafertim opitulante ac perfuadenteremie fere Philippo,& cum eo decreto fenatus focíetatem iunxere: filium quoque obfidem abfolue: runt, Inde cum Antíochus ín Gracíam íngentí claffe& magnis copijs traieciffet,ciuítates ad écicciionem folícitatas fedítionibus perturbabat, Quam quidem ad rem Aetolos populi Ro manídudum hoftes ac ínimícos,focíos& confpirantes habebat.Hi belli caufam& pratextum afierebant Grzecorü libertate: quibus cum liberi forent,huiufcemodi rehaudquaquam opus exiftebat, Verum cum ad íd honeftíorem títulum non haberent,ipfum pulcherrímo atq opti mo nemine utí docebant.Eíus itaq; motus&€ potentíx rumor cum uehemétem Romanis tet? rorem incuffiffer,t Manius Acilius conful& ímperator,& Títus Girscorum gratía legatus co miíTIi,Ex quibus cum primum apparuit,cofirmatíores alíos reddídit;alios languefcentes& du: bíos,cum fuam illis beneuolentíam perinde ac tempeftiuum aliquod medícamen adhibuiffet, ín fidetenuit,& ne quain re peccarent,aut perfide quid flagitiofeQ perpetrarent,uetuit.Eum tamen effugére perpauci, quos iampridem ab Aetolís occupatos& corruptis penítus anímis contaminatos offenderat.Q uibus tametfi Titus acríter fucceferet, cofecto tamen poftea bello ipfos tuerí ipfistp propítíus effe nunquam deftitít, Pofiquam Antiochus apud Thermopylas uicius falutem fibifuga comparans traiecít ín A fiam,conful Maníus A etolís partím obfidione captís, partím eos Pbilippo uaftandos debellandosG demandauit. Macedo tum Dolopas ac Magnefios, tum Athamanos& Aperantos uexare à abigere, Manius poft díreptam ken cleam; GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 117 p deam, Aetolos íntra Naupacton obfidere, Quibus ín rebus Títus Gracorü miíferícordía com motus,ex Peloponnefo ad confulem nauigans, primü íncrepare quod fuarum pramía uícioz riarum Philippum fibi uendicare finat.cumáp Macedones gentes plurímas regesip fubuertàt, ísftuflratempus conterens unum oppídum& per iracundíam quidem obfidione cingat.Inde cum obfeffi Titum émuris confpicati protenfis palmis fupplíces couocarent, nullo tunc xdíto uerbo lachrymis effufis abíceffit, Dehinc iram confulis placída oratíone mítígans, A etolís ina t ducías actempus tantum ímpetrauit, quo míffis Romam lagatís ab fenatu clemétiz nonníhil nz achumanítatis exorarent.Plurímum uero laboris& moleftíarum in exorando proChalcíden hí(ibus Manío fupererat,quibusinfenfus admodá erat, quod Antiochus uxorem íntem peftiue às quidem acprater«tatem fuam,ex íllorü cíuítate duxerat, quam conftante utrincy bello,ís íam m natu grandior exímía forma Cleoptolemi filiam adamauerat. Quz res Chalcidenfium anímos 3: ad Antiochum promptíus ínclinauerat,& ipforum urbem eíad bellorum ufus opportunum te receptaculi adfciuerat, Antíochusinde€ praelio fugiens cum Chaleidem appuliffet, correptís of opibus,cum uxore acamícis continuo traiecit ín Afiam, IMlanio igitur per íracundíam illis exer m M ctumadmouenti Títus praftó aderat,eumá fimul& caeteros Romanor& proceres excufanL| doiraplacatos reddidit, ut Chalcidenfes omnifoluti metu, acliberi omní fupplício euaferint, es Quorumgratía meritorum Chalcidenfium cíuitas quicquid ín eorum urbe fplendíde ac ma as gnificeextructü erat,dedicauere T'íto,ubi adhuc talia cernilicet epigrammata: Populus Chal » ME cdenfishoc Tito Herculi confecrauere gymnafíum. Alío ínloco: Populus Chalcidéfis hoc 0: Tito& Apollini Delphinium, INoftra etíam xtate Títo facerdos publíce creari& res diuina fie xi rifolet: perfectis lbamentis uerfibus editum quendam paana canunt,cuíus reliquas quídem js partes ob prolixitatem omífimus:quae autem poft decantatum carmen díáitent,(cribenda efTe Id cenfuimus: Candidiffimam Romanorum fidem conftantiffimo iureiurando colím us, louem lis maximü,R.omam, Titum, fimul Romanam fidem puella caníte,leie pacan ó T'íteSoter, A cz :, teris quoque Graecis digniffimos honores,& quz ueros parit honores,miríficam beneuolend tiam ex morum comiítate compararat, Etenim fiquando ob rerum geftarum gloriam cuipiam t uelutiPhilopoemení,aut Achzorum duci Diophani difceptaffe,aut controuerfiam egiífe con q b tíngeret,haud propterea graue autíncommodü aliquid per furorem perpetrabatiuerum orae o B tione,quz cíuili& urbana quadamlibertate plena erat, tranfiges omnía, acerbus erat nemíní, m Nonnullitamen iracundá,& natura leuem exíftímabat, Czeterü confuetudine& familiaritate a B iucundíflimus,no fine gratía& grauitate facetijs& falibus utebatur. Cum A cha Z acynthioz n rumiinfulà fuo iuri uendicare concupifcerét,ut eos ab incepto deterreretperículofum illis futu o B rumaít,fi quemadmodá teftudines,íta illilongiusà Peloponnefo caput abducerent, Philippus x cum pacem ac foedera tractare coepiffet, Títum cum pluribus, feuero folii aduentaffe dixerat: o B cui Titus adiecit, T'e quide ipfum neceffaríjs ac familiaribus obtruncatis folá reddidífti. Mleffe2 » B níus Dinocrates in couíuío R.omz temulentus muliebri faltarat habítu,poftera diea Tito fubfí V dium inuocabat, quod ab Achzorü imperío ad defectione folícítare Meffan uerfaret anímo, & B Tum Titus: De js uiderímus: te uero míror,inquit,cum res huíufcemodi molíríaudeas,uína z uactare, altare,& canere poffe, Cum Antiochi legati ingentium copíarum numerum deled E Gumi apud Achaxos permultis nomínibus íactitarent, l'itus olim fe cum hofpite quogam » E cenitantem,ínquit,multitudinem carníum admíratum fubincufaffe atque interrogaífe,unde " B tintam ferculorum uaríetatem comparaffet:eíautem hofpitem porcína omnía refpondi(Te, ue r rumea apparatu, faporibus,codimentot differre. V os item uíri Achxí cum haftatos,íaculatoz ís resaudítis,G pedítes,ne propterea tantopere Antíochi uires admiramíni,quod eos armorum 4 tantummodo genere differetes,uniuerfos Syros effe conflat, Poft res ín Girzecía geftashc belz SA lum cum Antiocho confedtum Títus creatus eft cenfor.[sautem ampliffimus efl magifiratus, I:& quodammodo perfediíffimü Reip.culmen, Huic Marcelli quínquíies confulís filíus collega ; E obtigit, Hi quatuor haud illuftres admodum uiros é fenatu moueràt. V níuerfoscenfosliberis n B natos parentibus ínter cíuíum Romanorit numerum receperunt, à Terentío Leone t?íbuno ís plebis coacti,quí maxíme ut nobilitatem offenderet, adíd fcíto confirmandü plebem induxit, 0 rant eo tempore nobiliflimi acexcellétifimi uírí príuatis inter fe cotentionibus difceptantes, T Bdipio Aphricanus& M.Cato,ex quibus uírum optímü ac prímariti Scipione ín fenatu prínz [: cipem perfcripfit, Cum Catone aut huíufmodí calamitatis de caufa acerrímas egit inimicitias, c Tito frater erat L. Flaminius, cum caterís ín rebus Tito perquam diffimilis, tum ob ílliberales « p libidinofascg uoluptates omnis contemptor honeflatis atq; decoris, Hic puellá depetíbat,adeà P5 Honores dia uiti babiti, Ist" Apollinis epitheton apud Aristopb,«zrà 7 iaóoon, Libertas dicédi, Diclafücete Q acute. Cenforia di gitas, PLVTARCHI QVINTIVS$ FLAM/. C utfiue exercitus ducüaret, fiue prouincías admíniftraret, ab eiusnunquam latere difcederet[s ib. 9.dcc. 4. Lib.8.dec.4.. utaliquando Lucíum per lafciuía molliufculisad fe blandimentisalliceret,fe magnopere illum adamare diclauít, quod tametfi quempia nunquam truncari uídifTet homínem,tamen ut eius potíus quàm propríz morem gereret uoluptati, gladiatorum fpectaculum omiífíffet.Eo dele: latus fermone Lucíus,haud ardua, inquit, res eft:ego uero tuc iamíam cupiditati remedium acmedelam adhibebo: fimulg ex damnatís uni adduci iubens in couiuio accíto lí ctore fecuri percutí homine ímperauít. V aleftus Antías non ad pueri fed mulieris,cuius amore teneretur, arbitrium,id à Lucio perpetratüaffirmat, Líuíus aüt Ícríptü in oratione Catonís afferit, Gallum transfugam cum uxore acliberís ueniffe,& ab Lucio ínter epulas exceptti,mox utfcorto quod atdebat,obfequeretur,ab eo propria manu cófoffum,Hocad exacerbanda Lucij criminaiure dictum à Catone crediderim; ipfum auté occifum min£me transfuga, uerit ex damnatis unum in uíncula coníectá extítifle, cum alíj complures, tum uero teftis eft Cícero ín eo qui eft defe neciute libro,ubi omnenfCatoni fermone& ipfius rei narratíone tribuit, Cato deínde cenfor creatus,ut curíá tam líbidinofís expíaret maculis, Lucíum quamuis confularís dignitatis uirum € fenatorío eiecítloco,Eiusígnomínia cum Títusad fe quoq pertinere arbiítraret, is pariter frater die Catoníad populum dicia, lachrymis fupplices, Quirites orabat,ut Cato ratione affer ret,quamobt? illuftré adeo familia tam tetra affeciffet nota. Cato mínime retardatus ín medíü cum collega procedés, T itü fi quid de ipfo conuiuío compertü haberet, interrogauit;eo negàte Catorem ad amuffim expofuit,Luciü fubinde percontatus fi quicdf ementiretur,tacete Lucio populos eum íure notatá cenfuít,&€ Catonem ampliffima cum frequétía domum&fororedu: xit, Poflmodü cumTiítus fraternü acerbiffime cafum pertuliffet,aduerfus Caton cum eíusíini tmícís confpirans,quodcung;ís ex aerarío coductionis aut emptíonís nomine erogaffet,írritü fe cit,& fenatus autoritate refcídít, eumt fxpenumero in grauiífima uocauit iudicia, Caeterum haud fcío quám recte quam cíuilí more fact, quippe cum propter homínem propinquum quídé,uerum índignü& merítas dantem poenas,aduerfus elegantiffimü príncipe& optimum ciuemxcapiítales ínímicítías fufcepiffer,Illitamen poflea Romanus populus non mediocremali quando reftítuit honore, Nam cum ludi publice fpectarent,& patres cofcriptidígniori demo re fediffentordine,Lucius in extrema theatri fede abiectus humilísip cofpectus,populi ín fe mi fericordiam comouit, Mox ítag; populus id acerbis ferens oculis, crebrís eum clamoribus fupe tiorem ín partem tranfire coegít,quem eueftígio cófulares ínter fe uiri feffum receperüt. Titus natura uir laudis€ honoris ftudio íncefus, quoad idoneam be]ligerádi nactus erat materí&,da riffimum fibínomen coparauit,Poft confulatüi tametfi nullus rei ufus exigeret,tribunatG mili tum ínijt. Deinde ingrauefcéte magís rate, c(i magiftratus gerere defijíTet, reliquae illíus uita partes per ocíum improbátur, ut quiímmefa gloríz cupíditate,& iuueníli quodà aními ardore ftimulatus feipfum cótínere nequiret, Tali contra Annibalem ufus impetu,plurimain fe cófla uit ínuídia, Annibal ením poflquam ex Carthagíne ad Antiochum confugiTet, ísip poft con fecum ín Phrygia prlíum pacem& libens quidem ímpetraffet,rurfum longis erroribus exul demum ad Bithyníz regem Prufiam fe cótulít.C uz res cum nemini Romanorum effet ínco gníta,tamen hominem fenio€ imbecillitate confectum,& ab fortuna deiectum paruipende bare, Eodem tempore Titus alía de caufalegatus ab fenatu míffus ad Prufiam,cum ibidiuet? tentem uídiffet Annibalem,quod uíueret adhuc, uehementer índoluit, Prufias qui fupplicem illum fufceperat,cum pro mutua ipforum confuetudine permultísTitum precibus obfecraffet proeíus falute,nihil impetrauít, Ceteri cum uetus quoddam de Annibalís morte hoc pado uulearetur oraculi, Corpus Annibalis LibyfTa tumulabit eleba, ille quide de Libya díctum, & fe Carthagine uícturum ac humatum írí fufpicabatur, Bithyníz autem locus eft ín littore; circa huncautem amplus quidem uícus adiacet, quem Libyffam appellát,in eo tunc díuerfaba tur Anníbal,cum femper leuitate Prufiz infidam ducens,tum Romanos reformídas, Quant obrem ipfe domum ibi feptenis fub terra cuniculis, alijs alió longe ferentibus, clàm inftruxiti Pofiqflam in fe fa&um à Títo audiffet edi&tüper exitus íllos conatus effugere, ín regias incidit cuftodías.Itaq; mori ftatuit, de quo fic nonnulli perhibent. Poftrquam eíus collum implicuiffet ueftí,feruüab eo íuffum genu in aduerfis obluctanté natibus, dehinc magnís trahentée uíribus obtortam fregiffe gulam,donec compreffo necaretur fpiritu. Alij cómemorant eum Mídz& "Thémiftocis exemplo,taurí cruore haufto periffe, Liuius refertuenenum quod habebat mí fcuiffe, deinde fumpto poculo, íta díxiffe,Permagnam populi R omaní curam folícitudinemt foluamus,quidiuturnti€ graue nimis cenfent odiofímortem fenis expectare Nec ueroTítus pracarum of ii GYARINO VERONENSI INTERPRETE; 18 A praeclarum exhacuictoría nomen reportabit;haud fuorum dignitatem maiorum imítatus,quí Pyrrho& hoftí& uíctoriimpendetes, ueneni infidias renunciatum miferunt.Hic uíta exitus Annibalísfuiffe traditur.De cuíus morte cum relatü eft fenatui,plericy Titi facínus ut uacuum & crudelenímiü carpebát, qui Annibalem ficut auem quampía fenecute nudatà explumem acmanca& ex fua manfuetudine uíta referuatà,nulla de caufa nifi ut illius interítu nomen fibi aclaudem quareret,occiderat, T'um magis atqy magis Scipionis Aphricaní clementia& animi magnítudinem ediíferebant, eum mirum in. modum ínuictam& fortiffimü pradícantes, qui Annibalem fe in Aphríca fuperatum,;nec ex urbe deturbauerat,necá cíuibus tradi fibí poftu lauerat,uerü ante praelíüi eum íunctis dextrís benigne alloquutus, poft pralíü foederíbus comi pofitís,nihilin eum audacíus comiíferat, nec fortune hominis infultauerat, Eos rurfum Ephefi conueníffe dicitur:ubi cum Annibaldianioré deambulando locü primus arrípuiffet,id A phríz canus zquo tulít animo, ut facilenulla cum cotentíone ea fuerit ambulatío.Orta poftmodum inter eos de ducibus mentione, cum Annibal excellentíífimum prímo ducem Alexandrum; deinde Pyrrhum,feauté tertium demoftrafTet,fubridens paulul& Aphrícanus, Q uid nifi te ui affemrinquit. Tum Annibal, Non tertíüScipio,fed me caterís antepofuitlem ducibus,inquit, Haccum de Scipione míríficis efferrentur laudibus, T'ítum uítuperabát,quod alieno cadaueti manusintuliíffet, Erant quí id collaudaret facti, Annibalem dum uita fupereffet;ignem quenz damarbitrantes, cui excítantis opus effet flatibus, Non enim dum uires integra ac robufta uis gebatattas eíus,corpus aut manus,uerum confilium atqj reí milítarís perítiam terrori Romanís extitiffe, Accedebant praeterea odíum& innata quedam acerbitas, qua res haud fenectute tol luntur,uerum cum fortuna immutetur, mores ac natura permanent, Q uí uero per odíum íní micitíasdj difceptant,etíam uariante fortuna, ad aggrediendü femper alíquid uocante fpe cona citantur.Q ua ín re Tiítíteftimonio erant, Ariftonícus Citharoedi, à quo per Eumenís gloriam: uníuerfa bellis Afía,defectionibusi referta eft:& Mithridates, quí poft Syllam& Fímbríam; poft tantam exercituum& imperatorum fltagem rurfum tot terreftríbus maritímísQ copijs aduerfus Lucullà fletit.'Nec uero magís quàm C. Marius depreffus iacebat A nníbal,cui;egis amicítía familíarítasQp cotigerat:ín naui praeterea, equorü,ac milítü ftudijs& aflidua cura uera p abatur,.Romani fata Marij dum Aphricá mendicus pererrabat,irrídebant, quem poft pauló, dum ab eo(ugularent uírgísi caderctur;per fumma ueneratíone colentes adorabat, Hoc pa» &Gonihil eft quod paruü autmagnü dící queat, uerum unus qui uítz,ídem& meliorís fortunze modusac finís eft. Q uas ob res nonulli haec ab T'ito baud fponte fa&ta commemorit, quín mifz fumpropterea cum L..Scipione legatü,ut de Annibalis nece tantümodo tractaret. Nullam am pliusà Títo rem domi milítiz& gefta accepimus, fed cum tráquille ageret, uítà eft defündus. COMPARATIO TITI ET PHILOPOBEMENIS, Exe Vtuam ipforum comparationem íntuerííam tempus poftulat, In maximis igítur er | B| ga Girzecos meritís,necy Philopoemenem, neq; permultos uiros optimos Tito cone (A b ferre dignum eft,quíppe cum à Girecis adueríus Gircos,à Títoauté minime Graea *-3 co,pro Giracis belligeratum fit, Cumt Philopoemeni fuis ciuibus fer&dz opis nulla facultas przrflaretur,enauigauit in Cretam. Tunc Titus in medía Ciracía reportata ex Philip pouictoría,& gentís& ciuitates uníuerfas libertate donauit, Q uod fi quisamborum pralía diligenter exquírat, longe plures à Philopoemene Graecos, dum Achxorum praeturam ad míniftraret,quam à Títo Macedonas,dum Gracis fuccurrit, deletos inueníet, Q uid ipforum delicta? V.nius quídem permagna honoris ambitio, alteríus uero contentionis mira fuit pertí naca, Cum illead íram facile moueretur, hic inexorabilis erat. Títus enim& Phílippo rea giam dignitatem conferuauit,& ín Aetolos benignum exercuítanímum, Philopoemen ínftí gante ira adíacentíum tributa uicorum patríz ademit. Item alter femper ín eos de quibus bene meruerat conftans ftabilisg; permanfit,alter ex íracundia inchoatam celeríter gratíam foluít, Nanque cum Lacedaemoníos plurímísantea beneficijs affecífTet, pofleríus muros fubyertit, agrum uaflauít,& ipfa denique R.eipub.inftituta permutauit atque corrupit. Indígnatione quog ac íntempeftiua quadá peruícacía uitam abieciffe uifus efl, quí dum acerbius quam par eratin Meffenem urgetimpetum,non more Títí omni confilio& ratione ad tutelam ímperae toris ufus artibus, Sed Philopoemenis perítía, przeliorum& trophaeorum multitudine firmgior fuit.Illi enim obuenít,ut in bello quod aduerfus Philippum gerebatur, rem duobus duntaxat pratis decerneret; híc autem infinitas flrenue commíttens pugnas, in decertandi(cientía ne Liuiuslib.g Decad.4.. FLAM, PLVTARCHI QVINTVS c unamquídem fortunz temerítati dimicationem permíttendá exiflimauit, Praeterea(le floren: . Genus. De fortuna ^ dubitatur. Vide post in tita Dionis. Taxupuxzoy gd ug axop tíífima Romanorum potentía fruens, híc marcelcente iam Cirecorum imperío epullulans,no mínís celebritatem& gloríam confequutí funt. Q uocírca quicquid magnifice confectum eft, huius quídem príuatum, íllius autem comune opus cenferi debet. llle nancy bonis& fortibus prafuit híc prafectus equiti creatus bonos& fortes effecit.Praelia cum Giraecis commiííTa acre fané non felícitatis,fed uirtutis argumentum ac demonítrationem prabuere. Q uod fi qualia catera dentur, uírtutis certe prío&s partes habet, Nam aduerfus Gracorum bellaciíTimos Cre tas& Lacedaemonios bellum gerens,magis atqy magis uafros dolo,fortíflimos uero audacía fu perauiít, Ad hacc Títus ex fubiectis& matorum fuorum ínuentis uí&or euafit,bellandifolertia & collocandi agminis inflructione, ficut aliunde doctusacceperat,utens, Caeterum Philopoez men ordinem ad earum rerum diflributionem intulit ax uaríauit, Eapropter commodiffimum confequendarum uíctoríarum artíficium, alterí quidem cum nó adeflet inuentum eft,reliquo cum adeffet,adiumento fuit, Philopoemenís multa& íngentía opera hoftem manu feriendo clatuere, alteríus nulla. Quin Aetolus quifpiam nomine Archedemus illum carpere folebat, quod cum ipfe contra pugnantes Macedonas& cófertiffimos hoftes nudo íncurfaret enfe, Tie tus fupinas ín coelum manus tendens ftaret, deos ín uota defatigans. T'íto& duci& legato,ut honelta conficeret,obuenit:Philopoemen non fané deteriora praftitit,nec fe príuatus fegnío« rem,quàm Achxorum ímperator prebuit, Priuatus ex Meffena Nabin tyrannü eíecit; Mefle níjsQ libertaté reddidit;príuatus quoq; Diophanem praroré& Titum aduentantes ex Sparta occlufis portis amouit, Lacedaemoníostp faluos fecít,Sic ímperatorium habens ingenium,non modo prolegibus,fed& legibus imperare uincente utilitate nouerat.INec ei utà fubditis impe randiofficium caperet opus erat,ipfistantum ubi tempus depofceret ufuro:eum ením quipro fubditis faperet,magis qudm qui a fubditis deligeretur, imperatorem ídone effe exíftimabat, Generofí fané animí,benigni& perhumani, T itíin Girzcos opera fuerüt, Generofioris aními, fortioris,& libertatisamore facta flagrátía Phílopoemeniís ín R.omanos.Etením facilíus eft gra« tíam ggenís impartíre, qudm potentíoribus infeftá obfiftere, Poftquam igitur huncín modum excu(fis ac di(quifitis ambobus fubobfcurior differentía eft, uide num fi homini Grrzeco bellica perítíz& imperatoriz artís coronam, R.omano autem íuftitíz ac bonítatis palmam reddentes,| arbítrí minime contemnendi fore uídeamur. ARISTIDIS. VITA FRANCISCO BARBARO INTERPRETE, 7132 RISTIDES Lyfimachifiliusex Antiochídetribu€ populo Alopece: *4 noortus efl,decuiusfortunis ac facultatibus penes fcríptores magna uas | rietaseft.Suntením qui eumita egregie inopem fuifle comemorent,ut& | in fumma tenuítate uixerít,& uíta functus duas filías reliquerit, quae mul tísannísnubiles,egeftatís caua fine marítis fuerunt. Floc tametfi complue res patronos ac defenfores inuenerit, contrá tamen ín eolibro quí Socra: E 73 tesinfcibitur, Demetrius Phalereus eum locuplete fuiffe autor eft, A pud Fhaleríos enim Éiusdomum opibus abundaffe plerag; argumento fibi funr,& illud in prímis,quod magifira: tum illá infignem fuffragijs fortitus eft,qui maximo cenfu cenf(itis obuenire folebat,quos quin gentüm modiüm uulgus appellabat.Secundü auté relegatío,quam 4joseeiuegóp uocát:nullos enim inopes,fed ampliflimo loco natos,& qui fuperbíaac tumore caterís anteírent, ín exilium id genus mi(fos effe. Tertium& extremum efl, quod ín Liberi patrís templo tripodes uictoría uoto ad celebritatem dedícatos reliquit,qui ín noftram etíá etatem hoc epigrammate feruátur: Antíochis tribus uícít, Ariíítidesludos exhibuit, Archeflratus docuit. Hoc tgmetíí maximí momenti fpeciem prz fe ferre uideatur, minimum tamen pondusha bet. Nam& Epamínondas, quem omnes mortalesá puerítía uitam tenuiter egiffe fciunt,& Platophilofophus, non ignobiles lados ediderunt, quorum alter per tíbicines, alter per cho^ rum puerorum fpectaculum exhibuit: cum huic Dion Syracufanus, Epaminondz uero Pe lopídas fumptus ipfos fuppeditauerínt, Haud iniuría, quando bonis uirís cum amicorum donis, perínde ac ínexorabile& tínconcilíabile bellum indictum non fit, fed cum ab ilíberae libus muneribus, quz lucri quaftusue«caufa fufcipiuntur, abhorreant, fitemporis maturitas obuenetít, fundum,quíi Aríflidis extitiffe dicitur, cognofcere fe refert,ubiipfefepultuseft, à FRANCISCO BARBARO INTERPRETE. 119 obuenerit,ea non repudiabunt,qua honorií,laudi,ac fplendoríi coniuncta fi unt.Pahztíus uero Demetríum carpít,quierrore nomínís captus,in íjs quae de Tripode fcripfit mentítus eft. Nam quacundg aduerfus Perfas gefta funt,ufqy ad Peloponnefiaci belli finem memoria repetens,fo lum duos Aríftídas cum ludos exhibuiffent uictores pronunciatos fuiffe tradidít,quorü neus ier Lyfimachifilius fuít,fed alterum quídem Xenophilo patre natum effe,alterum uerolonge poftetíorem,ut& poft Euclidem fcripta declarant,& adícriptus infuper Archeflratus,quem Medicis temporibus nemo,fed Peloponnefiacis pleríque ín precío theatris fuiffe prodiderunt, Verumenímuero quod à Panztio dícitur diligentius confiderandum eft,Oftraco autem quifz quísuel gloría uel generis nobilitate uel eloquentía maxime praftaret,efjciebatur, Quoínnu mero Damon Peridis praeceptor eft, qui cum plus fapere uideretur quám oporteret, buncin modum urbe exactus eft, At Idomenegs fcriptum reliquit, Ariflidem non fuffragijs qua faba fiebant,fed Athenienfiü delectu, magiftratu illo functum effe;:quem fi poft Plateenfe pralíum aeffituta Demetrío refertur& uerífIrmum efl,ipfe magna gloría&Cmagnis rebus geftís,in eo lococíuitatís propter fummam uírtutem conftítutuseftquem reliqui propter diuitías capeffetent Sed cértum efl,non folum Aríflidem,uerumetiam Socratem non inopem fuífTe,d Deme tío proditum effe,idcirco quaíi magnum malum paupertas uideretur,[llum enim non folum domum peculíarííuri fuo uendicaffe, fed etiam feptuaginta minas Crítoni foenorís caufa mue tuaffe fcribit, Ariftides uero, Clíflhenís,qui poft exactos tyrannos Rempub.confíituit,fadus focius fupra ceteros, quí fe ad gubernandas ciuitates cotuliffent;L ycurgum Lacedz monium admiratus& imitatus eft, Eum enim ftatum maxime probauít, in quo bonís& optimatibus primus locus effet. Aduerfus eum plebs ac multitudo Themíftoclem Neocdlis filium coluit, 8c gratía& ftudio profecuta eft, Eos à puerís cum und educarentur, propé fingulis& iocofis& lerijsinrebus ac uerbis contendiffTe, íflis& controuerfijs naturam fuam,mores,infiitutionem quamprímum detexifTe;multí autores funt, Nam ut híc leuítatem;temeriítatem,calliditatem, Kinomnes ímpetum,fic Ariíftides conflantiam, modefiíam,zquiítate pra fe tulit,quí nec men dacíum,nec íntemperantius di&tum,necfraudem,uel(oco probare potuit, Horum ínter fe aní mos(ut Ariftoni Chío placet) amorís contentio quzdam in tant&i promouit,tStefileum enim 8 Chium quí fpecie uultus ac corporis forma primaria erat, uehementius quam par erat deperis bant:quinetíam poftquam illius uenuftas defloruit;oraues inimícitías, quas huius leuitate cauz Íxinuícem fuperiori tempore conflauerant, retinuere, Hoc uelut tyrocínio fimultatis exercíz tatiincenfitp,conflictationes fuas ftatim ín ipfam R emp.contulerunt,Quocirca Themíftocles facilitatis arius inflru&tus,grandem ac popularem potentíam eft affequutus.[taque cuipiam eum admonenti, optimo iure príncipem A theníenfium futurum, fi cunctis equalis€ come muniseffet: Nunquam, inquit,ego ea ín fella federe cupiam,ex qua mei ftudiofi nihil amplíus àme quàm alieni habíturi effent, Ariftides autem, cuí propría ín Repub.uía conflítuta erat,aní mum índuxit,prímum nullí fua focietate uel obtemperando ad iniuriam patrocínarí, uel nez gando moleftus effe, Dehinc eam amícorum poteftatem declínauit, qua uelut peccandilícenz tíapleroftg fretos obferuabat, Girauíter enim& ueré fibi perfuaferat,hoc duntaxat gaudio bos num ciuem affici, fiuita& oratione quz iufta& reda effet,conftantiffime defenderet.Quuo uí tzínflituto parumper defle&tere coactus eft, cum Themiflocles temerítate quadam ut ei refiz fieret;acípfius autorítatem refringeret,multa ín Repub.commoueret, V nde eíaduerfatus ín& terdum,quadam ín eum tutatus eft,& ne ab ipfo nonulla fierent,eo confilio prohibuít,ut The miftoclis poteftatí, quae multitudinis gratía creuerat,nihil accederet,praftantíus acfalutaríus ratus,fialíqua ex tjs quibus conftat ciuitatis utilitas pratermítteretur,quám fi factís ex illius fen tentía decretis, fupra modü potentía T hemiftoclis augeretur. Deniq; cum Themiftocle autore, commodum acneceffaríii quippíam deliberatum effet,& Ariftídes fruftra contradixiffet,hatid fibitemperauit, quín cum ex concione difcederet, clara uoce teflatus fit, nifi Themiftoclem& feipfum in barathrum confjcerent,rem Athenienfium faluam effe non poffe. Rurfus ad popu lumrogationem ferens,cum fibi uehementius repugnatum effet, perftítit;mox confilj príncía pepopulum rogante, cum plurímos in eam ituros plané cognofceret,quoníam inter altercan umdecretum illud Reipub.detrimento futurum animaduertiít,rogatione deftitít, Ad haec ín concione fepe per alíos fententíam fuam intulit,ne perpetua Themifloclis altetcatío ac diffena [io communi utilitatiimpedimento effet, Eíus in conuerfione rer& urbanarum coftantía,lamde & admiratione dígniffima uídetur. Necenim ullí honorü gradus, ipfius animimagniítudinem extulerüt,nec ulli cafus aut offenfiones demiferüt, V bife ad Rempub.cótulit,fibi nimírü pere Vide fuprainui ta Tbemiftoclis E * Herod.lib.s. PLVTARCHI ARISTIDES fuafit,etiam nulla pecuniarum, nulla gloríz mercede propofita,in officío permanendum effe,. Quofac&um ft,ut cum ín theatro uerfus,quos Aefchylusin Amphiaraü fcrípfit,referrentur, Neque enim uideri uir,fed efTe bonus ftudet,: Adoprofunde fulco uirtutem colens, Ex quo pratlara confiliagermínant, omnesín Ariftide oculos couerterent,uelutin eum cuíoptímo iure ín hoc uirtutis genere primas partes fine cotrouetfia tribuerent.Sic igitur infli tutus erat,ut nó modo popularibysín caufis, quibus fe beneuolentía cíuit muniret,acerrimus zquítatís defenfor effet, fed ut eam fortiffime ac feueriffime tueretur, nullíus iracundiam, nul^ lius ínimicitíam, nullius denig fimultatem declinaret. Qua de re memoría tradítü eft, cum alie quando quempíam ín iudicium uocaffet,& ij qui rem illam íudicabant, poft Aríftidis accufas tíonem,reum caufam dícentem audire nollent, quín fuffragía quibus eum damnarent extem« plo poftularent;affurgens Aríftides fupplex apud iudices interceffit,ut illum quemadmodum legibus ftatutum erat, dil(géter audiret. Rurfus arbíter inter duos delectus,cum alter ut ipfum ín aduerfariti magis ac magis afficeret, extra caufam pleragy illius ín Ariftíde maledíca recens feret, Hac miíTa faciamusait,tuuero bone uit fi quid ín te comífit explica, quonià in prafentia tibínon mihi iudicium exerceo.Fifci poftea procurator defignatus,non atatís fuze folum magi firatus,fed& fuperioris multa quz ad Rempub.pettinebant, in rem fuam uertíífe declarauít; inprímísip Themiftoclem, qui tametfi fapiens uir, parum tamen contínentes manus habuiffe iudicatur. Quapropter collectis operísfuis Ariftides ab ipfo accufatus,& ut Idomeneus refert, repetundarü ínfimulatus eft. Q uz res cum optímatibusacerba& grauis effet, Ariftides non modo íllo mulcaatitio argento liberatus, fed de integro huic ipfimuneri przfectus eft, ín quo uníueríam mutaífe adminiftrationís rationem fimulauit, lis fiquidem qui R.eipub.prouentus fibiper iniuriam uendicaffent,facilem fe prebebat,ut quí nec eos more fuo grauíter perfeque retur,nec utdiligentiífime ratíonem redderent laboraret. Q uo facto,omnes qui expilatione d uítatís locuplebátur, Aríftidem ferre in coelum laudibus,& fummo ftudio populo blandiri,ut iterum eum ad hoc munus deligeret,Quií cumin fuffragijs,porrigenda manu, magnam fíeuifl catiorlem uoluntatis declaraturi forent, Ariftídes eos huncin modum acríter íncrepuít: Cum probe,ínquít,integreqj Rempub. admíniflro, exiftimatione meam multis maculis afpergitis: cum autem urbanis expilatoribus concedo, me quafi fumma uirum& cíuem admiratione di» gniffimum reputatís, C uz cum ita fint Athenienfes, ijs honoribus quos míhí nunc decernere contendítis,ut ego fentio,plus mihi dedecorís& turpitudinis affertur, quám príus allatum eft, cum míhírepetundarü mulctam írrogaftis, Quamobrem magnopere me ueftrí míferet,apud quos improbis obfequi gloriofius eft,quám fortunas publícas conferuare.Flzc cum díxiffet, in huiufcemodi furta uehementer ínuectus effet, eos qui fuz laudis buccinatores ac patroni fu i(fent,tacere fecit, folidam inde& expreffam quandam gloríam iuftiffimis ex caufis adeptus, Poftquam Dathis à Dario miffus,fpecie quidem ut Athenienfes, qui Sardis íígni uaftauerant, poenas darent, re uero ípfa ut Graecosin íus ditionemt fuam redigeret,omnibus copíjs in Ma rathona íncubuit, populationibus acpraedís ín agros hoftium impetum fecit. Hoc in bello inter eos quos Athenienfes imperatores prafecerüit, dignitate, gloría& potentía Miltiades prímas, fecundas autem Ariftides partes habuit, Q'ui cum fua fentenría in bello gerendo Miltíadis con fi'idtm confirmaffet,magno profecto momento fuit, Duces enim eius collegae cum fic ínter fe ftatui(Tent,ut ín fingulos dies rei fumma ad unum deferretur,ipfe cum ea fibiobtigiíTet,ius im^ perij& autorítatem fuam in Miltíadem contulit,& focíos principes docuit, melioribus ac pru dentíoribus parere, fineulla turpitudínis nota,falutare ac decorum effe. Fluncín modum ani mos pagcans ac mítígans cotentíones,eos índuxít,ut quieto animo unam optimam fententiam communiter ufurparent, Q uod Miltíadis imperíum perpetua poteflate firmifimum reddidit. Vnus ením quifq Aríftidís exemplo, fe ab hoc collato ín diem munere fponte abdicans, Mil tiadi fuo ex iure conceffit, Dehínc cum Athenienfes medía acie coflituti inter pugnandü ualde laborarent,& Barbari fatís fuperáp díu Leontidem ac Antiochídem tribum urgerent, Themé ftocles& Ariftides iuxtá fiructis agminibus, flrenue ac fortiflime dimicauerunt, quorum altet ex Leontide, Ariftídes autem ex Antíochi tribu erat. lí cum Barbaros cedentes in fugam uer^ tiTent, acriimpetu naues adortí funt: quae cum ad infulas(ut ipfi cernebant) non fe tranfmít^ terqnt, fed ui uentorum ac tempeílatís uexata ín Attícam terram repente referrentur, uerit ne urbs mílítíbus ac defenforibus deftituta in poteftatem hoftium ueniret, ín patríam nouem tribus fubító reducere flatuunt, quod eadem die magnum itineris fpacium emenfi conficiunt. Ariftides es? m$3, P,"T" J25- FRAMCISCO BARBÁRO INTERPRETE, iia y Ariflides fua cum tribu IMarathone cuftodíz relictus, ut captiuos pradamá feruaret,opínioz: nem quam de fuis moribus prafliterat,non fefellit. Nam cum argenti& auri uís paffim& uez flimentorum omnís generis, ac in tabernaculis innumerabiles pecuníz& ín nauigíjs effent, quibus Barbaros nudauerant,nec ipfe contrectare quíppia uoluit,necutab alijs attingerentur paffus eft. Quapropter fubreptíones nullz factz, nifi ti quis eo ignaro nonihil prada fibiadez merit, ut de Callíatantiftíte tradità eft, Quem cum Barbarus errore comz ac coronz captus, quafiregem adoraflet,coprehenfa dextra,eí ubimagnü auri pondus à Barbaris defoffum erat, indicauit. Callías crudelitate acíniuftítía, quibus reliquos homines anteibat, fretus, aurü capit, & homínem ne czterís referret,immanifftme necat, Hínc à Comics cxterí qui ex Callíz fami lia fuere, A«xxórrAs zu, id efl ex foffa locupletati cognominati(unt, cum locum illum notarent, ubi comperto auro Callías diues factus eft. Ariflides extemplo magiftratü fummü ín, Deme triusauté Pbalereus ipfum poft Plateenfem pugnam, paulóante morte, hoc munere funcium effe cribit, In actis autem poft Xantippidem cuíustempore apud Plaeas IMardoníus profliga tuseft,eius nominis inter multos nemínem accepimus. Cater&i poft Phanippum,ín cuíus ma giftratu ex praelio quod apud Marathona geftum fuit, ui&oríam retulerüt, A ríftides illico prin cepsínfcriptus eft,quí cum omnís uírtutístum maxime equitatís ac íuftítiz apud populum pe riculum fecit,qua ad fummam femper multitudinis utilitatem ac fru&tum referuntur. Ex quíz bus Ariftides quanquam uír ínops& plebeius, regium tamen ín prímís ac diuínifTimum,iufti fcilicet cognomen affequutus eft: quod nullusunquam rex aut tyránusappetíuit,fed urbium expugnatores,fulmina;uictores,aquilas,accípitres appellari feíngenti cum uoluptate uolueruntquía uíríbus& potentía potíus,ut conftat, qudm uirtute gloríam cofequi cupiere, Deus, cuifefimillimos efficere ftudio,cura,opera,conátur,his tribus maxime praftare czterís omníe busuídetur,immorcalitate fcilicet, poteflateatcp uirtute:€ quibus nihil uirtute pulchrius,níhil honeftíus,nihíl diuiníus eft.C)uíd ni? nam& ínane,& elemeta natura fua non intereunt. Ter remotusautem,fulmína,uentorum impetus, ac fluuíorü curfüs;ingentem poteflatem habet: fednihil díuinum effe poteft,nifi quod prudentia ac fapientia predium ius fastp fibi comparae rit. Próinde cum tría fint, quíbus multí erga deos afficiuntur, beatitudine uidelicet, metu,ac ho B nore,eum quidé beatum exiftímant quí eam uitam uiuat, qua cunctis feculis confequentibus eadem acimmortalis futura fit, Propter fummam uero potentíam non tímerí non poffunt, At iuftitia caufa efl cur amentur,honorentur,colantur. Q uz quamuís fic fe habeat,ípfi tamen íme mortalitatem,quam natura fua non patítur,& poteflate,cuíus plurima pars in manu fortunae pofia eft,concupifcüt: uirtutem autem cuíus folíus ex rebus diuinis participes effe poffumus, pofihabent atqy abíjciunt,infipienter quidem, quoniam íllud uiuedi genus, quod maximís co» Pis opibus,príncípatibus nítitur, fi cum íuftitiz dignitate coniungitur diuinum fir:(in dífiunz gitur, d fera& agrefliuita nihil diftat. Hoc ígitur fundamentum quamprímum Ariftidi grae tíam& autorítatem,confequentí uero tempore odíum ac ínuidíam conflauit,prafertim cum Themifloclis fermones paffim ín uulgus dífliparétur, quorum fumma erat, Aríflidem hac fua forenfipoteftate,clám fublatis iudicíjs, fine ftipatoribus fibi regnum comparafle,Cíuítas quo que uictoría am infolens facta, atque maximarum rerum auida, zgreferebat, cum quofdam autoritate& eloría anteire czrteros audiret.[tacy poftquam frequens undi; in urbem conyez nit, Aríftidem Offtraco in exilium non affediatí regni ufpicione, ut pra fe ferebant,fed gloría» illiusinuidia relegant. Non ením Oftracifmus ímprobitatís caftigatio erat, fed honeftiore uo« ce,elationís ac grauiorís potentíze moderatío& poena dicebatur, Erat fiquidem humaniliuos tisconfolatío, quae cum haud íntolerabilis effet, moerorem ac dolorem,quem cuíufpíam ams plitudo peperiffet, fuís ex finibus decem annos extermínaret. Poflquam autem improhos ac humiles huic mulcta: fubíjci coeptum,& poftremus omnium Hyperbolus íd genus exilij mul Clatus eft, mos ille deftitít, Eum uero bac de caufa relegatum nonnulli tradiderunt, Alcibiaz des& Nicías cum in cíuítate plurima pofTent, magna diffenfione fa&ionum príncipes erant, qui partium ftudíjs quamprimum profpexerunt Oftracum fcríptionis gratia ín eorura altes tum petí,und congreffi communi confilio cum fuis complicibus egerunt, ut Hyperbolushoc exili genere plecteretur. Deinde factí indignitatem animaduertens populus, quàm reímae gnitudini abiectí homínís damnatio contemptum,& turpes immifiíIet maculas, deínceps Oftradi confuetudinem penítusantiquauít. Fuít autem huiufmodi: Oftraci,id eft,calculíasia riim in concilio dabantur,& ín eís quífque quem ex ciuibus urbe cedere uellent; líterís índís bant, quem poftea in unum fori locum cancellis circunfeptum deferebant, Magifiratus Nontet ex t? tute datum, Virtutis laus; quia maxime diuitta, Fortune itia elinatio, Obftupefcenda d in patria pietas Virtus eo prus dentia bellica. D Sagácitas, PLVTARCH' ARISTIDES uero quibus negocium dabatur,primum quidem uniuerfos fimul recenfebát, qui nififex mit lium numerum exceffiffent, nihil confectum effet: poftea uniufcuiufq; calculís fepofitiseum quem pluribus fententíjs damnatum cognofcerent, decem annos extorrem fore declarabant, eatamen conditione,ut fructus fuos capere liberum(ibi relinqueretur, Multis ítag;(ut unde di fce(lit reuertatur oratio)ín Ariftídem fcriptis,ignorattone literarum nonnulli penitus agreftes, Oftracum fuum Ariftidi, uelut uní ad quem nihil tale pertineret, ut in Aríftidem fcriberetur, porrexerunr.Hiíc cum multítudinis aduerfus fe concítate(tudium admiraretur,quafiuit,num ab eo quem in exilium mittere flatuiffent, mali quicquam perpeffieffentz Cui nihil fibí mali a cium,nec à fe uirum cognitü effe, fed molefle ferre dixerür,quod omnibus ín locís huncipfum iuftum audiret, Qua cum accepifTet Aríftides,nihil locutus,illis quemadmodü contenderant, infcriptum Oftracum reddidit, Dehinc concedens ex yrbe manus ad coelum tendens;nó ficut Achilles Giracis iratus deprecatus eft,fed ut Achenienfibus quacungy uellent,fic bene,faufte, feliciter&5 euenirét,ut Asiftides fibi nunquam ueniret in mentem, Tertio poftanno,cum Xer xes per T'heíTaliam ac Bocotíam ductaret exercitum,& Atticam adoriri flatuiffet, Athenien: fesantíquatalege,exules reflituere, Aríftidis caufa prefert:m quem omnes fi cum hoflíum co» pijs iungeretur,Reipub.perniciofum fore,& complures eíus autoritate& gratía cíues ad Bar barum defeciuros formidauerant. Sed eorum quám fallo metu praoccupatus animus fuerit, res hecteftimonio erít, Antea enim quàm reditum eíus decreuiílet ciuitas, nihil fibi fuitanu quíus,quám ut Girzcos ad libertatem hortaretur folicitaret&p,& ftudiofos& ardentes ínflam: marert, Poft reuerfionís fuz decretum, Themiftoclem,cui rerum fumma comiffa erat,cunáis in rebus confilio,opera, diligentia, iuuit,& communis falutis gratía inimiciffimum fibilaude& gloría ornatiffmum ac cumulatiffimum praftítit, Cum Euribiades Salaminam deferere deli bera(fet,& regiz ttíremes noctu tranfuectz círcunflarent, tranfitumQ ad ínfulas corona cín: xiffent, cunctis reí huius ígnarís Ariflidesaditis mille perículis, ex Aegina per hoflíum claffem traijciens ín tempore profectus eft, Subinde noctu ad Themiftoclis tabernaculá uenit,quem folum euocatum remotis arbítris,fic alloquitur:Noftrz partes funt Themiflocles,fi fapimus,ut íam inaniacpuerilidiffenfione pofita, nouam de íntegro ratione ineamus;,ut falutari& hone fti(fimo certamine cotendentes,tu quidem imperío ac poteftate,ego auté miniflerio,Crraciam terram cóferuemus, Quam ad rem tu folus optimam fententíam attigiffe ac probaffe mihí uis derís,cum ínter anguftías de maturando naualí przelío decreuifti, C uod fi contrarta focíorum deliberatio nobís efi,hofles,ut augurari coiectura poffumus, quodammodo nobis adiumento funt,quorü nauibus uícínum mare álatere,á fronte,acdeniq; omni parte tenetur, ut etiam qui fua fponte dímicaturí non funt, rebus defperatis ftrenue ac fortiter manum conferereneceffi tascogat,Eum ením in locum deducta res eft, ut nulla fugz uia reliqua fit, Ad haec Themifto: cles:Nolim,inquít,o Ariftides,ut in hac re mecüínito certamíne fuperes,ideoty níhil praet? inittam,quí tecum hoc honeflo cótentionis genere decertans, re ac faciís fuperior fim, Deinde fraudem qua Barbarum círcüuenire machinabatur, patefecit,& ut Euribiadi fuadeat nullam nifiin nauali przclío falutis opem relictam effe,cohortatur: eius ením fidem plurís faciebat.Ex quo Cleocrítus Corínthius imperatoribus in confilio coactis, cum Themiftoclem de fententia deficere cuperet, dixit, nec ipfi Aríftidi, qui praefens tacet, confilium eius probari, Cuific refra: atus Ariftides, Non tacere;inquit,fi T hemiftocles qua contra Remp.eífent,ín medium af ferret,nechoc tempore eius beneuolentía& gratía, fed decreti collaudatione tacebam, Hacá Graco claffis praefectis agebantur. Ariftides autem ut anímaduertit Pfyttaleam infulam haud fané magnam ,quzín tranfitu Salamínís fita eft,hoftíum copiis refertam,impofitos leuibusna uibus promptiffimos ín eam tranfmifit, ubí collato Marte Barbaros uícit ac deleuít, Omnes enim in eo przlio defideratí, prater nonnullos clariffimos ac primarios homines, qui uiui capt funt. Hoc ín numero tres Sandauces fororis regís filij erant,quos cum Aríftides extempload Themiftoclem deferrí curafTet, Euphrantidis uatisiuffu Omeftz, Libero patri ftatim íimmolas uit. Extrema ínfulz flationibus militum communiens, infidias ín illos quí tranfueherenturita difpofuit,ut nec ínfultus fuis cadem, nec hoftibus fugam afferre poffet. Hoc in loco quía me enís nauium conatibus ac fümmiís uiribus decertatum eft,tropharum erexít.Pralio iam confe cto Themíiftocles Atíftidis animum tentare uolens,[lluftres, inquit, res geffimus confiteor.fed utGidere uideor,reftat,ut illuftriores conficíamus,ut fcilicet Afiam ín Europa capiamus: ídfa: cile confequemur,fi confeflim ad Hellefpontum annauigantes, pontem refríngemus, His dé &is Aríflides ut hzc miffa faceret iuffit,at uero potius quo pacto quamprimü Medum e Gra» ca -— | MO-E—-wWue uu uuu ww uw ww SUY FP ye—- p$9 9—Mwycs"MO »—". eM—"P ÉwWuP Wo Ww. L C Ab. bur d Lad FRANCISCO BARBARO INTERPRETE, 1 n ca éfjceret,omtii cura, índuftría;uigilantía cogitaret;ne tantus militi numerus fublata fugienz difacultate,coactus ad dímícandum conuertatur, Qux cum audi(fet Themíftocles,ruríus Ara nacem Bunuchum,unum ex ijs quí uíuí in deditionem acceptí erant,ínternuncium emítrit,ut danculum regem edoccat,fe Cirzecos ad anguflías tranfmíttere,& pontem refcindere prope rantes,ut eíus falutí confuleret,auertífTe. Is igítur hoc nuncio accepto confeftím inde caftra mo uit,& trepidatione ac metu plenus,quanta celeritate poterat ad Hellefpontü contendit. Couice quíd uero florís& roborís ín exercitu fuít(trecenta autem fermé míllía milítum erant) Mardoz nio ducireliquít,quí firmiffimus pedeftribus copíjs confifus,adhuc magno terrori Girzcís erat, quíbus minítabundus hunc in modum fcrípfit; V iciftis maritimis lignis terreftres uiros,omní ex parte naualis artís ígnaros, Ecce nuncampliífima ac fuía Theffalía,atque Boeotíze campus, aptiffima loca funt,ubí recta ac íufla A ine uírtute,magno equítatu ac peditatu de fümz marerum decernamus, Athenienfibus dutem regís nomíne líteras mífit,quíbus ín fidem fuam recepít,eorum urbem ferro ignítp paffim deuaftatam rezdificaturum,& ipfis magnü auri pon dusdaturum,eorumdq cíuítatem totíus Giraecíz príncípem facturum;li bello quod nuncaduer fus Gracós gereret,abfifleret. Id cum Lacedxmoniíj refcijffent,magnopere uerítijlegatos A2 thenas dímíttunt,orant ut liberos& uxoresSpartam uenire iubeant,grandioribus quoq; nas tufelabenter alíméta fuppediítaturos.Peruaftatís ením agrís& urbe,eo res deducta erat,ut po pulus non niodo carítate,uerumetíam fame grauiter laboraret, Quod quaquam fic fe haberet, nihil tamen adum eft, Haec enim cumállegatís accepíffent,grauiffimam Ariíftídís fententíam, qua fic Lacedarmonijs refpoderetur,fequutí funt: Hoftibus mínime fuccenfere Atheníenfes, fíresomnís auro atcp opibus uenales exiftimet, penes quos pecunía níhil pulchríus,níhil przez flantius,níhil amabilíus eft:fubirafcí autem Lacedamonijs,quí neceffitatem folummodo atq; ínopíam,quibus per íd tempus laborent,dílígenter animaduertant,uirtutem autem fuam& laudís& gloríz cupiditatem oblíuifcantur,cum ín anímum fibí índucere contendant, utferuiz literpro cibo potius quàm pro falute Girzcíz armís dímícent. Haec cum Ariíítides fcripfiffet,lea gatis ín concilium íntroductis Lacedzmonijs renüciari iuffit; Atheníenfes erga Cirzecorum líz bertatem ficanimatos,ut nullum tanti aurí pondus fupra fubteráp terram fit,quo adducspof - B fintutípfum falutí Girxcíx anteferrent. Mardonij quoquelegatíonirefpondít:C) uoufque híc quem uidetis fol curfum hunc currere perget, Achenienfes cum Perfis bellígerabüt,ut abfume ptosfínes fuos,& uíolatas ac demolítas facras xdes ulcífcantur. Sacerdotes etíam publicé exe crationes indicere conftítuit,fi quis caduceatoríbus miffis de foederis, pacis,amícítize condítionibus cum Medísageret,aut Girecorum focíetatem defereret, Mardonío ubi omnís metío paz cisexcidít,rarfus exercítum in Attícam inducente, Athenienfes denuo Salamíne reuedií funt, Aríflides Lacedaemonem miffus,eorum ígnauíam,tardítatem,ac negligentiam grauíter caftíz gauít,quibus factum effet,ut barbaríde integro Athenas recepiffent, Poftremum orabart,ut Grzciz, quz relíqua eratfalutí,ope acauxilío ne deeffent, Ephoríea re audita, fubfequentí no &e(nam ínterdíu hyacinthíorum celebrítate cíuítasludís& ocío tenerí uidebatur) quíngj mil liaSpartíatarti,quorum unufquifcg feptem fecum hílotes trahebat, ínfcijs Athenienfibus emíte tunt, Pauló poft Aríftides cum fe nihílímpetrare cenferet,afperé rurfus focietatís eos admo: nensreuertítur, Id cumrifu Ephorí exciperent,eumd garríre& fomno intentum fuiffe dícerentfuum fiquidem íam apud Oreftium aduerfus externos(fic enim Perfas appellant) prefici Ícentem exercítum effe, Tum Aríftides refpondere,cauillandí acridendí tempus non effe;ne? ipfos amícos ínímícorum loco fallereac decípere pulchrum, Hzc ab Idomeneo traduntur. In eoautem decreto quo Aríftídi affenfum eft,apparernon ípfum,fed Címonem,Xantíppum, & Mironidem hoclegationis officio functos effe. Caxterum A ríftídes omníum confenfu impe rator ad íd prxlíum creatus,cum octo millibus Athenienfium mílítum Plateas uenít,ubt cum Paufaniafe coníunxít:quí quoníam Gracis unus prínceps erat conflitutus,maxímas undícy, tumexSparta,tum ex cetera Girzcía copías contraxerat, Barbarís uero adeo innumerofa mul títudo przftó fuít,utnulluspenes Afopum fluuíum collatis caftrís terminus effet. Sarcínasau tem& ímpedimenta czterasq preciofas resin medium coníectas muro quadrato círcüràunfe runt,cuíus latera quaquauerfum denü ftadíum longitudine procedebant. Paufaníz Gracísq comuníter TifamenusBlienfis auguralí fcientía przdítus,portendí uictoriam pradíxít,fifcutopotius quàm enfe uterentur:prfagíebat enim eos uictores fore,fi ín hoflem non progrede rentur,fed ultores barbarorum impetum exciperent, Cum autem Aríftídes Delphos mífiffet, refponfum hoc relatum eft, Hocin prxlio Atheníenfes fuperiores futuros,fi uouerentloui,lus q Magnificum«c forte refpofuni. Vide fupráin Lycigo. PLVTARCHI ARUSTIiTDE:S € noni Cithzroniz,Pani; NymphisSphragíticís,fiSemideís quoc; Androcrati,É euconi;Pifay,. dro,Damocratí, Hypfioni, Acteoní,Polyido facra facerent,& ín campo Cererí Eleufinz at Proferpínz dicato,perículum intra fines fuos facerent, Hoc oraculo renuncíato, Aríflídis an, ceps cura fuít.F1eroés quibus facere imperatum erat,autores Plareenfium fuere.Sphragitica: rumG INympharü antrum ín altero Cíthxronis uertice extat,quod ad aítiuü folis occafum uer gít,in eof(utaíunt) refponfa fuperiori tempore dari(olebant,ubi accolarum multos numine afflatos atfeuerat,quos INympholeptos,íd eft à Nymphis captos appellabant, Campusautem CererísEleufinze uíctorizicp(igdificatío,fi íuos intra termínos cum hofle pugnaret, íterü Athe nieníes in Attícam reuocabat,ac traducebatbellum.Interim Arímneftus Plateenfium dux pet fomnum áloue conferuatore,quid Graci facturi eflent ínterrogari uífus,ad louem conuerfus huncín modumrefpondít; Die craftína,fumme rex, motis caflrís apud Eleufinam confidebi: mus,quo ínloco Pythío fretí confilío,ui€ armís mans cum barbarís conferemus, Cuitum[u píter,eos penítus falli acdecípídixit,ea fane qua Pythius íuffiffet, prope Plateenfem agrum(i quarerent ínueturos. Hs per quietem manífefte uifís, Arímneftus fomno excítus,& pruden: tif[imos cíues,& xtate maxíme prouectos confeftim accerfít,quibus cum multis uerbis ultroc trop congreffus,fub Cíthzronem penes Nyfeos uetuftiffimum templum flare deprehendi, quod,ut fama efl,ípfi Cereri Eleu(inz atqj Proferpínze dicatü effet,[d ut profpexit afcitum Aii ftídem ad locum deducit, qui natura fua ad infiruendam ac difponendam pedeftre phalangem ijs quí equitatu ínferiores effent,comodiffimus erat:quoníam pars una Citharonís,contermi: nos& contíguos agros campo,ín quo facellum aedificatum effet,equitíbus ínuíos& ínacceflos adítusefficiebat. Haud longe hínc Androcratís herois delubrü fuit,quod nemorü denfitate& arborum umbra quafi quadam corona cíngebatur, V t& nihil ad uíctoríz fpem deeffet,quam oraculum fibíportenditet,Plateenfes Arímnefto legem ferente;fines fuos quíad terram Ai cam uergunt,€ medio fublatos Graecíze caufa Athenienfibus dono dare decreuerunt,ut inira fuum agrü,quemadmodumrefponfis admoníti íunt,cum hofte figna coferrent, Hac Plateen: fium anímí magnítudo ac magníficétía tanta omníum gentíum pradícatione celebrata efl,ut Alerander multís poftannís Afía potítus Plateas moenibus cinxerit,& ín Olympicís ludis per przconem fic edíxerit; ex Plateenfium fortitudini ac magnítudinianímorü banc ín prafeniia gratíam refert,quoníam bello Medico agros Girzcís adíecerunt,& promptiffimís anímísatg corporibus omníex parteín comunem Grzciz falutem fe cóotulerunt.Deinde ínter Athenien Íes,utad infiítutum reuertar,& Tegeatas de ínflruendis aciebus orta contenío eft, Athenien: fes ením dignum effe cenfere,utníhil extra ordinem decerneretur,fed ex more dextrü cornu Lacedamoni) ípfifiniftrum haberent. T'egeatz uero multis uerbis de magnitudine rerum dí ferere,quas maíores fui fuperiori tempore geffiffent.Id cum Atheniéfes equo anímo ferre noa poffent, Ariftides affurges tali oratíone ufus eft;De nobilitate atqj fortitudine Tegeatís reípon dere mihíper hoctempus nonlícet: uobis autem& Lacedemoníj& relíqui Graci quí nunc adeftis,dícímus, quoniam locus nec uírtuté praftat,nec adimit, quam uos nobis ín acie partem dederítís,eam inftruere ac tuericonabímur,ne rebus antea fortíílime geftis dedecori fimus. Ve nimus ením hucnon ut fedítíonibus cum focijs conflíctemur,uerum ut fociorum caufa cum hofte fignís collatís decertemus,nec ut parentes ueftros folum, fed ut nofipfos laudibus celebre mis,& Ciraecíae hodierna die ftrenue nauemus operam;ín hoc certamen defcendímus,ín quo "talem cíuítatem,ímperatorem,militem praftiturí fumus,qualem greco nomíne dígnum pua re debemus.Secundum Ariflidis orationem imperatores& qui ín concíone aduocati erant,dd Athenienfes ínclinauere,& eis alterum cornu contulerunt, Per id tempus cum res Gracía fl Cuaret,& Athenienfíum ftatus multís obnoxíus perículís effet,homínes locupletiffimi& da rííTitio loco natí,cum belli caufa in egeftatem incídiffent,nouarum rerum cupidi fa&i funtIn: dignabanturením cum gloríam& potentíam quíbus ín ciuitate aliquando floruíffent,abfum ptís ac exhauftís opibus fuís períjíIe,8&t ad nouos homines fpectatíffimos deferrí magiftratus cernerent, Quamobrem Plateís quodam ín domicilio frequentes occulte conueníentes,ín po pulierniciem coníurauerunt, quod nifiad fuum fenfum fuccederet, res dífturbare& barbari prodereconftítuerant. Dum hzc ín exercítu agütur,multí& íam corrupti effent,ne huíus mal contagio latíusferperet,ad Aríftídem eorum omníü quacacta erant indicium delatum eft. Qui ubíhunc nuncíum accepít;temporís conditione folicitus,nec rem tam foedam negligere;nec .pforfus detegere cenfuit,ne ad multitudinem quoq; ínteftína haec difcordía deferretur, iuftam magis quàm utilem rationem uefligauít, Ex multís octo tantum cóprehenfis,(olum ín ad nem Lam [4 j * t [: ü € t S * ' f ae)— we— WC NX A0 CNSR A— -—$—$20€ v9-— C"— 7» 2 o 70€ z oe nn FRÁNCISCO BARBARO: INTERPRETE. 122 cmLamprzum,& Agiliam Acarnanium duos coníuratíonis príncípes iudicium]latum eft, quiraptím ex cafirís diftugiebant, Cxteros quí ín ea noxa erant dimiflos bono animo effe uos luit:eis quoque, ut cuí erratum fuum obícurum e(Te crederentpoenitendí locum relíquít,adíe cip hoc pralium iudícem futurum,quo ipfi bene depatría merítí,ab hís accufatíoniíbus recte aciutte liberarentur. Poft hac Mardoníus,quí plurímü Cirzcís praeftare uídebatur,collectum equitatum ín hoftes ímmiíttens,corum anímos tentabat,quí omnesradícem Cíthazronís muní qimac petrofum locum,praeter Megarenfes,infederant.Hi tribus millibus mílítum fretí came peftriloco caftra pofuerant,quo factum eft ut temeritatís fuzespoenas darent, Nam frequetem neos íngruentem equírem,& impetü undíc facientem cum fuftinere nó poffent,Paufaniam per nunciü orant, ut íntegrís fubfidiarijs copijs in przlíum fubmiffis,pulfos ac cedentes& bar barorum multitudíne turbatos tueretur, Paufanías ea re audita anceps fuít,cernebat fiquídem Megarenfium caftra ob miífilíum ac fagktarum denfitatem;quafí e profpectu adempta,eosdg confertos paruum ín orbem coactos,quibus phalanx Spartíatarü quz grauís armaturz eflet, equitibus hoftium íncumbentibus,opem ferre non poflet, Q'uocircaccohortü przfectos€ du ces(multís ením ftipatus erat)uírtutis& honoris cupiditate incendit, ut tunc fponte cum hofte certarent,& redíntegrata pugna recentí milíte ad auxilium Megareníibus ferendum procure rerent.Caterís ob dífcrímínis magnitudinem certamen detrectantíbus, Ariftides Atheníenfes id a&urosin ferecípít, Olympiodorum igitur ultra omnes cohortum praefectos manu prom püffimum ftatim mittítqui trecentis lectiffimis milíibus& permiftís fecum fagittaríjs prapofí tuserat,His mature paratís ad feruandos focíos curfu properantibus,Mafiftíus inter barbaros prafedtus equitü,uír fortítudine admirabili,& magnitudine ac pulchritudine corporís fingus larí;jutanimaduertít,ín eos uerfus fubditis calcaribus quamconcítatiflim& equum immittít;cu iusimpettexcípientibus,collato Marte pertínacíter pugnatum eft, Acríus etiam nitebantur, quia hoc przfenti certamíne de fumma rei experímentü erat, R.uensautem equus fagítta fau» cíus Mafiftíum przcipitem ad terram dedit, quí onere armoríi iacens amoueri nequibar,& inz cumbentíbus Atheníenfibus ac manu cadentíbus,uix cótrectari poterat,adeo pecius,caput, pedes,auro,xre acferro muníerat,Hunctamen cum quís eam galex partem quz fupererpinet 5 oculoaduerfa lancea percuteret,occidit;caterí Perf dimiffo cadauere fuga cepere. Tum deprehenfum efl rem egregie geftam efTe,non multa hoflíti occidione(paucí enim ceciderant)fed lu&uacclamore barbarorüt audito(nam Mafiftij obtruncatí dolore,feípfos& equos ac mulos tondere,& eiulatu acplanctibus campos implere) quibus téperare non poterát,cum poft IMar doníum,uírum uírtute ac potentía praftantíffimum tumultuarío illo praelio perdídifent. Poft equefirem pugna multos díes utrínd; nihil atum eft; V ates ením ex facrís, Perfis&& Gracis uictoria quídem pollicebantur,fi fe defendendo rem tranfigerent:turpem fugam autem,fí pri mícertamen ínirent.Sub ídem pene tempus Mardoníus cum paucorum díerum cómeatus fu pereffent;quibusaleret tantum exercítü ac fuflineret,contrà Cirxcís frequens quorídíe multiz tudo coniungeretur, Mardoníus,inquam,hxc fecum agítans animo,non amplius cunctanda fed maturádze rei confilium capít, Itaq; príma luce Afopü tranfgrediens,Giracos tale nihil exz peciantes adoríri ftatuít.D'ucibus quíd facto opus etat príma uefpera imperatum, Medía uero fermé nocte magno filentio eques ad exercit Graecorum uenít,milítibus qui pro ftatíone cae firorum cuftodías babebant obuíà factus, iubet ut colloquendí fibí cum Aríftíde poteftas fiat, Cuiuocato& quamprímü prodeunti dixit: Alexander Macedo fum,quí pro mea erga uos ba neüolentía maxím& dífcrímen fubire non tímuí,ne fubito hoftí ínfultu uos perturbati mínus integris uiribus dimícetis.Mardoníus cras de fumma rei uobífcü fignis collatis dimicabít,nec ut rem maturetulla bona fpes aut audacía facit,fed ulterius prorogidí tempus rerum inopíanon finit. Vates etíam dírís oraculis ne przlíum ineat cohíbent,& exercítus omnis mocroreacftue poreconfectus eft:fed eó neceífitatis uentü eft,ut uel audendo fortuna tentáda,uel diutíus ftan doextrema fames expectanda fit,EIc cum díxíffet Alexander, Aríftídem orabat,ut ipfe cone fíusmemoría teneret,& nemine participem faceret, Cuí tunc Ariftídes: Iniquü effe Paufanía cuífumma rerum comí(Ta erat,hzec ígnorare;cum caeterís autem nullum fe ante pralíum uerz bum facturum:at fi uicerínt(quod dij faxínr) omnibus Alexandri uírtuté ac promptítudínem notam fore, Hís ultro citrod díctís,rex IMacedonü equo reuectus eft.Tum Ariíflides ad Pauía nie tabernaculum profectus, quo ín flatures effet, expofuit:czterís poft aduocatís ducibus ím peratum;ut quifq fuos ín ordinem ínftruerét,& paratos quafiiam pede collato confiigencam eflet, cotinerent, Per id fermé tempus Paufanías(ut fcríbít Herodotus) Aríftide conuento,dí« 11.6. q 2 E PLVTARCHI ARISTIDES c gnum putabat mutato loco Athenienfes dextro loco conftítui,& aduerfus Perfas obijci: me; lius ením cum ipíís decertaturos,cum& eorum belligerandí artem experti,& recentí uictoria audacíores eílent,Se autem finiftro in cornu futurum,quo ex loco Girxcos,quí Medorum par tes confeciarentur,exciperet R eliquí Athenienfium príncipes ualde fuperfluis in rebus occu: patum, diffícilem Paufaníam di&ítabant,fí cunctis fuís ínlocís dímíffis,folos Atheníenfes uclut hílotes fupra&€ infr collocaret,& arbitratu fuo nunc pugnacíffimz gétí obíectaret,A;i; ftidesautem eos magno in errore uerfari docuit, Nam fi pauló ante contendere cum Tegeatis, inquít,ut finííirum cornu haberttis,ad ueflram amplitudinem pertí nere credidiflís,& eis iudi: cío przlati uos honeflatos cen(uiftís,in prafentía Lacedxmonis fponte nobis ex dextro conc déntíbus,& quodammodo fummum nobís príncipatü conferentíbus,cur gloriam uobis pio: pofitam non amatís 7 prfertím cum in lucro ponere debeatís,fi non aduerfus tríbules& ne. ceíTaríos ueftros,fed barbaros hoftes uobís à natura df;os dimícandum(it, Haec cum differuif: fet, Atheníenfes finíftram Lacedaemonijs acíem fummo ftudio dare,in dextram ipfi cócedere; plurima fe inuícem exhertantium uoces dífperfx,hoftles aduentare,quínec armís necanimis fupetiores illis effent,quos apud Marathona profligaffent;aft eofdem arcus,eandem ueftís ua; ríetatem,eundem aureü circa mollía corpora& uiles anímos apparatum:nobis eadem arma, & corpora, X plerifcq fequüdís pralíjs maiorem audaciam, Certamen uero non agrorum aur urbís caufa ut maíores noflrí,fed protropharís quae Marathone acSalamíne conftituimus,u: non Míltíadis aut fortunz,fed Athenienfium potíus effe uideantur.Interea mutato loco aciem inftruere,& fe inuicem componere foliciti.FIzc Thebani pertransfugas explorata Mardonio renücíant.Quíextemplo fiue Athenienfes timeret,fiue cum Lacedzemonijs maiorí cum laude congredí uellet, dextro cornu Perfas aduerfus Lacedaemonios ínftruxit,caeteros uero Giracos qui fecum erant,aduerfus Atheníenfes flare íufTit, Palàm autem mutatíone acierü facta, Paufa nías iterum ín dextrü cornu ferecepít,& Mardoníus ficutínitio habuerat,ut manum cum Lac damonijs confereret,ín finiftrum reuertítEo die níhil actum. Graccís in confilium uocatíslon gius caftra mouere uífum;atgy locü índagare,unde opportunz aquationes effent:;propinqua enim omnía fluenta barbarí foedauerát,& maximo equítatu occupauerát. Sequeti nocte cum duces ad deftinatum caftrís locum fuos agerent, multitudo uíx conflare ac difficile fubfequí, Vt ením ex prioribus exceflerunt munímétís, magno numero uerfus Plateenfium urbem paffim difcurrere. Vnde cum fine imperio palatídí(pergerentur,& tabernacula nulloordíne compos nerent,non medíocrem tumultum fecere.L acedzmonijs autem folis ínuítís obtígít,ut poftre: mí caterís procurrentíbus relínquerentur, Amompharetus uír animofus,ac ín adeundís perís culís temeraríus,íandíu pugnandi cupiditate ardere& dífcrucíarianimo,quando huíufcemo ditardítate prorogarí pugnze tempus íntelligeret,caftrorumá mutatione latentem fugam uo: citans exprobrare, aperte dicere,non tergíuerfabor aciem deferens, fed meis coómilítonibus hic perftans Mardoníum effufo impetu properantem excipiam, Cuí cum Paufanias occurrit fet íuffiffeti ut impigre faceret quod conuocata concíone Grzci faciendum elTe decreuiffent, Amomphatetus ante pedes eius íngens manibus faxum attollens íecit,Et hoc,ínquít,qui tími da confilia ac decreta repudío,ut pugnandi copía fiat,meum fuffragium eft, Prfens híc ftatus Paufantz dubitationem incuffit, Itaque Atheníenfes abfcedentes miffo nuncio rogat ut ma: nerent,& unà fecum íter agerent. Alías ipfe copías Plateas ductabat,ut Amompharetumin: le fummouerer. Dum hzcgeruntur,dílucefcenteíam die, Mardoníus aduentans(non ením eum fugerat Graecos uacuis relíctis caftris exifIe) ingenti flrepitu& clamore barbarorü ín La cedaemoníos repente ferebatur,quod ín Girzcos fuga per agros palantes non dimícaturus, uc: rum fpolíaturus írrueret,quod ut contíngeret parum aberat. INam ut id Paufanias anímaduct tít,iteu contínuít,& fuos ín ordinem redíre,quafíad pralíum,imperauit quídem:cxtrerum ud fracundía ín Amompharetum concítus,uel repentíno hoftis aduentu perturbatus, Gracísfé gnum dare oblitus eft, Quo facto;nec flatim,nec confertí, fed rari& fparfi in ipfo ferme certa: míneauxilio ueníebant, Vt uero prímis hoftíjs litare non poterat,Spattíatas fcutís ante pedes pofitis quietos confidere íuffit,nec íniuffu eius,certaminís ftudío in hoftem exíre,uerumaní^ mum adhibere fi quid imperaffet, Eo rurfus immolante,cum equites íactís cominus telis ír: ruíffent,unus Lacedxmoníus íctus eft.[nter hac Callícrates,qui augufta forma& corporis ma gnitudine cateros Girzcos quí ín eo exercítu fuerunt füperaffe tradítur, fagítta percuffus;ac íanvmoríens,Ego quídem,ínquit,mortem nonlugeo,quando domo proficífcens,ut proGrz cía morerer huc uenerím,;fedangor animo,quod nec firenue,nec fortíter dimícas oppeto. Bi cafus 4a 9 4a— 4 A Y A710 f. VO a ^»—w » » ^» Wwe WV wA SO GAS. NE AU Ue a CX. GG—-— M --— bad "-—— ow v. QQP A B FRANCISCO BARBARO INTERPRETE, 125 cafus etíamatqg etiam grauís erat,ubi tanta illorum homínum contínentia fuít,ut admiratione digniffima fityadeo utirrumpenteshoftes mínime propulfarint,fed eorum impetum, deo atg; eorum duce dimícandí tempus expectantes, fuftínuerínt,cum tamen ínterím telís obruti ínter ipfosordínes paffim ruerent, Monumentís proditum eftdum Paufanias paulífper extra milía «umftatíonesrem díuínam faceret,acadoraret,nonnullos repente Lydos irrumpentes facrificorumapparatum dírípuiffe ac difieci(Te,quos ipfe& quilatus eíus cingebát cum ínermes efz fent,uitgís ac lorispercufferüt, IdeoG; nunc Lacedaemone ín huíus excurfionís memoríam, ín ephebos plagís círcaaram Íxuíunt,& deínceps Lydorum cefebríratem feruant, Qua cum íta eífent,maror acgrauior cura Paufaníam inceffit, Cxterum ubi uates facrificía inftaurauít,cols lachrymans conueríusad templum,oculís& manibus ad coelum fublatís,Iunonem Cíthaztos níam,& relíquos deos ín quorum tutela Plateenfis ager pofitus efTet;jobfecrauít,(i Grecos uíz Goresfore fatatüi non erat,faltem factísspfis, re flrenue gefta, hoftibus oftendant,aduerfus fore tes uiros bellicís inftructos bellum geíliffe. Poft Paufaníx oratione qua auxilíares fibí deos ínz uocarat,cum facríficía&C augures ín manu uíctoríam effe portenderent,omnibus deinde íufz fisutaduerfus hoftem flrarent,phalanx uní anímanti fimilis uifa,quod ferox& horrenstotum ínaudacíam ac uígorem couerteretur, Tum barbarus cum uiíríscertamen fore fenfít,qui non mínusacríter quàm pertinacíter uel in morte pugnaturí effent, C uamobrem multas fagíttas in Lacedzmoniíos conijcíunt;quí fimul ad tefludínem ínftructi hoftem agereffi, Perficis repul fis míffilibus gradum acríus íntulere. Perfarum uultus ac pectora pilís feríétes,complurísnon impigre nec ínca(fum czdentes,profirauerunt.Nam comprehenfts nuda manu lanceís,pluriz masconfregere,€ intrepíde nudato ferro procedentes, gladijs& acínacibus díutíus ex aduerz foremgeffere, Athenienfes uero Lacedaemoníos expectantes quíete agere,donec magno pus gnantíum clamore& Paufaniz nuncío cogníta re, mature ad fubíidium ferendum impetü fea cerunt Eís properantíbus,Girxcí qui Medis fauebant fefe obuios intulerüt. Id ut Aríftides cer nit,cxterís relictis prímus procedit, SX Cirzecíenfes deos.teflatus,ipfos magna uoce rogabat,ne Íecum prlíum conferrent,neg; fibi ímpedimento forent,nec; prohiberent laborantibus auxá lium ferre,quí pro falute Crrzcíz dimicarent. Poftquà autem eos ab huiufcemodi confilíig alíez nos,& flructís ín fe aciebus infeflíus íter íntendere fenfit,hunc in modum ab ínferendo prafiz dioreuocatus,cum íftís congreffus eft quí ferme quinquaginta millía füerunt. Horum pars ma xima cum magístentaflent praelium quam íníffentinclinauerunt,& perínde acbarbarís effufim íam ín fugam uerfis,abfceferunt.Pugna ueroin prímís anceps fuit,ubi Thebani proptiffiz mepugnabant,quorum multítudo non ex fua fententía,fed potentiffimos ac prímaríos uíros fequuta, Medorum partes tuebatur. Sic ítacg diuifis copijs,collato Marte, Lacedzmónij prímü conixiPerfas cedere coactos auertunt, Mardoníus ab Arímnefto Spartíata faxo caput faucíus, utab Amphíaraí oraculo fibi prdíctum erat,occidítur, Illuc ením Lydum homínem,Carem autem alterum ad Trophoníum emífit, Cuí Caríca lingua uates refpondit:L ydo uero ín Ama phiarai templo dormientí,quídam deí mínifter per quietem affiftere uifus eft, à quo illínc Lye dusabfcedere íuffus cum dicto non audiffetmagno lapide caput í&us uulnerari,deínde morí uifus eft, Hzecíta prorfus euenifTe traduntur. Lacedxmoníj lignea íntra moenía fugientes Pere fasinclufere,Pauló poft Athenienfes dare terga Thebanos coégerunt,ubí trecentos quí prímí aduerfus feirruerant,inter preliandum obtruncarunt. His fufis am& fugatis,barbaros ígtra uallum ínclufos círcunfederí nuncíatur. Sic falutís occafione Girxcís relicta,pleno gradu ad hà fiium caftra fuccedere,& Lacedxmonijs opem ferre pergunt,quí circa munímentorum expue gnatíonem per ímperítíam tempus terebant, Adueníentes itaq; Atheníenfes magna cum ftra gehoflium uallum ceperunt.Ex trecentís ením millibus quadragena duntaxat millia cum Ar» tabazo fugiffe traditum eft, Eo praelio ex ijs qui pro Gratcía pugnauerunt,mille trecenc?& fee xagintaad fummum cafi,quorum Atheníenfes duo& quínquagínta ex Aeantíde tribu fue runt,quz(ut Clídemus autor eft) acerrímam pugnam zedíderat, Quocirca tenuit confuetudo, ut facra uíctoríze caufa Pythío refponfo Sphragítícís Nymphis flata Aeantídís tríbules faceret, quibus impenfam refpublica daret.Lacedamonij unus& nonagínta, Tegeatz uero fex dez cem períere, Mirandum igitur eft íllud Herodotí,quo pacto folos íftos omiffis ceterís Ciraecís, manus cum hofte conferuif(fe fcrípferít,cum& defiderator&i multitudo,&& monumenta rerum comuniter geftum effe bellum teftímonio fínt.INec ením aram fic infcripfiffent,fi caeterís defi dentibus tres tantum cíuítates decertaffent:? Vi&oresDanai per Martía geíta fugatís PLVTARCHT C Perfarumducibus,generi communía gtzco Ifialoui ftatuuntuíindicio, Hoc przlium fecundum Atheníenfes quartadecima Boz, dromionis,fecidum Boeotíos autem fexta& uígefima Panemi menfis fa&tum eft: quo díeno; fira etíam atate Plateis frequens Girecorum concílíum habetur,ubi uictoríz huius caufa loui liberatori facrificatur.Hlanc dierum uaríetatem nemo miretur, cum hí qui diligentiffime aftro; rumrationem tenere hoc tempore profitetur,alíud& alíud menfis principium& exítü agant, Subindemomento ferme temporísfortuna Grxcorum uerfa.Nam cum Atbenienfes Lacedg moníjs,necfortifIime rei gefta ptaemíü darent, nec trophxum erígere permitterent,fed utin: que armatí diíceptarent, magno ín perículo res fuíffent,nifi Ariftides exercítus duces collegas | fuos mitígans ac comonefacíens,pracipue Leocratem& Mironídem cótínuiffet, eisá fuafif fet,ut eam rem dijudicandam Cirzcorum arbítrío dímítterent, Hocloco Giracis ad deliberans dum intetis, T'eogítoni Megarenfis altera dixít ciuita& praemium dandum,nifi hoc íudicio ins teftínum bellum cócítare uelínt.Poft quem Cleocrítus Corínthíus affurgens,quafi Corinthijs pramíü poftulatutus fufpícionem iniecít,quorü cíuítas poft Lacedamone atq; Athenas, fum Ld ma dígnítate nítebatur. Hiícautem grauiffimà pro Plateenfibus oratione dixít, quz uniuer(s placuit. Confuluít enim ut eís optime gefta rei przmíum decernentes, quorum honores utriqy bonam ín partem acciperent;graueslítes ac cotrouerfias e medio tolleret, Hís expofitis prímus Atheníieníium nomine Ariíftídes,deínde Lacedxmoniorü Paufanías ín hanc fentétíam uere, Hunc ígítur ín modum cócilíatí,ex manubí]s exépta octogínta talenta Plateenfíbus donode: derunt.Quibus ede Míneruz locata,& fimulacro conftítuto,;picturís delubrum exornarunt, qua ín hoc uf tépus íntegrz uifuntur, Trophza feorfum Lacedzmoníj,feorfum Athenien: fes pofuerüt,Poflea cum de facíundo facrificío percótarentur, Pythius refpondít:Iouí, ín cuius cutela libertas eftjaram dícanto,ne prius rem díuínam facíunto, quàm uniuerfz regionis huius ignem quafí à barbaris uíolatit extinxerítis,tum purum ex Delphis uelut à comunibus laribus o accenfum capíunto, Ea de caufa Girxcorü príncipes eueftioio círciieuntes,omnes ígnesreflin: guí cocgere. Euchidas Plateenfis pollicitus ignem ab deo quáta fierí celerítate poffet delaturi, uclociflime Delphos perrexít,ubi expíato ac refperfo corpore,laurea corona redímítus,exara D ígnefumpto;cítato graduante folís occafum, uno die mille ftadiüm íter emenfüs Plateas reuer B titur. Hicubí ciues comíter coplexus falutauít, reddito igne ftatím in terrà prolapfus haud mul to poft expirauít:cuíus cadauer fublatum,hoc epígrámate in Eucliz Díanz templo à Plateen: fibusfepultumeft:: ItPythiam Euchídas& lucereuertíturuna, Euclíam multi funt quiDia nam putent appellent&y, Nonnullí autem Herculis& Myrtbze filiam,quz Patroclí foror Me: netío patre nata eft, Haec cum uirgo e uíta migraffet,magno ín honore penes Bocotios& Lo: «ros fuit,eítp ara& flatua in omní foro dicata, fponfa fponfi& priufqua nuptíz conficíatur,ex more facra faciunt. Subínde cum frequentes Graci comuníterQ; cóueniffent, Aríflides decre: tum fcripfit,ex cuius autorítate edictum eft,ut Girxcíz príncipes& legati ad facras celebrítates publíce míffi, quotannis apud Plateenfes cocilíum baberent,quo in loco Líberalía quínquen: nalícertamíne celebrarentur. Expenfam qua ad hancrem neceffaría foret,cómuni collatíone Gracía fuppeditaret,fcutorü decem millia, mille equos,nauescentum,eíus quod aduerfus bat baros geftum efi belli memoría:ad hzc Plateenfes quí pro Girzcia deo factíficaret,facrofancios eíIg. His praecone referente autorítate publíca confirmatis, Plateenfes promíferunt fe Graci Qui híc ceciderunt& humati effent,in perpetuum parentaturos, quod etíam nunc IMemacte: S rione menfe,quem Alalcomeníum Boeotij nomínát,feruari uidemus, Celebrem ením coetum fexto& decimo díe ut prímum ílluxít,emíttüt,cuí tíbícina bellicum canens itinerís dux efl,ue hicula myrto,& coronís paffim completa:taurus deinceps colore fufco,fubfequuntur lactis uiní!&»ationes ín amphoris,olei quoqg ac unguentí Croffos(íd ením uafís nomen eft)liberiado . lefcentes deferunt. Nam cum uití quibus parentatíones fiunt, defendendx libertatis caufa uíta exceflerüt,nulli feruo fas eft quicquá contrectare quod ad hoc facrorum mínifleria pertíneat, Summus deinde Plateenfium prínceps,cui nec alío tepore ferrü tangere,nec nifi candídam ue flem í&duere íus eftpuníceà nunc ueftítus tunícam€ curía uas aquaríum attollens, nudato pa gione per media urbem procedíttaqua dehíncex fonte fumpta columnas abluens unguento Plateenfes qua. afpergit:poftea mactato ante pyram tauro,ubí louem& Mercuriü ínfernü adorauit, fortes ui confuctudinelis ros quí pro Grrcíamortt obíerunt,ad coena& ad iftas inferias ínuitat.Suppofitti merum crate bent uiris forti ve temperans libansip, Viirís,ínquit,propíno,qui utfortíter Girecorü libertatem tuerentur fato busdefinris.. functífunt.Plateenfes hanc confuetudine à maioribus acceptam adhuc retinet, Ariftides poft quam AR USTITDES 5 ? )8 f^ A-—"S 8 a— ww Vw X—w-—€ /— v2. va—-""€€» LM 2!» y»"»—aA XD ww" Ww) T9 X. NN-—- Cw JJ FRÁNCISCO BARBARO INTERPRETE. 124. j& quam Athenienfes in urbem regreffos,ut cíuítatís ftatum ad populi ditionem transferrent,ftu diofos anímaduertít,plebís ob res bene geftas meritze curam íufcipere non íníquum ratus eft, Cumigítur haud facile populum armatü& uictoría exultantem coércere pofle uíderet,íllíus fententia autor fuit,quz rempub,comunem fore, X ex omní Atheníenfium ordíne magiftras tus deletum íridecernebat, Cum Themíftoces aliquando cum populo agens affeueratfet fi biconfilíum ín mentem ueniffe,quod(i fecretó tranfigeretur,ad cíuítatís utilitatem& falutem plurímá conferret; Ariftidi folipopulus negocíü dedit,ut& ad hanc rem diligenteranímü íne tenderet,& fí€ repub.uideretur,probaret. Cuí ubi T'hemifibces ueríare animo dixít,nauale Gracorü fuccendere,quo pacto Atheníefes uniuerfz Gracízx príncipes futuros fperabat: Arí flides concione habens expofuít, Themiftoclís confilío nihil comodíus effe,fed nihil íniuftíus, Haccum audiffent Athenienfes,tantum apud eos xquitatis caufa& íntegerrími uiri coftantía ondus habuit,ut Themiftoclem hac dere nullum deínceps uerbum facere íufferínt, Poftquá Aríflidesbelligeredi caufa cum Címone ímperator miffus eft,Paufanià ac cxteros Lacedaemo niorum príncipes ob dífficiles mores ac ferocià in focij nomínís militem,plurímü ín fe maleuos lentízacfimultatís conflaffe confpícatus,benigne,clementer,humaniter,manfuete cumfocijs uerfatus eft,& Címonem multa dexteritate ad homínü confuetudínes cocínnum& ín expedi tionibus zquabílem praftítit. uibus ex rebus latuít Lacedaemonios, cum eos non armis,non 4e qc claffibus,non equeftribus copíjs,fed comítate;placabilítate,atqy clementía príncipatu Gracíz(ibiiros. fpolíabat.Nam cü Aríftidís equítas&€ Címonis facilitas,quae apud omnes comendabilía erát, Athenienfes Girxcís charos fecifTent, Paufanix auaritía ac dífficultas adhuc charíores reddidit, haudíníuría,quando fociorum primores femper íracunde,femper afpere,femper contumelíoz fcalloqueretur,ac multítudínem plagis caftígaret,& ferream ancoram ceruicibus fubnectens, uniuerfum diem ludibrio flare cogeret:nemíní praterea fas effe uellet,utante Spartíataslegen diftramenta,pabulandí,autaquandi poteftas efTet, Q uod ne cuiqua obfcurum foret,per fuos, lí&oreslorís uenientes arcebar, Quapropter Aríftídi quíd facto opus effet docere;ac increpareuolentí,Paufanías contracto uultu ocium fibi non effe refpondens,aurem mínime prxbuit, Quocirca nauíü praefecti&& Gireecorü duces,ín prímís autem Chij,Samfj,Lesbij cum Agíftide » egerunt,ut focíorü caufam fufcíperet,eostp fibi deuincíret, quía íandíu à Lacedaemoniorü ímz períoliberari,& ad Athenienfes transferri cuperent. uibus cum Aríftídes ín eorum quídem orationibus neceffitate ac aequítatem fe facile intueri refpodífTet,cxterum ad id conficíendum fide opus effe,qua deuíncti deíntegro ínceptum írrítum relínquere non poffent, V líades Sa míus,X Antagoras Chíus coníuratione inter fe fata,prímo incurfu Paufaníz tríremem à fe circa Byzantíum roftrís incuffam(reliqua enim claffem prxcedebat) ínter fuas ínterceperunt. Percullus ea re Paufanías,etíaatq; etíam íracunde fe breui demonftraturum íntermínatus eft, eosno ínpratoría nauem,uerum ín patríam fuam ímpetum fecíffe, FIunc fortuna, qua fretus ídíciterapud Plateas rem geffiffer,contentü abire íufferüt,qua tantum fibí ueneratíonis Gira citribuant,ut nezzquam ac parem merítís poenam ab eo exigere uelint, Hoc deníque pacto ad Atheníenfes defecerunt, Quan re admirabilem Lacedxmonioríi animi magnitudine intelliz gerelicet, Namur príncipes fuos per fummáa peccandí lícentíam magísatq; magis corrumpí ac deprauarí fenfere,fponte príncipatu cedentes,ímperatores ad bellum gerendum mittere defti terunt; fuís rationibus conducibilius effe ratí, ciues moderatos qui fanctíffimís maíorü fuogum legibusaudirent,quám totíus Girzcíe príncipatum habere, Sub ídem tempus Grzcí ducibüs quod; Spartíanis belliadminiftradí caufa pecunías conferebant, Ab Athenienfibus Ariíftídem petunt,uteo autore fingulís cíuitatibus iuftus cenfus defcriberetur;híáy ne munerís cura reí fa milíari detrimento effet, fundum ac fructus eí conftítuere,ut quafi quadam in fpecula pofitus, quantum uníufcuíufc dignitas& facultas pateretur,zftímaret. Híc tante reí prefectu9(quo dammodo ením Girxcía omníum fuarü rerum eí liberü ius permíferat) cum ad hoc munus obe eundum tenuísexiffet,tenuíor ea quoq; zftímatíonereuerfus eft,ut nó modo iuftiffime ac ín» tcgerrime officio fuo fatisfaceret,fed apud omnes quorum cenfum defcrípfit,charítatís facilita tísp perpetuum monumentá relíqueríc, Quíppe ut ueteres atate Saturní,fic Achenianfíum cenfum ab Ariftíde ftatutü díuínis laudibus celebrates, quandam Gracia felicítate appellabat, przfertím cum pauló poft duplex, deinde tríplex fa&us(it, Quem enim Aríftídes quater cene tits& fexagefies talentü expleuithuíc Períclestertíà ferme partem adiecit, princípio bellí, Thu cydides autor eft,à focíjs fexceta talenta ad Atheniéfes perueniffe,Perícle uero uita functe,du cspopulícenfum urgentes,ad mille€ trecentüm fummam talentüm retulerüt,non quía ucl q 4 C vide fupra in tita Periclis. PLVTARCHI, ARISTIDES belli díaturnitas,ueladuerfa praclía tantum fumptum,tantum dífpendíum poftularent,fedu; iri plebem publícü xs díuiderent,& flatuas& facras ades magnificetiffime appararent,cíuita: tes exhauriebant, Q'uocírca cum Ariíflides propter cenfus coaptatíonem,íngentem& admíra bilem eífet gloríam confequutus,magnopere Themiftocles ítrífile fertur, quafi id ín quo exi; ftímatíonis iux fundamentum feciíIet,non uíri fed(crínij tutó aurum feruantis laus effet, Quo inloco Ariflidem parü appofite ulcifci uifus eft,qui fua loquendi libertate fretus,fic paul ante Themifloclem increpuerat. Hic ením cum hoftium confilía cire,ac prxfagire fummam Ímpes ratorís uirtutem effe definiret: Aiítides,Hoc neceíTaríü efl;inquít, ó Themiftocle,fed manus abftinentes habere,pulcherrímum& uerí imperatorís munus eft, Aríftides Atheníenfium no mine íuratus,cateros Cirzcos facraméto adegit, utqp rectum foedus firmaret, poft execratíones quasin perfidos fieri mos erat,ígnitosferreos orbes ín mare coniecit, Magna poftea ut apparet conueríionererum facta, Atheníeníes tenacíorem imperandi ratíonem ordiri coactos,ipfe ut péierationem ín caput eíus uerterent,íufTit,& quacunq; ad falutem& publícá utílitatem con ducerent,facere non dub&arent,[tag non ab re Theophraítus fcripti reliquit,in cunciis qua uelad fuam rem familiarem,uel priuatim ad cíues pertínerent,nunquam eum ab zquiffimi ho mínís officio defuiffe, In hís uero quz ad rempublíca fpectarent,aliquando utpatríz rationem haberet,qua falua honeftate nonunquam faluarí non poterat;à uita fuz currículo deflexiffe, Nam cum uíolatís couentís ex Delo thefaurü Athenas delatum íri decerneret monentibusSa mijs refpondiífe fertur,Id de quo uerba facturus erat,tametíinon zquum,commodum tamen eíIc, Cíuítate deníq; tot mortalium ab eo principe coftítuta,ínops effe perfeuerauít,nec míno rifludio ex paupertate,quàm ex trophzís,gloríaaffequí corendit.C) uod uel hínc facile demon firauít, Callias daduchus(íd autem facerdottj nomen eft) fibi neceífitudíne coíunctus,ínímico rum poftulatíone capítís reus factus eft, Quí poftquá fatís multa deaccufatíone dixiffent,ex: tra caufam tali oratíone ufi funt; Aríflidem Lyfimachi filíum, cuius fummá dignitatem uníuer fi Girzcí admírantur,feuerí(Timi iudices plane cognofcitis. Eius quatenus res domeftíca fit, cer: to fcio,pro ueftra prudentia cogítatis,cum ípfum tríta adeo lacerna índutum,ín luce omníum, ín oculis cíuitatis ueníre íntueamíni, Q'uís tam male de rebus fentít,ut non íntellígat eum quí aperte frigus patíatur,domi fame;ac multís qux ad uítam neceffaría funt,etíam atq etíam labo rare? Hunctamen fummum uírum patruelem fibía natura datum,uxore ac liberis& egregà paupertate grauatum, Callías Athenienfium omnium fine controuerfia dítífimus cotemnit; cuíus tamen opera,fide ac dílígétía,(zpenumero& intra hos cancellos patrocínio fructumefi ampliífimum confequutus.Hanc oratíoné cum íngentiacerbítate,ut ex murmure Callíasaní maduertít,judíces accepillent, Ariftidem uocat,rogat utgrauiffimo fuo teflímonío íudicibus certum ac exploratum facíat,cum eí multa dediffet,& utacciperet oraffet,ut caperet nunquam adducí potuiffe,fed iftuc femper refpondiffe, magís fe inopia,quàm Callíam maxímiís opibus gloriari par effe:;plurímos paffim ínuenirí,qui fortunas quibus abundant,uel turpes, uel ínhos neítos ín ufus collocet:at qui paupertatem generofe ferant paucíffimos:paupertati uero dede: corí effe,quífquís inuítus fít pauper. Fic cum Ariíftídesfummacum dígnítate Calliz tefüifica tus effet,ex his quí aderát nemo fuít quín eo confilío difcefferít,ut inops quemadmodum Are ftídes,quám locuples ut Callías effet,mallet.Hxc ex monuméetis líterarum quz A efchínesSo cratícus commendauít;accepímus, Plato uero tantum Arí(tídi tríbuít,ut prae caterís cundis &ari(Tímis uiris quí Achenis floruerunt,eum folum exíftimatione,laude,admíratione dígnum demonftrauerít,cum Themiftoclem, Címone,Períclem,portícibus,pecunijs, multis deníq; de liramentiscíuitatem compleffe hunc unum folida€ expreffa uírtutead rempub. fe contuliffe contenderít,qui fuz manfuetudínís& moderatíonís erga Themiftoclem grauíflimü fzpepe riculum fecít, Nam cum ín cüctis publicis muneríbus eo uno omnium ínímicí(Timo uteretur, & exul ipfiusartíbus,opera,calumnía,cíuítate ceffiffet,oblata fibieadem malefaciedí occafio ne,officium(uum tamen& decorem feruauít, Themiftocli fiquidem maieftatis ad populumat ceíTito,quafitríftem fuorum temporum memoríam oblítus,nulloloco aduerfatus eff,quínpo tíus,tametfi Cimon& Alcmxon alíj& quamplures accufatíoni ftudíofe ac diligenter íncumbe rent,folus Aríftidesinuentus eft,quí necre necuerbo quícquam fecerit, unde afflí&ís inimi rebus uoluntatís fructum capere uidefetur,ficut& priftínze illius felicitati nunquam ínuidi? fet. Ariftídem cum in Pontum reipublicae caufa traíecíffet,nonulli ultímum íbí uítze díem ob ijfletquidam autem admodum grandem natu magno ín honore acadmitatione cíuíum habi tum, Athenís fato functum effe prodiderunt, Caterum Craterus Macedo de eíus morte qu damhu : ndi 9 O9 FERANCISCO: BARBÁRO INTERPRETE, 12$ 4 dam hulufmodirefert: Secundum Themiftoclis exilium cotumeliofiore iam plebe facta,uberz ríma calumníatorum multitudo pullulauít,quí cum potentií(fimis ac optímís uíris diem dícez rent,eos plebís ínuídíz potentía& fequundis rebus infolentis obíe&tabant. Ex hoc fuiffe nu» mero Aríftídem fcribit: qui Diophanto Amphitropao accufatore fubornato,repetundarum conuictus eft,quod cum tributa redímeret ab loníbus,magná argenti uim recepítfet, Hic conz demnatíone aduerfus eum lata,cum quínquagínta mínasfoluedo non etfet,transfretauit,deinde circa loníam uíta exceffit, Craterus nullum huiusreí argumentum fcriptum relíquit,fed neccaufz nec decretí;curíofifTimelícet íd genus rerum fcribat,etíam autoribus cítatís, eliqui autem(utíta dícam) omnes quí plebís aduerfus(mperatores errata literis mandauerunt, T hez miftoclís exilium, M iltíadis uíncula,Períclís mulciam,& Pachetís miferabílem cafíum,quíín fo renfí fuggeflo conftitutus,ut fe conuíctum irí confpícatus eft,fibijp(imortem confciuitpleraz queid genus ín unum locum collectaísuulgus efferunt. Ex oftracílmo quoque Arí(tídem ur beexactum,nulla autem huíufcemodí damnatione affectum effe commemorant, In Phalero etíam fepulchrum eíus oftenditur,quod eí publíce conftructum ferunt,cum adeo inops effet, utfuo fumptu fummo die efferrí non potuerit, Filías de publico elocatas,& dotem tríum milz lium drachmarum plebifcíto decretam:Lyfímacho quoque filio argentí mínas centum,& totiz dem confití agrí iugera populus erogauít,& quotídíe quatuor drachmas adiecít;quod plebiz Ícitum Alcibiade referente factum eft, Lyfimachus uíra functus(ut Callifihenes autor eít) Pos lychrítam filiam fuperftítem relíquít, Fluíctantum alímentí quantum Olympíonicis populus decreuít, Demetríus Phalereus, Hieronymus Ihodíus, muficus Aríftoxenus,& Ariftoteles (filibrum qui de nobílítate fcriptus efl,ínter ueros eius codíces recenfuerímus) Myrtham nez ptem Aríftídís Socrati illifapienti quí aliam uxorem habebat, matrímonío íunctam effe memo ríz tradíderüt; cumillam ea potííItmum ratíone ceperít,quía ob fortunarum tenuítatem non modo ín uiduítate relinquí,uerumetíam rebusad uítam neceffaríjs carere percepi(Tet, Hís aus toribus Panatíus ín hís qua ab eo deSocrate fcrípta funt,commode ac grauíter contradixit, Caterii Phalereus ínSocrate,L yíimachum Ariíftídís ex filíanepotem,exímie pauperem fuifz fememoría tenere fe refert:quí penes Bachzum(ficením uocant) refidens,ex quadam abel^ B lafomnia coníectans,alímenra fibí fuppedítabat. Quo rogatíonem ferente,populus matrem ipfius, matrísQp fororem ín fingulos dies tríobolo donauit, Caeterum lege à Demetrío lata,dez cretum fatum eft,utríque mulíerí publíce drachmam dari. Nemíní mírum uíderi debet,poz pulum tantam eorum quí ín urbe uerfarentur curam egí(fe:quí cum audiífetapud Lemnum Ariftogitonís ex filía neptem infimo ftatu efTe, anguítía reí domeflicae marito collocarí non poffe, Athenas reuehiíufferít,&z homínem honeftíffimoloco natum eí marítalí copula deuíne xeritprzdíumü quod Potamíco populo adíacet,dotís nomine dederunt. Quapropter cíuítas multis humanítatís& benignitatis monumentis, quz nec ztate noflra íntermíttít,ab omnibus optímo íure€ diligitur, admíratione dígna iudicatur, MARCI CATONIS" VITA FRANCISCO BARBARO INTERPRETE, A S ARCVM autem Catonemgenere Tufculanum fuiffe,& príufquach zsl A militiam atq; rempub.fe conferret,ín agro paterno círca Sabinos uixí(Te, 4| memoria tradítum eft, Cuíus cum maíores prorfus ignobiles effe uideren tur,ípfe Cato Marcü patrem,ut uirum bonü,fortem,ac ín re militari uere fatü efferret laudibus, Catonem etíam proauü(xpenumero per prjgemíorum onera ab ímperatoríbus laudati,& quinq; bellantíiiequorum,quos Ml e.) interdímicidum amíferat, precium fortítudinís fuz teftimonium d popue lo libireftitutum refert, Cum autem ex more Romaníeos quí generís gloría carentesa feipfís Init caperent nomínisfuí,nouos homínes quemadmodum& ipfum Catonem appejJarent, ipfeadgloríam quidem ac magiftratus fe nouum effe, rebus uero geftís ac uírtute maiorum ues tuftiffimum praedicabat.Príncipio autem,tertío nomíne non Cato,fed Prífcus uocabatur:con fequenti tempore Cato eí uírtutís cognomentü extítít, Nam Romaníeum ín quo multarum od Genus. Malores: Nomen. terum ufus ac experíentía fit, Catonem nomínant, Fuithícde quo uerba facimus Cato,fípecíe Corporis fübrufus& glaucus,ut poéta quifpiam haud amíce fcribens hís uerfibus expreiTit:, forma. q 5$ PLVTARCHI CATO CENSORIV:S c. Porcdushiícmordax glaucísfuübrufus ocellis, Robur Plutonía moríens exulatarce mífer, Verumenimuerocorporis habit àpuero&à laboríbus& moderate uíuendiratione,ex reí milítaris cofuetudine,ad robur& bonà ualetudi: Oxstio, nem conftantíf[imü nactus eft, Oratione tanquam alterá perfonam magno ftudío,magna cu: Mores. Adolefcemia. Voxa[pera. D Trugalitatis«2 cotinentie exe emplion. Studium philoz fophie. "T'olerantia laborum. ra cóponebat,quafi omníbus quí grauibus ín rebusnon per fecordiam,fed cum dígnítate uer farentur,neceffarium id inftrumentü effet, uocírca paffim per accolarüt uícos& caftella fe di cendo exercebat, quíQ fua indigeret opera, deerat nemíni, Qua ín re tantum ualuit,ut príma promptíffimus difceptator,pofteeloquétiffimus orator iudicatus fit. Omnes praterea quibus cum uíuebat,tantam ín eo morü grauitatem&C anímí magnitudinem animaduertebant,ut ma gnís operíbus& magnificetí(Tima quadam repub.dignü arbítrarétur. Non folum enim foren: fibus in caufisab opera mercenaría fe liberauít, fed nec eam glorià magnifacere uifus eft, quam ex huíufcemodicotentíoníbus cofequi poffet. Longe&ero magis cum adhuc effet adoleícens, expugnis quibus cum hofte maná confereret,& bellicis artibus laudem uédícare fibí cupiens, multisaduerfis uulneríbus cofoffum corpus habuít. Ipfe enim fe feptem& decem annos natü primatum meruiíIe ftípendia dícitcum Annibal fequundis prlijs ufus incedebat Italíam,In: ter dimicandum autem talem feprafflítítut manu quidem pugnator egregíus,in flataría uero pugna íimmobilísac conftans,oculís,fronte,uultu terríbilís,uerbís minax effet. A fperítate prz terea uocís utebatur,cum& fibirecte fuafiffet;& ceteros admoneret,plerücs huíufcemodi res hoftibus maíore terrorem ínferre,quàm enfes, Cum íter faceret,ipfemet arma uno fubfequéte miniftroferebat,qui fecü ea quae uitae neceffaría erant cóportaret. Huicuel prandíum uel cos nammiíníftrationunquam Catonem fuccenfiffe aut maledixiffe,quín eum plurímü íuuiffe,& und míníma quog parafle,fí quando à militia uacatío illi libera eflet data, proditum eft, In exer citu fere femper aqua utebatur;quod fi quando uehementicalore percítus fitiret,aceto frequen ter haufto fitím fedare: uel(i quando uires príftinas defideraffetuegetandi corporís caufa,le« uíufculi nonnihil uíní delibareconfueuerat, Penes agrum füum,ciuís M. Curíj uilla fuít,qui tertíum tríüphauít,.Hanccum fzpenumero peteret,& tenuítate agelli& domicílij frugalítat contemplaretur,cepit eum illíus uirí cogítatio,qui tametfi prínceps ínter R.omanos effet,& fc rociífimas gentes fubegiffet,Pyrrhumá de pofleffione Italíz reieciffet,agellum tamen huncfo deret,& poft tres honeftiffimos tríáphos,zdículam hanc íncoleret, Vbi cum illum ad focüfee dentem,& rapas coquétemlegati Samnitíum offendiffent,magntü aurí pondus dabant, Quo quamprímü repudiato,íllisauro mínime opus effe ínquít,quíbus cena huiufcemodií fatísefe fet,quitp aurum habentes uíncere longe pulchrius,quám aurü habere íudicarent. Hzc fecum animo uerfans Cato, diífcedebat domum fuam,agros,feruos,& uítze formulam dilígenterin, tuens, In opere faciundo ftudiofior erat,& luxum etiam atqj etíam omniex parte círcuncide bat.Cato cum adhuc admodum adolefcens fub Fabio Maxímo qui Tarentum recepit, milita ret, Nearcho Pythagoreophílofopho& hofpite familiariter ufus eft,cuí ut honefüffimorü ftu diorum focíetate coniungeretur,fummopere cótendit,d quo& complura accepit qux& àPla toneufurpabantur,quí uoluptatem maxímá malorum eícam appellabat,& prímariam animo nofito calamitate accedere cum corporí coniungitur:depuratíone autem& diffolutíone affe: qui,cum cogitationes eam à corporis cupíditatibus feparantatg; dífiungunt, Hís ab ipfo plant perceptis, Cato longe magis frugalítatem ac contínentíam anímo cóplexus eft, Eum fero grz« &às literas didicífle plerícy autores funt. In fumma enim fenectute graecos líbros ín manum fu: mens,breues ex Thucydíde cómentaríolos,plures aut ex Demofthene cófecít, quos ín caufis oradis magno ei ufui fuiffe conftat, Scrípta quog; fua gracis& fentétíjs& hiftorijs diftincta fre quenter exornauit.Pleracg&rauiter& fapienter ad uerbum€ grco ín latínü traduxit.Erat per id tepss Romz Valeríus Flaccus,cum patrítio genere,tum poteflate primaríus,qui cum uirtu tem d natura datam fagaciffime odorare poffet, magna beneuolentiía liberalíter inftítutos edu: cabat,& ad gloría promouebat.Hic fundo M, Catonís uícína predía na&tus,á feruís& familía ribus fingularí cum admiratione moderatíffimü ac operofum eius uíuedi genus accepít.Cato: nem efímut primi illuxiffet,ín forü defcendereaiebant,quity eíus fide ac índuftría utí uellent przfió effe.Cum autem domü reuerteretur,hyeme quídem tuníca demptis manícís índutum, zxítate uero nudumlabore cum feruis certare,quibus cum federe folír&,eodem pane eodem uino uefcí, Eius cum multís ín rebus quítate moderationem, graues, cómemorátibus illísac fapientes fententías percepiffer,ad coenam uocari homine íuffit,quo deinceps ufus, manfuetís atque urbanis pius moríbus, ficuti uirgulto, cultura& przclaraloci conditione opus ee anis maduettit, -—"ry Ll" 332 a-——— v— v2— 6T ad Ww—"wes w "NUTS UU MNA XM CE-—-— cK——-cx- ws P E A: A B FRANCISCO. BARBARO INTERPRETE. 126 maduettít, Quamobrem Catonem induxít,anímauítG,ut rem Romani attíngeret, Eó igitur rofectus nonnullos ftatim adeptus efl,quos& uírtutis ipfius admiratione,& torenfi patrocíz nio fui ftudíofos fecit, Cumd Valerius multü dignitatis ac poteftatís ín Catone contulíffet,Ca toprimum tribunus milítü,deínde quaftor faci raseffet& cognitus forís maxímis in magiftratibus V alerio comes fuit,co(ul poft illum,& fee cundo prator defignatus, Ex maioribus natu Fabium Maxími delegit,cuí quonía gloría,rez busgeftís,potentía, prímoribus urbis anteíret,fe totü dedícauir, Illius mores& uítam uelut pul. fit babuit uite cherrímü bene uíüendí exemplum fibi proponens,eíus ueftibría íngre(fus eft, Hac de caufa Scí fue exemplum. pionis illius maíorís,quí cum nondum ex adolefcetbus excelfiíTet,per quandam xmulatíone aduerfus Maximí autorítate contenderet,ínimícitias& fimultates paruifecít, Cum quo,bello Punico quzftor míffus,ubi fplendídos íllius fumptus& largitiones ín exercítà anímaduertit, ínScípioné multa cum libertateloquu?us eft,no quod impenfam plurími facerer,fed quod ma iorum contínentíà corrumpí quereretur,cum milit ad uoluptates,ad delícías,affluenti rerum. ufu couerfum cerneret.Eí cum Scipío,fe quzftore nimíü diligenti néquaquá egere reípondifz fet fed qui plenis ad bellum uelisageretur,& ctuitatirerum geítarum,non pecuníarü rationem deberet, Cato Sícílía excedens,und cum Fabío magnísad fenatii clamoribus uenit,Scipionem íncofulte publíc& zes effundere,& ín palafftris ac fpectaculis íuuenilíter exercerí,quafi nullum iflic imperium gerat, fed ludos feftos agat. uamobrem fenatui tribunos plebís ad eum dímitti placuít,quí fí uera fuiffe accufationit capíta refciffent;ípfum Roma reducerent. Cxterum Scíz po uí&toríaín apparatu bellí(ignificans,per ocí& quidem cum amiícís cofuetudíne comisac iu cundus,ín re autem fería&/ magna,cum propter munífíce aclíberaliter expendendí fiudíum nunqua fegnís uífus effet,enauígauitad bellum.Cato,quoníà eloquentía plurimi poterat,uul go Romanus Demoflhenes dícebatur. At ipfius uíta longe claríor ac fpectatior erat. Fuit per íd ttpus eoín loco propofíta dícendi facultas,utad hanc íuuetus ipfa magno ftudío uelutad com mune certamen ferretur, Q uí uero príftínü íllud& laboriofum uit genus fuftineret,& tenue cenam, íncocium prandíü,hirtam ueftem,plebeíam domum libenter amplecteretur,quí&p fu peruacaneis rebus non índigere,quám hanc míníme neceffaría(upellectilem poflidere pracla rius putaret,ea tepeflate rarus erat. Nam ímperíj magniítudíne,prífcam illam feuerítaté ac pu» ritatem minime refpub.retínebat,quz dítíonis amplitudine, multas& cofuetudínes,& uarijs exgentibus exempla uíuendi fufciperet.C) uocírca íuflís ex caufis uniuerfa cíuítas in Catonem uerfa uehementer admírabatur,cum relíquos uel laboribus fra&tos,uel uoluptatibus eneruaz toshunc utrincg ínuictum effe íntueretur, Necid folum adolefcens laudis& honorís caufa fa: ciebat, fed poft confulatum& tríumphum íam grandxuus,ut uictor athleta confuetas exercíta tones perpetuo feruauít, quibus non príus deftítit quàm e uíta mígrauit. Nunquáením uez flemaiore centum drachmarti fumptu ufum fe refert, Et imperator& conful eodem uino quo &operarij ufus eftzpalmentum ad coenam ex foro affibus trígínta cóparare folebat:nec íd uo luptatís fux, fed communis utilítatís caufa fecit,ut reí militarí corporís uigor fufficeret. Cum Ba bylonía fupellex haeredítatís iure fortunís fuís acceffiffet,ut quamprímum uenundaretur,cus ruit, Nullam eíus uillam tectoríum habuiffe,nec ullum mancipiü ultra mille quingentas dra» chmas emiffe dicít,quafi non delícatís& formofis,fed colonisac robuftís,& ftabularijs& bue bulcis fibi opus eífet,quos deinde íene&tute confectos non paící,fed ínutiles uendí oportése íu dícauit.Praterea níhil bene conflare quod fuperfluum effet,adeotj quocung; non effet opus, etiamfi mínimo íd redimí poffet,nimíum effe affeuerabat. Pafcuum& femínaríum agrum, quim floreum& irríguum maluít. FIzc nonnullí nimia paruís ín rebus diligentia tribuunt; qua plerígy ín eam partem accípiunt,ut in emendandís ac moderandis cxteris factum putent, Verum íllud inftítutum equidem nímís rígídum díxerim,quo feruos fenío debilítatos,Jueme. Digreftio;qua admodum iumenta efjcere ac uendere confueuit,quafí commoditate€ medio fublata níhil hu. Catonis inbu manítatis ípfis homínibus debeamus,cum latiorem benignitas,quám íuftítia locum fibi uene. manitatem cos dicet, Natura nanque nobís datum eft,ut ín homínes duntaxat íuftitía legitíme utamur:ín eos: arguit. autem quibus autgratía autbeneficio deuincti fumus,etíamfi ratíonis ufu príuatí fínümans fuetudo uelut ex abundanti quodam fonte defluat. Equís ením& canibus cum confractz labore uires funt,non modo pabula,fed etíam quxdam fenectutís índulgentía d bono uíro des t'Téplum Athe bentur, Athenienfes cumtHecatom pedon exzdificarét, quotquot ex mulís egregielaborem tis, alio nomine toleraffent,uínclis folutos libere pafci fiuerexquíbus quodámodo libertate donatis cum fpohte"sapfway di^ Me quifpíam ad operá defcenderet,& iumentis qua currus ad arcem urbis uectarent exhortantís. im.Sud. j ius eft, Poftero autem tempore cum íam late cla. Fabiuttt propos Eloquentia, Animus ita fractus. Frugalitas, C W Continentia. e Thtegritas. D Oratio foris mordax, doni placidior. dicta. Plut.in Probl. PLVTARCI'T CATO CENSORIVS fpecie ducis praecurreret,ut publícead extremum uítz finem nutríretur,decreuerunt, Adha equarum Címonís fepulchra,quíbus Olympia tertium uícítpenesipfius monument uidens tur, Quid quod etía canes familíares ac domeftícos cum alij multí,tum Xantíppus ille prífcus diligentíílimehumandos curauerunt: Is ením canem quí eo tempore quo cíuítas urbe relicia, Salamína tranímíttebat,tríremi fecum enatauerat,ín arcefepelíuít, Cuí loco etíam xtate no: fira Cynotaphium cognomentum eft,[ndecorum enim eítnos anímatis uelut calceís aut uafis utí;qua ubíufu fracta& attríta funt;abijcimus. Quod fí nulla alía ratíone,faltem exercenda humaniítatis caufa nofmetipfos cd'hfuefacíamus oportet,ut ín hoc genere manfuétí,faciles,ius cundíd fímus, Nam(ut de meipfo dícam)necbouem laboribus focíum fenectutís iam urgen tísoratia uenderem,nedum homínem grandem natu ex loco ín quo educatus eft,€ ex inílitu ta uíuendi confuetudine,uelut ex patría relegatum,íjs paríter quí emunt,& íjs quí uédunt ín utilem factum,parua pro flipe ueníre oportere cenfeanfi; Cato uero huiufcemodi rebus glotías tí folitus,equum quo conful ín rem milítarem ufus eft;ín Hifpanía reliquííTe fe dicít,ne ue&us rz illius reipublice ratíon&m redderet, Quz fiue magnitudini animí,fiue tenuííTimz diligen: tíz tribui debeant,íudicío diífputarí poffet.[nter cetera uero,contínentía Cato magnopere ad: miratíone dignus fuít:nunquam ením ímperator,& fuí&& contubernalíum commeatus caufa, nunquam inquam ampliíus quam tres tritici medímnos Attícos ín fingulos menfes,& pro iu: mentís in fingulos díes unicum& dímiídium hordeí medímnü cepít, Flíc cum Sardíniam proe uincíamobtínuiffet,fua parfimonía plurimum à caterís quí ante ipfum praeturam íllam admis nífiraffent, differre fe demonflrauít. Namutillipublícís tabernaculís,lectís,ueftimetis,magni: fico apparatu,numerofa feruorum ac amícorum multítudine,conuíufjs,graues erant:fic ípfi nullam ad rem publíco íumptu opus fuít, Cum urbes adíret,fine rheda proficifcebatur:unus autem publícus minífter ueftem& cymbíum ferens quo cum facrífícaret,fequebatur, In hísa: deó tenuís,adeo facilís fubditís uifus,alía ex parte grauem& elatum fe gerebat, Nam& ad ca quz ad íurífdítíionem fuam pertinerent ínexorabilís,& ín hís quae ad imperíum fpectarenta: deo feuerus& ínteger fuít,ut nunquam populi Romani maieftas illis terribilior,nunqua cha: rior extíterit, Ipfius oratíonís genus haud fane diffimile fuiffe perípícuum eft,[n eíus enimfers mone,comítate grauítas,terrore iucunditas,& falibus aufterítas condíebatur.Huíus oratío(ut deSocrate Plato fcríbít) grauís X fapiens habebatur, Q ui fi exterius ín congreffu fpeciaretur, nullíus dignítatís ímagínem,fed fatyrícü carpendi ftudium pra fe ferebat:fin ínteríus,(eríjs& dígnítate rerum refertuserat,ut ijs quibus cumloqueretur lachrymas mouere,& aním( quo uellet trahere poffet, C) uocírca baud fatis ícío,quíd nonnullis ín mentem uenerít,ut genus di: cendí quod Catone ufurpatáü eft, Lyfize conferrent. V erum hxc uiderínt quí uarías orandi for mas dijudicare fuum efle officíü purant.INos breuía quxdam fcríbemus quae memoríz prodi: ta funt,cum longe fignificatíus ac apertíus ex fermonibus,quam ex lineamentis orís(ut pleríq arbítratur) de moribushomínü cenfeamus, Hicaliquando cum populum Romanü importu: né tumultuanté;à partíendoac diuídendo frumento auertere flatuiffet hunc ín modum orfus e(i:Difficile quídem eft Quirites,ad carenté auribus uentrem uerba facere. Cíuítatís rurfus mo res íncrepans,ínquít: Laboríofum eft illam rempub.falua fore,ubí pífcículus plurís qua bos uznít, Romanos etíi multís pecudibus conferre folebat. Nam& illae fingulze nemini obtempe ranruníueríx autem gregís príncipe fequütur.Síc& uos, ab íjs quos príuatím nequaquá com ffliaríoshabere uelletis,hic frequentes coactí;agí aequo anímo permiíttítís, De uxoría poteftate ficeum loquutü accepímus: Omnes homínes uxoribus ímperát,nos omníbus hominibus,no bísautem uxores,Hocením eft ex eorum genere qux Themiftocle grauiter ac prudenter di cia funt, Nam cum fibi filius mattís ínterceífione plerag; iuberet, O uxor, inquit, Atheníenfes Girzcifimperát,ego Atheniefibus,tu míhi,tíbi filius Q uarelícentia moderetur,qua fretusim: prudens plus poteft quàm uníuerfa Girzcía? Populum Romani Cato nó modo purpura, fed ftudijsatq: exercitatíonibus conferre magíftratus dixít. C uemadmodü enim tínctores eum ma xime colore inducunt quo paffim delectari mortales intuentur:fic adolefcetes ea magno ftudio dict& confequi cupiüt,quz uos honore aclaude digna íudícatís.Eos exhortabatur,ut fiqui dem uírtute ac moderatíone magnifacii effent,ne ad deteríora fe couerterent:fin íncotínentía acímprobitateamplítudínem effent confequuti,ad melíora fe coferrent. Satís ením exploratí habebat,fuperíoríbus íllís rationibus eos no mediocres honores adeptos effe. C) ui fumma cura ac diligétía fpe magiflratus ambirent,eos uelut ígnaros uíz dicere folebat,ne erraret líctores quibus cum íncederent,femper quarítare, Cíues grauiter íncrepabat,quí eofdem frequenter publícis » re wo FRANCISCO BARBARO: INTERPRETE, 12 A publícis muhetib us praficerent.Sic enim uel non multifacere príncipatum uídemíni,uel non multos quí príncípatu digni fint exiftímatis, Ex ínimícis cum quifpíam turpíter acígnomíníos (c uíueret,Huíus mater,inquit,cum deos ím mortales precatur;ut híc fibi uíta functz fuperftes (itexecrarí non orare feputat, Paternum quidam fundum marítímum uenundederat,quo fa &io Cato magís atcp magís fe mírari fimulauit,quod longe amplíus ipfe qudm mare potuíffet, namquaz uíx potus alluebat,iífte facileabforbuit, Cum Eumenesrex Romam ueni(ílet,& à fez natu comíter ac honorífícentiffime fufceptus effec,& claríffimorü círca eum ciuíum frequetía: certatim uerfaretur,Cato non obfcure tantum erga regem filidiü fufpectum habens,eum dez dínabat:dehínc cum ipfidiceretur,Eumenem frugí uírum amíciflimo animo in rempub.R.os mani effe, Bfto,inquít,cxterü hxc ipfa bellua;rex fcilicet carníuora eft, Nemínem ex regíbus quíperbeatí putitur,inuenies,quem Boaninende Perícli T hemífloclí, Marco Curío,& Ha milcarí cognomento Barcha optímo ile conferre poffis.Inimícos inuídia fibi affe&tos díctítaz bat;quía quotídie noctu exurgens reí fuz familiaris ratíones neglígeret,ut reipub.dignitatí ac comodis omni cura uígílantiags confuleret, Dicere quoqp folebat, fe gratía quam ex benefactis expecaret,príuarí malle,quám poenam non dare,qua ex malefaciis fibi deberetur, Omnibus quíab officio deftitiffent,fe duntaxat excepto,facile fgnofcendum effe íudicabat. Pofteaquam tresín Bithyniamlegatí Romz delectí funt,quorü unus podagra,alter capíte uulneribus con» foffo,tertíus uecordía laborare uidebatur,rídens Cato,Populus Romanus, inquit legationem emíttít,qua nec pedes,neccaput,nec corhabet. Scípio Polybij gratía fuper ijs quí ex Achaia relegatí fuerant,cum Catone colloquutus eft.Poflea cum multus fermo de íllorü reditu in fena tübaberetur,& alíj quídem redítü ipfis ín patríam decernerenralíj uero accuratíus quám par erat cótradícerent;hutic ín modum Cato dífferuit: Quafi nihil habeamus quod dígnum factu fi;uniuerfum díem de grzculís fenibus altercatido confumímus,ac fi multum ínterfítutrum penes nos,an ín A chaia fepelíantur, uibus fimulac ex fenatufconfuito domum reuertí cone ceffum eft, Polybíus ín fenatü íntroduci molíebatur,ut exulibus illís,qui grauíffimi ordinis dez cretoín patríam redíbant;príftinos honores& magíftratus reflitueret(Qua de re cum Catonís fententíam rogaret,fubridens Cato refpondít;Polybium quemadmodum V lyffem ín fpelunz p cam Cydopisredire uelle,ut pileum& cíngulum,quz íllic oblítus erat,repeteret. Affirmabat . pratereaftultos prudentibus uirís maiorí emolumento eífe, quàm prudentes flultis. Nam quí prudentía ualent, illorum errata facile deprehendereac uítare:ftultos uero qux à prudentíbus recte facia funt, imitari non poffe. Se quoq; longe plus adolefcentíbus delectarí,quor& uultus rubore príus qudm pallore perfunderetur.Eo milite fibi opus non effe,qui íntereundum mae nus/ínter conHígendum pedes agítaret;quítp flertendo quám hoftibus ínclamítando longíus fentitetur, Cum in pingue quempía acerbe maledictis inueheretur,quibus ín rebus huiufcee modi corpus cíuítati fructuofum ac cómodum effet,rogabat;cuíus inter guttur&€ inguen cua Ga(ub uentrís dítione pofita forent.Libídinofo cuidam ínter familíares fuos effe cupientí,conz ceffurum fenegauít,quoníam cum eo uíuere non poffet,quí melius ac fubrilíus palato quàm corde fentiret, Animum eíus qui amoribus teneretur,in alieno corpore uíuere dicebat, Tribus (em ín rebus per omnes uita fuz partes poenítentiam egíffe:primum fi mulierí quícquam ar^ canum alíquando credidiffet:fecüdum, fi aliquó naui tranfmififfer quó pedeftri ítínere fibi pro ficifcilícuiffet:tertíum, fi qua díesei per íncuríam inanis effluxiffe. Deprauatum quoqj quàne dog fenem confpícatus, T'e magnopere, inquit,rogo;ut cum pleraq; turpía fenectute Circum? ueníant,des operam ne te autore malígnítatís acceilio fíat, Ad tribunum plebis quí ín fufpicio nem ueneficij uenerat,iníquam legem ferentem, Adolefcens,ait,nondum fcío,utrum haurire quod mífces;an approbare quod fcribís,deteríus fit. Catocuíufpíam quí multís íntemperantía acimpotentiz notis inuftus erat probrís uexatus, Impar míhí tecum,aít,certandi conditio eft nam ut& maleaudíre& male dicere tibi facillimum fimul ac promptiffimá eft,fic mihi malediz cereíafuaue,& male audite ínfuetum eft, Qux uelab ipfo dicta prudenter uel refponfa acute mandataliterís extant,huius generís funt. Verumenimuero cum V alerío Flacco,cuíus amícíe tía& confuetudiíne famílíarí(fime utebatur,conful defignatus cíteríiorem Hifpania forcídus eft, uius ubí complures populos ín poteftatem redegiffet,coplures dexterítate atq; bumanitate fibi uendícaffet;aduentantibus multís ac maxímísbarbarorü copíijs eo ín dífcrímíne res erat,ut turpiter uím ínferrí poffe putaretur.) uamobrem Celtiberos finitímos ad belli focietate accer Florus in epitoz mat.lib. so Quan veri pornituerit Ca. tonem. fiuit, quibus ducenta fübfidíj eratía talenta ftipendij nomine depofcetíbus,cxterí quidem níz Liviulib 4. nime tolerandum effe cenfebant,Romanum auxilia barbaroríi tutel fue caufa mercede con, dec.4. C Gcesla. Abftinentia. W D Triauphus. TAttilio, PLVTARCHI CATO CE N^S'ORIV5S ducere. Tum Cato,necgraue necducum efferefpóodit:nam fí uiciffent,non fuis opibus, fedho ftium facturi fatis:fiuicti effent,nec eos quí repeterent,nec d quibus repeti poffent,fuperflites futuros, Hancpugriam;cum funima uicoflíictum eíTet,uicít,magnog cum fplendorereliqua procedebant, Omníü urbíii muros quz íntra Baetim amnem funt,d Catone uno díefolo xqua tos fuiffe,Polybíusautor eft,Has plurímas& multitudine& genere militum munitiffimas ex« titífTe conftat, Ipfe Cato plüra fe oppida cepíffe, quàm in Hifpania dies egiffe comemorat:eag haud fane iactantia eft,fiquídem re uera quadríngenta numero fuerunt, Milíte itacy ex ea ex peditíonelocupletato, fingulas etia argentilibras uirítim díuifit, illud adijciens, melius efTe mul: tos ex Romanisargetum,quám paucos aurum habentes ín urbem reuertí, Ex captíuís hoflíü rebus,prater cibum& potum,nihil ad fe perueniffe dicit. Q uod ab ípfo factum eft,non quod cuiquam uitio daret, fi huiufcemodi oblata occafione,coómodiís fuís fortunísc feruíret,fed quia ipíe cum uírísoptimis mallet de uírtute,quàm cum ditifíimis de pecunía,& auaríffimis deluai quzftusp cupidítate certamen íníre.Nec feipfum modo,uerumetíam míniftros fuos ab omni przdz noxa liberos feruabat. In caftrís quinqg fecum feruos habuít,quoráü uni Pacho nomen fuit.Is tres puellos ex captiuís quí fub hafta ueniebant,emit:quod cum refcíffet Cato,prz tímo re Pachus antequam ad eíus confpectum ueníret,fibímetipfi mortem confcíuit:fíc feruís dein de uenditís,precium eorum Cato ín zraríum retulit, Hunc cum adhuc ín Ibería eífet;Scipio maíor inimico anímo infectabatur,& rebus ipfiusfelícíter geftis ímpedimento efle cupiens,ut in illaprouíncía eí fuccederet,perfecít.Subinde ut quamprímü Cato magiftratu decederet,ma gno ftudío cotendít,ípfe uero curn quingy mílítü cohortibus€ quíngentís auxiliaribus equitis busLacentanos fübegit,fexcentos transfugas ín manü fuam redactos ultímo fupplicio affecit, Quibusex rebus ínfeftum fibiScipionem mordens Cato,fic Romam maxímá fore per fímula tione dícebat,fí quidem claro loco natí primas uírtutís partes íenobílibus míníme cocederent, & plebei ordínis homines,quoriüi ín numero ípfe effet,cum genere& gloría prímarijs de uittu tís laude certarent. Quocirca cum pleragy aduerfus eum Scipío molíretur,fenatus decreuit,ne quíd eorü quae à Catone cóftítuta e(Tent,permutaret,aut abrogaret. Fluíus magiftratus ínitío, Scipicnís potius quàm Catonís amplítudíni ac autorítati detractum eft.INam íta quieta res fue re,utcum nihil memorabile geréretur,per ociii mora fegnís militibus eflet, Cato ubi tríüphans urbem ínuectus efl;aliud uíuendí genus quám caterí folent,inftítuit:qui non uirtutis,fed glo ríze caufa, magno fpírítu contendunt:cumdq tríumphos,confulatus,ac fpectatíffimos honores adepti funt;ad uoluptate atqg ocium deíncéps fe conuertunt,& ea uitía qua à reipub,dignitate & communií utilítate feíiuncta funt.INon ficCato,non fic uirtutís neruos remifit,fed tanta cura & uigilantía,quanta qui prímü reipub.procuratíonem fufcipiüt,& honores& magiflratus fi: tíunt,cupíditate íncredíbili quandamaliam ratíone de integro ingreffus eft, V tením amícis& ciuibus ufui effet,neg; patrocíni],neque milítize labores unquá repudiauít, Tiberium fiquidem Semproní& confulem,quicircaIftrum& Thracá ductabat exercítü,legatus íuuit;deinde cum Manlíot Acilio tribunus miltum aduerfus Antiochum íllum magnum ín Girzcíam uenítqui tantum Romanísterrorem quantü nullus alter poft Anníbalem,iníecít, A fíam fane quátam: cung; Nicanor Seleucus habebat,uníuerfam ferme fub nutum ditíonemá fuam recipiens.Sé mulac plurímas ferocesacpugnaciífimas batbaras nationes domuít,elatus animo cum R.oma nísbelligerare cogitabat, quonía eos folos dignos ratus eft,quibus cum de imperio armís decer neret.Isnequaquá índecoram bellí caufam comentatus,Girxcos fcílicet preter neceffitatem& ufum,Romanorübeneficio iam à Philippo& Macedonibus liberatos,acfuís priftínis legibus uíuentes,cum copfjs in Girzcía tranfmifit, quz per íd tépus íncertís fluctibus íactabatur, quod partium duces regíjs pollicítatíoníbus anímos innouandarü rerum cupiditate fufpenfos,in de: teríorém partem excíuíffent. Quamobrem Manlíus ad cíuitates legatos míttere. T'ítus quod Flamíníus(ut ín eíusuíta fcrípfímus) multas cíuitates que res nouas moliebantur, fine tumub tu contínere ac fedare, Cato Corínthios,& Patrenfes,ac Aeginenfes Romanis afciuíc, Permul tum etíam teporís Athenís confumpfit;cuius adhuc oratío quadam extare fertur, quam grace ad populum habuit,quafí míro quodam amore uetertt Atheníenfiü uirtutibus affectus,(ingu/ laricum uoluptate urbis pulchrítudíne ac cíuítatís amplirudíne fpectatü ueniffet, Id autem fal fum eft, per interprete ením cumillís loquutuseft:quanquáita grace fciret,ut ínterpretís offi ciummíníme fibineceffaría effet. Latínís líterís adeo cótentus fuit,ut eos no magnopere proba retquí grxcaadmírarentur:& Pofthumíus Albinusquí grace fcriberet hiftoria,ueniam depre catus,morfibus eíusuacuus non fuerít,fed audierit ígnofcédum effe, fi Amphictyonü Gem coact us FRANCISCO. BAÁRBARO^ INTERPRETE,» n$ ) n, coa&tus;illas resgeftas fcríbereadortus effet, Acerrímam eíus ín dícendo celerítatem map Orationis mira ; Athenien(ibusadmirationi fuiffe craditü eft, Nam quzcungp ípfe breuíffima orauone expediíe celeritas, ; re, interpres multo uerborum ambítu uíx renuncíabat. C) uocírca ratí funt Graecis quídem fer i monem ex labijs,Romanís autem ex corde proferri, Antiochus ubí Thermopylarü anguftijs ualido prafidío firmaris,uallo&& muro locum,quí natura fui iniquus& difficilis erat, flatíonis bus etíam armatorum obiectís communilTet, quafi opinione fua íam bellum explofiílet,confiz debat. Quo factum eft,utá fronte quídem fauces expugnare Romanus penitus delperaret. Ilz lum uero Perfarum círcuítü uerfans anímo Cato,nociu quíbuídam acceptis copijs ire pergit. Caterum cum fuperiore(emítam prímí tenuífTent,captiuus quídam ítíneris dux,errore uiz ca pius milíc dubijs in locísac praecipitibus conflítuto,moerore limulacpauorem iníecít, Confi pie ratus hocdifcrimen Cato,caterís omnibus quiete íuffis manere,& L.Manlío uíro ad confcene dendos montes aptíílimo comite aícitoyber loca cofragofalaboriofum& multís obíeciü perícu lisiteringreffus eftinocte ením intépefta níhilluceteluna proficifcetibus,oleaftrís,(axís,afprez tislate dilperfis,(ingularís íncertítudo& obfcurítas profpect& ademerat,donec in tramitem inz cidere,cuíus,ur aflequebatur coniectura,ín hoftium cafírís finis erat. T'um ubí figna nonnullís apertísac cofpícuis truncis appofuere,quz fupra Calidromü(íd ením cacuminis nomen erat) Lü.li.c. dec. 4, emínerét,ad fuosreueríi(unt. Vlox ad in(ignis illas notas copias adducentes eum íngreffos calfem,cum paulüm procelfilfent,eo deficíete couallís quxdam excepít,ubí denuó uniuerfi metu actrepidatione uíx mente coftabant,ígnarí quod prope hoftem effent.Dílucefcente íam díe;&c uox quxdam audirí uífa,& repente Crrzecorü uallum defpicí coeptü, quí pracipítes íllasrupes cuflodes feruabant, Hoc loco firmatís cohortibus,Cato Fírmíanis ad fe uocatis,quorum perpe wuafideac prompta opera ufus erat,hísQp exteplo dícto parétibus,hunc maxíme ín modum loz quíturr Vnum ex hoftibus ut uiuum ín mani meam adducatís opus eft; qui me doceat, quíbus Frontinuslib.:. hxc prima cuftodía data fít,quáta hoftíum multitudo, qua omniü dífpofitio,quis ordo,quísape de explor«ndis paratus quo nos excepturí funt:ad eum corripiédum,tota ín celerítate ac audacía fpes eftoteos corflijs bos. dem modo leones ínermes fiducía& fpe plení horrenda immaníü ferarülufira ingredi folent, Qua cum díxiffet Cato,Firmiani,ut erátper montes ad fpeculatorías cuftodias dífcurrüo,quíe 5 busirruentibus,omnes tale níhil expectantes tantus undíg pauor ínuafit,ut quid ín rem effet iguarípaffim fuga difperfi(int. Ex hís unus ípfis cum armis prefus ín manus Catonis defertur, áquo explorat,cum relíqux copix ín angufitjs cum rege fedeàt,fexcentos Aetolos ibí delectos efle,qui extremas collíum partes pro flatíone tenerent. Horü fimul neglígentía Cato&paucíz tatecotempta,extemplo iuffis caneretubís,íngenti clamore acflrepítu prímus flrícto pugíone fuos admouit:quos cum ex praruptis montibus repente ínuectos cernerent,ín regía caftra fuz gientes,omniía cumultu ac terrore coplent, Manlíus ínterím munímenta qu fauces illas tutae bütur,uníuerfo admoto exercitu ex ínferíoribus oppugnabat, Tum Antiochus os lapide íctus excuffis dentibus doloris acerbítate equum auertit.Exercitus nulla ex parte uim Romanorum acimpetü fuftínere,fed effufa fuga terga dare,& per ancipites faltus paluftrílimo& uoragíniz bus ínuíosac praruptos& lubrícos colles íter habere. Ad hzc íntra anguftías illas ínuicem oc currentes, íta circüfufo undíg; terroreac hoflili ferro obtorpefcere,ut Romanus eos paffim cae deret. Cato ufquequag; minime parcus fuarü laudum pradicator,à íactátía qua res magnifice Ta&antiscomes geftas fequeretur,noabhorrebat,tum hifce praclarís fatís fuis magnum cumulum adíecío. lig bene geclarum ením qui eum ínfectanté ac cadente hoftes uiderat,dixit,nullo pacto tantü populo Ro. Cato rerum, nem,quant& Catoni populum Ro.debere, Ipfe quog; Manlíus conful ardente adhuc ex uícto tía Catone alíquandiu coplexus,fíngularí cum latítía clara uoce teftatus eflneq fe,nedy unie uerfum pop.Ro.maxímís ac ímmortalibus.Catonis beneficijs merítà laudem& gratíá referre poffe.Haud multo poft Cato certus rerü geflarüi nuncíus Romi míífus,profpera nauigàtíone Brundufiá traiectus eft.[llinc auté foluens,uno die Tarentü delatus,quatuor cófequentes íter habens, quinto Romá ab ora marítíma profectus,primus uictoríá nücíauit:quare gaudío& fa crifícijs ciuítate referfit,eiq; magnos fpírítus iniecit, ut maría, ut terras fuo uendícare poffet íme perío.FIzcferme bellícis artibus egregie d Catone actà funt. Accufatíones ac uituperatidnes in improbosreípub. partes fingularí quídem ftudio dignas effe ratus,& accufantibusalijs opem tulit& quofdam quí ín iudicii uocarent,ut Petilium in Scipione, coparauítquem cum ampliz tudine familíz,S& uera animi magnítudine calumnias calcare percepiffer,míffum fecit,quonía quod in eíus perníciem conftituiffet,confequi defperaret.Luciü autem fratrem inito cum actu» fatoribus confilio,grandi re in publícum referendo mulctauít. Quod cum luere non poffet, "—w9 ]— C ced(QUNM b D— REM QP 7— i— si a E S c i P RP WF dünn. MR E d —-.-—P—--— 0X8 PP Ae Wu ww c—— ow "Ae "- vd Wm C Liuius legit Sergium. Cenforum !: poteslas. Lin.li. 9.dec.4D Suprainuita klaminij. PLVTARCHI CATO CENSORIVS nifiipfum prouocatio ad tribunos plebís eere líberaffet,in uincula coniectus effet, Cum adole fcens quídam patrísíam uita fundi ínímicü ígnomínía affeciffez,eum deínde per forum deam, bulantem obuíum fibi fa&tum Cato comíter complexus, Aequum efl,inquít,non agnis,non hoedis,fed emulorum lachrymís ac damnatíonibus ficexequtas parentum celebremus, Quz quamuis íta fe haberent,calumníarum tamen ín repub.expers non fuít;nam ubícung ínimi cís accufationis argumentum accufatíonemq przftabat,ín caufa díceda magno cum difcrími: ne uexabatur, Fermé ením quínquagíes eí diem dictam effz ferunt. Poftremo fex& octoginta natus annos accufatus,uulgatum illud dixiffe fertur, Diflicillimum effe,cum ínter alios homi: nesuíxeris,penes alíos de hís criminibus refpodere,qua ab aduerfaríjs obíecta funt, INec inea zetate forenfibus caufis ac contentionibus modum fiatuit.NNonageíimo ením annoiSeruilium Galbam ad populí íudícíum adduxit:ex quo fatis conflat,ipfum uelut INeftorem patriz operi nauaffe,dum tertiam uíueret aetatem, lís ením,ut dixitnus,Scipioni maíorí inferior, fuis ínree pub.conflictationibus in Scipionem ufq perrexítminorem,filium Paulí,quí Perfeum& Ma; cedonasbello uícít,illius autem adoptíonis fure nepotem, Annos decem Cato poft cofulatum Cenfuram ambíuít,qux cum omníum magíftratuü facile prínceps fít,uníuerfx reí fupremum & perfectiffimum locum habet, FIac cum alías restum uero ut mores uítastp dífcutíatpluri mo imperio ac poteflate eíl,ut quz de nuptíjs,de liberorum procreatíone,de uíuendi ratione, deconuíufjs diligenter inquírat, Nullam denique omníum cupiditatum ac ínftítutíonum effe, quam adoríríacíndagare non oporteat. Hís ením putabantlonge facílíus quàm publícís mu: neríbus,aut fjs quz ín oculís omníum fiunt,homínum mores eum pofle deprehendere;qui fe: uerítate dífciplinz,ne quísad uoluptatem uerteretur,cuftodíret, GC acerrime coérceret ne quis patríam ac confuetam uíuendí diííciplinam tranforederetur. Ad hoc ígítur munus alter patri; tius,alter uero plebeius deligebantur,quos Cenfores appellabant.His lícebat& integrü erat,e . fenatu eos eíjcere,X illísequum adimere,quiflagítiofe ac íntemperanter degerent. Ipfi quog facrificíorum precia curabant, defcriptionibus genera, X reipub.officia diftinguebát. Mul: tasprzterea poteflates híc magiftratus habet, quapropter ín petitione Cenfurz nobiliflimi& primbres patrum Catoni obftíterunt.Patrítij quidem ínuídía ftíimulati,cum hoc pacto nobili; tatí maxime detractum íríiputarent,fi ignobili loco natí quamprímum fummum honorís gra: dum obtínerent:tum etíam uehementer commouebantur ín quibus ex multorum malefacto rum conícientía&priící morís tranfgre(Tione,uíri aufteritas terrori erat, quam difficílem Gin exorabilem fore fibi fuadebant,fi cenforij munerisius& autoritas acceffifTet,Idcírco ftudijs pat tíum ex compofito paratis,feptem candídatí ín campum deductí cum Catone, magna conten tíone petíerüt, Hi quídem bona fpe multítudinem colere,ut que mollem& uoluptuofum íam magiftratum expeteret, Contrà Cato alíam petendiratíonem íngredi,nullam facilítatís autco miítatis fignificatione pra feferreuerum potius ex fuggefto in Ámprobos mínítabundus,aper te X palàm teflarí,ciuítati maxíma expiatione opus eífe.FIunc ín modum populum rogare,ut fiprudentes effent, non blandiffimum,at afperrímum medicum deligerent, Se quídem íllum eíTe:alterum autem ex patrítíjs V aleríum Flaccü,quo uno collega delícíasac mollítíem uelut hydram excíndens atq; concremans,ut opinío fua ferebat,operxprecíum quíd facturus erat; cum caterís uero míníime fibiliberum fore pro dígnítate reípub.adminiflrare,quoníam opti: qnos praeceptores formídarent,.(Qua quidem ín re populus Romanus magnis fané príncipibus dignus,fic excelfo animo fuít,ut nec rígídos,nec elatos Catonis mores extimefceret,uerum ce terís omnibus popularibus,& quicunciaad gratíam facturi uídebantur,repulfis,cum Catont Flaccum cenforem defignarít,cuí non uelut candidato,fed íam principi& ímperítanti paruit, Cato L. Valerium Flaccum collegam amíciffimum fenatus príncípem defcripfit,€ quo cuim alíos complures,tum Lucium Quintíum Flaminium eíecít,qui feptem annos antea conful fut rat, X quodlonge fibi gloriofius fuerat, T.Flaminíj frater,qui armís Philippum debellauerat. Caufam autem cur€ fenatorío loco motus fit,hancaccepímus.Lucius adolefcetem liberali fot? ma Ícortum deperíbat,quem femper comítem fecum habuit. Iscum Lucius ímperator rem gc reret& honore& gratía apud eum tantum potuit,quantum quícung; fuperíoritemporebe: neuolentía& familíarítate illí deuínctus effet, Penes ipfum igitur confulari prouínciz przfe cium aliquando ín conuíuío ex more dífcumbens,multís blandímentis Lucium quí uíno fac le uíncebatur;allícíebat:que cum à fedilígi plurimis uerbis oftenderet,hoc teftímonio ufus eft Omnibus domí gladiatorío fpeGaculo íntentís,cuíus tametfiuífendi defiderio afficerer,quod obtruncarí nunquam hominem uíderím,tamen fub ipfum fpectaculum ad te properaui. Lu^ cíusau FRANCISCO BARBARO INTERPRETE. Ba dusautem indulgens amator cum parem illigratíam referre uellet, Huíus, ínquít,teí caufa ne mecum fubtríftis fís;hocením moerore te quamprimum liberabo.Extemplo igítur unum ex ijs | quirei capitalís crímíne damnati erant,ad ícín conuíuium adduci íimperat,& accerfito cum fe cuticarnifíce,amafiolum denuo rogiítat, utrum hominem percutí fpectare cuperet; quí cum fe uelle refpondiffet,collo caput eximi fuffit, Ad hac qua plurímí tradiderunt;accídit Cíceronís teftímoniii,apud quem ín dialogo de fenectute Cato talía difputat, Líuíus autem eum quí ínz vifedus eft Gallum transfugam fuifTe,nec L ucíum feríendi negociü carnifici dedi(fe,fed pros E priamanuin corpus illius fzcuifle commemorat,idg ín oratiohe Catonis fcríptum extare, Mo | toítaqg Lucio ex ordíne fenatorío, l'ítus frater idaegre paffusad populum confugiít,rationem |I] ofenciubens,curadeo ígnominíofe fratrem eiecíílet. Acille cum conuíuij turpitudínem exe | ] 129 poluiffet,& Lucíus negaret,ad íufiurandum à Catone reuocatus tergíuerfatus eft. Idubi mule titudo perfpexit,dígnas dediffe poenas f&íuit, Deinde cum fpectaculo cíuítas frequens interefz | fet,Lucíus confularem locum pratergrediens, procul confedit. C ua re populus ueheméter mí ferícotdía commotus,magno plaufu reuerti& in honeftiore fede coliocarí coégit,quafí quoad fibíliceret,quod ín eum factum effet,emendaret,& uulnus quod ínflixerat,hoc ftudio,hoc bez neuolentíe teftimonio mítígaret, Manlium quoque uírum cariffimum,confulem futurum,é fenatoríc loco mouit,quod interdiu prafente filia di(Tuauiaffet uxoré: quem cum íncreparet, teflatus eflfe nunquam,nifi cum aliquando tonaret,fuam complexum:unde per iocum díxifz L|(efertur,tonanteloue febeatum effe, Lucius etíam Scipionis Aphricani frater Catoní caufam (IE auulitexqua fibi fíngularem inuidíam cotraxit:haud enim zquitate cauíx,fed A phrícani con P melía potius, LucíoScipíone uíro tríumphali equum ademíffe creditus eft, Ad hzc mole: [WB fiamagnopere multos eíus feuerítas affecit,qua fumptuofosapparatus,quos nemo penitus re |(indere potuiffet,circuncídebat,quoníam plurímos ín cíuítate luxuríes íam agros reddíderat | acpropemodum labefactauerat, Vtígitur ín omnes anímaduerteret,coégít ueftís, carpentí, mundi muliebrís,& domeftícz fupellectilis decuplum amplius ín cenfum referrí,quám earum terum recíum fineret,fi mille quíngetas drachmas excefliflet:alioqui ín animum índuxerat, utmaioricenfu grauatí,plus ín zraríum conferrent.Infuper tría fíngulis millibus xra atttíbuít, p utcumfrugi uiros& moderatos fibí fortunis pares,pauciores pecunias infífc perfoluere cerz nerent,à luxu defífterent, Girauíterautem Catoni fuccenfebant,quícungy ut ínftítuerant lau te uiuentes,tributí nomine fuas opesexhauriebant,aut quídelícías quibus captí& demulcti erant,propter pecuniarum collatíones exuebant. Legesením quibus díuítíarü oftentatio ín» tetdicitur,nonnullí diuítiarum ademptionem effe arbitrantur, Easautem nequaquam rebus quxad uitam neceffaríz funt,fed füperuacaneis oftenrarí, Quapropter omníum confenfu Ari ftonem phílofophum maxime admíratum ferunt,homines potíus fuperfluís fortunae bonís, quim neceffarijsac commodis beatos fefe putare, V nde Scopas T'hefTalus,cum quifpíam fami liarisab eo quícquam affequí corenderet,quod neg; neceffaríum fibí,necy ualde commodum effet, Huíiufcemodi rebus,inquít,& felix fum& locuples,fuperuacuís ínqua,& ufuí míníme neceffaríjs.Sic uehemensopum ftudium nequaquam nobísa natura datum,ex uulgarí& alíe naopíníone íntroductum eft.C) ux quanquam íta effent,Cato tamen tales íncufatores níhílí fa ciens,etíam atcp etíam feueríusanimum íntendít. Aquxductus ením quibus aquam publícam priuatím in domicilia& hortos fubductam ufucapiebant,abícídit:& quzcung;ínloca publíe a porrecia effent xdificía,díruít ac demolítus eft. Operarías artes ad mercedem prauam con? traxítuenditíonibus fupremo precio uectigalía aftímauit, Ex quibus haud mediocrís ín eum delata efl commodiítas.Quíuero cum Títo Flaminío fentiebant aduerfus Catonem confpiran tesímpenfas& facrarum zdíum& urbanorum operum locatíones,uelut inutiles írrítas fece runt, Tribunos etía plebís ímpudentíores& ad omne facinus propenfíiores folícitauere, ut Ca» tonem ad populum prouocátes, duobus talentís mulcüarent,eíG ín apparatu bafilícae magnís altercationibus refragati funt,quam ex«re publíco uicínam foro füb curíam à fe ínzdificatam Porcíam bafilicam appellauít, Populus mirum ín modum Catonis cenfürá gratam habuít:cuí cumflatuam cófularem ín templo Sanitatis collocaffet,nec Catonís praturas,nec ím peila,nec tríumphum,fed hunctítulum infcripfit:Rem Romanam iam prolabentem& ín deteríüs uere fam,Cato creatus cenfor modeftiffimis ínftítutis,optimís moribus ac praceptis priftinum in Io «m reftituit, Huiufcemodi honoris ambitíofos ínitío contempfit,eos nang; ignorare dícebat, MU quodfabrorumautpictorum operibus gloriarentur,cum honeftiffimas pulcherrímast& eius | imagínes populus Romanusanímis círcunferret; Nonnullis admírantíbus,quod ignobiles& r Vuleiittcotta flantia. Luxiinrepub, ut diminuerit. Scitum Ariflos niis diclum. C Cato baud fané detrectator lauz laudum. fuaris. Ludus. Vitapriuata. VXOYr. Lacrt lib. 2. Filius. tutipfc. D Difciplina fervorum. PLVTARCH(I CATO CENSORIVS medíocreshomínes ftatuas haberent,Cato uero nullam: Quarí,inquit,malo,quamobrem C, tonís fimulacrü hícnon pofitum fít, quàm cur pofitum fit. Neminem prxterea bonü cinemlay daríac celebrarí paífus efl;nifiid comuni utilitati coniunctum effet, Plurímum uero,prater ce teros,de Ícípfo pradícauit;cuí magno illudargumento eft,quod quí ín uíta de officío defecif: fent,fiquando reprehenderétur,cos minime uítuperattone dígnos,quía Catones non effent, dicere folitum referunt.lllos etíam quí eíus acta,nec magna cura,nec fíngulari ddigentía ímíta: riconarentur,íiníftros Catones appellare. V niuerfum tenatum perículofis reipub.téporibus, in fe,ut in fxua tempeftate uectoctes ín gubernatorem, oculos couertere. C uapropter eo abfen te,res grauilTima fzpe ín aliud tempus prorogarí, Quz non folum fuo,fed aliorum quogytefl monio uera fuiíTe conftat.[n cíuítate ígitur cum uita inftirutione,eloquentía,ztate multum an teíret,magnos honores ac fíngulare dígnítatem confequutus eft.Fuit bonus ín liberos parens, ín uxorem marítus frugi,& reí pecuníaria procurato non uulgaris, Nang; huiufmodi curas cogítatíonesQp,non perínde ac paruas€ humiles,à fe alíenas íudícauit.CQ uamobrem oportere arbitror,ut quzecuncp de'nís ab ipfo bene conftítuta funt,(ummatim dicam, Foeminá qua lons ge magísgenerís antíquítate,quám díuítijs polleret,uxorem cepíttquanquam autem utrang grauem& moleftam ceníeret,tamen honefto loco natam,natura magis turpitudinem uereri, & ad ea quz recta efTent,marito obfequetiorem fore cogitabat. Eos qui uel uxorem uel liberos uerbera(lent,quafi ín fancüiffima deorü templa manus intuliflenr,impios effe putabatzeumg maíorí laude dígnabatur qui bonü marítum fe ageret,quám quí ín ordíne fenatorío magnus eílet, Q uocírca Socratis illius prííci nibilamplíusadmiíratus eft,quám quod difficilem& cotu: macem cóotugem,& ínfanosliberos nactus,cum eís comíter atq; humaniter uixiTet, V bí Cato filiolo auctus eft,niíi refpub.ímpedímeto effet;nullum officíü(ibí antiquius duxít,quàm utín tepore quo infans lauaretur, uelametis ínuolueretur,uifendi caufa domü ueniret, Hunc fuo lacte uxor aluít,quem ut feruorübeneuolentía& charitate munítet,ancillar puellos ínterdi uberibus fuis admouit,haud ignara quáta neceí(litudine pleric cibo fodalítío couíncti fint,Ca: to uero filíá quamprimü per ztatem íntellígere potuit,literís erudiuít, tametfi Chilone eratiffi mut feruü grámaticü haberet,quí cum pluríbus puerísludá aperuerat, indigni(ut ípfe perhí bet)ratus,natü fuum,fi difcendo tardiufculus effet,ab eo quí feruíret, reprehendi ac aure diflor queri. Doctrinxhuíus quoq; caufa,mancípíio debere gratías noluit.Ideog ipfe líterarü prace ptor fuit,ípfe leges edocuít,ipfeexercédí corporis magifter,no modo íaculandií,tractàdí arms, equítandí,fed etía pugno dimícádi,& calore& frigus tolerandí,acrapídos gurgites& afpetri: mos fluuíos tranfeundí artes ínflruxit, Ipfe etíam propría manu híftorías maiuículis líterís exa raíIe te(tatur,ut domi maiori uírtutis exempla filiolo ufuí& adíumento forent, À uerbortur pítudíne,prafente puero,fíc temperauit,quafi V eftalibus uirginibus arbítris loquuturus eflet, Neccum eo unquam lauít,id quod à Romanis factítatü eft, Creneros enim cum focerís balnei íngredíuítío dabant,quonía membrorum nudatíone infpeciantibus illis cum decore fierí non poífe iudícarent. Poftea cum à Grracis Romaní nudarididiciffent,ipfi fübinde Gracos,utíd cum uxoríbus ufurparent, docuerunt, Omnia igitur quz ad íngeníum& folertíà pertínerent, Cato quí filíum períndeac pulcherrímü quoddam opus ad uirtuté formabatac effigiabatex fententía perfecít, Cum uero corpus natura mollius quàm ut laboribus fufficere poffet,appare rettricte ac ca(tígate leges uíuendí eí remifit, C) uí quanquá natura talís effet,ftudío tamen& 'induftría adeó in re milítari ftrenuus fuít,ut ín ea pugna qua Pauli Aemilij aufpicijs aduerfus Perícum dímicatü efi, maxima cum laude certauerír, V bí cum ictu pugio reiectus ob fudorem manu excidíffermoeroce affectus ad famílíares accontubernales conuerfus,ínclamitans cum eís ín confertiífimos hoftes fe coiecit. T'um magna dímicatíone,magna uí,nudato loco,ínterar mordm& cadauerü qua utríng) ceciderant aceruum,gladium uíx ínuenit. Haec cum Paulus imperator animaduertííIet,magna cum admíratíone delectatus eft, Q uxdam ínfuper Catonis ad filium extat epiítola,in qua eíus cupiditatem ac uebemens ín enfe recipiendo fludíum ma gnopere laudat, Híc adhuc adolefcens l'ertiam Paulí Aemilij filiam Scipionis forore cepit uxo rem,dum non tam patris dígnítate,quàm fua fingulari uirtute;claríífimz adeó gentis affinitat fibí coparafTet. Talis denigp uír fuít,ut fedulitas,induftría, diligetía, quibus eum pater excoluit, ipfiusexpectatíonirefpondiffe uideatur. Multos feruos Cato ex captiuís emit, pueros praet tím,ut aptíus& facilíus uelutcatulos& pullos educare ac erudire poífet, Hos fic ínftitutosacd píó,ut minime alienam domum nífi Catonis aut uxoris íuffu introírent, A quibus cum quate retar,quídaam Cato faceret,nihil nífí nefcire fe refpondebant,Oportebat(ut fibí peiatun eruos FRÁANCISCO BARBARO INTERPRETE. 150 4 feruos domi uelaliquod neceffaríum munus obire,uel quíete corpus reficere. C uapropter eís magnopere delectari folítus eft,quos(omno deditos uideret, quod ipfos manfueríores& prae flaniores futuros,quám multís uígilijs affectos putaret. Seruos congreffus& coítus caufa ín ; grauíffima facinora illabiratus,ftatuít ut definito xre,cumancíllís congredi poffent:cum cate á risautem mulíeribus ne líceret,ínterdíxít,Horum incuríam atq; imprudentíam ínhís quz ad "^ KC bum fpecirenrinítio cum tenuísadhuc& inops mílítaret,moleíte nüquam tulít, Indecorü " KC miímuentrisautgula caufa graueslítes& cotrouerfias cum pueris& miniftrís habere aíebar. » Poftea uero fortunís auctus,cum amícorum& collegarüi conpriuíum celebraret,continuo poft d cenam eosloro caftígauit,qui ab obfequio aut apparatu per neglígetíam defuifTent, Praeterea i qui.mutua femper ínter ipfos feditiones effent,efficiebat, quod íllorü uoluntate animorumdp d confenfum& fufpectum haberet,& maíore ín modum formidaret. De feruis qui capitalís noz » xz rei effent prafentíbus caterís iudicíiym agi, GC de damnatis fupplícíü(umí uoluit, Dum ace 4 cutatíffíme prouentus ad intentífimam formam referret,agriculturamideleciationem potíus 1/5,£5 * RC quimfrudumaftimabat, Vtautem tuto ínloco fortunas fuas collocgret; paludes,lacus,aquas 7 á calídas;loca fullonaríz accommodata, pradiía qua cum opere ruflico facile colerentur,cum fua í fponte fyluis& pabulationibus referta eflent,comparabat,ex quibus multum pecuníarum ca , peret,eisdpIupiter(utípfe.dícere folebat) nocere non poffet,[n re nautíca eo foenore utebatur, S quod ín prímís reprehenfum eft.Iubebat ením quibus mutuo dederat,ut multos communiter , infocietatem afcífcerent,quí quínquaginta numero facti,totídem dífpertítí nauibus,ipfe extra à ufuram partem unam per Quintíum]libertum capiebat,quicum fjs quí foenorí obnoxij erant," enauigabat. Eratením haud uníuerfam in fortem,fed magno.cum emolumento paruá ín rem difrimen,Seruis etiam lucrí cupidis argentü. praebebat ut pueros emerent,quos ímpenía Caa toníseducatos ac ínftructos poft annum uenundabant.Ex hís Cato complurís detínuít,precío quantum quí maximo emíflet fupputarido. Cum buíufcemodi quaftus ftudium filío perfuaz deréconaretur,non uirí,uerum uídua mulíerís effe dixít,extenuatas facultates dímíttere.Illud autem longe magís eíusanimí uehementíam dedarat,quod illum homínem admirabilem ad gloríam;acdíuínd appellauit,qui rationes fuas ampliores qudm accepíffet,relinqueret.Ea tem p peflate qua Catoíam grandis natu erat, Carneades Academícus& Díogenes Stoícus pàilofo phus legati Athenis Romam uenere,ut Atheníenfium cíuítatem quingentis talentis, quibus Cecropiorum poftulatíoneà Sícyonijs indicta caufa mulctata fuerat, liberaret. Mox adolefcen , teshuiufcemodilegatos uífendi& falutandigratía frequentes conuenerunt,quos cum dífpue E rnübusinterfui(Tent,laudíibus& admíratione extollebant, Carneades pracipue gratíofus ha bitus eft,ín quo fíc fumma uírtus cum fumma zítimatíone íüigebatur,ut maxima comítate dez uin&ísauditoribus,quemadmodum fpirítu,fic rumore cíuitas fübitó compleretur,uníus grae dhomínis eloquentía paríter acfapíentia fingulos demulcerí ac tenerí,& íncredibili quoda ftu| dioiuuentuté cunctís pofthabitis uoluptatibus ac relíquís exercítationibus,quafi díuínitus af- a flaam ad philofophiam conuertí, Quod cum cxterís Romanis iucundum fpectaculum effet, ij quando complures adolefcentes optímis gracís artibus erudírí,&C cum fpecüatíffimís uíris uer faricernerent,príncipio ipfe Cato huiufcemodi doctrínz ftudijs uniuer(am ciuítatem abundae tegrauíter ferebat, V erebatur ením nead hanchumaniítate conuerfa iuuentus,fic dícendi lau deduceretur,ut rerum gerendarum ac milítíz gloríam cotemneret, V bí uero philofophorum nomen paffim per urbem celebrari coeptum effet,& uir claríffimus C. Atilius magno ftudíg i exoratofenatu;prímam eorum oratíoné uerbíslatínís interpretatus effet, Cato fecum fiatuít, D uniuerfos phílofophos quadam honeftatís fpecie Roma dímitti, Quocírca in curíam ueniens i primoribus patrum grauíter queftus efi,quod diuturno tempore infecta relegati ín urbe fee deant,quí tanto íngenío,tanta facultate dicendi funt,ut facile quecunque uelínt perfuageant. Quamobremreipub.falutí conducere quoddam fenatufconfültum mature decerní,quo hínc abeuntesad fcholasreuertantur,ubi liberos Girecorum fuís artíbus ínftituant, Romaní uero adolefcentes more maíorum legibus& principibus obedíant, Huíus fententíz autor fuítCae ; QR—"nenquíaCarneadi(utnonnullifufpicabantur) infenfus effet,fed quía philofophiz penitus aduerfus,omnem grzcam dodirína, quantum ín ipfo erat;infectabatur. uíppe cum Socrate loquacem& uíolent&i hominem appellaret,qui cum ín patría fua plus poffe quàm leges patee rentur affectaret;prifcos mores ac ueteres confuetudines antíquare,ciuesip fuos ad contrarías priftinis inflítutisopíniones traducere molitus eft,[n Ifocratem ínuectus, eíus ín Ícholís diífcipu los confenefcere aicbat;ut apud inferos caufas quas ín fidem fuam recepíffent,patrocínío tuee"a 36d f 2 PLVTARCHI CATÓ CENSORIVS c rentur. Adlixccam Grxcorum ftudía ad flium malediáis íncefferet,quicuram& uigilani Secundauxov. Gellius lib.15. £ap.i8 Plutarchus in spopbtbeg. ad arcas artes contulerat, grauior fono uocís,quám fibi per fenectutem liceret, quafi numine afflatusoraculum zderer Romanos tunc imperio fpolíatü írí dixit, cum fe gracis literis dedi(: fent, Cxterum hxc ipfius maledicia falfa atgy inanía fuiffe, cofequens tempus oftendit, In quo cum cíuítas rebus geftís amplífTima facta effet,omní coómendatione humanitatís graecarum di. fciplínarum etíamatgj etíam ínfloruít, Nec Graecos philofophos folum Roma,uerum medi: cos odío&fufpicíone profequutus eft.Cumgy íllud Hippocratis,quía rege Perfarum multoi pollícítatione talentorü accítus,qunquá barbaris Graecorum hoftibus fui facultatem facturum díxerat: Hoc,inquít,cómune medicorum íufiurandum eft, C) uapropter filium affidue íuffi t leshomínes declinare,fcriptum apud fe comentaríum effe dicens, quo pacto uel incolumis fei uarí,uel xgrítudineliberari poffet.Si quís ex familía aduerfa ualetudine laboraret,nemíné un; quam per inedíam feruaret;at oleribus,& leuiffíma, uelut anatum,palumborti,ac leporis car: ne domeftícos infirmos aleret. Flzc ením cum cocta facilía ftomacho fint,xgrotís conferre,ni(i quod manducantes per qmílle fomníorü fpecíes uerfari contingat. Hac ítaq; ipfa uíuendi ratios ne fretá,cum ipfum quidem optíme ualiturü,& fuos incolumes aliquandiu conferuaturü,Sibi tamen non parum inuídíz conflauit,dum uxorem& filium perdidiffet,Ipfe uero corpus robo refirmiffimü nactus,adeo profpera ualetudine díutíffime fuit,ut etiam grandauus mulieri ma gnopere congrederetur,& huiufcemodi caufa,prater xtatem,uxorem ceperít, Nam ubi Pauli filiam Scipionis fororem filio coniugem dedit,ipfe uxore deftítutus cuiufdam puellz coitu quz ad eum uentítabat, utebatur, Id facile peranguftías domus perceptü eft, Filius cum mulíercu: lam impudentíus ac tumultuofíus ad patrís thalami profectam intellexiffet,uerbum nullum fecít,fed quafi rei turpitudine affectus, grauíus ín eam oculos cóíecít, Quod fimulac cognouit Cato,nulla ex parte queftus,uultuac fronte nullum ueftígium doloris expreffit, Caeterü cum ex more gregeamicorü ftípatus ín forum defcederet, d Salonio fcríba, quí cum cateris eum do: mo deducebat, magna uoce accíto,fcífcítatus efl,utrü filiolam maríto collocafTet;quo nihilad: hucactum effe, necfe nífiex confilio ipfius fa&urü refponderite: V ideor,inquítidoneumtubi generum ínuenilfe,cuius nífi grandiorem axtatem repudíes,cxtera(ut fpero)facile probabís, TunfSaloníus Catonem cohortatus eflquo puellx cogítationem fufciperet,& arbitratu fuo' collocaret:qua ín clientelam ipfius recepta,gratía,fide, opera eius indigebat, Nihil tardatus Ca to,fe eam fibi coniugem expetere indícauit. Q uocírca Salonius primum nó mínus obftupuit, quam poftea latus eft, Catonís ením atas annís iam grauís,& familíze dignitas quz confula tesac tríumphales imagínes praferret,à puellz(uz nuptijs aliena uidebantur. Verum Catoné ferio loquutü perfpíciens, libenter ei filiam defpodit.Deinde ín forum procedentes,mox fpor falíaríte fecerunt; Hazcresubíad Catonem filium perlata eft, accerfitis focijs patrem conuenit, rogauit(p,num qua ín re offenfus,indignabundus fibi nouercam induxiffet.Cui Cato:Melio rà dic,inquit,fili chariffime, Omnía fane tüa,íucunditate me quadam affíciunt,& quod ribi fuc €enfeam nibil eft,fed huius rei confilium cepí,cum multos mihi quídem natos, patríz uero tibi períimiles cíues relínquere cuperem. Hacratione fuperiore tepore Pififtratus Atheníenfium tyrannus(quemadmodum líterís proditum eft) pubefcétibus íam liberis Argolícam fuperin duxít coniugem TímonafTam,ex qua lophon& Theffalus zdíti funt. Ex hís nuptíjs Catonifl lius,ex matre cognomento Salonius ortus eft, Alter uero maíor natu cum imperatorem gere ceGextremum obijt uítae díem:cuíus ut uírí optimi Cato pater fxpe fuís in librís meminit. Hu íus mortem modefte ac fapienter tulít,& confequentí tempore nihilomínus reípub.intentus fuít. Nec ením ut L.Lucullus poft,& Metellus Píus,onere íam urgentis fenectutis fed comw nibus muneribus uelut graui aliquo mínifterio abdícauit. Nec utantea Scipio Aphrícanusle uore,quem ín fe maxímarü rerum geftarum gloría conflauerat,permutato uíuendi ordine,tt: bus urbanis pratermí(fis, reliquum ztatis in ocío egít, Ceterum ficut Dionyfius tyrannidem honeftiffimas exequías,íta Cato decoram ztatís iam fenefcentís occupationem reipub. ratus, laxamentis€ quibu(dam quafi íocis in contexendis libris,& agrícultura,quotíefcunqy fibi us cuum;tépus daretur,utebatur, Varíos& fermones& híflorías confctípfit,rei&p rufticae curam ac ftudium adhibuit, A ntequam uírilem togam fufciperet,duobus duntaxat prouéubusagri cultura fcilicet parfimonía ufum fe refertT'uncex urbe in uillam fe recipiens, rationibus ftudijs fuís confuluít. Deagrícultura quoq; librum zdidít,ín quo de placentís conficiundis, alferuandis fructibus pleragp fcripta funt.Q uo ín loco adeo laudis auídus uifus eft,ut in fingu lis propríus,elegans,copíofus effe uoluerit, In agro quoque abundantes coenas ínftíruít, uic nos PED——-—uw ww-—-.-—-25-5..-.2 X-, FRANCISCO BARBARO INTERPRETE."5t 4 nos& accolas zquales€ familíaríífimos fuos paífim conuiuas habuit, Cuíus confuetudo non| modo coxtaneis comís,uerumetía adolefcentibus grata& íucunda fuít,ut quí perlongam exe períentiam multís ín rebus& memoratu dignis fermoníbus obferuaretur.1] píe menfam maxía meamícorum parentem atdj procreatrícem exiftimauít,ubi ciues bene de repub. merítos oras tione ac predícatione ornare ac celebrare con(ueuit, Cuncios autem obliterare,quos ímpros bosuel ínutiles íudicaffer, Id adeo diligenter à Catone ufitatum eft,ut nullum eorum uellaudi uel uítuperatíoníaditum ad conuíuíum prafliterit.Extremum quod ín repub.fecít opus,Cara thagínis euerfío ac defolatio fuít. Hanc eti manu& opere ine mínor excíderít,confilío tas men& fententía Catonis aduerlus eam ex huíufcemodi caua bellum fufceptum eft,[sad Car thagínenfes& Mafiniffam Numidiz regem armis inter fe difceptantes mí(lus eft,ut cotrouere farum caufas infpicerer. Mafiníffa quídem ab ínítio populi Rom,ftudiofus erat, Carthaginen fesuero poft cladem qua à Scipione duce fuerat uicti, graui ftipendío mulctatí& imperío exu di;inducías agebant, Cíuítatem íraqg prater fenatus expectationem, nec multis affectam incom modís,nec humílíatà ínuenít:at milítari iugentute,diuítijs,armis,bellico apparatu florentiffiz mam,& moderatum níhílanímo ueríantem offendit, C) uapropter haud rempus effe putauit, Romanos de Numidarum aut MafiníiTx fortunis aclegíbus decernere;niíienim urbem antea inimiciffimam,íam uero copijs fuís auctam& ad defectionem fufpenfam fummis uiribus opa prímant, futurum ut que grauia perícula denuo Romaní íncurrant, Magno ígítur ftudio rez uerfusdocuít fenatum fuperíoríbus cladibus Carthagínenfes prudentíores,quám ínfirmíores effe,nectam armís debílitatos,quám bellícís artíbus inftructiores factos effe, Bellum Numídíz cum Romano quoddam przludium extare, Pacem atqj índucías duellí prorogationem rectius appellatipoffezad quod gerendum nihil prater tempus expectarí. Aphrícanas fubinde fícus quasclanculum fubter togam de induftria detulerat;palám oftendít, Quarum magnitudo ac pulchritudo cum admiratíoni multis effer,Fundus,inquit,ex quo haclecta funt poma,tríum dierum nauígatione ab urbe Romana díflac. Illud uehementius cum de totius fumma reí fenz tentíam diíceret,acclamaffe fertur: E repub.mihí uídetur Carthaginem delerí, A quo quídem cumP.Scipío Nafica díílentíret,perrexitín hunc modum contrariam fententíam tuerí,ut fem )? p perhaberet ín ore:E repub.mihí uídetur Carthaginem non delerí,potiffimü quoníam popue lusRomanus ob felícitatem elatus€ ínfolens,per multa íam flagitia contínerí non poflet,quí P. fequundiffimis adeo rebus fungítur,ut quó ímpetusanimorum ferat,eo uí ac impotentia pere ueníat,Hunc ergo metum quafí frenum quoddam multítudínís temerítatí moderatorem& fa lutarem ímpedere cupiebat. Carthagíneníes enim quemadmodum Romanos proflígare non poffent,fic contemni non debere.Id autem perículofiffimum Catoniuifum eft,cuí fatís exploa ratumerat,populum Romanum debaccharí,X uaríjs in erroríbus per multam licentíam uere farí,dum cíuítatem magnitudine praftantí ínimiciffimam haberet,quz fuís fracta malís mode ratior ingruat, INec profecto tímere non poterat, donec eoín loco reípub.ftatus effet,ut quoad domí male uíueretur,forís terror fublatus effet.Hoc pacto tertíj& ultími bellí Punicí Cato au torfuit,cuíus ipfe ín príncipío mortuus eft,cum multa fapíenter ac diuínítus de eo uno predíz xiffet,.cui potiffimum íllíus urbis excidendac palmam feruaríanimo multos annos ant przuís derat.Híc tunc eratadolefcens& tribunus militum, Profectus tanta prudentix ac ín dímícado uirtutís figna declarauit,uthís Romam perlatís Homerícum illud Cato cecinerít; [fte fapit folus,reliquí uelut umbra uagantur. 9 Odes. Hoceíusoraculum paulo poft re ípfa ueríífimum fuiffeScipío confirmauiít. Cato progeniem hancfuperítitem relíquit,unum fcilicet filium,quem(ut fuperíus dí&um efl)ex pofteríore uxo re natum,cognometo Saloníum appellauítunumép ex defuncto filio nepotem.Saloníus quía dem dum ímperator effet, mortem obijt. Eius filíus Marcus confularem dignítaté admíniftraz uit.Ifte Catonis philofophi uírtute ac gloría atate fua clariffimi auus fuit. f9 2 " Q- uw? E -—-$9 e— BE ums Mo C) ame— 5—— mW 8 ww)(" Aa eU 4 WA We Ew WC wm Wu GUN A— WP P wu v 0Ww M Ww wea v A— QR COMPBPARATIO ARISTIDIS AD CAT Oe NEM SENIOREM, 9 WM Wn. Sw vM dehísqux mentione digna uidebantur expofuerímus,fi totà uniusuítam unís uerfz alteríus conferamus,quoníam multis egregís ín locis pares funt, quibus ín rea i3 busuaríetas ac díffimilítudo fit,difficile percipiemus. Si utrang; particulatím,quafi B carmenautpícia tabulam fyncero& fubtili iudicio difcernere uoluerímus,;dífpicíee! M UE Wo V^.€» v " etu C Origo. | DDignitates. Res geile. Foriuhna. mDom&k ut utere que administra uerit, COMPÉKATIO ARISTIDIS ET CATONIS museffeütríg; commune,quod fua uirtute,fuís optímís inflítutís ínníxiemagna cum eloría ad rempub.accefferunt,quanquánec maíorum fplendor,nec externarü rerum facultas eos proa moueret, Aríftídes,ut nobis coníectura colligere lícet,cum necdum Athena magnopere cres uiffent,& opes ciuítatís mediocritatem aequalitatem feruarentfactioni príncipibus& impe ratoríbusobfiftens,clarus ac fpectatus cíuis factus eft.Eo fane tepore quo florerein repub.co pin quíngentüm medimnüm cenfus maxímus erat, Secundus autem trecentüm equeftris ordi nís homínibus, T'ertíus€ extremus ducentüm fuít,his quos(4 yís«c appellabant,attributus, Caterüi Cato cum paruo ex munfcipío& ruftícana uíuendi cofuetudine ín uaftum quafi pela gus fe ímmitteret,rem Romaná íngreffus eft:qux tanc haudquaquá ut patrum memoría Cu ríos, Fabritíos,Hoftilios,ex agrís duces delígebat,nec ínopes& operarios ab aratro& ligone primores& prímaríos cíues ín curíaaccerfebat;uerum quz generís nobilítate,diuítías largitio: nes,ambítíonem more fuo magnífaciebat,X tumore íam& imperio freta,candídatorum ftu : dío perfaftidíum quoddam delectabatur. Haud fimiletuit Themífloclem ínímicum habuiffe, quí mínime fplendore geperís clarus medíocribus fortunis nítebatur, T ría enim uel quínque, fummumy,talentüm polfediffe traditur,cum ínítío ad rempub.fe coníecít;& cumScipionibus Aphrícanís,Seruijs Gialbis,Quíntijs Flaminijs pro fummo loco cíuítatís ínijffe certamen,cui níhíl momentí;nihil facilitatis,nifi iuftítía caufa,& loquendi libertas adítü daret, Ariftides quo; que Marathone,& rurfus Plateis unus ex decem ímperatoríbus defignatus fuit. Caeterum Ca tofecundus conful;& adueríis acrefragatibus multis,praterítís feptem claríffimís& nobiliffis mís uíris copetítoribus, fecundus cenfor factus eft, Aríflides nulla ín re quae magnifice gefta fi, prímas partes habuit. Miltíades enim apud Marathonem,apud Salamínam T'hemíftocles prín ceps fuit. Apud Plateas Paufanias(ut refert Herodotus)omnium pulcherrímam uíctoríam ui cit. Cum Aríftíde autem de fecundís etiam Sophanes, Amíniz, Callimachí& C ynegití difce: ptant,quí ín his certaminibus fortiter ac ftrenue depugnauertüt,Cato uero non folum cum ím perío ín Hífpanía conful,& manu& prudentía cxterís anteire iudicatus eft,fed etíam tríbunus milítum círca'hermopylas alteríus aufpícijs uictoríz gloríam adeptus eft,cum R omanís ad^ uerfus Antiochum magna clauflra recluferít,& aduerfus regem,qui folum ante fe profpecia bat;à ergo partem exercítus clám círcunducens oppugnauerit:;ea ením uictoria qux fine con trouerfia Catonis opus fuít,Girecía excedere coegit Afia. In quam ítem Scipioni patefecitadi« tum.Bellícisín rebus ambo forís ínuícti fuere,fed ín repub.domí non fic, Aríftídes enimad The miftocle urbe eíectus exulauít.Cato uero tametfi cunctos potentílfímos&prímaríos cíues íní mícos haberet,ufc ad fenectutem uelut athleta decertans,omnií fe cafu& calamítate uacuum liberumQ feruauit,cum fxpiffime publicísin íudicijs aduerfaríos accufaffet,ac pro fe quoque caufas dixifTet, Multos quidem óppreffit,ípfe uero exiftímatione uítze fuze optime inftítutz,ac eloquentía commodiffimo ad res tranfigendas inflrumento munítus,ab omnibus accufatíoni: busabfíolutus eft, Quare quídem íuftís de caufis longe magis cafu aut fortuna faGum effe quis dixerit,ne quíd eí prxter fuam dignitatem accideret, Przclarum hoc uel Antípatrí teftimonio, quí Aríftotelem philofophum uíta íam functum,prater cxtera perfuadendí uím habuifTe pet» fcripfit. Nullam perfectiorem uirtutem quám cíuilem confequi mortales poffe,certum eflc íusnon parua parsá multis autoribus ratío rei familiaris ponitur, Cíuitas enim quaedam domi: ciliorum conftítutío eft, Hzc cum fit caput,moríbus cíuíum bene compofítís publicís in rebus virésacrobur capít.Hínc Lycurgusargenti&€ aurí quícquíd Lacedzmone fuít abígensacex termínans,ufu ferrei nümi igne deprauati íntroducto,ciues cura domeftíca míniíme líberauít; fed praeter caeteros legíslatores profpexit,ut omnes delitijsfimultatibus,diuítíarü affe&ionibus circuncifís,ea quz ad neceflitatem& comoditatem uítze conducerent,facile confequerentur. Paup«qrem etíam fine laríbus,fine penatibus,& mendic& familiarem plusin repub.quàm opu lentum& ínfolentem tímendum effe íudicauít, Cato ítaqg tantum ín hoc genere ualuít,ut n mínus prudenter& accurate príuatis negocijs, qudm publicis praefuiffe cenfeatur. INam& fot tunas fuas amplíores fecit,& plerífqy ín prímis utilibus unum ínlocum quafi fub uno afpecu pofitis, de re domeflíca& ruftica poflerís preceptíonemreliquit, Caeterum A riftídes tenuítet uíuens,zquitatem ac íuftitíam falfis crímínibus fubíecitcüm eam domorü perníciem& mere dícitatís parentem appellaret,caterísQp potius,quàm hís ín quibus effet,commodam putaret. Multa tamen ab Hefiodo,ut nos ad íuftitiam paríter ac ad diligentem reí domefticae rationem cohortaretur,dicta funt,& ín fegnítiem,ac omni opere liberam uacatione,uelut iníuríx príns cipium acríter ínuectus eft; V nde praeclare ínhuncmodum Homerus fcrípfit: i Nonm o iienn. alin ms Cmm tt t tt d dts RN S MN wa tv. S089 WW— WV Ww 7A—-2C-—— m VQ). Ww—€— 00 OU—9—--—X I1— NM— P wu fe T" S.UMAB.--—— M» FRÁNCISCO BÁRBARO INTERPRETE, 52 : Non míioperis ftudium autaugendicura peculi, Quopulchrosalerem natos:ego femper amaui Remigío celeres undis agitare carínas, Pralía cum íaculís colui uolucresqp fagittas, quafi domeftícee facultatís fecuros ac negligenz tes,per íniuríam fíerí diuites admoneret,[Nam ut phyfícís placet,nihil oleo fi corporibus extez riusadmouetur,falutaríus:fiinteríus,níhil perniciofius eft, Sic iuftos aiit cxteris omnibus emo lumento effe,cum fibí ac fuís facultatibus per incuríam detrímento fint.Hac re cíuilís Aríflidís dignítas pofterís eíus íntercífa fuít,fi, quemadmodum à multjs prodítum eft,neg; de dote filíaz bus,neq; de funere fibi relínquendo cogítauít. Econtra Cato,cuíus domus ad quartum ufque enusRomz imperatores& confules adiídit.Eíus enim nepotes ac pronepotes fummís magi firatibus functi funt, Aríftídísautem,qui Cirzcorum princeps fuit,flírpem íngens paupertas partim adconíectorías tabulas reiecit, partim cum extrema mendacítatís onus ferre non pofz fent,ad cíuítatis largitíionem fupplices manus fubíjcere coegit. Quo factum efl,ut occafione é medio fublata,níhil à pofteris fuis fplendide, nihil magnifice geftumfit, Aut quid fíhoctotum íncotrouerfiam uocetur? Paupertas quidem per feipfam nullí turpítudiní coniungítur:quod fi negligentix,íntéperantiz,luxus,£mprudentiz fpeciem pra fe ferat,probro ac uítuperatione nonuacat, Catterü ín uíro modefto,induftrío,íufto ac fortí,quí omni cum aude ín repub.uers fetur,graue magnitudinis animíteftíimonium eft.Q uis enim putet magnas res poffe conficere, quí ín humiles cogítatíones aními demittit? INec profecto multos íuuabit indigentes,quí mul tisindigeat.Ego magni momentíuíaticum in repub.non díuítías,fediper fe fufficientíam exí« flíno,Q uz quía luxuríofum omnem apparatum repudiat,nullius uoluptatís caufa grauí(fiz mur cíuítatís munus intermittít, Deus fiquídem nulla re fimplíciter eget. Flínc(llam homínís uirtutem,cuí mínímü alteríus acceffio neceffaría eft, perfecti(fimam ac díuíní(fima putamus, Nam utcorporí optima ualetudine temperato;necluxuríofo ueftítu nec delicijs opus eft, fic ui ta& domus qux bene ualent;non exquifitis,fed uílibus copijs cotentz funt, Necelfitatísenim tatíonemhabere pro facultatibusoportet, V elut fiquís plurímas opes cumulat,cum pauciffiz mísütatur,eí& multa deefle conftat:uerum fiue non utítur apparatu rerum quas appetit, ua p nuseft:(iueappetít,obftat autem per auarítíamfibi quo minus fruatur,mífer. Ideoque" libene ter Catone quzrerem:Sí díuitíz ín ufum aliquem referuntur,quodnam eí ornamentü attue liffent,qui ín maxima copía medíocríter actenuiter uíxít"Siuero(quemadmodum par efl) ín primisfplendíidum putámus quocung; pane contentum effe,& eo uíno utí,quod operarijs& Íeruis comune fit,nec purpurá nectectorío domus egere,níhil horum Aríftídes,nihíl Epamíz nondas,níhil IMI,Curíus,nihil C.Fabrítíusquod natura poftularet,reliquere, fed ea poffidere noluerunt,quorum ufümiímprobarent. Q uíd opus tanta cura,tanta uígilantía,tot uníus alis caufaloqui& fcribere, quo pacto quís breuí locuples fiat,eí qui fic frugi fít ut& opfoníum fibí iucundíffimum rapís manu fua appararet,& eius uxor pínfendi munus à fua dignitate alíen& non putarete INon ab re frugalítas per feipfam plurimum poffe fertur,qua fit ut fuperuacanea rum rerum appetítu€ cogitatione liberemur, C uapropter Ariftídem ín Callíe iudicio díxífz feperhibent,eos probe paupertate erubefcere,quí preter uoluntatem pauperes effent:quíau tem ex fententía;ut pfe,optimo iure gloríari, Ariftidís profecto tenuítatem ín defidiam referre ridiculum eft:quí non modo fi quicquam turpeaut índecorüi perpetraffet,uerum fibarbarum unüm fpoliaffet,aut unum hoflíum tabernaculum íuri fuo uedicafTet,facile locupletarí potui fct;-Hzchadtenus. M, Catonís ímpería maximís rebus nullum fermé momentü attulerüt. A ríflideuero rem gerente; Marathona, Salamina,Platex,pulchrítudine,fplendore, magnítudíne interresà Girzcía magnificentiffime geftas,facile fibi príncipatü obtinuere, Nec Antiochus diz gnus eft quí cum Xerxe conferatur,nec urbium cís Iberi mocnía folo aequata,cum totgnyríadibus,quí pedeftribus naualibus ue pugnís ceciderunt,comparanda funt.[n quibus Aríftídes null uirtute fecundus fuit,fed gloríam& coronas quemadmodum díuitías afpernatus, facile laudis cupidis coceffit quibus omnibus fine dubítatione anterior bat, Catonem equidem non accufo,quí prími fibilocü ímomnií genere uirtutis attribuit,cum ipfe ín quadam oratígne fee ipfim collaudare non mínus deforme effe,quám uítuperare demoftrauerit, uz cum íta fint, eiusquiut alteríus teftímonio laudetur no indiget, uírtus meo íudicio perfectior eft, qudm qui feipfum laudibus effert ac przdicat. Nam uthi quí àftudío ambítíonís remotí funt,honeftífie mum przfidium& non mediocre ad cíuile ac facile uíuédi genus uíaticii adeptí funt:fic qui ho noris cotentíoní ac cupiditati conflictantur, difficiles extant, Qua res omníüi maxime liuorem f. 4 Od'ves.£, Todrabuap Aristidis fortua mam tenulorcm excufat. Geflork utrius maior utilitas. PLVTARCH! PÁVLVS AE MILIYVS C atip inuidíà parít, A quo alter prorfus liber fuit;alter fatis fuperd laborauit, Aríflídes quidem Themíftoclís maximis in rebusfocíus& adíutor fuít,eíustp príncipatü ac dignítatem quafí fti pator quidam tutatus, Athenas erexit, Cato ueroScípioni refragatus,illius aduerfus Carthagis nenfes imperíü pene fubuertít atcp labefactauít,quo Annibalem inuíctum uicit& profligaui, I Multas denicg calumnías comentatus,eum de ciuitate eíecít,S L.fratrem turpiíTima repetüda rum mulcia circáuenít, Continentíà autem d Catone plurímis& pulcherrímís laudationibus exornata, Aríftídes puram& immaculata omníex parte feruauít, Caeterum Catonis nüptig prater xtatemacdignítate fuam qelebratz,nec exiguas, necleues ei maculas afperferunt.Nam ualde indecorum uídebatur,quod íam grandxuus adolefcenti filío& nuruí,clíentis qui magis i ftratuiferuíens publíce mercedem merebatur,filiam uxorem adduxiffet, V erum fiue uolupta | tíscaufa fecerit,fiue(cortí gratía íra percítus filio fuccenfuerit,& resipfa& occafio turpítadini coníuncta fuít, At ea excufatío qua per diffimulatíonéqum filio utebatur ,uerifimilis no eft,Sia quidem taleslíberos certo íudicio relinquere cupiebat, ínitío generofam foemínà fibi matrimo: nío coníugem facere parerat,ion autem donec occultum fuit,cum ea mulíere per libidinem : congredi,qua fibiíure copulata non effect, Quod ubí perfpícuum factum efl,focerum fibi fei eum,cuí facillime dícto fuo parére,non autem praftantifTimü generü deligere propofità fuit, PAVLI.AEMILII..VITA e LEONARDO ARETINO INTERPRETE, T. VITAS fctibere aggrederer,alij in caufa fuere:utporró perfcribéren animuméa íam ad eam rem adhíberem,autor età egomet mihi fui, fic ínhí« | ftoríauelut ín fpeculo uitam ad illorü uirtutes quomodocunqy expolireX coparare conatus,Eft ením conuictuí& couerfationí fimilis res,cum apud nosceu díuertétem unumqueng; procerü íllorü,hiftroría duce,hofpítioac cipimus,acceptii contemplamur,quantus fit, qualís&j,ex omnibus maxíme cen illuftría, maxime fcitu dígna decerpentes, Q uíd per immortales, aut íucunz B díus,aut ad inflaurandos mores efficacius effe poteft? Democrítus igítur curandum effe dícít, qui aufpicata nobís uítz exempla coquíramus,ac domefticis prope& fumptis,& frugí magis, quám prauís infauftís&y proficiamus, dogmate nó(ano, fed quod ín innumerabiles nos füpet: ftitiones abducat,ín philofophiaillato, Nos uero ín hoc hiftoríz ftudío& lectionis ufu ficnos coparemus,ut ímpreífa femper probatiffimorü optimorum uírorü animís noflrís memorío, fi quíd prauum,aut uítiofum,aut illiberale nobís eorü quibus cum neceffarió agemus,obtule rit cogreffus,íd expellere& profligare fenfim placidedy, mete noftra ad pulcherríma uírtutum exempla reuocata,queamus:qualía tíbi nunc Corínthij Tímoleonís,& Aemilij Pauli aitápa: ramus;uírorünon folum ínflitutís,fed aními dotibus fimilíum,& in quíbus dubíü fit magísne fortunaan prudentía,praclaras res gefferint, Aemíliorum familiam ín urbe R.oma patrítia fa4 néacuetuftam fuiffe plurími tradunt:quod uero prímus quí nome eífamilíz reliquit, M, Ae milius propter fermonis lepíditatem,quam auAiav Grxcí uocant;appellatus,Pythagora phi lofophipuer fuerít,nonulli ex fjstradunt,qui do&trína Numx Pompili regis ín Pythagoriaw torém referunt, Ex hac ígítur familía multí przfftantes uírí& clarítate affequutíuírtutemfeli citer adamarunt.Sed L.Paulí aduerfa apud Cannas fortuna prudentíam ac fortítudinem eius oftendít.Nam poftqua collega fuum confilio dimicandi remouere fuadendo non potuit, uitus licet pugna quídem partíceps,fuga uero nequaquá partíceps,fedautore perículí acpu guz fugam arrípíente,ipfe manens aduerfus hoftes pugnando ínteríjt, Híc filios habuit Aemi líam,qux Scipioni magno nupta fuít,& Paulum de quo hac Ícríbímus,qui ín aetate florétiglo ría&Cuírtuteclarorü uirorum effulíit,non ea fequutus qua tunc cztera iuuentus fequebatut, nec per eandem uíam íngreffus,Non ením fe ín caufis orandís,nec ín falutando ac prenfando homínes,quíbus artibus pleríg; fauore fibi populare captabant,cum tamé ad utrüicp foret non ineptus,exercuit,fed utpraeftantiorem uticp,fortitudínis 8 integtítatis eloría fibi quxrereftu Bà vempillici duit, Prímum é magiftratibus xdilítate petens, duodecim cópetítoribus, quos omnes poftetis quo grada c^ teporíbus cofules fuiffe tradunt, fuffragijs populi Romani pralatuseft, Augur deinde fatus, ejjerit. fic gatríjs moribus íntendit,fic ueterü círca díuína obferuantía difcíiplínamá cognouít, ut no^ minis& honoris duntaxat gratía concupítü príus,auguratum ínter fupremos imaginum ha4 bendum LEOÓNÁRDO ARETINO INTERPRETE. 155 ! y bendamoftenderít,philofophis aftipulatus,quí religione fcíentíam cultus díuíni effe definíüt, li|! Cundaením faciebat cum perítía& ftudio,eí&p unirei czterís omiffis,cum in hoc erat,anímü & B inendebatnihil pratermiíttens uel addens,fed& aduerfus collegas femper etíam pro minímís í,| infiftens,& docens quod etfi maxime quis rem díuínam facilem exiftimet,& fine querela negli Grauitas ha| gentíe,tamen nequaquá effe ferendam cíuítate,qua illam negligi patíatur.Neminem enim ab itigenij, is| initio magno excefTu rempub.turbare,fed magnarü rerum cuftodia tollere,quíin paruisac mí " nímís diligentiabíecit. Eo modo difcíplinz milítarís ac morum cuftodem& obferuatorem fe n B prafitit,non gratía milítü captans ín exercítu,nec ut pleríqpillíus aetatis homínes,fecüdos mas ia gíftratus per gratía príorum fibi coparans,fed ueluti facerdos aliorü facrorum circa mores dux a B& exemplar cuíqg exiftens fic adminiftrabat,ut fecundarü partíum exiftimaret,hoftes uíncere, ni prímarü uero,cíues dirígere.Durante aduerfum Antiochü bello,&petitíffimis reí milítarís ho i mínibus ad illud coueríis,alterum ab Ejefpería exortü eft bellum, magnis in Ibería motibus fua » B^ o(iaís.Adhocbellum Aemilíusmiffus,no cum fex,ut caterí prztores,fed cum duodecím fes n curibus;itaut dígnítas confularís imperio eíus ineffet. Bis fignis collatis hoftes fuperauit intera r fecitp cítciter x X x; homín& millía;manifefle&p apparuít;uíctoríam ex induftlría eíus partam ! fuiffe;habilítate locorti;& tranfítu amniís,facilitatem uíncédí militibus praflantís, V rbes uero ccL. índeditione recepit, pacatamq prouíncíà relínquens,ne una quídem drachma ditíor profectus fuerat,reuerfus eft, Erat& in cxterís haudquaquá pecuniarü ftudíofus,fed fumptuo fusacliberalís;nec multa babebat,fed cum dos mulieri reddenda fuit,uix patrímoní eius fufz fecít, V xor fuit ílli Papyría MInafonís uirí cofularis filía,quam poft longü coníugijtépusrepus vxo,—' díauít,lícet pulcherrímà fobolem ex ea fufcepiffet, Hec ením egloríofiflimü Scipione& Maxia Liberi; " mum Fabíü pepererat. ux auté caufa díuortij fuerit,non extat, fed uídetur alíqua efficax raz Ís tíoaffuiffe,Illud autéconflat,cum amicí familiaresQp díuortí grauiter ímprobantes, Aemilío X dícerent)nónnehaec modefta, nónne formofa,nónne foecunda 7 porrexit ílle pedem& calce | oflendens,Nónne pulcher híc calceus,nónne nouus eft? ínquít, fed nec quifquá ueftrá nouit, : qua exparte meum cotorquet pedem.Sic enim fe res habet, Magna quídem plerund;& maní c E fcfla errata mulierü, caufam díuortij prxftiterunt, Nonnunquam tamen ex quadam diíterfitaa » KÉ Btemorum,frequetes€ paruzoffenfioneslatéter exortze,uíros ab uxoríbus alienarüt, Poft dia^ t uortíum Papyríz,alíam uxore accepít,ex qua cum duos filíos fufcepiffet,eos quidem domí ha ; à buit,alíos uero duospríores maxímís& claríffimis domibus per adoptione ínferuít:quorum : maíorà Fabio Maxímo quínquíes confule,mínor àScipione Aphrícano adoptatus,Scipío ap s B pellatus eft, Ex filiabus uero alter M, Catonís filius,alteram Blíus Tubero uxore accepít.Erat h autt Tubero uír optímus,magnzü ín repub.autorítatís, fed íta tenuí patrímonío,ut fex& des : cem uiti ex Tuberonü familia omnes fimul in unís edibus& quidem modicís,cum coiugibus "&liberishabitarent.In has edes Paulí Aemilij bís confularís& tríumphalis filia deducta eft, » eístp habítauit;nec puduít eam paupertatis uíri,fed uirtute admírata eftper quà pauper erat, r Atuero xtatis noftra fratres cognatítp,nifi regionibus& fluminibus& muris comunía díuia M dant,nífi magnis fpati]s ínteríacétibus feparentur,lítígare ínuícem non ceffant, Hxc fecum co eM ; Bà gitandí eR aetatd facultaté hífloría prbet,hís quí confilium quxrüt, Conful aute factus M Aemilíus,bellum geflit aduerfus Lígures, homines bellicofos& ob uicinitate Romanorübela : landi peritos.[ncoluntením extremam[talíz oram,quaead Alpes pertinet,ípfarumdp Alpium i quanti Tyrrheno abluítur pelago,& cotra Libyam confurgit,permifti Gallis& Iberísmarí&e s E mís,tunc aute przdatorfjs nauigijs mareufcg ad Herculeas columnas ínfeftabát.Cótra eos igíz : tur Aemilíus conful cum octo millibus milít& míffus, Hac paucitate copíarü aduerfus trígínta V milla hoftim conflixít,eísip in fugam uerfís,& intra mcenía copulfis,fpem bona humanitatis à E praflitit:neg; enim uolebant R omaní Lígurü gente omníno delere,fed ueluti fpem a9 prafi 0 díum aduerfus gallícos tumultus qui Italíz cotinue immínebàat,relinquere. A emilij igítur fidu , B caadduci Ligures,naues& oppida illí dederüt.[pfe uero dírutís moenibus,nec genere ullo ín« ^ pg iuriz aliter illato,urbes quíde reftítuít,naues uero omnes ademit, nec illius multitudínís nauíz ] gii fupra trifcalmi eís relíquit.Homiínes aute tam marí qudm terra à Liguribus antea coptos,cí 4 ues peregrínosQ liberauit, Hzc ín prímo cofulatu digna memoratuab eo gefta, Sequetí uero ís tcpore cum fzepius confulatü petíffet,nec fuffragia cíuià uotís eius refponderent,quafi fpretus : acrepulfus,quiete fibíagenda putauit, folum augurijs& erudíendis filijs íntétus, Docuit aute » B ipfos& Romana difciplina, quam ipfe doctus erat,& grxcas infuper artes:nó ením folumera matici(ophiftze&rhetoresuerumetía fictores, píctoresqp,& equor&, cani ueriationumü ma i" r5 PLVTARCHI PAVLVS AEMILIVS C giftricitcaadolefcentes uerfabantur.Ipfe uero pater nífi quíd publicí muneris impénderet,eos rum exercitationibus ftudíjsQp intererat,míro amore erga natos affectus. Ea tepeftate bellum aduerfus Perfem Macedoníz regem pop. o.gerebat, Duces ueroad id bellum míffos preme; bat ínfamía,quod eorum ignauía imperítiat turpíter acrídicule res gererent, fuftínerentgpo tius quàm ínferrentbellum.Nuper ením Romani Antíochum ultra T'aurü depulfum,Syríac ínclufum,quíndecim millibus talentís pac& redimere coégeranr,ac paulo ante ín Theffalia Phi líppum profligarant,& Gracíam à domínatu Macedonü líberauerant, V icerant etíam Anni balem,cum quo nullum utíq; regem conferendum bello exiftimabant.INon ergo ferendum ui debatur,ut cotra Perfem ex zquo pugnaret, tandiu cum reliquijs proflígati patris refiflentem, | Ignorabant ením Macedonícá rem poft Philippi profligatione multo qudm anté fuerat,ualis diorem effectam fuiffe, de qua altíus paulà repetítís rebus pauca narrabo. Antígonus quí ínter Alexádri fuccefTores potentior fuít,quíqy etíam genere[/:bíregiüi nomen uendicabat,filíum has buit DemetríG.Híc Antígonü filium,qui Cronatas cognominatus eft;íllealterum Demetríü ge nuít;quí& ipfebreuitempore regnauit, filium relíquít Pbilippü puerum. V eríti ígitur prín Lu cipes Macedonü ne defectu regís turbarentut res, Antigonum nepotem cíus quí obíerat,íns duxerunt,traditadp eí uxore Philíppi matre,primo tutore& ducem,pofit ipfius benignítatem expertí,etíam regem appcliarüt.Fuít autem eídem cognome Dofon,quod multa promitteret, pauca impleret, Poft hunc regnans Philippusab ipfa adolefcentía egregie floruít,fuitG de íllo expectatio, quafi ín antíquüt culmen reftítuturus Macedoníam foret,& Romanorá potenti, qux fuper alías creuerat,deprefTurus,Sed híc ingenti pugna apud Scotuffam à C). Flamínio fu peratustuncfefe contraxít, R omanorum poreflatí omnía permíttens,medíocrí mulcta con tentus remanfit.Poftea uero poznítentia ductus,ac exífímans Romanorum nutu regnare,ca ptíui delícíofí effe potíus,quam uírialte fentientis& animü habentís,mente ad bellum conuer tít,clamd& aflute rem przparauít. Vibes enim omnesqua ín ítíneribus líttoribusi erát,de« bilitari ac exinaniripatíens,ut ficomnino fufpicione auferret,contemnereturdp,magnas fupe rioribus Macedoníz partibus copias parauít, mediterranea oppída,caflellatp,X urbes armís, opibus,homínibusgq muníuít,exercuítGs obícurearcy latenter, Armorum quanti triginta mil D libusfufficerent,íacebatxoctingenta uero míllía modiorum trítíci íntra muros afferuabat:pecu B níarum rantum cocgerat,quantü decem annís fufficere conductorü militum ftipendio poffat, Sedipfeantequá ea qua agítabat animo ad effecti produceret, dolore& poenítétía quodDe: metrium filium ob calumnia fratrís iníufte necauiífet, uitam amifit, At Perfeus quí eí fucceffit, ftatim unà cum regno ínimícü aduerfus Romanos animü patefecit,nequaquá ídoneus ad tan tam molem belli fuftíinendam,ob fecordíam& morü improbitate, multad alia uítía, ínter qua auarttía plurímü domínabatur. Et credítur quídem non legitimus filíus,fed fubdititíus fuiffe, genítríce Ginathzniía Argolíca Medica,& ex hoc machinatus Demetríj mortem,ne domus lt gitímo fucceffore cognito alíenü reijceret.Sed quanquá íngenerofus ipfe& humilis,tamen ob robuflasregni opeslongo tempore aduerfus Romanos reflítit, ducesQy eorit confülares& exe ercítus€ claffes contríuít. Nam P,Lícínío quiprímus Macedoníam íngreffus eft,equeftricete tamíne fuperato,duo míllia€ quíngentos ex Romaniís occidit,fexcentos autem uiuos cepit, Apud Oreum uero ex ínfperato flationem R.omanorü aggrefTus,uigintí magnas naues onu flas,& alias multas ui cepit.FToftilíum uero circa Elimaeam reíectum per Theffalíam írrumpere conantem,ad pugnam prouocaádo coterruít,ac ín eo ipfobello,quafi parü fibí negoctj& facile cotemnendum d Romanís effet,contra Dardanos cum exercítu profectus decem míllia homí num occidit,praeda& ingenti dítatum exercítü reduxit. Concítauít& Galatas círca Iftrumine colentes(Dafternzehí nomínantur) gentem pugnacem& equitatu maxíme ualentem,.lIllyríos etiam fbi coiungere per Gienthíum regem tentauít:fuitgy rumor,barbaros mercede adducios . per inferiores Gralatíz partes iuxta Adríatícü finum Italíam írrupturos.Hac Roma nuncíata, effecerunt,ut homínes reíecta potentía gratía,uirum idoneum tantís rebus gerendis huíc bel: loprzficerent.Hícerat Paulus Aemiílíus xtate quídem fenior(quippe fexagefimü íam agebat annu) fed robufto corpore,& filíorüi adolefcentíii,amicorumtp& neceffarior& multítudíne círcüfeptus,quí omnes uoluntatí pop. R.o.ad confulatü ipfum ínuitátís parere Aemilium fuae debant.lpfe ueroa príncipio cunctatus, fuafiones refJcíebat,eorum ftudium& cupiditatemar* guens,quafi fibíno expediret confulatii gerere.Sed tádem cócurfu populí,qui fíngulísdicbus ad eius ianua conueniebat,& ad defcendendum ín forum prouocabat,uociferabaturg, confit matus,ad petendum defcendiít,nec ín eius petítíone ram affectare confulatum,quám dis fuis uicta uten CRHHINITAR EARS ti im titi "» f£ La * La] A-—-— LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 154. a luisuíctoríam repromittere uífus eft, Defignatus fuít conful cum fumma fpeacuoluntate pop. Rom.necexpectatü ut fortítio fierer,fed ftatím Macedonía prouincia ei comiffa,bell umdQ dez mandatü fuit, Fert cum ípfe poft haec domü magna ciuiü frequentia reductus, T'ertíam filíam adhuc paruulam lachrymare confpexiffet,eamq coplexus caufam luctus peteret, refpondiffe üllam,quía Perfeus mortuuseflet;erat autem catulus puelle fic nominatus, I'üc Aemilíus: Ace cipío,ínquít,omen filia, Dij bene uertant, Hzc Cic.orator ín librís de diuin.fcribit, Cum uero mosellet,ut quí defignatí confules erant,gratías populo agerent;benígnedy alloquerétur, A ez mílíus aduocata concione inquit,fe primum quidem confuloyá, gratía fuijpfius,fecundum ue« to;gratía populí Rom.quí id flagiabar petiffe.Itagy fe nullas eís habere gratías,quinímo ficen ferentíd bellum melius per alíum gerí pofTe,lzto anímo fe conceffurum;quod íi ín ípfo fídue cíam haberent,ne turbarent,nec uerba faceret,fed cum filentío qux opportuna forent,(übmía niflrarent,Nam(i ímperatori imperare yellent,magís quám ante rídiculos ín fuis expedítíoniz busfuturos,Per hacc uerba plurímü autorítatis fibi apud pop.Rom.cóparauít,magnamq ex peclatione przbuít futuri euentus,lztantibus cunciis,quod gratíofog adulatores tranfgretTi;uí rum elegifIent quí fiducía fui prudentiam haberet.[ta in uíncendo& alíjs domínando pop. Rom.ipfe uirtutis& honeftatís feruus erat. Aemilius Paulus utad bellum profectus efi,quod facilitate nauigatíonis ufus tute acceleriter ad exercitum peruenerit,felicítatieíus ímputo:fed .quxínbello geffitpartím audacía& proptitudiní eíus,partím teciís coníilijs,partim amícorü obfequijs adícríbo:nec uídeo cur felícítati tribuendum fít,ubí boní confílij&conftantis anímí ratione uidemus:nifi fortaffe quis dícat,Perfeiíauarítíam A emilío bonà in rebus agendis fuifTe fortuni,quí rem Macedoníca magnifice roboratam,per auarítià eneruauít ac fubuertít, Accez debantad eum ex Bafternís decé millía equítà,totidemá transfugx, uiri flipendía facere cofue tí quibus necagrü colendí,nec nauigandi,nec pafcendi pecorís fcíentía erac, fed unum opusar temg unam duntaxat norát, pugnare fcilicet ac uíncere:qui poflquá cum exercítu regís círca Mediciconiuncti fuerüt,procerís corporibus& mírabili uirtute, ferocía,atq; ad pugna tanta fpe Macedonesímplerüt,ut exíftímarent Romanos nullo modo expectaturos pugná,fed uel ad ipfum afpectum& motáü terribilem& infuetü conterrítos,effe fugíturos.Hanc ígítur focíea B tatem auxilíuméü tanta fpeplenü,Perfeus ob pufillanimitate auaritiamdp abiecít. Nam cum à fingulis ducibus mille poftularetur,ad aurí magnítudine exclamans,ftulto confilío abdícauít, prodídity focietaté, quafi non aduerfus Romanos bellum gereret,fed pro Romanis pecuniae parceret,ueluti illis cum quibus bellum gerebat, ratione reddíturus de hís qua ín bello ipfo abz fumpfiffet:& praeceptores habuiteos quí alío quàmtdecem millium apparatu,collecti€ nego cis dedíti aderàt:ille uero cótra tantas uítes,contra bellum cuí tantü erat ínfumptü occurrens, aurü metítur,obíignat&p, uelutialienü attíngere uerítus. Atq; hoc fecít non L ydus quídam, nec Pheníx,fed quí Alexandríac Philippi uirtutes per confanguiínítaté fibi uendicabat,qui res pe cunfjs,norebus pecunías emí exíftimites,omnía poffederüt; Dictum eft enim apud antíquos, nonPhílippü,fed Philíppiaurü Cirzcíam fubuertiffe, Et Alexader cotra Indos profectus,.cum uideret exercítüi grauem onuflumG Perfica gaza,prímum ipfe regíos currus cremauít,deínde alios monuit utidem facerent,leuesdp&(ine ímpedimétís ad hofles euaderent, At Perfeus plu tisexiftímans auri,quám feipfum ac filíos& regnü,noluít pro falute fua paucas abijcere pecu nias,ut cum multís díuítijs aíportatus captiuus locuples, Romanis ofiederet,quáta fretus pare fimoniaaurum eíscuftodiffet, Nec folum Galatas auertít,fed etíam Genthíum Illyrícii quens füb fpe trecentorü talentorít ín focíetatem belli afcíuerat,cuius legatis cum pecunia numeraf2 fet,& affignandam permífiTet,ac ipfe Genthíus his confifus ín focíetate belli ueníffet, facinus indignü ac Ímpíum molítus efl Perfeus.Captis enim R.omanorülegatís,& ín uíncula coiectis, quonía fperabat ea de caufa ad confectíonem bellí non amplius peregrínís opus fore,íngantas copactum ínimícítías Genthiü dímifit,& cotra fidem pecunias abnegauít,& pauló poft ipfum cumliberís€ coníuge regno pulfum d L.Anítio praetore cotra eum mífTo defpexit, Aduerfus hunc ígítur talem hoftem profectus Aemilius,ipfum quidem cótempfit,potentía tamen eíus Copíasty admiratus eft, Habebat ením quatuor míllia equítum;pedítum uero ín phalanggm res datorum circiter quadragínta míllia,cum hís copijsiuxta líttus fub ipfo Olympo monte cona federat,locis& natura ínutjs,& ab ipfo dedita opera undig; feptis,aggeribusgy munitís,ratus productione temporís& ínopía rerum fe confulem fatígaturum, At Aemilius eaquídem íne dufiría erat,ut nihil íntentatum relinqueret, Et milites quídem(nam hoftem non metuebapr) Kqui feconfilíjs admifcentes rem perturbabant, íncrepuít, eís que edixít,ne fe fuperuacuís TLepiorts crea do intelligit. C Aqua quomodo genereturinloz eiseffofis. Oolympimontis altitudo. PLVTARCH!I PAVLVS AEMILIVS onerarent curis,fed corpora fua duntaxatarmatp curarent,ut fic praeftó forent,cum tépuspo; fceret,uterenturGp gladio Romano more,cum dux íuberet.Nocturnas autem uigilias finears mis fieri iuífit,ut magis attente uígilarent,& metuhoftium, füblata refiflendi fiducia,aduerfus fomnum pugnarent, Cum uero exercitus aquarum penuríalaboraret(nam paucis ín locis& eaipfa mala,ín ípfo littore furgebat)profpiciens Aemilius magnum multís&p arboribus contes cum montem Olympum fupereminentem,atg; coníectans ex uiriditate fyluarü latíces aquae rum fubeffe,lacus& exitus pluríbuslocis fub ipfo monte confodit,qui ftatím affluentiaquare, pletí fuerunt, Atqui negant quídam aquarum fontes híslocis fubeffe ex quibus fluunt, necpa tefactionem eruptionemá effe earum, fed generatione atqj concurfum illíc fierí liquefcétís ma teríz, Líquefieriautem denfitate acfrigidítate humídam dilíllationem,cum ex abditis fluit, Ve lutí mulierum ubera non quemadmodum uafa funt lactis fluere paratí,fed conuerfo ín illa nu: trímentolacfaciunt& emittunt:fic frigida& cauernofa terrx loca aquam non cotínent laten; tem,neque finus habent fluxus& undas ex preparato ac fubiecto manantes príncipio,fed fpi títum& aérem premendo condenfandodp ín aquam conuertuntzuerü ením dum loca fodíun tur, magis emergit ac profluítpropter cotractíonem,quemadmodum ubera manu agitata ma gis refoluuntur, Qui hac dícunt,materíam tradíderüt ambigendi,utrum fanguis animalibus infit,an ad ipfa uulnera fpíritus cuiufdam autcarnís mutatione generetur ac profluat, Arguun tüurautem ob flumína dum fodíuntur metalla fub terram reperta,non paulatim collecta,ut de: ceret,(i generatione fubitaneam haberent,fed pleno gurgite fluentía,&€ nonunquam ex petra per uím fracta fluxusaquarum exíliuít ac fubínde defijt.Sed hoc fatís, Aemilíus quofdam die quietem egít,& tradunt ín magnis exercítibus íta propínquís nunqua tantam fuiffe quíetem, Cum uero omnibus agítatís perquifitisGg unà duntaxat uíam qua ad hoftes írí poflet;per Per; rzbíam& Pythia,& petra fine cuítodía relíctam,coperiflet, plus fpeí quod non cuftodiebatur, quám defperationís ob afperítate locorü affumens,retulít ad confilium,quíd fuper hoc agendi eíIecPríimusomníium quiaderant Scípío INafica,quí poftea princeps fenatus fuit,negocíü ft fcepit,ut per ealoca ad hoftíum caftra euaderet, Secüdo loco Fabius maíor ínter A emílij filios (& eratadmodum adolefcens)prafto fe obtulít.Bos collaudatos Aemilius dimittit, milítesgyit lis dat,no quot Polybius fcribit,fed quot ipfe INafica feaccepiffe dícítin quadam epiftola, quam dehísad quendamregem perfcribit,inquiens: Erant extra ordínem fociorum& latíní nomi; nis cría millía,finiftrum uero cornu circiter quinq; míllía, Prxterea. c c x X. equítes,& Creten fes ThracesGp permiftí ducenti, Hís copijsINafica acceptís,uerfus mare iter tenuít, atq ad He raclium caftra pofuit,quafi nauibus círcunferrí ad hoflem deberet. Sed cum coenauiffent míl tes,& íam tenebra forent exortz,patefacto prímoribus confilio,per contraríam partem longe ámaríeos ducít,ac toram noctem profectus fub ipfum Pythíum confedít, Híc Olympi montis altitudo fupra decem ftadía attollítur,idG fienatur epigrammate ín hunc modum: Montis Olympíaci culmen qud moenía Phoebi Bis quínís ftadijs uertícibus fuperat, Deprehendít relegens íter hàcidem& monumentum Filius Eumelí,X enagoras pofuit. Atquidícunt geometrz,neq altitudínem montís,neque profunditatem maris ultra decemfla día protendí, X enagoras tamen non temere,fed certa ratíone& inflrumentís uidetur menfu cam pofuiffe.Nafica igiturín hoc loco pernoctauít,Perfeo níhil tale fufpícate, utpote quí Ae mílíum quíefcente fuo loco cernebat. Cretenfis quídam transfuga círeumuentíone Romano rum patefecít,ad cuíus nunci turbatus Perfeus,caftra quídem non mouit,fed dece millíaco ductorum milítá alíenigenarum,& duo míllía Macedonum, Milone duce,ad ea loca tranfmi fit,quáprxueníre& fyluas occupare properent.Inhos dormientesadhuc ímpetum ab Rome nísfactum Polybíus tradít:fed Naficaacrem pugná ín montibus comíffam,magnumdg pericu lum fuifTe fcribit,& ab fefe quendam Thracem ín manus profecti mucrone transfixü cecidi fe.Superatís itaq hoftibus,& Miloneabíeciis armis turpiter fugiéte, perfequutus Nafica fimul mílítes ad quem uolebatlocü perduxit. Magna ex hoc trepidatione apud hoftes exorta,rex c feftím retrorfum caftra mouit,non fatís bona fpe,fed aut ibiante Pydnam fübfiftere,& fortuna experírí pugnz neceffaríum erat, aut diuifo per urbes exercítu;bellum fuftinere, Amíci re gem ad pugnam cohortabantur,abüdare illum multitudine homínum,eostp pro coníugibus & liberis fortiter pugnaturos,rege ípfo prefente;& fe periculis obíectante. His rationíbus con firmatus,fe ad prelium comparauít,X loca delegit opportuna;ac duces praeci quaficonte im pt 0s fs " £a 'Cs pa ld uz s If) l3 us e [2 il lia 4i te lie ot tis "UDEONARDO ARETINO^ INTERPRETE 155 j ftím pugnaturus, Locus planitiem habebat phalangi aptam& tumulos frequétes,ut ex alío ín alíum leuís armaturae miles progredi, fefe recipere ualeret.Efon per medium fluebar amnis, & Leucus,quí lícetnon nimíum profundi(zftatís enim tunc erat extremum) uídebantur taz men quoddam impedímentum Iomanís allaturí, Sed poftquam Aemilius cum INafíca fe con iunxit; uerfus hoftem ire perrexit, confpecta multítudine& ftructura ad pugnam,parume per fubftcit, fecum ipfe cogitans, At iuuenes quí aderant pugna auídi,ad ipfum properantes, netempustereret, rogabát, Maxíme uero omníum Nafíca ob receatem uictoríam elatus, Ae mium perurgebat. Sed Aemilius rídens,Sí vua, inquit, íunepita míhi foretzat multae quídem í&oriz eorum quí uícii funt errata docentes,prohibent me ex uía contra phalangem inftruz am paratam dimicare, His fimul dictis,eos quí prima ín fronte erant,ín cohortes ordínarí, utlícipem pugna aduerfarrjs non auferret; poítremos caftra muníre,& uallum iacere íubet, atque índe fíne aliquo tumultu íntra usjlum ómnes reduxit. Ea nociecum íam coena(feng& quieti fomnodind ulgerent milites,luna obfcuraricoepir,ac deficiente lumíne,multísi coloríz bus mutata,tandem nufquam apparuit, Romanis,ut confuetudo efl,tínnítu xrís lumen eíus teuocátibus,& ignes multis facibus ad coelum tollentibus;nihil(imile à Macedonibus factum, fedmetus& horror caftra eorum habebat,ac fermo clàm per multos íerat, defectum regís pet idoftentum fígntficari, Aemilíus autem lícet non íignarusuariorum defectuum,& quomodo: luna in umbram terra delata certís paujs abfíconderetur doneciterum relucefceret,camen ut teligiofusfacrorum cultor,ut primum lunam deductam profpexit,undecím tauros eí mactauit.Indepríma luce Herculi facra faciens, non Ittauít ufqg ad uiginti hoftías:in uigefimapríma apparuerunt figna, uíctoríam refiftentíbus promittentia, Sacro ígítur centum boum,& ludís deo uoris,acíem per prímores ftrui íuffitipfe declinationem folis expectans,ne aduerfus míliz tcsímpediret, tempus trahebar,íedens ín tabernaculo,ex ea parte qua ad hoftes refpecius erat, aperto, Círciter horam uero nonam,alij dedita ab Aemilio opera,utab hoftibus ínítíum pu« gnz foret,equum effrenü ímmifTum,& ex huius perfequutíone príncípium przlíj exortum: alij dum pabulatu redirent Romani,impetum ín iumenta factum à Thracibus dicunt,hís fee pingentos primum Lygures auxilium ímpigre tuliffe;alijs deínde alijs fuccurrentibus,quop uíque pugnati iufto przlio ceptum fit, Aemilius ipitur ueluti gubernator przfentí tempeftate acmotu caftrorüi,magnítudinem futuri certaminis íam índe profpiciens,ex tabernaculo pro^ ceffitac legiones adiens pro tempore cohortatus eft, Ac Nafíca per ea loca ín quibus pugnae batur obequitans,cernit hoftem quanti nunquam antea,pugnam capeffere.Primí eranc Thra ces,quorum afpectum inquít fe permaxíme horruiffe,homínes procerís corporibus,albis ac lucentíbus fcutís,armatura ocrearum,nígras índuti tunicas,graues enfes& rectos ab dextris humerís quatíentes, luxta Thraces condudií milites fubibant,quorum uaria erant€ permís fiatela, Tertíum eratagmen Macedonum delectorum, Hií fulgebant auratís armis, nouís acrutilantibus fagís: quíbus conftitutís in ordínem,fplendore quidem campum,clamore aus tem adhortantíum etíam colles compleuerant, Tanta audacia& ímpetus annítentium,ut príz ma cadauera non amplius duobus ftadijs longe à Romanorum caftrís accumberent. Facto prí moimpetu confpexit Aemilius, Macedones quí in agmine erant, fariífas ín clypeos Romanos tum adigentes,nec ita comínus pugnantes, ut gladijs attingi poflentjnonnunquam uero reie2 Gispeltisuno omnes figno fariffisincumbere,ac R omanasacíes propellere, Hoc igitur robur phalangís& impetum cernens, obftupuit,formidauit&g,& poftea quidem commemorare crea br folebat,fe nunquá fpectaculum terribilius confpexiffe:fed tunc hilarem fe aclxtit pugnan tibusoftendens,abíg; caffide& thoraceobequiítabat.Perfeum uero fcribit Polybius,dum inire urpralium,pra metu ín urbe fe retuliffe;uelato receffu,quafi Herculi facra facturus,quí igna uà facra ab ígnauís non recipit, neq; contra fas uota exaudit, Fas etením non eft;neq; eus quí non faculatur,fieno potírí;neq; eum quí non permanet;uincere:nec eum quí nihil agít,bene 3gere:neg; malum,felíce effe,Sed A emilíj uotis aderat deus. Orabat ením uictorià belli,arma uibrans& pugnans,Sctíbit tamé quídam Pofidonius qui fe illis teporíbus ac rebus interfuiffe affirmat,& hífloria huius belli pluribus libris explicuit, Perfeü non tímore,nec per occafipné fa cíici acie exceffiffe,fed quod eí prídie equíno calcepercuffum crus fuerat,& in pralío,quane quam nó bene haberet,& ab amícís prohibertetur,inerme fefe phalangi permífcuiffezubi cum uaría utrincg uolítarent tela,ferreü pilum incidife in ipfum,ex tranfuerfo in latus dexutf,cítra uulnus prateríffe, carné tamen íta perfitínxífe,ut multo tepore nota remaneret, Hac Pofido2 nius de Perfeo tradidit, R:omaní cum aduerfus phalange acríter refifteret,nec propellere eam Peritianis litaris. » Tox tueMdtea. baud aufpis Cata facra expa tus efl uq; ad ui gefimamprima bostiam. Vide Suidam, Thraces; PLVTARXCHIUIPAVLV'S AEMILITY'S c poflentSalíus Pelignorum prafe&usraptum fignum in hofles proiecit, Pelignis ueto(neque Teo Tarracino vun.uidetur lea gendum 7&ggaxiày, ením fasltalisfignü deferere)ad eum locü impetü facíentíbus,graue erat certamen, magnumó; utrínque difcrímen;nam hí perfríngere faritlas enfibus,& fcutís repellere conabantur,& ípís quidem manibus apprehendebantílli impetu faríffarum anníxí,& Romanos cumipfis atmis tranfuerberátes,nec tegmen enim clypeí,necthorax refiflere poterat, corpora Pellgnorumifi pra caput profjciebant,nullaratione,fed ferarum zítu,fe ín uulnera morteméy certíífimi pra; cipítantíum.Sícíam quí prímo loco pugnabant confectis, mota eft loco fecunda acíes,nec a. men fuga erat;fed relatio pedum gieríus collem,quí Olocrus appellatur, adeó ut A emilíus hac cernens,ueftem prz dolore abícíderít,ut Pofidoníus fcribit, Sed cum loca íniqua effent,& ob íd phalanx utpote ín longum protenfa contínentíam non haberet,fed quíbufdam inlocísru: ptaatq inflexa foret,ut conuenít ín magno exercítu ac uarí]s pugnantium ínfultíbus,A emis líusreanímaduerfa cohortes celeríter díuifit,eas& nom aduerfus totam phalangé una pugna, fed fpatía quz inter hoftíum acíem uacua erant occupare, pluríbus fímullocis manus confe rere iubet. Hocprímoregab Aemilío;ac milítes à primoribus doctí,ut prímum fubeuntesín: terceperunt locaaliorü,ex obliquo nuda fodíentes latera,alíos círcumuenientes,robur& com mune phalangis opus ftatim deperíjt.In congre(fibus autem ín quibus uir aduerfus uírum,aut paucíaduerfus paucos certabant,Macedonces paruis gladíolís pedefiría ac folida Romanorum íncaffum feríentes fcuta;ac leuíbus ípfi peltísaduerfus eraues íctusgladíorum pondere,&ui adcorpus ufque per omnía arma defcendentíum,refiftere nequeütes,uertebantur, Híc dum acríter pugnaretur;iM.filíus Catonís, Aemiltj gener,cum multa fortitudinis acaudacíz facino ra pugnádo didiffet,tandem gladíum amifít. At ipfe utpote adolefcens alti cordís multísg di fciplínís nutritus,&& magno patri magna uírtutis opera reddere obnoxíus,nequaquam fibíui uendum exiftímabat,fi eius fpolío potírentur hofles, Itaque per przlíum diífcurrens ubí quem amícum aut familiarem confpíceret,eum fibi couocabat. Perhunc modum collecta iuuenum manu,impetum facit, multístg uulnetíbus& caedibus hoflem repellunt nudato loco gladíó quarunt;quem poftquam tandem ín magno armorum ac cadauerum aceruo ínuenerunt;ex ultantes lxtítía,rurfus maíorí ímpetu ín hoftesferuntur,ac tandem delectorum acies(tría mil lia hí'ruerunt) dum acríter refiflunt,& ordínem feruant,ad unum ínterficíuntur omnes:alío rumuero fugientíum magna fuit flrages;ut campus quidem undíque cadaueribus,Leucusai tem fluuius fanguíne compleretur, Tradunt ín ea pugna füpra uigintiquíng; míllia homínum cxfa fuiffe Macedonum;R.omanorü uero, ut Pofidoníus fcríbit,centum,ut aut Nafica,odto: gínta cecíderüt, Celeríterautem haec pugna tranfacta eft. Hora ením nona pugnat coeptum, decíma uictoría parta,relíquum dieíín perfequendo hoftem confumptum, Perfequutí autem per centum& uígintí fladía,nocte íam facta redíerunt,aderantip obuíam miníflrí cum lumi: nibus,lztí atc exultantesmagno clamore,ad fua quenqg; tabernacula hedera& laurí ornata fertis,teducebant.Sed ín cxterorü lxtítía ingens ipfum ducem habebat lu&tus,quonía ex duo: bus filijs quícum eo mílitabant,íunior nufquaapparebat,quem maxíme amabat;& quem uit tute ínter fratres pracflare cernebat;quod aute audax& gloríz cupídus,& tunc etía admodum adolefcens erat,omníno eum temere hoftibus pugnap permíflü perfffe fufpícabatur, Adlu: cum ducis uníuetfus exercítus hocfentíens commotus eft, ex coena profilientes,partímad ipfum ducé,partím ad perquirendum adolefcetís corpus ínter cadauera cum lumínibus cucit terunt, Moeflítía exercítü;clamor campos habebat,Scípione uocitantíü, Nam ab ipfa pueritía inter cxteros adolefcetes natura loge excellebat,dabatip expectatione futurae tam domí quim militix probítatís, Díu perquííitus coclamatustp,fero tadem cum íam defperatus effet,cum tri busaut quatuor familíaríbus plenus recentí hoftíá fanguínea perfequutíone redibat,tanquí genenpíus catulus,ob auíditatem pugnàdi tractus, Hic eft ílle Scipio,qui Carthagine, Numa tíamG euertit,uírtute ac potetía xtatís fuz longe prínceps. Aemilío tag; ínuídíam prafentisf licítatis ín aliud tepus fortuna dífferens,tunc plena ex uíctoría lzetítiam praftítit, Perfeus ex Py dna in Pellam aufugit,equítatu adhuc fibí íntegro, Sed cum pedítes,ut ígnauos& proditores equites obiurgarent,ríxat exorta eosferírent,X ex equis deturbarent,uerítus eam turbá Pet feus,e uía declinauit,ac purpuram,ne confpicuus ob eam foret,fcíffam ante fe pofuit,& díade ma ín maníbusgef(tabat. V t uero defcedit ex equo,& ipfum manu trahebat,ex amicis alter pet occafione quafi folutü relígaret calceum,alter equü ftabularí fingens,alter potü índigerenon LI: H"]"; tanrum hoftes quam ípfius ínfolentíam metuentes(quxrebat ením ín eos referre crimen,cut uictus effet) aufugerüt, Cum uero iam füb nocte Pellam ueniffet;ac duos praefectos zrarío Es cum ue Ís lis fü fe u ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 156 4 Qum& Eudzum obuiam fibi uenientes,& partim reprehendentes,partím íntempeftiue cone fultantes,ípfe propría manu cítato equo ambos necaílet, nullus ex amicís apud eum remaníit, prater Euandrum Cretenfem,X Archedanum Aetolum,& Menonem Baeotíum,Ex militía busetíam nullí praeter Creteníesremanfíetüt,non beneuolentía aut fide,fed auro regío quemz admodüapes cera ínhíátes, Promiferat ením íllís ín praedam multa pocula,craterasip,alíamc auri& argenti fupelleciilem;ín ratione quínquaginra talentorum, In Amphipolím inde proz fe&us,ac poftea ín Alepfum,metu aliquantulum remifTo ín familiarem recídit auarítíz mor bum. Querebatur ením apud amícos,quod quedam Alexabdri magní pocula per ígnoratios nem Cretenfibus dediffet;rogabat mulus lachrymis ut fibi redderétur,pecuniamd pro eís pole licebatur fe daturum, Neclatuít illos qui probé ipfum norant;aduerfus Cretenfes Cretica arte uti:eos uero qui hzc crediderunt decepit,& poculis receptis nihil reddidít,fed amícís auferens triginta talenta quae mox hoftes habítukí erant;ín Samothracíam nauigauit,ubí ad templum confugiens afylo fe tutabatur, Macedones femper alíás fidi regibus dícuntur fuíífe,fed tuncue lutí fulcímento fracto omnes fímul ruentes íntra duos díes totam iVidcedoníam Aemilíodedis derunt, V ídetur hoc atteftarí illis, quí felicítate quadam res íllas geftas affirmant, A teftatur& illud quod ín Amphipoli accídit: nam ibí facra faciente Aemilio, fulmen aram percuflit,facrag cóbuffit,.Sed omníafígna qua fuprd memorauimus,longe fuperat famx miraculü,qua quare tà poft prelium die profligatü effe Perfeum R.omz uulgauit. Populo enim Romano fedente infpedtaculo equefiríü ludorum, fubito rumorà príma theatrí parte manauít, Aemilium fupe ratis magno certamíne hoftibus totam Macedonia cepifTe:ísqy fermo confeftím per totü díffue (ustheatrü,latítía,exultatíone X gratulatione cíuítate repleuit. Pofirídie cá eius famae certus rion extaret autor,refedít;Paucis uero poftea diebus cum certí(fimus nücius ueniffet, miraculi fuítlocoresantea Romz audiíta,qux in mendacío uerítate habuerat.[icítur etiam eíus pugna quzà Romanís apudSagram comiíífa efl,ea ípía die in Peloponefo fama fuiíIe,& Plateis,eius quz in Mycale, Tunc quoq; cum Romani Tarquíníos Latinosqp profligarunt,confpecii funt paulo poft ab exercitu uenietes uíri duo proceris ac uenuftís corporibus,ea qua in przlio gefta füerit,nuncíantes,credítumi eft fuífle illos Pollucem& Caftorem:ac primus qui obutouít ín B foroequos multo fluentes fudore ficcatíbus,cum illa quz de uíctoría nüciabant non crederet, ipfileníter arrídentes,barbam eíus manibusattrectaffe díciitur,& ex fufca in flauam couertifz fe,atq; hoc modo& affertíoni fux fidem,& uíro cognomentum A enobarbí fecerunt, His uero omnibus id quod atate noftra cótigit,fidem arrogat, Nam cum Antonius à Domítíano defee tillet,magnum& à Germanía bellum concitaffet, RomasG trepidaretur,ex infperato fama ui Cioríz apud populum Romani uulgata eft, Antoníum ipfum cum omnibus copijs ínteríjfle, tantam habuít fidem híc rumor, ut multi ex prímoribusimmolarent.Sed cum pauló poft aue tor n&ici quxreretur,ínuentus eft nemo,fed alter alterum allegabat:tandem uero quía ín plea bem uelutí in uaftum quoddam pelagus fermo ínferebatur,apparebatg nullum certi habuifz fe principia, fubitó huiufmodi fama prolapfa cecíderat.Sed poftea Domítíano cum exercítu ad. bellum profícifcentí,ín ipfa uía certus nücíus& líterz de uictoría aduerfus Antoníti habita ue nerunt.Díes pugna ídem fuerat,quo Roma uíctoría fama uulgauerat,ultra díftantía uiginti míllium ftadiorum. Hec íta fuiffe nemo ztatís noftrz ignorat. Cum igítur in Samothracià fefe Perfeus recepiffet,Gin.Octauíus A emilij legatus ad ealoca profectus, uiolatíone quidem afy líobhonorem deorum abftínuit,d fuga tamen ac demigratíone Perfeum arcebar.Sed ille cáat per Oroandem Cretenfem lembum quendam habente latenter pactus ut afportaretur, cum aurum& argentü ad líttus prmífiffet, Oroandesarte Cretíca fretus,gazam quidem fufcepit, ipfum uero Perfeum cum liberís& coiuge acneceffaríjs noctu ad mare certa hora ueníre íufe fum,antícípata nauígatione reliquít.Perfeus igítur quí pauló ante miferabilíter confectàis erat Propter anguítia feneftrz ex qua cum líberís€ coniuge laborü ínfuetus euaferat,míferabilius inipfolíttore affli&tus eft.cum Oroandem íamaltum tenente afpexit,& íam dies ílluxerat. Itaz que omní fpe orbatus,und cum coíuge fugítad muros,neclatuít quídem Romanos,fed prae uenít.Natos autem capiens Ioni comíifit quídam antea Perfeí famílíarís,tunc prodítor,RRomae nístradidít,per quos coactus eft ueluti ferz captís earum pullis ín manus uenire, à fuum core pus fjspermittere qui natos tenebant, Fíducíà autem fuper omnes ín Nafica habens,íllum ut fcei dederet,uocabat. Sed cum INafíca non adeffet,quaftus fortunà fuam,tandem neceífitate compulíus fe Gin. O ctauío tradidít,tunc maxime patefaciens efle ín fe uítíü quoddam auatfitía ignobílius cupiditatem fcilicet aiuendí,per quam mífericordiam, qua fola cadentibus àfortus W D Aenilij flatua in Delphis, Animi eiufdem effe«2 aciem et couiuum bene firuere. PLYVITAR;CH d PAVLVS:. AEMILIVS c nanonaufertur,amifit, Orans enim utad A emilium duceretur,cum íd factum efTet,& A emi. lius utpote uíro ex alto dígnítatis gradu prolapfo affurgeret,&C obuíà cum amicís procederet, acad illius cafum illachrymaret,Petfeus turpiter íntetram procumbens,& genua Aemilij am plectens,uoces emí(it degeneres,quas non tulít Aemilius,necaudire preces fuftínuit,fed trifi uultu illum íntuens,Quíd fortunam,inquiít,crímine liberas,fícte gerens ut non prafentís,fed fuperioris fortunz indignus exiftímeris? Cur meam deturpas uictoríam,& resa me geflas im; mínuís,oftendensteípfum degenere,nec ullo modo tantí,quí aduerfus Romanos dígnusho: ftís fuiffe uidearís e V irtus profecfó cadentíum magnam habetreuerentiz partem etíam apud hoftes:ignauía uero etíam fi fortunata fittamen uítuperatíone non caret. His fimul díciís ar: tollens Aemilíuseum ac dextera capíens,íllum T'überoní tradídít.Ipfe uero natís ac generis alijs neceffarijs iaueníbus ín partem feuocatis,multo tempore fecum tacítus fletít,ut plericy ex hís quíaderant mírarentur:exorfus deínde fermonem'e humanarum rerum conditione,An debet quí(quam,inquít,prafenti felícitate confifus fuperbire,quod gentem;aut cíuítatem,aut regntü aliquod fubegerítz'przfens quidem fortuna mutatío exemplum nobís ante oculos po; nit communis ímbecíllítatishumanz,& nihil durabile nec fírmum effe docet, C) uod ením tem pus confidendí homínibus effe poteft, cum etíam eo tepore cum alijs domínantur,fortunama xíme fit formídanda,qua lztís rebus tandem ímmiífceat calamítatem: Alexandrí fucceffiont, quiin altíífimum dígnítatis culmen euafit,uníus horz partícula euerfam cofpicitís, INonnetot exercítibus,tot equeflribus pedeftríbustg coprjs nuper círcundatum regem,nuncproftratum & euerfum,ex manibushoftíum cibum atq; potum dietím capere cernetes,ob uíctoríam par; tam ínfolefcere definetís? nónne humiles uos ac remiífos pracftabitis, femper cum tremore ex: peciantes ín quem finem prafentis felicítatis ínuidíam fortuna conuertate Multa huíufmodi differens Aemílius íuuenes dímifit,mírum ín modum íactantía ac fuperbía eorum tanquáfre no quodam reprefTa. Poft hzc exercitum ad quíetem,fe autem ad fpectaculum Graecarum ce uítatum couertít,populos releuauít,refpub.eorum flabiliuit,muneraq eís dedít,alijs frumen: tum ex regijs horreis,alijs oleum:tantum ením repertü tradunt,ut rogantes fumentes prius defuecínt,quám loca ín quibus pofitü erat,uacua fierent. In Delphis fuper columnam magrá quadratam ex candidis lapidibus copactam,fuper quam Perfei ftatua ex auro poní debuerat, fuam poní iuffit:nam uictos uictoríbus cedere xquum erat.[n Olympía íllam celeberrímam emiíit uocem,quod Homerilouem Phídias effinxiíTet, Inde cum dece legati Roma ueniffent, Macedonibus agros reddidít,& cíuítates fuis legibus reliquít. Centum talenta populo R o.pen dere íuífit,quífupra duplum regibus pendere confueuerant. Spectacula uero multíformía,E certamina, facrificía,& infuper epulum ac coenas xdidit,fuppeditante copía rerum ex regía In quibusordínem ornatumG,prenfatíones,& gratulationes,& cuíg; fecundum dignitatem beneuolentiz fenfum fic diligenter& curíofe oftendít,ut Gireci admirarí copellerentur,quod nec íocos expertes ftudij accuratíonísG reliquerít,fed tantís rebus geftis etíam míníma diligen ter curaret, At Aemiliusob hocipfum gaudebat, quod ín magno fplendidodp apparatu dulcf fimum ípfe fpectaculum prxfentibus erat.Et admírantibus eius cutíofitaté dícere folebat,eíuf dem eífeanimi,& aciem& cóuiuíum bene ftruere,illam ut formídolofus hoftibus,hoc ut ami cis gratus effet, Laudata eft magnitudo anímí aclíberalítas eius,quod multum aurí,multumg atgentiex regía gaza coactum nec afpícere quídem uoluit,fed quaftoribus negocium dedit,ut ih publicumreferrent.Líbros duntaxat regíos natis literarum ftudiofis deligere coceffit, In do: nandis uero milítibus quorítopera ín bello claruerat, Tuberoní genero phíalam quíng talet torum pondo largítus efl, Hiceft ille T'ubero,quem dixímus cum fexdecím cognatís, modicis zedículis C paruo fundo uíxílfezíd& argentum ferunt prímum ín Aemiliorum familíam deut nííTe,firtute& honorepartum, Cumép omnía bene ordínaílet,complexus Grzcos& Mace dones,ut memores forentlíbertatís quam à populo Rom.habebant,ac ut eam concordía& be neuolentía conferuarent,hortatus, ín Epírum tranfiuít ex decreto fenatus, militibus prdam ín hís partibus conceffurus, Vt autem omnes fimul ex inopínato ínuaderet,ex quaque cíuíta te ptírfioresuíros decemad fe uocauit,iuffitiy utargetum& aurü quod ín templís domibusue foret,ftatuta díe coferrent,fingulísG cuftodes dedit ex tribunis milítibusdp. Quo fadto,milits przdatum difcurrere íuffít,íta ut una hora centum quinquagínta míllia homínum captíua,fe ptuaginta uero urbes dírepta fuerint, Ex hactanta uaflítate no plus quàm undecím drachans in ffngulos milítes perueniffe dicunt, Hxc Aemilius cotra naturam fuam mítem& boná pe^ pettatus in Orcum defcendít,atgy inde ín Italiam cum exercitu tranfgreffus,per Tíbrím naui gau. f l l^ LEONARDO AÁARETINO INTERPRETE, 157 p gauitín praetoría nauí fexdecim remis,ornata armis ac fpolíjshoftium,At milites clám ínfen(i, quod non tantü przdae quantum cupiebantex regrjs pecunijs fufcepifIent, Aemiliam crimiz nabantur fuperbe& ímperiofe in bello fe geffi(le, Q uod cum fentiret Sergius Galba Aemilíj inimicus,quí tribunus ín eo exercítu fuera, illos concítauit,ut triumphoaduerfarentur. Sic igi tur calumnijsin Aemilium iactatis militibus; ad maiorem indignationem compulfís,poftuz lauità tribunis plebísaliam diem ad dicendum, quando illius quatuor horz duntaxat fuperefz (ent,nectam breui tempore explicari caufa poffer.Sed cum non affentirentur tribuni,acíubez rentutfiquíd Cialba dicere uellet, tunc prafens diceret, exorfus plenam conuícij oratíonem, tempus diei confumpfit,& ob noctem tribuni concionem dímiferunt. Milites apud Galbam concurfu facto;albefcente díe Capitolium occuparunt, ibi.nancg tribuni concionem habituri erant.[nde cum príma luce ín fuffragium iretur,prímatribus Aemilio triumphum denegauitz quárem cum& patres& pars plebis grauiter ferrent,& fraudarí triumpho A emilia indigenae rentur,cetera multítudíne inutiliter uerbís querente, primores fenatus Íe ínuicem caftigabant, & nifi celeri& petulantize militi obuíaretur,eortiq; audacia reprímeretur,nihil non attentatu rospofthac praedicabant, Facto igituragmine,ad ribunosirrumpüt;petunty.ut fuffragia paz rumper demorentur.Subfiftentibus itaq; cunciis ac filentio facto, M.Seruilius uir cofularís quí uigelies trícies fingulari certamine pugnauerat,& femper hofié trucídauerat,tunc pro Aemiz lio affurgens díxit,qualis imperator fuerít Aemilius Paulus;tunc maxíme fe intelligere,quanz doita Ímprobo ac malo milíte fretus, res támen ampliíílimas geflerít. Admirari autem fe, fiab Illytíoac Libya triumphís populus Ro.contentus, IMacedoníz regem,& Alexandri& Phíe lippigloriam Romanorum armis fibí captiuam ducí paruipendant;EfTe uero abfurdum,quod nupercum uictum effe Perfeum incerta fama uulgaffet, fupplicatíones dijs immortalibus,ut bxc ueraforent,prafliterint:reuerfo autem imperatore populi Ro,cum certa uíctoría;& deos bonore;& feipfos Ixtítía ac feftiuitate príuare uelínt, quafi uerítimagnitudinem rerum geftaz rum,aut fpeciem regis intueri, Atqui pracftabat ob illíus mífericordia;ínquit,quam ob ínuidiam ducistriumphum impediri, V íqueadeo corruptos e(Te mores ac prolapfam difciplinam,ut Ser gius Galba homo nítída cute,& corpore propter contínuam umbram molli,nec unquar uulz p nusperpefífo,de re mílitarí ac de fortitudine& ignauía ímperatorum uerba facere audeat con tta eos,qui uulneribus innutríti funt. Et fimul haec dícens pectus aperuít incredibili cícatrícum multitudine repletum,ac deínde couerfus,nonnullas ex hís partibus qua non fatis decore nuz darípoffunt,compreffit, T'u,inquit, ob haec rides Gialba: ego autem gloríor apud populü Ro, nam pro his noctu diedp mílitando hzcuulnera fufcepí,Sed age uocaiftos ín fuffragii,ego au» tem defcendens fequar eos, ut cognofcá improbos& ingratos cíues, His uerbis íta decidifTe ac repreffos fuifTe íllorum animos, ut ftatím omnes tribus Aemilio triumphum decreuerint, T ríz umphum ueroín hunc modum egiíTe dicitur, Populus Romanus nitídis ueftíbus ornatus,ín cqueftribus theatrís quos círcos appellant,& ín locís circa forum ad hocípfum ex lígno fabríz cátis,& inalijs urbis partibus per quas tranfiturus erat; fefe ad fpectandü tríumphum compae rauerat, Omnía urbis templaerant aperta,& fertís uaporibusqQp repleta fuauibus. Multitudo míniftrorum baculos manibus geftantíi,ex medio dimouebàat turbas,& uías purasapertasc przflabit, Pompa autem in tres dies díui(a fuit, Prima enim dies uix fignis tabulisq&c sis tranfmíttendis fuffecit, quz uehículís ducentis quínquagínta portabantur. Secunda die pulz cherríma& ornatiffima Macedonumarma multís curribus delata fuerunt,fplendentía eere& ferroabfterfo,atqg íta dífpofita,ut cafu maxime cecídiffe uideren£,galez,fcuta;thoraces,ocreze, & Cretenfespeltze;&& Thraicíz cetrze;pharetrze, SC equorum frena,ac enfes nudi per haec íacen t5,& farifTe ínfixze, ita ut nec uíctorum quidem abfqg metu foretafpectus. Poft hosarmorum currus, tría uírorum millía fequebátur, quínumifmata ferebant argentea uafís trecentís quíne quaginta. V as erat quodlibettrium talentorum, Quatuor uiri fingula uafa portabant. Alfj cra tetas argenteas, phíalas,calicestp ornatíífimos& íngentes certo ordine deferebát, Tertía díe príma luce tubicines non mite nec fuaue,fed bellíci fonantesprími ibant, Poft eos centum& uiginti boues auratís cornibus ducebátur,uíttís ornati& fertis:ducebat eosadolefcétes fuccína Gliadimmolandá,& pueríaureas& argenteas patínas facríficij gratía deferebant. Poft eos fe quebantut quíaurea numifmata gerebant ín uafis tríum talentorum, ut fuprà de argenteis nu mi(matibus dí&tü efiunumerus uaforü fuít octogínta mínus tribus, His fuccedebát quíaurcam phíalam decem talentorum,quam Aemilius ex lapillis effecerat, ítem quí Antígonea,&c Seleu ca,SC Theríclia,& Perfziua(a portabant: poft haec Perfei currus& arma,& diadema fuper ara s Triuphi Aes lij qualis ordo C popa fuerit, C D Verautapnas pinitas. PLVTARCHI PAVLVS AE MALTV.S mis pofitii:deinde poft modico interuallo, natí regij ducebant,& cum ipfis alumnortt& magi..| ftrorü& padagogorü lachrymás turba, quí& ipfimanus tendebát ad cíues, pueros eadem. facere& precari docebat. Erant mafculi duo& una foemina, nó fatís ínfortuniü propter(uam ztatem íntelligentes,qua res magís homines ad mifericordiá commouebat,multiG lachrymas cíues ad illorum afpectum demiferunt,fuit&p laetitiae&& doloris plenum fpectaculum, donecin; fantes tranfierunt.Ipfe autem Perfeus poft filios& míniflros ibat fufca uefte amictus,& crepi das more patrío habens,propter quagnitudinem malorum ad omnia trepidus,ac mente turba tus.Poft eum ibat amicorum& familiarium mocfta turba, miferabilíter ipfum intuentes lachty mantesG, ut etíam pleríq; ex Romanis lachrymare ob mifericordíam compellerentur, Atqui poftulafle Perfeum ab Aemilio ferüt, ne ín tríumpho duceretur.Sed Aemilius ignauiam eius irridens refpondiíTe fertur,olím id ín ipfius poteftate fuiffe, ac etiam tunc effe, oftendens morte hancígnominíam efTe fugiendam: quam non fuftinutt uír ignauus, fed uana quadam fpe du: &us,pars fuorü fpoliorü effe maluit, Poft eum deferebátur aurez coronz, quibus A emilium, uírtutís gratía, Girzecae donauerát cíuítates.Erat numerus coronarum quater centum, Deínde Aemilius ipfe fequebat ornatíffimo curru inuectus, uír€ cítra huíufmodihonore fpedaculo dignus,purpuram auro contextam índutus,& lauriramum dextera gerens, Ferebant& lau rum milites.currum Aemilij fecundum legiones,cohortes,& manipulos,fubfequétes,partim carmina patria falibus permífta& rífu, partím Aemilij laudes cantantes,quem íntuebantur€ admírabantur omnes, nec quicquam ex hís qua homini optanda forent, fibí deeffe arbítras bantur,nifi forte demoníum aliquod magnificís& amplifIimis rebus fortem habet detrahédi, acíta mífcendi humanam uitam, ut malorü omnium nullo modo fit expers,fed iuxta Homeri fententíam,cum íjs optime aCtum efTe uídeatur,quos fortuna ad utranquepartem conuertit, Erant Aemilío quatuor filij, duo in adoptionem alíarum familíarum dati, Scipio uidelicet& Fa bíus:duo etíam in poteflate retenti, quos ex alía uxore poflea fufceperat. Horum alter quing diebus ante tríumphum mortuus eft,(exdecím annorum atate:alter quíduodecim annorum erat,tertía díe pofi triumphum deceffit, Nec fuit quífquam cíuís,qui hanc filiorum A emilij ca« fum fion dolenter ferret,horrens fortunz crudelitatem,qua non ueríta fit antü luctum ín dos mum lxtítía, fefliuitate& gloría plenam induxiffe, lachrymas& dolores& luctus uidoríjs, gaudijs,& triumpho admifcuiffe, Aemilius tamen recta ratíone fretus, fortitudine& conflan: tíam non folum aduerfusarma& fariffas, fed aduerfus omnem fortunam pariter habendáras tus,ea moderatione mortes filiorum tulít,ut fequüdis aduerfa, SC domeftíca publicis obfcurata, dignitatem& magnitudinem rerum nequaquam deturparet, Primi ex filijs quí defundus efl ftatím poft funus triumphauit:alio deinde poft triumphum defuncto,populum R o.ín condo nem uocauit,ibity uerba fecit non hominis qui indigeret confolatione, fed qui plané ciues fuos ob eíusíncommodá lugentes confolaret. Dixit enim humanarü quidem rerü níhil fe unquam pertímuiffe,fed diuinarü,ut ínfidam& uanam rem femper fortunà expauifTe, ac praefertim ín tanta obfequüdatione prafentísbelli tanto&p profperitatis curfu, mutationem quandà& reflu xum cótínuó formídafTe, V níus,inquit,díei fpacio,lonium à Brundufio tranfereffus Corcyre applícui.Q'uínta deinde die ín Delphis facrificio peracto, alijs quíngy diebus copias ex Mace donía fufcepí,luftratoGp exercítu;ac rem gerere adortus, quintadecima poft hoc die bellá con (eci.Sufpecta mihi erat fortuna propter tantá profperírate:& cum uictorem exercítü,& fpolia, & reges captíuos rediens deportarem, ín ipfa nauigatione aduerfum alique cafum formidau, Sed cum íam faluísrebus íncolumisdy ad uos delatus, urbem latitía& fefliuitate compleríafpi cerem,adhucfortuná fufpecta habui, quam fciebam nihil purum, nihil fine inuídia homínibus gratificari confüeffeznec animus meus pro R'ep.príus tímere deftítit, qudm aduerfus cafus me priuatim ínuafit, Optímos filios quos míhí folos delegeram fucceffores, cotínuatis prope fune ribus extulí, Nunc aüt fine periculo effe uideor,acbonam fpem mihi propono,& arbitroriam populi Romani ffortuná fine labe permanfura, quando fatis inuídiz míhiac meis pro anteríori profperitate ílla ínfixit. Nec eft iam infigne minus humanz fragilitatis exemplum is qui trium pbauit,quámis dequo tríumphatum eft.Perfeus fiquide etià uí&us filios haber, A emilius aut uictor fuos amífit, FIuiufmodigenerofam ac magnifica oratione non ficte, fed ex uero animo, ferunt Aemilíum ín concione habuiffe,Pro Perfeo aute omni ftudio adnixus níhil obtínere po tuít, ut ex carcere ín lzetioré ac mínus fordidü traduceret locum, ubí cuftodítus quemadmodi plerícy tradüt, moerore anímí cofeclus eft, Alij mortís eius nouü fcribüt modü:nam milites cu flodiz pertzfos,& aduerfus eum infenfos, pofldj aliter nocendi& affligedi porte i hae ebant, Ab fe d e & p n n / f LEONARDO ÁRETINO INTERPRETE, 158 A bebant,fomno arcere coftítuiffe,& uices inter fe partítos diligeter obferuaffe ne dormire pofz fet,quoad perhunc modü confectus interijt. Interíerunt& filíorti duo, Tertíum uero Alexan drum nomíne íngeniofum círca toreumata€ fubtilis diligentiz opera fuiffe tradüt,dociumg etiam latínas literas& fermonem R'omand, fcribam fuiffe magiftratuum, fet ín eo mínifterij genereaptum ín prímís ac perurbanü praftíti(Ie. Ob res in Macedonico geítas bello, fumma populi Ro.gratía Aemilio acceffit, l'ant& enim aurí argentitp in zraríium A emílíus retulít, ut nullum tributum perfoluíd ciuibus opus fuerit ufq; ad Hírc3& Panfae confulatü;qui circa prí mum Cafaris€ Antonij bellum confules fueruncIllud quoq; admirabile eft,ac praecipuum Aemilij fa&t,quod quamuis egregie cultus obferuatusdy a plebe R o.tamen ín optímatü pere feuerauit partibus,nec ob gratía plebis quicd$ dixit aut fecít unquam,ob quod popularis habe retur, Quod utíqy pofteríorí tempore Appius Claudius Scipioniexprobrauít, Cum enim ípfi duototíus ciuitatis ampliffimi uiri cenfurá peterent, Appius fenatum& optímü quend; fecum trabebatihee nangy Reip.partes Appia familia ueteres erant, AtScápio& ipfe per fe pores& fludio plebis Romanz plurimü utebatur.Defcendentem igitur ín forum flipatum hominibus ingenerofis quíde ac feruilibus&& maxime turbulentis populatibusdp, quíambiédo& claman docundia uiolenter exequebantur,ut cofpexit A ppíus,magna uoce, O Paule, inquit, A emili, nonne etíam apud íüferos, fi quis illic nofirarü rerum fenfus eft, indígnarís quod filium tuum tMallius tonfor& Licinius declamator ad cenfuram perducuntr'Sed Scípio extollédo popu lumRo.eíusfibi beneuolentiá compararat, Aemiliusaut licet affertor optimatü efTet, níhilominus à plebe magís amabatur, quam ís quí maxíme populare fe praeflabat: quod animaduerz fum eft;przeter ceteros honores, ín cenfura fibi demandata, quí magiftratus maxíme omnium reuerétize eft plurímaed poteflatis,cum alijs rebus,tum ad morü emendatione. Nam ín fenatü remouere ímmeriítos poteft, C príncipe perfcribere,auferre equos,notare infamía, cenfum au gere,luftr condere. Cena funtaute fub Aemilio cenfore ciuíü capita c cC x: x x v11 millía, TezpiA^ e 2,£ 0 xjev£, Cenfura, Infenatu M. Aemilii Lepidá pratulít,quí quater antea prínceps fuerat, E fenatutresamouit,: [nrecefendis equitibus Romanis eti rnedíoctítat£ feruauit tam ipfe quám collega eius Martíus Philippus,Sed cum cenfura iam magna ex parte gefiffet, ín morbá incidit, ab ínítio quide pez B rículofum,tractu aute temporis abfq; perículo,attamen longi atq; moleftü. Fretus índe cófilio medicorum,cum V elíam(ís eft Italíze locus)nauiga(Tet,ibitp plurímü tempus ín orís marítímis, quíetíisq; regionibus moram traxííTet, defiderabat przefentià eiuspopulus Ro.ac fxpe ín theatrs uoces elifcentii uidere illum emittebantur.[tacg cum fatís coualuiffe uideretur,& facríficia quedam neceffaría inftarét,in urbem redíjt, curauítáp acra egregie und cum caeteris collegis, circunfufo ac plaudente Ro.po.Poftridie ipfe pro fua ualetudine facra fecit, quibus confedlis, reuerfus domü,cum accubuilffet,príufquam fentiretur quícdj, mente alienatus eft, ac fubinde tertia die€ uíta mígrauít,nullíus ear rerum expers quz ad felicitate pertínere putantur,[Nam & funus eíus íta celebratü eftjut optímusac beatíífimus ornatus adefTet, Hoc aute erat non au rum,non ebur,non magníficetía fumptus apparatustp, fed beneuolentía,charítas,gratía,non folum cuiii uerumetia hoflium.C) uotquot ením aliquo cafu Roma aderát ex Ibería,Liíguría, Macedonía,iuniores quide natu robuftís corporibus feretro fubeuntes ipfum extulerüt,maío resauté fequébantur uocítantes benefactore& feruatorem cíuítatü fuarum,.INon folum ením inuictoriatefe mitem& humanü praftitifTe dicitur, fed ín omní reliqua uíta eos tutatus eft,&» uelutipro domefticis ac neceffaríjs babuit. Patrimoníü uíx trígíntafepté millium reliquiffe tra dunt: in hocambos fibi filios haeredes inftituit. A Scipione tamen quí erat minor natu íntegra hereditas fratrí conceffa eft, cum ipfe ín familia Aphricanilocupletiorem adoptatus tranfiffet, Tales mores uítady Pauli Aemilij fuiffe dicuntur,: TIMOLEONIS VITA ANTONIO TVDER TINO INTERPRETE, LNTE à.v 4n TimoleonínSiciliam tratjcerct,res Syracufanorurs ficfe habebat,PoftquamDíon tyrannum Dionyfium expulit, ftatimá dolo ín2 | terfectus eft,infurgentibusad libertatem quicum Díone fenferát,parum gef abfuit quin ex malorum íngruentium multítudine,ac ryrannorü frequen Wan timutatione,urbs derelícta ac deferta fuerít, Reliqua quoqj Sícilía turbre «t lenta atq;tumultuofa exiflens,iam omnino propter ínímicos fine Repub. *5| erat. Nam plurima cíuítates,potentioribus urbís res nouas aggredictib us, $8 2 Obitus. b C Occafto acces dendi Remp. D PLVTARCHI TIMOLEOHRN áBarbarisatq; militibus fine flipendio merentibus, faciliter occupabantur. Dionyfius decimo poftexilíum anno aduenas milites conducens,Ni(zumq tunc ín Repub.principe expellens, rem iterum aggreffus,tyrannü fefe Syracufanis ex íntegro conftituit, A dmirandum profedio, paruum exercítum€ ryranníde Dionyfium tuncomníum tyrannorum maxímum expuliffe; admirabilíus uero,exulem ipfum atq; deiectum tyrannidem recuperafle. Itacy Syracufaniqui ín urbe erant,in feruituté redacti,eo crudelíus à tyranno opprímebantur,quod nuper exilium calamitatesip anim uebementer exafperauerant, Optímates ac nobiles ad Icetem Leontino: norum príncipem diuertunt, ducem fibíin bello eligunt, quanquam nec meliorem, nec for tiorem ceteris belli ducibus efTe cognofcerét,fed ad quem alium confugerent, quem ue fibiim peratorem dícerent,non habebát. Accedebat etíam quod genere Syracufanum arbítrabátur, necnon quía copías ín tyrannum aptiffimas bellicofit(imast fibí comparauerat. Interim Cars thaginenfibus magna claffe in Síciliam traijcientibus, Siculi tímore perculfi in rraeciam lega: tionem míttere,& à Corinthijsauxilium petere decerntüt,non folum amicitia fretí,necy quod ab illis fzpe beneficijs affecti, uerumetíà quod perfpicuü erat, Corinthios libertatis amatores, & tyrannorum ofores femper extitiffe, fufcepiffetp(pius maxíma bella non regnádiaut aua: títízc fed Girzecorü libertatis gratía,[cetas uero qui militi caufam tyrannídem fecerat, nonSy: racufanam libertatem,occulte apud Carthaginenfes hocafferebat,Syracufanos autem manífe fte laudabat. Et quofdà in Peloponnefum legauerat, non quod illinc auxilía optaret,fed quod ut confentaneü erat, fi Corinthij propter Girzeciae turbatíones atqj tumultus auxilía negarent, fperabat facilius ad Carthaginefes rem traducturum,& focijs ín bello contra Syracufanos utí, quámcontratyrannum, Hac pauló poft ín lucem emerferüt, Nam cum legati redij(fent, Cos rinthíorum nomíne retulerunt, Corínthios femper externarum cíuítatum& maxíme Syracu fanorum pro eorum confuetudine curam fufcepi(fe,nec fortefortuna tuncaliquo Crraecorum bello uexarí,uerum ín pace acocío uítam ducere,quare ex anímoacprompte auxilia illis pta flaturos efTe. Itacp cum de imperatore eligendo confultarent, magiftratusip alius alium prout quifcg emínere uídebatur,nomínarét, unus ex multitudine affurges, Tímoleonem T'imodimi filium quínondum ín ep.emerferat, nec ut emergeret, nec ut ímperator crearetur unquam anímo uolutarat,nominauit. V eríí numíne quodam afflante homínée,ut uidetur, ftatim bona fortuna ín fuffragis reddendis, caterísG inrebus gratam atqj propitíam fefe praeftitit,uirtutíd homiínís ornameto fuít.'ímoleon protecto in urbe clarís parentibus ortus,patre T'imodímo, matre Demaríflia, tam manfueto miti íngenío natura fuít, ut contra tyrannos, contri im probos haud maxímo inflammaretur odio.[n bello etíá adeó honefto ingenio utebatur, adco quieto,ut multam in iuuentute prudentíam,multam ín fenectute fortítudinem in rebus agen dís oftenderet,Fratrem uero T'imophanem maiorem natu omnino fibi diffimilem habuit. Qui cum temeraríus malo&p animo effet,& regnandi cupidus, femper minus honeftis amicis aca: tellitibus fefe ftipauerat, C uem cum audacianimo, promptiflimod ín aggrediendis periculis eíIe ciues perfuaderentur,tandj bellícofum uírum ac ftrenud, militarem fibi ducem elegerunt, Ethis in rebus Tímoleon fuum przftitit officium,[Nam cum ille uitia diffimularet atcy tegetet, ut minus íllaapparerent,operam dabat,& urbanitate ac facetíjs exornádo augebat, fugabatig ubipauló plus retegerentur.Inbello quod contra Argíuos Pleoneosip gerebatur, cum Timo epbanes equitibus przeffet, Tímoleon uero peditibus, Tímophanes equo excuf(lus obtritusQ, magnum íncídit in perículü. Nam focijs partim fugientibus,partim prfentianimo utentibus, paucicontra multos manus conferunt, ipfum& magno cum periculo defendüt, Quod poflj Timoleon perfpexit,accurrens ut auxilium afferret, l'ímophanemá proftratum fcuto prote gensemultís telorum uulneribus,multis percuffionibus, cum armis, tum ín corpore acceptis, cum labore inimicos fugauit,fratremip redemit.Deinde Corinthíj tímetes ne idem quod príus à focíjs paterentur,utcíuitatem amitterent, quadríngentos aduenas milites alere,hisqp Timo phanem przficere decernunt, Tímophanes uero íuftí cótemptor atqj honeftí, ftatími operam dedit;ut cíuitatem fub eo male afficeret, multosdp ex prímoribus ciues índemnatos necaret,X fefe tyrannum declararet, Quam rem cum Tímoleon zgro animo ferret,& illius uitium fuam calamítatem effe ducerer,illi perfuadere conatus eft,ut hanc ínfanam animi cupiditatem exuc ret,& malefa&torum erga ciues emendatione quareret. Negle&tus T'ímoleon atq; expulfus, cum ex neceffaríjs Aefchylum,uxoris T'ímophanis fratrem affumpfiffet, ex amicís uero augu rem cuí Theopompus Satyro, Ephorusautem atq Timaeus Orthagorz nomen fuiffe fcribit, paucis diebus elapfis, rurfus ad fratrem afcendit,illicum circunftarent, Timophanem i emen atíonis Zn üm. umb Sum dum. düà dub AE. dU CEN d Gu aua Oum Uu ox— AL. As d— 0 "--"ww.—— d)—— uae YO ww"SS— DÀ ww CK—— es UD o wo WO— 0——$ ame qu— NN 9 L x "w. ww. Wu JE C - 9 WA m o€w ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, 139 4 dationis fignum oftenderet, fuppliciter rogabant, V bí prímum illos rídiculos babuit, deinde rem grauiter ferens ad iram conuerfus eft, l'imoleon paululum feceffit,& feipfum tegens,laz dhrymas effudit, Illi autem ftríctis gladijs fubito Timophanem interficit, Quod poflquam in uulgus paffim diífipatü eft,optímates urbis odium T'imoleonis in tyrannos,ar magnanímitaz tem laudibus extollebant: quonia etfi optimus eflet,fratremüp amaret,tamen patriam necefíliz tudini,honeftum atq iuflum utilitati przpofuiflet: fratrem quandiu de Repub.bene meritus effet falute donaffet,cum uero patríz ínfidias tenderet, ín feruítutema redigeret, morte mul &affet, At qui ín populari ftatu uítam agere nequibat, pendere potentibus affueti,magnum quidem gaudíum magnamdép latitià fimulabant; fed Timoleonem cóuicio infeclates,impied accrudeliter egiffe praedicantes, dolore mocftítiatp afficiebantur. Tímoleon poftquam accepit matrem animo angi,& graues uoces horrédasip execratíones ín fe effundere, eam confolatue tusacceífit. Cuius afpeciü cum illa nulld modo terre poffet, oftia claufít:quare Tímoleon multa animí egrítudine affectus,ac mente alienatus,eo animo difceffit,ut morte fibi inedia afciíceret, Re&tefa anon Quietfieum amící falutarent,amiícasQy exhortationes ín medium adducerent,& neceffitatem(atis constanter homíníafferrét,ftatuít príuatim uíuere,& ab ipía R epub.feíe abdícarezac principio nunquam fifcepia. inurbem proficifcebatur, fed extra humanum confortium errans per delertos agros ueríabatur. Adeó cofultationes atq; deliberatíones qua ín rebus agendís(tabiliffimum robur à ratione ag philofophía non fumpferint, facillime à contingentibus laudibus ac infamía quatiütur atq feruntur. Oportet enim operationem ipfam non folum honeflate íuftítiag praditam efle,fed eam opínione ex quaaliquid operarí compellimur ftabiliffima, ut operatto noftra confenfu omnium comprobetur, Nec fimiles illis qui uentrígulzetp dediti funt, uídeamur,ut quemad^ modum hi celerí auidítate ac odore fuauíum ciborái allecit,X ad repletionem ufc fatíetatemág addudii,ftatím abhorrentatq; ftomachantur, íta nos quoq; poft nauatam operam, labefaciata propter imbecillitatem honefti opinione atqj phantafía, poenitentia tríflítiatp afficíamur.fNam penitentia, ipfa res etíam bene gefta deturpatur. Blectio autem qua ex certa ícientía certady ra tione proficifcitur, nullam ab errore füfcipit mutationem. Quapropter Phocion Athenienfis rebusab Leofthene geftís aduerfatus, ubíillum uelut de bene gefla re gratularí,& Atheaíene B fesloui Martí hoftías mactare,& uictoria lataríatcqy gloríarí uidit, V ellem,inquit,gefta eíTent hac,& illa confulta. A ríftides quidem Locrus ex Platonis familiaribus unus uehementíus atqg grauius.NNam cum fuperior Dionyfius unam natarum eíus ín uxorem peteret: refpondít, fuas uíus fibifore illam mortuam,quám tyranno nuptam afpícere, Paulo poft cum Dionyfius eum mortídamnaret,& cotumelía caufa íllum interrogaffet,fí quemadmod(ü príus de collocatione filie fentiret:refpondit,rerum geflarum moeftítía affici, díctorum autem nulla poenítentía detí nerí, Hacforfan maíorí perfectioridp uirtute gefta funt. Tímoleon fiue fratrís morte,fiue ma trispietateanímiangeretur, adeó mente fractus erat, adeó attrítus, ut uígíntí feré annis extra humanam confuetudine uiuens nunquam R.empub.attigerít, Cum igítur de imperatore defi gnando fuffragio ín concione quzreretur,& Tímoleon nomínaretur,populo eum prompto animo amplexante,a(Turgens T'elecrídes, tunc ín fenatu& potentía€ autoritate clarífIimus, hortatus eft T'ímoleonem, circa resagendas& bonum& generofum fe praberet.Si ením fire nue te gefferis,ínquit,fuftuliffe uídebere tyranná::fi ignauiter, fratrem. Parata claffe collectístg militibus ut nauígaret, líterz Icetís nomine Corinthi]s reddütur:ín quibus líterís eíus proditio atqj perfidia fignificabatur, Nam ubiprimum legatos emifit, Carthaginenfibus fe adiunxit,&& palám cum illis agebat, ut Dionyfio ex Syracufis expulfo,ipfe tyrannidem occuparet. T'ímens nepríus Corinthiorum copíz ín Siciliam aduentaret,& fpem rerum gerendarum frufirarent, literas Corínthíjsín quibus hzcextabantfcriptas tranfmífit:INon opus eíTe labores€ expene fasfummo cum perículo facere,ín Siciliam nauígando,prafertim C arthaginenfibus adder(an tibus,& mare nauium multitudine cuftodientibus,quos ipfe coactus, Sículis cunciantibus,ío dos ibíadoppugnandum tyrannum adiunxiffet. Leciis líteris Icetes primum à Corínthijs in fansatqy imperítus círca rem militarem habitus eíl: deinde omnes íta ad íram cótra ipfum pro» uocatifunt,ut quamceleríter Tímoleoni uíaticum ac nauigationís przparatíonem firuerínt: paratístj nauibus, paratísQ ijs qua proficifcentibus militibus neceffaría erant, Proferpina faa cerdotes in fomnís uidere fibi uifze funt, deas in peregrinationem quandam íre,& cum T'íimoe leone ín Síciliam nauigare,.C)uapropter Corinthi facram tríremem inflructam dearü cognoz mento appellarunt, Tímoleon in Delphum traijcíens,faca re diuina cum ín templum A gola linis atqp ín adytumueniffet,miraculü fibi euenit; nam uítta quadam coronís& trophais infia $ 5 Grauis[eniétia PLVTARCHI TIMOLEON C gnisdefufpenfis donarijs defluxit,& caput Tímoleonis ut à deo coronatus ad res perenid praemíttí uideretur, coronauít, Cum ítaque naues decem haberet, Corinthías feptem, Corg; reas duas,unam Leucadam,iter ingrefTus eft, Cuínoctu pelagus afcendentí,& fequundis ue tis mare percurreti, repente ccelum fcíndí uifum eft,& fupra nauem multum lucidiffimum: ignem effund:, Deínde cum lampas quali in myfticis facríficijs utuntur, eleuaretur,& curíg Italiam ueríus dírígeretur, quo nauta maxime intentí erant, ín terram ueluti fulmen itruj, Quare Timoleonem augures docuere, hocapprobationé teftimoniumdq facrorum effe fum; morum,& quod dez T'imoleontauxilio proficífcebantur,ex coclo fignü tubarqp dediffe,effe: Siciliam Proferpinz: dedicatam, quoníam illic rapram fuí(fe homines fabularentur,& íníuj; tanquam nuptiali dono, in ipfis nuptijs donatam extítiffe, FIzec deorum figna íta militum ani: mos ad fpem fiducíamQ erexerunt,ut celerí curfu emenfo pelago,ín Italíam delati fint, lla ue; roquz ex Sicilia nunciata funt, Timoleonem dubíum atque folicitum, milítes autem mocílos reddidere, Nam lcetes uictum à fe Dionyfium atque fugatum in arce qua infula cognomíng: tur,obíidebat,& capta maíore urbís parte, illam muro ac foffà circundederat. Carthaginen(g autem hocagere iuflerat,ut ne Tímoleon Síciliam inuaderet,quolonge depulfis íllis,p(imox inter fc infulam partírentur. Interea Carthaginenfium cum uiginti tríremibus legatiad Timo: leonem captandi fallendiip gratía nauígarunt, qui fraudulenter atq; improbe callida confilia machínatí, l'imoleonem rogabát,ut pro communi omnium pace, Icetz fefe focium adiunge ret, nauibus ac militibus Corínthum remiffís, quod bellum propemodum efTet confectum, Praterea Carthaginenfes traníitum in Siciliam, li quis per uim moliatur,(int prohibíturí,Poft quam Corínthíz naues ad Rhegíum appulerunt,& ea quz per legatos expofita erantacce pere; X Phoenicesnon longe nauigantes cófpicarentur,affecii iniuría dolebant, contradple tem omnes odío ferebantur,necnon proSículis, quos manifefte intuebantur[cete premium proditionis, Carthaginenfibus mercedem tyrannidis futuros, tímor ínuafit, Impoffibile enim uidebatur hofles fuperare poffe, cum perfpícerent longe plurimas naues Barbaris, Icetze mul to maíores copías efTe quàm fibi/Tamen Timoleon cum legati ac princípes Cartbaginenfium fibicbuiam darentur,manfuete fermonem cum illis habuit, dixítip obedire fe uelle: quíd enim perficere non obediens poflit fed cupere hzc coram Girzca& eadem utríg exercituiamia Rheginorum urbe peragi tranfigitp,atgy fua etíam id intereffe,& illos minus inficiaturos qua deSyracufisattuliffent, uniuerfa Rheginorum multitudine uelutin teftimoníü adhibita, Hac illisitaloquutus eft, quo facilius traíjciendi confilium diffimularet, ín quo etíam R heginorum duces und dolum fabricabát, Barbarorum ením ínciuilítatem pertímefcentes omnes,optabant ut Síciliz regnü penes Corinthios effet.Itagy aduocata concione,portas clauferunt, ne adaliud agendum ciues progrederentur, fed ad coetum ueníentes, diu concionem detínerent,& alte alterinullo fine dum tempus tererent materíam dicendi praeberet, donec Corinthiorum trire mes paraiz effent,& Carthaginenfes qui exiflimabant przfentem Tímoleonem pauló poft orationem habiturum, fine fufpicione detínerent. Poflquam T'ímoleon clám certior factus efl de difceffu triremium fuarum, unam autem fibi relictam effe, flanubus circa fuggeftum Rhe ginis,qui huíus rei confcij erant, difcedens per turbam tranfiuit,& ín mare defcendít,atquein TaurominíumSiciliz oppidum celeri curfu nauigauit,ibiqy ab Andromacho ín Repub. prín: gipe,quiíam ad fe illum accerferat,fufceptus efl.Hicea tempeftate omnium potentum iufliff inus unus fuit inSículís, T'ímzi quihiftoriam fcripfit pater erat. Enimuero fuos ciues legibusat iuftitia eubernabat,& contra tyrannos apertíffimas ínímícítias exercebat. Itag urbem Timo leonitanquam afylum prabuit,& ciuibus perfuafitutund cum Coríntbijs proSiciliz libertate bellü füfciperent.Dimiffa igitur concione,cum Tímoleon difceffiffet, Carthaginenfes qui Rhe gíj morabantur, fic decepti grauiter ferre, Khegínosadmonere,quod(i Phoenices fint,íjs qui per fraudem abierunt,ínimicentur.Q uare Taurominíum ad triremes legatüi míttunt,quí An dromachum inímíce ac barbarice alloquatur,díraG mínetur,in urbe ftatim Corinthíos efjciát Is inter orandum fupinam manum oflendens,& mox conuertens, talem urbem futuram ede xít.Otiod cumlegatusapud Andromachum feciffet, Andromachus ridens nihil aliud refpon dit,nifi manum ut ille nunc fupinam,nunc conuerfam extendens, difcedere íuffit,nifi uelletna uem pro talítalem fierí, Icetes ínterím cum difcefTum T imoleonis audíuiffet,atq timuiffecmul tas Carthaginenfium triremes accerfiuít, Ex qua re cum Syracufanià Carthagínenfibus pore turi, ab[cera urbem occupatam effe, arcí Dionyfium dominari, Timoleonem uero tanquam tenuíflima org acfinibus auromínio patuo Sicilie oppido imbecilli pe paruísqy copíjsaffe xum en E. Ww lia 4 Il, l; nt ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. Tao xum uiderent;falutem defperabát.Nam mille fecum milites Tímoleonhabebat,& ijs nihil ali« menti,níhilrerum neceffaríarum amplius aderat. Praterea ciuitates plena,& contra beili due ces exafperatae, nihil iam illis fidei tííbuebát,prafertím propter Callippí& Pharaci perfidíam: quorum alter A«theniefis,alter Lacedaemontus cum dicerent pro Siíciliz libertate fe aduentare, utmonarchías delerent, optabiliores Sicilízillas fub tyrannide calamitates efTe docuerunt,& longe feliciores uideri eos qui fub feruitute agerent,quám quíafferrent líbertatem.ltaq; Timo leonem haud meliorem illisexpectabant, fed rurfus eadem fophíímata, eafdem captíones fibi afferrefpem optimam beneuolentíamQ pollicentem. lragy Ie rebusnouis male fentiétes, Coe rinthíosá fe omnes Sicilia ciuitates preterquam A dranitz excludebant, Hi ením paruam urz bem habitantes,& deum Adranum,qui maxímo ín honore per uníueríam Sicilià habebatur, colentes,inteftínas feditiones agitauere.INam partim Icetem& Carthaginenfes,partim Timo leonem accerfentibus, conuigít fortefoltuna, ut fludio uterg; fuo eodem tempore potiretur. Verum Icetes quíngg millía militum, Tíimoleon uero non plures qudm mílle& ducentos haz bebat, Quos cum Taurominíj accepiffet, quod ab Adrano quadraginta fladijs ac trecentis diz fla; prímo dienon multam uíz partem occupauít.Poftridie perloca fena fitu& afpera iter n2 greífus,per uniuerfumáp diem proficifcens, iam inclinato die accepit Icetem ad urbem approz pinquaffe;& iamíam caftrorü loca metatum fuiffe, Qua exre cenuuríones& cohortís duces,ut promptioribus ad pugnam militibus uterentur, corpora reficere iubebant, Timoleon autem.$4440; ipfos adiens, docuit ne iíta fierent, quinimo ftatim milites ducerent,& hoflesincautosmperi- fj,^ 2 tostp ínuaderét,qui ut confentaneü erat, nuper labore uía defeffi, ín tentori]s ocio atq; fomno operam impenderet. His dictis famptísdp militibus tanquam manífefte uictoríam praíagiret, primusad hoftes contendit. Milites audacíores factí;ad illos qui paucioribus triginta ftadijs ab» erant, Tímoleonem fequebantur, Illíut prímum T'ímoleonem aduentare fenferüt,impetu ab eoprzuentiacturbati fugam arrípuere,itaqy occupatis caftris non plures trecentís ferro occus buere,captí aut uíui bís totidem fuere, A dranitz apertis portís T'ímoleonem petunt pugnae tempore,cum horrore atcj admiratione oftjs templi fponte patefactis, deum pili cufpidem con cutientem,multumé ex eíus facie fudorem emanante uifum narrabant, Hzc,ut uidetur,non 8 folum przfentis pugna figna fuere,fed futura etíà bella,quíbus hoc uelut aufpícium fuit, pore tendere, Nam& alia cíuítates decretis fubito legationibus, T'imolení fefe urbem agrosá de dere, Mamercus quoq; Catania tyrannus uír fane clarus ín bello,& qui magnü argenti pone dus& aurí habebat,cum T'ímoleone focietatem inijt. Dionyfius qui non multum abfuit ne mí libus praeda fuiffet, Mamerco bello maior& armís, fpe omníabiecia,Icetem turpiter uictum negledtuí habens, Tíimoleonem admítans,illi& Corinthífjs legatos mífit,fetp ipfum atque arz cem dedít, T'imoleon infperatam fortunam amplexus, Euclidem T elemachum& Corinthios. homínes ín arcem cum quadríngentís militibus, fed non unà,neqy palám proficifci iutit, Nam, occupato ab hoftibus portu,impoflibile uidebatur eà poffe perueníti, Itacy clàm atq; paulatim ad Dionyfium ueníüt,& arcem ac fupelle&tilem omnem qua belli ufu foret, in poteftate fuam redigunt. Magnus profectó equorum numerus, magna telorum multítudo,uniuerfa etíá ma, chinarum uaríetas ínerat, Armorü quoq; qua diu repofita erant,adeo affluens atq; opulentus feruabat thefaurus, ut feptuaginta homínü millía ad bellü illisarmari potuiffent.'Milità quide, quos quemadmodá catera, Tímoleoni Dionyfius prabuit, duo millia. Ipfe autem fumptis pez cunijs,fumptísip quibufdam ex amicis, làm[cete nauígans;ad Tímoleonem in caftra delatus ef.Quem ftatím T'imoleon, ut príuatum ac deíectum hominem, cum una naui paucis pecu nijsin Corinthum tranfmifit. Qui in tyranníde maxima atq clariffima natus, decem annís anz tequamá Dione expelleretur,duodecim autem poft Dionis mortem regnauít.Sed hoc uniuer fum tempusin bello contríuit. Quae uero ín tyrannide commifit, quxqp paffus eft indigne; dili genteraccuratetp in Dionis uita perfcripfimus, INam filiorum pubefcentíum mortes,filiarum uirginum conftuprationes infpexit,fororem& eandem uxorem uiuam ab hofübus focda libie dine uiolentíagy deturpatam,& cum filijs in mare demerfam. Dionyfius pofiquam in Coríne thum nauígauit,nemo ex Graecis erat, quí& uidendi illum,& alloquendi defiderío noh tenee retur. Alíj propterodíum latítía affecti;afpiciendi gratía congredientes,ludibrio íllum fortuna deflitutum habebant, Alij ad mutabilitatem fortunz conuerfi condolebant,& multam rerum humanarum imbecillitatem,multam occultari diuinarumqp caufarum porentíamanimo uolu Mermor«bile:; tabant, Nullum ením ea tempeftas uel naturz uelartis ullum protulit opus tantum,quantum tune ludibrian illud fortunz,cum quí paul ante Siciliz tyránus effet, Corinthi in myropolío& obfoniorum Dioni. 8$ 4 ^ PIL.VTARCHI T.iMO'LE.O-N A C foro federet,uinum quod cauponz dedíffent, biberet, in publíco cum mulierculis formápro,; ftituentibusaltercaretur, ambubaías cantibus inftituerer,& cum illis de concinnitate ín thea; trícis cantionibus magno cum ftudio decertaret, Quidam ideo hzc fierí à Dionyfio coie&uris affequebantur,quod homo ígnauus ac perdito ingenio illecebris deditus effet, C uidam uero ne Corínthijs terroríexifleret, fed fefe negligendo animi molefiíam& mínus fequundamfor; tunam diffimularet, tyrannidisQp recuperanda fufpicionem tolleret,&(ic praeter naturam in ocio magnam fingeret fimplícitarem. Verum multa ab eo dicta memoriz tradütur,qua gene: «ofi fapientisq anímií figna potius effe uídentur,quám inful(i. Nam cum ín Leucada(qua Co« rinthiorum colonia eft, quemadmodum Syracu() relegaretur,eadem pati ínquit, qu adole; fcentes quí peccaffent.C) uemadmodum enim illi fi peccauerínt,hilarí uultu fratrum confuetg dine utuntur,patres autem ob pudorem fugiunt, fic ei accidere, qui ín Metropoli uítam agen; uerecundía quadam detineretur, ín Leucade uero cum uoluptate uítam traheret, Cüm etíam Corinthí miles quidam ftipendíarius cotra philofophorum familíarítates, quibus in tyrannide fefe ueheméter oblectarat,acríus ínueheretur,& eum rideret,tandeméüp ínterrogaret,quid uti: litatis confuetudine Platonis cepiffet: Num tibi níhil adiumenti fufcepiffe uidemur,ínquit,(ic fortunz mutationem tolerantes: Praeterea Aríftoxeno mufico& quibu(dam alíjs interrogan tibus,qua caufa aduerfus Platonem íniquior aliquádo fuiffet:refpondít, T'yrannidé multorum quidem malorum plenam effe, nullum tamen habere maíus,quám quod eorum quí amici uo: cantur nemo apud tyrannü libera oratione utatur, ac per bos Platonis beneuolentía príuatum fe fuifle.Infuper cum quídam uideriargutus& falfus uolens, ad Dionyfiü tanquam ad tyran: num íngreffus, pallium excuteret: Dionyfius contra belle homínem notans, hocídem ucille egrediens faceret monebat, ne quid fübtraheret dífcedés.Philippus Macedo cum ínter pocula fermonem de poématís tragcedijsGy feniorís Dionyfij per lufum íntuliffet,& dubitare fe finge: ret, quodnam illi tempus ad ea fcribenda fuppetíuiffet:haud male Dionyfius occutrebat, Hoc, inquiens,quod tu€ ego,€ quotquot beatí nobís uidemur,totum círca cullulos cofumimus, Sed Plato Dionyfium Corínthinon uidit, accíderat enim ut pauló ante diem fuum obiret, Sí nopers vero L íogenes Dionyfio obuía factus primum, CQ uám indignus;inquit, Dionyfifl esuíta,Cum ille gradum fífleret,diceret&y: Recte tu 6 Díogenes,qui condoles huic noftra a:: lamitati.C uid,inquit Diogenes, dolere me tecumputase ímó doleo, quod tale mancipia cum fis,dignum quod fludijs tyránicis uelut aptus alíquís paterfamilids uitam exigat, hic per ocium & uoluptates nobifcum agas.Itag ifthc mihí intuenti, uoces Philití, quibus filias Leptiniex tyrannide tanquam ex magnís bonis ad uítam priuatam deductas,lamentando confolabatut, mu íerís alabaftros& purpuram& aurum deplorantis uidentur, V erum haec à propofito no: fico baudalíena funt,nec auditoribus,modó non alió feflínantíbus aut occupatis, inutilía pue tamus,Sed T'imoleonis bona fortuna non mínori admiratione profequenda eft, quàm Dio: nyfij infortunium, Nam poflquam ín Siciliam afcendit,intra quinquaginta dies arcem Syraca fa: umín poteflate fuam redegít,& Díonyfium in Peloponnefum tranfmifit, V nde Corinthi maiori manu coacta, duo millia peditum,& ducentos equítes Tímoleoní miferüt: quíufg ad "Thurios delati,cum iftc tranfitu fe precludí animaduertiffent, claffis enim Carthaginenfium ingens eas oras tenebat,& occafionem neceffario íflícconfiflendo praftolarentur,ad prada: rum facínusocíum conuerterunt, Thuríorum enim urbem interea dum illi inferendo Brettijs Bello operam dant,occupatam, perínde ac patríam fuam fumma fide& fynceritate cuflodie: bant. Icetes ínterím arcem Syracufanam obfedit, prohibuitáy ne Corinthijs frumentumim: portaretur,X ín Adranum duos milítes qui Tímoleonem per infidias ferro trucident,fubmit tit, l'imoleon eo temporeapud Adranitos fine aliqua fufpicione facríficijs intentus,nulla mili tum fefe ftipauerat cuftodia. Q ui ab[cete patraturí necem mííTi fuerant,ubiaudiuerunt Tímo leonem díuína facturum,ín templum íntrant,gladios füb ueftíbus occulentes,ínter eos qui ad aras ftabant fefe admifcere;pedetentimtp propius accedere,& pauló poft rei incepiida flatuto tempore;alter eorum T'imoleonis focio in capite gladium crífpat,quo cadente, nec qui uulnus inflixétat,nec qui unà uenerat, perftitit, fed ille cum gladio fugiens in altam quandam petram defiliuit,hic uero aram amplectens Timoleonem obfecrat,fi ueniam det,rem omnem aperítu: rum.Qua ímpetrata,fummam reí aperít, docetü utablIceta mííTi(int eum interfecturi.Interca quem foctj ex petraad Tímoleonem trahebant,nullam intuli(fe iniuriá clam abat, uerum me^ ritó hominem ínterfe&ü, cum ille apud Leontinos patrem necauifTet. C uam rem teftímonio quorundam aftantium comprobauit,quí magnopere machinamenta fortuna admirabantut, que "So-— WÀJ c uw Lad Ld-"—A"»" ww— WV» 2 ——"—^ e OW QU.— XEM GC. X. XA ooo o. ANTONIO" TVDERTINO!NTERPRETE. 14.1 & qua per caufas alíasalía mouens ac longíus omnía colligens,& his qua plurímum àbeffe& ni.— hil inuicem commune habere uídentur, omnía cocínnans mutuis femper rerum príncipijs& finibus utitur, Itaqg decem minis hominem Corínthij donauere,quod numiní Tímoleonis cua ram habenti,animi affectu recte ínferuiuiffet,& cofilium quod in animo muito ante habuiffec, ín nauanda opera non abfoluiífet, fed priuata caufa fortuito illius uítam feruauiffet.(Quibus febus prafens bona fortuna ín fpem optimam futurarum rerum anímos hominum coníez cítquod Tíimoleonem ut píum fané fandi umd uirum comitantibus dijs, ad Siciliz auxilium aclibertatem ueníffe profpícerent, Icetes uero poftquam prater animí fuí cupiditatem cona mína eíus accidifTe uidet,& T'imoleoni multos adharere,feipfum accufans,quod tales tantasds Carthagínenfium copías habeat,& ipfis non ftrenue, non impigre, fed tantis uiribus focios rumclàm utatur, cum uníuerfa claffe ducem acceríiuit Magonem, Mago cum centü& quinz quaginta nauibus portum petit atcp occupat, quí fexaginta millibus militum Syracufas íngrefz fus,caftra in urbe pofuit. Cuíus clatfis adeo magna intet nauigandü effe uidebatur, ut omnem príícam futuramáp barbariem in Siciliam traíjcere putares.Enimuero Carthaginenfibus ín Sie cliam fuperiorítempore ínfinita bella gerentibus, nunquam Syracufas capere data copía eft, Sed tunc Icetae recipientis tradentisip opera Syracufas Barbarorum caftra iam facia intueri lice bat.Corínthij quiin arce erant, ín fumma rerum difficultate pofití,rebus ad uictum neceffaríjs deficientibus,occupato&p à Carthagínenfibus portu,contínuó círca murum tumultuarías pue gnas ac uniuería bellandi genera fummís uiribus commiíttebant. Sed Timoleon à cymbis parz uísqp nauículis frumentum ex Catanía tranímifit, C) uae ut barbaricas tríremes uítarent, per ftum fluctusip curfum tenebant, Quas Icetem ac Magonem intuentes, capiendi Cataníam curaatque libido ceperat, quod inde Corínthijs neceffaría ín arcem afportarentur. ltacg fume pis quí uirtute bellíca caeterís przftare uidebantur, folutísqy ex portu nauibus, Syracufisaba eunt, Neon Corinthíus, quí arcís praefectus erat, cum uideret hofles cuftodia eratía relictos ociofe negligeter&p fe in urbe cuftodienda habere,fubitó ruit ín urbem,& partim cafís, partím dareterga coactis, Syracufarum partem, quam A cradínam uocant, occupauit,atque in fuam poteflatem redegit, C) ua cum czterís partibus urbís melior uífa efferarque munítior,& quos B dammodo pluribus urbíbus compofita atq; ftructa,necnon frumenti ac rerum omníum abun dans, míníme hunc locum reliquít, nec pedem ín arcem retulit, fed uacua atque deferta loca muro círcundans,coíuncta arci Acradína, cuftodía illum muniuit. Mago atquecetes quí íam prope Cataníam uenerant, per nuncium ex Syracufis rerum facií certiores, multo dolore, multa animíizegrítudine ad Syracufas reuertuntur,quí neque operam fuam pro animí cupie ditatenauarunt,& Syracufas quz ín manu erant, amiferunt, Sed hzec prouidentia, uírtutidg an fortunze tribuas, dubium uideri poffit: hzcuero quz deínceps à Timoleone gefta funt, omnía bona quadam eueniffe fortuna uidentur. Corinthij milites, qui apud Thuríos morae bantur,tímentes Carthaginenfium tríremes,qua eorum dífcefum cum Anone obferuabant, & multis diebuspelago uentis agítato, partim uí,partim fponte cedentibus Barbaris,per Brae cleos pedeftri itinere profectíad Rhegium uenerunt,adhuc fluctibus mare agítantibus, Prine cepsigitur nauium Carthaginenfium, quí níhil minus quàm Corínthios expectabat, defidere putans,aftutum fibí confilium ínueniffe uífus, coronari nautas, fcutis Gracís naues inftrui& purpura iubens,Syracufas nauigauit, magno plaufu arcem fubiens, uíctos ab fe Corinthios. quostraijcientes occupaffet,clamans,obfeffos hoc fcilicet pacto turbaturus.Interea cum ille hís nugis,€ hacdecipiendiarte uteretur, Corinthij quí per agrum Bracteorum in Rhegium ue nerant,ubí cum uentís tum nauibus maría uacua uident,fummaá caelí ferenítatem nacti, fume mamá marís quíetem,quampropere naues íngrefli inSicilià delati funt,& tanta fecurítage atqj ferenitate ufi,ut íntet nauigandum extra naues equos nantes habenís traxerínt.C) uos omnes cum T'ímoleon fufcepiffet,& ftatim MefTanam urbem cepiffet,bona fortuna magís quàm exe ercitu confifus, ad Syracufas ftructis pergit ordinibus, Nam fecumnon plures quatuor míllíe busmilitum habebat, Quod cum IMagoni denuncíaretur, tumultuari ac tímere,& magis ex hacoccafione ín fufpicionem uenire.In locis limofís circa Syracufas multam ex flagnís atq; flue mínibus, quze in mare prorumpunt, aquam fufcipientibus, anguüllarum multítudo pafcitur, ita ut lata pífcarí uolentibus prada adíit: híc dum utríufque exercitus ftipendíarijs militibus Ocum dabatur, und pifcabantur,utputa Girecí,& inter quos nulla príuara ínimícítía intercefz filet, extra aciem und deambulando fabulabantur, ín acie uero ftrenue& pro fua dígnitate manus confercbant, Tunc cum fimul pifcarentur, uillarnm magnificentíam admirantes, de $5 Ld PLTIVTARCHI TIMOLEON C matispraflantía fermone ínftituto, quídam ex Corinthiorum militibus ítaloquutuseftEi uo, Greciin hac urbe tanta magnitudine,totGj ornamentis elaborata, barbaris hominibus crude; liffimis(uamo ftudio ut barbaros mores inferant, cum nobís propinquiores fitís,operam au; xiliumt accomodatís,aduerfus quos, ut multa Sícilize pro Cirzcis obiecta effent,uoto potíus expetendum fuit. Quid: putatis eos qui huncexercitum collegerunt,abulcg columnis Herc leisatq; à matí Adlantíco;ut prolcetís gloria pericula aggredíantur huc accetfiffezquod fireáo ducis officio Icetes ureretur,non patresexpuliffet,necy contra patríam hoftiles milites collei fet, fed honorís& gloríz quantum fatís erat affecutus fuíffet, Corínthi]s atq T'imoleoní obe; ditiet.Ex hís uerbis tumultuantibus ín caftrís ftipendiarijs militibus, Magoni ne infidia fibi ten derentur magna eft íniecia fufpício. C uapropter cum Icetesne diífcederetíllum obfecraret,do ceretip quanto hoftes uíribusac fortitudine anteirent,& Tímoleonem magis uírtute atq; for: tuna,quám militum multitudine ipfos fuperare, Mago flatim caftra mouens,& Síciliam ex ma nibus dímíttens, turpíterac temere ín Libyam cotendít.Poftridie T'imoleon aderat paratusad pugnam.Poftquam uero Magonem corripuiffe fugam acceperunt,& deferta nauibusmaria anímaduertere,rídiculam habuere Magonis fortitudinem, Itaque circumeuntes indicanti quo Cartbaginenfium claffis aufugiffet,ín urbe per praeconem praemía pofuerüt, Sed Icetes adhuc etíam bellandi cupídus, íntentusq; animo, cumQ hz partes quas occuparat munítze, GC expus gnatu difficiles effent,nondum de capienda urbe defperabat, T'imoleon copías fuas díuidens, quas maíori uírtute efTe animaduertit,quá Anapis praterfluit,íngruere iuflit, Eas autem,qua: rum Corínthíus dux erat Hyfias,ab Acradina aggredi urbem iuflit, l'ertii uero militáü partem, quam Dechus atqj Demaratus nouiffíme ex Corintho prafidio adduxerant;ad fummü fubdu xerüt, Equidé quod eodem tempore írruptione ab omni parte facia,& lceta couerfo fugatog urbs proríus capta& mometo in poteftate redacta hoflibus elabetibus fit, mílitü& imperato: riz utrtutíadfcribere decet:quod uero Corinthiorü nemo cecíderít,nemo uulnus accepetítíin gulare opus Tímoleonis fortuna oflendit, perinde ac illa emulationem cum uirtute uiri fufce: piffet,quo felicitate uíti magís qui audiant quàm laudes ipfius miraretur, INon enim folumper omnem Sícilià atq Italiam fama cucurrit, fed& uniuer(a Cirzcía facti egregij magnitudinem perfonabat,& íta res,ita fortuna celerítate quandam rebus bene geftis appofuit, ut Corinthio: rum cíuitas,quz adhucan in Sicilia fui appuliffent incertíor effet, eadem die faluos ín infuláue niffe,& hoftes uíctos effe audíuerit: adeo fuccefferat res, tantam celeritate fucceffibus adiuns xerat fortuna, T'ímoleonarce ín poteftate(uà redacta,nec eíus praeftantia quemadmodáü Dion commotus,haudilli ob loci pulchritudine uel flructurz opulentia magnificentíamá pepercit, fed(ufpicione qua illi exitío fuit obferuans, publico praeconio Syracufanis fignificauit, utcui cunc uolenti ad delendü tyrannorü recepraculü ferro adefle,liceret. Poftquam omnesafcetv diffent,eamt diem,hoc ipfum praconiü,príncipium libertatis feciffent, non folum arcem,fed domus ac fepulchra tyrannorü funditus euerteriit. Deinde popularem flatum praflantiorem tyranníde ducens,ad&quato loco, ut cíuibus gratum faceret, forum quo íura diceretur exadé ficariiuffit. V bí uacuam cíuibus urbem anímaduertít, quod alij ín bello& ciuili fedítione pee riffent;alij tyrannos fugiffent,& in foro propter folitudine ita magna atq; profunda excreuif fet fylua,utlatus pabulo ager effet,& equicolz ín herbis altos fomnos caperent,czeterze quoq eitbes preter admodum paucas, ceruis agreflibusdy fuibus plenae effent,& ante urbemcir cumá muros ín fuburbanis hominesocíofi perfzpe uenarentur, habitantium etíam ín prafe dijs atque in caflrís nemo obediret,neque in urbem, horrore quodam atq odio ín fubfellía,in forum,ex quibus plurími tyrannorum ipfis pullularat,afcenderet;uifum eft Tímoleoni&Sy racufanís, ad Corínthios fcribere, ut ex Grecia Syracufas coloniam mitterent, quod utbs c uibus uacua effet;& magnam ex Libya bellum expectarent, cum audirentcorpus Magon? qui feipfum morteaffeciífet, iratos Carthaginenfes propter male adminiftratum bellum crud affixiffe,ipfos autem ur uerno temporein Sícilíam traijcíant, magnas parare copias, Timoleo nísnqmine redditisliteriseubi Syracufanorum legati Corínthiosrogauerunt eís Syracufanam ciuitatem cura effe,& terum ín prouinciam coloníam mittere, Coríntbij nulla auarítia,nulla urbis domínatione alle&iatqueímpulfi, quamprimum per Graccíam facris in certaminibusat magnis in nundinis per przcones denuncíant, Corinthios Syracufarum tyrannidem abole/ re yracufanos czterosip extorresSiculos ad libertatem inuiítare,& Syracufis uolentem ha bitare,iufte fanctetp in libertate fuis legibus parta ciuitate uiuere poffe, Deinde per Afiamat que per infulas, ubi paffim multos ex Sículís uítam agere audíuerant, nuncíos míttunt, hor: tantur m^ wo o» 4 M Lu"-— hdd "a v8 Ww- dede QC wo a P "e. WE SW——$-———— P WEAR-—— w-— UE Ue C—SU WB NR— RM. WS—ONA ANTONIO TVDERT!NO INTERPRETE. 14.3 a tanturip omes ín Corinthum trafjcere, fe naues, commeatus, auxilía, atq; ducesprabíturos effe,necnon Syracufis tutos faluosip pofituros, His rebus Syracufaní magno erga Corinthios amore affectí,honeflífimis pulcherrimís&p laudibus ín coelum efferebàt, quoniam libertatem atqy falutem adeptátyrannorum íugum,Darbarorum crudelítatem euafiffenr. Quíígitur Co» rínthum uenerunt,cum perpauci effent, Corinthios rogauere,ut ex Coríntho cateraq Grae ciafocij fibiadiungerentur. ltaq; non paucíores decem millibus Syracufas nauigarunt,ubiíam exltalia atque Sicilía Timoleon multos in unum collegerat, ojibus fexaginta millibus exiftene tibus,utretulit A thanes, T'ímoleon urbem díuifit atg; parttutt,& domos mille talentís uendía dit.Primoribus uero domos, quas illorum effe cognouit, reddidít& populo:cuiadeó res angu flaerat,& ad bellum& ad catera,ut flatua uenderentur, íta fententijs uaríantibus,& accufaz tone fuper unaquagp ínflítuta, quemadmodum cum homines iudicio rei peraguntur. Gelos nisautem antiquí tyranní flatuam,cuíus memoríam cum beneuolentía,tum honore profeque bantur,quod Carthaginenfesapud Imeram fluuium uiciffet,populi fententia feruauere.[tagg cum cíuitas reuirefceret,& ciuibus undig confluentibus repleretur, cupiens Timoleon unie ueríz Sicilie libertatem uendícare,& ad unum tyrannos excindere, ad cateras urbes exercis tum ductauit,&[cetem à Carthaginefibus deficientem,ut arces demoliri promítteret,& apud Leoniinos priuate uiuere coégit. Leptinusqui Apolloniam,multady alia finitímora oppidula per tyrannidem occuparat,uim uerítus, T'ímoleonifefe dedidit, quem data uenía,Corinthum Timoleon míttiíuffit. Nam Sícilie tyrannos ín exílio atque calamitate Corinthi uitam uiuere, pulchrum Graecis ducebat fpectaculum., Sed cum(lipendíarij milites merendo bellica prada fruipotíus, quam ín ocio degere optarent,ipfeSyracufas contendens, urbanis rebus animum applicuit und cum legislatoribus Cepbalo atcg Díonyfio, qui ex Coríntho uenerant, firmiffis mam honeftíffimamdy Rempublicam compof(íturus:Demarchum atque Demaretum aduer fum Carthaginenfium ditionem emifit, Qui deficientibus multis ex barbaris cíuitatibus)non modo ín rerum copia abundabant, uerumetiam pecunías ex captíuís raptas ad bellum paras bant.[nterím Carthaginenfes cum feptuagínta millibus milítü,& ducentis tríremibus,ac mil» le nauibus ín Sícilíam traijcíunt,ín quibus multum frumétí, machinarum, currus,caterdQ ad B bellumneceffaría deferebátur. Quorum omnium ade ingens numerus erat, ut non amplius; inbellopattículatím congreffuri effent,uerum ex uniuerfa Sícilia Girzcos fimul eie&uri.Tane tis enim uiribus híc exercítus erat, ut ad capiendos Siculos, quamuís unanimes ac fortiffimos, (ufficeret, Annibal atque Bomilcar, qui claffipraerant, audientes dítíonem Carthagineníium infeftari fubito contra Corínthios atque Tímoleonem impetu quodam ac celerítate feruntur. Syracufas nuncio perlato fic magnítudine exercitus cíues funt perculfi, utex tot myríadibus hominum Syracufanorum uix ter mille fumptis armís ade(Te Timoleoni auderent, Nam ex quatuor millibus milítum fub ftipendio merentiü,milleínter eundum tímore fece(Terunt,cum Timoleonem n6 fanx mentis, fed infanum effe dicerent, quod prater zetatem quing; tantum millia peditum habens,& mille equites,contra feptuagínta míllía concurrere audeat,& à Syra cufis octo dierum iter exercitum abducere,unde nec falutis fugientibusnec fepeliendimorien tibus facultas daretur. Hí quod animum fuumante przlíum detexiffent, multum Tímoleoní profuerunt, Cateros autem milites poftquam perfuafionibus exhortationibusG firmíterad prelium índuxit, ad Crímefium fluuium, quó Carthaginenfes uenturos audíuerat,adduxít, Cum collem fuperaret,unde inímicorü caftra uideri poffent,mulis appium ferétibus obuíauit, quod ínfauftum milites augurium putauere, quonia appij coronas fepulchrísimponere ufurz patum effet, V nde hoc prouerbiü natum eft, Appio egere quí perículofe xgrotet. Poftquam igitur Timoleon ueftígta preílit,& falfa opinione ac mala fpe liberos facere uellet, cugn alía quz íd tempus poftulabat, tum ante uictoriá ipfis corona oblatà&(ua fponte ín manibus effe docebat, Nam apud Corínthíos in I(thmíjs ludis,corona appía,ut patría& fancta coronabane turi& tunc ín Ifthmijs ludis quemadmodum nunc ín INemeís,corona appía utebantur.Pínea autem non díu eft ex quo ín ufum uenit, Cum igitur Tímoleon,ut dictum efl,hoc pacig mílítí obuíaret,& ex appio fumeret,prímo fefe, deinde duces qui círca ipfum ad(tabant, ceterostp co ronauít, Augures cum duas aquilas uolantes profpícerent, quarum altera draconem ungui bus confixü ferebat,altera uolans horrende clamabat,militibus illas oftenderüt.Itaq; omnes ad preces& obteflatíones deorü funt conuerfi, Erat anní tempus acítatis fer medíir,ac fub finem menfis Maij íam ad Solftítíü uergebat, nebula quam flumen exhalabat,íta planícíem omnem Obtexerat,ut ínimícos íntuerí non líceret, nifi quod quídam fonítus índiícretus atqg commiftus PLVTARCIHI TIMOLEON C deuertice collis à Corínthijs audiebatur, quanquam comínus caftra iacerent, Poflquam Co: rínthij collem afcenderunt;atqy fteterunt,fcutatp colligendi fua caufa depofuerunt,iam(ole ua pores attrahéte;aer fpifTus ac turbídus factus,montium fummiítates obtenebrauit:locis autem inferioribus nebula expurgatis, Crímefius fluuius apparuit,& Corinthíj hoftes trafjcientesin: tuebantur.Qui quoníam in príma frontead pugnam currus collocabant, ftuporem res affere bat,& poft hos infinitos milítesalba fcuta habentes, cum fplendore apparatus, tum ordíneac incedendi tarditate, Carthaginegfes per coniecturam effe animaduertunt, Deínde caetera mul titudíne cum impetuac tumultuatione confluente,& flumen trafjciente, cum Tímoleonuidiffet tot iam ín flumine effe, quot cumipfimanus cóferere uellent,monuifletG milites,ut pha langem diffolutam ín flumine profpiceret,cuíus pars flumen euaferat, pars egrediebatur,De maretum íuflit acceptis equítibus contra Carthaginepfes irruere,& ordines eorum quinon: dum in aciem redacti erant, turbare, Ipfe autem ex colle ín planitiem defcendens,mifiim non: nullos ftipendiarios milítes cum Sículis in utrogj cornu conftituit,& in medio Syracufanisat: que electiffimis fortiflimistp flipendiarijs militibus ftipatus paululum greffum cótinens, quid equítesagerentobferuauit, Poflquam illos uidit prae curribusante aciem difcurrentibusma: nus cum hofte conferere non pofle, fed continuo coactos circumuolare,& crebras íncurfio: nes facere,fumpto fcuto ingenti clamore ut fe fequeretur milítes hortatus efiznunquam enim maiore ufus uoce credítur,fiue quod affectu quodam acardore ad bellum intentus bacchare tut,fiue quod numen quoddam,ut tunc uífum efl,in eo loqueretur.Cum pedítes ultrorefpon derent hortarenturQ,,ut fine mora pralíum capefferet, equitibus fignum dedit, ut ín cornua extra ordinem curruum ín hoftem impetum facerent.Ipfe quocp coliectis propugnatoribusfis gna dari imperans, Carthaginenfes aggredítur,lili primis cogreffibus pra(enti anímo obflite: runt,& tum quía corpora thoracibus ferreis atcg reis galeis induti erant,tum quía íngentibus fcutis tegebantur íacula refilire cogebant, Itacy poflquam gladijs resagí coepta eft,& non me nus ingeníj, quàm corporis uiribusagebatur,fubitó ex montibus ftupenda tonitrua fonuere, & ardentia fulgura coelo delapía funt, Deínde ubi nebula, qua colles&& montium cacumina tegebat,ad locum pugnz acceffit,atque nymbus Girzcos à tergo, Barbaros in facíem atq; ocu: los pulfabat, procella ímul humida, delataG affidua à nubibus flamma,qua multum quidem, & prafertím íjs quí rerum ímperiti erant,aduerfabátur(nam non parum nocumenti tonitrua acfonitusarmorum,quz d pluuía€ grandine pulfabantur,attulíffe uidentur,cum imperato rum íuffà necaudíre, nec exequí milítes poffent) Carthaginen(ibus non expeditís,fed multis armis utentibus,ut diximus,coenum maximum inferebat impedímentum.Sinus ueflimento: rum qui multa aqua repleti erant,dum manus confererent,ipíos graues ineptosQy reddebaar, idoneosauté utà Girzcís fuperarentur,& fi caderent, releuari ex coeno nullo modo poterant, INam fluuíus Crímefius cum iam aquarum irruptione magnopere excreuíífet,ac tumui(ler, propter traíjcientium multítudinem aggere erupit,& planities qua ad fluuium erat, ex mul tis faucibus currentibus aquis, quz non fuo tramite ferebantur,repleta eft. A quibus quídem aquís Carthaginenfes inuoluti, maxima cum difficultateliberabàtur, Tandem cum inundatio & aquarum fluctus inflaret,& Graci primam íllorum aciem,uiros quadríngentos proftrauif fent,in fugam Carthaginenfi multitudinem uertunt, quorum multiin planítie comprehenfl eperíere,multos flumen trafjcientibus obuios trahens practeruehensáp perdebat, plurimoscol lem petentes,uelites curfu intercipicbant. Ferunt ítacg ínter decem millía homínum,quidele derati(unt,tría milliaex Carthaginenfibus cecídiffe, quibus necgeneris fplendore,nec díuítia rumamplitudine, nec gloríz claritate alterí fuperiores Carthagini erant. Cuz res adeó ma: gnarg urbi inflíxit calamitatem, ut nunquam antea una ín pugna ex Carthaginenfibus tot oc cubuiífe d maíoríbus memoriz tradítum fit. Nam ut plurímum Libycis,Iberís,ac Numidiísin bello ufi;aliena calamítate uicti, fuperatidy fuerant. Quantus mortuorum fplendor in uita fuif fet;quanta gloría,Graci ex raptís fpolíjs cognouerüt. Tanta ením auri atqj argenti copa fuit, ut abis quifpolía extraxerínt, dezerea atcp ferrea fupelleciile rarus fermo haberetur. Nam& caftra,& íumenta,impedimentad ceperant, Ex capttuisautem magnam partem milítes expi^ lauere,quiín commune quínquíes mille ínuenti funt. Ex curribus capti ducenti. V nde pro Ti moleonis tentorío pofita coadunatady multiplicia fpolia,pulcherrimum certe ac magnificentif mym przbebant fpeciaculum, inter qua mille thoraces,cum arte,tum pulchrítudine pracfian tes,& decem millía ícutorum fufpendebantur. Pauci enim multos fpolíarant. Ita; Ciracís ma gnam pradam affecutís,uíx tertío díe poft pugnam trophaum abfoluítur, Timoleon unà cum uictorie T PU XIRDSRETNRU EG eX" * VE d. rd-- AM WA EA pe(m9 Ro o^— d 4 Doo p AA AN o Aude s a BOCA fA di 5e e E e e ni: ada AQ. aalbio ub AB oPRuM SR oum ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, 145 4 uidtoríae fama praflantíora arma,qua hoftibus detraxerat, Corínthum míttit,ut patríam fuam ! omnibushominibus,quiín ea fola claríffima Cirecíae templa cernerent)non Gracorum aut fi nitimorum ornata fpolíjs tríftem memoríam facientibus,(ed Barbarorum,charam atqy amabía lem redderet, qua pulchrís infcriptionibus,uincentíum fortítudínem atq iuftitiam declarare: Quoníam Corinthij atqy Tímoleon imperator Girzecos ín Sicilia à Carthaginenfium manibus liberarnt, dijs haec munera fufpenderunt.Poft hzc T'imoleon milites flipendiarios,qui Cartha ginenfium ditionem modis omnibus depopularentur,ín agr inimícorü dímittit.Ipfe uero S racufas cotendít,& mille milites,quiab eo ante pugnam feceflerant,€ Sícilía cedere iuffos à Sy racufis antequam fol occíderet abire coégít. Q uí ad[taliam nauígátes, Brettís praeda fuere, quas ponas proditionis dijs foluerüt, Cum Icetesatqy Mamercus Caraníz tyrannus, fiue inuídia fea quunda fortuna l'imoleonis,(iue timore quodá;parü quum ryrannís futurü ratí,focíetatem cum|Carthagínenfibus ínijffent;perfuatiffentQ; ut exercitum atq; ducem mítterét,ni(i uellent omníno ex Sícilía pelli,Giilco cum feptuaginta nauibus uenit,& milites Girecos códuxít,quan quam antea fub Carthagínenfibus Crrccí nunquam meruiffent. Sed tunc Carthaginenfes ue hementer illos admirati funt,& fide digniffimos atqj bellicofiffimos omnium homíná effe pua tuerunt, Cum autem ín Meflana urbe communiter omnes cófpirafTent, quadringentos mílí tesaduenasá T'ímoleone auxiliaríos miffos interfecerunt, C ui autem círca leras,quas uocarit, qua fub Carthaginenfium imperio erant, ínfidías pofuere, milites ftipendíaríos cum Eutimo Leucadío merentes necauere, Ex quibus maxíme T'imoleonís fequundá fortuná claram fierí contigit. Nam hi ex illis erant,qui cum Philodimo Phocenfe€ Onomartho Delphos occupaa rant,& cum hís facrilegío communiícarant.Q uí cum omnibus odio effent, atqj ut execrabiles obferuarentur,círca Peloponnefum oberràátes à Tímoleone capti funt,cum militibus tum dez fieret. Cumauté in Siciliá proficifceretur, quoties und cum Tímoleone certaminibus aderant, ui&tores femper euafere,Cum uero poft plurímas maximasá pugnas,& ad alías obeüdas au xilíarij mitterentur,& cafi& ínterfectifunt:at non una omnes,fed dífcretim. V erum antea Tí moleonís profpera fortuna eos tutata eft, quz effecit, ne aliquo modo per punítíoné malor&, bonisetíam detrímentum impenderet.[tacg deorum beneuolentía erga Tímoleonem noh mí b nusín uítandísaduerfis,quám in agendis profperís admiratione digna eft, Multi Syracufanoe rum contumelía à tyrannis affecti indígnabantur, Nam Mamercus quod milítes ftipendiaríos üícerat elatus, poématibus& tragocdijs ín eam rem fcriptishoftibus infultabat:qui(cuta ín hoz norem deorum fufpenfa,elegiaco carmíne& fuperbo& cotumeliofo ínfcripfit: Infignes oftroG; aurodp eboreatg; electro, Vicimus hos clypeos,fimplicibusclypeís, Hísactíscum Tímoleon in Calabríi caftramo ueret,Icetes ín Syracufano agro difcurrere, praedarí,depopulari,íníuría afficere, Deinde Tímo leonem paucos habente milítes paruifaciens, ín ipfam Calabriam exercitum duxit, Tímoleon ubi illum iter pracoccupare perfenfit, cum equitibus peditibus&p[cetem uerfus proficífcitur, Icetescum hoc fenfiffet,audillet&g Tímoleonem iam Damyríam flumen tranfiturum,círca flu menrepugnaturus caftra firmauít,cuí cum traíjciendi difficultas, tum praruptz utring; atque pracipites rípae anímos faciebant. T'ímoleonís duces cum praeclara quadam pugnádi libidine tenerentur, X contentío quadà ínefTet,dum nemo poftremü traijciendilocum atq; aggredien dihofié habere uellet, dilata pugna eftaliquandiu.INam unufquifqg prímo ordíne fefe dígnunm exiftimabat, Quare impetu quodi trafjcíentes dum fefe depellunt preteruehunturáp;nullum intranfitu ordinem feruabant. Cum Tiíimoleon rem fortibus decernere uellet,& ducum fingu lorum anulos ín chlamyde fua coniectos permifcuiffet, primus quem ab urna extrahi contigít, trophziinftgnia habebat. C) uod poftquam iuuenes animaduerterunt;nó expectata fortg relie qua,cum gaudío atq clamore,ut quífcq ftabat,flumen írrumpit;& manus cum hofte conferít, lllícum uires Grecorum ferre non poffent,& dimi(fis armís fugerent, mille in bello cecidere, Paul poft Tímoleon motísaduerfus Leontinos caftris, uíuum cepit Icetem,necnon Eupolee mum eius filium,atqy Buthimum prafectum equitá, quosuincios fibi militesadduxere,]cetes atque adolefcens ut tyranníac proditores morte mulctatí funt, Euthímus uero uir clarus ír bello atque audax, propter blaíphemíam quandam aduerfus Corinthios, míferícordíam mía nime confecutus eft. Ferunt enim Corínthíjs contra Leontínos milítantíbus, ía Corínthíos concionem ad populum habentem dixiffe: Quod Corinthia mulieres domo alíquando egree derentur, níhíl metuendum effe. Multi eo ingenío& eanatura funt, ut íniuría laceffitíi, moz lelius uerba quám facia ferant, Girauius enim contumeliam quám detrímentum ferendum PLVTAÁRCHI TAIMOTLIE O'N C elffearbitrantur, Ethocjíniuriam quidem facis repellere,tanquam neceffariü bellantibus con, ceffum eft.Blafphemiz aute excellens odíum uel malitiam habere uidentur.Cum ígítur Timo leon Syracufas contendiflet,Syracufani uxore lIcetis ac filias ín concione ad iudicium deduc; morte damnarüt.Etuidetur hocgeftorum T'imoleonis turpiffimum effe.Nam fiille hoc díf(ua fiffetac prohíbuiffet, nunquam mortem obíjffent. Sed uidetur T'imoleonem illas neglexi(fe, & uoluntati cíiuíum,qui Dionem, à quo eiectus Dionyfius expulfuscp fuerat, uíndicare quas rebant,proíeciíTe.Icetes ením hic ílle erat, qui Aretam Díonis uxore, fororem Ariftomach, & filium adhucpuerü ín mare uiuos demerferat, de quibus in Díonis uíta perfcripfímus, Pofl | hzccum aduerfus Mamercum apud Cataníam caftra pofui(et,& ín fugam illum uertiffet fu; praduohomínum millía ferro necauít, quorum magna pars erat ex Phoenicibus, quos Gífco auxilíaríos miferat, Deinde Carthaginenfes regíone íntra LycumT'imoleonem occupaturum tímentes,cum eo pacem íneunt atqj componáüt,ut ex ea migrare Syracufas uolentibus,fupelle Cilem acfamilia reftituapt,cum tyrannis focíetatem ne íneant. lVMamercus cum de re fua male * fperaret,ín Italiam,ut Leucanos contra Tímoleonem atq; Syracufanos adduceret,nauigauit, Pofl autem qui cum eo erant cum tríremibus remenfo pelago ín Siciliam feferetulere,& Ti moleoni Cataníam tradíderüt, ipfe coactus in Meffenam urbem ad Hipponem tyrannum mugs g4marripuit, Hanc Timoleone maríterrad obfidione premente, cum Hipponem fugientem nauí milites cepiffent,quem Mamertini una cum fílijsa literarum magiftrís abductis tandj pul cherrimum fpectaculü ad crucíatus ín theatrü rapueruntatg interfecerunt, VIamercus T ímo: leonifefe dedit,utiudicíum,non accufante T'ímoleone,Syracufis fubíret, Nam cum Syracufas deductus fuiffet,& ad concionem uenifet, compofitam íandiu ab fe oratíonem dicere agore(; fuseft. Cumautem tumultum ferre non poflet,& inexorabilem concíonem anímaduerteret, proiecto pallio per medium theatrum curfu delatus,(ubfellia tanc uim fibi illaturus capite pul fat. V erum huiufmodi mortem obire non contigit, fed ulteríus uitam agens eandem poenam quam praedones, dedit ac perfoluit.Hoc igitur modo T'ímoleon tyrannos& hoftes extitpauit atcp deleuit,&C uniuer(am ínfulam quam rebus adueríis incultam atqg horridam ab íncolís acce perdita placabilem,íta defiderabilem reddidít,ut quam príus cíues deferuerant,aduenz habi; D taturiaccederent, Nam Agrígentum& Gielam magnasinSicilía urbes poft Atticum bellum à Carthaginenfibus depopulatasatg; euacuatas,tunc habitari€ frequentarí contigit, Alteram ením Megelus atqj Pherifcus ex Elelícauenientes;€ ueteres cíues adducentes, alteram Giro: gus ex Chio nauigans habitauit:quibus ín urbe domos ínftaurantibus,non folü ex tanto bello fecuritatem ac tranquíllitatem Tímoleon prabuit, uerum etíam alía multa uelut colonia dedu cendz dux quífpiam promptiffimo animo gratificatus eft, Aljs quoq; omnibus difpofitis,non bellorü propulfto,nonlegü compofitio,no regionis habitatio,non Reipublicae difpofitío bene fe habere uia eft, quam ipfe noattigiffet atq; ordinaffet,& tanc omniumarchiítectus abfoluto operigratíá dignítate fua appofuifTet, Cum igitur multi& magní uiriex Cirzcis,qui rerumge ftarum fplendore illufires erant,huíus tempore florerent, inter quos Tímotheus& Agefilaus & Pelopidas erant,necnon Epaminondas, quem praecipue T'imoleon fibi imitandi propone: bat,res eorü gefta, fplendorem uíolentía& laboribus permifti habuerüt,ut plerzqy reprehen fione& poenítentía nó caruerínt. Tímoleonís autéfactorum,cxde fraterna,quand neceffaría, gna excepta,nullum efl,cui non illud Sophoclis(utautot eft l'ímzeus) deceat acclamare,O dij qua V enus aut quís Cupido huicinfidet? C utadmodü ením Antímachi poéma,& Dionyfij picura,qua'apud Colophonios funt,uím ac neruos habétía,elaboratís quide, fed coactioríbus fimilia funt:Flomeríaute carmina,& Nicomachi píctura, prater alías uírtutes, hocetíam no míne grata funt, quod ultro facile& tluxiffe uideantur: fic Epaminondze atq; Agefilaires mili tres multo labore,multagp cum difficultate ab eís geftze funt; Tímoleonís uero res bellica díli genter íufteG inquirentibus atc animaduertentibus,multam in confequenda uídoria facilia tem habuiffe apparebüt,& non fortuna, fed felicis cuiufdam fortunata uirtutis fuiffe opus. Et ílleomníaab eo faufteactaad fortunam referens,cumad amícos quos Corínthí habebat; teras dediffet,& oratione apud Syracufanos habuiffet, gratías deo habere fzpíusinquit,quo níam cum faluam Siciliam effe uellet, fe decreto& fuffragtjs populí imperatorem defignauit. Templum quod dómi condidit, dvzwueíz, hoc eft fortunz,; domum uero ipfam facro numíni confecrauit.Flabitauít aut£ zedes,quas eitanquáde re militari benemerito Syracufani donaue rant; V erum ex Coríntho accerfita uxore ac filijs, plurímü temporis ín agro pulcherrimoatqr: amceni(limo,quem ab eifdemacceperat,ociofe uitam duxit. Non enim Corínthum redijtnec Girzcorum MESI QUOND n ul ik hi mA. 0 0 2 0o amp o—— p——— 0$") MD—-—-— qo 0 Ac 0 X o ^» 4$)" WO 4——— x. uu—— --—- A——^ WB GA. P ANTONIO:.TVDERTINO INTERPRETE, 14-4 4 Gracorum tamultui fefe admifcuít,necg cíuili ínuidiz fe praebuit, ut plurímiíimperatorum am biione honorum atq; potentíz ínexplebili tanquam in fcopulum impegerüt, fed ibi rerum ge flarum memoría letus durauítatqy permáfit, Ex quibus maximum fibi gaudium afferebatur, tot urbes tot hominü millia íntuerí, quibus ipfe uiuendifelicítate comparauerat, Sed quoníam iuxta Simonidem,non folum galerítis omnibus criíftam, fed R ebufp.etià omnibus fycophanz aam íneffe oportebat,duo ex prímoribus Laphiftius ac Demznetus Tímoleonem ínuaferunt. Laphiftius ín quadam caufa ad fideiu(fionem coégit, Tímolepn uero tumultuantibus& uim in Laphiftium moliétibus ciuibus, reflitit,ob hoc tot labores tantadp perícula fe fubijffe dicens, quo unícuíqy Syracufanorü legibus uti líceret. Demazneto autem ipfum multas ob resquas du ciandogubernádodp exercitu gefliffet,accufanti,nihil accufatori refpondit,fed dijs,inquit,gra tiasago,cum quod uoce expetiui, Syracuíanos ínfpiciolegum& libertatís iam dominos,Pofte quam igitur maíora pulchriorad facinora quàm quicung; tum erant geffiffet, folusdy ijs laudía busquasuulgo celebrant ín hominum conuentibus Cirací;praftaret,& malís quíbus Girzcía uetuspullulabat,fortunze beneficio przferuatus purustp, Barbaris& tyrannis terrorem ac for titudinem oftendiffet, Cirzecis autem atq amicis iuftítiam& manfuetudinem, necnon cíuibus abícyluctu& lachrymis plurima trophzza comparaffet, Siciliam uero quz octo annos affiduis malis uexata fuerat,ab omni labe purgaffet, iam grádior aeuo cum ex oculís laborare ccepíífet, tandem czcus factus eft, Necullam uel fibi uel fortunz huíus rei culpam attribuebat, fed gen ulefibihoc;ac paternum,& pro ztate accidifTe aiebat, Ferunt enim multos ex fuo genere íam fenio cófectos fimili morbo laboraffe, Athanes autem refert,cum Timoleon aduerfus Hippos nematqj Mamercum miílítaret, oculos uítíatos,& cacítatem manifeflam omnibus fuiffe)non tamen propter hoc obfidione pedem retuliffe,(ed cum pergeret,tyrannos cepifTe,Pofiquam ucroSytacufas redíjt,(ubitó monarchiam depofuiffe,&| ues uítafle,rebus geftis ad fummum gloríz perductis, Equídem quod ille fíne animí moleftía calamitatem illam tulit,minus fortaffe mirum:quod autem Syracufani honore& beneuolentía uirum íam caecum coluerint,admíra tione hoc dignum.Q uírus acdomum eíus petentes,aduenas hofpítes, utbenefactorem fuum acpatrízepatrem afpicerét,fecum ducebant,lxtantes atq; gaudétes,quod apud eos diem flium 8 obireelegiffet,& claros fplendidosi apparatus, quos fibi in fuo reditu Girzci re bene gefta prapararat,negligeret. Cumá multa ín huius laudem dicia factaty extarent,erat hoc ínter cae teranon mínímü,quod populus Syracufanus decreuit,ut quandocunqp belli neceffitas aduerz fusexteros incidiffet, no aliunde qudm ex Corínthiorü urbe imperator eligeretur. lllud etíam quod ín concionibus ín honorem eíus factum eft, pulchrü erat fpectatu, Nam cum de rebus paruis confultandum effet, ínter ipfos decernebát: cum uero grandia difceptarentur,illum aca cerfiriiubebant.Ille per forum ín lectíca delatus,ad theatrá proficifcebatur,& dum ueheretur, ut(edebat populus eum una uoce humaníffime appellabat,atque falutabat:ipfe identidem faz cens& paululum ímmoratus, paululumá laudibus pracftitís auribus auditísp, deínde ad ea quibus de confulebatur,refpondebat. V bi hzc fuffragijs agítata, iterum per theatrum à mini flrís eius delatus erat:cíues autem illum diífcedentem uoce atq; plaufu dimíttétes iam reliquum quod Reipublicae erat,decernebant.In talífeneute tanquam pater patríz honoreac beneuo lentia nutrítus,leuimorbo quem fenium adíuuabat, mortuus eít.[tacy Syracufanidiem funeris protrabunt,ut ipfis qu ad funus pertinebant preparandi facultas, peregrinis autem atcp finis, imis proficifcendi opportunitas daretur. Praeparatis omnibus quz honeftandí funeris gratía erantdelecti iuuenes feretrum fübiere,& per regíam Dionyfij tunc folo adequatam iter habuere,multis millibus hominum atcg mulierum coronas albasqy ueftes habentíum praecedene tibus quorum fpecies fefti fimilitudinem gerebat: uoces autem lachrymis commíftz illus bea (um dicehtes,non bonorís aut admíniftrationis alicuius retributionem, fed defideríum atcp gra tam uere beneuolentíz oflendere uidebantur. Tandem poftquam collapfi cíneres& flamma quíeuit, Demetríus quí ea tempeftate uocís magnitudine przcones omnes anteibat,huíufmos diprzconium diuulgauit:Populus Syracufanus Tímoleonem Tímodímí filium d ucétísmínís ín funere honeftauit, necnon peromne zuum mufíca, equeftría, ac gymnaftica certamina illi honoris eratía inftituit, quoníà profligatis eiectísty Sícilie tyrannís, debellatisq; Barbarís,nece nonreplétís magnis defertísQy urbibus,leges Sículis xdidít.Deinde fepulchrü in foroftru&tum porticu circundant, palzflras edificant, eymnafium adolefcentibus faciunt, Tímoleoneutgá appellant.Ipfi deinde utentes& R epublica& legibus quas Tímoleon fancierat,díu optimam atqj felicem Rempublicam habuere, TIMOLÉTONIS ET AEMILII CÓMPARATIO, 3| Alesigitur teflantibus literís cum fint, patet ín eorum comparatione non magnum | eflediícrímen, Bellum utríque cum ínclytis aduerfaríjs, illi cum Macedonibus,hui: "Sy cum Carthaginenfibus fuit, Víctoría utríufq; famigerata,huius quidem Macedon ESCADAS] capta,& fucceflione,quz iam inde ab Antígono in feptimü ufqs peruaferat regem, extírpata:íllius uero omnítyranntde ex Sicilía fublata;& uniuerfa ínfula in libertatem refiitu ta;niíi quis fortafle hoc contendendü putet,quod A emílíus in Perfeum íntegrum,uictoremg populi Komani, Tímoleon uerq ín Dionyftum omnía íam defperanie,& uiribus contritum, incidit, Atqui contrá, multos híc quidem tyrannos,magnaméa Cartbaginenfium uítm,tumul; tuaría manu uicit:no uíris, quemadmodum Aemilíus, exequi€ capeflere impería paratis,(ed gregarío,& incompofito,& uoluptate per caftra fectarí cofueto,milite ftipatus: ín rebus enim «que fortiter geftis, apparatus non eque fplendídus, imperatorís caufam commendat,[am cum íncorruptus& ínteger in rebus gerendis effet utércg,legum& diíciplinz patríze beneficio Aemilíus, Tímoleon uero ftudio& diligentía fua, talís euafit,euíus reí argumentum fit, quod eofeculo Romani in uniueríum omnes compofiti,& moribus inferuientes,legum cíuiumg imperíotenebantur.Cirecorum uero nemo quífíquamSiciliam attígit tum imperatornon fta: tím corruptus,uno Dione excepto:quanquam etíam hunc plerícg regnum appetíuiffe, X La: conicum quoddam ímperíum fomníaffe putent, T'ímaus uero Crylippum etiam turpíter& ignomíníofe aSyracufanís, eíus ín admíniftrrando bello auarítíam& inexplebilitatem deteflan tibus,dímiffum fcribit, Pharax autem Lacedaemoníus& Callippus Athenienfis, quz prater ius& fasaffectatione regni perpetrarínt, proditum eft multís, l'ametfí non temere tantarum rerum dominos regni cupiditas ínceflit,nam ílle Dionyfium, ut Syracufis exulem fouebat, Cal lippus fub Dioneftipendíaríorum militum agmen ducebat. Timoleon autem,rogantíbus fla: gítantibusip Syraculanis, fumma cum poteftate miííIus,&& quem potentíam nó quzrere(cum auolctibus ultro offerretur)fed habere decebat,expeditionis& imperij fui fínem,tyrannorum excídium fecit.Illud autem A emilij dignum admiratione eft, quod tantum regnum euertens, ne drachma quíde facultates fuas auxit, fed nec infpexit necattigít opes tantas, multa lícetalijs donáret. INeg; hocdico qui reprehendendum Timoleonem putem, quía domum, quía prz dium à Syracufanis accepit:haud enim accipere turpe eft, ab huiufmodi praefertim, fed noacd pere melius.Flac ením uirtutis uís efljnon folum illicitis, fed licitis etíà ín rebus, liberam& ínui Cam fefe prxflare, Quod fi;ut corpus, aflum frígusi ferre fuetum, utrifq; uicibus tolerandis idoneum,ínuíciíus eft, ficanimi(yncera fanitas& uis eft, quam nee fequunda fortuna per ínfo lentíam mollít remittit ue,nec calamítas defjcít, Aemilius certe longe praeftat, qui erauí fortu: na& acerbo liberorum cafu,níhílo minor abiectior ue, quàm fequundiffimis rebus fuit; Tímo leon autem cum fortíter€ generofe tyrannum fratrem perdomuíffet, non eque dolorem fue flinuit,ratíone adhibita,fortíter, fed poenitétía dolore&p abiectus, annís uigínti fori& tríbunal non uidit.Decet aute fugere turpía quidem,& uereri:at ueroad omne ígnomínià commoueti, utfimplícís& probi fortaffis eft aními,ita angufti& parum generofí, AGIDIS ET CLEOMENIS VITA ANTONIO FTVDER'TINO INTERPRETE, d A. e XIONIS fabulamquicontra ínanisgloríz fectatíones compofitamat: bitrantur,níhil abíurdum autalienum áratíone fenfiffe uidentur. V tenim 44 illum prolunone quam amabat,nubipermiftum,centauros ex cíus cone | cubítu genuifTe tradiderunt:fic higloriam quafi uírtutis imaginem ample centes,nihil fyncerum aut fibjpfi confentiensoperantur, fed affectibus uaríjs írretíti, Gc modo has modo íllas perturbatíones fequentes,idem pat 3e d| manífefle uidentur,quod Sophoclis bubulciab ouium gregibus perferre queruntur.5ic inquíunt ením: INánquehís feruimus nos,domini fimus lícet, Eft& aufcultare neceffe uel flentibus. Quis igitur hocidem illis euenire negabít, quiadarbitrium uulgi Remp.gubernantes,infims etíam quibufq feruire coguntur, ut príncipes ac ductores populi nuncupentur: V elut enim qui(lantes ín prora nauís,mentem affidueatq; oculos ad puppim, ubi gubernator feder,inten tos habent,omníatg ad illius nutum atqj arbitríum peragunt, eodem modo qui Reip.gube: nandt "— ox d w "*"wu£X 0£i ÉÓ£u "A - C fo"»» n t t$ WW e ANTONIO TUDERTINO'. INTERPRETE, 14.5 y nandzrationem ad gloriam dirigüt,míniftri quidem ferui&; multorum euadunt,niomen uero duntaxat príncipum fortiuntur. Atqui perfecte bonum uerísc uirtutibus ínflruciü nibil hac externa gloría indigere manifeítü eft, nifí quatenus per eam maiorem fidem acquirés,adítum ad res gerendas habeat faciliorem,Q uod fi quis adolefcentior ambitionis amore teneatur, huíc ego permittendum arbitror, ut ex bonís operibus quarfita gloría fefe exornans, paululum fe ía aitet,efferattp:nafcentes enim ín hís& tum prímü pullulantes uirtutes, tum honeflatis innata cupiditas,laudibus confirmatur,ut Theophraftus inquit, Ipfi etíà ad reliqua fufcipienda proclí uiores efficiuntur, fí prudenter moderateG fuerint laudati. Nhm fi upra modumlaudare,cum (emper& ubiq fitínutilejtum ín ambitione ciuili perniciofiffimum effe confiat:fic ením illi ma gnalicentía potiti ad manifeftam deducentur infaniam, quotíes non ipfum bonum fuapte na tura gloríofum,fed quod maxíme gloríofum fit,d quoq; maxíme gloriofum effe fibi perfuafez rint, Quod ígitur Antipatro refpondit Phocíon, cum alíiquíd minus honeftum ab eo petíffet Antipater, Nó(illeinquít) Phocione amico fimul,€ adulatore utí potes.Idem ad multitudine uulgidicendum uidetur: non eundem príncipem,& afTeclam habere poteftís. Alioquín idem euenire neceffe eft, quod fabulofe cuidam ferpentí contigifTe narratur, cuius alíquádo caudam feruntaduerfus caputfeditione facta petílTe, ut fibí uiciflfim quandogg ducem relíquí corporís eíleliceret, necfemper caput ducem fequi cogeretur, lgítur accepta poteftate, fiebat ut& ipfa ineintuitu fefe mouens grauíter offenderet,& caput ínfuper,quod caecum furdumt ducem prater natura ínflitutum fequebatur,ín eandem fecum perniciem traheret.FToc ídem permul populai a^, tosinadminiftranda R epub.ad multitudinis arbítríum refpici£tes paílos fuiffe refpicimus,quí fubleuatiquam temere popularíaura fubleuati,eó ímprudentes deuenere,unde nec fe tutó recipere,negi pere fubito y persi uerfum iam R.eípub.ordinem corrigere poffenc, Hac pauca nobís cótra gloríam dícere líbuit, ciofe ruant. quam plerique ex arbítrío multitudinis captare laborant, Facile ením quam habeat uím,ex hís qux Tiberio& C.Girzecis contigerunt,animaduertímus. Hos ením egregia ftirpe oriundos, (ub optima difciplina educatos,pulcherrímum quoqj nactos R eip.ftatum,non tam gloríz ima moderata cupiditas petdídit, quàm ignomíniz non illiberaliex caufa natus metus, Nam cum ciuium beneuolentíam fuis merítis nactí fuiffent, hanc turpiter amíttere(ut par eft)uehemter P illospudebat.Itag; benignis erga populum ínflitutis fibi delatos honores fuperare certabant: atuíciffim populus gratiam benefaciis illorum referens,maiores etíam ob idipfum bonoresíliis deferebat, Hac igitur inuicem aemulatione beneuolentiz ftudio flagrantes,in eam coditionem rerumímprudentes deuenere, quas cum perficere non poffent,quod fatis honeítz non uídez rentur,eas etíam omíttere turpifimum arbítrabátur, V erum hoc meliustute ipfe hífloriam lez gensdrjudicabís. Comparationem uero hís opponímus Lacedaemoniorum regum Agídis&C Cleomenís,qui& ipfi populum ftudiofe fouentes,cum Remp.pulchre iufte£p ex multo tem poreinftitutam fufcepiffent, potentioribus cíuítatis aduerfari ceperunt, quod illi díuitiarum quibus affueuerant abundantíam relinquere míníme uellent, Et Lacedzmonij quidem reges fratresínuicem non fuere, fed quod eadem in Reip.gubernatione fenferunt, fraternam pro pemodum beneuolentíam contraxiífe uidentur,ab huiufmodi caufa principii capiétes. Cum primum diuítíarum nímía cupiditas Lacedarmoníorum ciuitatem occupauit, atque ex illarum poffeffione füperbía,ex ufuautem luxuria& mollities animos inuafit,repente maximis bonís priuata ciuitas concidit, multadp preter dignitatem abiecte nímis atq; humiliter operata, ad ea tempora deuenít,quibus Agis& Leonidas reges in ea funtconftitutí. Horum A gís ex Euda2 midum familia oriundus,fextus numeratur ab Agefilao, qui cum ín Afiam penetraffetmaxie mameftinter Girecos potentiam cófequutus. Agefilai nang, filius fuit Archidamus,qui apud Mandoníum[taliz cíuítatem d Mefapijs eft interfectus, A rchidami uero filius natu maior A gís dí&us eftmínor autem Eudamiídas eft nuncupatus. Hic fratre ab Antipatro apud Megzlopo lim ínterfe&to,cum ille non reli&is filijs deceffiffet, regnum occupauit. Huíus filius fuit Archí damus, ex quo alius rurfus Budamidas genituseft, huius Agidis pater, de quo nunc fcribere inftituimus, Leonidasuero Cleonymi filíus alía ex familia ortus, octauus à Paufanía cenfebaz tut, quiin pugnaapud Plateas Mardoníum fuperauit. Paufanías enim filium habuit Plitonae Aem,qui alterum genuít Paufaniam.Cumdq híc Lacedzemone Tegeam confugiffet, Agifipoz lis eius filius natu maior regnü occupauit, cuí fine liberis defuncto, Cleombrotus frater iunior ín regno fucceffit. Hic duos procreauit filios, A gifipolim& Cleomene. Ex hís A gifipolis non diu regno potítus abf filijs deceffit, Cleomenes autem illi fuccedens ex duobus filijs quos taz bebat, Acrotatum maíorem natu uíuens adhucé regno pepulít,regnumi Cleonymo filio iu t 9 PLVTARCH1 AGIS C níoríteliquitín quo non díu potuit permanere, fed Areus Cleomenís ex A.crotato nepósre, gnauít. Poflmodum Areoapud Corínthum defuncio, Acrotatus eíus filius regnum poffedi, Hicab Ariftotimotyranno círca Megalopolim pralío fuperatus interijt,grauidam ex fefe uxg rem relinquens,qua cum puerü peperiffet,L'eonidas Cleonymi filius pupilli tutelam fufcepit, Inde priufdj ad uirilem ztatem puer deueniíTet,interijt, X per hunc modü regnum ad Leoni: dam peruenit,non fatis reliquorum ciuium moribus congruenté, Quand, enim propter com munem cíuíratis labem omniü animi ín deteriorem partem flecti coepiffent, quida tamen er ín Leonida uíuédi modus egregiea caterís dífferens, utpote quí diutius ín Satrapum aulis uer fatus,przcipueSeleucum coluiffet, ex quo faftum quendá non fatis Girzcorüi moribus conue nientem,& nimíam imperandilicentía haudquadj legibus congruam,traxiffe conflabat, Aoi autem ingenuitate animi arqj prudentía non hunc modo longe fuperauit, fed omnes quipoft magnum Agefilaum regnarunt,plurímü exceffiffe perhibetur. Hic in fummis delitijs ab Age. fiflrata matre;& auia Archidamia nutrítus, quz apud Lacedaemonios ditiflima habebantur, antequam uigefimüattigiffet eratis annum, delítiasatcy otnnem uoluptatem abhorreré mon: firauit,maximed formofttati, qua plurimum excellebat aduerfatus,cultum omnem atq; orm tum fugiebar,lautíores epulas,€ balneorü ufum,& Laconícam qualís tunc erat uiuendi con: ! fuetudinem grauiter accufans, Q uinetia illud frequenter babebat ín ore,nequaquam fe regno potíríuelle, fí no per illud antiquasleges& priftínos uiuendimores ín patría reuocaret, Labis autem huíus& uelutí morbi principi accepiffe Lacedamoniorum R efpub. uidetur, ex quo Caufalabefacla. primum foluta per ipfos Athenienftü poteftate,auro atqp argéto fefe ac domum expleuere,ci te Lacedenos. Lycurgus quendam numerumin fucceflionibus feruandum prafinierat, cum pater heredi wiorumReip. temfiliorelinquerecogeretur, Eiufmodiigitur ordo atq qualitas multis malís ciuitatemfer: uauitincolumem, Verum Epítades quídam uir in cíuítate potens, fed moribus ínfolens,cum Ephorus eflet, exorta aduerfus filium cGtentione,rogatíone tulit, ut líceret cuíq;& domum& ái hzreditatem fuam cuílibuiffet relinquere. s igitur propríz iracundia indulgens legem tulit, quam catetí cupiditatís eratía fancientes,optimam uiuendi foluerunt difciplinam.Ex eo enim quifn ciuítate potentíores erant, propinquos e fucceffionibus pellentes, omnes fermé ad fefz D cultratesbreui tempore coegerunt. V nde paupertas repente ciuítatem inuafit, ex qua feruitus quadam& à bonis operibus uacatío popularium mentes ínceífittum odium quoddam exi uidía aduerfus ditiores coorta. Cumt Spartíatz circiter feptingentos relicti effent, ex fjs centá ferméagrosaiqy omnes fortunas polfidebant:czetera multítudo egens atqj abíecta,ín urbem nebat ociofa,externa bella fegníter& ínuíte gerens,femperd ad ciuiles motus íntenta,& cov BpisReip.for« citandaefedítionis tempus obferuans, prafentium rerum mutationem facere cupiebat. His dt mam reflituere. caufis permotus Agis,rem optímam qualis& ipfe erat,perficere aggreffus eft,omnes uídelict dggrediur.— adzequalitatem redigere;atqy urbem homínibus replere. Iuuenes igitur quamprimum prater omnium fpem,jilliparuerunt, ftudiofe cum illo ad uirtutem fefe accíngentes;& cum ueflepe riter uiuendi confuetudine,ad libertatem refpicientes,permutarunt.Seniorü uero maior pars, quod in hacueluti labe diutius permáfiffent,non fecus ac feruiin fuga deprehefiad domínum, ficad Lycurgum reducireformídabát;ac propterea Agidem prafentium rerum condítíonem deplorantem,cupientemtp ín antiquam uíuendi dignitatem Spartam reftítuere,grauiter ac , abant.Lyfander uero cognomento Libius,& Mandroclidas Ephzis filius,atcp infuper Agd laus negocio fufcepto,adolefcentis ambitione magís magistp incitabant. Horum L yfander m gna apud fuos cíuesautorítatís habebatur, Mandroclidasuero orationis uebemétía inter om ncs Ciracos excellens;aftutiam fummam nó mediocri permiftam audacíz babere putabatur A gefilaum aute regisauunculum fatís oratione potentem, uerum natura mollem& pecuni cupidum filíus concítabat Híppomedon:quíbellicis operibus ínfignis,magnam inter xqualó laudem fuerat& gloríam cófequutus. V erum nó alía magis caufa impuli(Ie uidetur Agefilai, ut fefe rebus innouandis admifceret, quàm zrís alieni magnítudo, quo fe facile folui fperabat, prafenti ftatu cíuítatísímmutato.A gísut primum igitur Agefilaum fibi concilíafe animaduct tit,nÓ ultra cunclandá arbitratus, matrem quoq; fuam; qua A gefilai foror erat, ín fententiam trahereaggreffus eft.Ea fiquidem clientum,obazratorumi,& cognatorum multítudine pl rimum potens in cíuítate;R eipub.quocj adminifirationem quadam ex parte attíngere non du bitabat. Hzc primo filij propofítü audiens, d tali fententia iuuenem deterrere conata eft, tani írlanía quedam fupra& uires agere cupientem. V bíuero Agefilaus illam cohortatusbenede fucceffu rerum fperare perfuafit, filij uoluntati facile acquíeuit, cum praefertim ex altera pe jlíus ge— c D. 7D. aüem. e AG auo un m cu$us UMS uu gu D uda du AR jum DR is] ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 14.6 a filiusinflaret rogans,ut facültatibus quas haberent, ad gloríam& honorem adipifcendum utí fc pateretur,quod alios reges díuitijsadzquare impoflibile fibi effet: fingulos enímSatrapum i familíares ac feruos,pratterea qui Ptolemzeí,Seleucíq tutores effent,omnes quí unquam Spar tz regnaueríntreges, longe diuítijs fuperare, Quod(íi ipfe modeftia ac magnitudine animí ilz lorum delitías fupergreffus, aequabilitatem atq; concordíam ín ciuitatem reduxiffet,fore ut bo niueríqp regis nomen& gloríá confequatur, His adhortatíonibus mulieresimpulfz adeó príz flinam fententiam mutarüt, ut ipfa quoc gloríz cupiditate flagrantes, ultro íuuenem ad rem peragendam impellerent,atqg honeftatís amore tanquam ditfino quodà numine afflatz, A gía dem properare aífidue hortarentur:quinetíam conuocatis amicis confilium aperientes,illos ad ferendum auxilium hortabantur.Idem quog; mulieribus als predicabant,cum fcírent Lacez | i P^ daxmoniosmulieribus obfequentes, non mínus publíca quàm príuata confilía cum illís folítos 2 communiícare;atqy adagendum etíam fscías adhibere. Erat autem per íd temporís díuitiarum 1 maxima pars apud mulieres, quod fane plurímum ad rem peragendam difficultatis A gidíaffe » rebat Refiftebant ením mulieres, non modo propter delitiarum quibus affueuerant cupídita " tem,uerumetíam quod potentía& honore quem ex diuitíarum poffeíTione confequebantur, . BO eomodopriíuari fe penitusanímaduertebant. Omnes ígitur ad Leonidam conuerfz,quod is 0 maior natu effet,hortari ut fe Agidis conf(ilijs opponeret,eiusip impediret conatus. Et exoptaz | batfané-Leonidas ferre díuítibus auxilia, fed uerítus potentíam plebís,quam rerum mutatio ] nem affectare cognouerat,níhil palám contra Agidem tentare aufus eft,fed clanculum pertur i bare illius íncepta conabatur,& crebris illum apud díuites calumnijs crímínarí, dicens illum» 1 eorum bona quafi tyrannidis mercedem pauperibus diflribuere,& agrorum díuifíone ac mifz 4 fione debítor&,plures fibi fatellites,qudm Sparta ciues comparare. His tamen níhilo deterrítus i Agis,ut Lyfander Ephorus crearetur effecít;quo facto flatim contra feníores rogatione tulit, ( inqua capita przcípue continebantur huíufcemodi, ut debitoribus omne penitus debítum diz mitteretur,& agrorum per hunc modum partítío fieret,ut quicquid agríintra conuallem,quae Pellenz adíacet,ufcp ad l'aygetam& Sellafíam continetur,in quater mille& quingetas partes 1 " diuideretur, Quod uero extra hos terminos relinquit, ín partes quinquíes mille tribueretur, y B&hzcquidem colonís quíarma ferre poflent afcríberentur, illa uero íjs quí urbem íncolerent : Spartíatís, quorum numerum ex finítimís accolís expleri poffet, eos legendo qui liberalíter ín« í genued nutriti, etate ac robore corporis uigerent. Flos ín quindecim claffes oportere diftrí à bui,quarum aliqua ducentos duntaxat, alíqua uero quadríngentos uíros contíneret,atqy fj uíz : uendíconfuetudinem feruare cogerentur, quam olím maiores Spartiatarum habuifle conftaz t re. Latam perfcriptamQp rogationem cum fenatus míníme comprobaret, Lyfander populo | adconcionem uocato,multa pro fuadenda rogatione uerba fecit. Pofteum Mandroclídas&€ f Agefilaus oratione habíta admonebàt, ne propter hominum paucorum luxuríam& delítías, , antiquam Spartanorü dignitate íacentem neglígi paterentur, Et cum antíqua deorum oracula ; ín memoriam reuocarent,iubentia ipfos auarítiam tanquam rerum omnium perniciofi(fimam |, BE Gueretum nouiffime ex Pafiphaé refponfum acceptü diligenter aníimaduerterent. Hutctem P plumerat& facrificiumtín urbe conftítutum:ipfam uero nonnulli unam ex Atlantiadibusex 17 62au;] louegenitam fuiffe tradunt,qua Hammonem peperít. Alij uero Caffandram Príami filiam eo.««c, credo le ( inloco mortuam atq; fepultam hoc nomine uocatam fuiffe perhibent, quod omnibus petens gedun v/ óz 1 tibusoracula praeberet. Philarchusauté refert Amycla filiam Daphnem,cum Apollinem uín9 2442«:.qu02 : afferre uolentem aufugeret,in plantam fuiffe couerfam,atqy ab eodem deo diuinandíaccepiffe mio stepb.i " poteftatem, Ab hacígitur plurimis Spartíatís refponfa fuiffe tradebantur, íubentía cunctos ad bem efe Meffe t«qualitatem redigi fecundá legem quam de hoc ipfo Lycurgus tulerat.Poft illorü oratíonem, nie(cribit. $ Agisipferex in medium progreffus,quantüeffent utilitatisallaturí cíuitati,(ihancrogatbnem |, e confirmaffent,breui oratione monfirauit, acfe prímum omni facultates propríasin medium ; ME^ Ponereuelle,non fané exiguas ob agrorum multitudine, quos partim ad colendum, partím ad t RN PaKendapecora idoneos haberet, ínfuper talenta fexceta argenti fignati. Idem quoqzmatrem ] atgiauíam,amícos praeterea& domeftícos omnes, quos dítiffimos effe Spartíatarü corftaret, , facere paratos effe, His auditis,obftupefacta multitudo adolefcétis regis magnanimitatem ad^ u mirabantur, fummamáü propterea gratíam eftà populo cofequutus;afferentibus cunctís,uíx j tandem poft annos trecentos, bunc folum quí meritó Spartanorum rex díci poffet,íiauentum c- efle, Leonidas autem tunc maxíme fummis uítibus contra Agidem nítebatur,non ignorare, fi t comprobata effet rogatio, fore utípfe quocp eadem facere coactus, non ídem apud fuos ciues N t2 W C gratix effet habiturus:fed cum omnes cíues diuitias proprias in medium cotuliffent,ei foli gui Supráin ui ta Lycurgi. Setla urbs á rogatione PLVTARCHI AGIS tías d populo referendas, qui huiusrei princepsatqy autor extitíffet.Ieitur fpeciatibus cundis Leonidas Agidem rogauit, num uírum íuftum ac fludiofum fuiffe Lycurgü putaret: Id cum affentíretur Agis, Quando igitur,inquít,aut debitorum dimiffionesL ycurgus conftituit pe; regrinos adminiftradz R eipub.uoluit effe príncipes&quippe quí non fatis fore faluá ciuitatem arbitratus eft,nifiperegrini ex ea pellerentur, Ad hzc A gis: Nil mirü efl, inquit,uirí Spartíatz, fiapudexteros educatus atq; eruditus Leonidas, utpote quiex Satrapum aulis fumpta uxore filios procrearit, Lycurgum atqjtius ignoret inftituta,quí debitum atqg ufuram unà cum num mís expulit€ cíuitatezperegrinos quoqy efjciendos cenfuít, quínon eam quam ipfe ínflituerar, uiuendi normam& inflitutum feruare uellent,no fané corporibus illorum hoftis exiftens,fe uiuendieorü modum reformidans, ne cíuibus fuis permííti, eos quogg luxuria& díuitiarum inficerent cupiditate. Conflat enim eundem ipfum T&pandrum atq; Thaletem,tum etíDhe recydem,quanquam peregrini effent,libenter habuifle ín ciuitate, quod eadem fecum philofo phariatg fentire íllosanfmaduertit, T'u uero quieum pleruncg laudare confueuifti, quod aum Ephorus effer,duasex noue chordís,quas in cithara muficus Phronídes habebat, dolabra abí(d ditum eos qui pofteris temporibus idem in Tímotheo fecere: quonam pacto uítuperarenos audes,quí mollitie atqj luxuría, tum fuperbía atqj cupiditate purgare Spartam ftudiofe cona; mur? quafiillinon ob hanccaufam ín muficis cantibus licentiam ac uoluptatem nimiam come pefcere uoluerint,ne ab huiufmodi cantibus delíniti cíuium aními,ad eos mores uitami prola berentur,quz diffonam fibíjpfiatg; difcordem cíuitat efficeret,Ex eo primum omnis ad Agi dem applicuit multitudo:díuítes auré Leonídam fequebantur,ne fe ín tanto difcrímine defer: tos effe pateretur orantes:íjdem etiam feniores quorum maxima erat ín cofultando autorítas, utrogationiaduerfarentur compulere, Quapropter euenit, ut rogatíonem pars maíor abro: garet.Inter hxc Lyfander adbucin magiftratu conflitutus, Leonidam€ ciuitate pellere tenta uitlegem quandá peruetuftam aduerfus illum excítans,quz prohibebat, Heraclidem quem: . piam ex peregrina muliere filios procreare. Eadem quoqy plectendü capíte ftatuebat eum qui Spaxa difcedens apud exteras gentes babitaffet, Flacc aduerfus Leonidam proferri Lyfandet ín(tituit.[pfe autem und cumrelíquis collegis coclefte fignum obferuabat, Erat autem huíustd confuetudo quada talis: Síngulis enim nouenntjs Ephori noctem ferenam& luna carentem obferuantes,tacíti fub diuo confidebant coclum refpicientes,Sí quando igitur flella ex parte li qua difcurrens ín oppofità fefe partem contuliífet,indicium íd effe putabant,reges aliquid con tra deos ímmortales deliquiffe,ac propterea magiftratu illis interdicebant, quoad ex Olympà aut Delphis referretur oraculum interdictis regibus afferens auxilium.KHoc ígitur fibi fignum apparuiffe Lyfander przdícans, Leonída diem dixit produciis teftibus obijcíens ill& ex Afi tica mulíere duos filios procreaffe, atgp inde crebris iniurijs contumelijsip ab uxore laceffitum redijíTe ín patríam,& regnum per íd temporis forte füccefforibus uacuum occupaffe.Infuper Cleombroto perfuafit ut regnüi quodad fe iure pertineret,repofceret. Erat autem Cleombro: tus Leonídz gener,ex regía flírpegenerís oríginem ducens. His rebus perterritus Leonidas, cum ftatuta die uocatus ad iudicium non ueniffet, abíens regno priuatus eft,atg ín eius locum Cleombrotus rex inflitutus.Poftquam L yfander pera&to tempore magifiratu deceffit,Ephori quiilliin magiftratu fucceffere, Leonidam fupplicem míferati, Lyfandrum& Mandrodidam in iudícíum uocauere, quod aduerfus legum ínftítuta, debitorü miffiones& diuifíonesagro rum fieri decreuifTenrIllí igitur ímmínenspericulii formidantes,regibus perfuaferunt,utcom municonfenfu in ídem tendentes,Ephororum decreta írrita facerét,[nerat enim peruetuflum fané inftitutum,ut fi quando reges inter fe díffideret, ín eíus fententiam quae utilior uideretur, decreta fierent,quamuis altero aduerfante, Quod fi comuni confenfualiquíd ambo regesfta tuíffent,contra hoc pugnare nemínilicere.Si quís uero alíquíd facere tenta(let,hunc contra le ges facere uideri. Hiís igitur permotírationibus ambo reges,amícorü multítudine coacta,in fo^ rum defcendentes Ephoros€ fellis deturbant, Ephoris alíjs n eorum locá füffedis,€ quorum numéro fuit Agefilaus.Inde armata multitudine ad eos quin carcere erant foluendos proc fere, Ob hocíam terribiles aduerfaríjs fa&í plurímos interfecturi putabant:quod tamen longe fecus euenit. Nemo ením illorum íuffu ínterfe&us eft. C) uínetíam Tegeam proficifcente Leo: nidam,cum miíTi ab Agefilao milites occidere flatuifTent, Agis id prefenuens,alios qui eum td tarentur celerríme fubmiífit, quits eum círcunftates Tegeam ufcg íncolume perduxere.Rebus igitur in hunc modum conflítutis, cum íam omníà profpere fuccederent, ac nemo íam i» obfiflere A fo 2£L B(m0 I ow A B ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 147 obiflere auderet, Agefilaus unus cuncta fubuertít,pulcherrímálegem,& Laconum moribus maxime congruentem,ob turpíffimü auarítiae morbü corrumpens, Nam cum pfe prae caterís agros quamplurímos eofdemá pulcherrimos poffideret, infuper magno are alieno effet obs firiQus,cum neq; credítoríbus foluere,nec agros quos habebat dimittere uellet, Agidi perfuae fit fiutrang; rem eode tempore efficere aggrederet, arís fcilicet alienimíffione,& diuifionem agrorum,nimís illum ciuítatinouationís allaturü:quod fi prímo debítorü miffione facta,his quí: agros poffident indulgere uifus fuerit, fore paulo poft utanimís iam ab odío quodámodo refía dentibus, facile diuifíonem agrorum, adiuuantibus illis coficiat, Hac& Lyfanderab Agefilao deceptus fierí fuadebat. Itacg tabulas quibus debítorü nomina continebantur omnes ín forum quod Claríum appellant,coportare iufTi funt;hísG in un& coaceruatis ignis íniectus eft.Exorta igitur flamma cum díuiítes ac foeneratores quí adítabàt tríftes abirent, A gefilaus quafi calamíta tibusillord infultans, nunquam fe clarís lumen aut ignem puríore uídiffe iactabat,[ride cum plures díuifione quocp agrorü fieri poftularét, reges etía id fierí oportere cenferent, Agefilaus caufas quafdam cunctandi ín mediü proferes,& alías ex alijs iugiter sectens, eoufqg temporis rem differédo protraxit,quoad A gis ab Achais Lacedaemoná focíjs accerfitus,ín expeditione proficifci coactus eft, Aetoli nandy per íd temporis opibus florétes,per Megarenfes ín Pelopon neum traiecerüt:quorü uíribusobfiflere cupiens Aratus Achaorü imperator,fiudiofe copías parabat,atq; Ephoros miffis líteris, huíus rei fecerat certíores:quí amore beneuolentiag in fo» cios cómotí, A gídem repente ferre auxilii compulere,praefertim cum Lacedzmonü íuuentus promptiffime milítíam pofceret, luniores igítur€ quibus maxime coftabat exercitus, tum quí» dem pauperes,attamen zre alieno foluti,ut oftendimus,cum poft redit ex milítía,díuifionem agrorum facienda fperarent, mirabili quoda modo A gtdem obferuabàár, eig; in omnibus liben terobfequebantur,adeó ut finitimis populís admirabile uíderetur,quod illos nemini nocentes manfueteg;& fine ullo propemodá ftrepitu, per Peloponnefum facientes iter íntueretur:mul tí Girecorü uetufta tempora ín memoría redigentes, mutuo fefe ínterrogabár, qualem fuiffe Laconici exercitus obferuantià putandü efTet, cum Agefilaum, aut Lyfandrum, aut ueterem illum Leonidam habebat imperatores, quandoquide erga ímpuberem adhuc imperatore tana tafitexercítus reueretía& obferuatío. A t uero adolefcens ipfe frugalítate& laborti tolerantía, cumueflíum atg; armor ornatu níhilà quouís gregarío milite differret,mirabile ín fe canctoe rum fludíü concítabat:ditioribus tamen haudquadj hzc rer& placebat permutatío,uerentíbus nefinitímispopulís motus caufam huius exempli nouítas praftaret. Interea penes Corínthü: Arato congreffus Agiís, cum debelligerádi ratione cofultarent,promptitudiíne quandam non leuitatipermiftam,& audaciam nequadj rationis experte fibi íneffe monftrauít, Dicebat enim fIbioptimü uíderí,ut hoftibus intra illorü fines bellá inferrét,nec permiíttendá, ut Peloponnefi dauftra ingrederent: fe tamen ín cunctis Arati cófilijs obtemperaturü, utpote zetate grádioris: acimperatoris Achacorü, quibus ipfe non imperaturus, fed auxilii laturus aduenifTet. Verum dehis Bato Sinopeus aliter fcripfit, Tradít enim Agidem Arato iubente noluiffe pugnare:fed huncego Arati fcripta de rebus his ratione afferetis legiffe non arbítror.Scribitenim Aratus, cum omnes propemodü fructus abagrorü cultoríbus in loca tuta conuecti fint,longe ftbimee lius uideri hoftes íntactos relínquere,quàm pugnádo fummiá totíus reí ín difcrímen adducere; Pofli ígitur Aratus hoftium cogreffum deuitanscollaudatos focios dimifit, Agis magna in fe. admiratione cOcítata,domü redijt, Et am Spartze tumultus haud mediocris, magnatp rerum cpta erat perturbatío, Agefilaus enim Ephorus íterum creatus,nullis erga cíues íníurfjs abfli nebat, dummodo pecunías quacunqy ratione pararet. Itaqj menfiü tredecim exegerat tríbucay quamuis aperte legibus id agere prohiberetur,nulla temporum neceflitate pofcente;Pofthzec illorü quibus iníuríasattulerat metu perculfus,cum fe omnibus odiofum effe animadue:xeret,: mílites cum armís cuftodíz caufacírca fe babere ccepit, quibus flípatus ueniebat ín curía,€ re» gibus alteri penítus contemnés, Agide uero affinitatis potíus qi regní caufa medíocríter horio rans,[tacy uíxdá finito magiftratu,ratíone ínibat,ut ín proximáü quoq tépus Ephorus crearet, aresinimícís properandi caufam attulít, quo imminens ab eo periculi euitarent.Factajgitur confpíratione Leonídam paldm€ T'egea reuocantes ín magiftratu cóftítuere, latísanímis nez gocium fpectante multitudine; quod ob prohibitamab A efilaoagrorü diuifione,fefe delufos deceptosdy fuiffe putabat, Atramen Agefilaum filius Hippomedon,quiípropter exímías uirtu tes cunctis ciuibus cbariffimus erat;clanculum é perículo fubtractü feruauit incolumem.E sez gibus auté Agiísquidem inafylum quodtChalchícon appellát, Cleombrotus aute in Neptuni: tyeAuotup Ü$5Agis exercitui gratus, Co quas ob artes. € » Cbilohis epres gi4 ergapatre eo maritu fides PLVTARCHI AGIS templum cófugit.Huiciratior Leonidas,omiffo tunc Agide, ad eum capiendum cum armar militibus acceffit,iufle fe illiírafci clamitás,quod cum gener eius effet,infidijs coparatisexutum regno etía€ ciuitate pepulerat. Ad ea Cleombrotusnihil refpondere ualens,tacitus incertusc confilij fedebat.Chilonis erat Leonid filia, quae cum pater à Cleombroto damnatus eft,gra; uíter illius iniuria ferens,auxilíü afferre conata fuerat, X à uiro difcedes,atqy apud patrem habi tans, opera fua quoad poterat,íllius leuabat calamítatem.Iilo autem ex utbe depullo difcedéte, moeíla lugubrísQ)& aduerfus Cleombrotum índignabunda uixerat,Ea tunc igítur ín contra: ríum uertete foruna,apud patrem pro uiro fupplícare cogebatur.Itagj ínter paruos alios filios media fupplexip manus tendens apud eum confedit, Admirantibus cundis mulierís tum bez nígnítatem,tum pietatem erga uirum pracipuatm,atqy ob idipfum lachrymáatibus, ípfa ut erat pepl&incompofitó trahens, comís nullo ornatuaut ordine fluentibus,Huncmihi,inquit,habi tum atq; hanc formam ó pater,nó Cleombroti mifericordia ímpofuit,fed luctus qui poft exili tui calamitate perpetuus mihi comes adharfit, V trum igítur decet,uíctorete rege,& in patriam reftituto,ín huiufmodi fqualore uerfarir an uero fpledidas& maieílate regía dígnas uefles acá pientem,pauló poft utrum,cuí uírgo etíam nupfi;interemptum afpicerécQuí nifi filiorum atg uxorislachrymis flexerit feuerítate tuam, maiores etíà quam tu ipfe uoles temerítatís fuz pos nas dabit, fiquidem me,quam uehementer amar,ín confpectu fuo morientem uifurus eft.Qua ením íam ultra fiducía ínter ceteras mulíeres mihi uiuere lícet,quippe cui nec apud uírum,n« apud patrem fupplícáti miferícordize locus ullus relinquiture V erum ea me códitione genitam puto,ut€ uxor& filía femperapud meos mifera atq; cotempta fore debeam. Quod ft qua cft idonea ratío deprecandí,illa metuncufam fuifTe arbitror, cum uiri iníuflítia accufans, illius erga te(zuitiam deteflabar fed tu nunc omnes eíus íníurías iuftiffimas fuifle comprobas, fiquidem regnum iantifacíendum efTe demonfiras,ut eius potiundi caufa,& generos& filios necare fas eíle arbítreris, Flxc magna cum grauitate loquuta Chilonís,facié fupra Cleombroticaputde: pofuít,oculos uerolachrymís& moerore graues ín eos quí circum adftabant defixit. Leonídas uero pauca cum amícís loquutus, Cleombrotum exulem effe iuffit:filiam autem ut fecum ma neret orabat,fe uíqueadeo eí deditum agnofceret, ut uiro quitam grauiter cotra fe deliquiffet, fui gratía pepercerit.[Nec tamen id filize perfuadere potuit, fed furgeti uiro filiorum alterumin manus tradens,alteri uero ipfa ex manu ducens, aram deiíuxta quam confederant uenerat, und cum uiro€ remplo dígre(Ta efl, Magnum profecto uirtutís exemplü, ut nifi penitus inanis gloríz tumidítate Cleombroti mens obczcata effet, fibi felicius exilii quàm repnum,ob talem mulierem exiflimare deberet, Pulfo igitur Cleombroto Leonidas, Ephorís quoc magifirata fe abdicare íuíTis, alijs ín eor& locum fuffediis, ipfe infidias Agidi parare adortus eft,ac prímo lenibusuerbis hortarí,ut omnitimore depofito fecum una regnare uellet.Facile enim ciuibus ueniam impetraturü&,quod íntellígat eum cum propter adolefcentía,tum propter ambitionem ab Agefilao fuiffe deceptum. Hísuerbis cum nihilo magis€ fentétía dimoueretur Agis,atg it ciuitate uitam duceret, Leonidas aperte illum infectari deflítit, Verum Amphares& Demo «hares,una&p cum hís Arcefilaus, frequenter illum adire; multa& cum eo loquiaffueuerüt,X íam eoufcy familiaritatis procefferat,ut€ templo digreffum, ad balneii quod nó proculaberat, plerung; deducerent;atcy índe lotum rurfus ufqy ad templum profequerent.Erant enim íane pridem ob diuturnam confuetudiné fumma illi familiarítate coniuncti, Praecipue uero ínter ct «eros Amphares, quí ueftes plerung; ab Agefifirata dono capíens, conuíuio quoq ab eadem perfzpeexcipiebatur.Is maxíme infidias Agidicomparans,uehementer Leonidam atqj Epho tos, quorünumero ipfe erat unus,cótra A gídem irritabat,mulieribus facile(eLeonídam pla caturum effe dictitans. Cum igitur Agis affidue fe íntra templum contíneret,níficum fortead balne,quodantea diximus,proficifcereturibieum deprehendere cum extra templá effer,fla cuérunt.Igítur lauantem illum aliquando confpícati, redeunte poflea ad templü obuiam faci falutauere,atcy inito(utantea confueuerát)fermone,íocís rífü£p fraudem diffimulantes perdu cebant, Cumt ad obliquum uíz qua ad carcerem ducit perueniffent, Amphares qui ob magi firatum quem gerebat, Agidiinter eundum propius adflabat;apprehenfa uefte,ego te;inquit, ad Ephoros A gís deduco, rationem eorum quz ín magiftratugeffifti diturum,Demochare uero& robore& magnitudine corporis prxftans,uefte círca eius collé obuoluta,reluctantem trabebat.Caterí uero ad íd negocium praparatiretro profequebátur. Cumáj nemo auxilíum ferreauderet,omnium ope deftitutus ín carcerem coniectus eft. lIamáp Leonidas mercenaríos milites cum armis ducens aderat,& totam domum armatis circunfepferat, Ephori puis "^J Agíidem ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE 148 5, Agidemingrefficum fenatoríbus aliquot, quos unà fecum fentíre nouerant,ut íudicij fpeciem—; quandam praberent, iuflerüt Agidem de rebus à fe in adminifiranda Republica gefüs dicere. Cumad hzc Agis,(llorü cogníta fimulatione,fubrififet, Amphares impudentiíz illum fe díxít accufarexalius uero,quafi euadendi perículí occafíonem moftrare uolens,ínterrogauít,an quae gefferat, ab Agefilao& Lyfandro coacius geffiffet. Cum ille fe à nemine coactum ea geffifle fa teretür, fed Lycurgiamore atqj admíratione commotü eandem R eipublice gubernandz ra tionem inire uoluiffe:rurfus idem Epborus,an talía fe aggrefTum fuiffe poeniteret ínterrogauit, Agísueronullafe tangí pocnítentía pro hís dixit, quz prudegter honefte& cofuluiffer,quame vez onani uís mortem fibí ea de caufa fubeundà animaduerteret. His auditis Ephorí morte damnatum, jii exéplii. utín Decada ipfum deducerent,miníftris przecepere. Eft autem Decas ín carcere locus,in quo. 5... morte damnatos flrangulari confuetudo fuit, Animaduertens autem Demochares,míniftros Agidemattreclare no audere, necnong4X cóductos milites íd munerís refugere, quod nefasar bítrarentur corporí repío manus afferre,ipfe mínitabundus& aduerfus illos conuicía íactans, ineum quem díxímus locum Agídem traxit, Et am captiuitatis huítys ad populü fama peruez nerat,& fluctuantís multitudinis(irepítus ante carcerís ianua audiebatur:iam, Agiídis mater G auía ad carcerís fores peruenerát, clamoribus atqj ululatibus petentes,ut Lacedarmonti regí apud fuos ciues dicédicaufam poteftas fieret, Quibus rebus A idis hoftes perterríti fuppliciü: deipfofumere properabant,uerítíne futura nocte frequentior coueniens multitudo€ carcere ipfum diriperet, Deductus ígítur ad fupplíciti Agis,cum lictorem plorantem,& circa opus titu bantem animaduertífTet, Omítte pro me has lachrymas amíce ínquit:fic enim iníufte,contrags Apidisintenf ciuitatis leges moriens,longe melíor fum,quám quí me nuper damnarüt:aig; heec dícens ultro: t, ey admia collum laqueo ínnectend& prebuít. Amphares poft hzecad carcerís íanuà ueniens,cum Agefi randa uirtus, firatam ob dolorís magnitudine humí profiratà offendiffet, propter eam quam fecá habuerat familiaritate, manu íllam fubleuans,nihil eftinquit, quod de Agide pertimefcas, nulla ením eí uisaut crudelítas affertur,quinetíà fi placet ad filium ingredi potes.Ipfa uero ut matrem quoqr ducerelíceret rogante;nihilinquít À mphares,ipfam etia tecii ducere prohibet, A mbas ítaque demanu fumens cum introduxiffet, carceris fores poft fe claudi imperat,&& Archidamia fane 9 pracedereíuffit,mulieré íam propemodáü fenio confecia,(ed quae maximo honore, funimad apud ciues dígnítate,& de publicis rebus períta haberet. Hancigitur,utdíxipracedentécum.«3$ interfici Amphares praecepíífet, Agefiflratam ad fili ingredi iubet,qua ut prímo locü ingreffa eft humiíacente filid,ac matrem mortuá quídem, uerum adhuc élaqueo pendent confpexit, Lucluofun aigiipfa míniftros adíuuans cum proprijs manibus e laqueo matrem depofuifet, iuxta Agidis exemplunte corpus extenfam copofuit, utrung; una& eadem cótegens uefte, Tum fupta filíj corpus proe cumbens.díud facíe ilíus exofculata; Nimía fili ín patríam charitas nimía£p humanitas ac man) fuetudo te fimul,inquit,& nosperdidit. A mphares áüt ab oftío carcerís ifta profpicíes,ac(imul^«5.» uoces exaudiens,locum ín quo ipfa erat íingreffus,iracundia exzftuans,quod talia, inquit,filío fuafifti Agefiftrata,eade tu quoq es pafTura:& A gefiflrata fefe laqueo fub míttés,ín hoc dunta xatinquit,Sparteeutilís fuí, Cum tanti fceleris fama ín popul& manaffet,& tría effent elata cae dauerano tantü apud ciues poterat timor,quín palám de hís qua gefta fuerat quererétur,atqg ápertum odíum ín Leonída, Ampbaremé&p demofirarent;nihil fceleflius,nihil magis impium bpartz geftüt effe dictitátes,ex quo Doríj Peloponnefum tenuere, Laceda moníor& enim regi neínpugna quide obuíantes bofles temere manus afferre audere, fed retrocedere potíus come fueuiffe;teoia maíeftate uenerantes,]tacp cum permulta aduerfus Girzcos Lacedzmoníj bella gefferintunii duntaxat Cleombrot& ante Philippitempora ín Leuciris uulneratü occubuiffe memoríz prodiítü eft. Meffenij uero Theopompáü quoq; ab A riflomene interfe&um afferunt: quibus minime affentiunt Lacedamoníj, neq; enim interfeciá, fed uvIncrará duntaxax fuiffe perhibent, Ver& haecambiguítatís nonnihil babent, fed Sparte quídé primum A gídem ex hís quiregnarüt,ab Ephorís ínterfectü fuiffe conftat, opus(ane pulcherrimü& Sparta dignum in cuitate molíriaufum,cum& ín ea effet adhuc atate conftítutus, in qua bomines fi quid erraue rint facile uenia confequi folentatqrab amicis potíus quám ínímicis accufandus, quod y Leo nídam periculo liberauerit,& tant caterís adhibuerit fidei, quod effet ingenio mitis ac perhue manus.[nterfecto Agide, Leonidas fratr& eius Archidamü quod repente ex urbeau fugerat, comprehendere nó ualuit. At uero Agidís uxore cum ínfantífilio relictam,cum ex marití doz mo nuítam abfirahiiíiuffiffet, Cleomení filio quand; admodü adolefcentíín matrimoni daglit.. Cleomeni Aie Neq enim íllamalterínubereuolebat,quod cum effet Gillippi filía, magnas ex illius hereditate diswxormei:. PLVTARCHI CLEOMENES € diíuitías poffidebat, Praeterea corporís forma caeteris etatís fuae mulieribus praflare dicebatur: Anlninatura, D formamala Repub. Confilium Cleomenis, Hc igitur Cleomení coiuncia quamuís extremo odio Leonída odi(Iet,fummo tamen amore & beneuolentía Cleomenem complexa eft:qui& ipfam mutuo dilígens non parü eius fortem miferebatur,fi quando Agídís memoria incidi(et, atqy eo magis illà amabat,quo magis defun: Gli uíríimemoría colere animaduertebar.[taqy pius illam de rebus ab Agide geftis interrogas: bat diligenter,hís qua abea dicerentur menté adhibens,cum A gidís mente confilía& referret, Eratautem gloríz appetens,magnanimustp natura Cleomenes, ad frugalitatem uero mode, fliam& nó mínus A gíde procliuis, cautíone uero acmanfuetudine nequaquam par, fed inerat animo ftímulus& appetitus quídam uehemétíor ad id quod honeftum fibi uídebatur,affidue ipfum compellens.[taqy optimum fore putabat, fi uolentes cíuesad honeftam uiuedi normam redigere poffet:fin minus,non abfurdü effearbitrabatur,ipfos per uim ad melíoresmores com pellere.Necfané placebant eídefidía uoluptas cíuitatis, quibus plerofcqg deditos animaduer: tebat, R egís uero mores nullínegocíoanimum íntendentís(modo ne quís ocium cuí uacabat ínterpellaret)przterea de]icíar profecutioné fummopere damnabat,[Nam ex hacregís negli gentía fiebat,ut publicarum rerum cura pofthabíta, quífg; lucro& comodis proprijs indulge: ret, Exercítationis uero modeftizGp iuuetutis, praeterea zequalítatís ac fortitudinis, qua omni fimul cum Agide interíerant,ne meminí(Te quidem fatís tutum putabatur, Traditur adolefcen tem adhuc Cleomenem philofophía operam dediíTe,cum Spherus quidam Boriflhenes Lace damonem ueniens erudiendis adolefcentibus uacaret. HícSpherus ínter Z enonís Citiei dici pulos princeps habebatur. FHicigítur magnítudinem anímiac fortitudinem quam in Cleome: ne deprehenderat uehementer amans, magís magísq illius ambitione excítauerat.NNam Leo: nidam illum uetuflíorem memoríz proditum eft,interrogatum aliquando, qualis fibí poéta fu ifle uideretur T yrteus,refpondifIe,bonum ad iuuenum anímos íncítandos.lllíus ením carmi: nibus permotí,tanquamaliquo furore correptí,nullis parcentes perículisín pugnas ruunt. Ve rumStoícorü difciplina acumen habet quoddà, quo magna& acuta ingenía facile ad fecuríta: temeríguntur,íta ut nihil pertimefcere cofuefcant:quod fi ín facilem ac manfuetü animum ind derít,illum ín proprio bono cóferuatatqy corroborar.lgitur poft Leonídae morte cum regnum Cleomenes fufcepifTet, ciues omníno moribus folutos animaduertít, cum diuites luxuríz dde cijsp uacantes Reipub.curationem contemnerent:plebs autem erga príuatas res male fefeha bens,ad bellum penitus ínutilis, procul ab omni dignitatis aut honoris cura uítam duceret regiz quide poteftatis nomen duntaxat apud fe efle cofpiciebat, poteftaté uero omní;rerum flatum permutare cóftítuit.Erat eíínteramícos pracipuus quidam nomine X enarus,quícum illum in adolefcentía adamaffet, quod infpirare appellant Lacedemonij, poftea femper ín eius permanferat amicitia. FTuius igitur animü explorare cupiens Cleomenes, confilia diffimulans rogitabat,qualis illi rex uifus fuiffet Agís,& quo pacto, quorumá cófilio eam Reip. ínftituen/ da uíam íngreffus effet, At Xenarus prímo nó inuitus talia memini(Te,& líbeter fingula quo nam pacto gefta effent enarrare. Poft ubí Cleomenehís rebus magis permoueri atqj adhibere animum intellexit,quod eadé fapíus narrata rurfus etíá peteret audire,iíratus ei quafi non fatis mentis compos effet;paulatím fefe ab eius colloquio confuetudinedp remouit,nullí tamen dif; feníionís caufas aperíens.Igit abnuente negociü Xenaro,Cleomenes alios quoq; amicos ídem animo habituros exiíftimás,ipfe íntra fe tei totíus peragenda modi componere ftatuit, Cumg ia bello faciliorem quàm ín pace ad res permutandas occafione fore putaret,aduerfus Achaos cíuitaté concítauit,ipfis ultro calumnís matería fübmíiniflrrantibus, Aratus enim plurímü intet Achaos ea tempeftate potés,Peloponnefum omné ín unam cóferendi tributi redigere focieta tem conatus efl,atcj hunc fibi multorum laborum& díuturnz militía finem propofuerat,pu/ tans íto demi ab externis hoftibus Peloponnefios infuperabiles fore, Cum huic reliqui ferm omnes affentirentur,Elienfes,Lacedamonijdp aduerfabátur,& praeterea Arcadum pars,que Lacedamoníjs fauebat.Igitur poft Leonidz obitum, Aratus Arcadibus bellum íntulit,eosma xime quí Achzorü finibus adiacet cladibus premens,Lacedamonios uero€ Cleomené quod effetadmodü adolefcens,cotemnebat.His de caufis Ephori cómoti Cleemenem cum exercitu mifere,ut Palladis templü ín Belbina pofitü occuparet. Ilinc ením in agrü Laconicü ingreflus patet,& tum forté Lacedzmonijs de eo loco aduerfus Megalopolitanos erat dífceptatio. Hunc igitur locum Cleomenes occupatum cum muris przefidijsip muníjffet, Aratus nulla príus belli denuncíatione facta, noctu exercítum ducens ín Tegeatas& Orchomenios proficifcitur,fpe rans per prodítiones eas urbes occupare poffe, V er proditoríbus ob tímore promifTam ope ram d Q2 )4 u ia d [ ^ &NTONIO TVDERTINO: INTERPRETE, 140 rám haudquad praflantibus, Aratus codem quo uenerat ítinere regreffus eft;putans profes áionem hanc ob celeritate latere, Ad hunc Cleomenes ironía quadá& diffimulatione utens, tanquam ad amícü fcripfit, rogans quam ín partem noctu duxiffet exercitum, Ad hc Aratus reícripfit,nuncíatum fibi effe,uelle Cleomenem Belbinam munite,fe uero ut íd prohíberet no. &u cumexercitu profe&ü, A d ea Cleomenes alio miffo nuncío, fe quidem hís quz ille refpon diffetfidem adhibere inquit,fed rogare,nífi quíd forté fit íémpedimento,ut refcribat quanam de caufa laternas fecü& fcalas detuli(let, Ad hoc dictum fubridens Aratus,qualis ífte effet adolez ícens ínterrogauit, T'um Democrates Lacedamoniorü exul Ego tibi;inquit,fi quíd aduerfus Lacedaemonios molirís, properandü cenfeo, antequam pullus híc per etate aculeo utí poffit, Hisperactis, Cleomení cum paucís admodü equitibus,& peditibus trecétís in Arcadiá ad con citandum bellü profecto,Ephori magnítudiínetn belli formidantes,ut retrocederet imperarüt: quorum ille preceptis cum paruiffet, Aratus repente Caphiías occupauit. Tum Éphori Cleoz menem rurfus ad ea loca exercítü ducere praceperunt:quí cum IMethydrío capto Argolícum agrum peruaderet, Achaií uiginti míllium pedíti,& equiti mille exercítü emifere:quibus coz pis Ariflomachus praeerat imperator:qui cum apud Palantium fefe Arato coiunxiffet,Cleoz menes pugnandi copia hoftibus fecit, V er Aratus eíus audacíam reformídans, imperatorem áàcertamíne deterrens,retrocedere hortatus eft, Quapropter multís probrísab A chaís laceítiz tus, Lacedzmonijs uero delufus atq; contemptus abijt, quod eos tantopere metui(let, cum nonamplius quinque millibus militum per íd temporis ín exercitu habuiffent, Ex hoc magna Cleomenes audacia uir haberí ccepit, Ipfe quoq; maiore iam inter cíues fiducia uerfabat,cum pleriqp illius gefta confiderátes,ueterü regum fibi uenire in memoria affererent,fub quibus La cedxmonfj nunquam de numero hoftíü, fed ubínam co(edifTent,percontari folití fuerür, Poft bzcElienfibus ab Achzis bello preffis, Cleomenes auxili ferens,primo aduentu círca Lyceü Achzorum exercitum fugauit,X fugietes infequutus permultos occidit, plurimos etíá uiuene tes cepit,atgy íra fufus fugatusqp exercítus eft,ut Aratum ín ea pugna cecidifTe apud plerofcy fa ma uulgauerit, V erum ip(e diligenter occafione captata,repente ex pugna Mantíneam fe con tulit.atq; eam urbem nihil tale fufpicantibus ciuibus, impreuifo adortus cum occupa(fetprafi B dijsfirmauit.Igitur Lacedzmoníj cum belli coepta baudquaquá fuccederent,Cleomeneth eo2 rum quz ín exercitu gefIerat rationem reddere poftulabant, His caufis permotus Cleomenes, Archídamum Agidis frac Meflana Lacedaemone reuocare conítituít,quod ad eum ex altera familia fucceffionís íure regnum fpectabat, exíftimans íta demum Ephororü poteftatem imbe cilliorem futuram, firegnum omatex parte perfeciü ftabilitumq fuiffet, At hí qui interficiendi Agidis caufa fuerát,uerítine regnum capiente Archidamo, perpetratí fcelerís poenas darent, danculum ueniente lati excepere, atq; in urbem deductü interfecerüt,fiue inuito Cleomene; utPhilarchusarbitratur, fiue amicorum cofiljs perfuafo, Magna etenim facínorís huíus culpa íneosredundauit,quod Cleomenem huic fcelerí per uim affentiri cocgi(Tent, Poft hacrurfus adpermutandü flatum cíuitatís intendés animum, Ephorís pecunía deliínítis,ut fibiexercítum decernant perfuadet, multos fibi per matrís humanitate liberalitatem cocilíans:ea fiquidem pecunias affidue filio fübminiftrrás apud omnes gratiá inire conabatur:quinetíà quo maiorem filio cociliaret beneuolentíá, quand penítus à nuptíjs eius anímus abborreret, tamen uíro quí plurimüper id temporis in cíuitate poterat,ín matrimoni iungi paíTa eft, ut per eum ftabíliore filio potentíam conftitueret.Educens igitur exercitii Cleomenes Leucira Megalopoliítaní agrí regiont occupauit. Aduerfus hunc Achzí Aratü cum exercítu proficífci iuber,& fub ipfa urbe fiructisaciebus cum dimicaffent,parte duntaxat exercítus Cleomenes fuperatus eft:nam ualz lem quand fatis profundam Aratus Áchaos tranfire perfequédi caufa prohibuit. Id Lidiades Megalopolítanus cum animaduertifet,íra fimul atqj indignatione percítus, equites qui fecum aderát cohortatus ín hoftes emífit:qui dá fugiétes perfequuné,íncautíus ín locii multis arbuftis uinetistp,praeterea foffis& muror&iruinis impedítiífimü deuenere:quod ubí Cleomenesaní2 maduertit,'arétínos& Cretenfes milites impeditos hoftes inuadere iubet, à quibus Lidiades cumomní equitatu circ&uentus fortiter dimícans occubuit, Hac uictoria füublati Lacedamoni] magno damore in Aclixos ferebant, Cumd non procul am abe(fent,omne exercítü in fuga uertere,ín qua cum plurimi etíà cecidífTent, reliquorü corpora ad fepultura petétibus hoftibus cxeffit Cleomenes,uerit Lidiadz cadauer ad fe portarí iubés,cum purpureo amictu coronadg ip(umornaffet,ad Megalopolís portas deferri praecepit. Hic Lidíades uir magna uírtute atgue animo fuit, quí etíá depofita tyranide, ciuibus ín libertaté reflítutis perfuafit, ut fefe ac ciuitatem t5 PLVTARCHI€LEOHMENES:'"'* C Achzíspermiítterent.His itaque geftis Cleomenes maiora íam anímo percípiens,non dubits bat quín facile Achaos effet fuperaturus, modo rebus domí pro fuo arbitrio uti poffet.loitur Megifionum uictricii fuum admonet,opus effe,ut pulfis€ magiftratu Ephorís,& príuatorum cíuium fortunis ín comune pofitís, atq; omnibus ctuibus ad xqualitatem redactis, totíus Gra; ciz príncipatá Lacedamonijs uendicent. Quibus ille cum facile affentiretur,paucos praterea ex amícís huius cófilij partícipes a(Tumpfit. Talia meditante Cleomene, forté accidit ut ex Epho ris cuídam in Pafiphaéstemplo dormíentifomni& appareret huiufmodi, V idebatur enim quo ínloco Ephori íuri dicendo couenjreaffueuerant,unam duntaxat fellam exifteretquatuoraus tem quz antea fuerát,deíectas effe:quo fpeciaculo cum ipfe attonitus miraretur, uocem& tem pliadyto uifus eft audire,quz díceret, hoc Sparta fatale effe. Haec ut gefla fuerant,cum Epho: rus Cleomení nuncíaret, primo quídem turbatus Cleomenes, ne forté fuítentandi gratia hac ab Ephoro fingerentur,fufpicabatur. Poftquam uero gihil illum mentíríanimaduertit,maiori fiducia deftinatum íam animo opus aggredies, quotquot in ciuítate fufpectos habebar,& quos coeptis fuís cenfebat aduerfarí, fecum ín exercitu ducens, Iream& Alfeam A chzorum ciuita: tes cepit,& frumeti plurimum Orchomenium ímportarí íufTit. Inde contra Mantineam duxit exercit, Itacp multis magniístp negocijs cíues implícans,&& modo huc,modo illuc rapíens exer citum,effecit ut magna parsillorum quos fecum duxerat, ultro ab ipfo peterent, ut ín Arcadia fübfiftere liceret.Poft hzc mercenarios milites fecum ducens,Spartam redíjt,atgp ín itinereplu rimos quos fibi fidos efe nouerat, confilia cum ipfis communicando, reí gerenda fociosadiun xit,tantat celeritate íter illud confecit, ut pene coenantes oppreflerit Ephoros. Cum enim ce uitati am propiínquaret,Eurycidam ad locum ubi Ephori conuiuabantur pramíttit,quafino ua quzdam ab exercítu nunciaturum. Tírychium uero& Phocbím, ac duos ex hísqui fecum fuerant educati,quos Lacedamonrj Samothracas appellant,cum paucis militibus fubfequiiue bet.Cumqp adhuc Euryclidas apud Ephoros ín colloquío uerfare£fuperueniétes quía Cleo mene miíli fuerant,nudatís gladijs Ephoros ínuafere.Itaq; primus omnium A gileus in ipfoim petu grauíter fauciuscum fete mortuü fimularet,diu immobilis humi profiratus íacuít,demum nemine anímaduertente,ín facellum T'imorí dicatü,quod triclínio proxímü erat, clanculum e proripuit, Id cum femper alíás claufum effe cofueuiflet,tunc forte quada, A eilei bono omine, patebat.[n id íngreffus Agileus, oflío claufo delituit. Quatuor uero interfectís Ephoris, fupra decem etia ex his quí auxilium ferre uoluerát cecidere. Eorum uero quí inermes quieti fpe: Ciabant, nemíni omnino uís eft allata, nec uolentíum cíuítate egredí quifquam prohibitus eff, quínetíà Agileus poftridíe à facello digrefTus,uenia meruit, Sunt autem apud Lacedamonios non timori tantü,fed morti etiam,& rifui;& alijs huiufcemodi affectibus templa dicata, Timo: rem aute non ficutalios damonas uenerantur, quos tanquam noxios abefle proculà ciuitate uolunt, fed Iempub. maxime tímore cotíneriarbitrantur, Idcírco Ephorícum prímo íneunt magiíflratum,ut Ariftoteles inquít,dimiffo per urbem pracone,cíuibus przecipiunt,ut fingulí barbam circa mentum tondeant,& legibus obferuádis intendát animü, ne forte cotra quem píam fxuire cogantur, Atqui,utarbítror,de tondenda barba praeceptum eó fpectar,ut iunio: res etíam in rebus mínímís obtemperare magiftratibus affuefcant.Q uínetiam fortitudine not carentíam metus, fed ignominia ac turpitudinis, timorem quendi exiftimaffe prifci uidentur, Quienim maxime leges timet,fj aduerfus hoftes audacifT;mi funt,& afpera laboriofa& perpeti minime formídant,qui male audire plurímü timent; Recte itaqy dixiffe uidetur ille ínquiens: ; Hinctímor,aft íllínc pudor urget. Homerus quog dicentem índucit Helenam: O metuende míhífemper,femperg; uerende^- Chare focer, Etalibí: ' Hitacititp ducem uerit,— Namuereritimeregp pracipue multítudinis eíTe uidetur.Pros ptereal acedamoníjs iuxta Ephororum triclinium T ímoris facellum pofítü eft, Pofiridie Cleo menes oCtogínta cíues profcriptos ín exili mífit, difiectisqy Ephororum fellís,unam duntaxat flare permifit, in qua fedens ipfe íura populo dicturus erat. Pofl haec aduocata concíone,dehís qua ab eo fuerantacla dífferuit,& à lL.ycurgo narrandi principium faciens, dixit eius regis tem poribus feniores quofda regibus ad confultandum adhibitos fuiffe, atcp eo pacto diu R empw blicam diligeter adminiftratá nullo alío eguiffe magiftratu Procedete uero tempore cum bello Mefinenfi magno fané ac diuturno reges ad exercitum implicíti tener&tur,nec domiíurídicun do uacare poffent, quofda ex amícorü numero à regibus fuiffe delectos, qui domi apud ciues Epborortori» intesea regís uicem geretes, Ephorifunt appellatí:diutiusqy hanc permanfiffe confuetudinéut go c'occafio- Ephorípro miniftris regum haberentur:inde paulatim omnem in fe tranflulifle potenti, cod fan s Ue£^[M 0 9 rnm -——À a—$0 7— m --— 4»$E" 9. Q——-^Am—— A^ wm."ee US, I8 "Cm M M—————————wro1 ANTONIO TVDERTINO!NTERPRETÉ, Ho ^ M | y, amlicentíae perueniffe,ut feorfum à rege magiftratü proprí Ephoríam conftituerínt, Eorum ucroquz antea díxiffet fien& effe,quod accerfentibusregem Ephorís,nec prímz necfecundae uocationirex paret, Tertio uero uocatus,exurgens adeos proficifcitur, Ac prímum quidem Afieropeium quendi fuífIe,qui maxíme Ephororum potenti auxerít, quem multis poft Lya curgumatatibus hunc mag iítratü geffiTe conftat, V erü fe arbitrari(atius fuiffe potentía quam babebát;utí moderate,quam omnem fibi lícentía arrogantes,legitime à R ep.ínftítutálegis po teílatem foluere conarí, quod eos íam fxpenumero tentafTe non eft obfcur&i, cum regum alíos cciuítate pepulerint, alíos indicta caufa extremo affecerint fupplicioquod fanébaudquad ulz erafuerat tolerandü,ut pulcherríma diuiniffimag; omnium quz unquam Sparta fuerínt poté fias,horum fuperbíalicetiagp ínteriret, Quod fi mibi,inquít,fíne cuiufquam cxde lícuiffetínue teratos cíuitatis morbos fanare,nímios uidelicet fumptus atque delítías,infuper ris alieni mae gnítudínem atcy ufuras, tum hís etíam agtiquiora mala, diuítías ac paupertate,feliciífimá utícg regumomníG me fuiffe arbitrarer, quod tandj medicus abfq; dolore patríz mederi potuí(fem, Nuncaütneceffitatis huius Lycurgü teftem imploro,quí cum neg; rex effet,nec ullá omníno gereret magíftratü, fed príuatus, regnum occupare uolens,cum armís ín concionem proceffit, cuíustimore percitus Carílusrex confugit ín templü.[nde quod erat ingenio mítís,& amator patríz,repente Lycurgo ín rebus agendis focíü fefe prsbuít,eumáp in permutádo flatum cíuie tatis adíuuit.Satisigitur ipfa recoprobauit Lycurgus, nó facilepoffeabfcq ui& tímore fatum ciuitatís permutari: quibus ego tamen modeflí(fime ufus fum,eos duntaxat eijciens cíuitate, quosLacedamoniorü falutiimpedimento futuros effe cognouera, At uero omnes qui funt in ciuitate oportetagros reliquastp fortunas in comune cóferre, atqy omne zs alienü debitoribus condonare,Praterea ex peregrinís eos elígere, qui nobifcü una ín ciuitate habendi funt,ut hoc pacto optimi omníum euadentesSpartíata, cíuítatem à perículís tutari poffint, ut&y A etolís& lllyzás praedas€ Laconica abigendifine imponamus,fiquidem ipfiob id duntaxat talia audent, quoduacuá defenforibus regione confpiciüt.His dictis primus ipfe fortunasomnes ín medíum contulít.Idem& uíctrícus eius Megiflonus,& amicorü ceterí,quos omnes fubínde cíues fub fequuti funt, Ager etíá omnís equa ín fingulos portione díuifus eft,cuíus partem hís etíà quos B inexilíti miferat,adíudicauit. T'um ciues omnesín certos difiribuit ordínes,ac rebus íam quiete conflitutis.colonís quos fidifTimos effe arbitrabat, quiGy íngenío praeftabat, ciuítate fuppleuit, & militi quatuor millía ex ijfdem cofcripta docuit pro lanceis, farí(Tis uti, quas utrag; manu& gefiare& torquere afTuefecít.Proeterea clypeü non ex anulo fufpenfum,fed brachio ínfertü ge ftare docuít.His peractis ad iuuenü difciplinas& uíuedi norma inflítuendá conuertíitanimum, inquoSphzro praecipue adíutore ufum fuifTe tradát,€ repete gymnafia palarflrasty fatis con gruoerexít ornatu, Pauci igítur neceffitate coacti,fed hi etia quamuís inuiti, uerum pars maiot uolens,ín generofam& ueterem Laconica uiuendi confuetudiné rediere, Quínetía quo Moa narchize nominis ínfolentíam leníret, Euclidem fratrem fecum regnare iuffit,& tunc duntaxat apudSpartíatas duos ex eadé familia regnare cotígit. R ebus igitur urbanis íta ut diximus cona [litutis.cum audiffet Aratü atq Achzcos maxime per id temporis arbitrari, Cleomené propter tcghinouitate ab urbe nequadj difceffurü,ne tanta rerum perturbatione commotáatq; adhuc fufpenfam relinqueret cíuítate,non indecorü,nec inutile fore putauit, fui exercítus proptitudía nem& ferocitate hoftibus oftentare.Igitur agrum Megalopolitanü ingreffus,latetp cuncta po Pulvemnoent prada ditatum exercítüá reduxit, cum plurimü detrimenti hoftibus intulíffeta ndeuenietes Meffana bacchanalíü artífices apprehendens,coftítuto pro temporís& lociopz portunitate theatro,in hoftiliterra mínas conferens quadraginta, per íntegrü diem ludos infti tuít,eos& fedens ipfe fpectauít,non quod fpectaculiadmodü uoluptate aut cupidítate tenere tur,fed tanquam hoftíü dedecori infudans, ac fimul lícentià& contemptü ofleniás füuumo»Con flatex regis Girecorü exercitijs huncfol& neq; mímosaut pfaltrias, neq; fidícinas babuiffe, fed oemnípenítus adulatione ac fcurrilitate,omni& petulátia carebat, cum iuuenes perdifcedis mo tibus fenes uero íjfdem edocendís opera plurimum actemporis impertirent:quod fi quando telaxationis aliquid affectarét, eam facetíjs liberalibus, iocis& nó turpibus inuice certáteg afTea quebantur,quod uel maxíme Laconü effe uidet, Q uid uero utilitatis habeat huiufmodi íocan digenus,ín his quz de Lycurgo fcripta funt, enarrauimus, V erii ínter omnes rex ipfe ceterís erat preceptor egregíus,modefià€ frugalemuítá ducens,nibil faftus aut deliciarü habente, ac uclutoptimü exemplü uiuendi,quod fibíad res gerédas adiuméti plurímà attulít.Sí quis enjm aliosad regesacceíferit,non tam diuitiarü& luxus magnitudine obflupefcet,quám fuperbiam PLVTARCHI CLEOMENES C atq infolentíicderit, quibus faftidiofe atqy afpere in eos qui fua opera indigent, uti confueue, runt.Quiuero Cleomenem adibant,cum tamen rex dici fimul& haberi uellet;non purpura, Cleom.quatafa. nonlatíclauum,non tricliniorü aut fellarum íngentes apparatusconfpiíciebant;non lictorum erit faciliiasat» autíanitorum turbam,non fcríbarum multítudinem,quí diu multumd rogati uix tandem pet que bumanitas. literulas reípondere dígnantur: fed ipfe breui tunícaamicius, ultro fefe uenientibus offerens aderat, petentibus comiter benignedp refpondens,fumma& humanitate& loqui& audire pa ratus.Itaqy inter populares homines utcupqp fors tuliflet, bumaniter benignety uerfatus,cha: rus acceptuscp omnibus erat, fo?bum hunc dignum quí ab Hercule natus exífiimetur didiiran: ubus.C oenandi uero quotidíanus apparatus uno duntaxat pofíto tríclinio erat,ísép exiguus | né,Laconicz parfimoniz coueniens.Quod fifeniores quofdá aut hofpites conuíuío adhibuit fet,lecií alij duo flernebantur,ac pauló lautíus míniflrimenfam flruebant,non aromatum dul cedine, aut uaríorü faporü genere conditis dapibus, fe1tantü ut copía largior pauló,& uinum aliquanto fuauíus efTet. NNam amicorü cuidam aliquando fubiratus eft, quod hofpites conuiuio fufcipiens,uinum nígrüduntaxat,& panem duratum igni appofuiíTet, ficat in Lacedamoniü Ld celebritatibus,quam Phiditiam nuncupant,fieri cofueuit.[Non enim oportere;inquít,eroabo: fpites tam exacte Laconícum morem feruare, Sublatís at menfis, tripes eneus cum zneocn tere qui uino plenus erat inferri cofueuit.Dua praterea ex argeto phyala cotylas binas capi tes,& argétea poculaadmodü parua: hís quantum cuig; libuiffet bibere licebat:nolenti autem nemo poculi porrigebat. Auríum uero obleclatio nec aderat fane, neg; admodum expetebz tur.Iple enim fermone fuo potationes obleciare cofueuit,nunc ab alíjs quippiam interrogans; nuncaliquid ipfe narrans,quod nec fería grauítate uacaret,& effet grata fefliuitate ioco; non petulanti conditü, Largitiones aute quibus alíj reges ad capiendos bomínes utí confueueruni, iniu(tas penítus ac rege índionas arbitrabat:at fermone blando atq; humanitate compledilo: mines, praterea fide atq integrítate ad'fe amandü eofdem allicere, honefliffimum& maxime regi coueniens exiftimabat.Primi ígittr Mantinenfes ipfum noctu ueníenie ín urbem íntrodu xere, prafidioQ Achzorü deiecto, fefe atcy urbe illius arbitrío permiferüt, quibus ipfe Remp. & reges reftituens;eade die Tegeam eft proféctus:& pauló poft per Arcadíam iter faciens Phe D ras Achaixurbé peruenit,eo propofito, utuel pugna cum A chzis decertaret, uel Aratumpu gnam detrectanié quafiuicü(uperatumt ex Achaía pelleret.Erat aute Arati apud A chaos potentía maxima, Igitur populariter egreflis in campü A chzis, cum caflra ín Dimis Hecatom boeum pofuiflent,accedes Cleomenes mediü fe inter Dímas& hofti exercitü collocauit.[nde audacter Achzos prouocans,ut feci congrederétur effecit: ipfístp fuperatis,& in fuga ueris, plurimos in pugna ínterfecit,multos età uiuétes cepit.Poft banc pugná motís ad Langum c firís,atcpínde Achzorü pulfo prafidio, cíuitate Eliefibus reflituit.Sic igitur afflictis Achxorum opibus,cum(ingulís annis exercitü educere Aratus cofueuiffet, tunc milítíam recufabat,exci fationes quafdà(ane inualidas petétibus atq; hortantibus Acbziís praetendes:quod ipfum non fatíshonefle facere uidebatur,qui in tempeftate gubernaculum deteríori concederet,& tradi tam fibí à ciuibus negligeret poteftatem, His auditis Cleomenes, miffis ad Acbaos legatis nihil afperum autfuperbü poftulabat, V erum pauló poft alios fubmittens, ut fefe in eitis dederent poteftatem,fibitp príncipatum concederent cíuitatís petebar,aliud nihil eis allaturum effe pro mittens.INà& captiuos reddere,& ademptos agros reflituere fe uelle dicebat, Cum ad eacot elultanda índucias Achzi poflula(fent,&t Cleomenem ín Lernam ad colloquii uocarent,quod ibitotius gentís concilíá indíxerat,accidit ut cum in itinere aquá bibiffet Cleomenes, fanguinis fluxurepente commoto,propemodá fuffocaretur,& uocis ufum penitus amitteret; Quapro pter nobiliores ex captíuis ad Achzosremittens.€ colloquio in aliud tempus dilato,ipfeadcu Leuimonento Yond&m ualetudine Lacedaemone ingreffus eft, Creditur hanc uirí cunctatione extremá rebus ' totius Grecie. Giratcie pernicie attuliffe,qua illius du&u& aufpicio.prafentibus malis liberari,& certe Ma comuodiins cedonum fuperbía atqpauarítíam euítare facile poterat. A ratus enim fiue quod Cleomenídiff gens impediti. deret,fiue quod eius formidaret potentia, fiue quodillius inuideret felicitati, qua illum pratet fpemmucium anímaduertebat, cum fibi etii turpiffimum fore putaret, fi diuturnam gloria, Graciz príncipati,quem annostres& triginta tenuíffet, fubito ab adolefcete fibi eripi patere tur,principio Acbaos quin fe Cleemeni coníungeret, pert uím prohibere conatus eft, Poft ubi pari id fuccedere animaduertít, quod audacía Cleomenís A chzi perculfijnequadp ab eo defc Ícere auderet, pratfertím cum nihil iniuflum petere uideretur,fi in antiquü u(ucdi morem Late damonij Peloponpefum redigere tentarent,animum ad opus couertít, cum omni Gracohó mine FCU CUT LM E M."M M D 0... 0" OV OU ÉM 1] €———ဗ e———— A————————e EIER SEE ER-TOEEDLEEEue RA EPREPVERROPEE mERr TEEEDAER e if We€ s— UA C e We CU-—"A ANTONIO TVDERTINO INTERPRETÉ, 1ét j míneindignum, tum fibi propter res domi forísiy geftas turpiffimum mínimedg conueniens, [dautem eratut Antigonum ín Girzcíá reuocaret, X Macedonibus impleret Peloponnefum, quosinde adolefces ipfe pepulerat, Corínthíarce ex eorum manibus liberata. Cumd regibus in patriam, omnibus ínfenfus effet, tum praecipue Antígonü ipfum maledictis probrísq lacerare confuez uerat,utex eíus adhuc monumentis apparet, quibus multa fefe egiife, multa etíam fuiffe per2 peífum pro Athenienfí falute teftatur, uteorum ciuitatem cuftodia Macedonum liberaret: quostamen ín patrfa fuam atcp íntra domefticos paríetes tunc armatos índucere properabat, neSpartanorum regem ab Hercule oriundum, quí uetuftura patrie morem uíuendiín ufum reuocans,randj diffolutam harmoníam moderabatur,& ad fanctas modeftast Lycurgi leges & uitam reducebat, Sícyonum& T'rícczorum regem fcribi dicig; pateretur. CumG Laconici uicus ac ueftitus afperitate refugeret,& id quod inter Cleomenis ínftituta tandg duríffimum accufabat, díuítíarum& paupertatis adxquatione; diademati purpuraqy Macedonicz,& íme periofisSatrapum iuffis fefe atgg Achaiam omne fubdere nó dubítabat:ac ne Cleomenís praece piís obtemperaret, Antigono facra facere, coronatustp paeana decanwte ín eius honorem,quí apoflematís morbo paulo poft ínterítus efl, poterat fuílinere, V erum bac nó accufandi A ratí graria fcripfimus: fuit ením uir alioqui Grecia dignus,& fummis uirtutibus pradítus: fed'ut umane naturz imbecillitaté miferantes explicaremus, qua nec ctíá tantis ornata uirtutibus, & ram fanctís moribus inftrucia, fructum inuidia carentem efferre poteft, Interea cum Argos ad conuentum peragendum A chai ueníffent,eodemá; Cleomenes€ T'egea mouens propez raretmagnaerat fpesomníum,fore ut quz agenda erant,inter eos componetétur.Igítur Aratuscouentíonibus cum Antigono iam peractis, uerítus ne fi Cleomeníi aiultitudine alloquedi poteftas fieret,aut uí,aut fuaftonibus ín fuam fententiá traheret, Achzosà Cleomene petere compulít,ut uel trígínta obfídibus acceptis,folus ipfe ad colloquendum ingrediatur ciuitatem, uclad gymnafíü,quod Cíllaranium appellat, extta ciuitatem cum exercítu ueniens colloquas uir. His mandatís auditis, Cleomenes magna fe íníuria ab illís afficí quereba£,quod oportuerat ulia ibíflatimd principio mandarí, non cum íam ad portas eorum effet, promi(fis fraudantes uenientem expellere.Epiflolam quog; fuper hac re ad Achzos mifit, cuius maxíma pars 3ccu B, fationem Arati continebat, Multa etiam Aratus econtra de Cleomene apud plebem conquez flusomnium anímosa coditionibus pacis alienauít, MifTo igitar prcone, Cleomenes repente bellum Achzis indixít:ex quo magna apud Achzos exorta efl rerü permutatío, multaed ab eisciuítates defecere,cum plebsagrorum partítionem,& debitorum miffionem fperaret,priz mores multis de caufis Arati grauiter ferret nonullís eta ei propterea infenfis,quod Macedo» nesin Peloponnefum traducere tentaret, His rebus confifus Cleomenes, exercitii ín Achaiam traiecit primotp aduentu Pellenem Achzorum prafidío pulfo occupauit.Inde in Phereos& Penteleos mouit caflra, At Achaz proditionem Corínthi formidantes,equítes plurímos,atque unà cumhhís externos milites, quos Argís habebant, fubtractos€ ciuitate ad cuftodiendá Co» rinthum mifere,[pfiuero per Nemeam defcendentes, Argos ducebant exercitum. At Cleoz menes íd quod accidit arbitratus, fore ut magnam turbationem incuteret, fi urbem imperíta multitudine refertam& theatrorum ludis a(fuetam improuífo adoriretur, noctu ciuitatis moe nibusadmouit exercitum,& peneslocum, quem ípfi Afpidem appellant, murorum partem quz theatro adiacet occupauit, Eft autem locus afper fané ac deuíius, Quem cumoccupatum Argíuifenfiffent,itaomnesanimoperculfi fant,ut nemo ad reliquam ciuitatem tutandam ad2 hibuerít mentem,fed pracfidium accipere atque obfides dare fefe paratos effe nuncianturbem utro illius permittere poteftati, praterea focíetate cum Lacedzmoníjs inire uelle, quz res non parum fané ad Cleomenis gloríam& potentiam augendam profuit. Nunquam enim príores Lacedaemoniorum reges eam urbem capere potuerüt, C) uínetiam Pyrrhus imperatorum om nium bellicofiffimus habitus, per uim illam íngreffus, tamen capere non potuit, fed ín ea occí» (usomnem etíam quam eatenus adeptus fuerat poteftatem amifit. Omnes ígitur Cleomenís uehementíam& fortitudine mírabantur.Cumdq ridentes antea non fuo ingenio, fed Lycurgi olonís& praecepta imitatum,& debitorum dimiffione& diuifionem agrorum Spartaesonftí tuiffe diceret; tunc ipfum fubitó apud Lacedaemoníos permutationis caufam fuiffe palám fate bantur, quos ufqueadeóímpotetesantea fuiffe coftabar, ut Aetoli fines Laconicosaliquando ingreffi, quinquaginta millia feraor& abduxerínt. V nde facete di&a fenís cuiufdà Lacedarmo, nij refertur,Plurímü Laconicam regione hoftibus debere, quod fe tanta leuafTet multícudiae, Tuncnó magno temporis interíecio fpacio,patríjs tantü legibus moribusd reuocatís, cum ín PLVTARCHI CLEOMENES C antíquís ueftigijs uíuendi non fecus ac fiadeffet Lycurgus cofifterent, eo gloríz fortitudinis procefferant, ut fibi totíus Graciz príncipatü deftinaret.Captís Argis,Phliontes,&c Cleonat, fubitó fefe Cleomenitradidere,Forte per íd temporís Aratus Corínthi uerfabatur,quofda qui Lacedamonum partibus fauere dicebantur adhibitis quaftionibus perquirens, Igitur de Ar; gorum captíuítate nuncio accepto, cum cíuítaté omnem ad Cleomenem ínclinatam depellen dís Achzis agitare fenfiffet, ciuibus ín curíam conuocatis, ipfe clanculü inter homines dilapfus ad portam ciuítatís peruenit, ibi paratum íam antea equum confcendens Scíonem confugit, Scribit Aratusomnes Corínthíofum equos ufqsad necem fatígatos,cum ípfi ínuícem decer: rent,utalteralterum ad nuncíandü defectionem Argos praueniret,& à Cleomene accufatos e(Te Corinthios,quod Aratum no cepifTent, fed permififfent abíre incolumem, Praeterea Me: giftonum àCleomene ad fe míffum fuiffe,petentem ut Corinthi arcem quam A chzorü pradi dio tenebat,magna pecunia accepta fibi traderet:fe uero adea refpondiffe, id fibi effe confuetu dinis,ut díuítías habere quam ab eifde haberí malit:atqg hxc Aratus ipfe fcripta relíquit.[nterea Cleomenes Argiuorü urbe relícta, T'rezoentjs,Epidauríjs,atque Fermionibus in amícitiaíci tis, Corínthum ueniens, arcem foffa ualloG circundedit, cum illam fibi Achaí tradere noluit fent, Aratiuero amícos& curatores qui Corinthíerant, ín urbe permanere íuíit, omnemab illis iniuria prohibens,& domos fortunasip omnes illis ntactas relinquens, T'ritimallum quoq Meffinenfem cum hís mandatís ad Aratum mífit,ut fi ita fibí uídeatur,comuni A chzorumLa cedamoniorumdQ prafidio munitam Corínthíarcem cuftodiant;priuatim ipfi Arato duplum quámáà rege Ptolemzo acceperat,ftipendíum pollicens.His reiectis condítionibus,Aratuste: pente filium ac pratereae nobilítateadolefcentesaliquot pro obfidibus ad Antígonum mittit, fimul& Achzis perfuadet,ut ueníeti Antigono Corínthi arcem fefe daturos pollíceatur.Quui bus rebus permotus Cleomenes,infefloagmineSicyonium agrum ingreffus,omni clade bell populatus eft, R esínfuper qua Aratí fuerant, Corinthiorum decreto fibi traditas,dono fufce pít.[nter hzc Antigono magnís copíjs Geraneam íngreffo,non üniuerfam Ifthmum, fedloa tantiíopportuna uallo foffai munire Cleomenes decreuit,& locorü opportunitatibus uten: do n'iagis ipfos conterere Macedones, quàm aperto Marte cum phalange pugnare flatuít.His igitur artibus utens ín magnam anxietatem Antigonum compulít: neq; ením paratumantea frumentum exercítuí fuppetebat, nec tutó rapere licebat commeatus, Cleomene femper cob latis caftrís ímminete.His ígitur anguftijs preffus Antigonus, intempefta nocte mouens caftra per Lyceum, é Cleomenís manibus dilabi fruftra tentauít, militibus aliquotin ipfo tumultu amiffis,C ua uíctoría elatus Cleomenes cateríG quí circa eum aderant,ad capiendü cibumdif currere,cotemnentes penítus Antígonü,quiafperrímis locis inclufus,urgete neceílitate inana quadam agitare animo uídebatur. Statuerat ením ín promontoriii quod Hiíreo immínet,mo tís caflrís,omnes copías nauibus Sicyonem traducere, quod opus& temporis longitudine& non medíocié apparatt efflagitabat.Eadem díe nuncíj ab Arato miffiad Antigonü uenerepe tentes ut omhí ftudio Argos pergere properaret:flatuiffe enim Argiuos a Cleomene deficere, Huíusauté defectíonís princeps Ariftoteles erat,quí facile multitudine concitarat,indignatam quod fperatam debítorü dímiffionem Cleomenes nó ínftítuiffet, Ipitur acceptis ab Antigono fnille€ quingentis mélítibus Aratus in Epidaurum uenit, fed eíus aduentum Arífloteles non £ pecians;conuocatís factionis fuz ciuibus, prafiditi quod in arce erat expugnare adortuseft. ama aderatSícyone T'imoxenus cum Achzorum copíjs auxiliü ferens. Haec fecunda uígila cumeffent Cleomeni nuncíata,íracüdía percítus,Mlegiflonum quamprimum ferre auxilíi At giuís imperat.Is ením plura Cleomenem pro Argíuis fuerat deprecatus, fuadens ut illorá fide permitteret ciuitate, quínetía uolente fufpectos quofdam e ciuitate pellere prohibuerat, Hunc ígitur cum duobus míllibus armatorü proficifcí iubens,ipfe aduerfus Antigoni conftitit fimul Corinthíos ín fide cotínens,nec fuis rebus diffidere fuadens:nihil enim aduerfíi Argis cóotigiffe, fed tumultü duntaxat ab hominibus paucís effe concitati.Interea ueniens Argos Megiftonus cum ín pugna occubuiffet,uix quí ín praefidío erat coftituti,arcem tutarí poterát, Itaqy frequen tibus fiuncijsad Cleomenem míffis,propere afferre auxili& poftulabant, V erítus igitur Cleo: menes ne Argis potíti hoftes aditus fibí in patrii íntercluderet,atq; impune Laconicam regío nem populati, Spartam defenforibus uacuam obfiderent,Coríntho exercít& abducens repen te ciuitatem amífit, Nam fubitó poft eíus difceffum ingreffus Antigonus pracfidijs illam firma uit.Ipfe uero Argos ueniens,& per muroscíuitate ingreíTus, primos quí pto muris in flatione érant loco deíecit, Inde forníces quí circa Afpídem erant demolitus, pugnam cum fautoribus Achxorum BR)"Gy C w^£2. "v E * Ww" was P^.) uw PB Và WW B2 Coe ONEEOSOA. Wh UY WP Vs Aw o wuB AB€—73— 62€. X— ww A ES. NS * ANTONIO TVDERTINO INTERPRETÉ, A Achxorá quí íntus erant, coferuit. Poft haecfcalis admotís interíora urbís loca occupauit,cum fagittartjs Cretenfibus ín prima acic conftitutis, defenfores ín propugnaculís confifiere non permitteret.Poftquam aute Antígonü cum phalange€ fublímiloco in planos campos defcendentem cófpexit,equítatum uero curfu effufo ciuitatem petere animaduertitdíffifus illam ule tra íam tutari poffe,fuís omníbus ad fe conuocatis íncolumis abijt,penes muros ciuitatis íter faz dens. Cumü rebus maximisbreui temporis fpacío potitus effet, quippe quíomnem feré Peloz ponnefum(ubegerít,breuíori etíam tempore. eadem omhnía amífit:militum nanc; magna pars quamprimum abeuntem deferuere, ceteri no multó poft urBes in quibus prafídij caufa locati erant, Antígono tradider&t. T'antís bellí anxietatibus preffus,cum T egez reliquias copiarum colligens fubftitífTet, fub fermé crepufculo nuncij Laceda mone uenientes nihilo mínorem ca lamítatís nunciü attulere,unice fibi dilectam uxorem interfjfTerquam ufqueadeo amauiffe con flat,utín medio uictoríarü curfu pleruril ab exercítu difcedes, Spartam ad eam uifendi redire conífueuerít, Nam cum Agidis cuíusantea uxor fuerat ueneratione, tum uirtutibus proprijs quibus erat ornata,fupra quám dicipotefi,illà amabat: quand igitur magno dolorepercuifus; utpar eft adolefcente pracftantiflima pulcherrima; uxore príuatum,nó tamen maerori faccuz buinecperturbationi ratione atqj animi fubdídit magnitudine, fed uoce atq; habítii eundem feruans,qua agenda opus effent ducibus partítus:cum T'egeatibus quod optimum fore cenfe batproillorum falute confuluiffet,L acedaemonem regreffus eft, Ibi poftca cum matre& filijs dc/unciz uxoris cafum conqueftus eft, ad publicas curas animé conuertit, Inter hzc Aegypti rex Prolemaus nuncíjsliteristp ad Cleomenem miíflis, auxilia aduerfus Antigonü ultro polli ccbatur, íi matre fibi acliberos pro obfidibus mittere uellet.Eam rem diutius Cleomenes matti aperire ob uerecundáà diftulit, fxpiusq; prodendz rei caufa ad illam accedens,cum ín eíus con fpedum ueniffet, filentíti tenebat, ita ut mater hocanimaduertes ab amicis eíus quídnà hoc reí eflecfcifcítaret,tum ipfum bono animo effe iubens hortaret,audacter quicquid uoluiffet ab ea peiere, His igit bortatíonibus tande motus Cleomenes, audacía fumpta rem omné patefecit, Tum fubridens mater, Hoccine,inquit,erat mí nate, quod toties dícere agereffus formidabas? atqui magis decuít quamprimü nauibus corpufculü hoc impofit quocunq; libuíffet mítere, B prafertim fi quíd ex ea re utílitatis Sparte prouenturü arbitrareris,nec eatenus expectandum quoad fenío confectá tabefceret, Cunctíigitur letoanimo profectione comprobátes, pedibus in Tznarumíere, bi priufi$ nauem cofcenderet, Cratificlia Cleomenem folü in N eptuní tem plum adducti complexa fapíus atq; exofculata, ubi pietate commotü anímaduertít, A oe,inz quít,Lacedaemoniorü rex, caue ne quís€ templo dígteffoslacbrymantes, aut indígnü aliquid Bparta facientes anímaduertat, Hoc enim duntaxat praflare nos poffumus,ín caterís uero ea fortuna,quam daemon dederit, fequetur.His dí&is facíead nauim conuerfa paru&i Cleomenís flium manu trahens cófcendít,gubernatoremáy fubito curfum dirigere iuffit, Pofldj in Aegye ptum ueniés Ptolemzü ab Antigono legatos fufcipere, acfecü de coditionibus faciedis agitare comperit, Cleomenem uero nunciantibus quibufdam audiuit noluíffe uocantibus ad pacem Achzisaffentiri,quod matrís caufa iniuffu Pcolemi bellá(inire non auderet, fcribens ad eum iulli;ne qua Sparta digna effent, quzep ín rem fuam conducerét,facere cunctaretur,ne ue ob: uníus anículzeate infantis unius caufam,tantopere Ptolemzt formidaret, Inter hzc Antígoa nus Tegea occupata, Mantíneam infuper atq; Orchomenium diripuerat.[ta íntra Laconicos, fines coartatus Cleomenes, feruís omnibus quiminas quíng; A ttícas cotulifTent,libertaté pro pofuít,& per hunc modü quingentis talentís coactís, homin& duo millía rítu Macedoníco arz mauít,quos Antigoni Argyralpídisopponeret, Inde ad opus maxímá profecto atc omnibus Inexpectatü intendit animá. Megalopolis erat cíuítas,quze nihilo Sparta mínor,aut uiríbys ína ferior, nullius imperio fubdíta ín libertate degebat. Habebat aut&ab Antigono atq; Achziís au xilia períd t&porís míffa, cum fubfiftésin Pleuris Antigonus,maxime utab A chaís uocaretur, optabat,quod tandé adnitentibus praecipue Megalopolítanis eft afTequutus. Hancígitur díríe pereCleomenes flatués,cum níhilcelerítate utilius fore intelligeret,milites quin; dier coacta cibaria deferre iubet, ac totíus exercítusrobur ín Sellafíam ducens, tandj fínes Argolicosinua furus, repente ín IVlegalopolitanü agrum traiecit, Cumt apud Rethíum pofitis cafirís milites cibü capere íuffiffet,confeftím per Heliconem ducens,ciuitati admouit exercítü. Cumd; haud procul abeffet,Panthaei ci duabus Lacedaemonü cohortíbus pramittens,turrím quam defen foribus uacuá effeíntellexerat,occupare iubet.[pfe uero cum caeteris copíjs raptim fubfequéba tur, Veri Panthzus no modo pramonfiratuma Cleomenelocü, fed magna quog; murorum PLVTARCHI!I CLEOMENES C partem defertam comperiens, quaecuncj poterat loca pracfidijs firmans, magnam murorum partem deiecit, Cuftodes autem quotcung; obuios habuit, interfecit, Interim adueniens cum copíjs Cleomenes,antea quám íd ciues fentirent,milites intra cíuitatem deduxerat.Ita uix tan dem uulgata inter cíues calamitate, nonnulli rerum fuarum quicquid ín manus uenerat afpor tantes fugiebant. Quidam uero fumptís armis, ad propellendos hoftes ferebantur. V erumid fruftra(xpius expertifunt.Fugientibus autem Cleomenes uím ullam afferri prohíbuit,Itaque uix mille n pugna cecídere,categi uero cum coiugibusac liberis Meffanam profecti funt, Alis quot etíam ex hís quíarma fumpferant,falute impetrata uíuí ín hoftium manus deuenere;fed hí paucíadmodum fuere,inter quos przcipui Lyfandrídes& T hearides,uírí cum generísno: bilítate,tum opibus atq; potétía ín cíuítate príncípes babiti.Eos cum milites quí ceperantagno: uiffent,fubító ad Cleomenem perduxere.Igitur Lyfandrídes procul adhuc Cleomenem con: fpicatus, magna ipfum uoce compellans,In manibus tuis pofitum eft,inquit,Lacedemonum rex, facínusomníum que unquam gefíferís pracariffimum, ac praecipue rege dignum perpe trare,unde etíam laudem ab omnibus maxímam confequerís,Intelligens autem eius mentem Cleomenes, quídnam hoc ef reí Lyfandrídes ínquít, an me ciuitate uobis reddere cenfes opor tere Sané,inquit,idipfum tibi cenfeo faciendum, nectalem tamü praclaram ciuítatem euer; tendam,uerum hís íimplendam uírís, qui foci tibi fideles atc amici perpetuo fint futuríquod tibi proculdubio eueníet,fi Megalopolítanis patria reftíituens,eíus populi faluator merito nun; cupaberis, Poft huius uerba Cleomenes cum aliquantulum tacítus perftitíflet,Perarduum efl inquit,huic reí cofidere,fed uincat malo femper apud me glori, quàm utilítatis cupidítas.Poft hzcuiros quosantea diximus, fed cum his und przconem fuum Meffanam dimifit, qui Mega lopolitanis ciuibus nuncíent, patríam his conditionibus ab fe reftítui,ut ab Achaeis diffidente foci] atq; amíci Lacedaemoniorum effe pergant. His tam benigne tamáp humaniter à Cleome ne conceffis, Megalopolitanos utí Philopoemenes nó permifit, eos ab Achaeis defcifcere pro: hibens,& in Cleomenem calumnias iactítans, Aiebat ením ipfum nó quo cíuítatem reflítuere uellet talía polliceri;uerüi ut omnes cíues captiuoshabere poffit. Hzcapud uulgus íactansPhé lopoemenes,L yíandridem& Thearídem MeffTana excedere íuffit, lic Philopocmenes ínter A chaos facile prínceps maxíimá apud omnes Girzcos gloríam adeptus eft, ut feorfum deilo fcribentes docuimus. Ea poflquam Cleomení funt nuncíata, cum eatenus cíuítatemab omní clade feruaffet incolumem, ut ne mínímü quídem à quoquam diripi paffus effet:tunc íraexz fperatus,fortunas omnes militibus díripiendas concelfit: flatuas uero& pictas tabulas quibus eacíuitas abüdabat,Lacedaemoné portari iuffit, Vrbem uero locís pluribusacmaxíma quaq zedificía fubuertit, quadam etíam ínieCto igne cremauit. Inde propere Lacedazmonem reutt fus efl,ueritus ne per eiusabfentíam Antigonus Achzitg Laconícam inuaderent: uerumili nihil cale aggreffi íunt,quod habendo concilío fuerant occupati,[n eo cum Aratus de fumma rerum dicturus pulpitum cofcendiffec;chlamyde circa faciem obuoluta,díu tacítus atqj immo: bilis coriftitittadmiratibus cunctís,atg; ut loqueretur hortantibus,Megalopolís,ínquit,à Cleo mene deiecta corruít. His auditis,repente concio foluta eftl,omnibus tum factimagnitudinem, tum celerítatem admirantibus, Verum Antigonus fi qua poffet ratione tanta cladi auxilium ferre cupiens, militibusut ad fe conuenirent imperauit: qui cum tardíus ex hybernís acceflit «fent,illis in agro ubi conftíterant manere iuffis, ipfe non multos fecum milites ducens, Argos profectus eft, Quapropter alterum Cleomenes coeptum, de quo paulopoft dícere aggredie mur,quidam temere atq íncaute fufceptum arbítrantur. V erum id Polybíus magno confllo fummad prudentia geftum fuiffe teflatur.NNam cum Macedones per cíuítates ín hybernisdé fperfosanimaduerteret, Antígonü uero Argis cum amicis duntaxat& mercenaríjs militibus admodum paucis hybernantem, ín Argiuorum agros impetum fecit eo cófilio,ut uel permo tum uerecundiía Antígonum ad pugnandum elíceret,uel ín campum prodire non aufum,ití micorum quos Argís habebat,calumnijs obnoxíum faceret.Q uod fane haudaaliter quámfpe tauegat accídit.NNam cum Argiuorum agrilate uaftarentur,cunciaip rapinís aut incendio pe rírent, Argiui concurfuad xdes AntígonifaQo, fummis clamoribus pofcebant, ut uel ipfeid pugnam tutadost agros prodiret, uel fi timore prohiberetur, faltem melioribus principatum concederet, V erum Antígonus ut perítum ímperatorem decebat,non temere periclitatí;ne fuom fociorumq falute fortunz cafibus credere uolens, quanquam multís probris contumc Iíjs&p laceffitus, tamen ímmobflis in fententía perfíítit.[ta Cleomenes ufque ad cíuitatis muros ducto exercitu,uerbis quoq; grauíoríbus in hofles infultans,eodem quo uenerat ítínere retro celiif, I trt Is or id ue lis of [2 " t Qa e li " ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 155 g«dfi. Necmulto póft cum Antigonum Tegeam profectum comperiffet,ut ípfe Laconicum. agrum adoríretur,ipfe díuerfis ítíneribus à laeua exercitum ducens,iterum Argís improuifus appatuit,atq; omnía late populatus,frumenta quz íam ad maturítatem uergebant omnía ua» fiauit,non falaibus aut gladijs ea metens,fed ingentibus lignis ín framez formam fabrícatís,mí litesin ítínere quafi ludentesuníuería frumenta conterebant.Cuméü ad gymnafium quod Cil lranium dicitur,perueni(fent, mílítes ignem tectísínijcere uolentes à Cleomene funt prohibí tí;atfacileappareat,ipfum non fua fponte,fed iracundía exaíperatum,ea quz crudelius apud Megalopolim gefferat,perpetrafle, Poft hzc ubi Antigonum Argos redeuntem faltus omnes collestp przfidr]s occupafIe cognouít,ut illum dífceffu prohiberet, quafí id nihil ad fe pertínez retcontemnere fimulans,míflo prxcone daues Herziad fe mittí poftulabat,ut facris deo pera Gís abire poffet;atcy íta uerbis hoftes deludens,cum rem díuínam ante fores templí peregitfet, ínPhliunta exercítum duxiít,arg; inde pl'xfidio deieto Orchomeníum defcendit,non modo aciuibus fuís, uerumetíam ab hoftíbus magní coníilij atq; animi uir, X maxímís rebus dignus fudicatus:quíppequí uníus duntaxat cíuitatís opibus fretus,contra IMacedonü opes,contrag Peloponnefios omnes bellum íta gereret,ut non folum belli cladibus íntactos fuos fines feruaz ret fed ultro hofliles agros populatus,ciuítates etiam ualidiffimas caperet: quod profectó non mediocris& anímí& uírtutis effe conftat, Sed quí prímus pecunías rerum agendari neruos tfe dixít, praecipue ad res bellícas refpícíens ea díxitfe uidetur. Nam& D'emades íubentíbus Athenienfibus deductas tríremes nautís militibusG complere,cum pecunías nullas haberent, Omnino pecunijs prímum;ínquit Demades,opus eft. Fertur etíam ueterem illum Archídaz mum Peloponnefiaci belli príncípio conferenda tributa ínter focíos partírí íuffum ac conftitue ré ídem dixiffe. Atením bellum non menfurato atg; ad ordínem inftituto uefcítur cibo, Sícut gitur bene exercitato adlaboris tolerantíam corpore, Athletze procedente tempore quanquá egregie arte inftructos,atcpad numerum fe mouentes adueríaríos uel ipfo pondere grauatos fuperant;patí ratione Antígonus multas diuerfis ex locis uíres colligens bellum facile toleraz bat,íta ut demum fuccumbere Cleomenem necefle fuerit,cui uíx tantum aderat facultatum, atcondudiís mílítíbus flipendium,cíuibus autem uí&Gium fuppediítare poffet, cum alíoqutdoz mí profpéríus Cleomení, quam Antigono res fuccederent,barbarís per abfentíam regís occae fione ínuenta, Macedoníam ínuadentíbus,IIlyriorum enim quí Macedoníz fupereminét,non paruus exercítus Macedoniam populabundus íntrauerat,quorum aduentu perterríti, Mace dones Antígonum ex Peloponnefo reuocare cogebantur:quod fi hxc pauló ante pugná Ane tigono nücíata fuiffent,repente Achzos ualere fínens,in Macedoniam difceffiffet:fed qua: ma ximererum humanarum domínatur fortuna,breaí admodum fpatio temporís, quas uíres haz beat,quantumd ín rebus poflit,oftendít; Nang; poft commiíffam in Sellafia pugnam,cum& potentíam& cíuítate Cleomenes amififfet, fubito nuncij ex Macedonía fuperuenere,quí Ane tígonum ín patríam reuocabát:qua res míferabiliorem etíam Cleomenis effecít calamitatem, Nam(ibiduo duntaxat pugnam tergíuerfando díftuliffet,nihil omníno pugnare opus fuerat; ftdabeuntíbus Macedonibus qualemcungj líbuiffet pacem cum A chais facere potuíffet, V ez rumipfe(ut antea díxímus) ob pecuníarum inopíam fpem omnem ín armís habens,coactus efbutPolybiüs refert.cum uiginti duntaxat míllibus armatorü aduerfus trígínta millía hofliü decrtarerqua ín pugna nullisípfe periculis parcens,ímperatore fefe cundis admírabilem prae flit; ciuibus quogr operam fuam egregíe nauantibus, Q uínetíam coductos milítes pro armo rum qualítate,contra grauem phalangís armatura non fegníter aut abíecte pugnafle conftat, Philarchusautem proditíonem quoc huíc pugnz interceffiffe teftatur,qua maxíme Cleomé nisopes fregit, Nam Antígonus[llyricos& Acarnanes clanculum ex acie fubductos,cprnu cuifrater Cleomenís Euclídes praerat,exaduerío círcumuenire iubet, Verum Cleomenes ex fpecula quadam Antígoniexercitum diligentíus íntuens,cum[llyríorum atq; Acarnanum ar ma nufquam cófpicefet,uerítus utres erat,eos ab Antigono ín ínfidías mifTos, Damorelem ad fe uccatum fubet;ut clanculum& ipfe ex acíe difcedens omnía circunquadg loca,prarfertim ue roatérgo fpeculetur. Isíam antea ab Antigono pecunía corruptus,cum mandata neglígenter exequutus effet;recte fe habere cuncta ad Cleomenem refert. Ipfe ígitur hís tantum quí ex ade uetfoinacie ftabant proflígandis íntentus,cum Spartíatarum globo ín Macedonum phalan &eminuehitur referentíbus pedem acríter ínftans:quos fugíentes cum fladía pené quíngy infe quutus effet;Euclidem ín altero cornu,ut díxímus;pugnatem ab infidentíbus círcumuentum atiimaduertit.atquead eum conuerfus; Cede,ínquit,cedecharífTime frater;Spartíatum puerís u ) (P7LOV T AR CH.I CLEOMERNES uictores hoftes aduerfus Cleomené ruerent,animaduertens milites fuos tímore turbatos nut; quam coníiftereaudere,fuga(ibi falutem quarere coactus eft, Fertur in ea pugna magnücon duciorum militum numerum cecídiffe,Spartíatas autem ducentos duntaxat fuperfuiffe Gi, cum ad fex millía ín acie coftitíffent, Poft eam pugnam cum fe ín urbem reciperet Cleomene, obuíam factos cíuesadmonebat,ut Antigonumun cíuitatem fufcíperent,fe uero quod optim; Sparta futurum arbítraretur,aut uíuendo aut moríendo facturum efTe díctitabat, Cumijmy lieres ijs qui fecum e pugna Fa anaemee aU me facias,arma eximere atqj ad refíciédum or; | puspotum przbere confpiceret,ipfe quocy domum fuam ingreffus eft;cum(üp ad eum puell quam IMegalopolí ductam po(t uxorís mortem apud fe habuerat;accurríffet, uelleti laborefa tigatum reficere,ípfe necp fitiens bibere,necy fefIus arma deponere uoluit, uerum ut eratthora cem índutus,altera manu columnam ex traníuerfo cómplexus,illqy innítens facíe fupra cubis tum depofita parumper corpore quíeuit, Mente autem per uaría confilia difcurrens,cum plu r ríma fecum agítaffettandem couocatís amícis,ín Giytheum defcendít,atq inde naues íampii dem ad hos cafus paratas und omnes confcendentes abierunt,[nter hxc Antígonus Spartan ínuectus cíuitatem occupauít,ac cíues humaniter benigne alloquítur,níhil eis de priflinad |, gnítate mínuens,& omnem iníuríam contumeliamq ab eís probibens,legibus fuis& inflit: tis utí coceffit, Cum dijs facra fecífTet,tertío poftquam uenerat díe ex urbe difceffit, quodam « nuncios accepiffet Macedoníam à barbarís íncendío rapinadp uaflarí, lam& eum aduerad prehenderat ualetudo,qua ad phthífin nó paruo catarrho permiftam trahere uídebatur,non mínus tamen ob hoc domeftícas clades illatas ulcífci properauít, donec maxíma potitus uído: ria,X barbarorum íngentí numero ínterfecto,ut generofum regem decebat,claríoré mortem Bntigonimors, obiret. Nam Phílarchus ín medía pugna cum clamore pectus rupiffet,expira(Te tradít, Quidi uero poft uíGtoríam Ixtítia elatum cum ingenti uoce exclamaffet,O lxtum pulchrum diem, repentina febrecorreptücum difruptís uenís fanguís abundantius flueret,fuffocatü interíffa Atq hxcde Antigono dixiffe fufficiat, Interea Cleomenes Cítherís difcedens,atq infulamae teram przteruecius, Aegíalíam tenuít, Cumáj Cyrenem proficifci(latuíffet,amicorü quídam uícto anímo,uerum pauló íactantíor&(uarum uirtutum oftentator:ís ígítur fecretó aduoc tum Cleomenem huiufmodi uerbís alloquutus eft:Pulcherrímam fané,ó rex,inquít,in pugm moriendi occafionem amí(imus,quanquam plurimi nos íactantes audierínt,nunquam foreut nili mortuum Spartíatarum regem Antígonus fuperaret, INuncigitur altera nobís moríend prabetur occafio,fuperíorí quidem& gloría& uírtute fecunda. Q uonam enim quarfo naui mus,fugientes quod ín manibus adeft, ut longe pofita profequamur: Si enim forté turpe noi eftab Herculeoriundos Philippi Alexadri&p fucceffortbus(eruire,longze profectó nauigatio ni parcere potuimus in Antígoní manus nofmet dedentes,quem Ptolemzo tanto prarflantío rem effe putandum eft,quáto Macedones A egyptijs przftare creduntur, Q uod fieos quíno armís fuperarunt,nobis domínarí indignum ducimus,cur eura quínon uícít,domínum ucl mus nobís ímponere,ut duo nobís merítà obíjcí poflint,& quod Antígonum fugiamus& quod affentarí Ptolemaco índucamusanímum: An forte matris tuze caufa in Aegyptum euv «dum cenfebímus,iucundum íllí futurum Ífpectaculum,cum ínter Ptolemaí mulieres oflendt filium ex rege feruum,& exulem fa&tum? Cur non potíus dum noftrorum enfium domínz mur,adhuc patría intuentes tantas línquímus calamitates, ut ínter eos numeremur,quí ínSd lafia proSparta pugnantes occubuere? An potíus ín Aegypto fedebimus ínterrogates quen Spara Satrapam Antígonus przfeceritz Talía dícentí Therycioni inhuncmodum refpodi fe Cleomenem feruntInter humana omnía facillimum,quodá omnibus maxime ín promi eft,mortem homo perdíte profequens,fortís effe nonnullis fortaffe uídererís,cum re uera tut piorbzc quam tulaudas fuga fit,quám cii nuper ex pugna profugimus.Nam multi fepe mdo res nobis fefe hoftibus dedidere,cum aut in aduerfam fortunam íncídi(fent,aut alía ui quadam compulíí íd agere cogerentur, Qui uero labores,aut xrumnas,aut ígnomíniam fupra modum formídat,isdfua mollitie fuperarí fe no animaduertít, Oportetením fponte confcitá mortem, non fugam negocíorü;fed a&ionem quandam eífe, Turpe eftenim fibi oli uiuere ac moría quodtu profectó nos cohortarís,properans prarfentes calamitates effugere,cum tamen hafk mortem níhil boneftumaut utile fequatur. Egoautem& te& me fimul oportere arbitror ua de patria adhuc fperarelícet non relinquerezubi uero omní fpe deftítuti erimus;faclli* quane E* LR T c mulícribustp perpetuà celebrande, Atq; omnibus qui pro Euclíde pugnabant fateréptis cim. D Therycíon nomine,uír cum ín rebus agendis prudens,tum ín perículís obeüdís celfo atq ite. —-—— P üm u(: Corn tdi, he, ime mu cO ella efa Ora lbis lus oris iam adi tua am de ur 0s em idi m ffe, al att] T lio tri Jm " ad ifi mé ANTONIO'/TVDERTINO INTERPRETE, 154. n quandocutq libuerítmoripoterímus. Ad ea nihil refpondens Therycion,ubíprímum é con ipettu Cleomenis dífcedere potuít;,ad líttus defcendens feipfum íugulauír, At Cleomenes ab Aegíalía diífcedens,Liíbyz applicuit,& regíjs famulis comítatus Alexandríam profectus eít.[bí cum prímo in confpectum regis uenit,communíatqj erga cateros confuera humanítate exce ptus eft.Poftubí uírtutís fuz indicía proferens maximi confilij uír effe apparuít,& in quotídía nofermone Laconícam íntegritatem gratíx cuidam liberali permiftam, feruans í ngenuitatem haudquaquam fuperbam;nec rurfus propterfortunz mutatione abiecto animo,aut nimis hu talliconfpectus àrege;longei melíor js quíad uolupratematqy affentationem omnía loque. Cleometiscone bantur iudicatus eftItagy uehementer puduít regem;quod talem uirumauxilio deftítutum op flatiaeourtu prítmiab hoftibus paffus effetquodd Antigono tanta gloría tantap potentía augerí prabuifz fetoccafionem,Illum ítaq; maíoríhonore atq; humanitate complectens,pollicítus eft uírorum pecuniarum auxilia daturum;utcu uiljsin Graciam ueniens,amiffum regnum recuperare poffit, Tunc uero talentorü uigintiquatuor ftipendíum fingulis annís dari conftítuit,quibus fi bíamicísqy fumptus abunde poterat fuppeditare. V erum Cleomenes magnam eíus pecuniae partem ín hís quí ex Gracía profugi im Aegyptumueníebant adíuuandis confumebart. Et fea niorquídem Ptolemaeus antequá Cleomeni promí(Ia perfolueret,uira functus eft,& pofi eius obitum,regiain multam laíciuíam luxumá ptolapfa,nímiamq ín mulíeres conuíuíaQ intem perantiam,folítus quoq; etga Cleomenemcultus deflitui coeptus eft, Ipfe enim rex mulíerü uí nij cupiditate ufqueadeó corruptus tenebatur,ut cum maxime fobríus& feríjs rebus peragez disintentus effet,ínter prxcípua opera poneret Bacchanalía celebrare,ac manu tympanum ge flantem,amícos ín regíam ad ea peragenda couocare. Summiís autem regní rebus admíniftran díspraerant Agathoclíaregís amafía,eíusto mater;praterea Oenantes regíarum pellícum gu bernator, Attamen cum prímo regnum accepit, Cleomene indigere uifus eft. T ímens enim fra trem natu maiorem Ptolemzus,quod per matrem plurímüapud milítespoffe uidebatur,eius interficiendi confilium ínijt,atqy inter confultores íntímos Cleomenem adhibuit,qui folus,cx« teris confilium regís probantíbus,obuíam íre,ac tantum facinus prohibere aufus eft,a(Terens rcgem potius oportere pro falute rerum fuarum nouos, fi fieri poteít,fratres comparare, quám b eosquos habeat íínterficere. Inter amicos regís qui plurímum autorítate poffet Soííuíus erat.Is cum aliquando regi díceret;non tutó fe polle mercenaríjs militibus credere,quoad frater ille maior ín uíta fuperfittadfiftens Cleomenes, Nihileft quod huius rei caufa timeatis,ínquít:míbi enim fuper tría míllía funt clientumatdqy hofpítum ín Peloponnefo,qui omnes((i modo annue roprzfló cum armísaderür. Hxcoratio tum quidem Cleomenibeneuolentiz fidem,& potea tízcoprobatíonem apud regios homines prabuít:pofteriori uero tempore cum Ptolemaí mol litiesin díesaugefcerent,tímor quoc fímulaugericoepir,quod in talibus rebus accídere oporz Luxusvegie Acgyptiace, tet, Vbí ením fumma rerum omníum neglígentía oborítur,ibí tímorem quoq;& in maxíma etíam fecurítate diffidentíam oborirí neceffe eft, FIzec igitur formídabilem cultoribus aula re« g& Cleomenemreddidít,quem tantum clientibus atq; hofpítibus poffe intellexerant,Itaq: ple riyaudiebantar querentes,non recte fatís leonem hunc inter pecudes uerfarí;quod ueriffime didum iudicauit,ít quís domus regíz mores intueatur.Itag; naues exercitum petenti concez derePtolemzus noluit.Cumé obijffe Antigonum Cleomenes audiíTet, A chxos autem Aeto licobello ímplícitos tenerí;exittimans rerum condítíonem ipfum expofcere,domumép reuoca, fedum tanta rerü uaríetate omnis agítaretur Peloponnefus,d rege petere ínflítuit,ut(oli cum amicis abire liceret:quod etíam impetrare nequaquá potuít,cum regís alloquédí poteftas non effet;quíaffiduó ínter mulieres choreís& cantíbus íntentus uitam duceret.Sofiuius autem quí fumma: terum praerat,uatía fecum agítans,arbítrabatur Cleomenem contra uoluntaté fuam illicdetentum intractabilem metuédumg fore,dimiffum uero nihilominus tímendum,quod efferuiraudax& magnisrebus gerendiís ídoneus,regíx praeterea domus imbecillitatem morz bosip optime noffet:neg; ením munera illius anímum flexerant,fed uelutí facer taurus,quan quamabunde íntra paríetes nutrítus,ín fummis delicijs habeatur, magis tamen confuetam uíz iam exoptat,& currendi faltandiqp defiderío tenecur,& facerdotum attrectatíonem norifacíle. fuftinens,ipfis etiam fefe terribilem praftat. Eodem modo delíciz mollíties&y regia haudquae quam Cleomeniplacebant,fed ut de Achille fcríbit Hiomerus,tabefcebat animo ín ocío perma Dens,& tumultum damoremq bellicum exoptabar. Inter haec Nicagoras Meffenius Alexanz dríam appulit, uir quidem Cleomení ínfenfas,uerum illí amicum effe fimulans, Is cum agrum pulcherrímum iampridem Cleomení uendidifet, precium ntiquam acceperat,quod Cleomez uH 2 CLEOMEBENES n PLVTARCHI c nesín belli fumptibusomnem pecuniiabfumpferat. Huíc ígitur nauem egredienti Cleome, Confuetudo Acpptiaca, nescum forté íuxta portum deambularet occurrít,X(alute data atque accepta,quaenam illum caufa ín Aegypti adduxiffet,interrogauit, Cum ille pulcherrímos equos& bello maxíme ido fieosaduexille refponderet,fübridens Cleomenes, Mallem, inquít,mímos& cínzdos attulit: fes,hxcením maximenunc regem delectant. Quo audíto rífu comotus INícagoras ab eo di(éeffit; Nec multo poft rarfus Cleomenem conueníens,Nunc;ínquit,cum omní moleflía ua. ces,debitum míhí foluere decens eft,nifi forte níimíatríbutorum penííone grauarís, Tum Cleo menes; Atqui nihilomníno mihi fupereft,ínquít,eorum quz dedíítí.His uerbis commotusNi cagoras,Cleomenís ín regem dictumadSofiuíum detulít;quod ille íacunde fe accipere fimu: lans,íám tum Cleomení ínfidías machinarí cogitauít:uerum maiorí occafione regem aduerfus Cleomenem íncítare uolens,Nícagorz perfuafit,ut difcedens epiftolam aduerfus Cleomené fcriptarelinqueret;quod flatuíffet exercitu nauibustpà rege acceptis Cyrenem occupare. Hac perícrípta epiftola; Nícagoras nauigauit, At Sofiuíus poft dies quatuor quafi nuperrime acce: ptam epiftolam ad Ptolemzum deferens,uerbís quammaxime potuít;adolefcentis animumin Cléoménem conciítauít. Inde communí confenfu flatuerüt,in magna quadam domo Cleome, nem includere,ubi ín caterís fuo moreuíuendi licentíaperfruens,exítu tantum prohíberetur, Erat hocfané Cleomení permoleftum,fed futurí mali tímoripfum mapís angebat, Eratínter amicos regios quídam Chryfermi filius Pcolemxus nomíne;plurímü amicitia apud regem po tens;ísantea libenter congreffu colloquíogy Cleomenís utens,magnam fecum ob diuturnam confuetudínem familíarítatem contraxerat.Is ígitur à Cleomene accerfitus;ad colloquíumue: nit,(ufpicíone eíus quoad poterat uerbís extenuans,& regem excufans.Inde poft longum fer monem difcedens Ptolemzus,non animaduertít Cleomenem inter amícos ufcg ad ianuam do tnus feprofequetem:quapropter cüflodes grauiter obíurgans arguebat;quod tam uaflambd lóam,tamdQ cuftodítu dífficilem,adeó negligenter cuftodirent.Ea uerba cum audíílet Cleome nes,príufquam Ptolemxusanímaduerteret retrocedens,omnía fícut acta fuerant ad focíos res tulít, Cuncti igitur omni quamaritea habuerant fpe deflitutí;atqy ad iracundíam cócitatí,quo: nami pacto Ptolemzi íníurías ulcifcerentur,confultabant,üt& mortem rebus geftís& Sparta dígnam obiírent,necexpectarent quoad uelut pinguefactz uictímae apud aras mactarentur, INegj enim tolerandum uidebatur, Cleomenem qui oblatasab Antigono forti& bellicofo ui to códitíonesrepudiaffet, tunc ocíofum mítrati regis cefTationem ab alijs muneribus expecta: te, quoad fcilícet tympanum deponere,& finire thíafum eos iubeat,quos ad fe interfícíendum míttere uelit Pofiquam igitur talí confilío talía fibíagenda ftatuerunt,cum forte Canopumíe ceffifTet Prolemzus,prímo quo pácto cuftodía euaderent,confilíum ínierüt.Erat apud Aegy ptíos reges confuetudo,;ut quí interfícíendícaufain cuftodia tenebantur,pridie quàm ínterfi cerentur,coenam& munufcula quedam ex tegísaula miffa acciperent. Ea munera Cleome: nísamíci clanculum magnítudíne& fplendore aucta intulerunr,carcerís cuftodibus deceptis, quiillaà rege miffa arbitrabantur. Eorum munerum magnamhpartem Cleomenes coronafu perimpofíta cuftodíbus donauit,& ípfe cum amícís accumbens fpeciantibus illis epulatus efl, Fertur autem cítíus alíquantulo quàm flatuerat negocíum fufcepí(Ie,quod familíarem quen dam huíus reí confcíum cum muliere quam amabatextra carcere tunc effe cognouit, V etítus égítur ne per ipfum res patefieret,cum íam merídiesadueniffet, 3C cuftlodes uíno grauatosca: pere(omnum anímaduerteret,índutus tunicam,chlamyde uero círca finíftram obuoluta,unà cum amícís eodem modo inftrudiis£ carcere exiliuit, Erát autem omnes numero tredecim,in: ter quos Híppotas cum effetaltero pede claudus,prímo quidem impetu und cum relíquíscar? cere qzrefTus e(t; Poftquam uero fuí caufa focíos tardius progredíétes agnouít,iu(fit ut fe prius intetficientes abírent;neq; enim quá effe tant reí agendz occafione ob uníus ínutilís uírifa lutem amitti. Forté cíuís quidem ante carcerís fores equo uehebatur,huíc equo Cleomenísío: cij Híppotam,príore equíte deíecto,impofuere. Inde per uicos plateasQp difcurrentes,cíuíum multirudine ad libertatem uocabant,quibus tantü duntaxat roboris ínerat,ut Cleomenis uite tutem atq; audacíam admírantes laudarent,fequi uero aut auxilium ferre nemo auderer.Cum igitur ChryfermiPtolemxü£ regía fort ueniente offendiffent,ín eum fato impetu,tres Cleo meniísfocij obtrücant.Inde alterum Ptolemaeum qui cuftodiendz ciuitati prefectus crat, currü adyerfus eos ueníente diffipatís comítibus,& in fuga uerfis, detractum e curru interficíót. Po hzxcadarcem cíuítatís fter dírígunt,carceré qui propéerat,refringere meditatí,ut eorum qui b líc detinebantur ad rem peragendam opera uterétur.Sed cuftodes carcerís tumultu audíto,fo* res antc Á(4. in - MM"oci— 1 ANTONIO TVDERTINO INTERTRETE. 155 resantequam eó peruenirent claufas muníerát,ita utíd quoqj coeptum irritum caderet. Tunc incertus confilij Cleomenes, hucilluc errabundus ciuitatem peruadebat,& nemine ad ferendü auxilium procedente,fed ob timorem ab eíus confpeciu fugientibus cunctís, Nihil mirum eít, inquít,fi talibus uirís quí libertate negligunt,mulieres etiam dominantur. Inde ad amícos cone uerfushortabatur ut rebusantea geflís dignam mortem oppetere uellent, Et prímus quidem Hippotas ab adolefcente quodam,cum id ab eo petiíTet,uulneratusinteríjt, Pofthuncaliorum cleomenis c» quiíg prompto atq intrepído animo feípfum iugulauít; prater unum Panteum,quí prímus fociorum fibi inoccupanda Megalopoli murum conícenderat.Hunc forma corporis infignem&confilioac cofcitamors. robore preftantem uehementer amauerat Cleomenes, tuncei preceperat,ut non antea fiz bipfimanusafferret,quám feac cxteros omnes mortuos cofpexíflet. Omnibus igitur am hu» míproftratis,accedens Panteus fingulori corpora pugíone perfodíes fcrutabatur,ne quis for i'uiuenseumlateret, Poftquam uero citterís tentatís folus intentatus reftabat Cleomenes,ad eum quoqj accedens pedis plantam pugíone percuffit, Cumép illum faciem ad íctum uertííIe confpíceret,propius accedens atqj exofculatus,iuxtà confedit. Póft ubí illum quoq; expíraffe cognouit,eius cadauer circunplexus feipfum iugulauít, Cleomenes ígítur cum annos fexdee cimSpartz regnaffet,uír qualem antea díxímus,in hunc modum uita functus eft. Fama ígitur huíusreiper urbem diffufa,Cratificlia quanquam ingentís generofit anímí mulíer,ad tantae calamitatis nuncíum mente excídere uifa eft,[tag Cleomenís paruos filíos círcunplexa,eíulas tuingentí Cleomenem deplorabat. V erum ex puerís qui natu maíor erat,fummas xdíum par tesconfcendens,nemíne tale aliquid fufpícante,feípfum e tecto pracípitauit;& quanquam ta licafu grauiter afflictus effet,non tamen ínteríjtuerum fefe alleuans íngentí gemítu querebae tar, quod tantos dolores morte finire non potuifiet. Cum hxcPtolémao nuncíata effent, Cleo menís corpus pelle nudatum fublíme appendi iuffít,filiosautem eíus ac matrem caterasáy mu leresínterfici;inter quas erat Panteí de quo antea díxímus, uxor,corporis forma, uírtute aní míprzdariffima,qua: cum prímo connubí) tempore uirum fuprà quàm dícipoteft,adamaflet, nunquam ob fortunz uarietatem quícquam de illius amore mutauerat. Ea ígítur cum uírum epatría difcedere uelle íntellexifTetyunà fecum enauigare uolensá parentibus prohíbita,atque p incuflodía detenta fuerat. Verum pauló poft cum equum& alíquátulum pecuníz clanculum paraffet,noctu€ cíuítate dífcedens celeríter Tenarum peruenít:ín nauem qux Aegyptum pe tebatconfcendens ad uírum peruenit,cum quo moderate fortunam exilíj perferens,hilaríter (ucundedy uítam duxít, Hzcigítur cum una Cratifíclía ad fupplicíum traheretur,illam manu deducens&peplum fubleuans,bono animo effe hortabaturzqua& ipfa ad mortem íntrepida, níhlganimo deíeciayunum duntaxat míniflros rogabat,ut antea fibí morí liceret,quám puez rosínterfetos intueretur, Poftquam uero ad fupplicíj locum deuenere,míni(trí pueros prímü Cratifidie Cleo fpeGante Cratificlia,fubinde iplam quogj ínterfecerunt,cuíus ín tantís calamitatibus hacuna metis matris et uoxaudiebatur, Quonam Ó filij abijftis?Sola íam Panteí fupererat uxor,quae robore& proce fliorun ac fx ritate corporís preftans,mulíeribus cum moreretur ueftes círca corpus(ne turpiter iaceret) ta minari Spavtia dtaacfínegemitu coponens,egregie fingulís pro rerü conditione fuam opera praftitít, Eaigie tarummors. turcum fe folam fupereffe anímaduerteret,feípfam quo mori uolebat habitu coponens,nemí nem ad fe accedere,aut corporísparté aliquà prater iugulum,nudam afpicere paífa eft,ac mor temfortíffimo etíam uíro digna obíjt,cuma nemine poft mortem corpus uelarí,autalío pacto coponí petíffettquippe cum moríens eum ornatü atqj id uelamentü corpori praetéderat,quod uiuens fua conftantía atq íntegrítate coparauerat, Lacedemoniarü ígitur mulier tragica(ut ítadixerím) in extremís teporibus cum uírís certatio,uírtuté à fortunz íníurfjs tuta atgy ínuiola bilemeffe declarat.Poft dies uero non multos accídit,ut quí Cleomenís corpus cruciaffixü fer^ uabant,nuncíarent fefe draconem permagnum uidííle,quí cadauerís corpus círcunple»us,íta illiisfaciem tegebat,ut nullamauem ad eàm depafcédam accedere pateretur, Qua de caufa re2 uerentía quxdam& díuinitatis opínío regi accefTit,[pitur mulieres facra quaedam ad expíandü facinus inftituere, quod uírum dijsamícum fupraG humaná fortem alíquíd habentem interfez diffent, Paulatim inde ín uulgus huíus reí fama percrebruit. Ita; concurrentes ad eumdocum Alexandrini ciues,heroém fuiffe Cleemenem, deorum filium przdiícabant, INec antea hus iufmodí ceffauit opínio,quám à fapientibus uírís huius reícaufa prodíta eft, Tradunt ením,fiz cutex bobus apes,ex equís fuci,ex afínís crabrones generantur,ita humana corpora,& prafer Draco ctv Hes um medullas;humoremá ex eís profluentem,ferpentes producere, Itaq; non abíque ratíóne oibus confecr. permotiantiquiores,heroibus draconem confecrarunt, u$5 Tiberius inauz gurum collegio Vyecc pi us. nonnullos de Graccho patre€ Aphrícano tradídiffe;fed plures íta tradunt ut nos fcripfimus: TIBERII ET CAII GRACCHORVM VITA LEONARDO ARETINO INTERPRETE, jy co SEEen) E AGIDE& Cleomene quz dicenda fuerunt fuperíus enatratís,nunc tía NS ín Romanortü partem non mínores habitura cafus, Tiberi& Caij Grac c | W| chorum híftorikopponemus. Paterhís fuit T'iberíus Giracchus,cuí quac E ic j]| quam duobus confulatíbus,duobustp triumphis, ínfuper cenfurz glos ní É b^A ría infigni,multo plus tamen ex uirtuubus eíus quam ex magiftlratibus ap ME Ic &"mj i honoribus alierat dignitatis, Itag; Cornelíam A phrícaní eius quí Anniba ín eA. lem fuperauit,filiam,lícet non amícus,fed aduerfarius in repub.foret,uxo: qi meruit,quam ufqueadeó dilexít,ut duobus in lecto anguibus comprehenfis,cum cc aruípíces eíusrei gratía accití,necambos quídem ínterficí,nec dimitti ambos permitterent fed d fimafculus necaretur, Tiberio,fi faemína, Corneliz nfortem portendi affirmaret,ob amorem u uxorís,X fímul quod maíorí natu pramoriendum fibi arbitrabatur, mafculo angue necato fo: le mínam emiífifTejatq: ita ut arufpíces pradixerant,non multo poft ipfum ínterfjfle ferunt duo g decím fils ex Cornelía relictis, Cornelía uero puerorum atq; domus cura poft mortem uiri(u G fcepta,eum amorem erga filíos,eamá diligentiam ac magnítudine animi praftítit,ut non male ra cofuluitfe Tiberius uideretur,pro tali uxore morte przrepta, Nam& Ptolemzi regis nupiias tc refpuít;cum ílleregni€ díadematis cómunicationem offerret;& in uíduítateperfeuerans ES f teris puerís amiflis, unam ex filiabus quae Aphrícano mínorí poftea nupfit,& duos ex filíjs de u quibus hzc fcribímus, Tiberíum& Caium fuperftites fic fplendide educauít,ut cum magnitu: lt dine indolis ceteros omnes Romanos(ine controueríiaanteírent,docirína tamen quàm natu d ra praualuifTe uideantur.Cum uero ut ín Pollucis& Caftorís imaginibus pí&turisdp diffimili al tudines quxdam ínter pugilem& curforem in ípfa eorum fimilítudiíne appareant, fic íftorum p adolefcentíum dum ad líberalitatem,temperantíam,íntelligentíam,& magnanímiítatem fimi: C liter feruntur,magnz in admíniflratione reipub.& ín caterís rebus uel profperís uel aduerfis C diffimílitudínes apparuerínt,non alienum exíftimo eas praemíttere, Tiberíus igitur uultu& n afpeétu& motu corporis mítís ac placidus erat, Caius autem uebemens& ingétísfpirítus.las WE n que T'iberíus locü pulpití,ín quo afcendens conftíterat,honefte decore ín dícendo feruabar,| Bp Caíusprímus Romanorum per pulpitum ambulaffe,& togam ab humerís díffoluiffe dicitu: WE p ut de Cleone Atheníenfi fcribunt prímum concionatorum refcídí(Te ínuolucrum pallij,& co E b xam percuffiffe.Serrao autem erat Caíj quídem terríbilís,& ad indignatione promptus, Tibe E! xij uero dulcís,& ad miferationem aptior, Oratío praterea ín Tiberio dilucida& planéelabon E( ta,ín Caío efficax& redundans, Bodem modo ín uíctu& menfa Tíberíus facilís& modicus, Caíus fiad alios comparetur,continens aufteruscp:fíi uero ad fratrem,fumptuofus& nímíus, Obiecium eftei à Drufo,quod Delphínes argenteos emíffet pro fingulis libris mille ducentati t quínquagínta drachmarum,Mores ítem eodem modo ut de oratíone oftendimus.T iberius mí c tís& placidus, Caíusacer& uehemens,ut fxpe ín dícendo ira efferrí,&z ad iurgía ac maledita WE! irrítari,oratíonemá perturbare confueuerít.[tacy huíus exceffus remedium machínatus,Líci t nium quendam haud ínfulfum feruum poft fe in pulpito collocabat,quí quoties exafperarijic C longiusob iram protrahí uocem fentíret,uocali organo,quo notas deducere folent,molleme: t mittebat fonum,quo ipfe admonitus& quafi ex certamíne reuocatus uehementíam illamatqg c Üontentionem nímíam remíttebat, Diffimilitudines quídem ígitur ínter eos tales erant. Auda f cía uero ín hoftes, íuftítia ín fubditos,diligentía in magiflratibus,abflinétía& integritate iuxià t infignes.Aetate nouem annís Caium Tiberíus anteibat,quae res potentíà eorum díuifam tem I poríbus necín unum robur cócurrentem facilius labefaciari permifit,magnum( ad res geren F ato mutuo auxilio attulit detrímentum, Seorfum igitur de utroq; dícendum efl,ac pré c mode T iberío quipríor fuit«tate. Ille igitur ftatim à puerítía íta clarusatq; infignis fuít,utcon: feítim in collegio augurum fit receptusob uírtutem magís quàm ob nobilitatem. Oftenditue: t ro Appíus Claudius uir confularis atq cenforíus,príncepstp fenatus,& magna per íd tempus r autorate excellens, Nam cum augures und ceenarent,compellans Tiberium,ei&p gratulatus, t filiz nuptías obtulít:quas cum adolefcenslxto animo fufciperet,fponfione fic facta,redíens do L mum Claudius;ab ipfa anua flatím uxorem Antiftiam magna uoce appellans, Claudíam uito r fe fpopondiffe nuncíauit, At uero Antíftia ftupens,Quid hoc feflínationis eft? inquit, Num r zdtpol Tiberium Grracchum ílli fponfum tradíderise? Nec fané me fugit haec quae modo díx; r M i & Polybius Mm USE "^ M f^ SL, OW C 039—& CC9— 0 Cw X9 Éu- 2 t» e P n» Á à dd"S A€. A— w* E OT ÉWwum. WAV T WM- P uw. D Ad WP WAS wwu«^.-D c— --- GG GNAEUS, LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 156 y&Polybius poft mortem Aphrícani nupfiffe Cornelíam Giraccho affirmat,ex fententia amís crumomnibusprazlato,cum patre innupta indefpon(atag relicta effet, Prima T'ibertj milía diafub mínori Scipione in Aphríca fuitiin qua cum ipfi duci contubernalís effet,natura ipfius cderíter cogníta,& ad imítationem uirtutum tradítus,confeftíim modeftía atcg fortitudine cae« reram iuuentutem egregie fuperauít,prímust5 omnium murum hoftium conícendit,ut Fan nius teflatur,quí fe quogy una cum Tiberio aícendíffe;atqy eius munerís particípem fuifTe aít, cj& prafens exercítuí plurimum charus fuit Tiberius,& abíens defiderium fui apud milites ingens reliquit, Pofthanc milítíáquaftor Romae creatus,cun? C. Mancíno confule uiro haud^ quaquam improbo;fed tame ignauiflimo omnium Romanorum ducum,cuí forte euenerat, contra Numantínos profectus,in grauibus aduerfíscp cafibus non folum íngeníü ac magnitu doanimí eíus emicuít,uerumetíam quod mirabile eit,íncredíbilem erga ímperato€ fuum rez uerentiam feruauít,cum ipfe conful praPmagnitudine calamitatum nec fe quidem effe confue lemmemíniffet. V í&us ením ingentibus prali]s,tentauit noctu au'ugere, C'uod ubí hoftes co gnouerunt,occupatís properé caftrís,& fugientem exercitum perfequuti,extremíst) eorum arfis,reliquiís uero circumuentís& in loca inuía compulfis,eó rem perduxere;ut conful defpez ratísrebus,caduceatorem ad petendam pacem hoftibus mítteret. At illi fe credere nemíni prxe terquam Tiberio afferentes,utipfead eos mitteretur poftularunt.Hoc uero cum ipfius T íberij fama,quz apud hoftes quoq; peruaferat,tum etíam Giracchí patrís memoria faciebant, quí ade uerfus[beros bellum gerens,pacem cum fNumantínís firmauerat,eamQ femper apud popue lumrecte iufteqp defenderat. MifTus igitur ad hoftes Tiberíus partim fuadedo,partím recipienz do,fcedus firmauít,ac pereum modum uigíntí millia Romanorum cíuíum abfq; auxilíarijs&C als quiextra ordinem fequutí erant, feruauít. Cum uero ínter cxterá predam quam hoftes ca ptisdiripuerant caftris, tabula quogy Tiberij rationes qua-fturz cótínentes ami(Ix fuiffent,rez cordatus earum T'íberíus,ac plurimifacíens eas fecum deferre,hoflibus iam domum reuerfís, cum quatuor familíaribus Numantiam profectus,ac iuxta urbem confiftens príncipibusINue mantínorum ad fe uocatís,rogauiít ut fibi tabulas reddi iuberent,ne ínímicorum calumnijs obz noxiusfieret,fi rationem admíniftratorum reddere nequiret, AcNumantini occafionem fibí ! p praflitam Izetatí,ab eo poftularunruturbem íntroíretdeliberabundumép adeuntes,ac manu-prenfantes orabàt ne fe amplius hoftes,fed amícos putaret,fideretqy. V ifum eft igitur fibí ut ur bem íntraret,cum tabularum recuperandarum gratía,tum ne diffidentía hoftes írrítarentur, lagreffus itaq; urbem prímum conuíuio liberaliter acceptus, deínde tabulae reftitutae:data ine (upereipoteftas,ut quícquíd uelletarbítratu fuo ex preda deferret, nihil praeter thus facrificij caufa paratü affumpfit, V bí uero Romam redíjt,ac foedus iudícío omnium uelut dedecus R.o2 mani nomínís ímprobaretur,cenfentíbus cunctís ut more maíorum ín bello aduerfus Samnie tesolim feruato,conful cumquaftore actribunís militum nudi hoftibus traderentur,milítes, quorum plerícy ex plebe Romana erant,adT íberíum concurrentes, foeda ipfa in confulem, falutaría uero& inipfis malís remedía in Tíberíi referentes,tandem effecerunt, ut Tiberij gra tia,quxapud populum Romanum maxíma erat,caterís quoq; prater unum Mancínum pat ctetur, Vídetur autem& Scipio Aphrícanus potensper íd tempus ín repub,Tíberío ad falue tem profuífTe,fed nihilominus aduerfus Scipíonem querelz ía&abátur,quod non& C. Mane cinumconfulem feruaffet;quod foedus Numantínum per homínem fibi famílíare& affinem firmatum ímprobari paffus effet. Huiufmodi autem querelae quoniam ab amícis ftudíofist T beríj emíttebantur,offenfam quandam ac fimultatem inter Scipionem& Tiberium contraxe runt.Níhil tamen maíorís mometí ea res habuit, Atqp ego puto,fi fuiffetdomí Aphricanus tem porecontentíonum illarum,quas poftea Tíberius fubijtipfum non fic fuiffe períturum, Sed quo tempore de lege agraría à Tíberío certatum eft,eo tempore Aphricanusapud N unfátíam bellum gerebat. Motus eft autem Tiberíusad eam legem feredam í(ta de caufa. R.omaní quan tum uícini agrí hoftibus adímebant, partim uenundare,partím in publícum redígere,ac egee nísciuibus pro modíca penfione utendum tradere confuerunt.Sed cum coepífTent díuites eas penfiones augere,pauperesQ excludere,lata eítlex,quz fupra quíngéta agri iugera cíuétn Ro manum habere prohibebat. Átea res paucosannos aduerfus locupletes auxilío fuit. Nam príz mo fubditís ad conducendum perfonis fraus legí fiebat, deínde aperte íam per feipfos díuites proprijs nomínibus occupare agros coeperunt. lta ergo exagitatis bomínibus ned milítíz da renomiína, necp filíos extollere cura erat,eodp proce(fura uidebatur res,ut breuí exhauftalíbez totum multítudine,feruisac barbarís per quos diuites-colebant agros,tota Italia compleretur, ua4 Vide& P pia hii lib.s, cul. bei, r] C Saeundia Tiberij, Tributtorz ples bis potestas. PLVTARCH!I TIBERIVS.'ET. C GRACCIH, In hacigitur parte reipublice primus C.L xlíus Scipionis amicus fuccurrere ín(títuit,fed adue; fantelocupletum factíone,uerítus turbatíonem atqy difcordiam cíuitatís,ab incepto deftítir;o) eamQrem fapiens eft poftea uocítatus, Ac uero Tiberius ut prímum tribunus pleb.creatus eít, eam actionem fufcepit autoribus(ut plerique fcripferunt) Díophane rhetore Mitylenzotünc ín Italíaexulante,& Blo(lyo Cumano Antipatri Tarfenfis philofophi difcipulo,ad quem funt quadam ab Antípatro fcripta, Nonnulli Corneliam matrem afferunt fzepius obíurgando na; tos,quod ipfa Scipionis Cornelia non Gracchorum uulgo appellaretur;adolefcentem impu: lí(fe ad hanc actionem fufcipiedam. Alij ob emulationem Spurfj Poflhumij zzqualís fuiquem ab exercitu rediens auctum potentía accelebrítate nomínis offendít,cupidínem inceffiífe Ti beríum creduntínfignialiqua& memorabilí actione przcellere, Caíus uero frater ín oratío: ne quadam(cribit'iberíum Numantíam proficifcentem,dum per T'ufcíam íter faceret,folitu dine liberorum& índudtione feruorum profpecta,tdhc primum ad legem agraríam,fibí quie dem funefítam,anímum intendí(e, Plurimum uero ipfum plebs Romana ímpulit per literas in fornicibus& monumetis ac parietibus ínfcriptas,efflagítans utagros publícos egenísadem ptosreftítueret, Non tamen per feipfum legem ferre agoreíTus eft,fed praftantíffimorumui: rorum confilíum adhibuit;inter quos Craffus poritífex maxímus,& Mutius Scuola íurífcon fultus;quiper íd tempus conful erat,& Appíus Claudíus focer,fuerunt, INec uidetur lex ull aduerfus tantam íniuríam mítíusac leníus perfcribipotuiffe.Nam quos oportebat pro hís quz contra leges fecerant poenas fubíre,& quos íníufte'énuerat agros cum perceptis fructibusred dere,eos accepto precio dímíttere,& egenis cíuibus tradi iubebar, Sed ealex ut plebi grata,fi anímos locupletum offendit, Itacg ob auarítíam legemn,ob íram uero atg; inuídíam autoré ob: treciantes, plebem deterrere coeperüt, quafi ea lex euerfionem reipub, libertatísqy producere, Sed fruftra íd conati, Nam Tiberij facundia quae malam etíam caufam fuftínere potuiffet,turic iuftam honeftamt dicendi materíam nacta,fuperior inexpugnabilisqp euadebat. Pauperum ením adftante plebe caufam agens dicere folebat, Feras quidem beftías luftrum atque tedum quo fe recipíant ín Italía habere,illís uero quí quotidie pro Italía pugnentatque'íntereant;prze ter aérem,ignemG;nihil ín[talía effe, fine lare,(ine fede cum liberis coníugibustp uagari, Mea tíríautem imperatores Romanos,cum milítes hortantut ut pro arísatque focís aduerfus ho: fles depugnent: carere ením ijs Romanos ciues,nori lares paternos,non monumenta maío: rum eostenere,fed pro alíena luxuría opulentiaque pugnare,pro alíjs uulnera ac mortesfue bire,dominos orbís terrarum uerbo quídem appellati,re autem uera terrz glebam non habe re.Hiís& huiufmodi uerbís ín concionibus grauiter& cum íufta indignatione íactatis,S ple beío fauore receptís,nullus aduerfaríorum ualebat refiftere, Quare omi(fa contentione uerbo rum,ad M. Octauium adolefcentem grauem atqy honeftum Tiberíjd familiarem, locupletes confugerunt, Eratautem Ociauius& ipfe tribunus plebis,qui lícet ab inito ob amícitíam Té beríj recufaret aduerfus eam legem íntercedere,tamen poflea multitudine rogantíum uícus interceffit. Eft autem tribunorü plebís maxima ín prohibendo poteftas. Vno enim prohibe te,níhil alij etíam fi coplures fint,efficere poffunt.[rrítatus ergoob ínterceffionem Tiberius, lege illa príorí míte& humaniter fcripta reíecta;alíam plebímagis gratà legem promulgauit, utagri qui contra leges poffe(Ti erant,dímitterentur,nulla mentione precij fzcta, Erant ígítut «quotídie ínter Tiberium Octauiumd ín concíone certamína,ín quibus licet fummo ftudioar doretp contenderent, nihil tamen cotumeliofum unquam, nec uerbum quídem non probum abalterutro decidiffe ferunt. Nor folum etiam ín ludis(ut uidetur) uerumetiam in cótentiont bus atque írís probitas naturz educatioty modefla confpicitur. Conatus eft Tiberius fi pofl M.Octauíum intercefforem,quoniam& ipfe multum publicíagri poffidebat,ab incepto mo ucre,reflítutione agrorü fuorum ex proprijs facultatibus,lícet non admodum fplendídis,obh ta, Per quam oblationem cum nihilo magis Octauíus defi(teret, Tiberius edícto propofito,om nes urbanos magiftratus agere quicquam inhibuit;príufquam de lege agraria ad populumre ferretur. A erario autem figilla impreffit,ac per quaftores quicquam depromi autímportari ut tuít, poena adiecta fi quís contrà egiffet.Q ua conterrítí magiftratus finguli propría officia dimi ferunt.Ob hocedíctum locupletes cuncti ueftes mutauere,& moefti ac fordidati círcuíbantio rum,nec fecus paratís clám percufforibus,necem Tíberío machínabantur. llle uero palàm ga díum,quem dolonem uocát,accínctusambulabat.Sed cum adeffet comítíj dies, populo Gra chüm ad rem perficiendam uocáte,locupletes omnibus locis Occupatis, magna prxbueráit tur^ batíonem.Sed nihilominus Tíberius multitudine fretus,cum dímouere eos poffet,& íam id 9 cere aga m—— AO 2"Cc ia—"a sull— s UN S RAE—PR 045»4 id 1 "v 9 X "v - M€» M US SX— WW-&n Ww-|-—— FP " Ww WV bad CTONMCWMEMP C WC ND CN -— a ww-—-€ AND X *» 9 C—o WO) Ww-— P— Ww L3 fo 9» LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 357 à cereaggrederetur, Manlius& Fuluíus uírí confulares Tiberium adeuntes,&C manu prenfana tesprecibus€ lachrymis orant,ne hoc agere uelít. At ílle quátum nunquam antea perículum attendens,& fimul reuerentía tantorum uírorum permotus,quíd fe facere uelínt,percotatur, Atillinon effe fe tanta reí confilio idoneosaffirmantes,ut fenatusarbiítrio permitteret, fuafe runt, Verum ubi frequens fenatus ob potenríam locupletü níhíl perficere ualuit, conuerfus ad rem non legitímá neq; humanam, Octauíum amouere tribunatu inftítuít, Acprímo quidem multís uerbís fupplicíter eum rogauit utab íncepto defifteret,populod Rom.concederet iu flapoftulantí,& parua pro magnís laboribus perículis& habituro, Deinde ut ílle hoc negauit, non poffeambos ín eodem magiíftratu aequali poteftaie predítos,de maxímís rebus cotendea cs(inebello euadere,caeterum unam fe medícinà íntuerí ínquít,utalteruter eorum magiftraz tuabrogaretur, Itaqj de fe primo Octauíus referret, ftaturum populi Romani íudicio,ftatimé fi iuberet tribunatu abíturum, Hoc qdoque repudíante Octauío,fe de illo relaturum efTe dia xit,nififententíam mutaret. Hís fímul dictis concíonem dímifít, Poflera uero die reuocata con cione,rurfus Octauium uerbís mouere conatus eít:quibus fruftra cónfumptis ad populum tu litde Octaufj abrogatíone,flatimq tríbus in fuffragium ire iuffit, Erant tribus quinque& tríz ginta, quarum cum decem& feptem íam Octauíum abrogaflent,unatj duntaxat reftaret ad rem perficíendam,parumper fiftere iubens,itérato ad Octauíum conuerfus efl, rogans atque obteftans,utab ínterceffione defiflere uellet,neue(ibi hanc notam ínurí pateretur, frmultp fpe &antepopulo Romano ipfum reuerenter complexus deprecabatur, His precibus Octauíum nonníhíl motum ferunt, Nam& ímpleffe oculos lachrymís,& alíquanto cum filentío ftetíffe eadunt, Sed ubíad locupletes profpexit(aderant ením ín concione) quafi uerecundía addu dtusgenerofe refpondit,ut quod uellet Tíberius exequeretur, Eo ígíturabrogato populi íufe fu, miffus à Tiberio libertusapparítor de tribunalí illum detrahere uoluít. Concuríus à locus pletibusac plebe fa&tus,ríxad fic exorta,quod indignum fpectaculum uideretur OCtauium à lí&oribuscontumeliofius auellí, Octauíus per tumultum euafit. Liberto autem(nam libertís apparitoribus Ciracchus utebatur) lumína effofa,[n hoc lex agraría fertur,trestp uiri ad agros diuídendos creatur, Tíberíus ípfe legis autor, Appíus Claudíus focer, Caíus Gracchus frater, B non prafens ílle tunc,nam apud Numantíam cum Scipione militabat.[n locum autem Octa2 uij Mutius quídam Tiíberij clíentulus in tribunatu fuffectus, Quibus rebus perculft locuplea tes,& Gracchi potentíam ueríti in fenatu aduerfabantur,perentítp ex more tentoríum publie cum,quo ín díuifíone agrorum uteretur,alíjs etíam leuíoribus ex caufis(epe conceffum, dene garunt, Expenfas uero ín fingulos díes nouem nummos flatuerüt,autore INafica,quí propter multitudinem poffeffionum legi agraríz infenfus,uel acerrimum ínímícum fe Tíberio praftas bat, Plebs autem multo magís& ipfa exarferat aduerfus locupletum iniurías,ac repente quo damex amícís Tiberíj defuncto,(ignis&p uenení apparentibus,magno concurfu atgy clamore plebis funus celebratum, Cadauer ením igne diífruptum tantam uím putridí humorís effudee ratutflamma extíngueretur,nec ínftaurato igne cremari potuít,príufqua in alíum locü traníz ferretur:tandem omnií arte adhibita uix fieri potuít,utígnis cadauer attingeret, Ad hac Tibes tius ut magis plebem írrítaret,uefte mutata, natos ín concioné adduxit,& quafi fibijpfi diffideret,eorum ac matrís falutem plebi comendauit.Poft hxc Attali Philopatri defuncti teftaméto à Pergamenís Romam tranfiniffo,in quo pop.R.om.hzres fcriptus fuerat,ftatím Tiberius ad po pulum tulít,utregía pecunía cíaibus Romanis,quibus agri dabatur,pro cultura a(fignaretur, Deoppídisautem quz Attali fuiffent,nihil ad fenatum,fed ad pop.R.om.pertínere predícae bat. Hoc uel maxíme fenatum offendit, Itaq: Pompeius in fenatu afTurgens;fe uicínum effe T í^ berij.ac ob id exploratum habere ínquít,díadema& purpuram ex regíagazaper Eudemum Pergamenü Gracchodelatam,tanquá Romz regnaturo, Q.uero Marcellus Tíberíum obíure gauit,quod patre Giraccho cenfurà gerente,quotíes rediret à ccena Romaní cíues,lumina exz tinguere folebant,ne conuiuijs ac uoluptatíbus nímí& dediti uiderentur:cum filio autem auda ciffimí acperdítiffimiex plebe homines pernoctare confpicíantur. Títus Anníus neq; fapiens neg humanus uír,cxterum interrogare acrefpondere promptus,cum dixí(fet Tíberi&m colle gam fuum facrofanctum uíolaffe,ac T iberíus aduocata cófeftím plebe Annium accufaret,inz ferior& eloquétía& autorítate A nníus ad fuas argutías cofugit,acut paucis audíretur ante ac« cufationé obfecrans,concedente T íberio,fic ínterrogauít: Si tu,inquit, Tiberi,codemnare me uelísac propellere,egod de tuís collegis alíque appellabo,an illum míhí auxilíarí uolente abro gabís? Ad hác interrogatione dícítur l'iberius quand difertíífimus ac proptiffimus eratjobmu us 4 C "Tiberij oratio pro tribunitia poteflate abro ganda. PLVT ARCHISTIBIERTTVS ETOQ GRACCH, tuiffe/T'unc ígitur concionem quam Anníj accufandí caufa uocauerat,re ínfecta dimífit.Sen; tiensautem ílla qua círca abrogatíonem Octauij gefta erant,non folum potentibus,uerum: etiam multítudiní molefta ac grauía uideri, pollutam ac deíectam tribunítiam poteftatem qua facrofancta hactenus fuerat arbítrantibus,orationem habuít,cuius non ab re fuerít fententías paucas hícannotare,ut copíam ac facundíam eíus uírí íntelligere ualeamus. Effe quidem fancium& inuíolabilem Tribunum pleb.ex eo,inquit,quod plebi cófecracus, eiusd innítitur poteflate, Itacy fi aduerfo animo iniuríam plebí faciat,etustp robur impediat,aduerteturgp ipfum per hoc fe príuatü reddídiffe,cum'ea non agat pro quíbus honor fibí fuerat demandatus.Nam & Capítolíum euertere,& naualía incendere tríbunum plebís,fi quis finat,non ob hoc tribu num plebís effe defiftere,fed malum tribunum effe:quod fí plebem oppugnet,nequaquamtti bunumremanere, Effe uero pergraue,fi conful tribuno pleb.ín carcerem duci poffit, ipfe au tem tríbunusa plebe deponí& abrogarí non poffit,cufa poteftate conceffa fibi plebe contrá atqj data fuerat,abutatur. Confulem nang;& wríbunum plebís d populo Romano crearí, Re gíam quídem poteflatem omnes omnino magiíftratus complexam,& ínfuper maxímís facer: dotíjs confecratam fui(fe,íed nihilominus Tarquinium exactum à populo Romano, propter unius regís füuperbíam,regíum nomen,fub quo Roma codita atq; adaucta fuerat,omníno ex tínctum fuiíTe. C) uíd ita fanctum ac religiofum,ut uírginesV eftalesz tamen fí qua ipfarum de; líquerít,uíua fuffodítur. Defínunt enim facrofanctz& ínuiolabiles effe,dum aduerfus deos delínquunt,per quos facrofanctz& ínuíolabiles habebantur.Nec ergo tribunum plebis,fi ple bem offendar,ínuiolabilem ac facrofanctum effe per plebem amplius dignü eft,cum qua pol lebat potentía,eam ipfe fuftulerít, Acqui fi iufte tribunatum adeptus maiorí parte tríbuum de: cernente,quomodo non íuftíus fibí auferetur,cunctis tribubus abrogantíbus c Nihil effe uf: queadeo facrum acreligíofum,utres deorum ímmortalium numíní dedícatas,attame íllasmu tari& transferrí poffe íutfu populi Romaní nemo unquam dubitauit. Lícuíffe ergo populo Romano& tribunatum plebís quafí munus quoddam dedicatum ín alíum transferre: quod autem tollíac transferrí poffit,uel ex eo patére,quod fepe íam quí habuerunt, fe ab eo magifira tu iureiurando excufauerant. Hac& fimilia Gracchus differebat, Poft hzcamicís mínasacfa: Cíonem aduerfus eum ínítam fentíentíbus,alíog tribunatu opus fore ad falutem Grracchí cen fentibus,rurfus multitudinem alijs legibus per quas tempora milítía detrahebat,& iudicibus tuncfenatoribus xquum numerum ex equeftri ordíne admifcebat,excítare,& aperte íamíe natus potentíam concione magís quàm iu(títía auchoneflate oppugnare aggreflus eft. Dehis rebus cum ad populum referret,cerneretg; adueríaríorum partem fupereile,quoníam non fatis frequens multítudo conuenerat, concionem dímí(it, At poftrídíe mutata uefte ín forum defcendens,lachrymans ac míferabílis,ac fe meruere affirmans,ne ínímici noctuaggrelfi eum necarent,fic homínes commouít,ut frequens multítudo círca domum eius prafidi) caufa exe cubías agerent, Príma uero luce,aues.augurandi caufa delata funt,quibus oblata efca,nulla ípfarum prater unam prodfjt,etíam cauea uehementer agítata,nec ifta ipía quae prodíerat,e fcam atcíngere uoluit,fed fublata ala finiftra& collo producto rurfus ín caueam fe recondídit, Hoc fignum propter íd quod príus euenerat, magis T'iberium commouít, Eratením illíga: leaqua inpralíjs utebatur magnifice ornata atque ínfignis,ín ea anguesoua pepererat, íamqg £xtus formati erant,quodaccedenteauíum figno,magis formídinem íncufferat. Proceflit a men conuentíone populícírca Capítolium audita,& domo egrediens pedelímen offendit; deoG percuífio uehemens fuít,ut unguís maioris digítí fcinderetur,fanguísip profluens pet calceum emanaret, Profectus infuper aliquantulo,coruos ad finiftram ín flíllicídio pugnantes confpexit,lapísG ab altero coruorum dímotus,íuxtapedes eius ín magna turba prolapfus eff. Hocnon folum Tíberium,fed etíam audaciflimos eorum quíaderant,turbauerat, V erum Cu manus Bloffyus tunc forté przfens,& pudendum& dolendum effe ínquít,fi Tiberius Grac chí filius,Scipionís nepos prínceps& populi Rom, ab uno coruodeterrítus,cíues deferat fuos, necuocatus exaudíat; nec ínímicos tamen hoc ín rífu pofituros,fed quafi regnet,& delícijs de ditus ff&calumníandioccafionem habituros, Interea nonnulli à Capitolío decurrentes,prope: rare eum íubebant,utpote rebus profpere füccedentibus, Profectus itaque prímo congyeffu praclare acceptus eft, Nam€ popularís plaufus apparentí fublatus,promptetp uía concelia, globo etíam círcundatus,ne quís appropinquare poffet, Deinde per Mutíum tribus uocaricc prx;fed iamen per tumultum quí ab extremís oriebatur fieri quícquam non potuít, mifísat que íncertísomníbus pellentíum ac retinentíum flu&uatione,[nter hzc Flauius Flaccus fena tor ín ^UI ME ae ud CRCLM S RM EIE Oc llis". ade x en anas rd iss] "m D eU. s-m.,€— pu mA(M S— Pam«4"--—— Amm, URS F^— WS— X S454^"—"S ww—72 S GVARINO. VERONENSI INTERPRETE, 158 4 torín eminentem locum euadens,ubí pra clamore ftrepituG; multitudinis exaudírí uox non : poterat,manu fignificauít,uellefe cum l'iberioloquiluffu ítag; T'iberij per multitudinem rece 1 pius,ubíad eum peruenit, nuncíat díuites pofiquam confulem mouere nequibant,confilíum denece eíus per feípfos agitare coepífTe,eacp de caufa feruos aclibertos cum armís habere. Hac ubicircunflantesT'iberíum audíuerunc,fubító togas accinguntur,haftilibusg; quibus multítu !| dinemreprímunt de manibus míniftrorum ablatis,fractísQp, fefe ad refiftendum propere comz || pararunt, Sed illiquilongíus aberant,hanc praeparatione admírantes,cum quid ea res fibí uelz | let percontarentur,tangens caput fuum Tiberi us,periculurh fibí immínere figníficabat, FIoc fignum inimici malígne ínterpretati, quafi regem díadema petere íilum fenatui nuncíarent;ob quem nuncíum cum omnes perculft effent, Nafica prius confulem utlíbertatí fuccurreret coe, | hortatus;deínde ubía confule grauíter refpofum eft;nec fe autor fore inteftiniDbellí,nec quens | quam Romanum ciuem fine iudicío n&caturum,fi tame alíquid decernat populus R.omanus iTiberío coactus,id fe pro lege non habíturum. Profiliens Nafíca, C uando,ínquit,conful cíz uítatem prodít,qui leges faluas effe cupíunt,me fequátur, Fac dícerislicínia toga fupra caput poíita,ín Capitolium íre pergit,alíí poft eum toga círca brachium inuoluta fequuti funt. At : multitudo ob reuerentíam amplíílimorüt uíirorum,aditum negare míníme aufa,feíe retrahens comprimebat, l'u'erant ab inítío hí qui cum INafíca cacterísQp aduenerant,fuftes€ clauas:índe «OR ueoofübíelliorum fragmínibuspedibusg reuulfis,obuíos feríentes,contra Tiberíum euadeNÉ bant Cadeítaqy& fuga Tiberi) fociorum facta,cum ipfe Tiberíus curfu euadere properaret, togaper quendam retentus,cecídít:furgetí uero P.Saturnínus unus ex príncipibus pede fubz fellij caput percuffit. Híc prímam,fecundam uero L.Rufus,de qua etiam gloríarí folitus erat, plaginflixit.Er alij ueto círcíter triginta mactati fuftibus& lapidibus omnes,ferro autem nemo, Hanc prímam poft exactos reges contentíoné fuiffe tradunt,qua fanguíne& cxde ciuiü finietur, Nam alías quídem nec paruas,neq; paruís de rebus agítatas íta tranfegerunt,ut cede temagís ínterfe metu quídem plebis fenatus,plebs autem pudore ac reuerentía patrüi,quàm certare uíderentur.Et ín hac ípía cotentíone facile ceffurus uidebatur Tiberius,fi uerbis& au toritate eum fletere perrexi(lent.Et certe prímo impetu ín ipfum facto, perfacile ceífit abíque | p pugna& uulneríbus refiftendo illatis, Sed íra potíus,atqy odío locupletü,quàm ob eas qua íae / Giabátur caufas, perpetrata czdes T'iberij uidetur fuiffe,cuíus magna fuerít coíectura,quod ín 5 ipfum etíam mortu& crudeliter fxuíerüt. Non ením tolli corpus,nec fratrí uel ad nocturná fea | pulturam poftulanti cocefferunt,fed ín Tiberim uná cum alijs cadaueribus proiecetüt, Nec fi2 M nishicerat,fed amícorum ac famíliarium eíus alios índícta caufa ín exilium pepulerüt;alios cae | | ptos duríffime trucídarunt:ínter quos C. V íllíus ín culeo cum anguibus infutus necatus eft. Necatus etíám Diophanes rhetor. At Bloffyus Cumanus T'iberij familíarís ad coníules perdue &us,cum de rebus geftís interrogaretur, fe Tiberij iuffu cuncia fecífTe refpondit. Ad hxc INafia ; jq catQuidfi te Capítolium íncendere íuffiffet,an íd quoq feciffes? Nunquá iuffiffet hoc,ínquít, T fed(i íuffiffet, paruiffem.INam pro utilítate pop.Rom.necaliter unquá erat iuffurus. Hc Blofe .] fyustüceuadens ín Afiam ad Aríftonicum fugit, rebustp Aríftonici deinde profligatís fibijpfi mortem confciuit,Poft mortem T'iberfj,ut plebis dolorleniretur,fenatus díuífíonem agrorum - impugnare deftítít,permífitáp utloco Tíberij alium eligerent adagros díuidendos. Electus eft igitur P. CrafTus Giracchorü affinís:filíiam ením Craffi, C, Giracchus uxorem habebat.quanz quam tradít Cornelius Nepos non Crafli,fed Brutí quide Lufitanis triphauít,filiam,C. Grae |a donupram fuíffe:fed plures íta tradunt utmodo diximus. Sed cum grauís plebí foret T iberij - mors,& iam uíndicta accufatoresdp contra Naficam pararentur,folicitus de falute INafíca fenae ME ousliberamfibilegatíonem ín Afia decreuít, Non ením obfcura erát populí Romani odía,fed | damabant obufj,maledictísiy inceffebant,tyrannum cede tríbunítia foedatum pollutumná& inexpíabilem uocítantes, INafica ígitur quanqua maxímo facerdotío illigatus,tamen ea de cau j LP faltalíam dimifit,acubiiín Afiam peruenít,haud multo poftcírca Pergamum ínteríjt. INec mía rum fiufqueadeó Nafica oderat populus Romanus,cum Scipio ipfe Aphrícanus,fumma alías gratía fretus,parum abfuerít quín omníbeneuolentía& charítate populi Romani defiktueree ! tur,quodapud Numantiam cede Tiberi nuncíata fibí,carmen Homeri pronunciauít ín hane fententíam: : Bic pereant alij quitalía facere pergent. Quodg ín concione rogatus,quíd de morte iberij fentíret,non placentem dedit refponfionem, Ex quo fadum efi,ut plebs ílli coritios tanti obfireperer,quod antea fecerat nunquam; ipfe ad maledicta ín plebem írrítatus eft; C" Tiberij itte teritus. Apianus princ pio libri priui bclli cudlis. PLUVTARCHIJSTIBERIVSOZXZT Q-GRARACCH, c dequibusinScípionis uíta figillatim diximus. C.autem Giracchus fiue inimicos uerítus,fiue ut inuídíam illís accumularet,ftatím poft mortem Tbertj fratrís,omifTo foro fe ín ocíum tradidit, quafi& tunc mífere& ín futurum abiecte uitam acturus,ut etíam quibufdam de fe praftare, fermonem,quafi ea damnaret qux T'iberíus gefferat.Erat autem per id tempus admodum ado lefcens, Nam Tíberíum conftatante trígefimü zetatísannum ínterijffe,quo,ut fupra diximus, nouemannis Caíus minor erat, Sed procedente tempore,cum mores in eo graues,& ápigritía,mollitie,auarítia,uoluptatibus alíeni apparerent,facultasQp dicendi ad rempub.comparata, fiatím creditum eft illum nequaquam ín pofterü quietem acturum, Nam ín defenfione cuiu(: dam amici fui V e&íj nomine íta excelluít,ut cxterí oratores níhíl à puerís differre uiderentur, multítudo& eo dícéte mirabili latítia plaufutp exultaret, Q'uibus rebus perculfa nobilitas,mul ta íam índe agítare coepit, antéprofpícere,quemadmodü efficere poflet,ne C, Gracchus ví bunus plebis crearetur, Forté euenit ut quzílor ín Sartlíníam cum Orefte confule nauigaret, Id ením munus Caíoforté ímpenfum inimícis eíus gratum fuit,fibí uero nó íngratum,utpote quí noffet non ínferíore fe bello effe quàm ín foro. Praeterea adhuc roftra fuggeftumá perhor rens,necplebí amícísqp rogantibus denegare fuam operam uolens,omnino profectíone íllam libenter fufcepit, Atquí opínio magna obtínuít C. Giracchum fummum& abfolutü fuiffepo: pularem,multodp in ea reíudício populi Tiberíum fratrem anteíffe:quod uerü non efi,fed ne. ceíTitate potíus compulfus,quám íudicío anímí,fe ad rempub.contuliíTe uidetur, Scribit Cice: ro orator, C, Giraccho omnes magiíftratus repudíantí& in ocío uiuere cupientí,fratrem Tibe: ríum in fomnís uífum díxiíffe;C) uid tardas Caíz nulla eft fuga,fed ambobus unam uitam& u: nam mortem pro populo Romano certantibus fata ftatuerunt,Cum uero ín Sardíníam uenit fet,íbiomnifariam uirtutem oflendens,audacía quídem in hoftes, iuftítia ín fubditos,beneuo: lentia& obferuantía erga confulem,caterà íuuentutem,temperantía autem& índuftría etíam feníores anteibat, V ehementi atq peftifera hyeme exercítü opprímente,cum conful ciuítatis bus ueflem militíbus peteret,& illz miflis ad fenatü legatís,fe à praeftatíone ueftium excufarét, necaliunde ueftiendi exercitü facultas confuli permitteretur,magnod&p ob eam rem milítes affí cerétur íncomodo,adiens ciuítates Caíus effecít,ut ipf fponte fua ueitem exercítuí donarent, Ea R.omze nücíata cum popularis gratíz uiderentur,ínitio fenatum turbarüt,& príus quídem ex Libya ueniétes Micípfz legati ííngrate accepti fuerantá fenatu,quod dicerent MícipfamC, Giracchigratía frumentü in Sardíniam mififfe, Vt ígitur Giracchum diutius ín Sardínia detínee rent,utmílítibus fucceffores mítteretur,utqp Oreftes coful inSardínía remaneret, decreuerít, ut fic Caíus quoq remanere copelleretur.Sed ille re íntellecta,ftlatím ob iram&Sardínía naui gauít, Roma ex improuifo confpectus,non folum ínimícis,uerumetià amicis reprehéfionis caufam adueríius fe prafiítitquod contra maiori exempla quzfítor ante confulem e prouínci deceffiffet, Attamen cum de ea re apud cenfores accufaretur,ratíone habita fic mentesomniü mutauít,ut magis iniurías paffum iudicaret. Duodecim feannos milítafIe oftendit,cumlex cz« teris dece ín neceíTitatíbus definíat. Quzfturá per tríenníü geffifTe,cum lex finíto anno redit quafloripermíttat, Se unum plenosloculos pecuníarum extuliffe,uacuos reportaffe,cumalij potato quod extulerant uíno,plenas auro atqy argento amphoras reportarint. Poft hzec ruríus accufatus eft quafi partíceps Fregellianz coníurationis:ín qua caufa cum omne fufpícioneaít cepuliffetpurumd& ínfonte effe conflaret,ftatím tríbunatum petere properauit.In quo licet uníuerfa nobilítas ipfum oppugnaret,tamen multítudo tanta ín urbem ex[talia cofluxerat,ut domus,tectagp deelfent,necturbam capere comitíü poffet,ex tectorijsdp atqj tegulis fuffraga praftarentur, Hioc duntaxat conando affequuta nobilitas eftjut non prímo,quemadmodum fperabat,fedtertío loco tribunus crearetur, Poftquam tribunatü ínfjt,ftatím primus omníum collegarum apparuít: nam eloquentía egregie praedítus,& ob ea qua paffus fuerat acer&C au dax,ex quacung; caufa ín comploratíonem Tibertj fratrís fermonem traducebat,commemo rans qua tunc facta fuiffent,atque índe oftendens maiores contra Faliífcos bellum íntuliffe, quod Geenutíum quendam tribunum plebís íurgío inceffiffent:& M, V e&íum ultimo fup plícío&ffe&tum,quod tranfeunti per forum tríbuno plebis de uía non ceffiffet, At íftiinquit fpectantibus uobís Tiberíum mactauerunt,& per mediam urbem tractum ex Capitolio ín T'iberím proíecerunt. Amící quícunque capti,fine íudicío necatí funt, Atquí more maiorum; fi quis capitali íudicioaccufatus,non ueníatad fe defendendum,tamt eum domíante íanuam confiftens nomenclator tuba cítat,necanté contra ipfum fertur fententía, Ita caute& diligen ter maiores noftrí(udícía moderati(unt, His ille uerbis multítudíne concítata,& erat quídem magna c3 "-—(^ 9 0A. Ro 0 /)7M— P PS- i4 4^)"" A5)"oe M(4$ v"m -— -* nam em S^. om t : [ bd "--—,»» PL.»* ww DP.— 3 V UMRe WA... us P WP WP uM uw WD Sm WEB. EAT ON. Ce omn. w-—-" bod ("^u e o. "YEEONARDO ARETINO INTERPRETE. 159 Bs mionzuocis;& in dicendo firmíffimus,duas tulit leges:alterá,ut qui magiftrratu per populum remotus effet,facultatem alteríus magíftratus ineundínon haberet:alteram,ut fi quis ín magíz (latu conftitutus cíuem Romanum Íine iudícío necaffet,ín eum populí animaduerfio foret: quarum altera M.Octauíus quí Tiberío rogante tribunatum dímíttere iuffus fuerat,norabae qurtaltera in Popílium,quí prator amicos l'iberij ín exitum pepulerat,íudícium parabatur, SedPopilíus flatím per fugam fibí confuluit. Octauíum uero ipfe Caíus ob Cornelíz preces (craauítlegeabrogata:nec íngratum fuítpopulo Romano,cum diceret ín concione,fe Corne lie matriprecantifalutem Octauíj concefliffe.Nec(ane ipfa Cornelía mínus ob uirtutem filíos rum,quàm ob memoríam A phricaní patrísà populo Rom.colebatur,cui etíá cum poftea fla» cia decerneretur;fic fcriptum eft: Cornelía Ciracchorum matrí.Narrantur autem multa uenu (le& oratoríe de Cornelía matrea Caío dicta aduerfus quédam inimicorum. Tu,ínquit Core nelíam uítuperare audes;qua Tiberiur peperit? Cumd inimicus ílle demollítíe notaretur, Qua ratíone,inquit,re cum Cornelíacomparas: an tu peperiftí ut illa: Atqui nemo cíuis ígno rat, diutius illam fine uiro fui(fe, quàm te uirái, Multa huiufmodi ex oratíoníbus fuis fumí poffantín quíbus mordacítas uerborum apparet. Leges praterea tulít populares aduerfus poten tiam fenatus,uelutí de colonijs deducendís,de ueftibus publíce milibus dandis fine ftipendíoz rumdimínutione,de mínoríbus decem& feptem annísad milítiam non cogendis. Tulit& de fuffragijs fociorum,pares[talos& cíues conftítuens. Tulit& frumentaríam legem de annona pauperíbusaffignanda, Tulit de iudicibus eligendis, Nam cum foliantea fenatores íudicaret, obeamdp rema plebe tímerentur,trecentos ex equeítrí ordíne iudices adiecít,parem fenatoríz busnumerum ftatuens. Hxclex potentíam fenatus magna ex parte pracídit:atque ín ea lege ferenda,& alíoqui egregie díligentía ufum ferunt,& prímum omníum quí ante fe fuerant íta concíonatum,ut non ad fenatum& comitíum,ut mos erat,(ed ad forum conuerfus perfiflez ret;quod poftea femper ín dicendo feruauír, Atqui ex hac parua re magna ín republica muta tío oríebatur,traducia dignitate ad populum,qua(i non de fenatu,fed de populo Romano ís qui otaret,cogítare deberet, Cum uero plebs non folum eam legem fufcíperet,uerumetíam Caío poteftatem daretutex equeftrí ordine quos uellet iudices elígeret,tunc quafi regía fufz p fultus potentía,etíam à fenatu ín dicendis fententíjs obferuabatur, C'uoties uero fententíam dícebat,femper aliquíd decorum ac praeclarum deferebat,quale fuít decretum eíus de frumen tod Fabío miffo, Fabius ením proprztor ex Hiípania frumentum tranfmiferat: at Caius fez natuí perfuafit;precíum ciuítatibus reddendum efle, Fabíumtp reprehendendum ut grauem prouíncíalíbus,& nímís dureimperantem. Ex quo fenatufconfulto magnam fenatus laudem affequutus eft, Decreuít etíam colonías deducendas,uíafque muniendas,rem frumentaríam procurandam,atque hís omníbus dum agerentur,ípfe magiftratum gerens,índefetfo ftudío, acnecubi deficiens praerat,tanta ac tam mírabili uígilantía& celerítate,ut ad fingula duntaa xatuíderetur intentus,adeóoque ipfe unus omnia obibat,ut etíam acerbíífimí inimici obftus pefcere cogerentur uírum per omnía efficacem atque ínuictum, Delectabat uero populum Romanum pfiusafpectus, Semper enim illum turba ingens fequebatur operariorum, fabros tum,legatorum,magiftratuü,milítum,ftudioforum,quos omnes benigne alloquens,& in hue manítate grauítatem conferuans,fedp unícuique illorum decenter ímpertíens,calumniatores cflendit eos,qui fe ut fuperbum autinhumanum críminabantur. Maxíme uero diligentem cír, cauiarum procuratíonem fe pracftítit,tum utilitatis caufa,tum etíam ornatus. Reciis quídem tegionibus uias deduxit,& eas partím lapide íncuffo ftrauít,partim arenx muniuít aggeribus, iniqua adxquans,& quantum ualles torrentesip abrumpebant, pontibus xquali altítudíne ac prodíuítate coníungens;pulcherrímam operís ipecíem oftendit. Dímenfo prxterea uíatjt pae tio,fingulis milíarijs(efl autem miílíaríum paulo mínus quam octo ftadía) columnas lapideas fati figna przferentes conftítuít. Alíos infuper lapídes parum inter fe diítantes ex uttadg uíaz tumparte dífpofuit,ut ex illísfacílíter& fine faltuin equos effetafcenfus, Ob hac cum à popu loRomanolaudaretur,omníadg concederefe paratum oftenderet,dixit in concíone fe pro hís tebus gratiam petíturum:quz ft cócederetur fibí,pro fummo beneficio acciperet, fi negátetur, nongrauiterferret, FIecuerba expectatíone dederunt,quafi confulatum petere uellet. Inflan tibusigítur cofularibus comítijs,cunctísq ín expectatione adductis,prodijt Giracchus ín cama pumund cum amicis, C. Fanníum ad confulatum petendum adducens,pro eod rogans,defiz gnari confulem fecit, Ipfe uero Gracchus tríbunus plebís fecundum creatus eft;plebeid(üben te(ine ulla ipfius petítíone, Sed cum anímaduerteret fenatü fibi ínfenfum, Fanniumuero con Leges 4 Grdca cholate, PLVTARCHI' TIBERIFVS /ET'C' GRACCHA, C fulemobídipfum mínus potentem,quod fibiamícus putabatur,rurfus alijs legibus promulgs tis,anímos plebis fufcitauit, colonias l'arentum atq; Capuam míttendas,& Latínos ín commu níonem cíuitatis uocandos decernens, At fenatus metuens ne omníno inex pugnabilis fiere; Gracchi potentía,nouum& ínufítatum remedium adínuenít, Vt enim ftudia hominumabil lo diuerteretmulctas contra bonü zquum$plebí concedere decreuit,per hunc modum;Erat Líuíus Drufus collega ín tribunatu;uír claroloco natus,& íngenío,eloquentia,diuitijs pluríz mum pollens. Huícfenatus per(jadet,ut und fecum aduerfus Caium infiftat,fine ulla plebis offenía,fed ea plebi míniftrans,pro quibus aduerfus eam refiflere pulchrum effet, Permíttens igiturtríbunatum fuum Drufus arbítrío fenatus,leges tulit, nec praclarüaliquid nec fructuo: fum reípublíce contínentes,fed unum duntaxat agentes, ut C.Giracchus uoluptate€ gratía apud plebem fuperaretur, In qua re feipfum arguit fenarus,non resa Caío geftas moleftefer: re,fed perfonam eíusoppuguare uoluíffe, Nam Gractho duas colonías decernentí refliterür, quafi populum exhauriret; Liuío autem duodecim colonias, tría millía cíuíü in fingulas ea: rum deducendas cenfentílíbentifime affenferunr, Et rurfus Graccho pauperibus agrum di^ uidentí,& penfionem reipublicx ob id foluendam cenfentí;quafi gratíam plebís aucupanti;ad: uerfati funt. Liuius autem etiam penfionem remouens,eís placebat. Caíus paría fuffragia La« tínis concedens,fenatum offendit. L íuio autem,ne líceretquenquam Latiní nomínís ín exer citu flagellís cxdí legem ferenti;auxílíatí funt, Illud tantum utilíratis.ín rebus Líuij fuít,quod quotíes de hís rebusad populum ferret,pradicebat fe ea dícere ex cofenfu& approbatíonefee natus:qux res populum ín gratíam fenatus reducebat;antíquarum contentíonum deletame: moría, Maxime uero Líuío profuít ad autorítatem& gratíam,quod nunquam propria com: moditatis caufa legem tulíífe apparuít, nec deducendis colonijs praeífe uoluit, fed alíos prafe: cít,nec pecunias tractauit,cum ipfe Caius plerag; eorum quz decernebat,per feipfum exeque retur. Poft hxc Rubrío quodam Gracchi collega referéte,cum plebs fcíuiffet ut CarthagoaP, Scipione nuper euería reflítueretur,&(orte Caio euenífTet,utea de caufa Líbyam nauígarct, etíam maíor tunc Drufusper abfentiam Caíj factus,maxíme Fuluíanís creuít calumnijs, Erat ením Fuluius C.Gracchí familíarís,& ín diuifione agrorü collega, uír feditíofus,& fenatuí ínuí fus,nec plebí charus propter fufpicione,quod fama erat,focíos ad defectione folicíta(fe. Quiz| bus fine probatíoneargumentodg íactatís,ípfe Fuluíus fidem non faní neg; quietí animi often debat. Ea res Gracchí potentíam minuit,ut illíus inuidia focij, Eccum Scipio Aphrícanusfue bitó defunctus effet,(igna nonnulla plagarum& uiolentíz(ut ín eíus uíta fcrípíimus) ín ipfo mortuo apparerent,maxíma de Fuluío fufpicío fuit,utpote inímico,& eaípfa die contra Sce pionem publice ínuecto, Attígít ueto etiam C.Giracchum ea fufpicio,ac tam graue facinus ín fummum uírum& príncípem cíuitatís perpetratü,non modo ultíone,fed redargutíone etiam caruít,quoníam plebs folícíta de falute Giracchí,neilleforfan partíceps necís inueníretur,iudi: cíum diffoluit,Sed hxc prius facta erant. In Libya uero dum Carthaginem,quam lunoníamap pellauit, Gracchus reftítuit,permulta ímpedímenta ágenio locí tradunt oppofita. Nam pré mum fignum uí uentorum correptum,cum fignifer ualide refífteret, fractum eft:& facraalta/ tíbus impofita furgens procella dí(ipauít,& extraterminos defipnata urbis abiecit.[pfos prz terea termínos lupí inuadentes ac turbantes longe detulerunt. Attamen Gracchus omnibus (onfirudtis atq; ornatís,feptuagefimo díe poftquam Roma difcefferat,ín urbem reuerfus eft audíra Drufi aduerfus Fuluium ínfectatione,& rebus urbanís prafentiam eíus efflagitatibus NamL.Opimíus uír potens ín fenatu,quí príusin petítíone confulatus fuccubuerat, C.Grae choFanníum in comítijspraferente,tunc fter petens,multís adíuuantibus,fi conful fieret po tentíam Gracchí quz íam quodammodo confenuerat,ob multitudine ad gratiam plebís,iplo concedente fenatu,rempub.gerentium, depofiturus uidebatur.Poftqua igitur Romam redilt quo popularíor foret,ex palatio ubí prius babitabat,ín locum foro propinquum,ubí cóplures egení& tenues ex plebehomines habitabant, ímmígrauit, Deíndecum alías promulgaffetle ges,ob quas frequens cocurfus ad eum fiebat, fenatus Fannio coníuli perfuafít,ut omnes pra terurDanam multítudinz urbe depelleret.Facto igitur per przconem mandato,duro quídem atg ínfolíto,utnullusex focíjs atqueamícis populi R.om.per eos dies Romae adeffet,oppofuít Caius edictum,per quod confulem quídem reprehendit, focíjs autem fi manerent, opem fela/ turtiaduerfus ínfolentía confulis pollicebatur,quod tamen non fecít.INam cum cerneret quen dam ex hofpítibus ac familiaribus fuis per apparitores cófulis trabí,permifít,nec reftícit,fíiucul ribus fuís diffifus,(iue;ut ipfe ínquit,nolens príncipitt pugna cupiétibus aduerfarijs retis cforte — T "^$2 uuu Mu ull Mm es— Buh—$s QAC uM DU um ALSO£D'RE P^. Q3 UR. aul LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 160 4 Erforteuenerat,ut collegas etíam fuos per íd t&pus haberetínfenfos ex huiufmodi caufa, Fus wurum erat ín forogladíatorum fpectaculum,& magiliratuum pleríqy conftructís círca forum ad fpeiandum locís,ea mercedelocabant.FIxcloca Caius per edictum purgati íuíTitut plebs fpectare fine mercede ualeret. In quo cum fibí non pareretur,expectata qua certamen praes. debat nocte,conftructiones ípfas per operaríos& fabros fuos demolítus,uacuum ad fpeciana dum multítudínilocum oftendit, C) uod facium ut plebí gratum fuít,fíc collegas ab eo tanquà agrefti faperbotp alíenauit,atqy ex ea re tertíum tríbunatü creditur amífifTe, fuftragijs qua plu» rima prxítabitur,malígne& fraudulenter per collegas occultatís, Sed hxc non fatís clara funt.. Tulituero hancrepulíam grauiter&€ íníquo anímo, Aduerfus ínímicos rídentes infolentius quám par erat ínclamauit,eosSardoníum rifum rídere,ígnaros quàm magnís tenebris ex fuis adis círcunfundantur, Cum autem Opimíus coful fa&us multas ex legibus à Caío aras abro» garet,& Carthagínem in alíum locum lransferendam decetneret,atg; ea faceret,ut Caíus írrí» tatus,necís fuz occafionem praftaret,prímo tempore tolerantià habuít:fed ubi familiares amís ci,& ín prímis ipfe Fuluíus íncítare eum coeperunt,contracta multítudíne aduerfus confu lemrefiftere ftatuit. Ad quamrem tradunt matrem Cornelíam ipfum adiuuiffe,latenter mule titudine conducta ex agtís,ín urbem fub mefTorum fpecíe tranfmiffa,ut ín ipfius Cornelia epí ftolísad filíum fub zenigmate fcríptum legítur:lícet tradant nonnulli Cornelía repugnantehoc. áCaíofactum.Quo díe Opimíus de abrogandiís legibus erat relaturus,príma luce ab utrííque Capitolium occupatur.Ibí dum conful facra feciffet,minifter quídam A ntyllíus nomine íntefli naafportans,illís quí círca Fuluíum erant,díxít:Cediíte bonis cíuibus malt cíues.& adíunguat quidam ipfum ín obfccenam figurá brachíum nudum fimulhis dictís per íniuríam oftendiffe, Hicergo ftatim occiditur magnís flylís,ea de caufa,ut dícítur,coparatis. Ea cxdes populü quia dem turbauít,ducum uero ipforü uaría mens fuit, Nam Caíus quídem índoluit,& eos quí id fecerant,reprehendit, Opimíus uero quafi occafione parta,ad ulcifcédum fuos cohortatus eft, [mberea die certamen díuifit:poftridie uero fümmo mane conful fenatum ín curíam uocauit, atqj dum ibiderepublíca agitur,quídam ut ordinatum erat, Antyllij corpus feretro impofitum cum planctu& lamentatíone ín forum fecus curíam ípfam detulerunt, Símulante confule íd p(cadmírarí,fenatus progreditur, pofitodp in medio eorum feretro,ueluti fuper magnü facínus patres ínclamant, Atmultítudínem indígnatio habebat,quod T'iberíj Giracchi tuibuní plebís in Capítolío nuper occifi corpus in Tiberim proiectum fuerat, míníftr uero Antyllium,quí efi non iure necatus effet,íuftas tamen przítíterat írarum caufas,ír) foro círcunfufí fenatores populi Romaní deplorarent,eumá oftenderent ad necem reliquorü cíuium,quí plebem R.o2 manam defendebát, Senatus poft hac ín curíam reductus decernít ut Opimius conful uideat, nequid refpublíca detrímenti capiat. Ille ftatim íubet,ut fenatus arma capíat,utQpequítes o» mani finguli bínos feruos cum armís poftrídíe adducant, At Fuluíus contrà fe parare,& plebe colligereíncepit,Sed Ciracchus ipfe foro abíens,iuxta patrís Giracchí ftatuam coftitít,atq; eam. diutíus cum ftlentío intuítus,tandem flens fufpiransdp difceffit. Ob hoc multi ex plebe homi tiesín comíferatíionem addu ac feipfos caftígantes,quod hominem derelicium proditum patíantur,profequutí cuftodiz caufa, circa zdes eius pernoctarüt,non potatíonibus& clamo tibus íntéti,ut íj quí círca Fuluíá excubabant.INam illiebrietatíbus& tumultu noctem tranfee gerunt,ipfo Fuluío ín prímís lafciuíente,& contra etat fuam multa dícéte,agentetp. Atapud Gracchum níhil fimile,fed tanqua ín publíca calamitate moefti& futurü fpeciantes,partitis ut2 giljsexcubabant, Albefcenteigítur díe,Fuluius uix€ fomno propter uinolentíam excitatus, faosarmat fpolijs Gialatarum, qua domí fuae ex triumpho fupererant,ac fubító mínaci clamo teín Auentínti montem euadit.Caíus uero necarmare quídem fe uoluít,fed tanquá ín forum iturus,togatus proceffit,paruo duntaxat accinctus gladio, Exeuntem domo uxor ín ueltíbulo profequuta,atcp altera manu natü tenens,altera uirum apprehendens,inquit; Non te Caí nüc inroftratribunumplebís& legumlatorem tranfmítto,nec ad bellum gloríofum,ín quo etfialía quídaccidat aduerft,faltem honeftum míhilu&tum relinquas:fed Tiberij fratrís tui interfectoz tibus te obíjcís inermem. R ede íd quídem, ut patíarís magís, quàm agas. V cerunt eníih peío2 rui& ferro iudicia peragüitur.Si apud Numáatíam frater tuus occubuíffet;at corpus ad fepula turam reddidiffet hoftis. Nuhcautem& ego fortaffis fluuio quodam aut marí te profequicom pellar,obfecrans an ficubí ínhístuum corpus appareat. Quíd enim aut díjsaut legibus quis credat poft Tíberij mortem: Haec deplorátem Licíniam dífloluens fenfim ácomplexu Cáíus, und cumamicís filensíte perrexit, Acilla ueftem eius capere glifcens,folo procubuit femíania PLVTARCHI:STIBETIVS-ETOC GRAXCCH. c míis,donecminiflrorum manibus fublata;ad Craffum fratre delata eft, Fuluíus ubíomnesig, T unum conuenerunt,uoluntatem Gracchi fequutus,iuniorem filium cum caduceo ínforum B let tanfmifit, Erat hicadolefcens egregix forma, Quí cum honefle ac decore cum lachrymisde ne concordia adfenatum X confulem loquutus effet,ac plerícg eorum qui aderant ad cócordíam íni fle&erentur, Opimius conful non nuncijs,ínquítfenatuí períuadendum,fed defcendendüex BR lor Auentíno,ac fe iudicio fenatus ut obnoxios cíues fubijciendum effe,atcp íta ueniam poftulan: pt dam,E: fimuladolefcentí edixit,ut uel cum fjsredíret,uelomniíno non rediret, Caíum itag;tra dunt uoluiffe ín forum defcendere, ut fenatuí loqueretur:fed cum íd czterí non probarét,rur | fusadolefcens à Fuluío cum mandatís haud diflimilibus remiffus eft, At Opimius pugnandi auidus puero flatím ín cuftodíam tradíto,contra Caium& Fuluíum profectus cum multitudi nearmatorum& fagittaríorum Cretenfíum,ferít adueríaríos ac perturbat. F: actatp exíndefu: ga Fuluíus ía quoddam balneü fe coniecit;ac pauló pofi deprehenfus und cum maiori filio oc: cíditur, Caíum uero nullus ea die pugnantem conípexit,fed ea qua gerebantur permolefiefe ^ rens,ín templum Díanz leretulítmanustp fibíjpfi afferre cum uellet,à Licínío& Pomponío fidiíIimís familiaribus fuís prohibetur:hi nancy prafentes gladium ademerunt,& ad fugam co hortati funt. In quoloco dícítur Caíusin genu procumbens,& manus ad deam tendens preca EN tus fuíffe,ut populus Romanus pro tanta ingratítudíne ac proditione nüquam à feruítute exis meretur:paldm ením cuncti ipfum deferuerant,quamprímum fuit eís per praeconem impunis tas,fi índe difcederent,conce(la.Fugientem ergo Caium adueríarij profequutí,cum iuxta pon Va.Max.lib, temlígneum íamaffequerentur,familíares duo quos fuprà memoraui,íllum procedere acma 4.«p.; X turarefugaiubentiipftuero ín ponteipforuentibus aduerfarijsfe obtjcienres,non príus quen: quam tranfire permiferunt,quàm ípfi pugnantes occífí(unt, Cum Caio feruus unus aufuge: yat Phílocrates, At cum uníueríi certatím eum ad fugam hortarentur,nemo tamen auxilium praítaret,nec petentí equum quifquam cocederet,& íam aduerfarij adefTent,praripít illefein il C.Gracchi facrum deorum nemus,ibidp occiditur per manus Philocratís ferui,quí prímo domínum,dein: mors.^ defeipfumperemít:quanquam tradunt nonnullí ambos ít manus ínimícorum uitis perue: níffe.fed feruum domínum complexum non príusdíuelli potuíffe, quàm ípfe cederetur, Ca: p putGracchi traduntabícííIum prímoab alio,deinde abamico quodam Opími Septímuleio: nomíne per uím ablatum, Nam promíílum erat ín príncípio pugna,ut qui Carj& Fulurj capi tareferretequtü auri pondus ex publico acciperet, R elatü eft ígitur áSeptímuleío pilo transfi: xum,ftatera deínde ímpofitumlibrarum decem& feptem ac dímidíze pondus traxít,Septimu leío improbe machiínato,nam detracto cerebro,plumbü ínfuderat.Q ui uero Fulutj caputretu lerunt(erant nang ex tenuíoríbus) nihil omnino reportarunt, Corpora Caij& Fuluij& alío: rum omníum(circíter ením tría millía caefa fuerant) ín Tiberim proíecta,bonatp eorum pulli cata.Edíctum eft mulíeribus nelugerent. Dos Liíciníx uxorí adempta. Crudelíífimí uero om: nium ín eo fuerant,quod Fulufj íuníorem filíum concordiz fequeflrem,quem paulo antedi xímus d confule captum& ín cuftodíam tradítum,cum ís nec ín przlío fuíffet,nec manusin arma intuli(let;tamen poft uictoríam acerbiffime necauerunt, Super omnía tamen plebemzf flixíttemplum Concordízx ab Opimío confirucium.lactatío enim quxdam uifa eft atq; fuper: bía,& quafi denece Romanorum ciuíum tríumphus,taqy per noctem füb ipfius templihypo grammate quídam fcripferunt hunc uerfum: Opus uecordix templum Concordia facít, Hictamen Opimíus quí prímus ín cofulatu Dictatoris poteffate fretus eft,quít fupra tría mi lía C, Gracchum,& Fuluíum Gracchum;quorü alter confularis& tríumphalis,alter fuz xta: tísuírtute X gloría prínceps fuít,indemnatosoccidít;furtícrimíne non caruít, Nam míffus po flealegatusad Iugurtham[Numidizeregem,& pecuníacorruptus,cum fummo dedecore íníü dício condemnatus,ínfamís confenuít,inuifus ac fpretusa populo Rom.qui etfi iuxta res ipfas perculfus metu fecontraxerat,tamen pauló poft defideríum& beneuolentíam Gracchorum aperte oftendit.NNam& ftatuas illorum pofuit celeberrimis urbís locís,& ubi ílli occífi fuerant, facella'edificauit,coluítéj,& facrífícía quotidie ín hís fiebant,procübebatimultítudo,urde^ M rum templis, Ipfa etíam Cornelía mater dicitur,& cztera omnía qua fors attulerat; generoft tuliíTe,& de facellís ípfis dixíffe,dignas eorum corpora fepulturas habere.Ipía uero círca Mifc nosuitam duxít,nihilo depriore confuetudine immutata. Erat eí íngens amicor(i multitudo; & ea de caufa frequenshofpítalítas, Nam€ Giraecía erudítí homines,& à cunctis regibus dona ferentes referentesqp nuncíj, domum eíus frequétabant, Fuitillí dulciffimum patrís Sepe acia M Mw ) 1 " 0-—- t€ A Lom 25. 2— 1.1 ls "v hd LS ww" e A b GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 161 facla commemorare, mirabilístg cum de filijs loqueretur,atqy illorum cafus facta referret, índos lentía,quafi fabulam quandam rerum antíquarum enarraret. V nde quofdam fufpícari coegit, neobfenectutem& dolorís magnítudínem fenfum amiífi(fet, ipfos nimirum abíg; fenfu,non intelligentes quanté& generofitas nature& educatio laudabilís profit hominibus aduerfus do lorem moderate perferendum,quoddi fortuna aduerfus uírtute bona cuftodientem ínterdum przualet,fed in cadendo moderationem animi ferentis aduería non aufert, LYSANDRI VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, *ELCANTHIORV/A Delphis thefaurusinfcriptione huíufmodí habet: 7,5 3 Brafidas X Acanthij ab Athenienfibus. Hínc factum eft ut multi ftatuam !| quz foribus applícíta intra templum pofita eft,Btafidae efTe putarint, Eft $^ autem Lyfandrí,ad uiuam eíus imagine expreffa,denía cafaríe,& rituuez terí promíífa barba,generofum quendam ín modum, Neg; enim,queme admodum putant quidam, Argíuis cum magno przlio fuccubuíffent,ob $9GF 5-7) clademacceptà caput tondenubus,aduerfarij Spartaní uictoría exultanz tescomam alere coeperunt.Nec Bachiadís Corintho Spartam fugientibus,quod promiffa coz mahorrídí tríftesQp afpectu admirationi Spartanis e(Tent,coepta tum alí Spartz coma eft:fed ex inftíutis Lycurgi ad Lacedaemonios peruenit, quem dictare folitum aiunt,eorum quí honefta facieforent,accedente coma decorem magís augeri:at js quí deformes eíTent,ex ea plus terroris ineffe.Lyfandrí pater Aríftocletus ex profapia mínime fané regía,czterü ex Heraclídarum genere natus effe dicítur,L yfander ín rei familiaris educatus anguftía, fefe patriz legíbus obteperantem utquifquam alíus prxbuít,nec mínusfortem& omní uoluptate fuperíorem,nííi(i quaexhonore€ rebus recte ac magnifice geítís efferebatur. Hoc uoluptat& genere adolefcen tesfuperareSpartana cíuíitas turpe nequaquam exiftímat, Pueros enim ab ineuntibus ftatím annísaliquo affectionis ftímulo ad gloriá duci uolunt, ut íta& uítuperatos dolor angat,& lauz desad maiora prouehant,Q uem uero hzc ipfa non tanguntac permouent;utab honore alie: num,X ad uírtutem omníno fecordem& ignauum afpernantur, Itacy Lyfandro honoris cupi ditas& contentionis ftudium à Laconica difciplina permanfit innatum, Quibus ín rebus eíus natura magnopere íncufanda non eft, Ad colendos autem urbis prímores fupra Spartani ho» mínís morem pronus uidetur extítííTe,A d tolerandum infuper magíftratuum pondus uocan teneceffitate;facilis,quod ad reí cíuilis aptitudínem aliquí non mediocrem particulam facíunt, Aríflotelescum melancholicorum demóftret ingenía,ut Socratís,ut Platonís,ut Herculís,L yz fandrum non flatim, fed atate iam grandiore ín melancholíam íncidiffe fcriptum reliquít.Eíus ei maxíme propríum,quod cum paupertatem moderate tulerít,nullo in loco uíctusaut core tuptus pecunía,patríam tamen díuitijs& díuitiarum auidítate ímbuerit:quam cum opes míní memírantem admíraretur omnes,eam intercepít admirationem poft Athenienfe bellum,ínz gentem auríatqj argentí uím íntroducens,cum interím fibíne unam quidem drachmam relíz quam faceret, Dionyfíus tyránus ingentis precíj ex Sicilia tunícas ad eíus filías miferat,quibus repudíatís, Vereor, díxit,ne per haslonge deformiores appareant, Non longe poft ad eundem tyraonü miffus eadem ex urbelegatus,duabus ad fe miífis ab illo ftolís,ut utram uellet filíe dez ferendam eligeret; lllamipfam melius deleturam ínquit;& acceptis ambabus abfceffit, Poz flea cum Peloponefium bellum díutius duraturum uideretur,& Athenienfes poft acceptam dademin Sicilia confeflim ex marís imperio eiectum íri fufpicio effet, nec multo poftomrímo dà rerum defperatione laboraturos: Alcibíades ab exílío reuocatus& rerum fumma prafez (tus,magnam adeo fecít mutatione, ut naualía certamína zequatís iam uiribus conftítuerít.Pae uore igitur Lacedzmoníjs rutfus íniecto,promptís anímisad id bellum recentes factí,cum& Imperatore grauíffimo,& apparatu ualidiore indígere uídebantur,ad maritímum ímpctíium yfandrum emittunt.Profectus Ephefum cíuítatem fibí quidem amícam,& Laconicas partes promptiffime fouentem ínuenít:caterum per id tempus ínfelícem,& nebarbarícís Perfarum moribus efferaretur períclitantem,quippe cui Lydia círcunfufa frequentes immifceret conuez nas,& duces bí regij díutius ocía tererent,ltaque íacíens ibí uallum,& onerarías undíq; naubs contrahens,magnum(p ad xdificandas trítemesapparatum ordiens,Ephefiorum portus mer x Capitisintonfi cofuetudo unz dc orta. Plutarchus in 'Apophtbeg. C Testis lib. s —^ ! PLVTARCHI L YS ANDER catutísforumnegocíatoribus,domos atg artíficía opibus lucrísty referfit.Ex illo primum teg, pore ípfius amplitudinis ac magníficentiz,qua cíuítas in przfenria uíget,ab L yfandro Ípesex; orta eft, A ccipiens deinde regis filium Cyrum Sardis ueniTe,ut ín eíus colloquíü ueníret,afcen dít;fimul& T'ífaphernís crímina deferret, Cuí cum ediíciü effet,ut Lacedamoníjs auxilio ef fet,acex mari Athenienfes fummoueret,remiíTior& míníme promptus uídebatur,quo Alc; bíadimorem gereret;& ad foluendam naualem potentiam renuíter ac maligne neceílaria fup: pedítabat, Cupiebat& Cyrus Tiífaphernís operas uítío dari,& turpes de illo rumores dip; gi,cum propter hominís improbítatem príuatas cum illo inimicitias exerceret. Hífce de caufis & alijs item ratíoníbus,tum uero fingularí coníuetudínis comitate charus,&€ adolefcenté ma: ís allícíenseum ad bellum fíirmíus anímauít. Cyrus illum cum diíícedere uellet,conuíuio acd píensobfecrabat,ut nullas eíus líberalítates muniíficentíasQy repudíaret,fed quicquid optare, explicaret,ac peteret,nullam repulfam paífurus. Exdpiens L yfander, Quadoquídem,ínqui, Cyre,tantü promptitudinis habes,peto atqj hortor,ut flipendio nautico unum adiungas obo: fum,ut proternís obolís quaternos captare líceat. C yrus igitur homínís magnificentia deled: tus,eidecem darícorum míllia dedít,Ex quibus additum nautísannumerans obolum,& fplea dorís plurimum uendicauit,€ breuí tempore hoftiles naues euacuauít, Nam ad eos quí maío: rem mercedem exhibebant,fréquentes commigrabant, quit manferant& fegnes erant,&(e; ditiones apítabant,& mala ductoribus quotidie ingerebant.L yfander lícet auulfís& detrímen to affe&ís hoftibus,naualí tamen pugna confligereaufus non eft, Alcibiadem ením flrenuum & acrem uírum,& nauíum multítudíne fuperiore,& ad uníuerfa marítíma& terreflríaad id tempus przlía ínuí&um reformídabat. Poftquà Alcibíades éSamo Phoceam enauigans,dif fis przfectum reliquít Antiochum, Antiochus habito quafí per contumeliam Lyfandro,faáu audacior,duabus aduerfus illum tríremiíbus ín Ephefiorum portum annauígat,& magniísrifi bus acplaufu ínfolenter ufus,curfum prater nauale duxit, Id ferens índígne Lyfander,non multas ab ínítío tríremes deducens,infectarí coepit Anriochum.Subínde feretes auxilium con fpícatus Atheníenfes,relíquas implet:naualí deníg; pugna conferta,uíctor Lyfander quínde cím captis tríremibus,trophaeumerexit.Ea re ira cocítatus ín urbe populus, Alcibíadem exav torandum cenfuít,quí dehinc ab ijs quí circa Samum ftatiua habebát militibus gnomíniofela: bítus,& male defeaudiens,in Cherronefum ex caftris nauibus profectus eft. Hanc pugnamji cet regeíta nequaquam ingentem,fortuna ipfa per mortalium ora propter Alcibiadem uolii re faciebat, Lyfander ex urbibus accerfitus Ephefüm,cum nonnullos audacia& fpírítufupa uulgus elatos cerneret,occulta femínabat initía,ut quemadmodum poftea factum eft, decem uíratum crearent,& rebus nouandís intenderent, Nec mínus folícitabat ac írritabat,ur fubtili ter confpirantes fíc rebusanímos adhiberent,ut in deflruendis Athenienfibus,fimulg exu bibus expellendís illos per eorum patrías potentíam uendicaturos intelligerent, Horum fidun re ipfa quibufq prxbuit,amicos atq; hofpítes ad ímpería,ad res ampliffimas,ad honores pro hens,prog illorum auarítía uiolandí íurís€ peccatorum adiutor& focíus. Q uocírca omne illi mentem attendere;gratíofi ín eum uíderi,íllius defideríum prz fe ferre,íllo uictore& impt ríum obtínete,níhil non affequuturos fperare. Eapropter cla(fis praefectum Callícratidamly fandro fuccedentem ab ínitío uidebant inuítí, nec fuí mores imperij fimplíces quidem& Dv ríco rítu uerosapprobabant,cum pofteríus dato de fe perículo,uir praflantíffimus& íuflili mus apparuiffet, Czterum huius uírtutém non fecus ac ín femidei cuíufdam ftatua pulchris dínem admírati,illíus fludíum ín amícos,charítatem& utilitatem quazrítabant,adeo ut eon? uim confcédente,prze moerore lachrymas effunderent. Eosadhuc in Callícratíidam iuuifosm ois reddebat,quod ex argento etíam ín nautas à Cyro tradito, quod relíquum fuerat, Sardísre mifit,eumd petere fi uellet,S& de alendo milite cogitare iuffit. Enauigaturus deníq illum tus efl,fefe nauales ita copías tradere,ut ín poteftate mare habeát, Atilje fuperbam& ínanen liomínis íactantíam redarguere uolens, Tu igítur leuorfum captata Samo, círca Miletii n? uíigatione deflexa, illic mihí tríremes tradíto,Nam fi marí ímperamus;hoftem ín Samo cómo ràntem ut nauígando formidemus opusnon eft. Cui Lyfander:Naues ípfze non meo quídem, inquit,fub ímperio,uerum fub tuo funt, Quo dícto ín Peloponnefum cotendit, magna perpe xum ambíguítate relinquens Callícratidam:;nec enim ullas fecum ex domo pecunias deferens accefTerat,nec ex oppídís propter eorum ínopíam ac tenuitate tríbuta colligi patiebatur. Re flabat igítur ut ficut Lyfander fecerat,euntes ad regías fores duces peterent, Quam quidem? rem uir ille ineptiffimus erat,qui íngenuus& animo excelfo pradítus,omnem ex er" rao eti i €Xs cen els lis Xtz "a tif (2 ny std srt cella nem n mo lett, ple teni Re ua i GVARINO VERONENSI'/ LDPNTERPRETE. 162 Gracos cladem honeftíoré exiftímaret, quàm barbarís adulari,& eorum fores adiíte,qui prae irmagnamaurí uím nullum bonum habeant. V rgete ramen neceflitate Lydiam afcendens, Cyriregíam petijtreferrí iubens Callicratidam claífis praefectum cum eo colloquuturü aduen uife.Eííanitore quodam dícente, Nunc Cyro,0 peregríne,nequaquá ocíum eft,ipfe enim pos ut, Callicratidas magna quadam fimplicitate refípodítGraue profeció nihil eft,híc ením ftans quoad potet expectabo, l'unc rufticus exiltímatus,& à barbarís derifioni habitus,abfceffit. Sea cundo reuerfus cum íntra fores non admítteretur,molefte ferens,ín Ephefum abijt,multa im» precatus ijs mala;quí barbarorum delícijs illectí,eos per opulgntíam incotínenter lafciuíre dos cuíffent,deosp prafentibus teftatus efi,fe quamprímü Spartam tetígerít,omnem daturü ope ram,utin gratam Ciraecí priftínam reuertitur,quo barbaris terrorí fint,& ín mutuam cxdem illorum potétíam implorare definant. V erum Callícratídes pro Spartana dignitate gerens anis mos,cum zquírate, magnanímítate;ac fprtitudine excellentiffimís Girxcorum par effet; paruo deínde tempore naualí pugna fuperatus,ín Argennufis eft deletus, Rebus retro ferri coeptís; foci] míífa legatione Spartam,clatl:s ducem Lyfandrum depofcebit,ytí fub eo imperatorenes gociaardentíus amplexuri. Eadem& Cyrusflagitans miferat. V etante uerolege bíscundem caffis praefectum fierí,cum Lacedaemonij morem focíjs gerere uellentprafecturx quídem no men Àraco cuidam íimpofuerant:czterum Lyfandrum uerbo quidem legatum,re autem uera cunctorum fummz prafficíunt, Plurímis igítur quí ín rebus publícís uerfabantur,& ín eorum urbibusmultum poterant, dudum exoptatus aduenit. Spes ením íníecia erat,eíus opera am pliores illorum potentías futuras,re populari omníno difloluta.Q ui uero fimplícesac generos fosimperatorum mores amabant,Lyíandrü quotíes Callicratida: compararetur, uerfutum,ca ptiofuma cenfebant.Q ui res bellícas uaríjs tractans modís,ipfam quoq; íuftitíam utilitate ameplificabat,alioquí cómodis ut honeftate utens,& uera mendacíjsnon natura prarftantiora exí flimans,utríufq; precíum atqy honore neceffitate defíniebat.Q uí& Herculis progeníem fine fallacijs belligerare dígnum íudicabant,eos irriderí iubebat, C uó enim leonís pellis nonattínz geret,infuendam effe uulpínam, Huíus generis funt,qua in Milefios feciffe dicítur. A micis at^ quehofpitibus populare potentíam fefe diffoluturü effe promíferat,fimul& aduerfam factios p nemeíecturum.Muratís interím fententíjs, cum pacatis animis inímícitías depofuiffent,apere toquidem uultu,& gratularí,& cócílíandis opem afferre fimulabat,clám uero conuícijs& ma ledictisad inuadendam multitudine ínftigabat. Vt autem ínfurgentium tumultü accepit, eue fligio auxilium ímportaturus oppidum írrumpens,quosrerum nouarü ftudíofos habebat obz uíam grauiore tono uocís increpabat,& afperríme perducebat ut fapplicium illis inflicturus: alios confidentíores effe íubebat,ut eo przfente graue nihil expectaturos,Hacipfa fimulator tamuaríe fingebat,ne quí dominatione populari potétes erant,euaderent,fed circa urbem rez fidentes,czderentur:quod& euenit,fiquidem uníuerfi fíde Lyfandri dictís habíta,funt interfe ái. Androclídz fermo memoríx prodítus éft,permultam Lyfandrí ad iufíurandum leuitate ar guens.Is enim,utaíunt,iubebat pueros quidem aftragalís,uiros autem iureiurando fallere,Po lycratem Samíum tyrannü ímperator non recte profecto imítatus. Haud ením Laconicti,fed contumelíoftus eft deis ficut& hoftibus utí,INam quifquis abiurat;hoftem quídem formídare, deum uero negligere cófitetur, Cyrus Lyfandro Sardis accerfito,ut ei iuueniliter affentaretur; ipfiusgratía nonnulla praeftlare prz fe tulít,quadam fubinde pollicitus,fi pater miníme trades ret,uel domeftícá fupellectilem fuppeditaturum.C) uod& fi cuncia defuerintaureti& argen teum fecturum effe folium;unde populís íus dicere confueffet, Deniq; ín Medíam fuum profe clusad patrem,cíuitatü tríbuta illi fufcípíenda defígnauit,& eius fideí propríum cómendauit imperium,gratum ín prímis habens, SC omní rogatuab eo uehementer contendens,ne fuum anteredítum cum Atheníenfibus naualí certamine dímícaret,aduenturü nang; magnam fe» cum claffem ex Cilicia& Phoeníce ducentem, Lyfander cum neq; parí multítudíne pugnare; neq tot cum nauibus ocíofus federe pofTet;nónullas ín poteftatem redegít ínfulas, Aegínam quog acSalamínam adíens,íncurfationibus uexauit.Dehínc defcendit in agrü Atheníenfem, ubifalutato Agide,quía ex Decelía uenerat, pedeftribus copíjs uíres marítímas oftendgre uos luitquibus marís dítíone obtinebat. Tamen interea doctus in(ectantes illum Atheníenfes ads uentare;alíó per ínfulas curfu effugít ín Afiam, Deftitut& offendens Hellefpontum,Lampfae «enos aggre(fus eft nauíbus, Thorax quoq; pedeftres fimul expedítas murís admouít copías, rbem ítaq; capíens uí, praedam milítí conceffít, Attica uero claffis centum& 1 x X x. tires mium eo tempore penes Elxuntem Cherronefi oppidum ftabat ín ancoris, Audítà Lampface h L»fandri uicto riantaritima co tra Atbcniefes. Diog.Laer.li.z PLVTARCH'I LYSANDER C na cladeconfeftimSeftum aduehuntur,inde frumentatü euntes,ad Aegofpotamos fiattíóanr éregione hoftium,adhuc círca urbem Lampfacum cum claffe ftationem habentium, A ttíca daífis€ alij multí du&oreserant,&Philocles,qui populum índuxítoratione fua,ut Captorum in pugna hoftium dexterz manus pollicem pracíderent,ut cum haftam ferre nequirent,remg tamen agere poffenr, Eo die cefIatum eft à pradío, Poftrídie pugnam inire fperantibus,Lyfan, der cum alía uerfaret anímo nautis edíxit& gubernatoribus,ut períndeac círca dieí ortumfy. turo certamine triremes confcenderent, filentio fedentes& ordine edíctum expeciarent;lti: dem& pedeflres copías fiructas(n littore conquíefcere iubet, Exoríente fole Atheníenfes die &is ín hoftem frontibus totam claffem concitant. Q uibus prouocantíbus,L yfander aduer(s tenens prorasfrequéti bellatore completas,íntendentíbus íam tenebris non tamen fe inaltum eduxit. Ad primas deínde naues fcaphas fummítens ordíne confidere& conquíefcere iu(li& nullum zdentes tumultü,nullo pacto exíre obuíam, F]unc ín modum círca crepufculum cons cedentibus retro Athenicfibus,nullum dímífit ex nauibus militem,nífi duas aut tres tríremes, quz explorandigratía mifLe,defcendentem fpecularentur hoftem, Poftero die,tertio(tem& quarto idem factitatum eft, Ea res magnam Athenienfibus íníecit audacíam atgj cotemptum, períade ac hoftibus terrore compreffis, Alcibiades interim(nam íscírca Cherronefum fuam íntra arcem uítam trahebat) ad Atheníenfem equo peruectus exercítum,duces increpuit;pri mum quod male€ míníme tutó caftra ín littoribus locaffent,qua& flatíone careret,& aduen torum impetus exponerentur.Deínde peccare illos,quod é Sefto exercítui neceffaría capíant, cum oportuillet mox,pofleaquam nauígatíone Seftum círcuiffent,intra portü aut urbem fcfe proculab hoftibus conftítuífIequí fub uníus du&u atqj aufpicío imperatorís tantum in portu habeant exercitü,qui dato figno flatim omnía ad tímorem imperata perficiant, Quz cumedo: cuiíIet,non modo non obtemperarunt,uerumetiam Tydeus contumelíofe refpondens,Non tu quídem,inquit,fed alij imperatores adfunt. Alcibíades igitur aliquam ínter eos proditíonem fubelfe fufpícatus;abfceffit. Die quínto annauigantíbus rurfum Athenienfibus& remeanii bus,utconfueuerant,fumma cum negligentía,parítp cotemptu,Lyfander fpeculatorijs emi( [is nauibus eorum prxfects imperat,ut cum primum egreffos profpexerínt Athenienfes,retro omnií celerírate remigent,cuméQ medío ín traie&tu fuerint,ereum de prora fcutum attollantít. ruptíonís fignum. Ipfe ínterím gubernatores& triremium prafectos adiens prouocabat,ince tabati utremíges& commilitones ftructos continerent,figno dato,omní promptítudíneac robore ín hoftes ínferrent. Sublato é nauibus fcuto,€ pretoría naui tuba ínfonuit,in altumfe fubuehunt,& íncurfionem faciunttpeditatus in líttore certatím aduolans,promontoríumpe tít.Hoc autem íntercedens utríufqy continentís fpatíum quindecim ftadiorum eft, Id uero ftu: dio& promptítudine nauigantíum eueftigio corripitur. Conon Athenienfium Íímperator pri mus contínentiannauigantem derepente claffem profpiciens, moerore claffis uexatus uoce rarí ut confcenderent, uocare alíos,obteflari,nonnullos coactos inferre. Diffipatis autem homi nibus nihil(tudío proficiebat.Nam ut prímí exíerant,flatim ut quí níhil expeclabant,autínre busemendís uerfabantur,aut ín agro deambulabant;aut intra tentoría fopítí íacebant,aut pz randis prandijs íncambebant longe à futuri cogítatione per ducum imperitíam exiftentes. Cla more ac firepítu íllato aduentantíum iam hoftium,Conon octo fublectis nauibus,ín Cyprum ad Euagoram fugiens enauigauit, Cterze aut uacua captae aut refert, confractz, Homíne inermes atqj difperfi cum auxilíü ferrent,ante naues cafí,uel fi fugam capefferent,defcendev tibus ín terram hoftibus necabantur.Capta tría homínü míllia cum ducibus,& claffis uniuer: fa,pratter oram marítímam ac naues quz cum Conone falutem fuga compatarunt, Inde rdi gatis poft fe nauíbus cum caftra díripuiffet,Lyfander cum tibiarum cantu& pxanís Lampf cum reuertítur,re ampli(fima mínimo labore confecta,& una hora longiffimo,tempore& fot tunis euetisQ diuerfiffimo d príoríbus,ac íncredibili maxíme bello cótracto: quod bellum pof infínítas cerrandi formas,& rerum geftarum permutatíones,complures quam antea Gira duces confumpfit,& uníus uirí confilio& erauitate trucidandos dedit. uocirca nonnullíboc opusdiuínítus factum exíftímauere,Caflorem& Pollucem ín Lyfandri naue utradj ex parte extítiffe,& quo tempore portum erumperet fydera clauo circunluxiffe afferentes, Quidam& lapidis cafum ad earum rerum euétum prodigio fuilfe ferunt, Nam ut conflans multorumell opinío,mírae magnítudínis faxum ad Aegofpotamos€ coelo delatum eft,quod& xtate nofita oftenditur,íd pracipua religione profequentibus Cherronefí íncolis, Anaxagoràá quoq pra dixifle tradítur,quod eorum quz coelo infixa funt corporum, lapfu quodam à agitatíonefa cia, unius att Ícat üm mir ns [tiz lite fas jm 4 £s, & im Tis en nt, e tu on 4 . tía ifs [0 Lit (t4 1 Iz ue pri ife mí 4 la Its nt Tm lis (3: ot qu oc te 3 GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 165 a dia, uniuseffracti cafus futurus effet&C abiectio. A ftra etíam haud eo in loco effe quo apparent; Nam cum faxea fínt&€ grauía,ztheris quidem refiftentia& reflexione fplendere:caterum per uím adftrí&ta trahí uertigíne ac círcuitionís tenore,ficuticum frígida& ponderofa ab rerü pría mordío fecernebantur à toto,ne huc deciderent& continerentur, Alía quzdam qudm hzc cre dibilíor eftopinío,afferentíibus nonnullís,ut radíantes telle nequaquam fint ígnis etherei fuz fio& diftributio ín aére,quí circa incenfionem ipfam extínguitur:nec aérís in fuperíore parte multitudine folutí fuccenfto& inflammatío;uerum coeleftíum corporü iáctus& cafus,uelut uadam tenorís inclínatíone,motíonis auerfz exagítatíonibus delatorü,necad habítatostera iz locos,fed fere exteríus in mare magnum excídentium noslatére, Caterum'Anaxagorz tee fiísaccedit Damachus ín ijs quz de religione tradít, quodante íllíus lapidis cafum,quíng; ac fe pruaginta díesaffiduos corpus igneum exímíz: magnitudinís uelut flammea nubes coelo fpez cabaturmíníme quíerum, fed multimodis perfraciís agítatíonibus delatü, ficut abfciffae auulz fzipignis formae motu& errore paffim perlatz,ín modum radiantium fiellarum fulgurant, Poftquam deiectum eft faxü,íncolz metu ac pauore fedato conuenere. Nullum ignís aut opus autueflígium cernüt;lapís alíoquí erandís quidem íacebat,caeterum illius ígnea figurx&(ut ficdixerim)ambítus partem nullam habebat, V nde Damacho difcretís opuseft auditoribus lí quet.Sí uerus eft fermo,eos uehementer arguít,qui petram alíquo ex colle uentis& témpeftaz tibuseffractam dicüt,índe more turbínís derelíctam,ubí primum círcumuoluens agitator ille defüitíc,diffolutusdp eft,eiectà decidíffe, INififorté quod multos per díes apparuit,re uera ignís extítítfed extíncium atq; corruptum aérí mutationem ín uentos motusQ uiolentí(fimos prz buit,a quibus ut faxum ipfum abijceretur obuenít.Hzecalío fcribendi genere dilígentíus excu tienda funt,L yfander uero cum tría captíuorum míllía morte damnatos collegis íntelligeret, Philoclem eorum imperatore acceríens rogauír,quanam fe dignü poena ceníeret,cum talía cíz uíbus aduerfus Girzcos cofilía tribuerit" At ille nulla ex parte ad calamitate demíffus,íuffit,eos neíncufaret,quorü nemo iudex adefTet,fed ea uíctor ageret,qua uictus paffurus erat. Deínde lotus fplendída fumpta laena ante alios ciues ut íugularetur proceffit, quemadmodum Theoz phraftusfcriptá relíquit. Poft hzcad oppída nauígans Lyfander,quofcungs obuíos Athenien p feshaberet, Athenas abire ímperauít, Nullíenim fe ueníam conceffurü,fed trucídaturü quote quotextraurbem offenderet.H ac uero ídcirco faciebat,& uníuerfos íntra urbem copellebar, utcumin cíuítate fames confeftim ínualefceret acínopía,in obfidione nullas moleftías exhíbez rentperrerum copíam facilíus tolerates.Deftructís populis€ rebus eorum publícis,in finguz lasunum duntaxat ac Lacedemoníum gubernatore dimifit, E focíejatibusautem qua per urz be:eiusopera congruebant, decem ex fuís prxfectos impofuít, Hac ipfe& per hoftíles& per focías ciuitates peragens lentam nauigationem ducebat,fibí Cirxcíae príncípatum quodammo doinftruens,Haud enim prímates autlocupletes ad przfecturas defígnabat,fed in fodalítía&€ hofpítalítates res ipfas gratiofe conferebat,honorís acfuppliciorum dominos autores conftíz tuens, Compluribus etíam prafens fedibus,& amicorüi fuorum ínimícos ex urbíbus eijcíens, íudícíum haud fané benígnum de Lacedeemoníorum imperio Gracís exhibebat, Theopomz pus ígitur comícus delirare uifus efl, quí cauponarum& uína uendentium mulíercularum fiz miles Lacedaemoníos dixit, quod cum Girzecís libertatis guflum propínaffent,acetum ínfüillaz runt. Illico enim molefta& acerba erat prxguftatío,cum Lyfander null populis admíniflran darum rerum autorítaté permítteret,& paucís confidentíífimis quidem& contentíofiffimis, cá uitatesmanu& potentía tenendas comítteret,[n hís non multo tempore moratus, mí(fis Lace dzmoníam legatís,nuncíat fe cum ducétarum nauíum claffe annauígare;deínde círca terram Attícam fe cum Agíde ac Paufanía regibusconíungit,táquam eueftigío urbem capturus, R ez pugnantibus uero Athenienfibus,aflumptís nauibus,rurfus traíjcíens ín Afíam,catergrií pla nt cíuitatü flatum diffoluit,conftitutis decemuirís, multis ubígy íugulatis,multis exilio mulcta tis,uniuerfis eíectís Samijs ciuitates ín exulum poteftate pofuít, Abrepta Atheniefibus Sefto, prohibits habitare Seftianís,gubernatoribus& nautarüt hortatoríbus agrum& urbem fruen dam depafcédamáy tradidit, Quam ad rem refragati prímo Lacedaemonij,Seftíanos ín agrum denuà reduxerunt,[Ila Lyfandrí opera cunctí iucunde fpectauere Graci, Aeginenfes'longo Pofttempore fuam recuperare urbem, Melios€ Sícyonios ín propría reftitutos domicilía,exe pulíis inde Atheníenfibus& oppída reddentibus. A udiens autem Atheníenfes,inualefcente intra urbem fame male habere,ad Pirxum nauígat,ubi inductam neceffitate cíuítatem ad paz cem,imperata facere coégít, Opereprecíum eft Lacedaemonios audire diícétes,L yfandrum ad x j C Oboliunde didi, PLVTARCHI LYSANDER Ephoros hoc pactofcripfifTe: Capt(unt Athenx, Ad quem fic refcripferunt Ephori;Satef a ptas effe. Hic ad decorem fictus eft fermo:uerax autem ab Ephoris decretum hunc in modum Íe habet: Prímores Lacedxmoníorum decreuere;Pírxo& longis murorü turribus eíedis ubi ex uníuerf(is exierítis urbibus,ueftram poffidere terram. Hxc ípía cum fecerítis,pacem habete, qux opus funt exhibete. R.emiffis exulibus de nauíum multitudine quicquid deliberatum fu; títfacíte, Atheníenfes'heramene A nconís filio fenatum habente hanc ab Lacedxmoniíjs ac ceperütepiftolam,quo tempore Cleomenem ab íuuene quodam ex factíofis interrogatü fuiffe tradunt: Num aduerfus Themíftoclem& dicere& facere auderetmuros Lacedaemonís tra: derenequícquam reformídans,quos ille ínuítís Lacedaemontjs altius aedificauerate Cui Cleo; menes,Nihil aduerfum Themíftoclem,inquít,adolefcentule facío: nam quos ílle muros ad i. uitatís falutem zedtficauít,nos ad falutem diruemus, Q uod fi mcenia felices cíuitates effíciüt in. felici(fima efe Spartam neceffe erat,cum nullís fepta fit moenibus,[tag; cum Lyfander uniuer: fis nauibus duodecim duntaxat exceptís,& muris Atlfenarum potitus effet x v 1. Martij quo & penes Salamínem naualí certamíne Barbarum deuicerant,flatím de permutando reipubli cx ftatu confilium agítautt, CUuuam rem cum Athenienfesafpere& contumacibus ferrentani; mís,mífitquí denuncíarent,foedifragam à fe cíuitate effe deprehenfíam, Ipfam ením przteriff díes,quibus díruendí fuerant murí,quos adhuc flare cerneret, Alteram igitur ín íllos denuóla tam effe fententiam,ut quí conuenta diffoluerínt, Sunt qui de cíuítate ín feruítutem redigen: dare uera fententíam inter fociospropofítam fuí(Te dícant,quo quídem tempore Thebanum Eríanthum autorem extítífIe,ut urbe diruta agrum pecori pafcendum relínquerent, Poflmo: dum coactís ad couiuíum ducibus,Phocenfis quídam tíbícen Blectram cantabat Euripidis,cu: ius initium eft; T'uas agreftes Electra petíj domos Agamemnonis gnata:ad cuíus cantum fra &ís cunctorum anímis miferabile uideri facínus eam uaftare ac delere urbem, cuíus immortali extet gloría, qua tam claros ín lucem uíros extulerít.L yfander igítur Athenienfibus ad om: nía fummí(lius inclinantibus,permultas ex urbe;uníuerfas ex caftrís tíbícinas accerfit quibus iterum modulantibus,muros à fundamétís eruít,& triremes cremauit,ad tíbíam coronatísín: tereacp ludentibus focijs,perínde ac dies ílla príncipium líbertatísafferret, Cófeftim etiam rei publíca flatum permutans,trigínta quídem íntra urbem, decem uero ín Pirzo pracfectosíínfli tuít,prafidíum arcí& Callibíum Lacedaemoniü gubernatorem ímpofuit. Hic poftea cum Au tolyco pugili,de quo Xenophontís conditum eft fysmpofium, fublato fufte plagam infli&urus eíTet,is eleuatis ín fublíme cruribus,pronü euertit homínem. Q uod cum Lyfander mínusmo le(te ferret,ipfum ínfuperredarguít Callibiü,his adíectís uerbis:Ignorare Callibi uíderís,quod inliberos geris imperium, Paulo deinde poft tríginta ut Callíbij eratíam inírent, A utolycü oc cíderunt,Poftea uero Lyfander ín Thraciam enauigans,grandem pecuníam, dona, coronas fufcepit,copluríbus(ut par erat) conferentibus ín eum,ut uirum potentiffimum& quodam modo Grzcíx domínantem,Ex quibus quecunq fuperuacanea fuerát,per Gylíppum,quiin Sicilía ductaratexercitum,Lacedaemonem tranfmifit, Gylippus diffutis(ut aiunt) facculis,non medíocrem ex fingulis pecuníam fubducens,denuo confuit,ígnorans ineífe unicuícy literulas numerum fignificites.Spartam ítag; profectus,cum ea qu fubduxerat domi fub tegulis clin occultaífet,facculos Ephoris tradídit,figíllacommonftrans, Atilli cum reclufiffent, dubitatio: nem resafferebat,quod argenti numerus cum fcriptís dífonare uideretur, Seruus ínterím Gy lippi ueniens factum fubambígue indicabat,multas fub tegulís cubare noctuas, Eo nang tem pore utpluríimum, Athenienftum gratía,noctux nummis ínfigníebatur, Giylippus igitur pol resab eo praclareac magnífice geítas,turpeac índignum facinus adortus,€ Lacedamone fpon te commígrauít, Quocirca Spartani quí plurimum fapientia pollebant,eo facto pecunia uim uchementifIime formídantes(haud enim ínfimos íam cíues attígerat) Lyfandrum carpentes, Ephoros obteftabantur,utuníuerfum argent atq; aurum perínde ac peítes introductas abij cerent.ltacy latam effe ín fenatu rogatione(ut Theopompusautor eft)ferente Scíraphída,ud (utEphorus tradít) Pblogida,aurum atcp argentü íntra urbem fufcipi non licere, patrízautem ritu námis utendum. Hi ferrei príncipio fuerant,fed ígnitiaceto cunctí ne ín ufus fabrílesac commiodarentur,ac íunctura molles& ad incídendum prorfus inutiles redderetur,deinde gr ue pondus portatuy difficile magno ex numero atqg mole pufillum fané precíá ualens. Apud príusfeculum ficomníno habuifle uerifimile eftut nummorü loco ferreis uterentur uírgulis, id eftobelifcís:plerícg& reis, quibus hoc etíam tempore nummorü aceruum obolos uoatí ceríum eft,& obolos fex unam conficere drachmam,;quía tot manus ípfa coplecteretur. Cate : rum coti m—C M wu uu mul. KA Aa M pL ín (3r (lí Au rus mo lod T s m iit )on ]las am (0^ em oft yon liri £5, ud ac gra ud Jlís, at "tt h B GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 164. rim contradicentíbus Lyfandti familiaribus,& fummo fludío contendentíbus ut pecuniz ín ciuitate manerent, decretum factum eft,huius quidem generís nummos ín fifcum referendos effe, Quod fi quis príuatím poffidere deprehéfus fuiffet,ei capitis fupplícíum definítum:quafí Lycurgus nummos quídem,non autem nummorü auarítíam pertímuerít,quam non tantum príuatís interdícta polic(Tio inhibebat,quantum ciuitati conceifa íngerebat,quíppe ipfo ufu dí onítatem zmulatíonemQ fuícipiente.Haud ením id ut ínutile príuatim cotemnere facile erat, quod publíce ín precío habere cotuerenturznec ad domeítíca non conducíbile arbitrarí,quod comuniter& probarí& amari confpícerent;quin longe cítiusá comuníbus exercítijs ad príua torum uítas,confuetadines,morescp manant,quáàm finguloru affectiones,ciuítates rerum turz pitudíne acflagítijs impleant.Partes ením cum toto paríter uerfari uerifimilius cít,quando uer gitin peíus, Atdelícia partís adtotum,multa ab ijs quirecte ualent,íntenta habent adíumenta., lllíquidem ne pecunía ciutum domos irrüperet,merum,legemi uelut cuftodem adhíbuerüt: animos uero ut ínconcuf(Ti& ad argenti cupíditaté ínfractt manerent,míníme conferuauerüt, inie&o cunctís díuítíar amore,perínde achonefítum quíddam& ampli(Timü foret, Fixc cum alío quodam ín genere(cribedí uerfarem ur,de Lacedaxmonijs attígim us, Lyfander aream fuí fingulorumq prafectorü ftatuam e manubijs pofuít ín Delphís, SC aurea Caftorís& Pollucís allra,quz ante res Leucirícas euanuerunt,[n thefauro Brafídae& Acanthíorü tríremís ex aus ro& ebore compofíta duorum cubitorum erat,quam Cyrus eí uíctoríz monumentü miferat, Alexádrides Delphis fcríptum reliquit, eo ín loco Lyfandrí depofitü efTe talentum argentí,& mínas duas& quinquaginta,praterea ftateres undenos:qua ín re mínime cum caterís concor dat híftorícís,quí de hominís paupertate confeíla fcripferunt. Ea igítur tempeftate Lyfander quantum prífcorum nemo Grzcorum,potétiffimus,& elatíone& poteflatís magnítudine uiz fuseft uti, Nam ut Durís tradít,illi prímo Girzcorum perínde ac deo, per cíuítates& arx& faz crificia conftítuta,eiqs ante omnes paanes decantatí funt, Ex quibus unus huíus generis inítíü habuitfe memoratur: Almz Girzcix imperatorem à latíffima Sparta diuínís celebremuscantíz bus loPaan, Samij ut dícata lunoni templa Lyfandría uocaretur,fenatufconfulto decreuere, Charilum poétam fuo femper adiunctum laterí habuít,utres quas gefferat uerfibus exornas ret, Antilochus mediocría quadam de illo carmina ediderat, quare delectatus Lyfander mune ris gratía pileum impleuitargento. Antíimachus autem Colophoníus& INíceratus Heracleoz tes Lyfandría poémata certatim agebant,E quibus cum INícerato coronam donaffet, Antímaz chusdolore percítus,fcríptüà fe carmen aboleuit, T'unc íuuenís adhuc Plato Antimachí poétiz cum admíratus ingeníum,quí fuperatü fefe molefte ferebat,reuocatii mítígabat,ignarís igno rantíam malum effe przfatus,quemadmodum cacítatem non uídentibus, Aríftonus cítharocz duscum fexíes Pythia uiciffet, ut Lyfandrigratíam íníret,eí pollícítus eft,fefe cum denuo uícto ríamreportaret, Aríftonü Lyfandriferuum praconío declaratur&, A mbiítiofus Lyfandrí aníe musprímoribus& fui ordinis homíníbus grauís tantum erat. Cum autem elatíonís pariter ac moleftíz plurímü& mores& ambítio per familíares cotraxifTent,in eo neg; honorís,neg; fupe plícij uulgarís modus inerat. Hofpitalitatís& amicítí przmía proponebantur,urbaníi fine ínz terpellatione potentatus,& dominationes índifcufTx, V na uero explendz íracundíz uía erat, ínimícum extínguere,cuí ne ulla quídem fugiendi licentía praftabatur,Pofteríorí tempore la tentesMilefios ín medíum produci cupíiebat,qui quonia populi partes pro uírílí defenfabant, uetítusne quo pacto effugerent,neminem uíiolaturum íureiurando affirmauít. Hí uero cun fidehabíta perueniffent,tfactíonis fuze hominibus iugulandos tradidit, haud octíngentís pauz ciores, Alis etíam ín oppidís innumerabiles plebeiorum cxdes fiebant. lam ením non príuatís ipfius caufís trucidarí uidebátur,fed plerifqg fimultatibus,& compluríbus auarítijs eorum,quí ubíuís gentíum erantamícorum morem gerebat,& opem fimulac opera impendebat.Q) uocír c Lacedxmoníus Eteocles frequentem confequutus eftlaudem,cum dixít,Bene actum cum Grzcia,quod duos mínime Lyfandros protulit, Hoc ídem(utautor eft Theophraftus) de Ale Cibíadeab Archíítrato dictum eft. Cacterum ibí contumelía,mollíties,& cótumacía moleftíam maxíme paríebat:ín Lyfandro autem acerbítas morü grauem pariter ac terribilem potent efz ficiebat,Lacedzemoni caeterís Lyfandrü íncufantibus,nequaquá anímü uehementer adhibue runt. Vtuero Pharnabazus poft multas eius iniurías.uíolentíus aprif uexantís Sparram mifif: fetaccufatores,índignabádi Ephorí unum ex amícís€ foctjs ducibus'Thoracem,quem príua tumargentü poffidere deprehenderunt,fupremo affecere fupplicío. Lyfandro uero miffa Scy tala utSpartam adueniret,edixerüt.Scytala talís eft, Cum Ephori claflis prxfectum,aut impera x 4 , ToMyatbuX0it. 17.64p. 9 PLVVTARCHI LYSANDER C torem emittüt, duo teretíaligna€ longitudine& craffitudine diligenter adxquant,adeó utde; ^) í(T*—-—»"|" De$cytda Las tafa uiciflim cogruant,e quibus cum alterum fibi referuent,alterum tribuunt dífcedenri, Hac conicaGell.ib, autemligna Scytalas appellant, Cum ígítur arcanum alíquid& arduum fignificare cupíunt, chartam ínftarlorí prolixam& anguftam Scytalz fue círcu muoluunt,nullumá facientes ip. teruallum undícy fuperficíem charta occupant,quo facto quzcunque uoluerint circunplica Scytalz charta defcribunt.Dempto dehínc codicillo ad imperatore abfq; ligno fcrípta míttunr quz cum ís accepít(alíoqui lectítarí nibil ualet,adeó líterís hínc índe diffipatis,at nullum prote fus contactum habeant) fua fi umpta Scytala,codícillum fic przcifum circunplícat,adeó ur(ir, cunductíone fimilem ín feríem conftituta uerborum contíinuatío reperiatur, Codícillus ficut & lignum Scytala uocatur,utd menfura menfuratum dící plerung;folet. L yfander alla íj ad HelleípontumScytala perturbatus efl,praecipue accufationes Pharnabazí reformídans fly díum& accuratam adhibuit operam ut ín eíus colloquíum ueniret, quo mutuas controuerfis folueret, Conueníentibus illis L'yfander precibus orabat, ut líteras ad magifiratus daret,perin. de ac nullís uíofatus iníurijs& nullas accufatíones afferens:& profectó ín Cretícum Pharnzb; zum Cretíca fefe utí uerfutía uidebatur ignorare, Omníaením fefe facturum ele recipiens, aperte quidem pro Lyfandrí precibus confcripfit epiftolam,alíam uero clanculum conícripá ibídem babuit.In imprímendis autem figillís líteras alternans nihil afpectu differentes quas oc culte fcripferat, Lyfandro dedit, Itaqgy Lacedemoníam perueníens,€(ic in prxtoríum de more profectus, Pharnabaziíliteras reddit Ephorísuehementi(fimá críminum fuorum partemamo: tam exíítimans, Pharnabazus enim magna Lacedemoníjs charítati erat,fupra omnes regíos profecto ín Spartanos propriffima ufus opera. Poftea uero quàm Ephorilectam epiflolamLy fandro cómonflrauerunt,plané intellexit non folum Vlyffem uerfutum effe, T'um admodum perturbatus abíceffit.Paucís poft diebus magíftratus adíes,oportere fe díxítad Hámonis tem: plum aícédere facrificiorum gratía faciendorü, quae ante bella deo uouerat, Sunt qui ín fomnis Hammone illi adítítíffe dícant,dum Aphygzorum oppidum obfideret ín Thracía, Quapro: pter períndeacíubente deo obfidione omíífa, Aphygaís ut mmolarét Hammoni pracepíà ut fufcepto ín Aphrícaitínere deum placaret,fummo níxus eft fludío, Plurimi tame deum(bi pratexiü duntaxat fecíffe autumabant. Alioqui Ephoros metuens,domeftíca míníme íugum ferens,& alieno parere ímperío haud fané rolerans,errare& aliquandíu luftrare terras magis appetebat,quemadmodum equus ín liberís pafcuís& pratis apertis ad praefepe rurfus& adío litas reductus operas. Quamuero peregrinationis caufam Ephorus fcriptis mandauit,pauó poftexplícabo. Vix aute ac difficulter ímpetransut ab Ephoris dímítteretur,enauigauit,la cius peregrínatione comuní confenfu reges effecere,ut eíectís illius amicis res urbanz populis reftituerentur,Ciíuítates enim per fodalítía ab eo detentx prorfus erant,& Girzcía fuz domim tioni erat obnoxía, Cr uas inter res iter concitato tumultu,cum Atheniéfes aduerfus triginta €Phyla ímpetu fa&o uictores effent,reuerfus extemplo Lyfander Lacedxmonijs perfuafitut paucís íntra cíuítates factiofís auxilium mítterent,populosd uaftarét.In prímís trígínta tyran: nís ad belli fubfidium centü talenta míttunt,imperatoremá Lyfandrum. Reges cum ínuídia, tum metu ne denuó Athenas in poteftate redigeret,uteorum alter exíret decreuere, Egreffus igitur eft Paufanías,uerbo quidem ut opem tyránís contra populum afferret,re autem uera, bello finem imponeret,ne per amícos Lyfander Athenarum dominatione denuó uendicara. Flocítag facile perfecit. Nam concilíatis ínter fe Athenienfibus,& fedítione fedata,L yfandro ambítíonem erípuit.Paruo poftmodum ínteriecto tempore cum defcifcerent Atheníenfes,cul patus eft Paufanías,ut quí populum paucorti domínatíone ueluti freno antea coércitumlibe rans,contumelíofe fuperbed fzuíendi copíam eí feciffet. At Lyfandro gloría homínis fa&un adíecit,qui non adalíorü gratíam,non ad fimulatam oftentationem, fed ad rei Spartanz cómo moda feuerü agítaret ímperíum.Erat quidem audax allóquio,& repugnátibus terríbílis, Cum Argiui de agtifinibusambigerent,ac Lacedemonijs iuftíora fefe dícere cenferent,enfe cómon flrato,Q ui huius, ínquít,eft dominus,optime de agtí finibus dixerit, Megarenfis homo quodi ín couentu oratíonis confídentía ín eum utebatur. Cuí Lyfander, Aduena,ínquit,tua cíuítais índigét oratío.Boeotíos necp amícos plané,neg aperte hoítes interrogabat, rectis nean ínclím tís per ípforü agrum haftis íncederent,Poflquam incumbentibus Corínthijs moenía prxtergrt diens languídíoresad inuadendum cernit Lacedaemoníos,ínterim lepus foffam tranfire uílus eft, Non pudet uos;aít,eius generis hoftes pertimefcere,quorü moenibus per fecordíam lepo res indormiunt? Cum fupremumuitz diem rex Agis obíjffet, Agefilao fratre felitio mui eoty DONC ERE mi a (de; lac unt, Inc Cata unt; 'Ors [i icut bibi ,flu rÍias tins aba *ns, ipti Ive ore TI04 2íog Ly um em: nis 04 c (ibí um igis df julo ; lt ulís Tun inta tut an: día, [fus Ut fl, dro cul be um rto um TU xli atis ít1a gre us 04 r oty GYARINO VERONENSI INTERPRETE. 165 a Leotychída filio eius credíto, Aeefilai Lyfander amator,ei fuadebat ut regni occuparet,uelut legitímus ab Herculis progeníe ortus, Leotychida calumníam ínfígebar,quod ex Alcíbíade procreatus effet,quí occultos cum Agídís uxore T'ímxa congreffus habuíílet,quo tepore pro» fugusSpartz uerfabatur. Agís autem,utferunt,rem diutius animo uerfans,ut qux nequaqua ex fe grauida foret, Leotychídam per contemptum habebat,& reliquum tempus eum palam abdicabat,Poftea uero quàm morbo correptus ad Heream urbem delatus eft,urgéte iam more te,tum adolefcentulí precíbus,tum amicorü fuafionibus exoratus, ín compluríum conípectu Leotychidam filium fuum declarauít,obfecratisdy prafentibuis ut ad Lacedaemonios earum re rum teftímoníam afferrent,uíta exceffit, Hi quidem Leotychídz tefles affuerunt, At Agefilaohomini fané fplendido& Lyfandrí opibus freto, Díopithes uir illuflrís detrímento erat,hu íusgeneris oraculum ín Agefilaí claudícationem adducens: Magnalícet íactes Sparte,íam menge reuolue, Nepedibus ualidam te perdat regía clauda, Temporetelongolabor infperatus habebit,? Inteletalís bellorum corruet unda. Multísad oraculum ínclinatís,& ad Leotychidam uerfis,Lyfander Díopithen haud redteoras culum intelligere díxit:necfi quis offen(ipedis Laceda moníjs im peret,deü indignarí,aut mole fleferreuerumenimuero claudum imperíü fore, fi fpurij male& progeniti ínter Heraclidas rea gnumteneát,Hxcloquutus,ut qui potétiffimus eflet,in fuam omnes induxit fententiam,qua rex creatus Agefílaus, l'um ftatim Lyfander quo expedítione ín Afiá fufciperet,íncitabat, in» gentem illi fpem fubijciens,fi Perficà uaftaretimperium, uir futurus effecampliffimus.Datís in Afiam ad familiares literís,iubebat ut ín bello aduerfum barbaros ducem à Lacedamonijs dez pofcerent Agefilaum:quí obt&perantes rogaturos Lacedemone mittunt oratores, At Lyfanz dríoperanon minus regía poteflatebonü Agefilao uídetur extítí(Te, Caeterum ambiítioforum ingenia cum alioquiad príncípatus maligna non fínt,non paruá ex ínuidia quam ad pares pro ptergloríigerunt,impedimentü ad res gerédas habent, Nam quibus focíjs& adiutoribus utí licet,eos emulos& aduerfarios ín uirtute fibi facíüt. Agefilaus igitur inter triginta confilíaríos B Lyfandrüadduxít,uteo amicorü uel prxcípuo uel prímo uteretur,Poflquáautem ín Afia con flitutus, mortales ad eum pro parua famílíarítate rara faciebant colloquía,Lyfandrü auté amící cum pro multailla príftína confuetudíne colerent, füfpedti uero pertímefcerét,& ad fores com meabant,X uadenté confectabantur,quemadmodum hiftríonibus ín tragacdíjs frequéter ob uenit,ubi nuncíj cuíufdam,aut ferui perfona gerens collaudatur,Sépríores partes agit:quí au» tem díadema geftat& fceptrum,per crebros etíam clamores non audítur:fic& confilíarío tota imperi) dígnítas iaerat,cumipfiregi nome poteftatís inane relínqueretur. Hac igítur tam íne concinna honoris auíditas aliquo pacto demulcenda erat,& Lyfander ufq ad fecundum pote flatís gradum remítrendus:uirum autem& beneficum& amicum omníno retjcere& per con temptum habere, Agefilao indignum erat,Prímium quidem nullam eirerum gerendarum oc cfionem praebuit:poftmodum fi quibus operam ac ftudium dantem Lyfandrum fentifceret, eosrebusomnibus ínfectis remittebat,& muneris quamuiliffimí uotorum compotes. Síc eíus potentíam tacite dí(foluens& extínguens, fimul cunctorum fefe impotentem Lyfander íntelz lexít,fuum& amícis ftudium obefle,ípfe opem tríbuere defrjt,ad fe& neaccederent neu coles rent,obfecrabat:cum rege haberent colloquía,& ijs quí maiorem in prafentía commoditate afferre pro acceptíshonoribus poffent.Hzccum audiffent multí,fuís pro negocijs moleftí effe deflítere,cxterum non obfequia;non honores omíttere,quin feu deambularet,feu ín gymnae fijs uerfaretur, frequentes adíre, Quz res longe magís Agefilao quàm antea moerorem íncue tíebant,& ex honore flimulabat inuidía, Quapropter cum milítibus multís principatus& ree rum gubernandari officía tribueret, Lyfandrum díuidundis carnibus prafectum defignauít, Deinde cotumeliofius afpernatus;ad Ionas couerfus,Ite,ínquiít,& meum carnis fe&tore colite, Itag Lyfander cum Agefilao fermoneshaberi oportere cenfuit, Fit igitur breuis Laconíco mo re difputatio: Num Agefilaébene nofti mínores amícos reddere: At ílle:Si uelint me vsaiores effici. Qui uero meas opesamplificauerint,eos ín parte uocare par eft.Cui Lyfander: Atforfan Agefilaé,tíbi magísdictii quàm mihi perpetratü eft. T'e autem oro& externorü homínum gra ta,quí coníectos ín nos habent oculos,ín eo me imperij tuí ordíne conftítuas,ubi mínus quí» em ínuífum, magis autem tibícómodum fore cenfuerís, Eam ob rem legatus ad Hellefpontü millas eft;quí tametfi Agelilao fucceferetneceffaría tamen agere non neglexít. Míthridatem x 5 PLYTjARCHI LY SANI D.ER C Perfenuirum firenuum exercítusqp ductantem inimicum Pharnabazícum ad defcifcendum induxiffet,ad Agefilaum perduxit, Ad nullum alíum bellí ufum habítus,progredíente tempo reSpartam ignomíníofe nauígauítlitem in Agefilaum fouens,& uníueríam maiorí quáman tea odío perfequens rempublicam. Rebus ad permutatíone& nouatíonem comparatís ac ín; ftructís manü adijcere ínftituit cunctatione fublata. Eratautem huiufcemodi, Heraclidarü oe: nus,qui in Peloponnefum reuocatife Doríenfibus immifcuerant,ampliffimü& ílluftre Spa; tz florebat. Haud unícuic illorum regalís faftígij erat comunícata fucceffío, Duabus tantum €familijs reges delígebantur,quasEurytiontídas appellabát,& Agiídas, Ex relíquís nullusper generis nobilitatem plus quàm alter ín rebus urbanis habebat uirtutísshonores potetbus om: nibus erant propofití, Horum cum Lyf(ander effet,ubí ad ingentem rerü gefítatum elorià fubli mior factus, poteftatem& amicos permultos coparaffet,indolebat cum cíuitate fua operala te propagatar cerneret,regnatibus alijs gubernarí,ques tamen nulla ex parte fe praflantiores eíle perípiceret, Decreuít ígitur regiam dignitate duabus€ famílíjs traducens, Heraclidís omni buscómunem reddere.Sunt quí dicüt,non Heraclidis,fed Spartíatis,ut non Herculís nepoti: bus,fed ijs quí per uírtut€ cenferentur,id praemium proponeretur;qualis extíterat Hercules quem uirtus ad díuínos perduxit honores.Q uod fihuncínmodumregníi íudícíum fieret fpes erat iníecta,nullum ante fe delectum íri Spartíatam.Prímü igítur negocíum aggreffus,períeci uibus perfuadere paratus erat,orationé pro matería medítatus,eià Cleone Falicarna(feomedi tatam acconícriptam, Deínde rei tam noua tamQ ínufitatz magnítudíne ante oculos propo: nens,audaciori índigenté auxilio,omnem,ut ín tragoedía dici folet,ín cíues machína attollens, Pythicas fortes& uatícínía compofuit& adornauít,quafi nullum fibi fructum Cleonís allatura foreteloquétía,nifi dei metu& fuperftitione príus obftupefactos cíues occupaffet,& fic adora tionem adduxiffet,Pythicum,ut Ephorus inquít,corrüpere conatus oraculum,& Dodonass puellas Phereclis interceíTione fuam ín fententíá allíciens,reíectus eft. T'um ad Hammonis tem plum confcendens,colloquío cum uatibus babíto,magná uim aurí obtuliffe craditur:quod ine digneferétesílli quofdam mifere Spartam,quí Lyfandrü accufarent.Eo abfoluto L íbyos diíce dentes díxiffe comemorant: Nos,O Spartani, rectíus faciemus íudiciti,cum apud nos Libyam habitaturí uenerítis, V etus erat nang; oraculum, Lacedaemoníos L íbyz fore cultores. V niv fas autem ínfidias,iniflrumq figmentum confcríbamus,quod non à uilibus coepít exordium, fed ut ín defignatione mathematíca,multas& ingentes affumpfit materías,& ad coclufionem per pramíffas graues difficilesp progrefTum. In ea ratione uírum hiftorícü philofophumgfe quemur.Mulíer quzdamtn Ponto ex Apolline grauídam fefe pradicabat,cui(ut par erat)mul tí fidem abrogabant,multíg; adhibebant, Cum ea puellum peperítfet,coplures nobiles alendo fludíum& curam diligenter ímpertierunt, Puello quadam ex caufaSileno impofitum e(t no men,Hocaccepto Lyfander initio,relíqua fuis texuítartibus,non paucís aut cotemptís adeam fabulam ufusadíutoribus,quí procreatíonís puerí rumore fine ulla fufpicione ad fidem ac ueri fimilítudiné adduceret, Alíum quoq ex Delphis fermonem allatü Spartam difiecerunt dite minaruntip,uetuftííTimas quafdam fortes ín arcanís fcriptisà facerdotibus feruarí,quas neque coprehendere neq; legere cuíquam fas effet,nííi qui ex A pollíne ortus adueniffet longo polt tempore,quí obferuátibus indubitabile fignum praflaret,eas capefleret tabellas quibus ínfcti pta fortes erant, Hís ex compofito comparatís Silenus cum aduentaffet,fortes ut A pollinisfi Kus petíjt:facerdotes quireí operam conferebant,fingula diligenter índagare,& de origineac curatíus fcifcítarí.Poftrremo fidem adhibetes,Sileno uti A pollínis filío fcripta comonftrare,qu! prafentibus multís lectítauit cum alía compluta uaticinía,tum idipfum de regno cuíus grata figmentum erat ínftítutum,przftare,ac fructuofius efTe Spartanis,fi ex optimatibus reges dei gerenf. Cum íam Silenus adoleuíffet,& ad rem gerendam accederet, ecce Lyfander abaci ne fabulz corruítmínorum ignauía,& uníus pufillanímitate ac trepidatione complicís,utpr mum fubeundum erat opus.Niíbil tamen uiuéte Lyfandro deprehenfum eft, fed poft eíus mor tem. Anté enim quàm Agefilaus redíretex Afia functus eft uíta in Boeotíü íncidens bellum, uel ílltd potius in Girxcíam ímportans. INam utroque díuulgatur modo,& culpam nonnulli Lyfandro,quídam Thebanísattribuuntalij communem facíunt, Thebanís crimini dantesfe crorum diflipationem.In Aulide Androclídes quoq;& A mphiíteus regía corruptí pecunia bd lo Graciz Lacedaemonios ímplícarát:unde facto ín Phocenfes ímpetu,eorum agrü populaue rari; Lyfander indignanter ferre dicít;quod fofi Thebaní ex bello decimam uendicarent,?e fi, quis focijstacite ferentibus, Spartam míífasab Lyfandro pecunias iniquo animo uide [tà un po lan Íne id )ad[z um pet )m: übli ala ytes nní Otis les, pes fe di edi po a ra Ota 235 (du tte lifce jam iet Utt, Ver 1 mul ndo no am etis (les que polt INT fi "ac qui atia deli "lioe pri not 1m, ulli sÍv ibd aue relie etit, rta P b GVYVARINO VERONENSI INTERPRETE. 166 Ortaprafertim indígnatío,quod Athenienfibus datum eft ex trígínta tyránís libertatis initi; quos cum Lyfander conflítuiffet, LLacedzmonij terrorem eis& potentíam addiderüt, facto des cieto,ut quifquis ex Athenis fuga fefe fubduceret,undíque duceretur ín uíncula;quod fi quís obflaret ducentí,eum hoftís loco haberí. Thebani contraria ijs facíunt decreta,coueníentia fas néatq germana rebus ab Hercule& Libero paure geflis,omnia tecta omnesq; Bocotíae urbes Athenienfibus pro neceffitate patentes e(Te.Si quís fugítíuo dum traheretur auxilíum non ate culiffer,condemnatíonís nomíne talentum folueret.Sí quis aduerfus tyrános per agrum Bocos tium Athenas arma deferret,'hebanos obaudire ac ditlímulare, Quibus ín decretís adeo hua manís ueredp grzcís facta Ícriptis haud refponderuntinanque T hrafybulus reliquit confpíra tíonís focij Phylan occupátes,e Thebís primum fecerunt impetum, l'hebanís arma;pecunías, latendíq;& ínchoandifacultate parantibus.Has ín Thebanos caufas Lyfander accipiens(íam enim morofus, atra bile per fenectuté ínualefcente iracundus) Ephoros íncítabat,& ad mite tendum ín eos przfidium perfuadebat/'A ccepto igítur ímperío,eduxít exercitum. Pofleríorí deinde tempore Paufaníam regem cum copíjs emifit,quí circunducio per Cíthxronem exerz cituagrum Baeotíum írrupturus erat. Lyfander per Phocenfes cum magna militi manu uez nítobuíus, Orchomeníorum oppídum ultro cedens accepit. Inde progreífus Lebadiam díríz puít.Datís poftmodum ad Paufaníam líterís,ut fe cum illo ex Platxís ad Haliartum coníungez ret(ipfeenim cum folísortu ad Falíartiorum moenía ftatíonem habiturus erat) literx ad Thea banosreferuntur,tabellarío ín quofdam fpeculatores íncidente, Cum Athenienfes auxilium attuliffent,urbe illorum prafidio credíta, l'hebani cum príma quies mortalibus íncípit,egrefz fi paul poft Lyfandrum praueniunt,Halíartum cum parte copíarum ingreffi, At ille exerci2 tum fiftens quodam ín tumulo,Paufaníam praftolarí decreuit. Mox progrediente díe,morz prorfus& quietís impatíens,acceptís armís,& focíjs adhortatís,recto curfu phalangem ducit ad muros, Thebaní quí forís permanferát,lxuorfum urbem habentes, ín nouíí(imos pergunt boítes,fub fontem quem Ciflufam appellant indígenz,ubi nutríces infantem ínluce zdírum abluiffe Bacchü ín fabulís tradítur. Nam& colore uiní fplendet,afpectugy translucidus& poe tudulciffimus eft,[Nec procul hínc Cretenfes pullulantiftyraces,quz Halíartij ea Rhadaman thum íncoluíffe loca faciunt índicía;eíusdp fepulchrum commonftrant,quod Alea uocát. Exe itíuxtà& Alcemenz monumentum,quam ibi humatam effe memorant, Poft ením Amphy: trionísínterítum Rhadamantho nupferat, Thebani quí íntra oppidum erant,ftructa cum Ha liartíjsacie,quíetem aliquantífper agebant, V bi uero L.yfandrum unà cum prímoribus moení buspropinquantem afpíciunt,referatís derepente foribus irruunt,ígfumtp cum augure paus cistp aliis obtruncant, Plurími nanque ad phalangem fefefuga recipíunt,non remittentibus inde Thebanís,quín urgentibus undique,uniuerfi ín tumulos terga fugz uertunt.Mille ex eís cecidere:defiderati funt& Thebanorum trecenti,quí cam hoftibus ad afpera& muníta loca permifti cotenderant, His dabatur crimíní,quod Laconícam fouerent factionem. A quo cum omnifeftudío díffoluere& ciuibus purgare concupifcerent,nulli parcetes difcrímíni ínter ina fcctandum mortem oppetiíere. Paufaníz e Platzís l'hefpías commeantí cafus ín ítínere nune ciatur,quí ftructa acíe petít Halíartum, V enit& Thrafybulus€ Thebís Atheníetfes fecum du cens, Confilium de repetendis per índucias mortuis agitante Paufanía,Spartíatz natu gran diores inter fe grauíter& índigne ferebant,& regem adeuntes teflati funt, mínime per índu ciasrepetendum effe Lyfandrü:at per arma,pro cadauere fufcepto certamine ac uictoría come parata,fic uírum fepulturz mandandum:quod fi fuperati fuerínt pulchrum& honeftum fue ríeoinloco fuo cum ímperatoreparíter occumbere, Hzcorantíbus fenioribus,Paufanías ar duum opus effe cernens,uictores nuper füperare Thebanos,fub muros etíam L yfandrí core pus collapfum,adeó ut corporis recuperatio abfque índucijs uel uíctorí difficilis redderetur, míflo przcone& inducijs confes, reduxit exercitum, Qui Lyfandrum deferebant, utpríe mum Borotíz confinía prateríre,in amicorum fociorumQy agro Panopaxorum condiderunt, ubiex Delphís Chzroníam euntibus fecus uíam monumentum eft, Eo ín loco cum exercítus flatiua haberet, quídam Phocenfis alteri quipralío non ínterfuerat certamen expofuiffe díciz tur. Cum Lyfander Opliíten traíecifTet,hoftes impreíTionem fecere, Admiratus S partarus Ly fandro familíaris,rogat quemnam Oplíten effe diceret:id enim ignotum fibínomen effe. V bá primi noftrorum ab hofte cxíí funt prope urbem fluentüeft, quod Opliten appellant, Id cum Spartanus audíffet,obortís lachrymis, Quám íneuitabile homíni fatum eft, díxít, Erat Lyfane drodatum oraculum,hunc fe ín modumbhabens; Tsyen£ dioi. 06, vp. ue, "aad v PLVTARCHI Opliten iubeote deuítare fonantem, Terrigenam quí poné fubit cum fraude dracona. Quidam Oplíten non prope Halíartum fluere afferunt,fed prope Coroníam torrentem efr. qui ín Phliarum fluuiü penes oppidum ínfertur,quem cum ueteres ózAíw;xtatís noftrx homi; nes Iíomantü& nuncupant. Quí uero Lyfandrü interemit, Halíartius erat INeochorus nomine: ínfigne clypei draconehabuit,hoc ut affequi coíecturalicet,porsedit oraculum, Bello quog p; loponefíaco Thebanís ín xde Imenia forte datam memoríz proditur,qua fímul& Delíac pu gnam pradiceret,€ hanc ipfam Elalíartia anno trígefimo pofteriore, Ea huíus generis fors ef; Quiinfidíarelupi catulís uítato Supremam, Etcollem Orchalídem,hunc uulpes non deferít unquam,: Proximum Delío lucum Supremam appellauit,ubí Bocotía Attícz confinís eft: Orchalidem uero collem quem nunc Vulpecum uocant,ad Helíconem ín Halíartí partibus fitum, Cate; rum hoc mortís genere abfumpto Lyfandro,Spartíatz adeó grauiter tulere,utreum Capitísre: gem íudicauerint. Cuius reí íudícium mínime fubíre decernens,in T'egeam fugiens fefe rece: pit, ubí fupplex ín Miínerua templo uitam duxit. Defuncto Lyfandro,ipfius detecta paupere tas clariorem effecít príncípatum,quippe quí tantís ex pecunijs,tanta ex potentía,tanta ex cíüí tatum íngetísq; adeo imperíj procuratione, ne pufillum quídem in argenti ratione domá(uam ílluftrarít,ut autor eft Theopompus:cuilaudantí magis qudm carpenti fides uidetur adhiben: da:fiquídem uituperare quam laudare íucundiíus, Pofteríorí tempore, quemadmodum tradit Ephorus,cum Lacedamone difceptatío ínter focíos agítaretur,& proinde ínfpiciunda forent literz,quas apud fe Lyfander habebat,eíus domum profectus Agefilaus,codícem ínuenitjr quo ílla dereipublicz ftatu confcrípta eratoratío: Ab Burytíontidarum& A gídarum manibus auulfo regno,ín medíü ponendam, optimatíbus faciendam delectionem. properansoratio nem ad ciues efferebat,ut Lyfandrum oftenderet qualís ciuis fuiffet. At uir prudens Lacrati das períd tempus Bphoríz prínceps, Agefilaum non oportere aít Lyfandrü effodere,(ed or; tíonem fecum ínfodere,quz tanta effet fuadendí arte& aftutía compílata, R'eliquos tamenho nores Lyfandro tametfi uíta functo reddidere;& filíarum fponfos condemnarunt,qui eas pof Lyfandri obitum,cum ínops effet ínuentus,repudíauerunt,quod íllum cum díuité exiftíma? fent,coluiffent,íuftum uero& bonü uirum& pauperem cognofcentes deferuerint, Erat enim Sparte& coelibi,& tardíori marito, malo maríto índicta poena,cui eos prafertím fubigebit, quí pro bonis&€ propínquís locupletum affinítates quarítabant, FIxc quidem de Lyfando hunc íeín modum habeneía fumus profequuti, SYLLAE VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, q$vcrv s ueroCornelíusSylla patrítía procreatus eft familía,ex cuius ma V, foribus Rufinus confularem geflit dignitatem, FIuíc tame longe maiorem ]| ex ignomínía,quám ex honore nobilíratem affuiffe perhibent:etením(i pralibrasargentí concaui decem pofledífe,id&p prohibente lege;depreha fus,£ fenatu eiectus eft, Pofteríores índehumili díutíus ín fortuna permav ferüt.Ille etiam Sylla haud amplo fané in patrímonio educatus, ab adoleíct uu Um) tíapenesalíoshabitans nongrandem pro domícílío mercedem foluebat/fe cut pofleríorí tempore cum índigne fequüdam adeptusfortunam putaretur,eí obíectumcll Gloríanti fiquídem,& Aphrícanam poft uictoriam milítíamás magnificís utentí uerbís,qu dam ex honefliori ordíne dixiffe fertur; Quonamodo uir bonus efle potes,quí cum níhilàpz tre tíbí relictum fit,totactanta poffídeas? Nam cum recius ille ac nítídus uíuendí mos haud amplíus permaneret,íamá delícíarum& luxuríofi apparatus aemulatíone fufcepta,e maiori currículo deflexifec, par tamen couícíum ponebatur,& fuorum facultates amittere,& patti nam mínime paupertate conferuare.Potítus poftea reri Sylla cum multos occíderet,& liber tínígéneríshomo quendam ex profcríptís occultare diceretur,& proínde e faxo praccipitidus efTet,obíiecítSyllz, quod unà fimul ín domo diutius uítam agítaffent,cum ínterím ipfe quide pro fuperiore habitaculo duo millíanummuüm,ille auté pro inferiore tría míllía mercede afit ret, Itagp ínter utriufq; fortunam mille nummos ínterfuiffe,quí drachmas A ttícas ducentas quinquaginta ualebat.FIxc quidem de antíquaSylla fortuna memoria prodütur, Eíus aut corpor SYLLA | effe, Ofníz nÍne: qPe (d pu 'Se(l: ídem Atte: ist[2 lece: Ipet: c cui (uam ben: tadít tent tit,itt ibus atíQz fati Ora nho poft mal "Dini tbát, ndro yer Vu ehet hane Ácen it fo ell qui ip aud iori yet bete (dus dem ders 5 Jtem yoris GYVARINO-. VERONENSI INTERPRETE, 165 3 corporís fpeciem alíam ftatuz ipf declarant:glaucos oculos cum ueheméter acetbíac fxuí e( fent,color ín facie terribiliores reddebat af, pectu.itubor enim fparíim ímmiftus albedíni efllore bat,quam quidem adrem& coloris nomen inditum fuiffe dicunt, Quídam etíam ex dicacibus Syllam Athenís mordens;Sylla,ínquít,morum eíl farínis infperfum. Huius generis de homís peindícijs utinequaquam abfurdum eft,quem adeo ín exercédis falibus natura ftudtofum exe rifle ferunt, ut ab íneunteztate pluríma cum ignominía fodalitia cum mimísatq; rídículis pea tulanter habuerit, Poftea uero quàm in rerum omníum domínatu conftítutus elt,€(cena fpes claculisi impudentiflimos cogens,inter potandum quotídànis dícacitaiibus certabat, Quae cumab eo grandiori xtate patrari, X dominantís infuper dignitati probrum ac dedecus afferre uiderentur,complura negligenter omíttebat,quaz ftudio indígebant ac diligentia, Cocnanti fie quidem Syllz nullus círca fería ufuserat, Verum cumalío tempore impiger& eximia feuería tateeffet,ut prímum ín fodalítia X compotatíones abíerat,uno impetu mutationem capeffes bat,ut mímis& faltatoribus manfuetus ad omnem familíarítate pronum fe obnoxíumQ fubíja ceret, Huius tam folutís moribus animí ad amores leuitas,& ad illecebras prxcipitíii, à quibus neprouectíoribus quídemannís fefe reuocauit, occafionem przxbuere. Metrobium fcenicum àiuuenilibus annís magno amore cóplexus,longíus prouectus eft,eo ín díes fecum florefcena temorbo,[Nam cum ínitto publicam quídem,caterum locupletem mulíerem quam INiícopoz linappellabant,deperíret,à qua deínde confuetudine& formzx gratía mirifice amatus erat,ab cacum uita excederet, hares eft relíctus. Nouercx quoque hxredítatem fortítus eft,qua illum períndeac filíum diligebat, quibus ex rebus íam medíocres ad eum opes peruenerát, Quzttor deinde Marío primum gerentí confulatum defígnatus,cum eo ad bellum Iugurtliinum nauía pauít in Aphricam. Profectus igítur ad exercitum cum alías ad res fpectatum fe prebuit.cum uero bona ufus occafione,Bocchum regem Numidarum íntima fibi deuínxít amicitia, Ipfius nang legatos cum d Numídís latronibus euafifTent,fingularí comitate excipiens,ornatos mue | neribustutiflimo etíam adiuncto comítatu remífit. Forte Boccho lugurtha gener& ínuifus& formidolofus erat, CO uo per íd tepus profligato€ ad fe confugiéte,Syllam accíuit, Ab illoenim quim à fe,ugurtham& coprehendi& tradí malebat, Ea re Mario comunícata,paruam milítá manum affumens magnü difcrimen adijt. Nang; homíní barbaro& aduerfus neceífarios ínfia deiffimo,de altero capíédo fidem adhibens, eius manibus fefe comifit, Bocchus tamen accepta | abutrog; poteflate,cum de frangenda ín alterum fide in neceffitate fecoftítuítfet;poft multos mentís zftus,príorís prodítíonis fentétíam coprobauit;& lugurtham Sylla tradidit, Eo de nea gocio Marius quidem tríumpbum egit:caeterü tam przeclari facínoríseloría quz propter ínuí2 díam Martij Syll adícribebatur,tacítum Marío moerorem importabat. Sylla enim ipfe natura ia&abundus,€ ex humili acígnota uíta,per ora cíuíum tum prímum uolitare íncípíens,guftas tahonorís dulcedíne;ad id ftudíum& auíditatem progreffus eft,ut in annulo ínfculptam eius reigeftz círcunferret ímagine,eotp contínue uteretur. Erat autem fculptura,Bocchus quí luz gurtham traderet,Sylla qui fufciperet.EIxc Marío tríftitíam afferebant, Syllz autem minorem quám fuam effe ínuidiam exíftímans,ilload rem militare ufus eft plurimum, Síquidem conful fecundum creatus Syllam legati habuít, T'ertíum uero conful,milítum tribunum, ipfius opez ramulta utilia zdens facinora LegatusenímT'ectofagorum ducem Copillum cepit, Tribunus militum Marfos populofiffima fane gentem ad Romani pop.amícíti focietatemd perduxit. Marium poftea fibi infeftum,necdum ullas rerum gerendarum occafiones libenter omítten iem,quín ad augendam fortunam íncumbentem fentíens, Catulo Maríj collegx fe dedit, uíro quidem bono,uerum ad certandum hebetiorí,à quo maxímas ad resatg; prímarías fidem con fequutus,ad potentíam pariter& gloriam proceffit.[s magnam incolentíum Alpes barbaro rum partem debellauít,[ngruente deínde commeatus ínopía,Sylla curam fufcipiens tàntam effecit copíam,ut Catulí milítes& maxíma in abundantía agítarent,& infuper Maríanis ex hiberent, Qua ín re Maríum uehementi dolore affectum fuifTe dicitur. Haec igitur inímicítía breuem adeó uuenilemq príus materíam exordíumQ capeffens,mox per cíuilem cruorem Inexpiabilests fedítiones degraffata,ad tyrannídem uíque, ac rerum omníum confufignem Progreffa eft, Quod Euripídem fapientem homínem& cíuilium morborum perítíífimum, demonftraffe ferunt,quí honorís certamen& ftudíum,quafi numen alíquod utentibus pef^ [imum atque pernicíofiffimum,deuítandum effe pracepít, Sylla gloriam ex re bellíca ad cíz uília negocía íam fibi fatíseffe exíftímans,cum milítaría poftfacínora ftatim popularibus dez bus fefe tradídíífet,praturam urbanam petere cocpít,quam affequí non lícuit, Cuius ipfe reí Sociale bellum. nens r 0; i t d " " PLVTARCIHI S'YrrLA C culpam in plebem reíecít.Plebem ením,inquit,cum fuam ín Bocchum amícítíam animadue, tiffe,uenatíones fplendidas€ aduectarü ex Aphríca belluarum dimicatíones expecüaffe(ian, tepraturá aedilitatem adípífceretur:ítaqy alios pratores defignafTe,ut aedílítate coactus ipfe ex, erceret.Caterü Sylla ueram repulfz caufam míníme confiteri uidetur,quod& re ipfa compry batur. Anno ením pófl;tum colenda plebe,tumlargítioníbus animos adducens populi pra ram adeptus eft. Eo ígitur praturá gerente,cum índígnabundus Cafarí fua fe ín illum poteft, te ufurü effe dictitaret,rídens Caefar, R ecte,ínquit,tuum putas effe magiftratü, quem tuísha; bespecuníjs comparatü, Pofl eat praturà ín Cappadocia cum exercítu míttitur,fpe quidem ut Aríobarzanem reduceret ín regnü,re autem uera Mithridatem reprímeret,quí non míno: rem quàm antea poffidebat potentía,ac regnum coplectebatur.NO magnas ítaq; fecum addu. cens copías,cxterü prompta focíorit ufus opera,multís ín Cappadoces,plurimis ín Armeníy auxilíum ferentes zditis firagibus, Gyordium eiecit, Axéobarzanem regem declarauit,Syllaad Euphratem mori trahentí;regis Parthorum A efacíj legatus Orobazus in colloquíum uenit, cum nullum antea Romani&€ Parthi coómercíum habuiffent.FToc etíà íngentís fortunz Syl factum uídetur,quod Parthi amícitià focíetatema petentes,ad illum potiffimü Romanorum principem cogreffum habuerüt. Tres eotempore fellas propofitas ferüt,unam Ariobarzani, alterá Orobazo,tertíam Syll,unde amborü medíus refidens íus diceret, quam ob caufampo ftearex Parthorü necauít Orobazum.Syllam nonnulli tanquá barbaros ludibrio per delicias habentem,probare:alíj difficilem& intépeftiui honorís ambitiofum increpare. Memorízpro: ditum efl,uírum quendam genere Chakidenfem ex íjs quí cum Orobazo defcenderantSy: la uultum fxpius contemplatum,& ad corporís atq; anímí motus haud íncuriofe íncumben: tem,quín ad artís materíam hominís ingeníum attentíus confiderantem,dixifTe: Necelfe di hunc maximum fierí uirum, Miror etíam nunc,inquít,quomodo ne cunciorü primus fita díu patíatur, Redeuntem índeSyllam Cenforínus repetundarum poftulauít,quod ex amíco: rum fociorumQ regno magnam contra legem pecuníx uím compílaffet.Nec tamen contráia íudício ftetit, fed ab accufatione deftítit.Excandefcebat ínterím Maríana fedítío,nouam qua dam ex congeftis à Boccho honoríbus nacia materíam,[s ut populum Romanum delínima tís coleret,fimul& Syllae gratiam aucupatus, tríumphales ín Capítolio pofuít ímagínesaw reusip ínerat lugurtha ab eoSyll traditus, Eare grauiter ínfligatus Maríus,cum fiatuas de trahere níteretur,ac relíquíSyllze fubuenírent,incenfa quantum antea nunquam amborüfli dijs cíuítate,ecce focíale bellum dudum glífcens aduerfus urbem exarfít, C uo quidem inte multu maxímo uaríoq& pluríma Romanis mala grauiílimad perícula ímportante, Marius grandenihil oftentare ualens,argumento fuit,uirtutem bellicam uigore paríter ac uíríbusite digere, AtSylla compluríma celeberríma xdens facinora,imperatorís gloríam reportauitm gníquídem penes cíues,maxímí autem penes amícos,fcliciflimi uero penes hoftem. Quíbu in rebus illud T'ímothei Cononisfilij nequaquam paflus eft. Nam cum inímici praeclara ipíiu facta fortunz adícriberent,& ín tabulis dormíente.illo,fortuna urbíbus retta círcunponentan pingerent,ille acríus írritarí,& fíngentibus grauíter fuccenfere,quafi rerum ab fe geflarügly ría priuaretur, Alíquando autem ab expeditione re bene geíla remeans,ad populum conut fus, Virí Atheníenfes,inquít huíusrei bellica nullam fibi partem fortuna uendicat.Ipfam dea de fortunam aduerfusambítiofum adeó Timotheum iuuenilíter irrítatam ferüt,ut nullumde Onceps infigne facinus ab eo patratum fuifle conftet, fed iniquis bellígerátem prorfus aufpícjs & populo femper aduerfatum,ex ípfa demum patría eiectum profugiffe, Sylla uero nonmv do eíus generis felicitatem,ac fortunx fauore libenter admifit,uerumetiam ín maíus extollens, & bona ín fe fortunz díuínítus data magís ac magis illuftrabat,fiue per íactantiam íd facet, fiue dehís íta fentiret, Etením fuis ín comentaríjs fcriptum reliquít,cum confultaffet,quxco tra anímí fui fententíam pro tempore audacíus aggredíenda effent, fequundiora fibi eueniflo Rurfus cum fefe ad fortunam quám ad bellum melíus natura ínftitutum effe dicit, plusfort nz uidetur quám uírtuti tribuiffe,& omnino feipfum in fortunz poteftate pofuiífe:quipyt| quí cencordíz,quam cum Metello focero& eíufdem ordinis uiro habuít,caufam diuina dam fortunz attríbuít: magnz enim fibi mole(tize futurum íllufürem hominem,quíin comm! nícando príncípatu tantam benígnítatem exercuit. Lucullum etíam ín commentarijs qui ad íllum ínfcripfit,commonefacit,nihil tam ftabile ducere,quám quod nodu fibi numenim pecaret. Cum ad bellum focíale magnis cum copíjs mitteretur,circa Lauernam uaftum tet? hiatum extitíffe fcribít,€ quo lucidum emerfiffe ignem, magnam in ccelo flammá perini Confultos duer. tan: fe ex: mpto ratu otefla lis has lídem nino: iddus eníos lad Jenit, Sylla orum Zahi, n po icías pros LSyl |ben fe eíl L,taf míco: ttà íd [uan imet 5,0 is de üflu Ín tué [atíut us ifl itm uibus ipfius ntem glo nut Ydein mde bicis mor |lens, cete, con níffo, orti e cul mmu quos nim tera itiffe ultos ip| GVARINO- VERONÉNSI INTÉRPRETE. 168 & Confültos uates díxiffe;quod uír bonus fingularis afpectu,acpradftantíffimus principatiü ge(a feritpraefentes tumultus fedaturus fit,Hunc ipfum feSylla fuitfe edícitznon uulgarí ením afpe áü eífe;flauo colore comz,uirtutí fe non efle dedecori,fibi teftimonio effe totingentía facia, Hacquídem de díuinitate, Reliquis ín moribus tanta ínxqualítas,ut fecum difcrepare uideae turztapere multa, largírí plura,honorare índignos,uíolenter agere,colere quorum indigeret opera,ludibrío habere fupplices,adeo ut neícías utrum contemptorís,an a(fentatorís habuerit íngeníum.[n puniendo quanta fuerít díuerfitas,hiínc iudicauerís:nonnullos leuíbus quídem ex caufis torfit:rurfus maximas íniurías equo tulít anímo:zinéxpíabiles ob caufas reconcílíatus efi facile;minimís ex noxijs& abiectis, caedes bonorumdy publícatíones fecít,Sylla itaque cum ingenita ferueret iracundia, durum& ultíonís auídum fe prxbere. V bí uero per rationem abe fjceretur acerbítas,ad utile ferrí, Cum eíus milítes in hoc ípfo bello fociali Albinum uirum pra torium legatum faxis& fuftibus mactafent,tantam íniuríam ímpunem prateríjt, Gloriabun dus etíam díuulgabar,fe íllis alacrioribus ad pugnas ufurum,peccatum per fortitudínis opes raemendaturís, A ccufatoresqy níhilí faciebat. Nam cum Maríum deit(Ie,X focialí bello finem impofuiffe cenferet,ut aduerfus Mithrídatem ímperator crearetur,exercítum delínimentís ala líciebat. Profectus in urbem,conful cum Q.Popeío defignatur,& íam quinquagenaríus erat. Tunc& celebratíffimum fecit connubium, Cxcilía Metelli pontificis maxitni filia ín uxorem accepta.Qua inre cum plebei multa decanitarent,multi prímores índolebant,euni talí mulie recenfentes índígnum;quem confulatu dignum cenfüerant,ut T ítus inquít, Non modo aus tem hancduxítuxorem,fed priorem[líam;cum adtiuc pubefceret,qua& illí filiolam enixa eft, Poft illam Aeliam. Tertíam Calíam,quam utfterilem fummo cum honore,donis adíectis rez pudíauit,Paucís poft diebus ducta Metella,haud recte Cxlíam improbaffe uifus eft. Metellam quídem affidue tantopere coluit,ut cum populus de reducendís Maríanís exulibus ftuderet, Sylla uero pernegaret,Metella rogantibus íllís opem attulerít; Sylla quoque captís Athenís a2 cerbíus feuifTe creditus eft,quod de muro falibus€ conuicijs Metellam fuiffent infectatí, Sed lixc pofteríus, Tum ad futura paruí confulatum exiftímans,ad Míthridaticum bellum mente & cogitatione deflagrabat. Contra Maríusob gloríz ftudium& honorís ínfaníam ín affectíoz p nesmíníme fenefcentes ínfurgebat,uír& corpore grauís,& proxímís per fenium milítijs am defatígatus,tam longinquís& trafmarínis inhíans bellis, Cum Sylla ad reliqua negocía íam ptoperaret ín caftra, Marius domi perftans pernícíofiffimam illam feditíonem fabricauit,tantís caufam cladibus,quantís Romanam cíuítatem uníuerfí nequaquam hofles afflixerat, ficuc& dinínispremonftratum eft fignís.Hafiz quibus uexilla geftantur,per fe ignem emiferunt, quí zgre reftínctus eft, T'res coruí pullos ín ufam productos deuorarunt,eorumd reliquías íntra nidum retulerunt, Mures fufpenfum ín templo aurum corroferanr,e quibus edituí quandam cffe foemínam ceperunt. Ea ibídem quíndg eníxa mufculos,tres abfumpfit.C) uod autem maz ximum fuit,ex aére fereno& omni prorfus carentí nebula, tubarum fonus increpuít,acutas& lugubres ííntendens uoces;adeó ut cuncti prx magnítudine timoris uecordes comprimeretur, Thufciuatesalteríus generís permutationem,& transferendum ordinem portendi commone firabant, Octoením cuncta effe genera moribus& uitz ínftítutís inuicem differétia. V nícuía: que temporis definítum effe numerum à deo,anní magni ambitu perfe&um,quícum finem habuerit,inftante íam altero,adimnirandum e terra uel coelo mouerí fignum;adeoó ut curíofís eas rum rerum peritis eueftigio declaretur,ut homines alijs moríbus,& uita ratíoníbus ufurí ín m cem iam produdi fint, quí díjs aut maíorí aut mínorí qudm fuperiores curx funt.Cateraín ipfa generum permutatione magnas ínnouatíones capelflere, diuínatíonemta magnis ínterdum l'onoríbus excrefcere,& ípíis nuncupationibus affequí,cum plura& manifefta figna d deo ipfopraemittantur,[n altero rurfus genere humilem ftatum effe rudemd ut plurímum,& quí pet incerta& obfcura quzdam ínftrumenta res futuras attíngat. Hac quídem à Thufcís qui ra tioneac fapíentía reliquís anteibant, differebátur, Sedente fenatu ín templo Bellonze,& fupe hiícerebusoperam uatibus dante;paffer infpectibus cunctis ínuolauit,ore cícadam gerens, cuius eíectam partem relíquítpartem etíam tenensabfcefTit, Hínc augures feditionera agree fium aduerfus utbanam& forenfem turbam dímicationem coníectabant. Hancením fícut el cadam uocalem canoramd effe, ruftíicam uero ex aruís. Maríus itaque tribunum plebísSulz pitíum affumithominem nulli flagitiofiffimo fecundum. Ne requiras quonam modo altero improbior fuerit,cum feipfo fuerit fceleratior,crudeliffimus,X nímiía incitatus audacía patiter &aauarítía, quocunque turpitudo& mala cuncta uocaffent, nihil penfi habere, nihil cogítare, Ingenih uavid. Prodieia qua bellum fociale precefferunt, Sulpititis tribua tius pleb. bono [eleratus, PLVTARCHI SYLLA c Romanamrempub.libertís& inquilínisín propatulo uenundare,precía pofítis in foro menf; dinumerare. Tria homínum míllia gladios tenentium nutríre,equítum íuniorum manumad omnía promptiífimorum,ad corporís fuí cuftodíam habere. Hos Antífenatum appellabat,[s lege promulgata,ne quísordinís fenatorij ultra duo millía drachmarum zs alienum conflare Apisnulib.y, poffet,cum uita exceffit,trecetas myríadas debiti nomine relíquit.Híc à Marío dimitfus in ple bclicidliss^ bemcumomniía ui ferro inflítuiíTet,cum alías leges flagitiofas fcripfit tum illam,quz belly aduerfus Mithridatem gerédo imperatorem Maríum prafíciebat. C) uare indicto à confulíbus íuftítio,concionem habentibus ilis in de Caftorís Sulpitius turbam ínferens,& aliorum com plurium ftragem xdidit,& Pompei] confulís filium adolefcetulum medío in foro confodit.[píe uero Pompeíus fugam capefTens fefe abdidit.Sylla ín Maríj domum pertractus,iuftítíum folue re coactus eft, Popeio deíndepratore creato,Sulpítíus confulatüi quidem Syll mínime abf. lít,caeterum exercitum ín Míthridatem deftinatum Mirío attribuit, Itag; tribunos Nolam con feftím emíttit,quí acceprum exercitum deducant ad Maríum. Praueniens autem Sylla militi busactia renuncíat:quod ut accepere,uenientestríbunos íactís lapidibus obruerunt, Marius íntra urbem Sylla amícos interficít,bona diripit;fugas índe cerneres ac tranímigrationes ex ur be ín ca(tra,ex caftrisin urbem.Senatus non(uis,fed Maríj atq; Sulpitij trahebatur edíctís, Au díensSyllam ad urbem aduentare,duos prxtores Brutum& Seruílium mífit,qui Syllam reuo carent;quiíbus afperíora Sylla facientibus uerba, milítes ad eos mactandos í ncítatí,& effradis fafcibus,paludamentis exuerunt,& multas per contumelías uexatos remiferunt. Hinc maeror ingens aderat,cum pratortjs fpolíatí infignibus cernerentur,íntolerandam íam ímmedicabi lemá dífcordíam renüciantes.Vlaríus ígítur apparatum agebat. Sylla uero fex plenos ducens ordínesa INola,cum collega caftra mouebat:qui cum milítes ad ínuadendam urbe uideret im pigros&ardentes anceps erat,& fecum formidans perícula uerfabat, A ugur Pofthumiíuspoft facríficia fignís intellectis,in Syllam manum utranque tendens, Collígari me iube, inquit&ad confectum ufq pralium dilígentíusafleruari:nifi enim omnia tibi& mature& profpere pet: fecta obuenerínt,etiam extremum fupplícíum fubíre non recufo. Ferunt& dormienti Syllz uifam effe deam,quam Romani exímía ueneratione colunt,accepta ex Cappadocibus difciplí D najfiueLunafit,fiue Minerua,(iue Bellonajhanc fibi adftítiffe Sylla zílímauit,S pofitoin m nibus fulmine, nomínatím ut fuos feríret inimícos imperafTe,eos&p percuffos collabi atq dee rí.Eo ex ínfomnio fpe plenus,cunciís collegae eius expofitis, Romam ductabat exercítum,[ny twixivee tereundum circa oppidumiTriripalegatifiuntobuíam,fuppliciter orantes,ne impetu irrum pat urbem:íufla ením omfiía mox íllidecreto fenatus adfutura. Quapropter ut Sylla caftralo: caret,conuenit,locumi metírí duces exercitus pro more iuffit, Cui adhibita fide difcefferele Tuóppeop. gati. Illis abeütibusftatim L.Bafillum,& C.tMicinium fubmifit, qui portam occuparent,mon temi fimul Exquilinum, Ipfe deinde omni ftudio iter adiungebar. Bafillo per captam irrüpen te portam,populus ínermís íníeciís de moenibus faxís& tegulís curfum cotínuít,& ad muro repre(Tit. QuodSylla confpícatus(íam ením aduentarat) domus íncenderent clamítabar,ipf primus facem tenensardentem uíam inibat,tum fagittaríjs,ut ín fuperiora tecta tela ígnita nul líus habita ratione íacerent,edixít,affectus ira,& omnibus in rebus furori fefe regendum cone mittens;qui dum hoftes tantum afpectat,non amícos,non confanguíneos,non familiares ull ín mentione aut miferatíone ponens,per íncendía difcurrebat,fontem infontem'ue neminem itternofcens. Inter hzc pulfus ad tellurís xdem Maríus,per praeconem feruos fpelíbertatísac ceríebat. A duentante deinde fuperatus hofte, cóceffit ex urbe.Sylla coacto fenatu,Marium,X paucos alíos,in quibus€ tríbunü plebís Sulpítium,reos mortis decernít. Caeterum Sulpitíus feruo prodente cafus eft,quem Sylla príus libertate donatü pracipitauit€ faxo, IMarío autem grandém praconío índixit pecuníam, ingrate fané,& cíuili nequaquam de more,quippe qui pauló ante in Marij poteftate domi fux cum dediffet fe,tutus dímiffus erat. Quod fi a Mario Syllamà Sulpitío necarípermiffum efTet;ipfi rerum omníü potírílícuerat.Bitame ueníam ín partíuit paucis poft diebus eadem occafione praflita,fed eandem nequaquam affequutuscfl clementiam, Q uíbus ex rebus Sylla fenatum magno dolore clám afficiebar. Populí autem mz leuolentía& odium operíbus mínime obfcurum obíjciebatur,qui Noníum eius nepotem& Serui&i,cum magíflratus Sylla fauore peterent,repulfos ac fugillatos habuit, alijs fubínde cre tís;quorum bonores praecipue Sylle indignationí fore rati funt. Quibus ille magnam fimula: batketítíam,quodis populo libertatis fructus effet,cum qua uellet libere faceret.Populareeti odium colere adortus,ex aduería factione confulem conftituit L.Cinnam,execratíonibus X íuretu j iut aíc am pk lar dí cit to lfis ad ls ite les llo f hdd. E EL C M mu AA GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 169 y iureiurando pracoccupans, fuis eum rebus ftudio acbeneuolentía confulturum,Is Capitolium afcendenslapídemá manu tenens íurauítei, deinde przfente multítudine ímprecatus eft,nifà amoremín illumbeneuolentíamd feruaffet, non fecus ex urbe extrudiac lapis émanu:& laidem abiecitinhumum. Inito confulatu confeftim Sylla decreta refcindere aggreffus,in Syl lam accufatione ínftruxit; Tribuno etíam plebis V írginio diem dixit.Eum Sylla cum fedibus ía dicíarijs omíttens,aduerfus Mithridatem traíecít, Diebus quibus ex Italia Sylla mouebat exer citum,cum alía complura Mithrídatí círca Pergamum miífla díuinitus figna traduntur,tum ue rocoronatü uí&toríz fimulacrum, quod Pergameni quibufdam fuperne machinis ín eum de» míttebant,cum fere caputattingeret effractü, coronamt multa per fruftà humi per theatrum effe collapfam,Q ua resuulgo quidem terrorem, Mithridatiautem nó parum moeroris íncufz fit tametíi per id tempus res fupra fpenillí fuccederent, Ipfe ením íntercepta Romanis A fía, tegibusqp Bithynía& Cappadocía expulfis, Pergami confederat,amiícis Opes,potentatus,ac regna difpertiens, Filiorü eius unus antíquü princípatii ín Ponto ac Bpfphoro fupra Mxotím, obítantíbus nullis,obtinebat. Alter Ariarathes Thraciam& IMacedoníam magno fubegerat exercítu;aliadp alij loca duces magnas habétes copías ín poteflatem redigebat.Ex quibus maxi mus Archelaus uníuerfo marí nauibus imperitabat, Cyclades infulas ín feruítutem trahebat, Reliquas omnes qux íntra Maleam fita funt, fimul& Eubceam ipfam fubiugarat. Inde concíe tatusab Athenis ufcg Theffalíáam omnes à Graecis gentes ad defectionem folícítauit,circa Chae roníam paulum quiddam nactus obftaculí. Híc nang; Brutíus Surra, Sentíj pratoris Macedo nizlegatus fefe tulit aduerfum, uir& fortitudíne& fapientia fingulari, Ille Archelao torrentis inflar per Boeotíam ruentíuehementíus occurrens,tribusapud Charoníam prlijs decertans eumrepulít;& ad mare denuo repreflit, L. deinde Lucullo imperante ut aduentantíSyllze cez deret,& decretumilli bellü permitteret, ftatím ad Sentíum relicta Boeotía copías reduxít,quan quam res illifuper uota fequundz fluerent,& Grazcía propter hominis bonitate ac modeftiam familiarius fefe ad permutationem haberet. FIz quídem res Brutio praclaríffime gefta funt, Reliqua cíuítates miffis legatís Syllam uocabant, Athenís aut& quae Ariftionís dominationem patícogebantur,collecto robore íncubuit, eísp capto Píraco obfídionem circumpofuít,omníe b bus inftans modis& uaría committens praclía:quod fítempusnon magnum tolerare inftítuifz fenullo cum difcrimine fuperíorem capere urbem potuiffet,cum fame ac neceffariorü inopía adextremum íam perducta diem eflet. V erumenimuero cum rerum nouar& metu Romam feflínaret,multís cum perículis, multís cum pugnís, íngentibus impenfis, omní fludio bellum illudurgebat.Cuí praeter reliquum apparatum,machinamentorum decem mulínorum íugoz rummillibus quotidiana ímpendebatur opera. V tuero deficere matería coepít(nam alía excín diopera, alía fuiseffringi ponderibus& affiduís hoftium íactibus incendi) facros agereffus eft lucostipfum etíam fecuit Lyceum& A cademíam,cuíus fuper omnía füburbana denfiffimum eratatbuftum,Cum ad ufus belli pecuníz urgeret inopia, ad mouenda Graecia fefe conuertit afyla,qua ín donaríjs ornatíffima& preciofiffima fuerant, tum ab Epidauro tum ab Olympía adfedeferri iuffit, Delphos etíam ad Amphiíctyoneslíteras dedit, pracftare ipfas deí pecunias adfeportarí;autenim tutíus feruaturum, aut fi neceffaríos ad ufus confumpfiffet,non paucio tesfanéreftítuturü:& Caphin Phocenfem ex familiaribus unum mifit, cui ut fingula pondere füfciperet mandata dedít, Tum. Caphís Delphos profectus,aliquid facrorum tangere uerítus» coram Amphíctyonibus neceffitatem multis teflatus eft lachrymis:afferentibusig nonnullis, fefe citharae fonitum íntra facram dem audiffe, Caphis feu dictis(idem adhiberet, feu Syllae telipionem uellet íncutere, ad eum renücíauít audita, Cui per facetías Sylla refcribens,Miror, inquit, Caphí,ignorare tenonquidem indignantis, ceterum exultantis indícium tantum effe, Quocirca perinde ac deo fumma cum hilarítate pecunías tribuente, tu quoq; confidentíus acci pe/Cateraquídem clám Graecís emiíffa funt:dolium uero quod unum egregijs muneribusree liquum eratcum& pondere€ magnitudine tollere iumenta nequirent, Amphíctyones coaz Giconfciderüt, Quainretum Flaminium, tum Manlium Accilium, tum Paulum Aemjlíum memoría repetierunt: quorum híc eíecto€ Crrzcía Antiocho, íllidebellatis Macedoníz regíz bus;nonmodo d Gracorum templis fibitemperauerant,uerumetíam dona illis)honorem,Oc ornamenta complura adiecerant, Atením illi modeftiffimorii hominum qui tacitas magiflrae tibus manus prebere dídicerant,duces legítímí, animo quidem reges, fumptibus aute tenues acperparcí,mediocribus ac taxatís utebitur impenfis,cum ínterím militem per affentatíonem libi conciliare; quám hoftem reformídare deformíus duceret, Huius uero tempeftatis Ímperas y i 1 it t Li $ « C Carii4s aninoz naingents, PLYTARCHI SYLLA tores uiolentia magis quam uirtute faftígii uendicantes,& ín mutus perniciem armis indigen tes,factiofe ipfos etíam hoftes in expeditionibus cogebátur allicere, Deinde ut commilitonug operas emerét, cum grandesad illorum uoluptates aclibidines confumerét opes,uenalemí;(, patriam facere non intelligebant,& ut in melíores domínationem exercerent flaeitiofifIimo, rum feruitio fefe obnoxíos reddere. H ac Marium eiecerunt, hzeceum rurfus aduerfus Syllam reduxerüthac Cínnanos ín Octauij, hzc Fimbríanos ín Flacci necem fufcitauerüt, Syllanon minima dedit initia ad eos X corrumpendos& concítandos, quifub aliorum effent imperio, cum fuis fumptuofas largitiones fuppeditaret. V nde cum cateros ad proditionem, fuos cere ad prodigalitate corruptione incítaret, grandi femper illi pecunia opus erat,ad tantam praer; tím obíidionem.Ad capiendas enim Athenas grauís quzdam& inexorabilís cupiditas homí« nem habebat,feu uetulta urbis gloria incenfus,illud um bratile bellum fufcepiffet, feu furiofius conuícía morfustp ferret, quibus eum atq; Metellam paffim de muris írrides& ín(ultans tyran nus Ariftion írritabat, homo& flagitio paríter ac crudelitate compofitum habens animum[; quícquid Mithridatícis ex morbis atgy uitijs effluxerar, in feipfum exceperat,& ciuitatem que infinita bella complures tyrannidas,;ínteftinasqs dífcordias ficutí moruiferam agrotationem euaferat,ad extremum tempus adduxerat, T rítici medímnus mille drachmís ín urbe ueniebar, Reliquis mortalibus naícétía circum arcem gramína pafcentibus,coctostp calceos& uafa cori manducantibus,ipfe iugiter diurnis compotatíonibus per lafcíuiá petulanulime falians,rídicu los in hoflem factos à feuerfus ufurpabat, Cum facram dez lucernam per inopíam oleiextin: €tam audifTet,nihili fecit.Sacerdotí quac dimidium frumenti fextarium petierat, piper mifit,Se: natoríz dignítatís uiros, ac facerdotes fuppliciter orátes, ut miferícordía ciuitatis motus pacem cum Sylla focdusty faceret,íníectis fagittis diffipatos fubmouit, Tandem fuis ex compotoribus duos aut tres,quíde paceagerent,zgre mifit:quí cum nihil falutare poftulantes,fed Thefeum, Eumolpum,& res aduerfum Medos geftas inani quadá oftentatíone praedicaret, A bíte 0 bea: tíhomines,ínquít Sylla,& iflas uobifcum orationes recipite:haud enim capeffenda fludiofus difciplinz à Romano pop. Athenas miffus füm,czeterum ut rebelles euertam, Interea fenioes quidam cum ín Ceramico uerba ínter fe faceretinuehícoeperuntin tyrannum, quod murícu ftodíam circa heptachalcum(ís intra urbem locus eft)negligentius faceret, quá impetu faciof cilis hoftípateretafcenfus.[s exceptusfermo deinde renüctatur ad Syliam. Quod nequaquam afpernatus,noctu locum captu facilem fpeculatus,rem ipfam aggreffus eft. Ipfe Sylla ín com: mentarijs fuís refert, M. T eium qui priorín murum euaferat, cum occurrentí hoflí uiolentius galez ictumínflixiffet,gladium infregifTe,baud tamen cefTiffeloco,fed perftantem tenuiffe Ea igitur ex parte Athenienfes natu grandiores urbem captam fuiffe commemorabát Ipfe uero Sylla inter Píraicam& facram portam muro effoffo,& quato folo, noe irrupit medía,terro re maxímo,cum tuba cornuaG flreperent,€ copi quasad caedem, ad rapinam immitteba, per angíportus milítarí clamore ftriciis gladíjs ferrentur. Innumerabiles obtruncatí. Cruoris unda& magnitudo ipfis etíam nunc locis definitur, Nam prater urbis relíqua cadauera,oci: forum circa forum numerus uniuerfo íntra Diphilum Ceramico cotínebatur, T'radát& muli fuüburbíum per portas ínundaffe,Cum hunc ín modum tot ínterfecti(int,non pauciores exti tere qui patríaíam extíngueda míferícordía& defiderío,(ibi necem ipfi confcíuerint:hocenim eoptimates pertímuiffe, acfalutem defperaffe fecit,quod nullam in Sylla clementiam, moderz tionem crederent. Czterum Midias& Calliphon exules,precantes ac genibus obuoluti;& fenatores commilitones eíus ne ciuitatem deleret petiere, A d quos ille,collaudatis Acheniente bus prifcis, ultione íam expletusac faturatus,Donare fe,inquít,multos paucís,uíuosq defut/ &iís.&ylla Athenarü urbe potitus eft,ut ipfe ín comentaríjs Ícriptum reliquit, Calend. Mortis, M qui díes ad i&isupiávG- menfis exordium maxime concidit,in quo multa ad imitationis ílliusat diluufj memorís perníciofamt ftragem forte patrantur. V tbe capta, tyrannus ín arcem co fugiens obfidione cíngebatur. Eíus operís cura Curioni demandata,poft longi temporistole rant(;3m,premente fitiín deditíonem uenit,& flatim figna díuinitus affuere: qua ením dieatg hora illum Curio deducebat,tot ex fereno nubila concurfarunt, tanta uís erupit(mbríG,utarx ínundaret, Necdiu pofi Pirzus in Sylla poteftatem uenit, cuius pars maxima incedio uaflata, ubi& Philonís armamentarium opus fingulari admiratione profequendum. Interea Taxills Mithridatis praefectus ex Thracia& Macedonia centum millibus pedítum, equitum decens & falcatis curribus nonaginta defcendens, Archelaum adhuccirca Munychíam flantem ínan corísarceflit, necs marí decedere uolentem, necs ad conferendá cum Romanismanum m tt p fir lot cal 28 cu ín: ul Se um fee oz lam lon rio, "rte feta mí« [ius ran ls ux Xat; orm licu ia 9e le: id MX i2, les m; ent [£4 3 iz: GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 170 firenuumüe,fed ad conterendum bellí tempus,& commeatus eís intercipiendos, Q uze Sylla longe melíus llo cofpicatus,e locis fterilibus,qua uel pace uix alere poffentexercitü,in Boeotià aftra mouit, Per eius reí confilium compluribus errare uifus eft, quoníam relicto Athenienfi agto,afpero quídem,& equis ínuío, in planos fefe campos& patentes Boeotize locos íníeceríc, cum equitibus&c curribus cerneret robur conftare barbaricum; Verum famem,ut dicium eft, inopiam deuitans, Mattis difcrímina fectari coactus erat. R urfus eiterrorem Hortenfius ím portabat, homo imperatoríjs infiructus artibus,& certandi percupidus, quem ad Syllam ex Theffalía copias adducente inter anguftías Barbari ínfidiantes feruabant, Eapropter ín Boeo tiam Sylla mouetat; At Caphís noftris fauens partibus, deceptis per alíos tramítes barbaris,(ub Títhorzam per Parnaffum deduxit Hortentium, Eratautem haud tante quantze hac tempez flate amplitudinis cíuítas;fed excifum in przcipiti rupe caftellá;quo Phocenfes cum irrumpen tem Xerxem fugerent,zdificato ibiloco,(alutem(ibi compararunt. Hic caftris pofitis Horten fius die quídé reiecit hoftem, noctu uero ad Patronidem per afpera de(cendés loca;occurrenti cumexercítuSylla fefe coniunxit. Commifli collem quendá quí é campis Eleatícis medíus emi net,occupantifolum fane fertile ac rerum ubertate commod, in cuíus radice aquarum abun dantía erat;hunc Philoboeotum appellant. Eius naturam Sylla mirifice fitumáp collaudat.Caz firametantíum paruus hoftibus uífus eft numerus.Equites ením mille& quíngentí,haud plu reserant, pedites quindecim míllibus pauciores, C) uocírca reliqui duces Archelaum uel inuiz tum índuxerunt,ut acie firucia;copiz defcenderét, Cernere erat campum equis,curríbus,cly peis,fcutístp refertü; uoces ac ftrepitus ipfe minime capiebat aer, Cum tor pariter gentes ínftru Gaz conflarent, tam fumptuofi praterea apparatus,ac fpiritus íactantía pleni,elatzeQp ceruíces, Írufira non erant,necad ftupefaciendum inuulestarma quoq radiantía auro& argento deco r4,& Medicarum Scythicarumá ueftium colores luculetiffimo are ferroqp permiíti,dum agiz arentur,inftar ignís terribile íncutiebant afpectum, Eas ob res intra uallum Romani fefe com primebant, ita ut Sylla nulla eís ratione pauorem poffet adimere, V iolétíus itaq; refugere,nec ullopacto quietem agere,grauíter uero ferre,& conuicijs Syllam ínfeciarí,qui Darbaros afper nans ridensdp fpectaret, Fac tamen ipía res maxime omníü Sylla profuit. Ecenim Romanos contemnentes aduerfarij,confufos admodum uertere ordines,cum alioquin ob praefectorum multitudinem nequaquam ducibus audirent, INam cum pauci toleráter in caftris fe tenerent, maxima turba díreptionibus& rapinis inefcata, compluriü dierum uíam longe à caftrís palanz tesuagabátur, Tum Panopzorü oppidum excidifIe dicuntur,& Leladaorum urbe dírepta, oraculum depeculatos fuiffe, nullo ínterím imperante duce. Sylla cum in eius oculís tot urbes delerentur,mcerore anxíus& indignabüdus;nullo interím ocío mílitem languefcere patíebaz tutzatnuncex alueo Cephífum cogebatauertere: nunc nullí conceffa quiete;íngentes cauare foffas:quod fiquem cedere animaduerteret, ínexorabilis caftigator inftabat,ut labore ad tanta defatigati opera, anímo belli dí(crímínalibentíus amplexarentur: quod& euenit. Cum enim tettío poft die laborantibus illis Sylla prateríret, fefe utín hoftes ducerentur magno clamore precabatur, Q uibus ille; Haud iflud profecto pugnare uolentíum, fed laborare nolentíü praez lium eft.Sín uera certandi cupiditas ineft, illuc uenite dixít armati. Comonftrat ubi fuperíori tempore finitimo fluuio arx fuerat, tuncaute urbe deleta, preruptus ac faxeusreftabat tumuz lusab Aedylio monte dífiun&us,quantü flumen A ffus contínet,qui fub radícem montis Cea, phifo commiftus,fimult uíolentior factus, munitiorem caftrís reddít tumulum.C) uo cum fere reisinfignem clypeís hoftem feftínantem Sylla confpiceret, locum captaturus preuenire cone tendebat,[tacy prompta militum ufus opera, potitus eft monte.[nde retrufus Archelausaduer us Chroneam fecit impetum. Chzronenfes quí cum Sylla militabát,eum fuppliciter orgbát, ne conferuandae cíuítatis curam abijcíat, Gaminium igítur tribunum militum cum cohorte fta üm mittít Cheronenfibus omiífis, qui tametfi cuperent, Graminium ramen celerítate cofequí nequibant:adeo bonas,& Charonenfibus ad eorum falutem animofior atqp(trenuíor extítít, lobas non Gamiínium, fed Hercium miffum fuiffe dicit. Noftra ítaq? cíuítas eo deducta pericue lorum euafit íncolumis, A Lebadia& Trophonio fortes uictoriam portendentes,& feciinda omanis míttebátur oracula, de quibus per incolas plurímus fermo manat. Vtautem à Sylla undecimo commentaríorü fcriptum eft, Quíntus Titíus,inter eos quí per Graciam negocíae bantur nonígnobilís,poft partam in Charonea uíctoríam ad eum profecius,annuncíat fecun dam& pugnam& uíctoríam à Trophonío eodem ín loco non diu poft fignificarí.Poft hunc quidam ín ordíne militans Saluenius nomine; deo przcdictum efTe retulit, qualem[talicis,tae. y* PLVTARCHI SYLLA C lem& ilisrebusfuturum finem, Vtríq de dei refponfo hacíp(a predícabát, Se enim fimilem loui Olympio uenuftatem& magnitudinem uidiffe commemorabant, V t uero Sylla traíeci AfIum,fub Aedylium profectus uicína Archelao caftra pofuit, qui per id tempus inter A con, tíum& Aedylíum penes Alios(fic enim appellant) munitiffimum iecerat uallum. Locusin quo tentoría fixít,ín hunc ufty diem Archelaus ab illo nominatur. Sylla diem unum Íntermits tens, Murená uno cum ordine;ac duabus cohortibus relíquit, qui confufum turbaret hoflem, Ipfe in Cephifi ripis immolauit, quo facto in Chzroneam pergit, ut acceptís inde Copijs, Thu: ríum ab hoftibus captum infpicerer. Eft autem cacumen aí perum multis freques anfraclibus, quod uocamus Orthopagum:fub flumen, A pollinis Mori) Thuríjg templü eft.[d deoa Ch; tonis matre T huría índitum eft cognomentum, Charoner autem Chzronez habitatoresin; duxiffe rerum fcriptores prodiderunt. Nonnullíafferunt bouem, quam Pythíus Cadmo dy. cem exhibuít,eoín loco prímum comparuifTe,& ab£a locum appellat, Thur fiquidem Pho, nices uaccam nuncupant. Aduentantí Charoneam Sylla tribunus militum urbís prafedtus prafidio,inftrucos armís ducens milites obuíam prodit,lauream geflans coronam, Sufceptis "& appellatis benigne militibus, cum ad ingrediendum periculum adhortaretur,duo Char neníes ei fuperueniunt homines, Homoloíchus& Anaxidamus, qui accepta parua milítum "Y manu Thuri) prfidíum obtruncaturos fe pollicebantur,Occultam enim Barbaris effe(emi: tam,qua à Petrocho penes Mufzum fupra uerticem ducat ad Thuríum,qua commeantes, Cio in cosímpetu, facile íactis fuperne faxis explofuros ín plana, Gamínio de hominum fideac fortitudine teftem fe prabente, Sylla rem aggrediendam imperauit. Tum acíes inftruit,& di fpartitísín utrungy cornu equitibus, fibi quidem dextrum, Murenze uero finifirum attribuit Galba& Hortenfius legati ínftructas habentes cohortes poftremi f uccedebant, ne circundu Ciioab hofle fieretobferuantes:hofles enim coplurimíis equitibus,& leuísarmaturz peditibus cornu& inflexum& agile apparare fpe&abantur,ut cum longius reduxiffent Komanos,r: cundarent, Interea Charonenfes cum accepto à Sylla Erícío duce, clám T hurium círc uiffent, fetp deindeoflentaffent, íngens tumultus& Barbarorü fuga fitum plurima cades inuicem, INecenim permanfere, uerum per prona delatí proprijs incumbebant íaculis,fe& mutuó pd: D lentesin pracipitia dabant:hoftes€ fuperioribus inflabant,& nuda cundia feriebant, Hoc pe Cio ad Thuríum tría millia cecidere. Ex fugientibus partem Murena inftruáis fuis excipiens | truncat acdelec Reliqui intra fuorum caftra compulíiphalange fufim írruentes, pauore lateac turbatione cuncta replelant,quodáj non mínimum(tragis importauit, ducibus moram intu lerunt.Mox enim Sylla copías turbatis inuehens,interuallumdp celerítate corrípiens,omnem falcatís curribus uim intercepit,&& momentum,cui maxime currendi longítudo robur immi: tit,& ex agitatione uehementem prxbet impetum, Spatíj uero breuiorisicius imbecilles(unt, & obufi, ficuti tela quz tenorem ac uím non acccipíunt, Quod eo tempore barbaris obtigit priores nancy currus lentíus agítati,& debiliter inuecti, à Romanis plaufibus retrudebantur & rífu,qualefpectaculum curfus equorum prabere folet. Híncrobur pedefire irrumpít ínué cem, barbaris quidem longas faríffas protendentíbus,& clypeorum ferie phalangem inflru: Cam feruare conantibus:Romaniís autem cum pila deieci(Tent,eladíos nudantibus,& utcor fefiím quantum íra concitabat manum confererent,(ariffas repellentibus. Nam feruorum mí día quindecim flructa cernebátín fronte, quos regis prafe&ti uno praeconio liberos dictos intet militares ordínes locarant, Tunc Romanum quendá Centurionem dixifTe ferunt, feruis du taxat ad Saturnalíalicentíam impartitam effe fcío.Hos ipfos denfitate ac frequentía tarde repil 1s yérqoi fos,X prateríngenium manereaufos, Romani fagittís& telandibus innumeris terga uertere & acigm turbare cogunt, Archelao dextrum cornu ut círcundaret referente, Hortenfiuse tranfuerfo inuolans,curfu delatas immifit cohortes, At illo confeftim duo ex fuis equitummil liaconuertente,d multítudine repreffus Hortenfius,fe ad montana fübtrahebat,álegíonefe fím abruptus,& ab hofle circuncintus.Id ubi Syllarefcijt, nondum marte conferto à dextro cornu,fubfidium allaturus infequítur. Archelaus hoftis aduentum ex pulueris nubefufpic tus, Hortenfio libenteriomiffo, ín dextrum cornu flexit iter,unde Sylla fecerat impetum. lllud ením ab imperatore defertum facile fefe capturum in fpem uenerat.Simílís& aduerfus Mure nam Taxilles ferreís munitum fcutis pedíratum induxit, Quocirca uocibus bifariam illatis, X tumulis clamore referctíbus,anceps Sylla fubftitit, utra in parte praefens potius adeffet, Suam tandemaciem recipiens, Murenz fubíidio quatuor cum cohortíbus mifit Hortenfium. Ipfe ue ro quinta fubfequi iuffa, ad cornu dexai pleniore greffu pergit ire, iam aduerfus hem conflantct B NL cw wu MU ww M M T -——*"P o?"S"* F^ e e fS om oe wg rnm. C" 0("y———— mp") au o Ao d) Do Y—-»^—-—— Ay——- T————^ -— lem fecit -Ona 1Sin mits em, h Us JUS, Jhe Sifie du: mo) dus ptis "tos utm tnis s eac dis uif, dus bus cita hit, m yl Das eng GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 171 uíciosad fluuíum uíqz,& ad Acontium montem effuía fuga perfequuntur, Murena ramen periculum míníme Sylla contempfit, fed ad ferendum concitatusauxilíum, ubi eos quoq; uíz &oresafpexit,rurfus ad infectandum conuertítur.Multi barbarorum caeduntur in campo,plu rímidum uallum petunt, obtruncantur, Ex tot millibus decem tantum millia in Cha:cidem elapía funt, Sylla refert fuísex militibus conquifitos etTe quatuordecim, ex quibus cum aduez fperaíceret,duos adueniffe,idcirco trophaís Martem V ictorjam& V enerem ínfcripfit,perinz deacín eo praelío non mínus felicitate, quam folertía& potétia rem bene gefferit, Hoc quidem tophxum de campefiri pugna erexít, qua primum Archelaus ufq; ad! Medum fluuium inclí nauít, Alterum eft ad cacumen Thuríj de círcundatís Barbarís, Graecis infcriptum literis, Homoloíchum& Anaxídamon bellatores praftantiflimos fignificantíbus, Huius pugna uictoz riam Thebis celebrauít,zdificata círca Odipi fontemara:iudices Grraecos alíjs ex oppídisaccet fens,quando cum Thebaniís fimultatem exercens dimídíü illorum agrum abruperat,& A pollini Pythio& Ioui Olympio cofecrarat, iuflit utrique deo pecunía ex Iructibus reddere,quam ipferapuerat, Audiens poftmodum Fiaccum ex aduerfa factione confulem electum,lonium mare cumexetcítu traijcere, uerbo quidem contra Miíthridatem,re auté uera contra Flaccum ipfum,uteife ferretobuium,ín Theffaliam caftra mouit. Eícum penes Melíteam urbem effer, crebriafferuntur nuncij, regías copías haud fané minores quám antea, relictos d tergo locos denuó popularí, Nancy Dorylaus íngenti nauium apparatu delatus ad Chalcidem, in quibus octoginta homínum miilía ín armís fpectata,€ ex omní multitudíne Mithrídatíco exercitu przflantiffime ín(tructa ducebat, mox Boeotíam íncurfarat, agrotp potítus erat.[s ut Syllam eliceret ad praelium, promptam exhibebat operam, Archelao nequaquam audiens,ne id face retobfiflenti, rumores de príore pugna dí(lemínans, tot uirorum míllia non fine proditíone deleripotuiffe. Mature igiturSylla reuerfus, Archelaum uirum fíngularí prudétía przditum, & Romanz uirtutís etíam atqy etiam experitiflimum efle Dorylao demonftrauit, Nam prope Tilphofium in Syllam incidens, primus erat quí diffuaderet ne pralio decerneretur,at impeaz (is& tempore bellum terendum. Spem tamen nonnullam prebuit Archelao propinquus Or chomenolocus,in quo locata caftra fuerat,íjs ad decertandum mirum ín modum idoneus,quí equeftribus copijs.pollerent.Ex agro nang? Boeotico uniuerfo, qua pars pulchritudine ac ma gnitudineexcellit,maxíme ea ad Orchomeniorum urbem pertinet, Ea tantü planities diffunz diturarbuftís ufcy ad paludes uacua,in quibus Melas fluuíusaffumigur,fub Orchomeniorum urbem emergens,magnus quidem& folus€ Girzciz fluminibus a fonte nauigiorum patiens, & a(tiuum circa folftitíum, inftar INilí íncrementa fufcipíens: eadem qua in íllo nafcuntur& ipfeproducit, praterquam fiqua fructum non ferunt,aut non augefcüit, Caeterum longe non excurtít,maxíma ex parte ín occultos contínuó lacus aut fyluas extínguítur: non magnam ue ropartem Cephifo commifcet,quo ín loco pracípue lacus, ut uidetur, commodam coficiendís tibisproducit arundinem. Locatis igitur proxime caftris, Archelaus quidem ociofus erat: at ueroSylla foffas utríngg cauat, ut fi qua praftaretur facultas,€ folídis locis& equorum curfuí aptisad paluftría hoftes excluderet. At illimorarü impatientes, ut primum à ductoribus emifTi funt,tam effufa uelocítate curfitant, ut non modo quí operibus deftínebantur, uerumetíam perturbati ordines plurimi fugam capefferent. V bidefiliens ab equo Sylla,correpto figno,per, macantes ín hoftem conuolat,& uocíferatur, Mihí quídem,inquit,o Romani milítes hic pulz chrum eft morítuos autem cum rogabimíni, quonam ín locoitmperatorem ueftrrum prodide« ritis, dicere memétote ín Orchomeno:quo dícto reuocati funt. Mox etíam duabus cohortibus acornu dextro fubfidiü afferentibus incurfans,uertit hoftem, R eductis paululum deinde milí tibusprandíum cum dediffet,rurfus ab hofte uallum foffa muniebat. Atilli denuó inftruciíoe resquàm antea impetu deferebátur. V bi Diogenes A rchelai priuígnus,cum ín dextro cornu pugnam cieret.cunctorum admiratione fpectabilis,occidit. Romani fagíttart] cum incumben tibus adüerfaríjs quà fe uerterent non haberet,collectas manu fagíttas utenfes infligentes con fauciabant, Deinde intra allá inclufi per mortesacuulnera miferabiliter pernoctabant. Sylla rurfus cum illucefceret, adductis ad uallum militibus fofTam agitabat. Erumpentes deinde complurímos commiffà pugna dare terga coégít,ad quorum trepidationem confiflente nemíe neuiolentíus incumbés caftra obtínet.Lacus& paludes adeó cruore cadaueribust&p replete, ut hac etiam etate barbarícos arcus, galeas, fragmenta thoracum ferrea,gladios coeno immere Íos offendant,cum poft eam pugnamanní fermé ducenti elapífint, Res quídem ad Charos 3.3 & conftanter pro dignitate pugnans, Vt autem apparuitSylla,uiolentius Áncumbentes uincunt; Uc es ii t PLVTÁRCHI SYLLA C neam& Orchomenum hoc pacto geftz memorantur, Cum Cínna& Carbo Romx ig da: riíimos uíros flagitíofe acimprudenter agerent,compluresab eorum dominatíone fugitantes in Syll caflira perindeac portum fefe conferebat. Paruo deinde tempore, quedam apudeum fenatus forma creata erat, Metella cum pueris clanculum fe zgre fubducens, ad ipfum quo profectanuncíat& domü& uillasab inimicis íncenfas:proinde ut domeflicis opítularetur(up; plexorabat.Quas ob res cum Sylla fluctuaretambiguus(nec enim patríz uaflitaté negligens ter tolerare poterat,nec bellum Mithridaticum,opus tam arduum imperfectum relinquereco gítabat) Archelaus Delíacus mercator aduentat,fpes nonnullas& fermones à regio ferensAr chelao:qua res adeó Syllae complacita eft, ut& ipfead Archelai colloquia properantius uen; tít. Ad mare círca Delum conuenere,ubitemplum eft Apollinis,Prior Archelaus orfus,pete; bat ut Afix ac Pontirebusomíffis, Sylla ad Roman& gnauigaret bellum, quantü pecuniarim tríremiumtQ& copiarum á rege uellet accipies. T'um excípiens Sylla, Mithridatis,inquit feu; rus efto, l'uueroin eíuslocü regnum aggredere,& inita cum populo R o. focíetate naues tr; de, Archelao autem regis proditionem abomínante, Sylla fubíecít;T'u cum fis Archelaé Cap. padox,& barbariregis feruus, feu mauís amícus, ad bonorum talium adeptionem turpitudi nem fubire nolis:míhíauté quí fum& R o. populíimperator,& Sylla,de proditione uerbum audes facere: quafinon illeíis Archelaus, quinuper ex Chetonea ex centum& uigintimili bus militum mínima cum manu falutem fuga comparans,& bíduum ín Orchomeníorum pa ludibus latírans,inacceffibilem pro interfectorum multitudine Boeotíam dereliqueris, Arche: laus mutata poft hzc fententia, caput ínclinat,& ad preces uerfus, obreftratur ut bellum finir, & Mithridati fe cóciliet, Sic inuitatus rem Sylla fufcipit, foederad conficiuntur, ut Mithridats Afiam Paphlagoníami dimíttat: Bithyniam, Nicomediam, Cappadocíamq cedat Aríoba zani: duo talentüm millia Romano pendat populo:feptuagínta naues zratas cum apparatu & armamentis exhibear:Sylla reliquum illiregnum ftabiliter afferat,& regem populi omo cíum decernat. His conuentis atqy confixis, flexo curfu per Theffaliam& Macedoníaad Hd: leípontum iter facit, Archelaum honorifice comítem habens, Bo nang; penes Lariffam in ad uerfam incídente,& quidem grauíter,ualetudinem,fiflít iter,& de hominis falute nó fecusac unius ex ducibus X commilitonibus fuis curam diligentiam fufcepit. His rebus ín Charo: nea geftis crimínationem íniecerunt, perinde acibinon fine uítío decertatum fit: quodg Sy» la ceteros Mithrídatis amicos quos captiuos habebat reflituens, Ariflonem duntaxat tyran: num ueneno fuftulit, quicum Archelao fimultatem exercebat, prafertíim cum dece milliaagi iugera ín Euboea Cappadoci data forént,& Romanorum amicus ac focius infcriberetur áSye la:quas resin commentarijs Sylla refellit T'unc aduentantibus à Mithridate legatís, cuml quídem fufcipere eum dicerent, Paphlagonia uero ne Mithridatem fpolíaret, obfecrarent,de nauibus quo; haud omníno confentírent:índignabundusSylla,Q uíd dicitis inquit: Mithri dates ad uindicandà Paphlagoniz poffeffionem ftudet,& de tradédis nauibus it inficías,quem caput ínclinaturum ego fane exíftimabam, fi dexteram illi manum relinquerem,qua antc uium Romanorum numerum trucídauít. Atqui alteríus generis uoces emittet illico, ubíiple in Afiam traiecero, NuncPergami fedens bellum quod nequaquam afpexerit imperatorijsde fponatartíbus.[rag; legati pauore perculfi quietem feruabant. A tA rchelausSyllz preces affe e'ebau& iracundiá mítígabat multís cum lachrymís, dextram eíus attingens. Denicy utad Mi thridatem legatí remitterentur perfuafit, Pacem enim per eíusfententíam confecturos,quodí non exoret,fibipfi mortem confciturum, Eo igitur has ad res emiffo,ipfeagrum IMedicumiv uadens& multa depopulatus loca,rurfus reuertitín Macedoniam. Deínde Archelaum apud Philippos admittit cuncta recte habere nuncíantem,opus autem effe penítus,ut fecum Mithr dates ín colloquíumueníat:cuiusrei Fimbrías potiffimum caufa erat, quí cum alteríus fadions principem Flaccum obtruncaffet, Mithridatis duces fuperans,aduerfus eum comeabat. Qu Mithridates pertimefcens,Sylle potíus familiaritatem amícitía má delegit. Proinde in Troads Dardano conuenerunt: Mithridates quidém ducentas uníremes habens, ex pedeftríbus ucro copijs X X armatorum millía ac fexcentos equites,currusip falcatos plurímos:at Sylla cohot tes quatuor equiítesi ducentos. Cum Mithridates obuíam prodiffet,ac dextram protendifltt, Sylla percontatus,Bello ne,inquit,finem imponis fjs conditionibus quas confeffus eft Arche laus: Tacenterege,Sylla,eos,inquit,quibus pace opus eft, uerba príus facere conuenit, Atui ctoribus filentía tenere fatis eft. Poftquam Mithridates purgatíonem fuam orfus, bellí caufas partím in deos uertere;partím in ipforum culpam Romanorum referre conatus efie ye DUE E. da: teg um eg üpz ena eco t Tea 4€ um (uz (f34 api Idis um illi |pa he: lat, T: t4 atu Lo ]el; id aC to yh aia gd yh ilía de yis em [ pfe de lo liis df ins ud hri nis ux dis 't0 ot^ et, 1 uis fas 'n$ lla, GVYVARINO VERONENSI INTERPRETE.. 151 4 Sylla dudum,ait,alijs renunciantibus audieram, nuncautem ipfe íntelligo,quam fingulari Mi dhrídates polleas eloquentía,quí tam flagitíofis in rebus,tamá impijs,praetextu& ratione pros babili minime caruiftí, Cum autem quz acerbifTime ab eo patrata fuerant confutaffet,& accu fando improbaffet, denuo rogauit, num qua cum Archelao pacta conuentadp fint, abfoluat, [lloeum ín modum fadturum fefe refpondente,familíariflime falutauít,&c amplectens exofcu latus eft. Infuper Ariobarzanem& Nicomedem reges adducens concilíauit, in gratíama ree uocauít, Mithridates itaque nauibus feptuagiínta traditis, fagittarijs& quingentís,ín Pontum enauígauit, Eam pacem mílítes grauiter& íniquo ferebant animo, ftquidem regum omníum iniuftillimum,quí uno die centum& quinquaginta Romanorum míllia paratis iugulari fecez rat infidijs,tantis opibus& fpolijs datís,ex Afia uelis afcendere indignum cenfebant,quam an nos íam quatuor populationibus collegtísi tributis exhauferat, Quod cum Sylla fenfiffet, eam factidefenfionem afferebat, quod Mithridati(imul& Fímbriz, fiin fe confpiraffent,bela lum nequiret inferre, Inde aduerfus Fimbríam incítatus,quí penes T'hyatíracaftra habebat,íae &oproxime uallo caftra foffa círcumcínxit, T'um Fimbríani milites€ ca(ttis folis elapfi tunicis, Syllanos familiariter amplexati, operum adiutores fe fecerunt, promptiffimam impartíentes operam,Eam confpícatus Fímbría permutationem,& cum Sylla ín gratíam redire poffe defpe rans,ntra uallum necé fibi confciuit.Sylla duobus míllibustalentüm uniuerfam condemnauit Afíam.Príuatím auté cum cótumelijs,tum obfidione immorantit domos abfumpfic, Edictum enimeràt, ut hofpes diuertentí apud fe milití quatuor tetradrachma praberet indies, coenam infupet ei& quotcunc familíares inuitaffet, Centurioni drachmas quínquaginta in dies fingu los. Veflem alíam cum domiuerfaretur,aliam cum prodíretín publicum, Cuncta dehinc cum caffe difcedens Ephefo, die tertio íntra Piraeum íecítancoras, V bí cum facrís initíatus efTet, fi büpfipeculiarem Apellíconís Tei) bibliotheca exemit,in qua omnía fermé Ariftotelis€ Theo phraftí uolumína fuerant, quorum notítia nondum aperte manarat ín uulgus, Ea Romam delata, maxímam partem à Tyranníone grammatico dígeflam ín numerum fuiífe traditur, Aquo Rhodium Andronícum cum effet facile na&us, exemplaría in medi pofuiffe,& quae nuncferuntur,tabulas exfcripfi(Ie, Caeterum uetuftiores Peripatetici per fe quidem eximíj,& B doárinarum ftudiofi uidentur, uerum ín A ríftotelisac Theophrafti fcriptis no multis fane aut multa cum diligentia uerfati, propter INeleí Sceptij heredem, cui Theophraftus fuos codices legarat. Qui deínde ad imperitos homínes, quos nulla honorís& laudis cura tangebat,peruez nerant, Syll moram círcum Athenas trahenti, dolor cum ftuporepedibus atqy moleftía íncíz dit quem Strabotbalbutíentem podagram appellat, Quapropter Adipfum enauígans calíz darum ufum aquarti habuit, per ocíum fimul& illecebras fczenícís cum híftrrioníbus diem exiz gens, Per littus deambulanti pífcatores quídam exímíz pulchritudinis pifces attuleruntiquo munere plurímum delectatus, ut Haleenfes effe cognouit, An,ínquit, quidam ex Halxenfiíz busadhucfuperftites reftant? Poft partam enim ex Orchomeni praelio uictoria, ín perfequenz dishoftibus tres unà Bocotíz urbes deleuerat,Antedonem,Larymnam,& Halaxas. Hominis busueronullam metu uocem edere aufis, fubrídens Sylla,laetos abire iufTit. Flaud enim cum ullibus aut neglectís,quaGp reíjcí debeat, aduenifTe.Eam ob rem Flalxenfes fpe pleni ín unum congregati, urbem denuo repetiffe dicuntur, Sylla per Theffalíam& Macedoníam ad mare deícendens, mille ac ducentis nauibusaà Dyrachio Brundufium traíjcere parabat. Proxima eft Apollonia,quam penes eft Nymphaum facer locus€ uirenti colle ac pratís,ignis fontes effun densaífidue per fparfos ríuulos defluentes, Hoc in loco memoríz prodítum eft, fomno prefz fumSatyrum fuiffe captum, qualem poéta ac pictores effingunt. Is perductus ad Syllam com plures per interpretes quifnam effet interrogatus, nihil quod poffet íntelligi uix uociferatus eft. Atuocemafperam equi prafertím binnítu,& hircibalatu permiftam edens,cumSyllam obflupefeciffer,datis comitibus dimiffus eft, Sylla cum tranfmiffurus effet milites, ac uereretur ne ubiprehendiffent Italíam,quifcg per urbes dilaberetur, prímum quidem iurarüt per fe man furos,nullamá fponte fua ltaliz uaftitatem ímportaturos, Poflmodum cum grandí pecunia ill'opuseffe confpicerent,unufquifq; fuis rebus prímítías adimens pro facultate ad Syllam con ferebant,Q uas tamenSylla minime fufcipiens,collaudauít. utn adhortatis& accenfis animís aduerfus ímperatores x v.& quídem(utipfe ínquit)inimicifTimos,quadríngentas€ quinqua ginta cohortes habentes traíecít, cum antea deusilli felicesrerum fucceffus manifefliffime pore tendíffet. Nam eo círca Tarentum quá traíecerat immolantí,iecur extrema fuí parte laureze co TlaMepép plin.lib.z. cap 106. Strabolib.7: ronz formam habens ínfpectum eíttcorymbo pendente gemino, Pridie quàm Campaníam TAsaviekup y 4 PLUTARCHTIT-"SYLLA C ingrederetur, duo eximiz magnítudiínis hirci penes Ephzeum montem conferere cohifpedi funt, omnía qux ínter pugnandum euenire mortalibus folent, nunc ínferentes, nunc toleran tes. Erat autem uífio, qua paulatím à terra eleuata quaquauerfus per aérem difpergebatur, obfcurís idolis perquam fimilís: poflmodum euanuit. Nec díu poft Mario iuniore& Norba; no confule magnas índucentibus copias, Sylla cum neque aciem, neque turmas fuorumin; flruxiffet, cominus ftrenuítatís robore& audacíz ufus impetu, ín fugam conuertit hofles,& feptem millibus cafís, intra urbeCapuam Norbanuminclufit, Hancextitife caufam ínquit, ut per oppida milites non diffoluerentur, fed coníuncii aduerfaríos afpernarentur, tameifi multoamplior effet numerus.[n Syluio feruum Pontíj numine afflatum fibiobuiam ueniff; fcribit, quídíceret fe à Bellona miflum, utbellí potentiam atque uíctoríam nunciaret: quod finon maturaret, Capitolium incendío periffe, Quoq ipfum& qua die przdi&tum ab homi; ne fuerat, obuenít, Ea uero fuit pridie nonas Quíntiles, quas nunc[ulias uocamus, Marcus etíam Lucullus ex Syllanis ducibus unus, ad Fidentíam fedecim cohortes aduerfus hofiilas quinquaginta ínflruens, fifus militum ftrenuitate,€quibustamen cum ínermes permultosha beret, tardior fubdubitabat, Eo deliberante,€ propinquo prato mollís aura frequentiffimo; exercitui flores incutiens,€ fua fponte manentes tnfperfit,& adeó fuper(cuta& galeas intu: lit, ut hoflis coronatos exiftímaret, Ea re animofiores factícoferunt manus, uictoresq; decem & octo milla trucidant,& hoftem caftris exuunt, Hic eius Luculli frater erat, d quo pofteríor tempore Mithridates atque Tígranes debellati funt, Sylla multis adhuc exercitibus& ingen: tibus copijs círcunfufos undicg fibi hoftes uidens, potentia fraudesadiunxit, alterum ex con: fulibus Scipionem ad pacem ínuitans, qui cum acciperet, plures in unum conuentuscollo: quiadp fiebant, Sylla uero femper aliquam allícíendi rationem íníjciens& occafionem,Scipío: nis commilitones per fuos corrumpebat: quí ad fraudandos& omni incautos ratíone demul: cendos homines, quemadmodum& eorum ductor, exercítati erant, Hoftilia nanque íngreff caítra,& illis ímmifli, nonnullos confeftim argento, quofdam pollícítatíonibus, alios blandi: mentís€ fuadendi fuauitate pelliciebant, Pofiremo Sylla cum cohortibus x x. propíusad: uentante, nonnulli Scipionianos falutant, liliautem falute reddita, ad illos accedunt. Scipio intra tentorium folus relinquebatur, Sylla cum cohortibus x x perínde ac manfuefadiísaui bus aduerfus inimicorum x L luctatus, cunctos fuos reduxit ín caftra, Quo tempore Carbo: nem dixiffe memoríz prodítum eft, quod cum aduerfus uulpem atqj leonem Sylla animum incolentes belligeraret, maiorex uulpe fibimceror ínferretur, Poft haec IMaríus L x x x v co hortes circa fignum habens, Syllam prouocabat ad pralium,[s autem eo die ad ineundum certamen promptíífimus erat, Q uiefcentiením huíufce generís obuenerat ínfomni, Senio: rem nang, Maríum díu uíta functum filio Marío fuadentem admonentemdQ exiítimarat, ut diem quíinfequebatur cautíus euítaret,utí permagnam fibi infelicitatem importantem. Quo círca Sylla ad conferendà manum ardentíor,Dolobellam procul inde metatum accerfit,Incam bentibus hoflibus€ uíam intercludentibus,Syllani fufcepto ut uías flernerent praelio, laffitus dine frangebantur, frequens fimul pluuía operibus íngruens maíus illis malum iníecit, Eapro pter centuríones Syllam adeuntes fuppliciter orabant, utalíud in tempus prxliá differret. Mili tes paríter per laborem eíectos,€ humi quíefcentes, ac fcutís incumbentes oftentabant, Quod &mulac ínuitus Sylla coceffít,dato locandis cafttís edícto(íam uallum íacere príufqua reuocare tur exercítus,& foffam ducere coeperant) ecce Maríus fuos elatus infettinter propugnatores adequítans, tanquá confufis ordinibus& tumultuofe perturbatis,cuncta diffipaturus. V bifot tuna uocem inter fomnosauditam Syll perducebatad exitum: cuíus íra militibus aftítít, qui operilrus íntermíffis, fixísi ante foffam pilis, eladios firíngunt,fublatístp militari de moreca moríbus,manum cum hofte conferunt, Maríanorum,cum diutíus fubfiftere nequirent, terga uertentíum flrages permagna fit, Maríus fefe Praenefte fuga fübtrahens obferatas íam portas offendit, fune fuperne demiffo cum fe incinxiffet receptus eft in murum, Nónulli,e quibuseft Feneffella, afferunt ne pralium quídem fenfiffe Marium: ceterum cum per uigilías aclabo: res humiincumberet ín umbra, dato íam pugnz figno fopori fe dediffe, poftea fuga íam fada, egre fe excitatum. Eo ín pralio Sylla fcriptum reliquit, tresac uiginti duntaxat amifiíTe, cum ex hoftibus x x millia obtruncarít, octoauté millia ín poteftate uíua redegerít, Eodem etíam molo relíqua per eíus praefectos Pompeium, Craffum, Metellum,Seruilium, profpere cede bant. Hi enimautnihíl;aut parum incurrétes aduerfi,ingentes hoftium copías deleuere, adeo ut Carbo qui contraria factionem unus contínebar,ab eíus exercítu fugam noctu feasm em TX. T e oO*- NAJeow GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 175 4 demín Aphrícam naui fefe receperít, Certamíne extremo quin ante R omanas portas Samnís Telofinius qui Syllae laffo uelut ínfidiator incumbebat, profterneretur parum abfuít.Magnam fiquidem ís man&t adunans, Lamponio Lucano focio fecum adfcito, Pranefte iter accelerabat, utabobfidione Maríum eríperet, Cum autem uir bellicofus& ingentíum pradlíorum exper dffimus,Syllam àfronte,Pompeiumà tergo ín fe incurfantes íntellexiffet,ante retrotp coprefz (us,noctu caftra mouít,ín ipfam Roma uniuerfo cum exercítu couolans. Nec multum defuit, quin Romá omní prafidío nudata offenderet, Decem ftadiaprope portam Collínam fuos con tinens Sylla,ftationem pofuit, ingenti gloría elatusac fpe, quod tot talesáp duces ímperatorijs artibus& uaframentis illufiffet, V t primum illuxit, flore íuuétutis aduerfus illum adequiítante, cumalíos permultos,tum A ppíum Claudiü uirum generofum ac ftrenuum proflternít, Orto íntra urbem(ut par erat) tumultu, fimyl& ululatu muliebri atq; difcurfu,uelutíab hofte uiria busurbe capta, prímus Gialba praemiífus à Sylla fummo ftudío cum equitibus feptingétis ads uentans confpicitur, qui facto tanto temporís ínteruallo ut equís fudorem refrigeraret, rurfus deinde frenis impofitis,eueflígio cum hoftibus conferítur, Sylla ínterim apparuit, quí prímoriz bus prandíüi capere íuffis,confeftím aciem inftituit, Dolobella&& Torquatus ut impetum contí neret, multis inftabant precibus,ne domítos defatígatione homínes periculis fupremis obijcez rethaudenim Carbonemaut Maríum,uerü Samnites atq; Lucanos acerbiífimas inímicis& hoflibus anímis natíones aduerfus Romá fimul inflare:quibus reíectís, tubas pugnz fignum & inuadédiinitium canere íuflit, Dies íam horam uergebat ín decímá,cum decertantibus qua liter nunquam alids, dextrum cornu cuí Craffus przerat fplendídam uictoríam reportabat.Siz nitrum uero laborabat,& male habebat. Cuí cum Sylla albo infidens equo,& pedá uelocitate praftatí, X inde notíor,opem ferret, duo ín eum hoftes íamíam dimifTuríi haftas intentát,quos minime quídem praeuídit ipfe, uerum ftabularío equo plagas íntorquente, tant& ablatus przez uenit, ut haflarum cufpides penes equí caudam collabentes humi defigerentur, T'radítum eft Syllam cum quandam A pollínis ímagunculam€ Delphis nactus effet,eam ínter prxliandum finufemperferre folitum, hanc eo tempore exofculatü& hifce uerbis effe alloquuti:O A pole loPythie,qui felicem Syllam Cornelíum totex pralíjsilluflre ampliffimum6y fuftuleris, hic ín B patríz portis fuíscum cíuibus fcediffime pereunte abijciesz Huiufcemodi uocibus cum Sylla deum inuocaffet,nonnullís fupplicem obuolutum, alíjs mínas íncuffiffe, quofdam increpafTe: finiftro denique cornu cofracto, inter fugientes permiftum intra uallum fefe recepife, magno & amicorum& familiarium amiíTo numero. Ex urbe non paucí qmií fpe&atum aduenerant, conculcatí€ extíncti funt,adeo ut cíuitas deleta putaretur. Cum multi Praenefte ex fuga tru cidarentur, Maríus ab obfidione fer folutus eft, iubentibus ijs Lucretii Ofellam,quemobfia díoni Sylla przfecerat, mox caftra mouere, tanquam Syllz rebus ín perniciem datis,& ín ho» fium poteftate exiftente íam Roma. Profunda iam nocte, quida in Syllze caftra à Craffo miffi perueníunt,fibi ac fuís coenam depofcentes.Fufis enim& fugatís Antemnam hoftibus,ibiloz caffe cafira;quo accepto nuncío, cum iam aduerfariorum effet latíífime firages dita, fub aue toram profectus eft Antemnam, Ad eum tribus millibus caduceatoré mittentíbus,tutum illis futurum promifit,fi aliquo hoftium exercitum incommodo afficerét,Q uibus pollicitationibus cum credidiffent,facto ín reliquos(mpetu, multí mutuis uulneríbus cai funt, Hos tamen& alios qui fapererant ad fex millia ín Circo congregat, fenatum ín de Bellonz uocans. Eodem tempore& Sylla orationem in fenatu exorfus eft,& quíbus negocíü datum erat, fex illa millía truncabát,Cum tot millibus paruo in loco iugulandis fremitus deferretur,attonito fenatu,ipfe nihilominus immutato atgp coflantí uultu orationem contínuans,fenatum dictis eíus íntentos adhibereanimos edicít, nec quz foris gerantur perínde ac füperuacanea curíofius perferutari, fe nangp iubente caftigarí plerofqy flagitiofos, Nemo Romanus tam tardo extitit ingenío,cuí non cognítu facile fuerít, eum habitü potíus tyránídis commutatione, quàm liberatione fuiffe, Matius quide cum inítío grauis effer, per potentí3 auxit, non autem mutauit ingeníum. Sylla uero principio fumma cum modeftía,& cíuili de more, fua in fortuna uerfatus, eam defe praez buitopinioné,ut fautor optimatium& utilitatis publice ftudiofus prínceps foret, quí quide ab Ineunte etíà ztate rífibus dedítus fuerat,& ficad mifericordià flexibilis ut ei facile oboríretur la Chrymz.Quuas ob res magnis potentatibus iure calumníá impreffit,quippe quí mores ín priftí no uiuédi ritu permanere nó finant,& uecordes,molliculos, ac humanítatis reddant expe*tes, Jocígitur feu nature commotio fit,& à fortuna facta comutatío,feu fubíacétís malítiz ín lícen tareuelatio,alio quodam tractatu& facultate definiendum effet,Sylla ad iugulandum uerfo, y Crudclitasin iatis Sylle. PLVTARCHI. SYEELA C& cadaueribusiamurberepleta, cum cxdes neque numerum neq; modum haberent ullum, multi quibus nulla cum Sylla res erant;priuatis inímicitijs funt interempti fic fuis permittente & gratíficanteSylla, Tunciunior quidam C. Metellus Syllamín fenatu rogate aufus eft, Quis malorum finis erít? Quonamufq progrediens íncumbentíum gladiorum requiem expectare iubes? haud ením fupplicium ab hís deprecamur ut quos necari inftituifti, fed ambiíguiítatem abhís quos conferuare decreuifti, R epondenteSylla,necdum fibi compertum effe quos dímit tat; Metellus fubiecit,Itaque declaxa qui funt quos poenis affe&urus es.ld fe fa&urum Sylladixít, Quídam non Metellum, fed Ofidium ex aflentatoríbus hoc dixifTe afTerunt, Sylla igitur extemplo octoginta profcripfit, nulli fenatorum communicato confilio, Omnibus agre fern tibus uno ínteríecto die ducentos ac uiginti alios adiecit, Deínde tertío non pauciores rurfus adiunxit.Super hís cum concionem haberet, quotcun(s memoría tenui(fe contigit, eos profcri bere fe inquit,quosuero ín prafentía delet oblíuio, denuo profcripturum. Qui profcriptum acceptaffet,falutito confuluiffet, humanitati pocnam morte definiuit:non fratrem,non filium, non parentes excepít:qui necaffet, caedis mercedi duo talenta conftítuit,(eu dominum feruus, feu patrem filius interemiffet, Quod autem omníum íniuftiflimum exiftimatum eft, profari ptorum filíos ac nepoteshonore príuauít, omníum bona publicauit. Nec Romae folum,ue: rumetíam ín omnibus ltalíze oppídis profcríptiones fiebant,neg; deorum templa,neg; hofpitas lespenates,neg; paternum domicilium à ceedibus purum erat.In uxorum finibus mariti n ma trumlibericonfodiebantur.Fuere& quíperíracundiáocciderentur,alíj per ínimicitíam,null fané portio prz js quípecuníarum gratía obtruncarentur. A t enim ínterfectoribus ipfis dicen dum obueníebat,hunc quidem domus interemit ampliffima,illum hortus,alium aquae calíd, Q.Aurelius nullis fe prorfus negocíjs implicans,tantum(p ad fe malorum communicationem pertinerearbitratus, quantum ínfelicibus alijs condolere as effet, forum ingreffus profcriptos rum nomína perlegebat, In quibus cum feipfum comperiffer, V x mihi mifero,inquit, Albam me uilla perfequit: paululumdp procedes à perfequutore íugulatus eft.Interea Marius cumin hoftium poteftatem ueniret, fibiipfe mortem cófciuit. Sylla dehinc Przenefte ueniens, príuata uírítim iudicia faciens cruciatus inferebat, Poftea quafi non e(Tet ocium,cunctos unum glome rans in locum,millia duodecím trucidari íuffit, foli prftans libertatem hofpiti, At ille generofa nimíum ufus uoce, nunquam falutis gratí um habíturus,ait,fiextinctori patrize permifcear & fponte fua cum ciuibus obtruncatus eft, Maxima nouitatís L. Catilinze uifum eft facinüs.ls ením rebus nondü íudicatis, fratrem occiderat. Tunc magnis precibus Syllam obfectat,utho: mínem ín profcrptorum numerum redigat, perínde ac uíuus effet, profcríptusq fuit, Huius rei gratiam Syll referes, quendá M. Marium aduer(z fa&ionis homínem confodit,& Syllz ín foro fedentí caputeíusattulít:ad proximá deinde A pollinislauacrü accedens manus abluit, Prater hzc funera,& alia moerorem hominibus ínferebant.Seípfum enim dictatorem dícens, id magiftratus genus ad annos centum acuiginti defump it. Fa&orum omnit ab eo per fenas tuíconfultum eíattríbuta licentia.[n pofterii quoq; data poteftas necis,confifcatíonis fortítio num, poffleffionís, populationis,auferediregni,coferendi cuícundp collibuifTet, Publícatarum uenditíones zedíum adeo fuperbe,adeó imperíofe factitabat ín fugeefto cofidens,ut longema gis in largiendo, quám ín fpolíando ínuifus& acerbus effet. Venuftis mulíeríbus, fidicinibus, Ir(ttíonibus,libertínis,monflris genti agros,urbium prouentus elargiebatur,nonnullisínui tarum coíugía foeminarum, Cum Pompeiti magnü affinítate íntima fibí deuíncire uellet,cum uxore diuortíü facere imperauit,&& Aemilia& Scauri& Metellze coniugis fuze filiam à Magno Gilabrione díftractaac pregnante locauit, Adolefcentula uero cum penes Pompeium pareret uita exeeíTit, Lucretio Ofellze qui per obfídionem Marium expugnauerat,confulatum petet, Sylla impediméto erat, Ille aute folicitatusà multis in forü uenerat, que míffus à Sylla centurio iugulauit ipfe in Cafloris ede fedens e fugeefto cedem fuperne fpectabat.Captoa círcunflan tíbus centuríone,& ad tríbunaladducio,tumultuantes filere iubens,Ego,ínquithoc mádauf & ut canturio dimítteretur imperauit, Tríumphus eitis cum magnifico famptu& regíorüno: uitate fpoliorum excellentiffimus,tum exulibus iucidus,ornatiffimum prabuít fpectaculum, Ciues enim& gloria& potentia longe prímarij coronati fedtabatur, conferuatorem patrem Syllam uocítantes,perínde ac eius opera ín patriireuerfi uxores ac liberos receperínt, Cundis unum coads ín locum ín media concione rerum à fe geflarum rationem reddidit.Nec mínore ftudio fortunatos euentus, quàm fortía facta denumeraüit,& tandem felicem fefe propterea appellari iuffit, Ad Cirzcos fcribens, autfententíam dícens, fe uenuftum appellabat, Hunc& ín P [es] Au Lbs. A-- A mà— eoo cé am dÜÉM ML APEMR AO£F. oP-— Mà" Fs.— 2p o ors— C),"P"SM 9 s -— ——— A— te lis te jit liz ut € GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 174 4 inmodum apud nos ín trophais infcríptuseft,L. Cornelius Sylla uenuftus, Metella quogge mellos eníxa, marem quídem Fauftum, foemellam uero Fauftam nomínauit, Felicem enim at hilarem Fauftum Romani uocant, Tantam profecto non gefítis,fed felicitati fidem praeftas baut poft tot abeo peremptos cum rerum innouatío permutatioG fieret in urbe, fe(e magis (irata abdicauerit,& confularibus comiítijs ín popult poteftate conftítutis nec ipfe prorfus ace cefferit,& uolentibusexpofitum corpus exhibens, utt príuatus medio uerfaretur in foro, Praee ter eius fententíam audaciffimus quidam ínímícitías fecum exercens, czterum uír clariffimus M.Lepidus conful defignandus erat,non fane propter eum, uerum Pompei gratía,quí maxá mumeí ftudium impendens, íngentes populo preces adhibuerar.[tagy cum ea latum uictoría Pompeium Sylla cerneret, difcedentem ad fe uocans, uam honeftum efl,inquít,tuum illud Oadolefcens in cíuitate facínus, quo fiolídiffimum hominem Lepidum priufquam omnium praflantiffimum Catulum renuncíafti? Tíbí tamen haud dormíendi tempus eft, quíantagoe niflam fortiorem tibi ipfe delegiftií. quod quidem Sylla perínde ac uates prafagiuít, Etenim Lepidus extemplo contumacíus ad ízuítíam uerfus, in Pompeium belligerans perftítit, Sylla ex uníiuerfís fortunis Herculi decimam facríficans,opipara populo fecit couíuía, ín quibus tam füperuacaneus ac redundans ín neceffarijs apparatus extítít, ut pluríma omnís generíscona dimenta cibaríadp deíjcerentur ín fluuium,& quadragenaríum ac fuprd uínum potaretur.In« terconuíuía multos celebrata dies, IMetella morbo extínguebatur. Probibenubus amícis ne Sylla prorfus eam adiret, aut edes funere contamínaret,is fcripto ad illam repudio, uiuentem adhucalterum ín domicilium transferri iuffit,€ hoc legitimum fumma cum diligentia per fua perflitionem feruandum curauit. Legem autem príus à fe latam,quz funebres definit ímpena fas,omnino tran(greflus eft, nullis parcens fumptibus.[nftitutum etíam a fe de coenarü tenuia tate acparfimoniía modum excefílit. Inde compotationum& couiuíorum lafcíuía& dícacitate confolatus eft luctum,Paucos poft menfes gladiatorum fpectaculum zdídit,L ocís necdum diz flinclis,ac promifcuis ín theatro uírís ac mulieribus, decoram fpecie foeminam& genere íllua firemprope Syllam federe contigit, Erat enim Meffala filía,oratorís Horteníij foror, V alería nomine,eí cum maríto díícordía nuper obuenerat.Ipía poft Syllam accedens,atq; manum aps B plicans, trahensqp ueflis rugam, fuas tranfiuit ín fedes. Infpectante intétioribus oculis Sylla,& admirationis figna prae fe ferente, Nihil,inquít,o Dictator grauíus fuccenfe, uelim& ego pau lulum tuz felicitatís portionem capere:& fané non íniucunda ad Sylla aures peruenit oratío, fiatim pruríétís dabat índícía,miffo nanqs nuncio,mulieris nomeg,profapíam, uítamdp edo Guseft, Dehincalter in alterum íactabant oculos, uiciffimá uerfabatur uultus affiduí, nec pau cores molliculorum rífuum collationes erant: poftremo nuptiarum confenfus& pactiones, nullam fortaffe V aleríz increpationem afferentes.Sylla uero tametfi pudicam maxíme ac ge nerofam,noó tamen ex pudico ac honefto uxorem cepit ínítío, oculis& oratione uenuftula fea ductus inflar adolefcétuli, à quibus turpíffimi& procaciffimi motus natura excitari folent, V.e rumenimuero cum banc etíam domi haberet, fodalitia cum mínímiís mulierculís,citharoedís, Ícanícis hominibus agítabat,& ftratis bumi tapetibus interdíu compotationescelebrabat.Q uí enim plurímum apud Syllam ea poteftate poterant,ij erant; R ofcius comaedus,Sorex mímoz rum princeps, M etrobíustBacchanaliorum cantor, quem lícet cutis nitore delapfo, amoríbus omnino complecti pergebat, nec ea de re ibat ínficías. Vnde leui nimirü ex caufa íncípientern morb aluit,& per inteftína ulcus ínnafcens diutius non intellexit, índe caro corruptione con traciaín pediculostota conuertebatur, adeó ut cum permulti die fimul ac noctu interempti, pres qui ínnafcebantur ínterceptorum nulla pars erat, Tunicz omnes,thermalauacra,daz pes,illius exundantis fordis implebantur,tanta uis epullulabat.C)uocírca fzpenumeroper fin gulos dies ingredíebatur aquam, ut per ínundatíones membra emundaret, Nulla ueroerat utilitas;celeriter enim inualefcebat permutatio,& paedoris magnítudo omnía purgamenta fus perabat, Ferüt ex antiquiíffimis Acaftum Pelía filium hoc morbigenere,quem Bhthiríafim apa pellantinteriffe:ex pofterioribus autem Alcmanem, quí miríficus componendis cantilgnis at^ tifex fuit:& Pherecydem rerum diuinarum fcriptorem,& Callifibenem Olynthíum CY car ceris cuftodia teneretur, Praterea& IMutíum íurifconfultum. Quod fieorum etíam mentío fa cienda eft, qui nulla ex re bona nobilestamen euafere,traditum eft eum quiin Sicilia belli fera uilis autor fuit, Bunum nomine& fugitiua feruum, deinde captum, Romam perduciym, ex phthtiriafi mortem obiffe, Syllano modo fuum pracuiditínteritum, uerumetíam quodam» modo eum fcriptis commendauit, Nam uígefimumfecundá commentariorum librum biduo TAveiadtG Sylla in phtbia viafum morbum incidit, PL'VTARCHI SYLLA C antea quàm mortuus eft fcribendi finem fecit, Vbi Chaldaos(ibí pradixifTe affirmat, quodq cum beate uixiflet;in ipfo felicitatis uigore moriendum effet. Scribit etíam filium qui paulóan. tc Metellam expírauerat,per fomnum fibi uifum uiliffimo indumento fibi affiftentem,patrem fupplíciter obfecrantem, ut ab his fe curis abfolueret, Euntem cum eo ad matrem Metellam, quiete& omní negociorum abiecta cuta cum illa uitam duxiffe, Haud tamen Reipub.ftudi Íeíe retraxít, Decem enim prius quám morté oppeteret diebus, orto Puteolis inter incolas tus multu,reuocatís in gratiam animis, legem de gubernatione cíuitatii illic confcripfic Pridie cum príncipem Grranium quízs grande publice debebat, minime idcirco foluere uelle intellígerer, quia ipfius praflolaretur iaterítum, accerfito intra cubiculü homíne miniíftros circunlocauit, & eis ut Giraníum fuffocarent edixit,[nter uociferationes& anímí crucíamenta, effracto apos fiemate,cruoris gurges erupit,índe uiribus deftítutus acerbe nocte producta,uítam euomui, Duos ex! Meiella relíquit infantes, Nam poft ipfius obítum, V alería filiolam peperit, quam Posthuni Pofihumam appellauerunt, Quos ením pofi parentís íntetítum nafci contigit,eo nomíneRo qudii, tnani uocant.Multi facto conuentu concitati, Lepidum adierunt, ut corpus à confuetis obfei " quíjs arcerent, Pompeius uerolícetSyllz fuccenfens((olus ením ex amicis in teflamentopra: terítus erat)quofdam precibus& gratía;alios minis reprimens, comes cadauer Romam dedu: xit,& funeriprafidià pariter& honorem exhibuit, Tantam à matronis uím odorum allatam eíTe dicitur, ut prater eos quí in le&ícis decem atqy ducentis comportabátur,quadam íuftz ma gnitudinis imago Syllz formaret,& thure cínamomoá ingentis precij lictor formaretur.Sub folis ortum cum nubilus dies effet,& cceleftes expectarentur aquz, hora uíx nona cadauer extulerunt:clarideinde flatus exoríente procella, quz rogum multas exufcítaret ín flammas; ante pluuías elatum eft corpus, T'abefcente iam rogo,& fopitís ignibus, multus effufus eftím: berad noctemufq; perdurát, ut eíusfortuna& fepelíedo corpori comes permafliíTe uideatur, Monumentum in campo Martío fitum eft.[nfcriptioab eo cofcripta huncín modum fumma pitaphium. tim relícta fertur:Nemo me amicusbeneficentía,nemo inimicus in ferenda íniuria fuperauit, LYSANDRI SYLLAEQVE COMPARATIO, S3 Vando& huíus percurrimus uíitam,íam com parationem ipfam aggrediamur.Itag 4j permagnos euafifIe cum amplítudinis initium ín fe fufceperint, fuit utríq; commu: S ne.Peculiare Lyfandti eft à uolentibus fanisi ciuibus quofcung; adeptus eft magi h 15(Lratus accepíffg, neqy uiolenter àb inuitis quippíam extorfiffe, aut prater leges ua: luiffe, Seditione fummos fortítur honores, ficut tum Roma corrupto populo& agrotante "Republica alíus alio ex loco potentíor oriebatur, Et profecto mirandum non erat,fituncSylla domínatíone ufurpabat,cum Glauciz Saturnínitp ex urbe Metellos explodebant,confulum filij in concionibusobtruncabantur,argento atqj auro militibus emptís arma capeffebant,igni acferro fuperatis uiolentíus aduerfaríjs leges ferebant, Nec eum íncufo, quí ut plus cateris poffet in huíufmodi rerum perturbationibus accurata dederit operam: uerumenimuero non íd optimum pono fignum, eum praftantilfimum e(Te quiin urbe tam infelící priores partes geíferít. At quí a Sparta praefertim tam bonis eo tempore legibus inftituta modeftiífimag;ad ampliffima míffus efl impería resty gerendas, ís ferme optímorü optímus, priorum prímusiue qicatus eft. Q uibus ex rebus alter(zepius 4 magiftratu(e abdícás, fzpius illum recepit, V irtutis ením manebat honor;qui príncipatum obtinebat. Alter dictator(emel delectus exercítus,dee cem afTiduos annos,nunc cófulem,nunc proconfulem,interdum dictatorem feipfum facíens, femperuero tyrannus permaníit ín armís,L yfander utexplicatí eft,ciuítatis gubernaculami: nore qgada ratíone magiísQ legitima quàm Sylla permutare conatus eft, Suafione,nonarmis, necfimul uniuería deflruens ficut illejuerum regalem ftatum ad meliora dirígens,quod& na tuta profecto iuflum uídebatur,ut& optímus eaín urberegná haberet, quz Ciraecía príncipa tum non generis nobílítate,fed uirtute comparauerat, Nam quemadmodü uenator non canís prolem, fed cane,€ equitandiftudiofus no equi foetü,fed equü quarítat(nam ex equo mulum procreàrí cotíngit) íta& admíniflranda ciuitatis curiofus errabit omníno,fi ciuitatis príncipem non quis, feda quo fit inueftígauerit.Ipfi utíqs Spartíatae regnátes nonullos deíeceráit,perínde acminime regales,uili(Itmos,ac nihili faciundos, Quod fiflagitía cum ipfa etiam generis nobí^ litate ignobilia& honorís expertia funt, neq; uírtusà nobilitate, fed ex fe honorem uendicat: íniultitiam nonnulli pro amícis, quídam ufq; ad amicos patrauere, Pluríma L yfandrü propter 'amícos peccata commif(iíTe confefTüm eft, plurimas pro illor potentía& dominatione. c uS coniecille, NEN gud d um sd 4À É uub' M udnsgüintaM dub—Luusc ime dehaua adhac anillua uoce leí b i GVARINO VERONENS!I INTERPRETE. 17$ 4 confeciffe, At Sylla per inuídiam non paruam exercítus partem Pompeio abfcídít, Dolobellae daffis praefecturam quam tribuerat conatus eft eripere, Lucretium Ofellam cum pro multís& magnis officíjs cofulatum peteret,fe ínfpectante iuflit occidí, ut per amíciffimoriü necem,hono remacmetum ín feipfum omnibus incuteret hominibus, R urfus uoluptatum ac pecuníz ftue dium ín uno quide príncípe dignam, in altero autem tyranno conuenienté electionem often dit, Vnus enim níhil íncontínens,nihil iuuenile in tanta rerum licentía ac poteftate feciffe uídez tur,& fi quifquam alíus, ipfe fane uulgatum illud effugit,dogií quídem leones,fub diuo autem uulpes: adeo modeílam& laconicam caftigatamt uitae regulam ín omniactione pra fe tulit, Alter neq; per inopíam cum adolefcens effet, necp per ztatem cum fenefceret, ad uoluptates moderatior erat, uerum cum& amoribus& adulteríjs indulgeret,(u: aít Salluflius)de re uxo ría& temperantía leges cíuibus inducebat, Quibus ex rebustantopere mendicam urbem,& pecuníjs exinanítam reddidit, ut&(octorum& amicorit ciuitatibus libertatem,& legum fuas rumufus argento uendiderit, tametfi preciofiffimas& ampliíffimas zdes quotidie redigeret ín fifcum,& przconis uoce fubhaflaret, At enim dilapidatarum opum& affentatoríbus profufas rum modus nullus aderat. Nam quz uiro aut parífimonía erat habeda íntra fodalitía gratíasQq uinarías,qui ín aperta populí corona ingentia bona cuídam amícorum precío, ut obuenerat, uendens,à praccone pronuncíari íuffit, Alío id excedente precíum cum praeco addítamentum pradicaffet,indignabundus ínquiít,O cíues amíci grauía patior atque tyranníca,quoníam pro meo arbítratu mea diíponere fpolia mihfnon licet. Lyfander etiam& collata fibí munera unà cumalijs mifit ad ciues;Nec opus hoc probo. Forfan enim hic tantum Spartz damnum pecus niarum adeptione dedit,quantis ille Romam eripiendo non afficiebat incommodis. A t quana topere uir ille díuítias contempferit,(igaum hoc facio. Proprium quippíam erga fuam urbem obuenít utrícg, Sylla multa refertus íntemperantía& fumptuofus homo,ad fobríetatem ciues reuocabat, Lyfander à quibus ipfe uitíjs abftinebat, ijs cíuítatem replebat.Peccabantígitur,ille quídem quod fuis eratlegibus deteríor,hic aüit quod feipfo deteríores ciues eíus efficiebat.Spar tam enim hifce índigere docuit, quibus ipfe nequaquam indigere dídicerat, De rebus quídem urbanís hactenus, De bellicis autem& geftis ab imperatore negocíjs, Sylla neq; trophxorum b multitudine, necy periculorum magnitudine ullo conferri pacto cum quoquam poteft. Is quíz demuictorías duas ex duobus praltjs naualibus reportauít. Adíjcíam& Athenarum obfidios nem,opus haud fané arduum,caeterum gloría illuftre. Res uero in Bovotía& ad Halíartum fia níflra quadam fortaffe fortuna gefta funt,uel iníquopotíus confilio, cum proximum é Plateís auxilium& aduentantem magnís cum copijs regem non expectauerit, uerum ira& ambítíoe neintempeftiuam ad murosfecerit impeffionem, V nde cum gregaríj homínes exilifTent,eum nulladifficultate deprehenderunt. Non ením quemadmodum Cleombrotus ín pugna Leu &ríca íncumbenubus fefe opponens hoftibus,nec ficut Cyrus, nec uelut Epaminondas ínclie natam contínens aciem& uíctoríam confirmans, letali concidit uulnere, Atenimhí quidem, regum& imperatorum mortem obiere, Lyfander autem fcutifer, aut cuiufdam pracurforis inliar fefe cum ignomínía perdens,prifcís Spartiatis attulít teftimonium, quí recte murales opa pugnationes euítabant,ín quibus non folum uiliffimis ab hominibus, fed etiam à pueris& mu lierculis uirum fortiffimum confaucíari ac necarí cótingit, ficut Achillem d Paride inter portas interemptum fuiffe ferunt. Quot ex acíe ftructa uictorías Sylla retulerit, quotp hoftíum miíly lia dederit ín flragem,haud numeratu fané facile.Ipfam bís R omam cepít,Pirzum Atheníenz flum portum non fane ficuti L y(ander, fed multis magnísip prallíjs occupauit, cum€ terraad mare eieciffet Archelaum.IMagnum eft etíam tales aduerfaríos imperatores habuifTe. Delítias nang) iocum arbitror,adueríus Antiochum Alcibiadis gubernatorem naualí decertaffe pu gna,& Philocdem Athenientis plebeculze ducem defraudatfe, ignobilem acutz língua bomiz nem,quos nec; Mithridates ftabularío,neqy Maríus litorum fuor cuipíam conferri dignum cenfuiffet, V t aute alios príncípes,confules,duces factione príimaríos omíttam,qui contra Syle lam armatulerunt, quíínam ex Romanis Mario terribiliorz aut ex regibus Mith rídate poten tior? autex[talis Lamponío& Thelofino bellicofiorz Ille tamen exul hunc quidem eiecít,alé terum parere coégít,alíos necí dedit. C uod aute dictorum omnium maximum eft(ut mea fert fententía) Lyfander domeftíco fuorum auxilio praeclara omnía geffit opera, Caeterum Sylla Cumexul effet,& ab inimicis feditione implícitus,quoQp praefertim tempore eius uxor expellez Datur, aedes diruebantur,amíci necabantur, ísin Bocotia cum ínnumerabilibus hoftium millia bus bellieerans,adeundis pro patría petículis trophaa conflituebat, A c Mithridatis focietatem Mna LS RUD RAM NR e ta nu 0t RA AR, M Ro. s RE RR iA Era Pitt PLVTARCHII PYRRHVS C&aduerfus hoftes copías impertiens;nulla ex parte mollítus inclinauitaut humanius habui, quín ne compellauít quídem,necdextram prius applicuit, quàm ex eo przfente audiffet,ut t Afiam relínqueret,& naues traderet,& regibus cederet, Dithynía Cappadocíaiy relictaQui, busnullü animo przclaríus facinus,aut maíore fpiritu Sylla cofeciffe uífus eft, quod Rempub, priuata pratulerit,& generofimorecanís, qui non príus arreptam mordicus feram interímir, quámobluctantem laffarít hoftem, ad fuas ulcifcendas concitatus eft iniurías, Super omnia(y res Athenis confectz aliquod ad morum comparationem momentum habét.Síquidem Syll raptam urbem,quz pro Mithridatís potentía& imperio bellum fufceperat, libertate donauit, & fuís uiuere legibus permifit. Lyfander autem tanto príncipatu fpolíatam& imperio,mife; ratus no eft, At flatu populari fublato,flagitiofos& immaniffimos in ea tyránosinftítuít, Con: fiderandiíam tempus eft,ne in proferenda fententía à gerítate multum aberremus.Plura prae claraeffe facinora quae Sylla patrauerít, pauciora que Lyfander perperàm egerit, Alterí quog contínentíz atq; modeftiz reliquo rei milítarís& fortitudínís príncipatum reddimus, PYRRHI VITA LEONARDO ARETINO INTERPRETE, |HESPROT 1S& Moloffis poft diluuía Phaétonta prímum imperaffe | tradunt, unum ex ijs quí cum Pelafgo ín Epirum rranfierant, Alíj uero 1 Deucalionem& Pyrrham ad Dodonzum templü profe&tosín Molofli /]| refedifTe putant. Sequeti uero tempore Neoprolemus Achillis filius inea M loca populo deducto,regione tenuit, ac fucceffores reliquit reges,Pyrrhi: ! das ab eo cognominatos,[Nam& fibi Pyrrho fuit puerile cognomen, hu e 2) un&ex legitimis filijs ex Lana(Ta Cleodis,qui FYylli fuic, filia fufceptis,Pyre rhum nomínauit, Ex bocautem Achilles in Epiro ut deus colitur, lingua eorum A fpetusap: pellatus.Sed quí medij ufcqy l'harritam reges fuerunt, nec fatis notí funt,& barbarie efferatos fuifle credunt, Tharritam uero prímum fcribunt Girzcís moribus,líterísq;&& humanis legibus ciuítates compofuifle, atcp exinde claritatem affequutum.Tharrita filíus fuit Alcetes, Alcei Arymbas, Arymbz& Troíadís A eacides.Flic Phihíam Menonis Theffali filiam uíri circa La míacum bellum clarí,& fumma omniíít fociorum poft Leoftihenem autorítatis,uxorem acce pit,ex qua Deídamíam&,T'roíada filias, ac Pyrrhü procreauit, Sedítione uero exorta, A eacide exacto, cum Molofli Neoptolemi filios reduxiffent, A eacidze amici interfecti funt quotquot remaníerunt.Pyrrhumauté filium infantem adhuc ab inimicis quzfitum A ndroclides& An gelus clàám fübtraGumafportarunt,paucosferuos,& nutricem puerífecum trahentes.Cumg fuga ob huiufmodi turbam, quz neceffarió trahebatur, laboriofa ac tarda foret, hoftesqy ad uentarent,puerum Androceo& Hippo& INeandro adolefcentibus fidis& robuftis tradide runt,iubentes ut ín Megaraslocum Macedoniz properarent,Ipfiautem partím repugnando, partím rogando, ufcy ad uefperas perfequétes remorati funt. Deinde celeriter ueftigía eorum qui Pyrrhum ferebant profequuti, cum prope íam putarent omne perículü euafiíTe, fubito im: pedimentum obiectum efi fluufj, quí iuxta urbem labitur, grauís quídem uifu ac tranfireco: antíbusafperi,& omnino infuperabilis. Ingens enim ac turbidus íngeti pluuía fluebat,noxi Pet omnía faciebat. Diffifiigitur per feipfos puerum& mulierem traducere poffe, hominibus quíbufdam ultra flumen commorantibus puerum oftendentes,clamore atqj pre auxilium poftulabant. Atilli ob firepitumac fragorem aquarum exaudire uocem nequibant, erat&panora quxdam ac trepidatio horum clamantíum, illorum percípere quid clamor ipfefe biuellet non ualentíum, donec quís querno cortíce ex arbore dempto indigentiamacfortu/ nam pueri fibula perfcripfit,& faxo alligatum trans flumen proíecít. C uidam autem dícunt compactum cortícem tragula íaculaffe, Poftquam uero íj quí trans flumen erant lectislíteris quantam celerítatem tempus exigeret cognouerunt, carfis arboribus,& fimul connexis,flu men tranfierunt, ac forté euenítut primus eorum quítranfierant Achilles nomine Pyrrhum fufciperet, Alios ítem alij ut cafus tulit detulerunt. Per hunc modum perículo infequentíum euítato, ín[llyrícum ad Gilaucíam regem peruenerunt.[n cuíus przfentía cum puerum expo fuiffent, atque ípfe Gilaucías ob metum Caffandrí quem Aeacida inimicum fuifTe fciebarde liberabundus alíquandiu perftaret, puer bumi reptans,& Gilauciz pedibus fefe admouens, & appreheníauefte ad genua eíus confurgens, rifum prius, deínde commiferationem excíta* uit, Mises ceto s -— ga—-—— qo— A5(* f^ Gui. ida. an i Am UP IM OCT Ji b. it, lla ít, (x lf, m it fis us LEONÁRDO ARETINO INTERPRETE. 17ó A uit, quafi precator& lachrymans falutem fuam Glauciz commendaret. Tradunt quidam non Glauciz uefte,fed aram deorum a puero apprehefam:qua cum res diuína Gilaucíz uideretur, non folum eum fufcepit,& una cum filijs educauít,fed& filiam ei uxore tradidít, Nec quaten dbusinimícis,nec ipfi Caffandro ducenta pollícentí talenta puerum dare uoluit, ac duodecim annorum factum, copíjsín Epírum traductis ín regnum paternü reftituit, Fuit aut in Pyrrho cemendi magís quàm moderati príncipís afpecius. Nec plures habuít dentes, fed unum atqj| Prrbusafpe integrum os defuper quafi leuibus quibuídam rimulisin dentíum figuram diftinguebatur, 4v formides Splene laborantibus mederi uidebatur galli(acrificio albi facib,& refupinis iacentibus dextro. biis. pede preffis:nec quifquam adeo uílis aut adeo pauper erat,cut huíufmodi auxilium poftulantí denegaret, Premium uero huius medela pofi facrificium gallum capiebat, idáp fibi iucundiffi mum erat,Ferunteíus pedis maiorem digitum uím quandam habuiffe diuínam,ita quod cum ciusmortuí relíquum corpus crematü elMet,digitus ílle integer illafustp ab igne permanfit.Sed hacpoftea. Septimumdecimáü fua ztatísannum agens cum regnum ftabiliffime tenere uídez retur forte euenít, ut cum uno ex Glaucíx filijs cum quo fimul educatus fuerat,quitunc uxo rem acceperat, proficifcere£:eo abfente,Molofliruríus ínfurgentes amicos Pyrrhi expulerunt, ac regía gaza direpta fe Neoptolemo tradiderunt,Sicigitur regno Ípolíatus,ac deleitus ab om nibus,ad Demetríum Antigonife cotulit, Nam Demetrius fororem Pyrrhi Deidamiam uxo rem habebat, quam adhuc paruam Alexandro Rhoxanes promiffam,rebus illius fractis iuftae iam ztatis Demetríus acceperat.[n magna uero ílla pud Hypfum pugna,quaab omnibus re» ibusterra certatü efl, Pyrrhus affuit admodü tunc adolefcens, Pro Demetrío pugnans hoftes aduerfus fe conflitutos ín fuga uertit, confpicuusdp inter pugnatores longe apparuit. V ictum autem Demetríum non deferuit,fed& urbes Girzcíz fideliter ei cuftodiuit,& foedere cum Pto lmxo inito, obfes pro Demetrío in Aegyptá nauigauít, Poftquam uero ín Aegyptum pera uenit,(pe in gymnafíjs uenationibusdp audacia acfortítudinis opera regi oflentando,& Bez renicen quam maxíme potentem ínter coníuges regías uirtute praftare uidebat,egregie obfer uando colendofp, promeruit ut ínter multos regios adolefcétes praelato Antigona Berenicis f liaex Philippo,anteaquam Ptolemao nupta foret, fu(cepta fibi uxor traderetur. F'uít aute Pyre p rhusutdefpector ínferíorum, fic potentiores commodi fui caufa adire promptus:uictu fplene dido,fed moderato.Poft has uero nuptías- etiam magís qudm ante claruit,& annitente uxore; ütcum copijs pecunijsip ín Epirum pro recuperationeregni mitteretur,obtinuit, Fuit autem eius in Epirum aduentus gratus ob INeoptolemí odium, quí grauíjer uiolenterdj regnabat. Veritustamen ne adalíquem potentiorem regum lNeoptolemus conuerteretur, foedus cum eofirmauit fuper regni focietate:fed procedente tempore non deerant;qui clàm eos írrítarent, & alterutrum ín fufpícionem adducerent. C uz tamen caufa maxime Pyrrhum commouit, alepríncipium diícítur habuiffe. Mos erat regibus ín Paffarone(ís eft Moloffidis regionisloz cus) louí pugnací quotannis facra facere, ibitp iufiurandum Epirotís praftare reciperegp: hí fecundumleges fe gubernaturosregnum,illi regiam poteftatem legitime conferuaturos pro mittebant, Ad hzc peragenda aderant ipfi reges munera accípientes donantesáy.In his itaque Gelon quídam Neoptolemo ín prímis fidus, Pyrrhum benigne adiens duobus boum íugís eum donauit, Hos boues Myrtilus quí uino praeerat à Pyrtho poftulauit:Pyrrhus donare noe. luit,fed alterícoceffit, Quod cum grauiter ferret Myrtilus,capta hinc occafione, Gelon ipfum ad coenam uocat, fuadetdp ut fufceptis INeoptolemí partibus, ueneno Pyrrhum necare ag? grediatut, d Myrtilus cum fibi placereoftendiffet, polliceretur&p fa&urum, cuncia ut erant Pyrrho fuggeffit, Atílle cupiens rem quampluribus effe notam, ut fic redargui clarius poflet, Alexicratem poculorum magiflrum participem facinoris accíri iubet. Quo facioad Ge]onem per Myrtilum deducto, cum ipfe Gelon per hunc modum deciperetur, Neoptolemus falfa fpeductus,& infidías recte procedere credens, rem non conticuit, fed cum latítíaad amícos protulit,& apud fororem Cadmíam aliquando exhilaratus, de hís rebus loquacítate ufus eft, cumaudiri fe 4 nemíne putaret. Nullus enim aderat praeter Pbanaretem Sammonís magiftrí pecorís uxorem, quae conuerfa ad parietem ín lectulo quodam dormire uidebatur, Séd Pha narete omnibus auditis, poftrídie ad Antígonam Pyrrhi uxorem cuncia qux Neoptolemum dicentem audierat, detulit. Pyrrhus ergo his cognitis; tunc quíetem egit, fed pauló poftin fae tíficio ad coenàm uocatum INeoptolemum occídit, intellecta Epirotarum uoluntate, quo rum magnam partem fibi fauere fentiebat, iubentes ut antíciparet NNeoptolemum de médío tollere, nec parte regni contentus foret, fed naturam fuam maiora flagitantem fequeretur,. PLVTARCHI PYRRHVS C Pofthezcmemor Berenices& Ptolemzi, filium fibinatum ex Antigoria Ptolemz,& urbe,. in Cherronefo Epíríà fe conditam Berenícida nomínauít, Dehínc cum multa& magna conce pillet animo,ac prius propinquis maxime íntederet, Macedonia fe inferuít per hunc modum, Antipater prímus ex Caífandti filijs Theffalonicam matrem necauit,& Alexandrum fratrem regno expulit.Hícad Demetrium mifit petentesauxilium,& fimul Pyrrhum uocauít,fed De: mettríum alijs negocijs remorantibus, fuperueniens Pyrrhus focíetatís przzmíum petijtNyms phaam urbem, X marítímam Nd ont oram,& fubaciarü gentium Ambraciam, Acarn, niam, A mphilochíam,Q uibus ab adolefcéte conceffís,ea Pyrrhus loca pracfidíjs fuis fitmauit, reliqua ueroab Antipatro abducere,& Alexádro acquírere perrexit, At Lyfimachus cupfens quidem Antipatro fuccurrete, fed alijs impedimentis prohibitus,literas Ptolemaei nomine ci níhil denegare Pyrrhum fciebat,falfo tranfmifit, per quas poftulabat, utPyrrhus trecétis talen tisab Antipatro acceptis exercítum deduceret,Eas literas cum diffolui(Tet Pyrrhus,flatim Gl ciam anímaduertít.Non ením fcriptum erat ut confueuerat, Pater filio Sal. fed, Ptolemzus ex PyrthoregiSal. Lyfimachum ítag; iurgatuscum níhilominus pax ei placeret,ac eius firman, caufa reges conueniffent,capro,tauro,& ariete facríficij caufa adductis,aríes ipfe repente null adhibíta opera mortuus eft:ob quod fignum lícetab alijs derifum,Pyrrhus firmare pacem no: luít,monítusa Theodoro arufpice, hoc uniex tribus regibus mortem portendi, Sic igitur ínfe: Cia pace,cum res Alexandriflabilitatem íam accepiffent, Demetríus aduenit:& quoníam non indigente,nec uocante tunc Alexandro ueníebart,fufpectus ftatim fuit eius aduentus, Pauci deniq; diebus und commorati infidias in alterutrum tendere cocperunt, fed przuenít Deme: tríus,adolefcente& obtruncato rex Macedoníz appellatur.Erant& prius Demetrio adueríus Pyrrhum querelz& difcurfiones quadam ex Theffalia factz, innatusip potentíjs cupiditatis morbus uicínítate fufpectaminfidamq faciebat,prefertim poft Deidamiz mortem, Tuncitag Macedoníam ambo obtínentes,& ín idem permifti,maiores dií(cordiarum occafíones contra xerunt, Cum igitur Demetrius fines Aetolorá ingreffus Aetolos fuperaffet, Pantaucho duce cum parte copiarum ibidem relí&to,ipfe aduerfus Pyrrhum contendít, INec fecus Pyrrhus ubi hzcaudiuit,conira illum properauit, Sed cum díuerfis itineribus procederent, ambo tranf runt:Demetríus quidem ín Epírum,& predam abduxit,Pyrrhus uero ufq ad ea loca ubiDan tauchus erat progrefTus, pugnam cóferuit. Magnum fuit ín eo prallío militi certamen, fed ma ximum ipforü ducum, Nam Pantauchusaudacía,robore,& arte pugnandi,omnes quí apud Demetriumerant, fine controuerfia antecellens, maegnítudíneanimi& fiducía uirtutis addu ctus, Pyrrhum ín congteffum prouocauit. Ipfe tamen Pyrrhus nullí inferior,& Achillísglo ríam per uírtutt magis quám per genus fibi ufurpare ftudens,per antefignanos aduerfus Pan: tauchum difcurrít. Infeítis itagy prímo haflís concurrunt, deínde cominus uí atque arte gladijs utebantur/Tandem Pyrrhusaccepto quídé uno uulnere, duobus íllatís,altero fecundá femur, altero fecundü collum,uertit Pantauchum, proflerniti,non tamen ínterfecit,amicís illumra: pientibus, Epírota ob uictoríam regís exultátes,eíusip uirtutem admírati, phalangem Mace donum perfregerunt,fugientesi perfequuti, multis carfis, quíngy millia Macedonum uíuace perunt.Hac pugna non tantü odi] ac ínímicitíze aduerfus Pyrrhum pro ijs qua paffi fuerant, Macedonibus attulít, quanti gloríz& admirationis uírtutis eius pracftítít ijs quí prafentesin Brelio pugnam eíus confpexerunt, acrítate uultus& uelocítate manuum pertimílem magno lexandro Pyrrhum zftimantibus, uiolentízt&& procellae certádi, quafi umbras& imitatio nes quaídam confpexiffe, Alios reges purpura ac fatellitibus& iactatione ceruícis occupatos effe,folum Pyrrhum armis& uirtute magnum Alexandrü referre aiebant, Et fane quanta pe^ rítía reimilitarís fuerítin Pyrrho,ex íjs quain ea facultate fcripta reliquít,intelligi poteft, Fcrát Antigonumínterrogatum,quis ducum fibi optímus uideretur:refpondiffe,Pyrrhum, fifenee fceret, omnium fuz aatis ducum fibi optima uideri, Sed híc xtati fue duntaxat eum pratulit, At Annibal Carthaginenfis,omnium omnino ducum prímum petítía& fagacítate Pyrrhum, Scipionem fecundum,fe tertíum íudicauit,ut ín Scipionis uíta perfcripfímus, Hancuero dil plínam femper uigilantiffíme meditatus fuiffe Pyrrhus uidetur,utomníum fcientíarum maxi meregi congruentem, cateras uero níhilo exiftimaffe, C uodam autem conuíuío Pythonan Caphífías melior fibi muficus uideretur interrogatus, dicitur refpondiffe: Polyfpercontadu cem fibí meliorem uideri, quafi ea duntaxat regem quzrere& íntelligere deceret. Fuit autem Pyrrhus mítisac facilis,promptus uero& liberalis ad 9ratías rependendas, A eropi morte pet molefte tulít;illum quidem humana perpeffum affirmans, czterü feipfum crucíare,& ume um ea dE swa OE KC Ud UE. ar bM C MOMENT A a T e i-i a——À o 9 m --— maux: au— UE$a———— Kj A— L4, 0 9" X4.- 90"^9— S] 0.^ ae** QU Xt.: nce Itl, tr De: jm Tas Uit, lens ycui len alla rex nde ulla noz Ye: 10n cis nez fus atis ag faz Uce ubí fie: nn ma ud ]us glo in ds ut, fa ce TO nt, sit no 04 LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 177 1 bum ducere, quod dífferendo ac tardando gratíam uiuentí non rependerít. Credítam enim pe cuníam haeredibus creditorum folui lícere:at gratias nifi fcientibus ijs quibus debentur períolverít,uir honeftus& gratus offendit, Ex A mbracía ut quendá maledicü pelleret precantibus, reípondit,potius ad paucos illic manens, qudm círcumiens apud multos de nobis obloquatur. Quofdam quiper uinolentíam íurgía in eum íactauerant,ad fe poftea deductos rogauit,an illa aduerfus fe dixifIent: refpondente uero quodam ex ipfis,íta o rex, plura etíam dixifTemus fi plus uini adfuiffet:rídens Pyrrhus flatím eos dímifit impunes, V xores potenti ac rerum gra» tíamultas accepít poft Antígonze mortem; Nam& Autoleontis Pannoniz regis filiam, Bir cennam Bardyllij Illyrici,& Lanaffam Agatoclís Syracufani, dotem afferentem Corcyramab Agatocle captam.Ex Antígona quídé Ptolemeum,ex Lanaffa uero Alexandrum, ex Bírcen na Helenum filios fufcepit, omnes manu promptos ac bello feroces, ftatim à pueritíaad hoc ipfum ínnutrítos.Dicitur cuidam ex filijs puero adhuc patrem roganti, cuínam regnum relin queret.refpondiffe, eí ex uobís quí gladium acutiorem habebít. Sed bpe níhil differt ab illa tra« ícadeteftatione, Acuto ferro díuidant fratres domum, A deó fera& inhumana regnandi cuz piditas eft, Poft banc pugnam Pyrrhus cum magna gloría& celebritate nominis ac lztítía in Epirumreuerfus,cum A quila ab Epírotis falutaretur, Per uos, inquit;aquíla fum,qui me uez ftrisarmis tanquamalís ín altum exrulíftís, Deinde cum audiffet Demetriü grauiter grotare, celeriter Macedoníam quafi pra dam abacturus ingreffus, parum abfuit quín totam regnum acquireret. V fq; ad Edeffam enim profectus eft,nemine obuía prodeunte, multis uero ad eum deficientibus ac íuuantíbus; donecob magnítudinem petículi Demetrius cotra ualerudinem fuam excitatus,& per ducesac familíares coptjs contractís,adueríus Pyrrhum furrexit.Lile aue temquía magís przdatoría manu quam exercítu uenerat,non fuftinuír, fed fugiens partem co piarum parua amifit. Non tamen quia faciliter répulerateum Demetríus, ideo Pyrrhum con tempfít,fed cum flatuiffetres magnas aggredi,& paternü recuperare imperium,& ad hzeccen tum millia militum& quíngentas naues compararet, no uoluit cum Pyrrho bellando tempus tererejnecuicinum grauem impígrumép Macedonia hoftem relinquere,fed pacem cum eo fir mauit,utcótra alios reges uadere poffet. Facta igitur pace,cum magnitudo apparatus,ac mens P Demettíj imul confpiceretur,conterrítí reges per lírerasac nuncios Pyrrhü folícirabant,mirari feaffirmátes,fi facultatem nocendi Demetrio preclare nactus eam omittat,& cum ipfum alijs bellisoccapatum perturbatumdp Macedonia expellere poffit, tempus expectet, quo cum illo aucto potentíaac uacuo caeterorum impedimentorum,pro arís ac fogis Molofforum decertet, prefertímquinuper fibí Corcyram& eius uxorem abftulerit, Nam Lanaffa Pyrrho ínfenía quodalijs uxoribus magis deditus uideretur,in Corcyram abijt, Demetriumg; quem maxime indulgentem mulieribus audierat,ad nuptias uocauit.[ile ueniens uxorem Lanáflam accepit, & Corcyram fuis praefidijs occupauit. Hac reges ad Pyrrhü fcripferunt,& fimul ipfidum círca apparatus belli Demetríus ímmoratur, nouare res coeperunt.[Nam Ptolemaeus magna claíTe Gracas adiens urbes, Demetrío eas feduxit, Lyfimachus uero fuperiorem Macedonia pare tem per Thracia ingreffus populauit, Et Pyrrhus fimulinfurgens Beroeam inuafit, ratus quod euenit, Demetríum contra Lyfimachum obuíam euntem,inferiorem Macedonia partem(ine prafidás reliquiffe, Ea nocte uifum eft Pyrrho fe ab Alexandro magno uocarí,atq; adeuntem Diclafacete, Exercitus Dea metrij centum nülliamiitum, €g cuingentag tiaues babens, tacentem conípicere,uerbisG; humanís& amícabilibus recipi, Et cum ínter cetera diceret Ale. , MZ» xander auxilium fe Pyrrho impígrelaturum, fretus audacía Pyrrhus,& qua ratíone,ínquit,im perator qui zegrotus faces,me íuuare poteris? Adbac Alexander,fe uel nomine duntaxat id fa Aurum promiíttens,equum afcendiffe;ducemáp fe Pyrrho prarfttiffe uifus eft. Hoc ítaq; fome nium erexit Pyrrhum,quamobrem fubito exercitu traducto, Berceam ínuafit, ibiG; parse co» piarum relicta reliquos fequi iuffit, At Demetrius his cognitis cum praterea in caftris tumultü Macedonum cerneret,formidauit ulterius contra Lyfimachum exercítum ducere, ne ob pro» pinquitatem regis Macedonis origínem& gloriá habentis militesad ipfum deficeret, Itag; con traPyrrhum utpote alienum& Macedonibus perofum fe conuertit, Sed pofitis iuxta caftris, multi ex Beroca uenientes Pyrrhum laudibus extollebant, bello inuíctü ac prclarum uirum, humanum uero ac benignü erga eos quos uiciffet predícantes. Summitebat quofdam& ipfe Pyrrhus, quife Macedonas fimulanres diceret, adeffe tempus ut ex graui Demetrij dominatu aduirumbenignum& amatorem militum tranfiret, His pleriqs Macedones mentem prafias bant, ac uidere Pyrrhum quarítabant;Pyrrbus autem ftabat detracia caffide,ac rurfus eam ca pitiimponebat, ut infigne hírcinorum cornuum nofceretur. Macedones tefferam petere,alij z PLVTARCHI PYRRHVS C quernas fibi coronas facere ceperunt, quod& Pyrrhí milites ea fronde corotiatoscerneban; lam quidem ipfi Demetrio dicere aufi erant, ipfum recte facturum, fi cederet, ac regnü dini. teret, Iraq; Demetríus motum exercitum cernens,atque ob id conterrítus,clám aufugit,caufa quadam& fimplici chlamydula fuccinctus.Pyrrhusautem ín caftra receptusrex Macedonum appellatus eft.Sed adueníente poflea Lyfimacho,& commune opus Demetríj profligatíonem pradicante, ac diuídendum ínter eosregnum cenífente, quod nondum fatís credebat Mace; donibus, Pyrrhus iuxta Lyfimarchi poftulata regnü& urbes diuifit, oc tunc bellum diftuli: fed paulà poftfenferunt non ceffationem inimicitíze,fed indígnationum ac difcordiarumprin; 'Cuptitas cipium per díiuifionem ínifTe. C uorum cupidítates ením non pelagusnon montes,non defa gáficiat, ta folitudo,non qui Afiam Europam díuidunt, termini definíunt, eos fe cótíngentes acper míftos quiefcere nullo modo eft exifttmandum, fed pugnabunt femper, ínfidías atq; inuidis ingenítas habentes.Pacís enim& belli nominibus tanquam nummis ut contigít utuntur,non ad iuftítiam, fed ad commoditatem, runc meliores cum aperte bellum inferre fatentur, quim cum iníuríarum cefTationem amicitiam uocant, Oftendit íd Pyrrbus,iterum cótra Demetrium uires tanquam ex infirmitate aliqua colligentem, pro auxilio Cirzecarum urbíum profeáus, Nam cum Athenas uenífTet,X arcem ingreffus dez Palladi facra feciffet;atqy eadem díeexar ce defcenderet,Giratam,inquit,(ibí fuiffe Athenienfium fiduciam, quam eos de fe baberecon fpexerat: ceterum fi faperent, nulli poflhac regum portas aperirent, Deinde cum Demetrio pacem fecit,ac paulà poft ílle in Afíam profectus rurfus cum L yfimacho in gratíam reueríi, Theífaliam Demetrío abfiulit, melioribus utens Macedonibus ín bello quàm in pace,& ipf omníno nequaquá ad quietem natus. T'andem Demetrio in Syría profligato, Lyfimachusim à czterís bellis ociofus& quietem agens, aduerfus Pyrrhum contendit, eumá apud Edeffn fuperatum ad inopiam commeatuü redegit,ac fubínde per literas ac nuncios ad príncipesMa cedonum fcriptas, perabfurdum eíle ínquit,fi peregrínum hominem, cuius maiores femper Macedonibus feruiffent,dominum babere contenti, Alexandri amicos famtlíares& repellant Quibus uerbís cum multí permoueretur, conterrítus Pyrrhus, cum Epírotarum acfociorum manu abíjt, amiífa per eum Macedonia modum, per quem antea ipfam quafierat, V ndene p accufare populos ad utilitatem fuam fe mutantes regibuslicet. Nam populiín hocipfos reges imitantur,perfidíarum ac proditionum magiftros, quieum maxime lucrari putant,químin: me iuftítía utatur. T'uncítag; ín Epirumamiffa Macedonia reíecto,cum quiete& paceuiuee fortuna dabat. Sed ipfe 6 noinferret alijs,necab alíjs pateretur moleftias,naufeam ratus,infar Achillis tolerare quietem nó poterat,fed tabefcebat anímus illic manens, pugnam& bellun cupiebat.Sufcepit igítur nouarum rerum hutufmodi materíam. Romani aduerfus T'arentíns bellum gerebàt.Hi cum necbellum fuftinere, nec deponere ob fuperbíam ac prauítatemprin cipum fuorum ualerent, Pyrrhum ducem ad bellum uocare flatuerunt, utpote ínter catero reges magís ociofum,X reí milítarís perítiffimum. Huic fententiz licet per maiores natugtv uioresQprefifleretur,tamen quí bellum cupiebant ín concíonibus plus poterant, flrepitug d ui audiribonos& prudentes uiros non permíttebant.Q)uo in tempore quidam Meton noni neuír urbanus, ea ipfa die qua decretum de Pyrrho uocando fcíri per populum debebat, a multitudo ín concione federet, accepta corona& lampade, quafi ebrius, ubicine ducenteliv «e dibundus ín concíonem peruenit: ut&p fit in turba populari;alijs applaudentíbus,alíjsrídent bus,& ut procederet ín medium,inuitantibus,procelfit ille,& quafi canraturus aftítit, Scduli filentium nactus eft, V iri Tarentini, ínquit,bene facitis, qui iocari& ludere uolentibus duml cet permittitis.Sí tamen fapítís,cuncti hacludorum libertate fruemíni antequam Pyrrhusab uerrat.Nam tunc non noftro,fed ipfiusarbitrio uiuendum erít, Hzc uerba multos ex Tarcv tínis commouerunt,murmurG fuít per concionem laudantium approbantíumq:fed quiRv manos tímebant,ne facta pace dederentur formidantes,populum increparunt,quoditainho :nefte fe deludi paterentur:& fimul his dictis Metonem concione propellunt, Decreto igitit ,perhuncmodum firmato, oratores cum donis ad Pyrrbumtranfmittuntur,non folum Taren| tínorum,uerumetíam[talícori,qui diceret fe duce indigere fapiéti& magnae autorítatis. Nim copías fatís íngétes fibi in Italiaaffuturas,ex Lucanis, Meffapijs, Samnítibus,equitü eum X peditum ccc millia habíturü,Hzec non folum ipfum Pyrrhum extulere,fed etíam Epiroti Cres uirma ad militiam promptiores fecerant. Erat quidà in Theffalia Cyneas uir magni ingenij,& utpot gniingeni.^«qui Demofthenísauditor fuerat ín imitationem eius traditus, maxime uim dicedi illius aflequi uidebatur, Híc apud Pyrrhum degens,cum fxpead ciuitates tranfmitteretur,uerü cfle ei | NEU 1X M WM UD. 0 M Lui ant, mite ufia lum Deni aces alit: ytine lefet pets idías on uim ium Aus, X at4 Con etti) r(us, ipfe iam (fam ;:M npet lant, Tum nec eges nni Uete lar |lum tífl0s prin (eror gi qu yorui TA elu ent dubi umi sat tet iRv nho gitur arem Jj Nom xx rotas pott lequi flet di 3. latz funt, alías fummam lapygíam fuperare neq Ha ue LEONARDO ARETINO INTERPRETE. — € n ditid Euripidis dicium:O mnía conficit oratío, quae hoftile ferrum conficere non potefi. Nam Pyrrhus ipfe dicere folebat, plures à Cynea oratíone,quám à fe armísurbes effe partas.ltag ipfum femper ín honore habuit maxíme, ufusip opera illiusplurimum eft, Hic igitur Cyneas. cnc, 4 ps, Pyrrhum ad Italiam ínclínatum cernens, nacius illum alíquando ociofum, ín huiufmodiferz 5; 4v 453; monem adduxit, Egregij quidem bello Romani effe dicuntur, multísG; bellicofis gentibusím zengo 4p 154i perare: quod fi eos fuperare dij nobis dederínt, quid tuncagemus Pyrrhee Ad bac Pyrrhus: fermo. Dere haudquaquam obícura,inquit 0 Cynea Beati ne enim barbara nobis,neq; Giraez ca ciuitas illic refiftere ualeret Romanis fuperatis,fed habere mínime magnitudinem& potentíam te ignorare arbítror. Parumper ergo commoratus Cy neas, Enimuero cum Italiam ceperímus,ínquít,quíd tunc agemus: Et Pyrrhus nondum men teeíus intellecta,Proxíma,ínquit;Sicilía eft infula felix ac populofa,capí uero facilís ob fedítioz nesac difcordías cíuítatum, Recte dícis;Inquit Cyneas:fedan finis militiz nobis erít Siciliam ce piffe? Deus modo,ínquiít Pyrrhus, uíctoría preftet:nam his ueluti praludijs utemur ad res ma ximas conficiendas.Q uis enim fe Libya abftineat& Carthagine, quatn nuper A gatocles lám exSyracufis profectus exigua claffe paulo abfuit quin caperete His autem uíctis,nullus nobís 1e(ileret hoflis.Ita eft,ínquit Cyneas, Conftat enim quod& IMacedoníam recuperare, GC Grae cix domínarí certiffime cum hac potentia lícebít. Sed uictís omnibus ac fubactís quíd faciemus tandem? Et Pyrrhus rídens, Ocium,inquit,agemus,X quotidiana feftiuitate mutuísQ fermo nibus ltítíatp perfruemur, Cum ad haec Cyneas Pyrrhum adduxiflet, At quid uetat ó rex, inquít,quo minus nunc ífla lecítía& feftiuítate& ocio perfruamur: A deft quíppe nobis fínela borefacultas eorum ad quz per fanguínem,moleflias& petícula nofira,& aliorum,peruene turi fumus, His Cyneas uerbis turbauit potius regem, quam ab íncepto retraxit, fpem eorum quz conceperat deponere nequeuntem, Prímo igitur Cyneam cum tríbus millibus milítü Ta rentum mifit, Deínde multis ratibus& omnifaríá nauigijs ex T'arento delatís,uíginti elephane tes.equitum tría,pedítum uigintítría millía,fagittariorü duo millia, fundítores quíngentos ime pofuit,Hocappararu nauigans, cum medium teneret Ionium,rapitur uento Borea íntempez fiue exorto,claffis per mare difiecta,nauesdy diuer(z alias ín Libycum acSiculum pelagus dez untes nox fimul& procellaín loca afpera cxcat illidens omnes cofregit, praeter regíam nauim. FIzc enim nautarum€ gubernatorum magna ui aduerfus uenti ímpetü nitentium,tandem líttus uerfum adigitur,& dum obliquum habuítuentum, magnítudine ac roborerefiflebat euadebat&p. Sed poftquam à terra ueniens procella ferire proram coepit;ac perículum erat ne fatífceret,& fe mari(uienti uaríjsqp agitato uentis permittere tertibiliffimum omnium uídebatur,Pyrrhus fefe ex naui ín mare derecit,ftaz timá circa ipfum familiaríum amicorumé erat certamen:fed nox& fluctus cum magno fragoreacuiolentía opus difficile auxiliantibus faciebantiitag; uix tandem luce exorta,uento defi cente;ad terram peruehit, corpore quíde exhaufto penitus, fed roboreanimi ínuicto, Mefla2 pfj,in quorumlíttora euaferat,promptiffimead opem ferendam conuenerunt,& fimul naues quzdam Pyrrhi tempeftate fuperflites aduenerüt, in quibus erant equítes perpauci,peditum uero circiter duo millía,elephantí duo.Cum hís ítacy copíjs profectus,militibus quocy a Cynea obuiam ductis, Tarenti íntrauit:prímod tempore níhil ínuitis Tarentínis agere coepit, quoad nauibus ex marí feruatae copize conuenere, Tuncautem uídens populum fua fponte nec fere vare feipfum,nec feruaríabalío pofle, fed tanqua íllo propugnaturo domi federe,balneís con? uíuijst5indulgentem, claufit gymnafia& deambulatoría,in quíbus fpatíantes,pro rebus uere bis militabát, potus uero& lafcíuías íntempeftíuas inhibuit, Dele&ü habuit íta acrem,ut multi imperium ferre infuetiex urbe migrarent, feruitutem uocantes, non uíuere ad uoluptate. Sed cum Albínus Romanorum conful cum magno exercitu aduentare,X íam Lucaníam uaftare nuncíaretur,quanquam nondumadueníffent focíorum eíus copix, tamen índignum ratus íd tolerare,Pyrrhus cum exetcítu obuía profectus efl, praemiffo caduceatore ad Romanos,fí uelz lentantebellum,fe iudice& medíatore,cum Tarentinís de iure caufam decerní, Refponío au tema cófule dato, R omanos nec elegi(fe Pyrrhum iudicem, nec formidare boflem, turi pro» greffus inter Pandofíam urbe Heracleamq caftra pofuit, Ibi cum audiret Romanos trans flue men Sírín caftra habere, fecus ipfum amnem fpeculandigratía obequitauít,ordinemip& fore mam caftrorum cuftodíasQy& difciplínam Romanorü admiratus, Hac,inquit, Barbarorum difcipiina Barbara non eft, fed opera eorum uídebímus:ac de futuro íam folicitus expectar? fo cios flatuit, Aduerfusautem Romanos fi forte tranfire amnem tentent, flationem oppofuit, us cofeflím Italiam totam,cuíus z D:phantos conterritis, ac feffores índe efferentibus, PLVTARCHI PyYRRH.Vs c AtRomaniutílle expectare decreuerat,fic ipfi preuenire feflinàtes,tranfire flumen cerperuny t uado pedítes equiítesqp pluribus fimul locis.Itacg Graci metuentes ne circumuenírentur fere traxerunt& Pyrrhus ut hac fenfit turbatus,ducibus pedeftríum copíarum mandauit,utcon feflim armatos milítes in ordinibus contínerenr. Ipfe autem cum tribus millibus equitum pros fectus eft,fperans tranfeuntes adhuc& fparfos Romanos fine ordine inuafurü.Sed poflquam clypeos multos proflumine flantes, equítesáp in ordine obuiam prodire confpexit, primus in hoftes delatus,armis atcy ornatu cgregie infignis,gloríam& famam uirtutis fuze rebusipfisat: feruit, Manus ením X corpus exhibens prazlío,& contra bofles fortiter pugnans,prouidentii tamen boni ducís non omíttebat, fed ubicungy auxilio opus erat,accurrens,rediis confilíjs bel: lum gubernabat,In ea pugna Leonatus Macedo uirum Italicum cófpicatus ín Pyrrbum inten tum, lemperáp contr flantem,&(imul(e mouentem, Cernis,inquit,Ó rex barbarum illum quem niger equus pedibus albís portatz is magnü qulddam agitare animo uidetur:namtefoe lum intuetur,& übifoli intendit. Et Pyrrhus ad hac:Fata quídem 0 Leonate nemopotefteffu gere. V erum enim nec ifle necalíus quífquam hoftít in manus noftras ueniffe gaudebit Ad hucloquebátur,cum Italus citato equo infefla hafta Pyrrhum inuadit, non tamem regem per: cuffitfed equum,& fimul à Leonato ipfius equus percutitur, ambo in terram ceciderunt(ed rex à fuis protectus afportatur, Italus uero pugnans confoditur. Erat bic genere Ferena nus prafectus turma, nomíne Oplacus, hoc docuit regem magis cauere. Itaque cum equites afpiceret impetum ferre non poffe, phalangem infuper accitam oppofuit.[pfe chlamyde&ar mis uniex amicis Megacli traditís, atq illius affumptis incognitus ad pralium reuertitur. R efi; flentibus autem acríter Romanis, diu anceps fuit prlium.Septíes enim dicuntur pepuliffeac :pulfieffe. Nam permutatio armorü, qua ad falutem regi plurimum contulitpaulominusrem fubuertít,uictoríiamtp hoftibus prebuit, Certatim enim ad cadem eius quíarma regía geflabat concurfum eftifed ante omnes Dexter quídam nomíne illum proflrauit,caffidedp& chlamy: de detracia,fe Pyrrhum occidiffe clamsans,& fpolía oflentans, ad confulem properauit.Erat ob hoc Romanis lxtítia, Giraecís uero fecordia aig; formído, donec Pyrrhus íntelleciare, per aciem dífcurrens nudo capite fe militibus oflendit, Tandem uero equís Romanorumobele nmiffus à Pyrrho Theffalus equitatus Ro manos cum magna cade ín fugam uertit.Diony(íius non multo pauciores x v millibusex Ro manis cecidifle fcribit. Flieronymus feptem millia folum. Ex his autem qui cum Pyrrho erant Dionyfius x 111 millia;Híeronymus pauciores quatuor millibus cecidife traditoptimoscerte ex amicis€ ducibus,& quibus maxíme utebat fidebaiqp Pyrrhus,eo praelio amífit, Sed tamen caftra R omanorü cepit illis deferentibus,& urbes fociorum recepit, ac regionem multampo: pulatus eft, T'antü ením proceflit, ut non amplius trecetis ftadíjs R oma abefTet, Poft pugnam Lucanorum atqj Sampítum copiz ad eum uenerunt,quos licet de tarditate reprehenderit, men gaudere& magnificare uidebatur, quod ipfe cum fuís& Tarentínorum duntaxatcopíjs magnum Romanorum exercitum fuperaffet, Romani Albínum non reuocarüt,quanquam dicatur Fabrícíus dixifle, non Romanos ab Epirotis, fed Albínum à Pyrrho fuperatum fuiffe, arbítratusnon effe uí&um exercitum, fed ducem à ducearte fuperatum.Supplementoígitur habíto,& ínfuper amplificato numero milítü, nulla mentío pacís à Romanis facia eft: quates c Pyrrhum ín admiratiouem conuertit, Vífum eft igitur Pyrrhout prior ad eos mitteret, experi retur&p an pace uellent,[Non ením effe przfentis potentía fuz urbem R omaná capere pofít, amícitiam uero& pacem eloriofam fibi pofl uí&toria iam partam fore exifttmabat. Miflusitaq: Cyneasá rege cum primoribus ciuítatís loquutus eft,dona& ipfis& eorum uxoribus tranfmi fit:aqcepít autem nemo, fed refponderunt omnesuiri mulieresqy, fi pax publice fierer& fua omniaregi afferre.In fenatu uero mulia praeclare& humaniter dicta funt à Cynea,cum&libe ratíoné captíuorum,& auxilium ad fubigendam Italiam populo R o.Pyrrhus offerret,acpro hisnihíl alíud quàm amícitíam fibi,'arentinís fecurítatem poftularet, Et conftabat Senator ad pacem índlinari,uictos íam femel magno przlío,& fecundam Pyrrhí uictoriam ob fuperad^ ditas italicorum copias metuentes. Cum A ppíus Claudius uir ampliffimus quidem, caterum feneciute& orbítate oculorum à Reip. muneribus ceffans, auditis hís quz d rege nuncíabone tur,ac rumore obtínente fenatü pacem effe decreturü, tolerare no potuit, fed in curiam e de ferriiuffit, Latus igitur ínle&íca per forum, ubí ad ianuam curiz peruenit, filí fimul& genet Appij Claudij fufcipientes ipfum flipantesQ in fenatum duxerunt. Factum efi filentium ad prafentiam tanti Cedordto.-uíri.llleautem ubi fuo loco cóftitit;ita dicere orfus eft: Antea quidem;inquit, P.C. hanc meam oculorum TY tem íat. fole pat ríat pet tell qu ten ten fac cec (jim "Woco€-—99., 4» B9 Á(0 y Au LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 178 x oculorum fortunam permolefte ferebam,nuncautem doleo atqj angor quod non ultra czcítá iem ipfam,furdus etiam fim,neturpes confultationes ac fententias ueftras qua huius urbis glo riam(übuertunt, audire compellerer. V bi eft enim illa íactantía,quam crebro uerbís ufurpare foletis,affirmantes,Si Magnus Alexader ín Italiam profe^us nobí(cü adolefcétibus, aut cum atribus nofttís tunc florentibus conferuiffet bellum,nequaquam eum nunc ut ínuíctum glo riam habíturüi, fed aut fuga aut morte fua maiorem huicurbi gloríam nomen& relicturum fu iffe? Hancígiturínfolentíam uerborum nunc rebus oftendite: Cbaones& Moloffos quí feme per Macedonum prada fuere,& Pyrrhum regem eorum forlnídatisjunum ex Alexandti fatellitibus quem femper fequutus eft ac coluit,€ nuncnon magis Tarentinis auxilium ferens; quám hoftes domi fugiens,in Italia uerfatur,au(us profiteri princípatum ín Italia cum hac poe tentia, qua ad paruam Macedoníx partem coníeruanda fufficere non ualuít.Non ítag; hunc remouebitís fiamicum feceritis, fed alíosInuitabitís per contemptum noftrí,quafi fuperare nos facilefit, fi Pyrrhus abibit nedum poena non data eorum qua contra nos fecit, uerumetíá mer cede accepta foederis eo autore cum Tarentínis Samnitibusg recipiehidi, Haec Claudij uerba adfludium bellíanímos traduxere, Itaq; Cynea dímifTo refponderunt, Pyrrhus Italía excede rettunc fiuellet de amícitía ac focietate uerba faceret: quoad uero ín armís adeffet, populum Romanum aduerfus eum bellígeraturüi,etíam fi mille Albínos pugna fuperaffet. Dícitur Cy neasínterea dum hzc agerentur cupiditate cognofcendi, moribus ac ínfittutís Romanis ftudíum impartiffejatcg de ea ré cum optímis uírís loquutus Pyrrho poftea retuliffe,cum alía mul tatum fenatum Romanum multorü regum fibi confeffum uideri, De multitudine autem po puliformidare fe inquít,ne aduerfus quandam Lernzam Hydram pugnare uideantur.Supra duplum enim plures quàm antea pugnaflent, confuli decretos,&& multicuplos infuper ex his quiarma ferre poffent,fupereffe. Poft haeclegati ad Pyrrhum pro captiuís redimedis milTi,ine ter quos C,Fabrícius fuit, cuius Cyneas retulerat maxímam apud Romanos mentionem haz beri ut uiriboní quidem atqp bello egregij; caeterum uehementer pauperís, FIuicigitur rex fee otfum blandítus, ut pecuníam à fe caperet fuadebat, non ob aliquam turpem caufam, fed ob amicitie& hofpitalítatis índicium.R enuente autem Fabricio,tunc quide deftítit: poflrídie uea B roipfum terrere uolens, utpote quí nunquam antea elephantum uidiffet,iuflit dum fimuloz querentur,maxímü elephantum poft auleam íuxta fecoftítuí,ac deinde fubito aulza fublata, elephasex ímprouifo confpectus probofcídem fuper caput Fabricij extulit, ac uoce terribilem afperamt emifit, At Fabricius tranquille couerfus,leníteri arrídens ínquít,Nec heríaurum, necme hodie beflía permouit,[n coena autem apud regem acia, cum multíac uaríj fermones incideret, pleríq; uero de Giraecía ac de philofophis,forte euenít ut Cyneas Epicuri mentionem ficerer;memorans ea qua ab Epícureis dicuntur de dijs ímmortalibus, ac de R ep.ut nonnulli finem bonorum ín uoluptate ponétes,curam R eip. fugiendam cenfent, utpote felícítatís corz ruptionem:deos autemá gratia atqy ira longiffíme remotos, nec ullam de nobis cura fufcipiene tesiínociofam uitam& plenam uoluptatii confjciant.Etíam ipfo dícente Fabricius exclamans, O utinam, inquit,haec Pyrrho& Samniítibus cordi fint, quandíu aduerfus nosbellum gerunt. Sicítag; mentem uiri rex admiratus, magis ac magís optabat pacem quàm bellü cum Romanís habere,& Fabrícium priuatim rogauit ut facta pace, und fecum effe uellet, prímus amícorü&C ducum fuorum futurus, Ad hzc dícítur Fabricíus fubmiffa uoce refpodiíTe, At ne hoc quidem tibio rex conducit.Illí ením ipfi quite nunc admirantur& colunt, fí meexperíantur,d me po? tius quàm ate regi optabunt, Pyrrhus non tyranníce neg; fuperbe uerba Fabricij fufcepit, fed quanta magnitudíne anímíi Fabricius foret ad amicos protulít,& captiuos illí credidit foli, ut fi nondecerneret pac fenatus, poftquam cum parentibus ac domefticís Saturnalia peregiffent, adeum remítterétur,atqy íta fadum eft:poft feftiuitatem aduerfus non redeuntem poena more tispet fenatum decreta, Deinde cum Fabrícíus confulatum inijífet, ueniens quídam ad eum in caftra epíftolà detulít à medico regís perfcríiptam, in qua offerebat fe Pyrrhum uenenonez cturum;fi praemium traderetur fibiabíq; ullo dífcrímine bellum pro Romanis concíientí.At abricíus iniuríam hominis deteftatus; collega ín eandem fententiam adducto, Pyrrhüm fta tím per literas monuit, ut ínfidias medici caueret. Literze huiufmodi fuere: C.Fabrícius& C). K EarundenfiteAemilius confules,Pyrrho regi Salutem. Neq; amícorum neq; hoflíam fortunatus exíftima- ranenexenpia tor effe uideris: cognofces enim,cum hanc epiftolam ad nos tranfmifTam perlegerís, te bonis exCl.Quadre quidem ac iuftís uiris bellum inferre,rmalis uero atq; iniuftis confidere.Haec autem non tuí gaz. ganoJeriité tía nota facimus tibi, fed ne mors tua nobis calumniam afferat, quafi uirtute nequíremus,tefu: Gd.lis.c z 5 PLVTARCHI PYRRAHVS C peraredolocontendifTe, A cceptis itagj Pyrrhus Fabricij líteris,medicog; conuicto,& fupplicio iufte affecto,ad retributionem benefici captiuos omnes gratís Fabricio Romanísq reftitui, rurfusij Cyneam mifit pro pace firmanda. A t Romaninec gratías ab hofle;nec mercedemac; cipere uolentes,parem Tarentínorum atqj Samnítum captiuorum numerum Pyrrho remife; runt. De amicitia uero& pace nihilagítarí permiferunt, priufquam rex ipfe cum armis atque exercitu,cumG his quas fecum ex Gracia duxerat naues,ex ltalía nauigaffet,Procedente itac; bello,ruríusapud Afculum urbem cum Romanís pugnatum eft, In ea pugna compulfusrex adloca afpera X flumen graue figplimofum,cum elephanti impetum capere nequirent,mul. tís uulneribus ac magna fuorum cxde ufq; ad noctem dimicauit:nox przlíum diremit, Poftri: | die uero x quioribus locis fIructa acie; X aíperioribus faltibus prarfidío occupatis, míflisg intet elephantos iaculatoribusac fagittarijs,denío agmine Romanos inuafit, At Romanínequaqui áloco ut pridie adiuti, fed qua planítie contra frontcm uenientes, cum priufquam adeffen: elephanti, pedites profligare properarent, grauiter aduerfus fariffas cum gladijs pugnabant nullolaboriparcentes,Gulnerareaccadere hoftem intentí,nullam prorfus rationem habebit, Li Tandem poft longum tempus dicitur fuga ex ea parte qua rex premebarfieri coepta.Sed plu: rimum elephanti fuo robore atqy audacía perfecerunt,nequeuntibus Romanis uírtute uti fed quafi uiolentía cuiufdam fuperuenientis fluctus ac terrzmotus ín fugam compulfis, Fuga ue: ro nonlonga,fedín caftra fuit. Hieronymus fex Romanorum millía eo prelio cecídiffe tradit, A Pyrrho autem in regijs commentarijs relatum efle dicit, tría millia& quingenta quíncy deíi derata.Diíony(iustamen nec duas apud Afculum pugnas, nec fuperatos tradit Romanos, At femel duntaxat ufq ad occafum folis pugnatéi;uíix tandem pralium díremptum uulnere cum Pyrrhus hafta brachíum transfixus effet;& impedimenta Samnites dírípuifTent, Cecidifleautem& àPyrrho& à Romanis fupra x v milliahominü,& utrinc pariter à pugna ceffatum, Dicítut Pyrrhus in recenfendo numero militum fuorum dixiffe,Sialía tem pugna R omanos uicerimus,omnino perijmus.Maxíma enim pars militum quos fecum adduxerat, ínterierant, & praterea amicíatqg duces omnes preter admodum paucos:alíos quos uocaret nulli erant,& fimul focios minus íimpigros cernebat. Romanis uero quafi ex fonte quodá domi manantecele D riter caftra replebantur, necfuperatí remittebant animum, fed magís ad praelium íncendeban tur, His difficultatibus circumuentus, in nouasrurfus fpes íncidit:fimulením ex Sicilia&ex | Gracía uíríad eum uenerüt,alíj Agrigentum,Syracufas,& Leontinos offerentes, rogantesty ad pellendum Sicilia Carthaginenfes,infulamdà tyrannis liberandam fibi auxilium ferret:ali ex Giracía nunciabant Fcolemzum Ceraunum contra Galatas profectum cum exercítu pe tile maxime íd tempus flagitare,ut cupientibus Macedonibus adeffet, Quueflus ítaq aduer fus fortunam quod pluríü ac magnarü rerum occafiones unum ín tempus coníecifet,& quil utrancj ín poteftate fua haberet, alterá fibiperire arbitratus, deliberabüdus atqj ancepsalíquan tum perftitit. Tandem uero ad Siciliam utpote materíam rerum grandiorum propter propíte quítatem L íbyz afferenté conuerfus, flatim Cyneam mifit ciuitatibus, uti confueuerat,ex pate te fua prefaturum, Ipfe autem przefidioapud Tarentum relicto, Tarentinis id grauiter ferenti bus,& aut aduerfus Romanos belli gereret und fecum qua de caufa uenerat,aut qualemac ceperat urbé ralem relinqueret;poftulantibus,nullo benigno dato refponfo, fed quiefcere eos, & expectare tempus iubens,inSiciliam nauígauit, Vt primum Sicilia attigit, ciuitates fecundá CÍpemantea praftitam,fefe illi dediderunt.Eorum auté ad quz uí& armísopus fuit,nihíl à prin cipio reftitít, fed cum triginta míllibus peditum, duobus millibus quingentis equitíbus,acdue centis nauibus Carthaginenfes agereffus, eorum potentiam euertít, In expugnatione Eryc munitíffimi oppidi,& magnis Carthaginenfium prarfidíjs firmati, integra fe armatura induit, & menia fubiens ludos Herculi uouít, fi daret fib ut genere ac fortunis fuís ea die fe dignum . pugilem oftenderet.[nde fcalis admotís,prímus omnium moenía confcendit.R efiftentiumue ro quimultí erant, aliosab utragy parte muro deiecít,alios círca fe gladio necatos coaceruauit, Ipfe quídemillafus,& terribilíac truci afpectu, illud Homericum probauit recte ac perite di CiumFortítudinem folam inter cxteras uirtutes fxpe furentes quofdam impetus habere,Ca! pta urbe;uota deo perfoluit,fpectaculumGomnifaríam ludorum exhibuit, IVIamertínos deín dequícirca Meffanam incolentes Girzcos uexabant,ac plerofq ex hís ueigales fibi fecerant, aggreffus(erant auté hibarbari,multitudo ingens, bello ferox,ex quo Latínalíngua à Mat te aomínabantur) publicanos eorum necauit: ip(isautem pugna fuperatis, prafidía muluisex locis deiecit. Carthagínen(ibus pacem pofcentibus,pecuníamd& claflem pro amícitía offeren £1DUS, MAMMA prato atia ci MF iR iti ipd M ARR ia e i i gu MR RA B GR MR. i a tib ' ret pic qu ba! fuc tes $0 cu aci ne tin ne uí? ab re oc fp: fit fui io LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 185 tibus,tefpondit,unam effe pacís uíam, fí omiffis omnibus cítra Libycum mare terminos cape rent.Succeffibus autem& magnitudine rerum elatus, cum fpeseorum pro quibus à príncie pio nauigarat refponderet, primamá Libyam concupifceret, atque ea de caufa ad íimplendas quas habebatnaues remíges cogeret, non benigne, fed imperíofe ac fuperbe cíuitates premee bat. Sic ergo contra confuetudinem fui ínitíj ín quo egregie mítis ac placidus, nullíG; moleftus fuerat, de populari tyrannus factus,ingratítudinís ac perfidize notam contraxít,Sed hoc cíuitaz tes quanquam grauate, tamen quando neceffe erat, tolerant, V erum cum Thoenonem& Sofiratum príncipes Syracufanorum quiautores fuerant ciuítatem eí tradendí,adiutoresQp ín cundis per Sicilíam fuerant,fufpectos haberet, nec fecum ducere nec domi relínquere uellet, acSoftratus quidem metu aufugiffet, Thoenon uero ab eo interfectus fuiffet,non pedetentím neg parumper mutati-anímí, fed repente aduerfus ipfum Sículorum odía exarferunt, ac fas timalie ex ciuitatibus Carthagínenfibus,alize Mamertinis fe coniunxerunt, Cernens defectioz nes& cofpirationes contra fe inítas Pyrrhus, líterís Samnitum& Tarentínorum acceptís,quí uix refiftere bello poterant,& exclufi regionibus auxilium rogabat, occafionem hincarripiens abeundi ex Sícilía,quafinon metu,nec defperatione rerum Sícularum,fed opítulationis caufa, receffit, Reautem uera cum Siciliam uelutí nauem tempeftate agitatam tenere non poffet,& ocafionem abeundi quaeret, feipfum rurfus ín[talíam proiecit. Ferunt cum abiret Sicilia rez [pexiffe ac dixiffe:O qualem Carthaginenfibus& Romanis pro hacinfula relinquimus palaea firam, Et hoc quídem ut coníectatus eft, ita euenit. Barbaris autem ín ipfo receffu infultantiz bus,Carthaginefibus uero naualí praelio ín ipfoportulaceffentibus, compluribus ex nauibus fuis amíffis, ín Italiam peruenit, Mamertinorum haud pauciores decem millibus prímo tranf greffufignis collatis dimicare cum non auderent, iniquis locis; impetu contra regem facio,toz tum exercitum turbauere.Ibi duo elephanti,& multíex íjs qui pofterius claudebant agmen, opprefTi.Ipfe rex à fronte difcurrensaduerfus homínesbello affuetos,magno cum perículo rea fliituulnere autem in capite accepto cum pauló ex pugna ceffíffet,etíam magis extulit hoftes, quorum unus prz caterís ferox, procero corpore,& fplendidís armis,fuperba uoce,regem fi uiueret in certamen prouocabat, At Pyrrhusob hacirrítatus, irad incenfus,& fanguine foez B datus, trucitp afpectu terríbilis, in pugnam redit,& Barbarum íllum confequutus íta caput percuffitut uí íctus& uírtute gladij, ufque ad partes inferiores plaga defcenderet, cederentáp hincinde díuífze corporis partes. Hoc Barbaros contínuit neamplius petfequerentur, quafi fu prabumanam uim Pyrrhum admíratos, contertítosi. Ipfe uero quod reliquum erat ítínerís fecuré profectus, Tarentum peruenit,peditum x x. equitum tribus millibus fecum adductis: flatimd optimo quog; ex Tarentínis delecto, aduerfus Romanos quí tunc ín Samnio caftra babebant,contendit. Samnítes multis íam praltjs fuperatí,& fpe fimul cum rebus amiífTa, fi muli ob nauigationem ín Sícilíam aduerfus Pyrrhum ínfenfi, mínus frequentesad eum ue nerunt.Sed Pyrrhus omníbus copíjs bífaríam díuifis,& partim in Lucaniam miffis, utalterum Confulem demorarentur,ipfe contra M.Curíum apud Beneuentum caftra habentem exercis tum duxit, Curíus uero,quod& collegze aduentum expectabat,& fimul auguríjs pugnare ue tntibus,pugnam detrectabat, Praeparans igitur Pyrrhusanté eum opprímere, quám collega aduentaret fortíffimis militibus,& bellaciffímís elephantibus delectís,noctu caftra ex fuperio tilocoageredi contendit. Vadentem longa uíam& fyluís denfam lumína defecerunt, error) factus, ortat exinde mora díes albefcere coepít,& ab Romanis confpicitur ex montibus dez Ícendere.Primo itaque trepidatum eft in caftris, fed tamen peradis facrís,neceffitate cogente, Curíus caftra egreffus prímos ínuadit, eostp ín fupà uertens omnes conterruit, ut etíam com2 plures ibi caderent,& quidam ex elephantibus caperentur, FIzc uictoria Curium extulít, ut adiuftam defcenderet pugnam.lItag; prodíens ín apertum,& figna conferens,partím hoftes in fugam uertít, partim& ipfe elephantorum ímpetu ad caftra repulfus eft, At milites prafia dio caftrorum relicti, qui frequentes pro uallo flabant, confule uocati,ímpetu de fupéríorilo Co facto;beftías in fugam per fuos retrouertere co&gerunt: qua res uíctoríam Romanístradiz dit,& fimul príncipatum, Nam gloríam quafi infuperabiles ex illa uictoría nacti, confeftím lialiam,& pauló poft Siciliam fubegerunt, Per hunc modum Italia Sicilia; decídít Pyrrhus; cXannorum tempore ín illis abfumpto,& rebus quídem attenuatis,fed roboreaními ínuicto: àmam ex eo bello nactus, quafi peritia rei milítaris& fortitudine atque audacía plurímumjns tet[uz zetatis reges praecelleret,fed qua poflidebat, fpe illorum quz nondum habebat depera &tetnihils eorum qua ad tuendum íam partaattínent, conferuaret, Itagp affimilauit ipfum z 4 P Pyrrbus Bars bar& fe prouo cantemin par tes difcidit. BEN ARAIRQURHURNQTS IPSI —M——Á——M RR Red C Spartane mus iere$ quam tu ade patrie o2 pera nauarint.. TPyVTARCHI PYa& NHy's Antigonus luforí, qui& multa& bene íacíat, fed cedentibus uti nefcíat, Reuerfus in Epitgm cum octo millibus peditum& quíngentis equítibus, cum pecuníam nó haberet,bellum quz; rebat unde exercitum alere poffet.Igitur ad eas quas antea habebat copias quibufdam Cialarig adiunctis, Macedoníam ingreffus eft,quafi pra dam exinde abducturus, Sed cum frequentes cepiíffet urbes,militumdp duo millia ad eum defeciffent,amplificata fpe,aduerfus Antigonum Demerríj filium Macedoníam tunc obtínentem ducít, ipfumép ínuadens íufta acie dimicauir, Quiextremum Antigonicla Bd agmen(Galata erant) fortiter refliterunt, uehementit exorta pugna,feré omnes áPyrrho occiduntur, Duces uero elephantorü círcumuenti feipfos acbeftias dediderunt. Itag; acceptís hís,& fortuna magís quám confilio fretus,phalangem Ma cedonum inuafit, A t Macedones metu ac trepídatione pleni, fefe ab ímpetu pugna cótinue: runt,ac fide per prímores accepta, fe Pyrrho tradiderunt, Antígonus uero profugiens, quat dam maritimas urbes retínuít.Sed Pyrrhus in huíufmódifortuna magnum alíquíd(ibiad glo: tíam per ea qua círca Giajatas egerat peractü exiftimans,ornatífTimis ac fplendidifTimis eorum fpolijs in templo Itonidis Mineruz fufpenfis,hoccarmen in(crípfit; Hac de pugnaciGialatarum munera gente iMoloffus Pyrrhus fixit captíua Minerua, Cam totum Antígonirobur totasQ fubegít Pugnando turmas. necíd eft mírabile,nanqg Egregij bello& clari funt femper ín armís Aeacídz, Poft pugnam confeftím urbes fufcepit, Aegzís uero expugnatis,& ín alijs durus fuitac mo: leflus,& in eo potiffimum, quod ibi prafidium Cialatarum quos fecum habuerat cuftodiz caufa, dimifit, Gialatz genus ínfatiabile pecunijs,fepulchra regum quz ibi erant fodere nequa: quam uerítí, aurum& ornamenta opima fubiraxerunt, offa uero per fuperbiam abíecerunt, Hoc Pyrrhus leuius quám decebat tolerare uifus eft, fiue ob alia impedimenta differens,(iue ob tímorem, quod Barbaros ad fupplicíum cogere formidabar, Itaque ín ipfum redundauit infamia, Nondá fatis firmz res Pyrrhi ín Macedonia erant, cum ipfe ad alías rurfus fpesmen: tem conuertit. Cleonymus erat Spartiata regio genere exortus, cterum quod uíolentus ac fuperbus uídebatur, nec beneuolentíam nec fidem apud Lacedaemonios habebat, Itaque co exclufo, Areum regnare íufferant. Hac erat uetus eíus indignatio aduerfus cíues, Vxorem ueroaccepít Chelidonída Leotychidz, forma praflanté,& regio item genere exortam. Hac Acrotatí A rei filij adolefeentis ínfano amore correpta, triflesac infames nuptias Cleonymo prabuít: non enimlatuít quenquam Spartíatarü ab uxore fpretus. Sic igitur domefticis rebus fimul& publicis infenfus, íra atque indignatione concitus, Pyrrhum contra Spartam induxit uigintiquínque peditum, duo millia equitum, elephantos uigintitres habentem.Itaque ex ma gnítudine apparatus flatím conftítít, non Cleonymo Spartam, fed Peloponnefum totam fbi affectare, quanquam uerbo quidem Lacedamoniorum legatis apud Megalopolím negauit, Aítením fe ueniíTe, ut cíuitates ab Antigoni dominatu liberaret, fep natos fuos mínores;ni quid prohibeat, Spartam miffürum, ut Laconícis moribus erudírentur,& hoc pra caterísha berent regibus. His fimulationibus obuios decipiens, quamprímum Laconícam attigit, prae dam& rapinam late exercuit, Incufantibus autem legatís, quod non índicto bello eosínuafie G5 Atnecuos;ínquit,Spartíatz,quod fa&uri eftís alijs preenuncíatis, Inde Lacedzemona exer citum admouít, quam cum Cleonymo placeret prímo aduentu inuadere,uerítus,ut ferunt, Pyrrhusne milítes urbem noctu íngrefTidiriperent, exercítum contínuit,inquiens hoc poftri die fe facturum, Ea dilatio ciuitatem feruauit. Nam Spartiate quídem pauci erant& imparati Areueipfe non aderat, fed ín Creta Corcyrais bellantibus auxilium tulerat. Pyrrhus igitur neminem fibirepugnaturum exiftímans, iuxta urbem caflra pofuit, Cleonymi uero domum amici clientesiy fic ornauerant ac parauerant, quafi Pyrrhus apud eum coenaturus effet. Pet noctem Lacedamoníj prímo decreuerant foemínas omnes ín Cretam mittere, fed ipf cone tradixerunt, quarum Archídamia cum gladio ín fenatum uenit uiros íurgata, fiuiuendumfe mínis putent Sparta euerfa, Deinde contra hoftium caftra uallum ex curribus foffz ímmiflis ufque ad rotarum medium edudto aggere, facere flatuerunt, unde flationem ab impetuele/ phantorum tutam habentesrefíflere poffent. Hoc facere incipientibus, uenerunt uirgínesat mulieres,ha quidem palliolis cínctz tunicas, ille uero folis indutze tunicís,uná cum feníoribus, íd opusconficíendum füfcepturz: eos qui pugnaturi erant, quietem agere corporadp curare iulferunt.Ipfz infuper tertíam partemíofTx feceruntieratlatítudo fex cubitorum,profunditas quatuor; ^q qi n! p! la u li 'IL'EONARDO. ARETINO INTERPRETÉ, i$i h quatuor, longitudo fefqui propemodum ftadíj, ut Philarchus fcribitsut uero Híerofiymus,alíz quanto mínor. Poftrídie fummo mane cum hoftes mouerentur, mulieres arma telagp uírís mía. v(irantes, pugnare uírilíter hortabantur, quod dulce quidem ín oculís patríz uincere effet, przclarum uero in manibus matrum ac foemínarit ínteríre, Chelidonis autem feorfum ab alíjs laqueum parauerat, ne urbe capta ín poteftatem Cleonymíuíua peruentret, Pyrrhuscumroz bore armatorum ín ipfa fronte aduerfus confertos Spartiatarum clypeos per ipfum aggerem haudquaquam fatis firmum propter recentíam Spes uabequm fecit, Exalia parte Ptolemzus iliuscum duobus millibus Gralatarum atq; Chaonum delectorum repleta foffa, currus tranfz gredi nitebatur, Currus alte defoffis ín terram rotís& inter fe connexi,non folü tranfire conan tibusaditum non permíttebant, fed& Lacedamonijs grauem ac difficilem defenfionem reddebant.Sed cum Cralatz rotas euellere,& in flumen trahere conaretur, cofpícatus periculum Acotatusadolefcens per urbem difcutrit, fecumd trecentos homines rapiens, Prolemzum minime hoc fufpicante per quedam conuexa abíens circumuenit, extremosá adortus,ab op» pugnatione ualliin fe pugnam uertere coégit: impeditos inter currus& ín foffas ruentesma gna cade propellit, Spectauerant feníorum& mulierum turbae Acrotatum egregie pugnane tem:itaq; cum pauló poft per urbem ad flationem fuam reuerteretur fanguíne madens,& uie &Goría exultans,celfior fane ac pulchrior Lacznís uidebatur,& Chelidonidis ínuidebát amorí, Seniorum uero nonnulli fequebátur,clamantes, V ade age Acrotate;tibi habeas Chelidonida, Modó quoq; probos natos patriz crea. Ab ea etiam parte qua Pyrrhuserat multi ex Lacedaez monijs egregie pugnarunt,& ín primis Phyllíus poft pluríma fortitudinis opera&/ magnam hoftium cedem,cum fentirer multitudine uulnerü fedeficere,loco fuo alterítradíto,inter fuos cadere prouidít, ne corpus eíus hofles haberent. Nox tandem oppugnationem diremit.Ea no &Geper quietem Pyrrhus talem habuít uifionem, V idebatur fibi Lacedarmona fulmínibus à fe milis percuffam conflagrare totam, feGj ob id factum mire latarí, Prze gaudio itaque excitus C/omno,milítes arma capere íuffit,& amicis fomnium enarrauítquafiurbem expugnaturus, Cuicumalij uehementer afTentirent, congauderent&p,L yfimachus non placere fibi uifionem refpondit, fed uereri fe aír,ne quemadmodum loca de ccelo tacta remanentauía,(ic Pyrrho ine P greilus ín urbem denegaria djs immortalibus oftendatur, At Pyrrhus hzc ut uana atq; índo2 Gaafpernatus,fiducía plenus, luce príma milítesín oppugnationé adduxit. Lacedarmonij uírz tute mirabilire(iftebàt,& aderant mulieres tela uína,& cibaría miniftrates, uulneratosq; fufcie pientes. Macedones quí cum Pyrrho aderát,foffas implere matería grmiság cadaueríbus ínuez &is conabantur, A d hoc cum Lacedzmoij concurrerent,cernunt Pyrrhum inter currus ipfos equo prouectum,magna uíannitiut urbemírrumpat Clamore ab ea parte exorto,& cócurfu ineum facto,dum adiígit equumín hoftes Pyrrhus,Cretenf(itelo fub uentre equus percutitur: quo ex uulnere concitus, moribundus ín loca ardua aciubrica Pyrrhum proftrauít,/T'umule tuantibus autem círca ipfum focijs, accurrentes Spartanitelísín eos mifTis omnes depuleruntz exhoc& caetera ceífauit pugna, Sperabat tamen Pyrrhus Lacedzmones quipené omnes uul nerit;& complures mortui erant, remíffuros tande animos.|Sed bona eíus urbis fortuna, fiue homínum uírtutem experítí,iue quantam fummo in difcrimine haberet poteflatem oftende reuolens,cum íam parum fpeí Lacedzmoníjsfupereffet, Aminiam Phocenfem unum ex du dbus Antigoni cum militibus conductis ex Corintho auxilium ferentem adduxit. Nec multg poit Areusrex hís cognítís,ex Creta propere redijt, milítü duo millia fecum ducens. Itaqj mue lieribus domum remiffis, necamplíus eís permifTa defenfionis cura,& fenioribus quiarma nea celliate cogente acceperant dímiffis, ipft pugnam fufceperunt. At Pyrrhum maior habebat cupiditasob ea quze fuperuenerantauxilía urbis expagnanda. Sed cum nihil proficere, mule i5 pagis acceptis, tandem ab oppugnatíone deflitit, praeda& ex agris abacta ibí hyemare cogí t2bat Sed fatum uítari nequaquam poteft, Argís enim Ariítei contra Aríftippum fado erat, Cum ergo Aríftippus Antigoni amícitía frui uideretur, Arifteus Pyrrhü uocare Argos proe perabat, At Pyrrhus alías fpes ex alíjs femper ínuoluens,& fucceffibus quide ad alía capeífen da elatus,qua autem aduerfa euenerant,alijs corrigere$£ emendare cupiens,nec uincens,nec uíAus quietem agere fciebat. Confeftim igitur Argos cotendít, Areus multis ínfidijs difpofitis, Ua qua maxíme difficilis erat occupata, Galatas& Moloffos qui extremü claudebát agmen laceffebat. Pyrrbo ex facrís rite peractis dictum per arufpíces erat, iacturá cuiufdam ex necefz larijs ea die caurendam effe:fed ex tempore obtumultum mente feductus, íuffit Pcolemzeutm fi lium laborantibus auxilium ferre, Ipfe propere angufiijs exercitum educebat, Acriautem pua z$ C ani Mam gm RU ES PLVTARCHI PYRRHVS gna circa Ptolemzum exorta dele&orum Spartíatarum, quorum dux erat Eualcus,& iyi; cem ímplicatis, Orcefus quídam Cretenfis uir robuftus ac manu promptus, ex obliquo dí(cur rens,acríter pugnantem adolefcentem tranfuerberat,profternítip, Ad cuius cafum cum fuga fuorum facta eílet,fequentes Lacedaemonij uincentesdp ín apertam planítiem parum caute fe effuderunt, In eos itag; Pyrrhusaudita filij morte,dolore& íra incenfus, fe cum equitatu Mo: lofforum conuertít, Ipfe ante omnesprouectus cede ac fanguíne Lacedaemoniorum cunda repleuít,femper quídem inuictus acfummus bello uir,fed tuncpríora omnía fortitudinis ope; ra longe fupergreffus.Cítato autem in Eualcum equo parum abfuit, quin Eualcus qui obli quus erat, manü Pyrrhi qua habenastencbat,amputaret,& certe ipfas habenas pracfcídit, Sed Pyrrhus cum íllum transfodíffet,ex equo profiliuit,ac pedes dimicans,totam fuper uno Eual: co pugnantem delectorum cateruam occídít, Per hunc modum magno ftetit Lacedzmoniis ambitio ducum, quicum finem iam cepifTet bellum, elóríam uincendi fequebantur, Pyrrhus uero quafiluflrrationem quandam filío foluiffet,& funebre fplendídum celebraffet certamen, magna doloris parte in ultione relicta, Argos cum exercítu contendit, Cognito aute Antigoni aduentu,quíarduislocis fupra planitiem infederat, ipfe círca INaupliam caftra pofuit,Sequéte uero die, per caduceatore ad Antígonii miffum, ut in campü defcederet& pugna decerneret prouocauit, Ad hac Antígonus refpondit: Milítíiam fuam non magis armorü quam tempo: rum effe; Pyrrho autem fiuíta fuz tzdeat, fatis multas uías ad ínterítum patere, Ambobusay tem oratores ex Árgo uenerunt,rogantes ut urbem dímítterent ad neutrum corum pertínen tem, ambobus amícam, Antigonus uerbis eorum motus, filium fuum obfidem Aroiuis tra didit, Pyrrhus autem promittebat quidem fe abiturum, fed cum fidem non baberet eíus pro: miífio, fufpectior erat. lic dum facra faceret Pyrrhus, capita boum íam recifa linguas cumge mitu emittere confpecta funt. In Argo autem Lyceí uates cucurrít, clamitans cde& cadauc: ribus plenam urbem fe uidere, Per obfcuram noctem Pyrrhus moenia fubiens, per portam quam Díampares uocant apertam fibí ab Arifleo, Galatas ín urbem praemífit. Et fuit filentium quoad forum Argíuum occuparunt, nec quicquam A rgiíuí fenferant, Sed cum tandem de: phantos adducios porta non caperet, atque ob íd turrís ablatareponeretur,& utpote íntene bris mora ac ftrepitus fieret, Argiui remfentíentes ad Afpidem& alía munita urbís locacore currunt, míffot ad Antigonum nuncío, ipfum ín urbem uocarunt, quí ueniens prope mo: nia fubfedit. Milites autem& fili cum ualído prafídio ín urbem tranímifit, V enít etíam Areus Lacedaemonius, mille Cretenfes ac Spartíatas fecum agens:€ fimul omnes ín Gialatas impe: tu facio, haudfegniter conturbarunt. Pyrrhusautem cum clamore urbem círca Cylarabim ingreíIus, cum à Caalatis alacriter reclamaretur, coniectans laborantium ac trepidantium effe figna, properare fuos iuílit per cloacas& aquaductus, quibus urbs plena eft, cum fummope riculo equites ímpellens, Erat autem maxíma íncertítudo uíarum atque clamorum,erroresi ut ín nocturno pralío, per loca arctaatque íncogníta: nec ulla ducum moderatío aut opera pra tenebrís&€ ambiguitate effe poterat, fed perftabant ambo diem expectantes, Cum ítaque iam illucefceret, Afpis armis hoflílibus referta, ipfo afpectu Pyrrhum deterruit,& fimul ínfos ro ínter ctera ornamentalupum zneum& taurum quafi pralíantes confpícatus perhorruit, ueteris oraculi memor, fibi fatum ímpendere extremum, cum lupum cerneret aduerfustav xum pugnare, Hac Argiui ob antíqui facti memoríam fculpta in foro habebant, INam Danao prímum eas partes adeuntí, lupum aíTerunt uifum aduerfus taurum pugnantem: pofuiffeue rofelupum, quí aduena íncolas inuaderet, Síc pugna fpectato euentu, cum lupus uíciffet, Apollini uouiffe Lyczo, ac fubinde rem capeflentem fuperfuiffe,Gelanore quí tunc Argis regnabat expulfo, FIzc erat caufa cur in foro Argiuoluptactauriimago pofita effet, Ob llo: rum ígiturafpectum Pyrrhus,€ fimul quod ea qua fperauerat non procedere cernebat, tut» batus,pedem referre ftatuit: fed cum anguftías portarum formidaret,ad Helenum filium,qui cum magna extra maenía fedebat manu, míttit,murum díruat,& exeütes excípíat, tuteturi Dum uero properatactrepidatís quí miífus erat, nec quicquam recte nuncia t, adolefcens pet errorem cum reliquís elephantis& militibus delectis per portas auxilium patri laturus denío agmine ingreditur.[am Pyrrhus retrocedere coeperat,& quandíu forum permiífit copíasfüb: ducere,egregie hofles repreíTit.Sed poftquam ex foro ín angiportum,quo ad portam iter erat, defcendit, in hoc hí qui auxilium ferre ueniebant obuíam facti;eius(ubductionem impediunt. Nam& partím eo clamante non exaudiebant, partím etfiparere uellent,ab extremis uenit? tibus impellebantur,& maximus elephas in ípía porta cafu ex tranfuerfo proftratus pin pro)i^ 4! Wk... oa i MINOS LT iM RM-— -—0 e; Is E P1 l'an — [5 Ap [zs] LEONARDO ÁRETINO INTERPRETE, 193 rohibebat; alter uero ex hís quííam íntrauerant, cui V ictorí eratnomen, profiratum uulnez ribusgubernatorem recipere quaritans,fe inter eos qui pedem referebant admifcuit hoftes& amícos paríímpetu conculcans, donecrepertum gubernatoris cadauer probofcíde füblatum, acdentibusambobus fufceptum reportauít, acueluti furens obuíos quofq; necabat. Síc ergo inter fe preffís& complicatis nihil agí poterat, fed tota multitudo uelutiin unum corpus con2 flata erat,neculla pugnádi repugnandi ue facultas dabatur, Sí gladius promptus aut hafta des flexaerat, per multitudinem eximínon poterat, necín uagjnamreponi: ac pereum modum nonín hofti fed in fuorü tela compulfi necabantur.Pyrrhus ígitut cum hunczftum fluctuae tionemQ uideret, infigne quo galea eius confpicua erat detractum cuidam ex amicís tradidit; Ipfeautem equo confifus, in eos quí ínfequebantur hofles impetum fecit. Ibi hafta percuffus; «um per thoracem non magnum;,nec mortale uulnusaccepiflet,in percufforem(is erat Argie uus,nec claro natus loco, fed pauperis iniculz filius) equum adegit. Mater forté defuper unà cum caterís foemínis pugnam fpectabat, qua cognito filij perículo,& ob id formidans,amba bus manibus tegulam fublatam in caput Pyrrhidemifit, Eo ictu cafífide percuffa,& fpondylís fecundü ceruicem attrítis, lumína eum defecerunt, prolapfistp habenis ab equo delatus iuxta Licymnij monumentum íncognítus feré omnibus cecídit.Sed Zopyrus quidam Antigoni mí les duobus aut tribus comitatus cum ipfum cognouiffet,in ueftibulum quoddà protraxit ínciz pienrem iam fe ex ictu recipere.Ibi cum Zopyrus ceruicem incifurus gladium eduxiffet,íta tor ue ipfum profpexít Pyrrhus,ut illumád tremorem prz metu compelleret,nec recte, fed ad os & mentum uíx tandéceruicem fecaret. Iam res pluribus nota erat, cum Alcyoneus Antigoní filiis adiens caput petijt, quafi cogniturus,id& acceptum ad patrem ferre properauit.Is tunc unicum amícis fedebat;quípoftquam caput afpexit cognouitip, filium baculo percuflit,ac re» pulit;barbarü& pollut& appellas.[pfe chlamyde ante oculos obducta lachrymauit, Andgoní aui& Demetríj patrísrecordatus domefticorum exemplorum uolubilis fortunz. Caput itagg corpus Pyrrhi magnifice cremauit, Cum uero Alcyoneusfordidatü conueniffet Helenum, eumG benigne& humaniter patri adduxiffet,cófpiciés eum Antigonus, Melíus,inquit,nune quàm príus à te factum eft fili fed ne nunc quide fatís,qui banc ueftem nó abftuleris,ob quam nos quí uícífTe uidemur magis dedecorat qudm fe.Poft haec adolefcenrem complexus ad príoz rem habítum ornatuméy reftituit,& in Epirum remifit, Erga amicos quoq; Pyrrhi benígnus fuit.caflrorum atque exercitus uníuerfi potitus, CAÍI-MARII.. VITÀ GVARINO VERONENSI INTERPRETE, L| E C Caíj Maríj, quemadmodum neq; Q.Sertoríj, quí Iberos ín íus dítíos | nemi populi Ro.redegit,nequeL.Momíj, quí Corinthum deleuit, ter» Vg), tíum nomendicere poffumus, Nam Achaicus huic;ut Aphrícanus Scís Pase pioniut Metello Numidicus,ex re gefta cognomen fuit. Ex quo magnos a pere Pofidoníus reprehenfione dignos putat eos, quicenfenttertium no :/ men Romanis propríum effe,ut Camillum, ut IMarcellum,ut Catonem; S$| Nam quítantummodo duobus nominibus nuncupantur, nomine care, rent, Errat aute, quod hac ratione rurfus ipfe fine nomine mulieres efle uoluit, INullienímmu lieri primum nomen imponitur, quod propríum apud Romanos Pofidonius effe arbitratur. Caterorum uero aliud commune à cognatione ductü efTe, ut Pompeios,ut Manlíos, ut Cor2 nelios,tanquam fi quis Heraclidas& Pelopidas diceret. Aliud uero denomínatiuum, agpofiz tum ex rebus geftis, uel ex natura, uel ex alíqua figura& modo corporís putat,ut Macrínum, KTorquatum,& Syllam,uteft Mnemon,;Grypus,& Callinicus, ld genus argumenta ínnue merabilía confuetudínis ínconflantía fuppeditat, IVlaríj ftatuam marmoream multam pra fe 'etentem rígiditatem& acerbítate,moríbus eíus fimílem Rauennz,quaz urbs in Gaallía fita eft, uidimus, Nam durum atque bellicofum anímum einatura effinxerat. Qui cum magis adrem militarem quàm ad Remp. fe contuliffet, poteftatem nactus, impotenti íra ferebatur. Fertur quidem neque literas Girzecas didiciffe, neg ullis ín ftudijs Graecis praceptoribus uti uoluiífe, Pyrrbus icti té gule à foci dciect occidit, tanquam ridículá effet líterís, quarum magiftrí alijs feruirét,operam impendere. Poft fecundü Grecs iere iiumphum cum ín templo quodam rem díuínam faceret,&€ Girzca fpectacula adhiberetin 5, 5o, diae theatrum ingrefTus,tantü confedit,flatimQ difceffit. Quemadmodum igitur Plato Xenocrati: ri marius. C ABA eram Io Dto tilii RR tin no Acdiliis duo ordines, iod AM ARES SÉ ti ui t M AR RA ANE CU Mo: i ota i i rc PLVTARCHI C. MARIVS philofopho qui tríftíor natura uídebatur,fzpius dicere confueuerat,R em facram,o boneXe, noctates, Gratíjs perage: íta fi quis fnadendo, Maríum Grarijs líterístg Ciraecis cociliaffer,nun quam puto praclaris illie bello pacetp geftisab fe rebus, coronidem tam turpem impofuiffe, ira& ambitione focda,tum cupiditate babendi inemendabili;in fenectam crudelem& feritaris plenam, uelut in fcopulum impingens. Hzc profecto ex rebus ipíis noffe ftatim licet, Marigs longeobfcuro genere ortus,patrem Marium,matrem Fulciniam,pauperes homines atqpme: chanícos habens, feró urbem ínfpexit,& ftudia urbana deguftauit, Reliquo tempore in uil Cirraatone,quz erat in agro Arpinati, uítam ab urbanis uenuf(tisqp uíuédi moribus alienam, fed modeftam& prifcis uíuendi inftitudis fimilem egit. Cum prímum ín Hifpanía militaret,S pione Aphricano INumantíam obfidente,& fortitudine caeteris adolefcentibus prarftaret, Sa: pionem eiuspraftantía minime latuít,nam mutatione dífciplinz militaris quam corruptístum exercitibus Scipio induxit,facileamplexuseft Marius:ac fertur,cum hofte congreffus,íllumin confpectu imperatoris confeciffe, Quapropter ad alías dignitates contínuó fub Scipionepio: uectus eft, Cumá poft coenam de imperatoribus fermo fieret alíquádo,& quidam ex prafen: tíbus,fiue ferio fiue íocoScipionem interrogaret,quem poft fe ducem Ro. populus habíturus uideretur: Scipioleníter percuffo Maríj humero, hunc fortaffis,inquít.tam facile hic etíamà teneris pro magno uíro agnofci, ille ex initio euentum coníectare ualebat, Fertur hac Scipio nis uoce tanquam diuino quodam oraculo Marium ín magnam fpem erectum, ad R emp.ni mum applícuiffe,& tribunatü Caecilio Metello, cuius domum ipfe puerítta ac pater eíusma: gno ftudio colebant,íuuante adeptum. In tribunatu cum legem quandam de fuffragijs ferendis tuliffet, qua potentum uíres ín reddendis fuffragijs ac in magiftratibus defignandis minui uidebantur,conful Cotta furgens,fenatui perfuafit,ut contra legem certaret, Maríum ad pro: mulgatíonís legísdp lata rationem reddendam euocaret, IVlaríus uero ingreffus non utiuue nís,aut quínuper iR emp.attigífTet,rudis quifpiam,fed tantü fibi promittens, quantum pofla resgeftz declararunt, in carcerem abduciurum fe Cottam mínatus eft, nifilegi fubfcripfiffe, Corta uero cum ad Metellum confugiffet,& eíus fententíam rogaret, Metellusi confuli fub: fcriberet,accíto litore prehendi Metellum Marius iuffit:cumti ad T'ribunos Metellus prouo caret,nemo fubfidio fuítiitag; fenatus cedens locum fecitlegi.IMaríus magnifice ad concionem reuerfus,cum neq; terrore neque reuerentia fle&tendus uideretur,& terribilis aduerfus fenz tum infurgeret,ftuderetip auram atqj fauorem populi confequí, legem fanciuit, Verum mox alio facinore, hanc de fe qoinionem commutauit, INam cum lex ferretur de diuifione(rums, ciuibus fefe opponens,utrífg; pari potentía fortiter operam fuam dediít,tanquam nemini prz: ter xquitaté gratificaturus effet.Pofi tribunatum, maiorem zdilitatem petiuit. Duplíces enim eranczdiles:alterí Curules,quí magiftratus nomen habebant: alter mínores,quos populare uocabant, Eodem die de utrog; magiflratu eligendo fuffragía habebantur. Maríusrepulfam in maiori zdilitate petéda pafTus, ftatim furgens alteram petiuit:& quía arrogans ac contumax e(Te uideret,utrag excidit.[ta uno die, quod nulli alteriacciderat,bís repulfam eft paffus,Hac res non parum illam aními fublimitatem fregit. Pauló poft cum praeturam peteret, paululum abfuit quinrepulfam pateretur, Cum autemultimus eíTe: qui per fuffragía mítteretur,de an bitu accufatus eft, Huius rei coniecturam fufpicionemáy maximam praebuit CafTrj Sabaconis eninifter,qui íntra cancellos inter fuffragia ferentes, cofpectus eft. Nam Sabacon familíaritate Maríj plutímum utebatur. A ccitus igitur iudicibus,refpondit,zftuantem fe frigidam poft laffejad feruum qui poculum habebat uenííTe, deinde flatím cum bibiffet abijffe, Igitur à Cen foribus poftea é numero fenatorum deiectus eft, cum dignus uífus effet, qui uel propter met dacium, uel propter intemperantíá damnaretur. Contra Marium Caíus Herenníusteftis ad ductus,no effe morís patri], ínquít,patronum aduerfus clientes te(tem adduci, uerumlegep* tronos hac neceffitudíne releuarí, Sicenim Romani qui caufam pro alio recipiunt,appellabit INam parentes Maríj,ipfumt Maríum Herenniorum famíliz clientes femper fuiffe coftabat Recipientibus autem íudicibus teftimoniüi, Marius ipfe cotradixit, quando tum cum primum magiltratus declaratus effet,cliens effe defrj(fet,quod non erat ín uniuerfum uerum.Magfftra tusenim non quífuís patrocínio liberat eos quí fe contíngunt genere, fed xdilitas ílla curulis. Veruntamen primis díebus cum non admodum caufa Mario fuccederet,& aduerfos iudices baberet,tandem exiftentibus fuffragijs paribus, preter omníum opíníonem, iudicium eualtt In prtura mediocrem fegeffit.Poft praeturam ulteriorem Hifpaniam forte aflequutus,eam prouíncíamlatrocínijs repurga(le fertur, indomitam adhuc moribus& feram;& tunc Ines pre at »-«^ Fo om-- Oo A— e Pe"M". 7 o D 9— 0—w- 9 m———— n———— mom d et, l4 RD GYVARINO VERONENSI INTERPRETÉ, i85 radarínon amplius honeftum putauiffe, Cum R emp.tractaret;neqy diuitías,neqy eloquenz dam;quíbus qui tunc primi ín urbe erantpopulum ducebant,com parauerat.Ipfam autem arii míaltitudínem, ac in rebus gerendis aí(fiduitatem,& dexteritatem morum, cum plebs ample &iuideretur,facile honoribus augebatur, Quare clariffimas nuptías fibí comparauit,& lulíam inlignífamilia Cafarum ortam,uxorem duxit:cuius Czefar,qui poftea fedítione cíuiliínter R.o inanos potétía&Cautorítate omníum longe claríffimus fuít, fororius nepos erat, Hic Maríum, utinrebus ab eo geftis fcríptum efl,propter familiaritatem imitandum fibi duxít, Temperana tiam tolerantíamq fuíífe in IVlario afferunt. Exemplum eft, quod cum ex ambobus cruríbus laboraret,& plena uaricibus haberet, ferret& gro anímo illarum deformitatem, medicum fibi adalterum crus adhibuit,& inter medendum nec fe mouit,nec fufpiría emifit:fed cum tacítus fixisq oculís infpiciendum fe exhiberet, moras quafdam dolorum ínter íncíidendum perferre non tormídauít, At medico alterum crus curare uolentí; míníme affenfum prabuit,dicensrez mediumiftis doloribus indígnum, Poftquam Caecilius Metellus aduerfus lugurtham impera tor factus eft,legatü: Marium in Libyam adduxit. IMaximis rebus geftis& ampliffimo honore potitus Maríus, Metellum colere quemadmodum caterí,& inferuíre renuít, nolens&j à Mee telio legatus uocarí, feda fortuna ín pulcherrimam occafíonem& maximum negociorü theaz trum induci,omne uírífortís flrenuitg opera oftendít,& multa in ipfo bello diífcrimina fubiens, nullum ex magnis laboribus exhorruit, nullum ex paruis fe indígnum exiflimauít, Sed cum prafiantes uiros cofilio& prudentía excederet, cum militibus uero de frugalítate& tenuitate tolerantiz certaret, multum ab illis beneuolentíz fibícomparauit, Prorfus ením eft laboris foz latium, collaborantem non ínuítum habere, Vídetur ením uim atcp neceífitatem auferre.Iue cundiffímum quídem Romanis fpectaculum erat,[mperatorem panem eundem edere cum mílitibus,more omniü uel ín folo iacere,uel pratis,uel in foffis,uelin aggeribus ducendis,opez ram communem przílare.IVlagis enim admírantur duces perículis aclaboribus participantes, quàm pecunías honorestp díflribuentes:& maiorí amore ín eos afficiuntur, qui undlaborem inire uolunt, quàm quiignauiz patrocínantur. Cum Marius rem militarem hocmodo admi nitraretrepente nomen& gloría eius Libyam,R omama compleuit, Nuncíabant ením mili B tes Romanís per literas,nunquam finem habitura bella contra Barbaros, nífi C, Maríum cone fulem crearent. His rebus uehemeter lVietellus animi angebatur,& prarfertim eo quod ín Tur pilium actum eft, Hicením ufq; à parentibus hofpes erat Metelli,& aduerfus Teutones und militauit,principatum& curam architeciorum gerens, V accamG ujbem maximam praefidio tenens,nulla ín re cíues moleflia affecerat. Sed cum putaret ufuifore fibí manfuetudinemat humanítatem,íinfcius in hoftium manus peruenit: cíues ením Iugurthae urbem tradidere; Tur pillum uero illafum faluumüp dimífere, Quare proditionis accufatüi, Maríus unus ínter eos qui laruríde illo fententíam erant,infeflíus oppugnauit,plurímostp alios in eum cocitauít,ut cone trauoluntaté Metelli Turpilius capite plecteretur, Pauló poft cum appareret Turpilíum falfo cufatum,alíj und cum Metello cafum grauiter fereb3t:IMaríus uero letus,& rei gerenda oce cfionem oblatam effe ratus,non erubuit dícere, diras ob hoc fe ultrices Metello inflixiffe,D'ez indeapertas inter fe ínimícítías exercebant. Fertur Marío prafenti Metellum per cotumelíam dixifle, Romam generofe traijcere paras,& confulatum petere: non(atístibieft(ibuius mei fie lj competitor futurus fisc Erat tunc filius Metello ualde adolefcens.Sed Marío R.omá propez, rante,poftquam Metellus magnam temporis íntercapedínem obiecit,cum íam duodecím dies inrereffent;ad petendá confulatü ipfum dímifit, Marius aute celeribus ítíneribus biduo& una node caftrísad mare ínI tycam profectus, antequam nauigaret,rem díuíná peregit. T'uncua tem dixiffe ferunt,fequüdas res magnítudine íncredibiles omnid fpe melíores Mario poytédi. His uerbis Marius fublatus,& mare quatuor dierum curíulegens, cofefiim à populo quí eíus defiderío tenebatur confpectus eft,& à quodamT ribunorü plebis ad populum ductus,multís contra Metellum calumnijs magiftratum petíjt,promittes fe uel é medio fublaturü,uel uiuum lugurtham capturum, Poflquam oratíonem fplendidam habuit, flatím copias ad bellum,& prater legem aut confuetudinem,feruos& rei familíarís tenuítate laborantes confcripfi&quos uperíores Ímperatoresreiecerant: namarma hís quíiidoneiad res uidebantur, flreruis homíz nibus dabant, cum fas quif facultates pignori opponere uideretur.Hac fane ín Marium ca« lumniz ferebantur:uoces uero qua fuperbe contumelíofeG; à IMiarío effundebantur,optimas tes ttíftitía afficiebant. Nam exclamabar Maríus, trophzum effe confülatum fuum, aduertus nobilium diuitumá luxum partum, fedp proprijs uulneribus, non monumentis mortuorum Vigittliattftoa ruteste Sal luslio. Sdlluft. vticé bocfactumve fat. Val. Max, lib.2.ca.1. PLVTARCHI MARIVS C neque alienis imaginibus gloríaturum, Et fxpe Albinum& Beflíam, uiros ex claris famfji, ortos, fed eofdem imbelles,& quí propter imperitiam rem in Libya infeliciter adminiftraran;, appellans, rogauít num arbitretur maiores fuos Marío quàm ipfis f.mil€ nepotem relinquere uelle,cum illi queqy non propter generis claritatem, fed propter uirtutem& egregia facinor, oloriam confequutifuiflent.Haec non icmere,negy petulanterà Mario dícia funt;neq frufi inimícitías contra potentiores exercere uolebat, INam populus qui fenatus íniutía lzetabatur, infolentía uerborum Maríj, antmi magnítudínem meuens, Marium laudibus extollebat iri tabatQp ne uera loqui contra fenatum defineret,& plebigrata perageret, Poftín Libyam traie: cit. Metellus inuidia uius& anímí eger, quod iam ipfius opera confecto bello,& excepto corpore rebus omnibus Iugurtha fpoliato, Marius palmam& tríumphum fufcepturus ueni ret fua ignomínía laude ipft quafíta;illum ad fe accedere nó expectauít,fed dífcedens, Rutlio legato qui exercitum Mario traderet,negotíium dedit. At ín fine rerum ultio quadam exor eíi contra Marium. Síc enimSylla gloríam fequundarum rerum Marij,quemadmodum Mz rius gloríam IMerelli íntercepit, V erum hoc quo pacto contigiffet, paucis memorabo,nam in: gula uthabeant, ex ipfius Sylla uita cognofcí poteft.Bocbus quí füperíoribus Barbarís impe rabat,lugurthz filiam fuam ín matrímonit collocarat, C uí cum bellum gereret,pertímefcens ne lugurtha imperíum excrefceret,illinó multum prafidij praflabat,homínis perfidíam pra texens,Sed pofiquam[ugurtha errando fugiendodp,tandem omnes fpes fuas in Bochum cn fecerat, ac ad illum fupplex confugit, Bochus pudore potíus quám beneuolentia, Iugurtham apudferecepit,arq tenuit, ad Marium paldm quidem& intrepide pro fe fcribens,quafi tradi turus nó effet,fed cldm infidias Iugurthae tendens. Lucium itaq; Syllam IMlaríj quaftorem,qui in eo bello multa ín fe officía contulerat;ad feaccerfebat, Pofiquam ueroSylla ad Bochumae ceffit, mutata fententía huius confilij, poenítentía Barbarum cepit,& per multos dies hucatg illuc aním& uerrens,cofilio agitabat, utrum lugurtham Syll traderet,anSyllam retineret:ta dem ad prodítíonem animum adiecit,& luguriham manibus Syllae uinum tradidit. Hincgre ues illa inter Marium& Syllam ac nefaríz feditiones,qua feré Iomam funditus euerterunt, primordía babuere. Nam multi qui contra IMaríum propter ínuidiam fentíebant,Sylla open captum effe lugurtham pracdicabát, Sylla fphragide fígnabat, cuius fculptura lugurtham aBo cho tradítum reprafentabatur, atque ea femper utebatur, Marium ambitiofum homínem& durum ín odíjs exercendís, quí neminem fibi focium gloría ferebat,irrítans:inímicis illius hunc impellentibus,qui primas maxímast belli laudes Metello,fecundas autem& ultímasSyllztt buebant.Itag; populus quíín prímis Marfj partibus fauebat,perculfus terrore,Vlarium dela bat. V erum fubítí ínopinatí&p ab occidente rumores, qui iam omnem Italiam peragraueran, bancínuídíam& odía,calumníasqd IViaríj momerito diffipauerunt.In primis cum copíaoptini íimperatorís deeffet;agitabatur cogiratíone cíuitas, quem cófulem diceret, qui tantam bellitem peílatem profligare poflet: cum nemoex illis quí diuítijs infignes erant, neq ex illis quida genere oríginem traxerant,comítía confularía adire uellet.fed omnes Marium abfentem cotv fulem pronuncíaret,Itaq; cum nuper nunciatum effet, lugurtham captum, adeó fama íngers exorta eft derobore& multitudine Teutonorü atq; Cimbrorum, ut fidem Romani príndp? nonbaberent.Pauló pofl mínor fama ueritate comperta eft.INam homínttarma ferentiumtré eginta myríades domo eereffz. T'urba uero puerorüac mulierum, quz fedem atcp urbes qu? rebat,ín quibus habitare poflent, multo amplíor erat.Quemadmodü C eltas ante fe audierit Tyrrhenorum optímáltalíz regionem ín ius ditionem fuam redegiffe,[Ili quídé ex eo quoi agrum fuum nunquam exíerant,O remotifTima regione uenerát,unde,quiue effent,non cn flabat,quitanquam nubes ín Galliam,[talíamp irruperant, Sed Romaní ex eo arbitrabantur populos Germanicos effe eius generis,quod ad Borealem Oceanü fedem babet,quodhom nes magno corpore,horre ndísq oculis effent;& quod apud Germanos Címbri pra donesip pellarentur.Quidam ferunt Celticom terram propter magnitudine regionis ab extremomi à feptentríonalibus climatibus ad Orientem uerfus Mxotím fluuiti conuerfam, PontícamSr thtam attingere,& hincgentíü commiftione factam effe. Hos non uno tmpetu,nec continuo fed quolibet anno V erístempore,fedibus relicüis,ultra femper progrediendo, uix longottt" pore ui bellí fedes fibi& folum parare. Quapropter figillatim multa nomina cum babct Celtofcythz communi nomine appellabátur, Alij tradunt, Címmeríos primum prífcis Gr cis cognitos,non magnam totíus fuiffe partículam,& hos fuga uel feditione quadam à Scy! compulfos;ín Afiam à Maotiflumine,Lygdamío duce,traíeciffe, At plurimiipfora, illiqu ín Wi PIE ri Ilis Int, ete Ota fita lur. tti aie pto ^is tilio )t(a lae [ins pe ens Id cott latu di qui ac iti atia i Init, eta Y 1X nc etti [ete Int, imi (in) ato ott pio ttt ia faf, od con tut m aat GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 184: g inaimis prflantiores erant, ad ultimos populos, qui funt ad mare extremum,concefferunt, * Hactegioopaca& fyluofa eft;& propier altitudinemac fpiflitatem arborum fole omnino ca» rensíncufq; ad Hercíniorum terrá pertíngere,X coclum fortítos efle, propterea quod polus altitudinem ob inclinationem circulorum, quos ambitu fol fcribit, fufcipiens,parum abefle eo pundio,quod ín uertíce coeli eft,uídeatur:díesQp breuitate& longitudine pares cum noctibus elfe, X tempora pariter diftribuere.IndeFlomero cum demortuis fabularetur, copíam ad fcri bendum fuppeditatam, Híncigitur Barbari in Italíam cóceflere, antea Címmeríj, uncautem Cimbrí,fed non à moríbus;appellabantur. V erum haec coniectura magis quám certa ratíone biftoriz traduntur, Multitudinem porró haud mínorem, fed maiorem quàm diximus fuiffe, ámultis proditum eft, quianimo& audacía praftátiííIimi,& manuum uirtute, ac celeritate, C impetu egregij in bello, fulguri fimiles uidebantur.Itagy ipforum impetum nemo fuftinere pos terat fed quzcung illis occurrebat, praedo inftar agebant ferebant&y.Nam multi magni exe ercitus Romaníduces,quí ultra Galli Alpes copias eduxerant,turpíter uii fuerant, qui uel maxime imperitia fua calamitatem exitíumt Romam adduxertit, Prímo debellatis omnibus quz obuiaffent,& prada ingenti comparata, flatuerunt nufquam fedem ponere, priuíquam Romameuertiffent;atqj[talíam praedando diripuiflent.Haec cum Romanis denücíata effent, Matíum multis bortationibus ad confulatum accerferunt, confulemá fecundo defignaue:xüit, Et quanquam propter abfentíamlex eum excluderet,& tempus ut iterum affumíad magiftra tumpofletnondum impleretur, plebs ínuitís omnibus qui obftabant, Marium adíre magiftratum iuffit.Putabat enim leges non hoc prímum concedere utilítati, nec minorem caufam efle; quàm cum Scipio aduerfus leges conful iterum crearetur, ut qui non fuz tum urbi periculum arcere, fed alienz;nempe Carthagini inferre exítíum ftatuiflent, Cum fic fancitü effet, Marius ex Libyaaccitus,& cum exercítu in Italía delatus,kal;Ianuaríjs, quibus apud Romanos príne cipium anni inchoatur,cofulatum íníjt,& triumpbum egit, incredibíle pectaculum Romanis Iugurtham captitrum oflendens, V íuentem, adeó uaríum atep callidum homínem, adeo fortu nz mutationibus affuetum tanta uerfutía,tanta animi magnítudíne praedítum,ut nemo cre deret,unumíin Romanorum poteftatem peruenturum: fed excidit tum,ut dicunt,tríumpho 9 confpectus,callíditate fua, Cui poft triumphum ín carcerem deíecto,quidam ueftimentum uio lenterlacerauerüt,alij uero dum ínauresuiauferre certarent,auriculam una dilacerarunt.Dez trufüs autem nudus ín barathrum, perturbatione plenus,obtrectans,Hercules,inquít,quám frigidum ueftrum eft balneum.Sed huncfex dies colluctantem cum fame,& ufg; ad ultimam horam defiderío uitze fufpenfum,condigna poena fuis crudelítatibus cofecít.[n triumpho aurí feptem& tría millia pondo delata fuiffe ferütur. Argenti autem nó fignatí quinq; míllía feptín genta feptuagíntaquing; pondo, INumifmatü uero,drachmarum fepties mille,& uiginti octo myríades extítiffe, Poft pompa Maríus fenatü ín Capitolium couocauit,& fiue ignorátía, quod eum mospatríus fugeret,fiue quod fortuíto fic faceret, íncíuilius babitu tríüphali ingreffus eft, Sentiens auté fenatti gro animo íllud ferre, flatim a(Turges, fufcepta praetexta,ad concíonem tedijt.In militía aut& ut ríte uires fuas curfu,& uaríjs logisQp itineribus exerceret, pondera ea2 dem ferebat:atqg hanc fibi dizetá fponte qui praftítuerét,laboresty& íuffa imperatorís libenter aggrederen£,muli Mariani uocabátur.Sed quida huíus appellationis alia fuiffe caufam ferunt, Cum enim Scipio eo tempore quo Numantiá obfidebat, non folá arma, equos,fed etíá mulos & currus luftrare uellet, quo omnía& exercítata& parata haberet, Maríum ferüt pulcherriz mum equum,ac mulum babítus bonítate, ac manfuetudine roboretp longe alíjs prftantem adduxiffe. uz res cum probaretur imperatori, multoties laudibus íteraretur, milites obliz que& per irrífum commendare alíqué uolentes,quiaffiduoslabores ferret atq; aggredsretur, mulum Marían& uocitabant, V idetur auité fortuna plurimum Mario afpíraffe.Nam dum Bar batorum impetus uelut refluxu quodam etiam ín Hifpaníam ufcy difluittempus ipfe ínterím & exercendi corpora fuor&,& animos cófirmandí habebat,& quod maximá eft,qualis impe rator effet militibus oftendedi.Nam ílla principis rígiditas& feueritasin puniedo,negy errare; neq; ínobedientes effe milítes affuefaciebat,& una cum iuftítía falutis fpem promittebat. lox ad illam uehementia atq; afperítaté uocís& uultus ferítatem paulatim affuefactí, nó fibi, fed ho fibus terribilem effe iudicabant. At magnopere militibus placuit aequitas illíus in iudicado,de quaillud exemplü legitur, Caíus Lufíus eius ex forore nepos przfecturam quandam habens fub eo militabat, quíad alía uir haud impiger uidebatur. Hic pulchritudine captus, adolefcen tulum quendá nomine Treboníum fub eo merentem adamabat: cuius animü cum multoties Muli Mariati D PLVTARCHI MARIVS C tentauífTet;neq eo potiti poffet,tandem noctu miffo míniflro, Treboní& ad fe accerfiuit,Ady leícensaccítus cum non liceret non parere íuflis fui ducis, Caium adijt,ac intra tentorium uim afferre conantem flricto gladio interfecit,FIzec Mario abfente facta funt.Cum redíjffet iudi diemTrebonio dixit.Poftquam anímaduertít Trebonius à multís fe accufarí;jneminem aum caufam fuam agere,ipfe audacter affurgés, rem omnem expofuit,teflimoniat habuit,quibus conftabat multoties illum Lucij uoluntati obftítifleojnec unquam muneríbus,qua multa dede rat,utcorpus proftítueret adducj potuiffe, Admiratione captus Marius, iuffit pro uirtutis re; muneratione,coroná,quz more patrío propter ínfienía facinora datur;afferri,ea Trebonium coronauirtanquamin tempore pulcherrimis exemplis índigente;pulchrü facinus peregiffer, HocR omz nunciatum,permultum àd confequendum tertío confulatum Mario contulit,Et cum Barbaros uernotempore adfuturos expediat nolebant Romani per ullum aliumim peratorem, quàm per Maríum contra íllos dímicare, A tquínon íta celeríter,ut opinio ferebar, Barbariaffuere,íed iam empus confulatus Mari, finitum erat, Cum iom comitia cofulariain: flarent.& buius collega diem fuum obíjffet, relinquens ín caftris Manlium Acilíum, ipfeRo: mam córendir. Multis bonís uirís confulatü petentibus,L.Saturnínus,qui inter Tríbunospl bisplurímum apud populü ualebat,& quem Maríus uenerabatur,pro Mario ín confulem di, gendooratíonem habuit. Cum Maríus fugiendorü laborum gratía magifiratum recufaret,n quam non índigeret,prodítore patría Maríum dixit, quod ín tanto rerum perículo ímperium renueret.Sed non latebat audientes Saturninum haud perfuafum ficta ad Maríum proloqui, Verum cum populus Romanus perfpiceret, ea tempora Vari) fortitudine& fortuna egere, illi quartum confulatü demandauit, Catulum& Luciatíum uirum ín honore apud optimats habítum,& multitudini non inuifum,collegam tradidít, Marius audiensiam hofles appropie quare,confeflim alpes traiecit:munítis caflris apud Rhodanü fluuiü, earum rerum qua effent ad uictumatq; ufum militarem neceffaríz,magnia copíam comportari iuflit, ut nunquampre ter utilitatis rationem, propter índigentiam rerum neceílaríarü cogeretur in aciem defcédere, Itínera quibus commeatus comportarentur, qua ante exercítuiad mare perlonga erant,ope ram dedit utfacilia atcp expedíta effent, Oftía R hodaní propter marís impedimentá fufcipiene tía multam congeriem& aceruos arenz cum ingenti coeno, ut cum minori difficultate;breuio ri&p nauigatione frumenta comportarentur,idonea nauibus agendis reddídit hoc pacto, Nam hucuacuo tum exercitu díuertes,foflam latam,profundamép,in quam ex baurírí magna parte flumen poffet,effodít,&tad mare perduxit, qua profundum nauiumQ capax,fed quietum uentís fluctibus cutum,lírtus erat,Eaab illo cognomentum etíam nunc feruat, Darbari pa titís copijs, Címbrí quidem per INorícos contra Catulum, utitínera illa per uím occuparent, proficifciftatuerüt:;Teutonesautem& Ambrones per Lingones contra Marium contende bant:& Címbri quídem díutius cunctabantur, Teutones uero& A mbrones flatim fefe expe dientes,trarjcientesQy locum qui ín medío erat, multitudine infiniti,& facie deformes, uoceut ro& plaufuomnibus díflimiles apparuerunt, Cum planíciem omnem circundaffent,cafiag pofuiffenr, Maríum ad pugnam prouocabant. Marius quidem hoflem non contemnens,inta uallum milítes contínebar,temeraríosQp acriter redarguit,& irruere atqy manus conferereuv lentes,patrí proditores appellauít. Nam,inquit,nó pro uictoria aut triumpho certandü efft efed ut tanta bellitempeftate,tantoG fulmine propulfato, Italiam feruarét, Ad duces,& ad cy quiin magiflratu erant,priuatim huncfermoné habuit, Milites uero fupra uallum confíflent, hoftes intueri iuffirjut formam illorü tolerare,& uocem longe ferínam,& à Latínorum ling abhorrentem, perferre poffent, atqy apparatus inceffusdp perdifcerent. Qua re breui effecit ea que horrenda uidebantur, domeflíca effe milites putarent, Iudicabat ením nouítatem mi tarum rerum quz nuíquam fint,falfum bominibus terrorem afferre:affuetudinem autem ev rum quz natura borrenda funt,timorem cohibere. Horum ítag; quotidíanus afpecius, nonfo Ium trepidatíonem auferebat, uerum ad Barbarorum minas ac fuperba& intoleranda uci animps militü írrítabar,atcp inflammabat,cum non folum agerent,traherét circumcirca omna boftes, fed ufqy ad ipfum uallum ingenti cum petulantia& audacia irruerent, Quare uoce quefius mílitum contra Marium ín hacuerba efferebantur: Qua noflra ignauia Maríus nos à conferendis cum hofle manibus, tanquam mulieres fub cuftodia ianítorís claufas prohibtl Hacpofiquam nos qui libertate fruímur,íníuria afficit ínterrogemus,an alios expectet quipr libertate przliumagerediátur, Verum tanquam operaríjs in foffis fodíendis, ac exhauríento cero, diuertendisQ fluminibus,noftra opera utitur, Ad hac,ut apparet, multis laboribus" ^« exerulb 1 exe Ce ^-— o €-- tM am. uw WW CR— wt u-— 3--—- YU We €-—-—(A ww e— NX T(a— C. meo—— M Ld -— 3 exercuit, GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 18$ & huiufmodi operibus fefe ín cofulatu cíuibus oftentans,calamitatem Carbonís atcj Cepíonís,quos hoftes deuícerant,perhorreícit, qui& gloría€ uíirtuteà Mario longe fuperanz tur Jongedp deteríores copías fecum duxerát.Sed dummodo in dímicationem deícenderetur, ulchríuseffetrem male agere, quam fedendo patianteora fociorum agros igní& ferro ualtas ri,Hac Maríus cum audiret, lxrabatur,&placabar eos,ut qui non diffiderer iliorum uírtutí,fed quiaufpicijslocum tempusdp pugnz opportuníílimü captaret. Nam mulierem quandam Sy« ram,nomine Martham,quam uatícínarí aiebant, in. lectíca ftantem honorifíce circunduxit, factificía ea iubente celebrauit, Hanc fenatusantea rogarí dehis rebus uolentem,& díuinorá notítíam profitentem,expulít.Sed poftquam ad matronas cómeans periculum artís fecit praes fertím uero apud Maríj uxorem cum eflet, gladíatoribus tum congreffurís,quí uictor abítua rus elfet,prxdíceret,uxor Marij hanc ad illum mifir,aceam Marius admírabatur;& ín leciica plerunque aduehebatur.Et cum facríficta adiret, duplicí purpura índuta,haítam uittís atqj coz ronís ligatá ferebat. Hoc fpectaculum multos dubios reddídit,num Marius perfuafus captuscp praftigijs,an ex compofíto ac fimulans anum produxiffer, lilud de uulturibus admiratione dtgnum Mindius Alexander fcribít:znam duo círca exercítus ante praelíum affidue coparebant, fequebantur&p,noti torquíbus ferreís;hos torques cum mílítes captis auibus appenditfent,íilas rurfus dímíferunt:ex quo uultures milítibus uelut notis extra calira quocungy egreflis,obutos felati& tanquam boni quiddam allaturí ingerebant.Sed cum prodigía multa cotígíílent,alía quídem uulgaría fuerunt. At ex Amería& ex T'uderto ltalie urbibus renuncíatum eftnociu percoclum haftas ardentes& fcuta príncipío errantía uifa fuiffe,deinde adínuícem írruenría, more hominum pugnantíum acie,impetu facto.'andem his cedentíbus,íllís ínfequentbus, omnes uerfus occafum abíjffe. Per ea tempora adueniens Bathabaces Peífinunte, Magna Ma ttis cerdos, nuncíauít deam ín templo ex adytu ad fe loquuta,uictoríam bellí prardíxifle:fena tup fidem habente,& templum pramíj loco matrí deüm decernente,cum Bathabaces ad plez bemhacrelaturus effet, A.Pompeíus trib.prohibuít,impoftorem appellans,peculanter puípí torepulfum, Verum fidem oratíoní hominis pracítitit,quod díffoluta cocíone Aulus domum | haudredirepotuít,& adeo uehemens febrís eum occupauit,ut omnibus appareret intra feptíz mum diem obíturum effe, Teutones Maríj caftra occupare aggreffi,cum ín multa tela€ uallo acta incidiffent,& quofdam eorum amififfenr,ftatuerunt ulteríus procedere,utí Alpes íntrez pidetranfcenderent. Itacp ínftructí caftra Romanorum prazteriere, Tunc profecto longítudíe neordínis íncedentíum,& temporis, íngente hominum uim effe apparuit. Fertur per fex ínte grosdies iuxta uallum Maríj tranfeuntes;perrífum Romanos ínterrogaffe,(i quíd mádaread uxores Romam uellent,feenim confeftim apud illas futuros,Poftquá barbarí uallum praterie runtumultuarío bello illos Maríus ínfequutus eft. Nam propé femper pofitis munítiffimís ca flris/loca difficilia uttutus pernoctaret,uallo munibat. Sic progredientíbus barbarís,& ad a» quas,qua Sextíz nücupantur,undenon multum uíz ad Alpesintererat,perueníentíbus, Ma riushíccum hofte manus conferere ftatuít,& locum caftris munítiffimü,aqua uero haud abun dantem occupauit, V olebat,ut fertur,hac quoquere milites ad conferendas cum hofte manus proníores reddere. Multis hoc molefte ferentibus, dícentibusty fití laborare;oftendens Miaríus manu fluuíum quendam,quí íuxra barbarorum caftra defluebar,ínquít,illinc potum fanguíz neemendum.llií contr: Cur ígítur non propere contra illos rruímus,dum fanguis fupereft, nec prorfus exhaurímur? Martius uoce fummí(fa, Primü,inquít,caftra munitiora habeamus. Milites et(imolefte id ferrent,tamen Marío affenfere.Sed turba mínífirorum cum nec ipfinec iumenta aquam baberent,aquz defiderío-collecta;ad fluuíum ueniens,partím bípenibus,pat im fecuribus,partím gladíjs& pilis unà cum bydrijs manus armauerat,tanquam nifi ferro& Marte aquas rapere non poffent.Cum hís príncípío paucí hoftíum pralíum comiferunt. Nam barbarorum pleríq: prandebant, poftquam íllíclauiffent, Hí uero tum lauabant. Nam plenus hic locus calidís aquís eft,& partím barbaros locí amcenítate& admiratione captos exultanz test; Romaní confecerant, fed ad clamorem plurimi concurrerunt, Mario difficile erat milites feruís fuis timentes coércere, Hoftes bellicofiores,d quibus Romani Manlío& Cepíoné ducie busanté uicti funt, Ambrones appellabantur. Hí folí multitudine fupra triginta míllía erant, qui fatietate uentrís graues ac fuperbi, prouocatiad arma capienda concurrebant. Sednegitez merartjs neq; furíofis curfibus ferebantur,neque incerto clamore gradiebantur, uerum arma thythmo& confonantía quadam pulfantes,atq; und omnes gradíentes, Ambrones, A mbtoz nes fepe iterabant,(iue ut femetípfos conuocarent,fíue ut hoflibus aperta& nota sppeliuone PL VTÁRCHI C MARLVS C terrorem ínijcerent, Ligures prímí Italorum fefe opponentes,poftquam conuenerunt, ifc, | clamantes audíuere,contrá patría appellatíone clamabant ipfi quoque, Nam feipfos gentilia pellatione Ligures uocant, ltaqg inuícem& crebríus príufquam ín dímícationem uenírent,p títer conclamabant, Quare utrincg fuos imperatoribus appellantíbus,& de uocis magnitudi ne inuicem certantibus,clamor animos milítum írrítauít atcg prouocauit, Sed Ambrones fij. uíus diuulfit, Neque ením ordínem tranando feruarunt. Líguribus uero pleno gradu contr, príoresrepente írruentibus ad pralium ueniebatur, Romani Líguribus fubfidía ferentes de; fuperj ín barbaros impetum facientes,ín fugam hoftes uertüt,& multicirca fluuium detrufi, inuícemQ fauciati,flumen czde& cadaueribus oppleuerunt, Bos quí tranauerant,nonaufos EC|| fefe conuertere,uíqy ad currusatgj caftra perfequendo Romaní ínterfecere, Hic mulieres gla: "u dijs€ fecuribus obuiam euntes,horrended ínclamates,bellantibus fe immífcebant& fugien tesatque ínfequentes ulcifcebantur,hos quidem ut proditores incufabant,ín íllos autem utho flesirruebant.QQuz cum tnuícto anímo eífent, uulnera cedesi in corpore ufq; ad mortemio: lerantes,nudís manibusgladíos atq clypeos Romanis erípíebant.Hoc certamen quod prater Y" fluuíum patratum eft,fertur fortuíto potíus quàm imperatoris confilío confectum fuifle, Dof ubi Romani Ambrones multa frage oppreíferant,& Maríus receptui canere íuffit,íamora Wn nocie,haud potatíone aut pxanís carmínibus circa tentoría,uel ínter coenandum, falíbus fom: no ueque aliarum uoluptatum homínibus fuauíffima eft, noctem ob tantam uictoriam pete; gere,fed uel maxíme eam noctem turbulentam atq; témendam putauere. Nam caftra nec foffa necuallo fepiuerant,&€ mult barbarorum myríades inuíctz fupererant. Ambrones quí aufu gerant,noctu gemitus íngentes emíttebant,qui necg clamoribus,neq; gemítibus humanis(i miles erant,íed frendentís beftíze, qua in plagas incidifIet, Stridor flebilibus mínis comiftusox ! tanta multitudine uídebatur,& undig; per montes ac fpeluncas planitiesqg horrendum quíds dam refonabat, Quapropter cum terrore ingenti Maríus, timore R omaní percul(i effent tur: bulentam eam noctem&€ infomnem peregerüt. Atqui praeter opinionem res cecídit:nam nec noctu quicquam barbarí facientes,acíes ín ordínem redacias tenuere.Intetea Maríus ad quaf: dam concauítates circum fyluas,quz fupra capíta barbarorum ímminebant,& ad ualles atbo: D rum deníitate umbrofas, Claudium Marcellum ín ínfidijs confidere cum tribus millibus mili tumiubet,ímperatdip utá tergo pugnantibus fefe oftentet, Cxteros uero cíbo& fomnocure tis corporibus, poftquá díes ílluxít,ante uallum ín aciem reduxit,& equites ín planitiem prxmi fit, l'eutonesuifis hoftibus haud expectauere Romanos dum ín planítiem defcenderent,& ex xquo przlíum mifcerent,fed repente ac per íram fumptís armís in tumulum írruüt, Maríuscit cunquac duces premittens,flare& expectare hoftem hortabatur;& cum propíus accederet, prímo iacula,deínde gladios firíngere,& fcuta fcutis pulfare iubebat, Nam cum locus illis effz iniquus,nec impetum íctus,necuím mílitum conglobatio corporibus conuertentibus agitan: tibusép fefe, propter inzzqualitate habere potuiffet,haec& monuit IMaríus,& prímus omnium obíeruauít;neq) enim quoquam mílítum corpus deteríus exercebat,& cófidentía omnes pe cellebat, Vtigitur Romani uíderuntdefuper hoftes impetu ferrí, paululum tergíuerfati,in pla nitiem ceffere.Et íam primis in acíe ftantíbus,fcutorü collifio& clamor oriebatur apud eosqui in extrema acie erant, Nam tempus Marcellum non latebat,clamore ad fuperiora perlato.ltag «urfu atcy impetu d tergoin hoftes prorüpít,ultímosdp profternítatq; trucídat, Hi à frontein/ Bruentesacíem ftatím uniuerfam turbabant, Itaqy copia hoftíum duabus ex partibus turbatz paífim fundunturatcj fugantur.Nam utríng; perculíi barbarí,non díu uím impetumg ferre potuerunt, uerum derelícto acierum ordine uertütur ín füugam;quare uel uíuí capti,uel truci dati ex barbarís círcíter decem myríades fuere, Tentoría& currus cxteraG ufui mílitari oppot tuna omnía,exceptis quz fubtracia erant, Marío cómuni militum fuffragio data:quod munus . fplendidum lícet,cum haberet,nihíl habere tamé tanta uíctoría dignü, propter perículi magni tudinem uídebatur.Q uídam uero de fpoliorü largitione& occíforum numero alíud fenfcre, Ferütur Maffilienfes otfibus uineas fepfiffe:terrà ín qua cadauera diffufa facebát,fuperuenicn tibustmbribus,íta pínguedíne oppletá effe putredíne cadauerü,qua terram ipfam fubíerát,ut incredibilem fructuü copíam coloni ex agris extulerint, Quod Archilocho fidem facít,quíbhus íufmodire agros pínguefcere dicit.Illud autem uerítati non díffimile efl,tempore belli ínufita: tos imbres de coclo uenire,fiue deo purganteac diluente terram puris& coeleflibus aquís,fiue quod fanguine bomínum atcp putrefactíone euaporatio humida ac craffa exhalat,qux aérem , alioquí mobilem,& leuí caufa uehementer permutabilem;cogít, Poft pugnam Maríusarmot h rum atg s rut ph co pf eq tu te: fà: fa f ul E44 cn -— P M——€.ua WP*w-9 OW ins di s m GVARINO VERONENS!I INTERPRETE. 186 matg fpoliorum quantum deuídis barbaris detraxerat,pulchríora atque íntegra ad tríum^ phum delegít:czterís ín pyra quadam ingenti collectis,rem díuinà fecít,circunftante ín armís coronato exercítu. Ipfe praecinctus,ut mos erat,& purpura índutus,cum facem ardente fume píiffer,&c utrifqg maníbus ad coelum extulí(Iet,uelut pyram incenfurus ftabat, Milites interea equís adactis,& celerí curfu Maríum petebant,& filentibus cunctis€ ín expectatione conftie tuis, faummís uiribus omnes accelerabant. Poftquam uero propius acceflerant,equís defilienz tes, dextras Marío dantes íungebant;& quíntum confulatum denuncíantes,de hac re poft líte rs Romam míttebant. Magno gaudio mílítibus ítagy exultatíbus,& plaufum percuffis armís facientibus, corona laurea rurfus Marium coronátíbus, Maríus accenía pyra facríficía peregit, Verum qua rerum humanarü nullam magnam felícitatem molefti expertem eíle(inít,quae uaría ac ínftabilís, uitam humaná nunc fequüdís rebus,nunc aduerfis,feu fortuna,feu ínuídía dcorá,feu neceílitas naturz,permífcet, Mario poft paucos dies de Catulo eius collega,tàquam inlucido ac fereno díe nebulam quandam,tímor? atqg tempeftatem Romanís íimmínere nun ciauít, Nam Catulus quí cotra Cimbros copías duxerat, defperabat illos ab Alpíumtranfitu ar ceri poffe,ne fi ín multas partes exercítus diuidendus eílet,propter imbecillitatem atcg tenuitae tem copiarum fuperaretur.Itagp flatím ín Italiam ad fluuium Atífonem defcendens,ibígo cone (dens,utríng ealoca quíbus aditus effetymuníuíit,& uadum uallo coniunxít,ut hís qut effent ultra flumen auxílío eife poffet,fi barbari propter meatusanguíliam in propugnacula ímpetü inferre molírétur.Sed hís tantus ínerat defpecius hoftium atqy audacía,ut robur atq aními elaz tíonem magis oftentarent,quàm íd quod in ufum ac neceílitate ueniret,efficerent, Nam nudí níuecontegi fuftínebant,&per glactes& altíffimas níues ad fumma afcedebant. V c uero fume ma montium occupauerát,lata fcuta corporíbus fupponetes,quz lapfus ueloces ingentesip ha bebant,per praerupta atqj pracipitía defcenfu ferebantur.Poftqua prope flumen caftra potues re cranfitá fpeculati peruíum iam reddere conabantur,tumulos qui iuxta erant ínftar gigan tum demolientes,fimul arbores euulfas atq; montíum pracipitia,& terra aggeres in fluuium cóportabant, fluxum aquarü frangere;uaftísQ; roboríbus defixos palos& pontem deturbare, fequundo flumíne miffís actísy conati, multi ex militibus Romanorü terrefacti,maíoribus de» p telidiís caftrís,fecefTere.Híc Catulus(ut imperatorem optímü decet,quí gloriam fuam cíuíum glorie poftponat) uírtutem animí fui oflentauít.INNam poftquam ut perftarent perfuadere mili tibusnon potuit,profpexit&p magno terrore caftra mouerí,íubens aquílam ac figna attolli,ad primos curfu cótendit,& prima acíe conftituit. V olebat ením fibí& non patríx turpitudinem affignarí,uideríg; Romanos non fugam capere,uerum fecedentem ducem confequí. Barbarí traiecto Atí(one propugnaculum R.omanorü occupauere,& R omanosibi exíftentes uíros for tesac pro patría dígna perícula aggrefTos admíratí,inducijs poftulantibus, fub«nei taurí iurae mento cóceffis,dimiferunt.Hunc captum poft pugná trophzí loco ín domum Catulí delatum fuiffe tradunt. egíonem nullis praefidíjs munità late ac paífim barbari populabantur. Interea pet literasaccítus Marius Romam profectus,arbítrantibus cundis ipfum acturum effe tríume phum,decernente fenatu haud triumphare uoluít,fiue quod milites aut focíos uíctoríz ea glo ría príuare nollet,fiue ut ín przfentiarum plebem cófirmaret,€ partam recentí clade gloríam fortuna urbis uelut depofitum committeret,quam fi denuo uíciffet,magno cum fcenore effet recepturus, Poftquá pro tempore oratíoné habuít,ad Catulum profectus,multís íllo confirm to,mílites ex Gallía accerfiuit.D'einde traíecto Eridano barbaros ab Italia arcere pro uíríbus ntz tebatur,Ex hoflíbus quídam erant quí cenferent expectandos effe Teutones,admírabanturág quod moram traherent,atqy íta praelium differebant,fiue quod ígnorarent illorum cladem,ft« uequod fingerent. Nam qui renücíarant cxfoseffe,graui poena ab illís affíciebantur.ltaq legaz tiad Maríum ex Címbrís miffi à Marío poftulabant,ut regionem atque fufficientes ad habítan dum urbesipfis acfratríbus traderet.Cum Maríus interrogaret,qui effent quos fratres appella rent:refpodentibus effe Teutones,cxterí quídem rífu tenebantur, Maríus uero falibus utens, inquit: De fratribus cedat ex anímis cura,nam ílliregíonem apud nos habent,femperd habiurífunt, Legati íroníam íntelligentes, Maríum conuíctjs aggredíebantur,nempe poena mox Cimbris daturum, Teutonibus autem ubi prímum adueníffent, Atqui adfunt,inquít Maríus, & haud decet hínc uos foluere priufquam fratres falutetís. Hís dictis, íuffit Teutonorum reges uín&os adduci,nam íllos fugientes Sequani in Alpibus exceperant. Poftquam hacc Címbris renuncíata funt,repente Maríum tacite caftra cuftodientem petunt, Fertur Maríumín eabugnarationem uenabulínouam excogíta(Te, Nam hafta ipfa lignea qua ferrum drredianam, 2 PLVTARCHI C MARIVS C tea duabus fibulís coharebat, Maríus alteráuterat feruauit;alteram tollens,clauum lieneum Mileradum fpe &aculum, non magnum pro altera accommodauit,hoc ftruens,ut íncidens hoftilifcuto nenabulum nog hxrererectà,fed oblique figeretur ligneo clauo fracto,trahereturiy hafta ob cufpídem flexa retenta.Bocoríx Cimbrorum rex cum paucís exercítü adequitans, Marium prouocabat,tem; pusatg;locum,quo de regíone cum hoftibus ín dimícationem ueniret, conftituere íüffit, Ms. ríus cum diceret,nunqua R omanís de more fuíífe de prlio adeundo confilíarijs hoftibus Uti, gratum tamen hoc Címbriís fecit,ut tertío díe ín planitiem apud V ercellas ad dimicandum de: fcenderetur, Nam híc locus Romanís ad equitandum, Cimbrorum uero multítudini ad factàn tíam fuam idoneus erat.Seruantes igitur indictum pugnz diem R omani,ín acíem Copíasfliu xere, Habebat Catulus uiginti míllía€ trecentos milítes,IMaríus uero duo& triginta milli quí medía acíe Catulum cínxere,utSylla quí ín eo pralío aderat, literís mandauit.Scribit enim Maríum fpem omnem ín cornibus pofui(le,& ut folu uictoria potíretur,& Catulus excdude: retur,nec hoftibus permifceretur,finua(Te mediam aciem,quemadmodum fit cum longiores frontes funt,copijs recie infiruciís;atg) idipfum de Catulo Ícribitur,malígnítatem ín ea re Mi tij accufantem,ab ignominía fe defendííIe, Címbrorum autem pedefirís armatura patíter díui fa,ex munímento filentio procedebat, xquabilíter frontem trahens, Q uodlibet ením latus pea fladia tríginta porrígebatur, Equítes,quorum numero quínc;& decem millía erant,fulgenti busarmis equis infederant.Nam galeas ornatas horrendis híantíü animalium formis ferebant, quas quía críítís pennatís fa(tigíabant, uidebantur altíores;etíam thoracibus ferreís,(cutísiyal bísprotecí,multofplendore fulgebant.Telí genus erát,bína manibus íacula.Cum ín hofiesir ruerent,magnis grauibusqy macharis manus conferebant. l'unc autem Romanís nonáfron: te fefe opponebanrt,fed ad dextrà ínclínatí;inferetes fe paululum in medíum quod ínteripíos & peditum acíem íntererat,quz firucta ad finíflram fuít;progrediebantur, Quanquam utro duces Romani dolum barbarorum animaduertiffent,contínere tamen militem non poterant, INamcum quidam fugere hoftes clamaffet,ad perfequendum omnes excítabátur:hic barbaro: rum peditatus uelut pelagus uaftum fefe mouens,adueníebat. Maríus manus lauans& ín cc» lum tollens,folennía hecatombes facrífícía uouít. Catulus identidem fublatis ín coelum mani bus,diem illum Fortunz facram uouet. Fertur Maríum rem diuina agentem, ínfpectís hoflíj magna uoce clamaffe, Mea uíctoría eít,Poftquam ad pralíum ítum eft,rem admiratíone digni Marío contigiffe,Sylla literarum monumentis tradidit.Puluere ením,quemadmodum uciífe mile eft,ín cocurfu acierum ingenti excitato,& uelut nube aciebus utrííq; inuolutís, quia príor impetum fecit, copijsad perfequendum íntentís,fronte hoftium aberrauít,prateruectusq dia medijs campis deftituebatur. Catulus ínterea fortefortuna in hoftem íncidens praeliüi cum fuís, inter quos etíam Sylla fe fuí(Te fcribit, totum fuftínebat.Sol& zeftus hoftíum oculís obiecti prz fidio Romanis erant,[lli enim ad perferenda frigora durí,quod umbrofis ín locís atqy frigidis, utaíunt,nutrití,grauiter xftum ferebant,fudorem magno cum anhelítu€ corporibus emítten tes,Ícutís orategebant, Nam poftxftiuum folftitium,ut ferunt R omaní,tríduo ante Cal.nunc AuguftituncSextilis,dimicatum eft, Puluis eíam Romanísanimum uírestp auxit, quod mul titudo Cimbrorü uelut nube tecta,confpici nequibat. Ergo curfu Romanus íncítatus,ut quif que(efe obtulit ita comínus adoríebatur,ex ipfo confpectu nullo antea metu cócepto, Bratat fem ea Romanorü tolerantía,utanhelantem fudantem ue milítem,ín tanto aeftu& curfu,ne mo uíderít quenquam, íd quod etíam ab ipfo Catulo illam militum uírtutem extollente prodi: tum(cribunt, Iraqg maíor atqj bellícofior pars hoftíum illic cxfa eft.Erant ením céturiones quo mínusacíes díffolui poffet,longis catenís inter fe per balteos traíectís coniugatí atque connexi, Itacg ip fugam coactos perfequuti,ín miferandum fpectaculum íncíderüt, Nam mulíeres quz adcurrusnigro amíctu flabant,fugiétes neci tradebant.(Q uzdam ením uiros,quaedam fratres, quadam parentes& filíos infantes maníbus fuffocantes,fub currus ac íumentorum pedes de: ijciebant,feipfas autem gladíjsiugulabant, V nam ferunt e fummo temone fufpenfam,pueros laqueo talis fuis allígatos appendiffezuíros autem arborum penuría alíos cornibus, alíos crutí busb6um,fune colla alligauiffe, deinde ftímulo quem manu ferebant actis bobus, tractos expl raffe. Etfi hoc modo barbarí necem fibiinferrent;capti tamen ex ijs ultra fex myríades,cafiav: tem bis totídem fuere.Opum quantü aderat, Marij milites diripuere. Spolia autem& tubz& figna in caftra Catulidelata ferütur,utappareat Catulum uídtoría autorem extítíffe, Cumite ter'inllítes Maríj& Catuli deuíctoríacontentío oríretur,íta couenit,ut legati Parmenfium qui tum aderant,de hacre íudícíum ferrent, Hí ductí per cadauera hoftium à militibus,confpexe 3 runtiacu rur mt 110! lab ne: ph tut ut: col tía tísi fet m! ne pt re l; A rantía GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 187 culis militum Catuli barbarorum corpora eíTe confoffa,Dinofcebantur ex infculpto no míne Catulí tela, V erum. famá& gloríam huíiusrei totam Mario propter príma uíctoríam& nomen imperij tríbuebant, Populus praefertim tértium oma ínftauratorem Maríumappel labat,quod non mínorí diífcrimíne cunc Iomam feruauíílet,quàm Gallico bello.[taqy laetí om nes Romani cum filijs atq uxoríbus Marío& dijs domi líbabát, Qui cá Marío ambos tríuma phosuni offerrét,non tamen hoc Marius eft obfequutus:ut ením ín fequundiís rebus manfues tumfe preberet,cum Catulo triumphare ínftítuíttum propter mílítes quí ín hocconfpírarat, utfi Catalushonore excluderetur,nec ípfitríumphum cócellurum, Quinquies ítaq; Maríus confalatu functus eft, Sextum ficut nemoalius prímus ambíuít,obfequrs populí beneuoleriz tam captaturus, Ad gratíam ením multítudínis ínclínabat;non folum prater ordíaís dígnitae tísqp magnitudinem, fed prater anímietiam naturá uíderí facílis popularísSp,cum mínime eíz feüolens; F uíffe enim putant ín repub.& ín tumultu popularí ob gloríz cupiditate tímidi(Tiz mum,& animum quem ínuíctum bello gerebat,ín cocíonibus propter laudes& uítuperatioz nes quaslibet etíam amíttebat.quanquamfertur,cum mílle homínes Camertes qui egregie írt prxlio pugnauerant,cíuitate donaífer,& quídam íd accufa(Tent quod contra legem uíderetut, refpondi(fe,ob firepitum armorü auditurum fe legem non effe, Sed uidetur tumultum& cla morem concionís potíus expauíffe,[n re militari propter ufum atqj rerum perítíam,autoritate acpotétíam habuit.In republica cum prímís excídifTet,fierí maximus,non optímus uír effe uo lens;ad multitudinem confugit. Omnibusigítur optimatibus fefe opponens,prafertimtq; Mee tellum cuí malegratíam reddiderat, formídans,qui eo ingenio erat ut uírtute fua contra multíz tudinis capratores flaret,urbe uirum eijcere cogitabat, Q uod ut cóficeret, Gilaucíam& Satutz ninum homínes audaciffimos,quí multítudínis ínopís atcp feditiof beneuolentíam conflauee unt familíares fibifacíens, per ipfos legem tulít,& turbam militum extollens,concíonibus ad^ mifcuít,& per feditionem Metellum oppugnauít,Sed.ut aRutílío fcriptü eft,uerítatís ac probí tisalioquí fpectato uíro,príuatim uero Mario infenfocum Maríus fextum confulatum pete rper tribusargentü fpargens,atqy fuffragía emens, magiftratu Metellum exclufit, Valeríum autem Flaccum míniftrum potíus qudm collegam ín confulatu habuít.Neminí eorum qui an p te Marium confulatum adierant,przterquam V alerío Coruíno,totíes confulatá populus Ro manus libere;nec ullo cuiquam íngratíficandi ftudío,contulít, Feruntautem ínter primum il lius& ultimum confulatum quing;& quadraginta annos interceffiffe, Maríus uero poft príe mum eodem fortunz impetu quíng, confulatus peregít:& ín poftremo dum Saturnino nímís fludezquí-NNumíum tribunatum petentem necauerat,permultam ftbi inuidiam conflauit.Sa turninus deinde tribunus legem agraríá promulgauit,& ut fenatus ín illam íuraret,ídentidem tulí;nempe uchís quz plebs decreui(fet,flaret,nec quicquam reluctaretur,Maríus hancrogae tíonisparté ín fenatu fimulanter accufabat,& recípere fe negabat, necalíum recepturá quen quam credere quí fapíat:nífi enim mala fit,non fuiffe per uin fenatum adigedum, ultro bonís affentire folitum, FIzec fta monebar,longe interim aliud flruens,infidías enim Metello íneuíta bilesparabatzuírtutem enim dolum effe ratus,& parum curans fiqux apud fenatum difTeruifz fct;poft diffiteretur: Metellum autem uírum conftantem effe perfuafum habens,& qui fuxta Pindarum,magnz uirtutis príncipium effe uerítatem putaret,in odium plebís ímplacabile ho mínem adducebat, Atque íd quidem fic accidit. Metello iufiurandum detrectante,fenatus díz míf[us eft;poft uero paucos díesSaturnino-conuocante fenatum ín concíonem,cogented ii? lum ad íufiurandum, Maríus orationem habíturus,filentibus cunciís,atqy ín illius fententíam erectis;.longum uale fenatuí dícens,quí fuerat uerbis huius confífus,non tam latum fe collum habere ínquít,utreí tante aduerfetur,iuraturumqy fe díxit,legitp obfequuturum,fí quídem ea effetlex, Huncenim colorem tanquam impudentix prztextum appofuít. Populus propterea quod iuraffet laetus applaufit,atq; collaudauít. Optimates ex eo quod Marius fefellerat,necín fententía fleterat,grauí moerore atqj odío afficiebantur.[taque omnes plebem pertímefcentes prater Metellum;ftatim iufiurandum praftiterunt. Metellus,etfi orarent fupplícíter amici ut intaret, nec feipfum íneuítabilibus malis opponeret,qua Saturninus non iurantibus niedítaz retur ,fententía dímouerí non potuít,nec ad fufiurandum accef(Tít,fed íta perftititparatus ome níapotíus molefta ferre,quám ínaliquam turpitudinem labi, Ex concione uero dígreffus;his quiaderant,foedá effe fcelera perpetrare dixit,honefte uero agere fine perículo,om nibus come mune:cum difcrímíne uero,hoc propríe boni uiri officium effe. Saturninus confules per ptaez cones Meiello aqua ígnitp,& domicilio interdícere íuffit;& aderat fex plebís falles uirum pas :) PLVTARCHI C. MARIVS C rata, Metellusoptimís uírís ad fe concurrentibus,non permifit fua caufa feditionem exoríri;ge. rum optíma ratione ufus,urbe egreílus,inquít: V el ego ín patríam reuocabor cum meliusret; publica habebít,& plebs refipietuelfi eodem modo habebít;abefle prarftíterit, Metellus aui; quanta apud omnesbeneuolentia atqj honore in difceífu fuerít,& quam R.hodí cum philofos phantibus confuetudinem habuerít,recíus ín rebus ab eo geftís dicetur. Marius uero Satur, nínum pro ífto oblequío omnía iam audentem neglígere coactus,non uidit facínus committe; refe non tolerandum,dum ille cxde& armis palám ad tyrannídem& reipublícz euerfionem properabat. Optímates enim reuerentia, multítudínem autem beneficio afficiens, facinus tap; dem prorfus illiberale& perfidum commífit. Nam cum ad ipfum fub noctem primores ueri; fent,bortarenturj contra Saturninum,clám hís porta alia Saturnínum admifít, Deindeapud utrof uentrís fluxum prxtexens,nuncadhos,nunc ad illum,perdomum diícurrens,eos ín Íe mutuo concítauít.ltagy fenatorío ac milítarí ordíneCongregato,arma ín forum ferri iu(Tit& íllosin Capítolio fiti fatigatos in poteftatem fuam coégít;iham aquarum ductus deiecít,lllí defa lute defperantes Marium aduocauerunt,& eí fub publíca fide fe tradiderunt, Poftquam null; confilio faluti íllor adefTe potuít,in forum profecti trucídantur. Hac re€ optimatibus& po. pulo inuífus,cum Cenforum creandorum tempus ínftaret,& Maríus cum magiftratü petty, rus efle crederetur,non comparuít,fed multo ínferiores legí paffus eft,uerítus ne repul(am p teretur;gloriabaturtamen nollemultorü ínuídíam íncurrere fe,aliorum moribus& uíta cen; fendís.Cum decretum effet de Metello ab exilio reuocando,poftquá omní confilío& cura fru flrarepugna(let,tandem eam rem defperans íntermifit.Cum populus alacriter legem fancire, Maríusne Metellum ín urbe uideret,adducta ín medium caufa, quod ad peragéda matrídeo: rum uota profecturus effet, quanquá alíam mentem peregrinationís haberet,quam populum latére uolebat,ín Cappadocíam atqy Galatíam traíecít, Bello ením affuetus,& togz pacít mi: nime idoneus,laude quam hactenus bello quafierat cum perfpíceret ocío& quíete paulatim imminui,prímordia acfemína nouarürerum quxrebat.Sperabat ením regíbus irrítatis,& Mi thrídate rege bellí oloría cupido excítato,ftatím contra ipfüm ducem fe futurum,& urbemm uís ríumphís,domum quoq; fpolijs Pontícis atqj regíjs gazis oppleturum, Quapropter Mi thridate profequente fummo cultu& bonore Maríum,necgeniculatus regi,nec loco cedens fubmítens'e fe, Vel mínus,inquít,Ó rex, Romanis poffe affuefcito,uel quod ímperantabfg controuerfía exequere, Exterrítus hac uoce Míthridates eft,hactenus fama tantum,tuncueto etíam re Romanorum lipertatem dífcens, Reuerfus Romam Maríus,prope forum zdesexz dificauít,fiue,ut ipfe ferebat, quod fuí ftudíofos atg; cultores longíus fe comítarí ac moleftia af fici nollet,fiue quod putaret hanc occafionem fibi darí,ut à pluríbus etíam alíjs limina eíusfre quentarétur:fed hxc fingebat:nam& aliorum gratía,& quod ciuilem confuetudínem odi(lz, uelut bellicum aliquod ínftrumentü,tempore pacísab omnibus neglígebatur. Et cateros mi nus molefte ferebat:Syllz autem cumprimís infenfus erat, quem prímores ob ínuídiam Mar euexerant. Fuerunt illi cum Marío ínímicítíz,príimus ad rempublícam gradus, Nam poflqui Bochus Numiída ín focietatem Romanori adícríprus,uíctorías tríumphales in Capitolio ere xít,&C apud bas aureum Iugurtham Sylla manibus ab fe traditum conítítuit,ea res Maríumín fram atque contentionem commouit,quod Sylla eam fibi gloríam arrogaret,Itaqy ftatuas deíj cere parabat,Sylla contra. Hínc fedítio quanta nunquam antea incumbebat, quam bellumfo ciorum fubító aduerfus urbem exortum, cóotínuítatg; repreffit.Nam bellicofiffímae[ralio gen: tes cotra Romanos ínfurgebát,ac paululum abfuit quín ímperí& confudiffent, Nam non mo: do armís& corporibus multum ualebant,uerumetíam per fortes& excellentes ímperatora bellug gerebatur. Fuít hocbellum uaríetate calamitatum& fortunz mírabile,ín quo quatum gloríz& opumSylla compatrauít;tantum Maríus amifit, Nam ignauía atqj inertía Maríusin congre(fionibus,ac omnibus ín rebus rardus uídebatur,fiue quod fenectus calorem extínxif fet,cum íam fupra quíntum& fexagefimü annum aratís effet, fiue quod,ut ipfe ferebar,& net uis laborans,& officio corporísin rebus agendis mínus utí ualens, militiam prater uíres& ro: bur obiret:tamen eo tempore magno pratlío uíctor fex millía hoftía trucídauít,nec ullamom níno hoftibus occafionem relíquit.C) uí cum uallo munitus effet,& ludibrío habitus, prouoc tusip,nunquam á recto confilio írrítatus difceffit, Fertur quídam Publius Silon,quí uoce& uí ribus multum ínter hoftes pollebat, fíc Maríum prouocaffe; Sí magnus es imperator,o Martí, delcende ad conferendam manum:refpondiffe Marium, Tu quoq, Sílon,fi magnus impera tor es,ínuitum mead pugnam compelle, Rurfus cum hoftes opportunítate reífacíendx Ne río de TE: lí n ne ín (e ca tit fe ^ m ( Sz on lo el: ie GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 188 TX: dediffent,tímentibus Romanispoftquam utríq fecefferunt,conuocatís ad contíoném míz litibus, Haud fcio,ínquit,commiílitones, utrum hoftes éffoeminatiores,an uos appellem,quod neg illiterga ueftra,neg uosillorum habenas uídere fuftínuiftis, Tandem táquam mínus ido neusad rem,propter corporís imbecíllítate mílitía fe abdicauít. Poftquá bella íam fedata erant ínItalía,& multí Mithrídatícum bellum per factiofos homínes tribunos Romz íterum ambíz ren prater omníum expectationem Sulpitius tribunus plebís homo temeraríus, Maríüi pro» confulem cótra Mithrídatem declarauít, Populus ín duas pastes dífceffit;partím IMarium,pare timSyllamad príncipatü eligentes, Maríum ad thermas Baíanas curandi corporis gratía,quod fene&tute& fluxibus(ut ipfe ferebat) confectum erat;proficíící iubens. Namibí apud Mifenü magníficas ades atcy effoemiínatiores quàm talís uíri dignítas,quítot bella geffiffet, pateretur, habebat.Hanc Cornelía feptuagínta myllibus feftertíüm femís emiffe fertur;pauló poft LiLiue cullus,quingentis míllíbus ac ducentís:ítarepente fumptus aucti,& tantum ad luxum tau bre uimomento acceffít, Itacy Maríus nímís ambitiofe íuueníliterig fenoctutem atq corporís ima becillitatem amolíens,quotídie ín campum defcendebart,& corpus cum adoleícentíbus exer cens,agilem ad arma ferenda,idoneum ad equítandum fefe efficere nítebatur,quanquá fenilís molesnonleuem,fed grauem redderet.) uídam capti uoluptate exercitatíonum Maríj ad ííta ambitíofa certamína ínfpicienda accedebant. Bonos uerohzc íntuentes,eíus ambítionis atque ínfatiabilis cupidítatís míferebat,quod cum ex paupertate diuítías,ex humilitate altírudínem confequutus fuiffet, termínum felícítatis non afpíciebat,neg ín ocio rebus prafentíbus frueba tur fed itaagebatrtanquam omníum índigens effet,cum Archelao& Ptolemxo Mithrídatis fa wapís dímícaturus,& ín Cappadocíam ac Euxinum pontum, ut tríumphis& gloría fenectue temextolleret,traiecturus, Equídem quas ílle ad hzc excufatíones afferebat, ipfum delírantem oflenderunt, Aíebat ením,fe prafente uelle filium ad rem militarem exercerí, Fa res ulcera ac latentem díu urbis morbum refcíderunt, Nam Mariíus aptíffimü inflrumentum,Sulpitij teme titatem,ad cómunem pernítiem inuenít,quí ínter alía cum admíraretur atq imítaretur Satura ninum,tímídítatem ac tardítatem eíus accufabat: ipfe uero haud tardus fexcentís equeftríbus uírístanquam fatellitibus,quos prafidia contra fenatum effe dícebat,flipatus íncedebat.Cum p concíonem uocaffet egreíTus,armatus contra confules ruít,quorum alteríus ex foro fugientís captum filium íugulauit:Syllam autem fugientem,& ades Maríj íngreffum;quí ínfequebátur currentes prateríere,Sed ferunt eum pet aliam portam à Marío tutum emiffum,ad exércítum contendiffe, A cSylla in Comentaríjs fuis non ad Maríum confugiffe fe fcríbit,uerum cum aba ducédum fe coníectaret, quod círcundatus nudis gladíjs à Sulpitio ínuítus fuffragíum redde tecoactus effet, dum illead Maríum contendít,atq; hínc ad forüredit(ficením putabatur) íne tetea fefe expedíuit, HísactísSulpitius uictor Marío prouíncíam decreuit fuffragijs, Cum IMla riusíam ad expeditionem accinctus effet,duosGp tribunos mílitum à Sylla exercitum acceptue roslegaffet,Sylla cui erant tríginta millía equítum,& non minus quàm quítig; millía armato rum,exhortatís militibus& tríbunís militum,trucídatisGp legatis Maríj obuíam uenientibus, contra urbem copías duxít, Maríus quoc; ex amicis Sylla multos necauít, Cum ob mílítíam li bertate feruos donaffet,tres duntaxat comparuere. Maríus poftquam paululum Syllx irruenz tiobflitít,eueftígío uí fuperatus fugam arripuit, Cüuí cum eo erant,ut prímum urbe expulfus et Maríus,fparíi funt paffim noctu,ipfe ad quoddam eíus fuburbanum Solonium euafit, Fé liim ueroad loca Muti] foceri fuí,quae non multum diftabant,neceffaría fumpturü mífit, Ipfe autem Hoftíam íngreffus,amíco quodam INumerío fibinauem apparante,non expeciato fie lio fedaffumpto Giranío eius príuigno,nauem confcendit, Adolefcens pofiquaad uillam Mu tijperuenít,parauiít& ea qua ferenda fibi erant, cum altero die abíturus effet,non omniho hoe fleslatuít,fed equítes quida ex hoftibus coniectura quadam ductí,ad uillam Murtíj properant. Hoscum ille cuí agrorum cura erat, profpexiffet, Marium ín curru fabas portante celauít, Sc iunctis curruí bobus,atq; equítibus obuíanrprofectus;ín urbem currum aduexit, Síc Maríus domum uxoris delatus,tumptís qua uolebat, noctu ad mare peruenít,& nauem íngroffus ín Libyam traíecít. Marius uero fenior poftqua fequundo uento iuxta[taliam delatus eft, Gemíe nium quendam ex potétibusTarracínze, fuum inimicü,pertimefcens,nautas monuit,ut àTarz racínz littoribus longius nauígarent, Illipro uoluntate Maríj agere uolebantzfed cum uentus aliunde oboriretur,& íam íngens tépeftas mari íncumbere coepiffer, neq: fcapha undis agisata fuflinerí poffet,& xgre IMaríus grauiter propter agitationem haberet, uíx iuxta Circeum ap plicare potuerunt. Sauiente marí;telícta re frumentaría egreffus Manus adc eerto propofie 4. Appianus fexle giocs fcribit Sl lam babufJe. — M PN EN C Arislot.li.6.de animalibus. PLVTARCHI C.^ MA RIVS to errabat, S ut fitín magna turbatione,ex prafentiflatu uelut peffimo fugam femper medir,. ri,& fpem ín ignota ponere, Poflquà Mario focijs& terra hoffílis,mare aduerfum,hominibus occurrere perículofum,non occurrere proptet penuria magis perículofum erat,tandem quis bufdam paftoríbus obuíauere, Hí rogantibus,quod copía dandi deerat,níhil prebentes,cum Maríum nouífTent,monuere quácelerríme fugam arriperet,nam paulóante equites Marium quarentes difcurrétesqp confpexiíle fe ferebant, Cum omniü rerum penuria laboraret,& pras fertím famem focij tolerare non pffent,d uía díuertens ín profundum nemus fefe proripuit, ingentíG cum moleftía ibí pernoctauít,Poftrídie fatígatus fame,príufquaoccumberet omnia experírianimo ínftituens;ad líttora diíce(lit/hortabaturd focíos multis precibus,ne ín ultíma fpe,ad quam feruatife antiquorü augurum refponfo credebat, defererét. NNam cum ualdeado lefcens eífet,& in agrís uerfaretur,nídum aquila fepteg pullos habentem dom retulít,Paren tes hoc magna cum admíratíone íntuentes,augures confuluerunt, Illí refponderunt,Maríum clariffimü uírum futurum, maximum príncipatü atq; imperíum feptíes babíturum.Hzcplane Marío quídam ficaccídí(fe ferát, C uídam uero,eos qui& tunc,& ín altera fuga Mario de ha; re fidem babuerüt,rem ualde fabulofam fcrípfiífe dícunt, Aquila enim gemínos tantummodo pullos parít,& Mufzum deaquíla fcríbente dícentemé tres pullos parere,duos autem exclu; dere,unum uero alere,mentítü a(ferunt. IMaríü in hac fuga atq? extrema reráü difficultate mul; totíes díxifTe ferüt,non dubitare fe quin feptimi confulatü fit cofequuturus, Cum íam uigini fladijs à Mínturno Italix oppído abefTent,turmá equitü ín fe írruente,& duas naues onerarías forte errátes profpexere. V nufquifc igitur pro uíribus pedá corporístp,ad mare fefe coiecere, Quiíuxta Granííi erát,altera nauiü in ínfulam Enaríam appellatà,quz ín cofpectu erat,traiece rüt,Ipfum uero Maríü graue dífficilemd portatu,duo ferui uix& difficulter per mare feréta, ín alterà naue impofuerüt. C iam equites ínftaret,íuberentiy nautas naue ad littora appellere, uel eíecto Marío,quó uellet nauigare, Maríus ci fupplex multís lachrymís atcp precibusadpe des nautarüi fe proieci(fet;príncípes nauis huc atcp illuc agítato cófilio,equítíbus refpoderun, fe Mariü ín mare non ímmerfuros:fed cum equítes índignareétur,rurfus ín alía uerfi fententii, terrx propínquauerür,& iuxta Lirís fluminis oftíum paludofum ancoras profjcientes, Marii hortabátur curádi corporís gratía egrederetur,expectaretQy auras& fequüda flamina,eaaffu: tura ci uetus à marílanguefceret,& paluftría nebulam expirarét, Marío hís uerbís perfuafo, ad terrá ín quodam cefpítea nautís expofíto,longe alíter ip ín anímü fibí índuxerar,accídit.ll eueftígio naué repetetes,fetractís ancorís fuga capefTunt.INà nec prodere Maríüi hoftibus pul chrü eíTe,nec contra facile feruari poffe uidebàt.[tacy cü defertüi fe ab omnibus uideret Marius, inlíttore diu mutus íacebatzac uíx tandé collectis uíribus,mífere per inuía profectus,poflqui profundas paludes&€ foffas aquarü coeno oppletas petruafir,ad tugurium fenís cuiufdam lacu: nas purgátis peruenít.Hunc poftquàad pedes eíus fupplex procubuít,orabat ut fua falutísau tor exi(teret:quod fi prefentemaduerfamQ fortuna euaderet, magna eíusofficij prarmía coníc quuturü, Senex fiue quod antea Maríum nouí[fet,fiue quod ípfoafpectu ut praftani uirum admíraretur,ínquít,tugurij copíam fibi fa&urum,& fiidcirco erraret quo hofles fugeret,eum alio ínlocoobfcuríore& mínus cognito celaturum, Cum lVlaríus rogaret ut íd faceret, ductus àfeneín quandam paludem,in loco concauo íuxta fluuium introiuit,& fenex eum calamísat: que alíjsleuibus uirgultís texít,quibus grauarí non poffet, Paul poft Maríus flrepitum atque tumultum€ tugurío audíre ccepit. Nam cum ex Tarracína à Gemínio multí ad eum ínfequen dum míífi fui(lent, quídam fortefortuna híncatc illinc eó ueníentes,fenem clamoribus pertet rebant,quod hoftem R omanoráü fufcepiffet atqy occultaíTet, Maríus exíliens cum fe nudafket, ín pal&flrem atqg coenofam aquam fefe demíttens;delítefcebat:uerum non latuit hoftes:extr2 &us híncab hofibus nudus& coeno oppletus ad Mínturnefes abreptus eft,& príncipibus ut bístradítus.Nam per omné urbem edictum ierat, ut publíce Maríum ínfequerétur,& captum necarent. Tamen de nece confilía príus agítare príncípes uoluere,& Maríum in cuftodía Fa níz, qam illius ínimícà ob uetus quoddam odíum arbítrabantur,tradiderunt. Hxc Fanníaui rum Tínníum habuerat,ac cum odía ínter eos orta effent,dotem amplí(fimà Fannía repofe bat:contrá maritus illam adulterij accufabat, Maríus fextü tum agens confulati, iudex ín hac re praerat.Ergo ubíin iudicio Fanníam non fatis quidem contínentem fuiffe animaduertít, fed quia talem effe Tínnius cum fcíretjuxorem duxerat,& conuíxerat díu,utríq; índígnatus, mart tum re(lítuere dotem íuffit:ipfam propter turpitudine damnatam, ufura ín femíobolos mulca uit.Fannía uero neutíqua offenfz mulíerís animum tum retínebat,fed ut Maríum profpexit ad -"^ a-— w-—— e qu 46 M 4&5»—— o" r2 — ir GVARINO VERONENS$I INTERPRETE. 189 p atiy fufcepit,confolando diligetér eum curauit,tantum aberat ut uíndictam cogitaret, IMaríus uoq illam laudibus profequens;bono anímo effe iuffit,optimum fefe omen uidiffe:hoc hu iuímodi fuit. Poftquam Maríus ín domum Fanníz adductus efl,patentibus portís aíinus forís adpropínquü fontem delatus,currebat,& Maríum uelut admiratione quadam& gaudio ínz tuens,conítítit e regione prímum,mox clara uoce emiíTa,lztítía iuxca Maríum exultauiít, laa rius ila anímo coníectans,magis,ínquít, mari quàmterra à numine falus figna(ibí portendi, cum afinusarídum cibum neglígeret,ab eo ad aquam diuertgrer, Hxc cum ad Fanníam dixíía fetinterquiefcens oftium íuffit laudi, Poftquam príncípibus& à fenatu Minrurnenfium de Marío confilíum agitatum efl,tandem ín hancfententíam cefTere,ut confeftím Marius necare. iur, Ex cíuibus quí rem conficeret nemínem habuere,fed eques Gaallícus genere,uel Cimbrus (nam de utrifcg legímus) affumpto gladio Mariü petít.Cubiculum ubi IMaríus feruabatur fuba obícurum erat, Hlíc fertur ingentem flammi ex oculís Maríj apparuiíle milíti,magnamá uo cem ex loco opaco auditam:'l'uhomo necare C. Marium audes? Dasbarus repéte proíecto ín medium gladío,porta erumpit,exclamat&jp,INon poffum C.Maríum mortítradere,.Hac reom nesterror ingens ínuafit: deíndeffeipfos accufantes,quod íngratü íníquumqp confilium contra eum cepíffent quí Italiam feruatat,cui opem non ferre neías effet;poenítentía ac mífericordía in Maríum ducti Bat,inquiunt,exul quó uelít;alíbi fatum fubitürus: nos uero uota facíemus, nedij nobis irafcátur,quod Maríum egenum ac pauperemurbe eíjcímus, Hac mente collecti Minturnenfes ad Maríum cotendentes,eumdQ circun(tantes,una ad mare proficifícitur, Cum aliusalíud obfequí prompto anímo curaret,omnesq properarét,temporis quiddam íntercefz (it Lucusením quí Maríca dicitur(€ quo fi quid femel latum fit;reférre quicquam fas non eft: quod religiofe incolae obferuabant) coepto ad mare ítíneri obftabat; quod filucü círcuirentlon gius fuit cunctandum.In ífla deliberatione tantifpér herebant,dum fenex quífpíanullum íne uium iter efTe clamaret,per quod Maríus faluaretur,Prímus ítacg Marius,qua res portáda ad nauem erant, fubíens,per eum locum euafit, Hac próptitudine confeftim omnibus una proficí fcentíbus,& Belzo quodam nauím Mario exhibente,poftea omnía hzc ut ge(la fueratlíteris mandauit,& ín téplo tabulis infcripta fufpendít, Hinc Marius fequüdo uento nauigans,forté B adínfulam Enariiappulít:ubí cum Giraníum cxterosQ; amicos coueniffet,una ín Libyam tra ficiebant, Sed aqux penuría defatígatí,Sicilíam apud Erícinà coacti petiere, I omanorü quaa ftorealoca cuftodiens,paululum abfuit quin Marium cóprehenderer.Interfecit uero ex his quí aquatü concefferant dece& fex. Marius fetínanter recedens,& pelagus legens, M eníngamág infulam petens,híc prímum de falute filj& Cethegiaudiebat.Flinc abeuntesad lampíam No madum rege auxilía íÍmploraturí contendunt;cum quibus ubí paululum animi refumpfi: Ma ríusaudere ccepit ex infula Carthagíné contendere; Sextilíushomo Romanus ín L ibya praea torem tum agebat, Híc quanquáneq offício;neq; íniuría à Mario affectus eífet,tamen mifería cordia mouerí,ut aliqua ín parte auxílío effet, uidebatur, Statim Marío cum paucis in Libyam difceffuro,li&tor occurrens;atq; ín confpectu ftans, Sextilius prator,ínquir,o Marí,in Libyam uenírete prohibet, Siautem huic edicto non obteperaueriís,fe decretü fenatus uíndicaturum, &teprohofte Romanortü habiturum,Hzc cum Mariusaccepillet moerore anímí uoce intera cepta,cumlí&toré torue intueretur,permultum temporís proloquí non potuir.Cum ille íntera rogaret,quíd pratorí renuncíandum effet,ab ímo pectore füfpirans,R eferas,inquít, C, Maaríó inruínís Carthaginenfibus exulem fedenté,abs te uífum.haud male&urbis eíus cafu,& fortu nz fuz mutatíone,uelut exeplo Sextilium admoníturus.Interea lampfas Nomadum rex cum dubía cofilía animí agitaret, Maríi minorem& focíos honore afficíebat quidem: uolentes au^ temabire,ín medíü caufa adducta, morá nectens non finebat.[Nec obfcurü erat;hac mera exíz tium molirí, V erü híc accídít,quod ad falute opportunü uidebatur. Nam Martíj íuniorís cum elegiti forma effet,una ex pellicibus índígnum cafum lugebat. Hic luctus principi&,occafioqs amorís fuitacprímü quídem repellebat mulierem,fed ut fugae nullam alíam effe uiam anímad uertít,& officía íllíus in fe ftudiofius,quám illiberalem uoluptate redímeret,eam benígge alloquutus,& ab ipfa emíffus und cum amicísad Marium feniore fugam arripuit. Poftqua inuicem conuenere,penes mare cogtedíentes,(corpíoníbus dímícatíbus occurrunt, Hoc malum omen cum Maríus effe duceret,repente nauem ingreffi,ad infulam Cercínam,qua non multüacon tinente diflat,traíecerunt. Mox paululum progrefTi,equites quid rege ad locum unde abies rant,mí(fi erant,adproperátes cernebát. Hoc difcrímen inter maxima Maríus numerauít, I o» ma fama díílipata erat,Syllam ín agro Boeotío Mithrídati bellum inferre, Cerole inter feagís E pr EAM ARR UR Re itti itt Rte a e A AME, M Mol. Hh E PLVTARCHI C MARIVS c tantes feditionem,ad arma uenerunt;& Odclauíus uictor euadens,CCínnam tyrannidem exer, cere conantem, urbe eíecít,& loco eíus Cornelíum Merulam confulem fuffecít, Cínna autem per reliquà Italíam copiascogens,aduerfusillos arma ferebat, FIzec cum Marius accepíffet eue fligio nauígandum putauít, Quí fumptísquibufdam equítibus Mauruftjs ex Libya,necnon quibufdam ex íjs qui[talía cefferant,utrífque non amplíus mille exiftentibus,ad T'elamonium "'yrrhenum oppidum hínc egreffus appulít;hic feruos libertate donauít. Colonis gloría Mari excítis,&€ ad mare concurrentíbur,períuafisCp íunioríbus,magnam manum breui Maríuscol legít,& quadraginta naues armauít. Cum anímaduertífet OCtauium uirum optimum, a; quíslegibus imperare uolentem, Cínnam uero fufpectum Syll,& arma contra inftanté rem; publícam ferentem,huic cum exercítu fe focium adiungere animo inftituít. Itaque nuncíauit confulípro uoluntate ímperíj eius omnía facturum,(Zínna cum eum fufciperet,proconfu: lemá appellatet,& fafces atque alía magiftratus ínfignía mítteret,hzcornameta fortuna(u non conueníre Vlarius íaquit. Vili nanque uefte,& prolixa barba,intonfistp capíllis femper ufus fuerat ab eo díe quo Roma effugit. lam feptuagefimum annum agens tardo íngreílu ace debat,míferabilem fe oflendere uolens:huíc ueroluctui& triftítíze uultus terribile illud[Mario confuetum ínerat,translucebatá moeror,quí animum non humilíorem,fed exulceratumfe rumdQ magís reddítü mutatione rerum uidebatur, Pofiquam Cínnam falutauít& militesac: ceílit,ftatím ad negocia peragenda anímü applícuit,&X magnam rerum mutatíonem fecit, Pri mum ením przcifa nautís penfione,& mercatoríbus prxdando fpolíatis,precía rebus cóftítuit ípfe.Deindead marítímas urbes nauigans,illas excidi;& tandem Hoftía per proditione occu: pata,res cíuium dírípuit,& plurímos necauít. Cum ponte flumen coniunxíffet,comeatumho ftibus quí per mare aduehebatur,pracidit, Deínde ad urbem contendens,non tant imperitia atq; negligétía Octauíj,quantü ínutilí cura feruandará legum, montem lIanículum occupaui, Quín multis hortátíbus ut ad libertatem feruos uocaret,quo leges diligentífTime coleret:fe pa tríam non daturü feruís refpondír,à qua C. Maríusarceretur.Poflquá uero Metellus eius Me: telli filiusquia Marío expulfusin Libya militabat, Romx effet,& multo przftantior imperatot Octauio uíderetur,milítes dímifIo Octauío ad illum cotendunt,rogàt ímperíum capefferet,& urbí falute uendicaret.Longe ením perítum ducem atq; prxflantíorem ad bellandum uíncen: dum$ fibíafcifcere uolebant. Metello hoc molefto anímo ferente,ac dícéte ut ad confulem có: cederent;ad hoftesceffere, Metellus de repub. diffidens,abeundi confilium cepit. Octauíum Chaldzi ac uates quídaméuis perfuafionibus Romze detinuerunt,táquam íbí manere& nut quam difcedere operzprecíum effer. Híc uir cum inter alia Romanarum obferuantiffimusle gum efTet,& prafertim formam confulatus circa mores patríosac leges tanquam ad pracri ptum ímmobilíter cuftodiret,ímbecillitate quadam rempub.gubernauit,quí plurímum tem poris per prafftigiatores& uates potíus quàm per uíros ín republíca& in re milítarí ueríatos, imperium admíníflranit.Hunc priufquam Maríus aduentaret,à fuggefto deuulfum,uulneré bus confoffum pramiíli mílítes trucídauerunt, Fama eft díagramma Chaldaícum ín finucíus repertü fuí(Ie,FIxcres multü admírationís ín fe habuit,quod ex duobus clariffimis(imperatori bus, Maríus quí uatícínía non contemnebar,fequundas res habuerit, Octauíus uero mortem obíerít, Cum hoc modo refpub.fefe haberet,fenatus frequens per legatos Cinnam& Maríum azabat,utí cíuibus ueníam impartíret,[tay Cínna tanqua conful ín fella confularí fedens;atdj iura dícens,legatís humaniffimerefponfía prebebat.Maríus uero cum íuxta fellam tacítusad: flaret,apparebat femper rígido actetro eíus afpectu& facie,eueftigío ínaudíta cxde urbem re pleturus.Poftquá furrexere, Cínna militibus feptus incedebat, IMaríus uero cum apud porta ftetífTet;per indignatíone ludens,exulem fe efTe ínquit,& patría pro legibus arceri:fí quísope ra fua indigeret,opus effe legem uetere,qua fe eiecifTet,noua lege antíquare,ut fe uirü íuflum libera rediffe ín urbem oftenderet.Populum in forü accerfiuít,& priufqua tres aut quatuortrí bus fuffragía mififfent,dímíttens, fimulatione illam atqj fucatáde exílío oratíone miffam fecit cum fasellitibus,quos ex praemiffis feruis Bardzis delegerat,defcedit. Hi quídé aut iubente Ma rio,autínnuente,multorü ftrage manus fuas ínquínauere. l'andem Acharí& uirum fenatoríó atq; milítaré occurrentem Marío,& non falutatir,corám gladíjs confecerüt, Sígnü enim dede rat,utiomnes quibus falulatus non refpodiffet,refalutaret&p,necaret. C) uare amící mocftítía fi mul& horrore animo agítabantur,quoties homines falutádi caufa acceffiffent, Multis interft Cís,íam Cinna quídem fatíatus plenustp ca dibus erat, Marius aurem anímü ín díes magis effe ratum habens,cedeméy fitiens,omnía fufpecta fcrutabatur, Itaque omnes tisumiaeh urbs, ínfequen oe - o me mA --— e n .39. ER. 2 20.20. AE EM MD mI um uw uw PPP UU uu wr cu X or wr ww [ [a [ Z I GYARINO VERONENSI INTERPRETE. 190 a infequentum,X uenantum,fugíentum,latítantum(p plena erat:confundebatur hofpítalitatís & amicítía fides, nihil amplíus quàm cxtera fortuna habens,paucídj fuere,qui ad fe fugientes non proderet amícos. Itaqy admiratione aclaude digni fuere Cornutí cuíufdam ferui,qui cum ínadibus herum fuum occuluífTent,cadauer quoddam ex multitudine cxforum fürreptii collofufpendentes,atque aureum annulum apponentes,íllum fatellítibus Maríj ofienderunt,ca dauereqp ornato quafíherum fepelíerunt,nec quifqua anímaduertít, Cornutus feruís ín GTal liamdelatus eft. M. Antoníus orator ín optimum amícum spcíderat,(ed ínuidit fortuna. Nam uir quídam& pauper€ popularis.cum leto uultu uirum Romanorum primum Antoníum fafcepiffet,ad uícinum cauponem emendiuíni gratía feruum míítt, Cum feruus uinü dílígens tíus deguftaret, fuauíusdp rogaret,caupo quzfiuít;quíd effet cur nouum comm une&; uinum (aftidíret, Ille cum íncontulto ac fimplísíter,tanquam ad familíarem& ad amicum hominem lo queretur,herum apud fe M. A ntoníum Marij gladíos fugiente aciatentem habere díxit:caupoimpíusac nefaríus,ut abít(eruus,ad Maríum coenantem eueftígíp contendens, M, A ntoz nium eífetradíturum pollicetur. Maríus pofiquam hzc accepit,fertur uehementer exclamafz fc,& manibus propter laetitiam plaufum feciffe, paululumtg abfui(le,quín ipfe exurgens adlo cumubierat ÁAntoníus concederet, A mícís ne pergeret eum arcentibus,cum militibus Ana nium mittit,ut flatim Antonij caput referret. V t ígitur ad locum uentum eít, ad portas fubfiz flens Annius,milites per fcalas thalamumirrumpere íubet.[llí ut coram Antonio fteterunt;ale teralterum ad cedem prouocabat, A ntoníus orare incípiens,adeo fuauís ac dulcís& iucunda erat eíusoratío ad milítes,ut necem tantífper defifteret. Nemo ením ex mílítíbus Antoníü tan gere,auttorue afpícere audebat,fed defixo in terram uultu,omnescollacbrymabátur.Sic cum immoratio redeundia militibus facia effet, Anníus afcendens, Antoníum orantem, milítes ue rodetertítos atqyab eo perfuafos offendit. Itagy couícío acríter íllosinfequens,atq irruens ípfe Antonij caput detruncauit, Catulus Luctatíus quí Maríj collega fuerat,& de Címbrís cum eo triumphum egerat;poflquà Maríum pro fe rogantibus refpondífTe comperítmori oportere, indufusdomí accenfis carbonibus fe fuffocauit. Truncatís corporibus ín uíam proiectis calcaz tísq,homínes non miferícordia,fed horrore atqj tremore ipfo afpectu omnes afficíebátur, Sed p quod magno pracípue dolore populum excrucíabat,erat Bardxorum petulantía. Nam pofte quam domínos íugulauerát,in exercenda V enere puerís pro mulíeríbus utebantur,& matro nis uím adferebant. ui omnía dírípientes,& rapina& czde perturbantes,inhiberi non pote rantquoufc à militibus Cínna& Sertorij in caítrís dormíétes ímpoatu facto;ad unum omnes necati funt,Interea tanquà omnibus comuratís,undic fama orta eft,Syllam bello Mithridatico confecto& prouincijsoccupatis,cum magna manu R omam cótendere, Hic rumor effecit,ut ferrumá cede nefanda paululum arceretur,quod bellum in fe Romani íngens couertíarbítraa rentur, Itaqy Maríus feptimo conful defignatus eft;& cum Cal.lanuarijs,qua princípia funt an ni, magíftratü íniffet, Sextum Lucinit quendam przcípite dedít, quod ipfi& urbí ad futuras ca lamítates magnum portentü effe putabatur.I[píe autem Maríus íam laboribus corporis& anía mifolícitudine tanquá exhauftus fuba&tusdp,ac ad tanta munímína nouí bellí nouorumé&p cer tamínum perterrítus,quod multa perícula expertus fuerat,hac ín re aními ferocià amifit,facile futelligens nó cum Octauío autMerula,inftabilís acfeditíofz turbae ducibus,rem fibi futura, fed cum Sylla qui ipfum anté expulerat patría,nunc autem Mithridatem ad Euxínà pontura fugere cópulerat, R omam repetente, Huiufmodi mentís agítationibus uexatus Maríus,cum anteoculoslongos errores, exílíaQp ac pericula marís& terrze adduceret,in uarías dubíasty par tesdiftrahebatur,& nocturnis turbulentísip infomniíjs terrebatur. Videbatur ením quendam contínuó audíre dícente, Nec tutus fubeas abfente cubile leone.Sed maxíme uigilías pestíme» Ícens,intépeftis potationíbus atqj ebrietatibus praeter zetatís dignítate indulgebat,per fomnum animi cogitationes uitaturus, Tandem cum quídam renunciaretea quz apud mare gerebane tur,nouis timoríbus perculfus,partím futura tímens,partim tanquá prafentium pondere opz preffus,leui caufa accedente, ut Pofidoníus fcribítin morbum later& íncidít.Et cum íamyjn ma lam ualetudínem incidiffet,fecum dífferebat de rebus ab fe geftís. C.autem Pifo uir híftoricus memorílíterarum tradidit, Maríum poft coena cum aimícís deambulantem ín fermone de rez bus ab fe geftís ueniffe,& à primordijs incipientem, fzpiustp de utraqj; fortuna dífputantem dí xilleNon fanz mentíshominem e(le,quífortunz fefe comitteret. Poft hxc appellatis laeto yul Ui quiaderat,cum per feptem dies decubuiffet;díem fuum obijt. Quídam ferunt eíusambitioz nem ín eo morbo omnino detectam;ín abfurdam dementiam abijffe, Putabat ením fe ín bello Marij obitus. C plato iamiá mo viturus de tribus vebus fortune gratias cgit. PLUVTEARCIHI EVMENES Mithrídatico imperatorem effe, Deinde quemadmodum ín ipfis pralijs folebat, uaríos geflus motus, ingenti clamore& affiduo plaufu reddebat,adeó íngens earum rerü cupiditas exam bítione& ínuídía homine ceperat; Q uocírca feptuaginta annos natus,prímus mortalíum quí feptimum confulatü attigífTet,domo& opibus collectis,qua multis regibus fuffeciffent,fortu. nam fuam crudelem appellabat,quod príufquam confilía ac defideria fua peregiffet;mortem obiret, Plato quidem cum mortís tempus ínflaret,fuo genío atqj fortunz gratías egít: primum, quod homo& non beftía:fecund5,quod Grzcus& non barbarus natus effertertío,quod in Socratís tempora incídiffer, Ferunt T'arfenfem Antípatrum cum fub mortem ín fermoné ue; niret de hísquz profpere fibi fi uccefferát,baud oblítum fuiffe nauígationís,quam domo Athe nas habuerat,ut quí ómnía bona fortunx dona cum gratía accipienda ducens,memoría ufque ad uita finemtenuiffet,qua nullum thefaurüi homínib,1s natura melíorem ímpartíuit, Eorum uero quí immemores& ignauí funt, femper res geítze und cum tempore effluüt, Quapropter níhil retínentes,bonorum uacuí,fpeiautem plení, przfentibus rebus neglectis,ad futura ocu: los intendunt:nam quod promíttit fortuna;prohibere poteft:quod dedít,ut non dedetit,eífice renon poteft.Sed tamen hoc quod fortuna príus dedítranquam alienüabijcíentes,illudipíum íncertum fomníant,atq; hoc recie íllis accídit. Nam príufquam diífcíplinam atqj fapientiz ftu: día;ad fírmanda tutandadp bona externa uelut fundamenta petunt,haec bonafortunz cumu: lant,comodadg ex illis füfcipientes,explere ínfatíabilem animí cupiditatem non poffunt. Mor, tem igitur obijt Marius feptimo& decímo feptími confulatus die, qua ftatim Romam magno gaudio atqj exultatíone affecit, quod grauí tyranníde liberata fuiffet, Sed tantum crudelitatis Maríus iunior feníorís Maríj filius oftenditprímores atq optímates trucídando, ut íntra pav cos díes reuiuifcentem fenis tyrannidem Romani fentírent, Q'uí cum audacia ínfignis eflet, perícula intrepide adiret, príncípío filíus Martís uocitabatur:mox ex rebus geftis deprehéfus, filias Veneris nuncupabatur, Tandem cum ín Przneftína urbea Sylla obfideretur,extren omnía tentans uteuaderet,cum nullo modo effugere poflet,feipfum necauít,. EVMENIS VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, $mESv MEN I Cardíanopatrem fuí(Te Duríshiftorícus fcríptum relíquítqui 1?»«| ín Cberronefopropter reí familíaris anguftias ex uehículis uí&um quare | taret:Eumenem tamen in líterarü ftudijs ac palzftra liberaliter eruditum, Is cum puer effet,eo Philippum aduetaffe:quí dum per ocíum,puerorum |& adolefcentum Cardíanorü luctas€ certamína fpectaret,inter illos fire nueobuerfatum Eumenem,eiíus prudentía& fortitudíne dele&atum Pli lippum,íllum fibí defumpfiffe, V erumenimuero longe probabiliora dice re uidentur,qui Eumenem hofpítij& amicítí paternx caufa à Philippo ad altíora prouectum perhibent. Mortuo Philippo,cum ínter equales Alexandrí nemíni prudentia aut fide(ecu dus haberetur, Archíigrammateus,íd eft(cribarum prínceps,uocabatur.Ex hís quí Alexandr Qmiícítía& confuetudíne íundiffimi effent,adeo amplíores confequutus eft honores,utín et pediítíone Indix magnís cum copijs per fe imperator emítteretur,& Perdicae prxfecturáaccipt ret,cum& in Ephattíonis uíta functi locum Perdicas fucceffiffet, C uocírca Macedones regii praefectum flípatoribus Neoptolemum derífioní habebant,quod extíncto Alexandro dicit rent,il'um quidem clypeo atq; hafta,Eumenem uero flylo ac tabellis fequi folere.SíquídemEu menem cum alijs honefüffimis rebus,tum uero eadignítateaffectum,ut neceffitudíne matri montj fibí deuínctum faceret, Cum enim Alexáder prímus ín Afía mulierem Barfinem Art» bazifiliam cognouiffet,ex qua fili Herculem fufceperat,huíufce forores,alterà quidem Ap» míamPtolemzo,alterá Barfinem Eumeni tradiderat,quo tempore etíam reliquas aequalibus fuis Perfícas uírgínes ín coniugii dífpartiens collocabat. Verum ínterea Alexandro plerund aduerfatus,Ephzílionis eratia magnum fxpe perículum adijt.Príncípio cum Ephaflíon quan dam Euío tibícinidomum tribuiffet,quam ante Eumenís feruí occupauerant,indígnabundis Eumenes ad Alexandrum unà cum moerore ueniens uociferarí cocpít, quod abíeciis emani busarmiís,tíbía canere quàm tragice quíd agere praftaret. Id autem molefte ferens Alexander, Ephaftíonem conuícijs ínfectatus e(t, Caterum mutata flratím fententía,grauíter fuccenfuft Eumceni, " O0 q4 us |uí itis Uu & 15, (t hl (e m ifi iro X: pt 3s lita Eu tti: t py jus ij jan jus nt let; (uít Tif, GYARINO VERONENSI INTERPRETE, tot 4 Eumeni,quod propter cotumelíam qua erat affectus, magís quàm libertatem loquendi,eo fera mone ufus effet, Deínde INearchum ad exteríus mare cum caffe dimíttens;ab amícís pecunía conquírebat. Erat enim per d tempus ínanis regía, Eumenes igitur trecéta petítus talenta,cen tena duntaxat exhibuít,tenuítertp,&C magno cum labore fuís ex difpefatoríbus eam fummam corrafiffe affiraxauit, Caterum Alexander ea neq: ímprobans,neg;(ufcipíens,feruís ut occule tosignes tabernaculís eíus fubijcerent,edíxít. V olebat enim utcumex íncendío exportaretur argentum,homo fallax deprehenderetur ín crímíne:príus i ii quám afferre opem ualeret, exuftum ef tabernaculum, Quz res Alexandro poenítendi caufam attulít,eius confumptís ígní codícibus.CQuod autem aurí& argentí ex flamma ín unum conflati, poftea ín unum com pertum eíimille talentum fummam exceífit,ex quibus ne mínímam quidem partem accepit, Caterum datís ad cunctos praetores& prouínciarum pra-fides literís,ut incenforum exempla tía librorum ad fe mítterentur, effecit, qua omnia íuffus accepít Eumenes, Rurfus ínter fe& Ephaftionem orta de munere quodam contentíone,cum multa mls rudi mat male di xiffet,eo quidem cempore níhil à rege mínus accepit, Paulo uero poft,ut prímum Ephaftion excelfite uita,rex dolore uehementer affli&tus,cum omnes uíuentí ínuídos,ac mortuo ínfulz tantesgrauíffimís& afperrímis uerbís ínfectabaturtum uero maxímas ín Bumenem(ufpicio nesagítabat,ílla(zpenumero couícía€ dííceptatíones obiectans. At ílle callidus,& ad períuae dendum ídoneus;ut unde perníciem fenferat índe falutem cópararet,nouam aggreffus eft ras tionem. Ad eam ením gratiam& honores confugit, quos ín Ephzeflionem Alexander factitas bat, Eíusnangp generís decora excogiítabat, quae defunctum honeftare poffe uídebàátur,plurie masad infiruendum fepulchrü effufiífime,ac promptiffimo fane anímo pecunías impertíens, Poft Alexandrí mortem,orta ínter milítes€ aequales eíus feditione,ijs quídem Eumenes conie filium ac fententíam ímpertíebat,cum tamen oratione comunis& priuatus eíTec. Haud ením fbi hominifanéperegrino,conuenire putabar,de Macedonü controuerfíjs anxius curiofiusqy inquirere, Reliquis fubínde ex Babylonis inftructis equalibus, ipfe relíctus ín urbe;plurímos pedítum lenijt,& ad res coponendas mítiores reddidit. Poflea uero quàm duces ín mutuá dez uin&i concordíam príftinos depofuere tumultus,& prouíncías imperíagy diuiferüt,Eumenes 5 Cappadocíam,Paphlagonia,€ fubiectam mari Pontico regione ufqg Trapezuntem fufcepit, quznecdum Macedoníco fuberat imperío.Eam ením Aríarathes rex habebat.Itaqy decretum eiut Lconatus€ Antígonus manu magna deductum Eumené illius prxfectum regionis des dararent, Cateri Antígonus íam elatus X omnía per contempt hgbens,Perdica fcrípta nez 9lexit, Leonatus uero Eumenis gratía expeditione fufcepta,ex fuperioribus locís defcendít ín Phrygíam.Interea Ffecataeus Cardíanorü tyrannus Leonato cogreffus orabat,ut Antipatro& Macedonibusad Lamía obfeffis opem afferret, CQ uare ad trafjciendum permotus,fecü etíam inuitabat Eumenem,quem per íd tempus conciliabat Hecatao, Erat ením ínter eos fímultas, quam ín patría propter urbanas contentiones contraxerant, Nam multoties Eumenes Hecae ueum,quod rempub.per íníquum occupauerat domínatum,palám accufarat, Alexandrumdg adreftituendam Cardíanís libertate prouocauerat. Quapropter tunc Eumene illam aduerfus Grecos expedítioné recufante,prxfertím cum fefe Antipatri reformidare dícerez, ne dudum illinímicus,& nunc morem gerens Hecatxo,ipfum necaret,Leonatus ei fidem babens,fuum confilium haud aperuit, uerbis quidem fefe opem afferre díciitans, Macedonia príncipatü fta; tim ut traíeciffetuendícare conftítuerat, Subínde nonnullas Cleopaux(ea autem Alexande Magni foror erat) comonftrat epíftolas,quíbus futurauxor eum palàm accerfebat, V erü Eu menes feu Antípatrü pertímefceret,feu Leonatü ínfanum ac íncerto uehemétioridg refertum ánimo cognofceret,fuís acceptís milítibus nocte difceffit, Habebat enim trecentos equies:ex his autem quos à pueritía ínflruxerat Alexáder,ducétos armatos:ín argentí uero ratione talen tüm quing; míillía, Hoc pacto fuga fefe ad Perdicá fubtrahens,ac L eonatí confilía detegens,fta timapud illum ampliffimus factus eft,& íi princípandi focíetate afcítus.Haud longe poft cum militaribus copijs ín Cappadociam& praefente& exercítum ductante Perdíca dedudjus eft. l'um capto Ariarathe rege,& regione in poteftatem redacta, Eumenes prxfectus defignatur, Dehínc urbes amicis comendat,cuftodes ímponít,qui&p iuri dícendo& rebus admínifirandis praeffent,ex fententía reliquit. Cum ínterím Perdicasomnem rerum earum curáabíjceret,eo exercitum ducente und profectus eft Eumenes,omní illum indulgetix cultu profequens,cum nulla ex parte czeterís pofleriorem regibus fe effe caperet, Caterum Perdícas cum ea qua initia teat per feipfum tranfigere poffe confideret,qua autem relíquerat,impigrüaac fidelem cone Yusin.lib.is Kip pd E MFÉM AMARRRISR E ttai Ft EUM IAM E C Twiypue PLVTARN CHI EVMENES feruatorem poftulare cenferet,ex Cilicia remífit Bumenem, uerbo quidem ut fuam ad prafe Curam reuerteretur,re autem uera ut perturbatam à Neoptolemo& fibí finitímà Armeniam pacatam przberet, Hunc autem quanquam ínfolentia quadam& inani tumefcentem anímo, fuauiífimis tamen uerbís& morum facilítate retínere tentabat Eumenes, Cumüp phalangem Macedonícam elato fpiritu ac ferocem ínueníffet,ut equeftrí robore quafi firmamento ínfiru: &íorem redderet potetíffimos íncolarum equites tributorum uacatíone ac immunitate dona: uíttum fuis quos fide fpectatos habebat,equos emptos impertijt,eorü quídem anímoshono; ribusac donis íncítans,corpora uero nunc mouendo,nunc exercendo,ad perferedos labores ímpigra efficiens,adeó ut cum flupore,tum audacia Macedones afficerentur,cum trecentorü & fex millium equítum círcaBumenem numerum breui confpícerent, Pofteaquam Antipater& Craterus Girzcia potítí,Perdícz regnü uaflaturijn A fiam traiecerunt.Cum írruptíonem ín Cappadocíam facturi nuncíarentur,Perdícas expedítíonem ín Ptolemzum,cui Aegyptus forte euenerat,agens,Eqgmenem omnium qua in Armenía,quap ín Cappadocia fuerantco: píarumducem& imperatore creauit. Hifce de rebus líteras edídít, quibus Alcetam fratrem ac INeoptolemum Eumení parere,Eumenem autem rebus pro arbítrio utí iubebat, Alcetasitag fefe arma fumpturü baud diffimulanter negauit. Eos enim Macedones quí fecum milítareni, cum Antipatro dímícare uereri, Craterum autem propter charítatem etíam fufcípere parati mos. At uero Neoptolemus prodítíoné quam ne occultare quídem potuít,ín Bumenem ordie batur. Vocatus quoq nó folum non audiuit, fed etía aduerfos inftruxít milites.Hic primüEw menes fuí apparatus& prouidentiz fructum collegít. Siquidem uicto eíus peditatu,per equi: tes Neoptolemü uertít ín fugam,omnes eius farcínas corrípiens:tum ad infectandum profufe phalági cum totís adequitaffet uiribus, uíctos pofitís armís iurare coégít cum eo fe militaturos, Neoptolemus igítur paucis ex fuga collectis,fe.ad Craterü& Antípatrü recepit. A quibusad Eumené míffilegati;ut fe cum illísconiungeret,prouocabant.Frueretur quídem quos ex prz fccturís percípiebat fructibus; militias ab eis atque agros habiturus, Antipatro amico pro hof futuro accederet,nec Craterí familíarítaté in ínímícitià conuerteret, C) uibus audítís Eumenes, Miíníme fieri poteft,ínquít,ut nouam ín prxfentíarü cum Antipatro creetís amicitia, cum quo ueteres inímícítias gero,quando illum amícis tanquá boftibus.utí uideo, fetp ut Perdica Crate rum concilíet;& ad xqua omnía atq íuftiffima coníungat paratum:ei praeterea quí pro domi: nátís auarítía ulla fitoppreffus iniuría, quoad fpiritus fuos regatartus,futurü auxilío,corpusg ac uítá potíus pofíturü effe, quám fidem. Hís attente acceptis, Antípater de rerum fumma con filium agitabat. Neoptolemus ad eos confugíens,de pralío certiores facit,& cum utrungy,tum uero Craterü ut auxilium fibi ferat,orat,Eum nang; tam magno Macedonibus effe defiderío, ur modo píleum eíus fpectent,& uoce exaudiant,ad eum non mediíocrí uéturos impetu.Sant ením grande Craterí nomen erat,& in eum poft Alexádrí morte multítudínis animimíra cha rítate inclínabantur, T'enebat fiquídem memoría,eum quamplures ín Alexandrü ínímícitis pro eorü falute fufcepiffe. Cumd procliuíus ad Perficos rítus deferretur;obflitíffe, acciuibu fuís quos per mollitiem&€ ínfolentía contumeliofe tractatos cernebat, prafidío fuiffe, C uocir ca miffo tuncin Cilícíam Antipatro, Craterus cum magna copíarü parte, INeoptolemo,con tra Eumenem profecius eft,ratus ínfectaturü,&& neminem expectantem,ac ex recetí uídborí énter pocula cum difTipatís obuerfatü fefe fa&urti incurfum.C)ua quidem ín re quod Eumene íllius przfenferit ímpetüocyustp fefe inftructum praftíterít,uti íntentí& uigilantís imperato rís,ita fummífanéacumínis índiciü quís facere poffit. Caterü etiam quae fibí aduerfa erát,hofli bus eotü occultaffe,& eam cómilítonibus fuís opinione íncuffiffe,ut fecum Cratero pralíum ínítuvoseffe nefcírét hocipfum peculíare imperatoris officíü fuiffe dixerím.R umore ítaqdi femínat,Neoptolemü aci l'igrem cum Paphlagonü& Cappadocü equitatu rurfus aduentart Cum caítra noctu mouere ínftítuiffet,in íomnis noua quadam occurrit ímago. V ídere nanq uidebatur gemínos Alexádros inter fe ad díimícandá ínftructos:cum uní uterqy phalangiprz eíTet,glteri deinde Mineruam,alterí Cerere fubfidio aduetaffe. A crí comiffo praelio, fuperatos quibus focía Mínerua fuerat, Tum uíctori Cererem fpíceam íntexuiffe coronam, Ex re ígitur ipfa fomníum coniectans,ad fe pertínere interpretatus,fe quidem pro fertiliffimís agrís, E ma gnam per íd tempus& bonamin fpiceís uaginis frugem habentibus dimicarezomnes ením o mínatí erant,& paffim fpecíofam ubertím pubefcentíum camporum faciem ipfa pax prabe bat, Ad ííd autem confirmatíor factus eft,ubí aduerfarijs fignumbellí Míneruam& Alexatv drum effe certíor eft fa&us, Quamobrem(uis Cererem& Alexandrum bellí fignum exhi bens, L. cen A be du tís fu tu ut Ww GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 192, ^ bens,omnes fpícarü fertis illígatos arma fpícis iubet ínuoluere, Multoties ímpulfus eft,ut fuis ducibus& prafectís milítaríbus aperiret, quibus cum bellandum effet,ne folus tantz neceffita tisarcanum celatum coprimeret,coníilio tamen perftare& mentí perículum credere fatius uía fumeít,In Craterü nemínem quidem Macedonáü, fed mercenaríos equites mílle ac uígíntíqua tuor éregíone locat,quibus Artabazifilíus Pharnabazus,& Phoenix Tenedíusprzerat:quos utpríma hoftes ín cofpectum uenílTent,íncíiatis ferri curfibus iubet,atq; nullís zeditís uocibus, nonregrediendií fpatio dato,non mifIo fufcepto'ue prxconeynanum derepente conferre:;ualz deením pertimuerat,ne Macedones cogníto Cratero ad eum transfugerent, Ipfe ex equítü ro boretrecentís ín agmine ínftructis adequítat,ín cornu dextro Neoptolemum ínuafurus, V bí autem medío fuperatos tumulo profpectum fui hoftíbus prxbuit,citatum uehementí(fime faciuntimpetum,Ea res magnum Crater ftupore incuflit, qui multa ín IN eoptolemüacerbe€ cotumeliofe ínuectus,quod ab eo de Macedoni defectione fraudatus effet,fuos ad capefTendü fortiter pugna adhortatus íncurrít, Prímís ingreffibus& quidem grauiffimís cum poft fractas hafias ftríctis decertare gladijs coepífTent, Craterus haud fané dedecorí fuit Alexadro, At uero profiratís plurímís, multotíes etíam uerfts ín fuga aduerfarijs,cum ex Thracequodam ex tráfz uerfo adequítante confaucíaretur,ex equo delapfus eft, C uod cum cateros tranfcurrenteslae tuiffetGrorgías dux Bumeníanus agnouít,[s ab equo defcendens,corpotí íam male fe haben ti,& peracerbos dolores pereuntí,cuftodem fe conftítuit. Dum hacagütur, Neoptolemus& Eumenes mutuísinter fe odijs& díutina flagrantes ira cogredíuntur:duobus quidem concur fibuscum fe minus cofpectatfent,tertío cogníti nudis enfibus fublato clamore fiatim equos ín feconcitant;quibus more tríremíum ín fumma collífis, manibus fe mutuis lora omittentes caz pant,caffides detrahunt,thoraces ex humeris difcerpüt. Sícigitur ín mutuos laniatus íntenti, fubterfugientibus equís ad terram corruunt. Ibi diu multumáp lu&antes,Eumenes exurgentí príusNeoptolemo fub genu uulnus ínflixít:quo debilítatus;alterí ínníxus totís fe uiribus in adu& erectum tollens, Eumenem petít:ícius tamen haud letiferos incutíens,accepta ín cer uíce plaga,protenfus concídit. Bumenes uetuftís odíjs& íracundía probrís carpere,& arma ei detrahereiuerum ille oladíum adhuctenens fenfim fub thorace Eumenem in inguíne confaue P dat, Vulnus non fané profundum ex imbecillítate terrorís plus habuít,quám detrimenti, Ras ptis dehínc ex interfecto fpolijs,propter crurum& lacertorü uulnera fe grauíter habebat, R eíe Gustamen ín equum,perftantibus adhuc ín unum hoftíbus,alterum ínfectatus eft cornu, Cae terumaudita Craterí morte,celer aduolans,ubi fpirantem adhuc íntolligetemá confpexit, dea (cendít,& multis lachrymis íníecta dextra, multa inuectus in Neoptolemü,& fuam uehemen terfortem,X propriam míferatus eft neceffitatem,per quam eó deductus effet,ut uel tam facea dahomíniper amícítiam cófuetudínemá coniuncto ínfligeret,uel ab eo pateretur. Eumenes lioc praelio decem fermé poft alterum diebus uíctor, magnam ex eo fibi gloriam& amplítudía nem comparauít,quod nonnulla per fapíentiam,quzdam per fortítudinem confecíífer. Pluría mam etíam penes hoftes& focios ínuidíam& odium plane contraxerat,quod uír peregrínus atqj aduena,armís& manibus Macedonü prímarium ex eis& fplendore praftantiffimü cona fodiffet:quod fi príus de Crateri cede ad Perdiciperueniffet,nemo illum ínter Macedones po tentía fuperaffet, Bíduo autem poftquá Perdicas per feditíone in Aegypto effet obtruncatus, huíus pralij rumor ín caftra delatus eft, Quocírca indignatiftatím Macedones,Eumené moro tisreum faciáit,& fufcepti in eum belliducem und cum Antipatro Antigonü creant.Eumenes poftmodum in regía equor&i armenta quz circa Idam pafcebantur,incidens,fumptis ad ufum equis,ratione magiftrís pabuli defcripta mifit. C) uo audito, rififTe ferunt Antípatrü,tantam Eus menís prouídentíà admírantem,quiregíjs de rebus ratione aut reddíturü, aut accepturüi fperae tit, Cupíebat autem Eumenes círca Sardes uíctoriofo potens equitatu, intra L ydíz capos de« pugnare,fimul& fuas Cleopatra copías oftentare gloríans, Ea deínde rogítante(pertimuerat enim ne alíquam ex Antipatro crímínatíoné culpam ue capefferet) fuperiore petens Phrygía Intra Celenos hybernauít. Vbi cum Alcetam Polemonem& Docímü de imperío contra eum contendentes offendiffet,Hoc íllud eft,ínquit, quod dici folet,nulla perníciei ratío eft, Deínde pollicitus íntra tríduum ftipéndíum mílítíbus redditurum, uillas eis& mítíora agri loca morta libus pecoribusi referta uendidit, C uí autem emerant centuríones reliquorumqp ordinum praedi fufceptis ab Bumene inftrumentís& machínamentis,illa uí& obfídíone expugnan te5,ex rebus captíuís debitam mílitibus mercedem impertíunt,Hiacres adeó magnam Eumes ni beneuolentíam comparauít,ut cum epíítola caftrís aliquando ab hoftibus difíectae coms Pugtainter Eu mencmeg Neo ptolemum, Euttenie eo Neoptolembu gia fingularis, PLVT.ARCHI EVMENES T| cídaffent,maíorem ín modum Macedones inftigati fint. Decretum igítur facíunt,ut ex princi: - palibus mille milites ad corporis cuftodíam conftituantur,euntibus in orbem pro fua uíce uígi lijs, llli fubinde eosab Bumene honores magna cum charítate capiebant,quos regum familia: res alTolent, Bumenes nanq; purpureos apices& chlamydes,quod quidem apud Macedones egregíum regis munus habetur,donare poterat, Quibus tenue ac pufillum eít íngeníum,hía fequüdo fi ucce(ífu rerum leuítate ac elatís extolluntur anímis,íta ut cum rebus ab excelíis couer E| fos in fe habentoculos,magnítudinisaliquid€ excellentíz nactí uideantur, V erum autem ma E gnusanímus& conftans,afHlíctis magís rebus adueríis dignofcítur:qualis Eumenes fuit, Ni in confilijs Cappadocíz proditione fuperatus fugatusdy ab Antígono,nonante fugientemad hoftes prodítorem omifit,quám patíbulo captum fuffixerít,[s ex fuga contrario ínfectantibus curíu clám iter couertens,ad pugnx locum profectus,caítra pofuít,ubí collecta interfectorum corporaex effractís círcumíacentíum uillarum foribus cócremauit,condítístp feorfum primo: a ríbus,feorfum plebeijs,omnes aggerans tumulos inde difceffityut adueniens poftmodum An tigonus,homínis audacíam& conftantíam admiíratus fit. Poftea ín Antigoni farcínas& pra | dam íncidens,pluríma quídem íngenuorum corpora,pluríma quoq, feruorum,íngentes opes AH ex tantis pralijs& difcurfionibus coaceruatas,cü relíquiít,eas facile diripere poffet, uerítus efi, ne tantís locupletati polis commilítones ad fugam grauiores,X ad fubeundos errores mollio res fierent,& ad tolerandum tempus,ín quo omnem fpem bellí collocauerat,tandem repreílu rus Antigonum, Vbí uero íta prfentes& ad dirípiendum propinquas opes cernit,ut Mace dones aperte inhibere graue fit,equís obtjcere pabulum,& corpora curare ímperat,ut ficinho fies comearent.Clàm deinde ad Menandrum fubmiítiit,qui farcínís hoftílibus praefectus erat; iMagnam fe deíllo pro ueteri confuetudineatq amícítía curam fufcepíffe:proinde anímaduer tere monet,utquamceleríus líceat,ex inferioribus locís ad incurfiones expofitís,ad proximas montís radices cocedat,quz nullos equítes,nullos círcumactiagminís incurfus admíttat,[dau tem perículum ut prima Menander intellexit,abfceffit. Eumenes milfís palám fpeculatoribus, armarí milítes,& frenarí equos iubet,perínde ac ducturus in hoftem, Vt autem Menandri ad D iníquaconfugiífeloca 4 fpeculatoríbus renuncíatum eft,Eumenes íngentí fímulato mcrore, | fuos introduxít,Hacad Antigonum poftmodum teflante Menandro, Macedones Eumenem magnopere collaudaífe,& mítiores ín eum animos fufcepíífe fertur, quod cum eorum líberos íri feruitute redigere,& uicores probro habere potuíífet,peperciíTet,omififfet&p, C uibus Antí gonus: lile, ínquít,ó beatí homínes,haud noftrí fané cura res noftras omifituerumenimuero ne fux compedes fugze adíjcerentur,pertimuít. Dehinc circumuagari& fübterfugere coactus Eumenes, magna fuorum comilitonum partí ut abirent,perfuadebat,fiue quod íllís tímeret, fiue quod trahere fecum eos confilíum non effet, quos ad conferendam quidem maná perpau: cos,ad occultandum autem fugam pernimios ínrelligeret.'T'um fugiens fefe cum quíngentis equiítíbus& pedítíbus ducentísad Noram recipit.[s autem ín Cappadociz ac Lycaonia confi nibus locus eft. Hínc denuó quícung; fe ex amicís,& iniquítatíslocorum,& duriffima uítzim patíens,miffum fieri orauít,benigne acgratiofe alloquutus abire fiuit. Aduétans poftmodum Antígonus,Eumenemante obfidionem ad colloquíum uocauít, Cui Eumenes íta refpondit: complures famílíares Antigoni& duces effe,fecum uero ex eís quorü ipfe defenfor eíTet,eff neminem, Quocirca fi colloquia fierí cupíat,obfides ad fe míttat. Cum autem Antígonus fibi, ütpotentíorí,Eumenem uerba facere iuberet, INullum,inquít,meipfo potentiorem effe arbi tror,quoad huíus gladíj fuero domínus. Antígono tamen nepotem Ptolemzum,prout popo fceratumenes,eum ad locum míttente,defcendit,ubi per mutuos complexus amíce& fami , líariter data acceptatp falute,congreffi funt,ut quí plurimo ufu& confuetudíne ínuicem ium Gieffent.Inter multa colloquia cum Eumenes nullam de paceaut fui tutela mentíonemiíntro duceret,czeterum prafecturas fibi fírmarí,aut reftítui dona poftularet,prafentes ccepitadmira tío,íneenti bominis fpirítu& anímírobore delectatos.Frequens fímul Macedonum concur fus factus eft,quí afpe&tandi hominis defiderio afficíebàtur. Etenim poft occífum Craterünub la dealtero tanta ín caftris crebrueratoratío. Verum A ntígonusaliquíd illi uiolentii metuens, prímum quídem aduetantes clamore fübmouere,& írruentes feríre faxis, denig; maníbusam plexatus Éumenem,repulfa per fatellites turba eum uix ín tuta reftítuít. Dehínc círcundudiis , adNoram muriís,& relicto íbi prafídio,relíquü abduxítexercítum, Obfeffus igitur Eumená um eo ín loco práter annoná quidem aquas& fal quod efui effet níhil haberet,nec códímem tum quo c paruiffent,quíbus cent talenta C ampliffimos illis pollicebantur honores quí Eumehemtru:. "m ' adf tate rimi por gna ftoli mu. Cu qu dec uit, tis tíol nui mí: tur cita cítí in] tes iut pri do qu fuf Ol p ípl LUE -— c^ w- e Nu quod apponeret,tame hifce de rebus hilarem focijs uiuendi confuetudinem ínftruxit,eos GVANKINO VERONENS!I INTERPRETE. 195 ad fuz menfx& conuíuij admittens efcas,quas interím leporum& fermonum gratía& comi ntecondíebat. Erat autem Bumenís afpectus perquam fuauis,non ut hominis beilicoíí& plus Eumenis afpes rimum armís attrítí,at perpolitus& iuuenilí decore infignís,uníuería ftatura membrísacpros cusflatura,et ortione fané mírífica, perínde ac fingulariartís diligentía comparatis, V ím quoque non ma facundia. nam orandíconfequutus, facundus ramen& dulcis erat eloquío,quemadmodum ex eíus epí folis coniecturam fieri licet, Durante obfidionis tempore;plyrímis omnium locus anguíiíí(liz mus fuos magno affíciebat detrímento,pabulum& ipfi& equí per fummi ocium capiebant. Cum ígitur Eumenes ne per defídíam íntabefcerent,remedium adhibere uellet,& ad fugam uodammodo expeditos,fí qua obueniret occafio,reddere,habítaculum cubítorum quatuor decimlongítudíne,quod eo ín loco erat am pliíffimum,ad homínum deambulationem defignas uit,ubícorpusagitare iubebantur.Equosautem ad tectum magna per lora collo relígatos,toe disqp ín füblíme ft ufcítatos erígebat,ita ut pofteríoribus quidem pedibug terrae níterentur;antez riotbusautem fumma uíx ungula pertingerent.Q uibus hunc ín modum fufpenfis,ftabularij nunc amore nunc fcutíca ínfiantes,adeo ínfligabat, ut animís& indignatione refertí,poftres mísquidem ínfilirent pedíbus:dumépaltiores humí fiftereconcupifcerent,folum pulíantes,to tumip corpus agitantes,plurímo cumanhelítu fudorem effunderent.Ea res ad roborís& uelo dtatisexercitíum fané non íncommoda, Hordeatp minutím attríta ín efcam obijcíebant, ut& citius coficeret,& melíus digererent. Interea per obíidíonís moram, Antigonus uita funcium» in Macedonía.cum accepíffet Antipatrum;& propter Caffandrí& Polyperchoniis feditiones resperturbari,non parua fané fpeuníuerfum animo complexus ímperium,ad res gercdas ads iutorem Eumenem habere flatuít, Quocírca míífo Hieronymo, inducias cum Eumene fecít, priustamen iureiurando propofíto:quod cum emendaffet Eumenes,apud obfidentes Macee dones íudícíum faciédum permífit,uter eorüi maiori aequitate pradítus effet, Antigonus enim quofearelígione liberaret, ínítío facta de regibus mentione,reliquum ín feipfum obftríngebat iufiutandum, Eumenesautem prímam quidem poft regum nomina ín íureiurado confcripfit Olympíadem:pofimodum fefe non foli quídem Antigono beneuolum fore iuratus eft,negg p ipftushoftem prohofte,&C amícum pro amíco habiturum effe,fed&& Olympiadi acregíbus faz camentum referebat, Ea cum íuftíora cenferentur, Macedones adacto in hzc uerba Eumenis facramento,obfidionem folutam fecere,ad Antigonum ut ídem íuramentí genus referret ipfe Eumení,mittentes, Eumenes interím quos ad Noram Cappadoces pabebat obfides reftítuít, aceptís proredemptíone íumentis,equís,& tentortjs. Tunc congregatis milítíbus quí ex fuga palantes ín regione uagabantur,ad mille conuocauit equítes,quos fugae focios habens,ob An tigonimetum euafit, Ille ením fufcepta íurifiurandi emedatione,non folum Eumenem denuó angiobfidíone íubebat,uerumetiam acerbiffimas Macedonibus literas mífit ín fugientem, Ad Eumenem ín Macedoníam referuntur epiftol ab ijs quíaugeri Antigoní pertímefcebant ím períum.Obteflabatur Olympías,ut ueníens Alexandti filíolum multorum obíeum infidijs educandum caperet.Polyperchon autem& Philippus rex uolebant;ut prapofitus Cappadoz die copíjscum Antigono bellígeraret,fimul ex Indor&i donaríjs& thefaurís ad rerum fuarum reflitutionem quingenta talenta caperet,ad bellícosautem ufus quátumcungy cuperet:quibus detebus& Antígeni& Theutamo ducibus Argyrafpídem líteras miferant. Acceptís illi lites tis uerbís quidem Bumenem humaniter acbenigne fufcipiunt,cxterum líuore& cotentione tefertpríorem ferreEumene indígnabantur.Eorum ínuidíam placauit Eumenes,cum perine deacníhilo indigens,nil pecuniarum accepit, Adambiítiofas autem eorum contentíones,cum neg praeffe ualerent,necy fubfequi uellent,hunc ín modum fuperftítionem índuxít. Aexan drum ením,ínquit,uifum ín fomnísapparatu regío tabernaculum cum folio comonftra(fe,diz xiffeG,hic confedentíbus& iurís dícandilocum habentibus adero,opemq fimul afferam,mo doomníumd me confiliorum& inftituenda rei príncipium capíatis, Hac facile Theuiami& Antigenisanímum índuxerüt,ad eum nullo aduetare pacto uolentíium,cum Bumenesetíam M pro alienis afpectari foribus indignaretur. Qu uocírcaregio tabernaculo acíolío in fomnís dee M nuncíato hunc ín modum collocato,illic confilium magnís de rebus habíruri cogredíebantur,| lilis deíndead fuperiores euntibus regiones,Peuceítas amicus exiftens,ac caeteri fatrapae cum| obuíaffent,ita copías ín unum corpus adunarunt, utcumarmorum multírudine,tum appara* tus fplendore Macedones confirmauerint,Hi poft Alexandrí mortem,ob dominandi lícentíà enetues& uiuendiconfuetudíne delíniti,cum tyrannicorum fpirítus barbarorum gogenta tDOÉLWvTARCHIOCBEVMENES c ínnutrítosín unum cotuli(Tent,inter fe quidem morofi acdifcordes erant, Macedones quídem effufis blandímentis,fumptuofis couiuijs,& facrificiorum impenfis delinientes,paruo quídem tempore caftra ipfa quafí quafdam nundinas& prodigalítatis receptaculum reddideruntinc deligendís ducibus omnía tumultu& factionibus,quemadmodum inter populares príncipa: tus fierífoletpermifcebant. Eumenes cum íllos fefe quidem mutuó afpernantes uideret,pro: giptenesquo pter metum autem fi ulla praftaretur occafío de ipfius nece cogítantes,fe argentipenuria tene; aftufduté is ricómentus eft,& ab híspoti(figum quí fim ultates in eum exercebant,plura mutuatuseftt;. bicomparaie lenta,quo& maiore erga illum fidem haberent,& à fe de mutuata pecunia folicíti,manus com E rit, primerent, Quamobrem effectum eft,ut alienas opes fi ui corporis praefidia habuetit,folus ture lamacfalutem accipiendo confequutus:quam ut adipífcátur cxterí,magna impendere folent, IMacedonum tamen anímí fuorum gratía largitorü per immenfam quandam licentia corrum; pebantur,círca illorum fores frequentes obuerfabantur,latus ftipabant,ac duces extollebanr, Pofteauero quàm Antigonus magnas fecum trahens copias nonlonge metatus effettum ro "| ipfz quafiuocem xdentes uerum ínuocare ímperatorem,nec folum fubditi Eumení aufculi: re; uerumetíiít pace ac delícijsamplifimus quifc cedere, fefe dedere,& tacitus adfcriptumfi biferuarelocum.[n traijcíendo Pafítigre fluuío,cum caterí qui pro flatíone erant nihil fenfif; ANM fent,folus Eumenes Antigonifuflínuítimpetum,& collato Marte,flratísgg copluribus cadaue ribus,flumen oppleétá e(t quatuor míllía ín poteftatem redacta,.Pracípue uero Macedonesín aduerfa eíus ualetudine quid de illo fentírent, declarauerunt,cum cxterosín apparandis fplen: dide conuiuíjs€ celebrítatibus,folum autem Eumenem ín admíniftrandis príncipatibus& re bellica ualere dí&iítarent. Nam cum Peuceflas eisín terra Perfica opípare epulum prabuiffe, arietem uírítím ad facrificadum impartiens,amplíffimum fore fe in fpem uenerat, Paucís pot diebus militibus iterin hoftem agentibus,Eumenes ad euítandas uígílías tacite ab exercítuob perículofam quandam zgrotatione forte ín lectica ferebatur, Paululum progreffo hoflesdee pente fuperatis quibufdam collíbus apparuere ín planü defcendeates.[nftructa igítur acie ín: cedentibus, ut primü auratís ín armís ad folem fplendor enítuit,acbellux cum turribus,& pur purex ueftes ínfpecta(unt(ís enim uadentibus ín prelíum ornatus eft) primí íter cum clamo lii nes. Deinde fixís humi telis,fe quidem ut maneant mutuó adhortátur,duces uero ut quíefát, | necp(ine Eumene autpugnam,aut ullum cumhofte íneüdum effe perículum, Quo accepto, Eumenes íncítatis lectícerijs, curfu delatus ex utracy lectícze parte fummouit aulzzum,magn latítia manum protendens. Id confpicatí milites contínuó uerbís Macedonicís confalutant,re ceptísi clypeis& farifTis,ínftrepentes uociferantur,peré&p uíces,quafi prxfente iam imperato re,hoftem prouocát, Antigonusagrotum ex caftrís Bumenem audiens male fe habentem de ferrí,reliquos nullo negocío propteríllius ualetudinem díffiparí poffe cenfuit:quocirca fuo: adpugnam feftinabundus eduxit, V t uero adequítans inftructam hoftium acíem formam compofitam afpexít,(tupore affectus díutíus fubftítít,cum ínterím à dextro ín finífitum cor nu coportarile&ticam cerneret. Magnum ítaque,ut affolet,rífum xdens Antígonus,adamíc hzc inquít:Illa nobís ex aduerfo nímirü lecíca uidetur ínftructa:ac ftatím relictis copíjs caftra locauít, Alta ex parte paululum denuó refpirantes,ad factiones reuocati fuis cum ducibushi €iíam agentes,uníuerfum fermé Gabenorum agrum ad hybernandum ínter fe diuíferunt, , utprímorumà poflremís rabernacula mille fadiorum fpatio abeffent, Q uibus de rebus facis certior Antígonus,per compendiofam quídem,cxterum afperam,difficilem,& aquarum indi gam conuerfus uíam eo fcilicet motus eft.Spe enim ducebatur, fi dífperfos per hyberna milite adorífetur,fore utea homínum multítudo fuis haud facile ducibus iterum adfciíceretur.[s ubi inhabitatum ingreffus eft agrum,terribiles uentí& immenfà frígora,exercítu perturbato,itt non medíocrí fané detrímento rapuerunt, Ad hanc ígítur rem ígnes quamplurímí neceffario fuere adiumenro,quocírca hoftes non latuit. Tum barbarí qui montes inhabítabílem refpícen tesagrum íncolunt,tantam íncendíorum multítudinem admiratí,nuncios ad Peuceftam cum curforíjs míttunt camelis, Cuod ut íntellexit,terrore exanímatus,cum& cxteros eodem mo . dohabentescerneret,cítatus ín fügam,reliquos ínter eundum repertos mílítesad fugiendum permouít. Éumenes autem omnibus pauorem ac perturbatione ademit,hoftíum uelocitatem ftatim repreffurumfe effepollicítus,ut tríduo expectatione tardius aduentent,[Ilis ítag perfua fistum nuncíos dímífit, quibus ut copíz ex hybernís quamprímum congregarentur, iubebat tum ipfe cumrelíquís exequítans ducibus,locum quí deferta permeàtibus fpedari porcftpto ; cula D refiftunt,Eumenem uocitare,haud ením longíusprogrediendum,nífi exercítii ductet Eume:: y cul lgr nu tut dei du ibí Co. int Ea íni ca t3 D Ir] GVARINO VERONENSI!I INTERPRETE. 194: y calamplexus& dímenfus,íncendía permulta caftrenfi more per íntercapedínes fieri ptxcepit, [gnibus deíndeex collibus ad Antigoníanos comparentibus,dolor& anguftía cepít Antígoz num,Exíftímauerat ením hoftes cum íamprídem eíus aduenit feníi(Ient,obuíos fierí, INe igís ur itineris labore lalfatus attrítusqg manum cum hoftibus conferere cogeretur,expeditus quíz dem& per bona eductus hyberna,omiíTo uz compendío per uicos urbesQy tacítus copías abz duxít, Interím ex hoflibus,utaffolet,occurrente nullo,audíens pofimodum ex iíncolís nullum ibifuife exercítum,atloca duntaxat ignibus referta,imperatgrís Eumenís arte delufum fe efle cognouit, Quod grauiter ferens,utaperto Marte decerneret fxpíus admouit copías, Coactís interea milítíbus,maxima eorum pars Eumenís fapíentíam admirari,& folí imperíum deferre, Eamobrem príncipes Argyrafp:dum Antígenes& Theutamus dolore ac inuídía commotí, ínfidias tendere,& conuocatís prxfecorum ac príncípum cóplurimís,modum ac tempus nez candi Bumenís cogítant, Decernunt ígtturomnes,utad huius ufum praltj referuatus,confez &ioftatim przelío trucidetur. Caeterum Eudamus elephátum prafectus,ac Phxdímus;rem des cretam Eumeníi denücíant,nulla medíusfidíus ín Bumene beneuolentía aut charítate, uerum: enimueropertímuerunt,ne mutuatas Eumení pecunías amítterent, Eumenes íllis collaudatís, tabernaculum íngreffus,fefeGy intra belluarum conuentum uerfarí prafatus,teftamenta con fcripfit,ac codicillos defcriptos confcidít& dífperfit, Nolebatením poft eíus mortem ullis ex lí terís accufarí,& crimína de rebus occultis conflarí, His itaq; dífpofitís deliberare coepit, uictoriam ne aduerfaríjs dímítteret,an per Mediam fugítans& Armeniam,ín Cappadocíam profí ciíceretur, Nihil autem ín amicorum pracfentía firmum decernit,fed permulta mouens animo, fep pro fortunís ín partes uerfans uarías,acíem ínftruxít, Cirzcos exhortatus& barbaros, Pha lanx deinde& Argyrafpides eum bono animo effe iübent,tanquam fuum hoflíbushaud ex^ pedaturis impetum. Philippi fiquidem& Alexandri ueterani fuerat, quafi quídam ín uíctibel lorum pugiles,& ad íd ufq; tempus íntrepidí,multi annos feptuaginta natí,nullus autem fexae genatío mínor, quapropter Antigoníanos tali clamore compellabant:[n parentes Ó mala capi tadelínquítís: índj eos cum índígnatione irrumpentes,fuftinente nullo,uníuerfam diffipant phalangem,manuobtrücantur plurími,Hac quidem ex parte fumma uí prorfus fuperatus eft p Antigonus,equítatu tamé uíctor euadebat, Cunctum etíam Peuceítz apparatum farcínasá diripuit,cum fegníter ac remife prxlíum ínfjífet, Seautem Antigonus cum terror uocaretad ufum belli uigílantem ac íntentum exhibuit,opportunítate ex loco nactus, Aperta enim erat acuafta planítíes,non fané pínguis,non afpera,non folída,fed arenofa& fqualentí referta fal fugine,Ea tot equorum,tot mortalium pulíata curfationibus,fub ipfum pugna tempus pulue rem calci ínftar exhalans acrem ínalbabat,quí oculos turbídus inuolueret. Hoc ígítur occultaz tus Antigonus, hoftiles facilius farcínas& bona in fuam poteftate redegít.Statím poft pugnà Theutamuslegatos res fuas repetitum míttit. A ntígonus Argyrafpidís has res reddíturum fe, G caterisín rebusbenigne cum illis comítergp acturü pollícítus eft,fi Bumenem fibí traderent. Argyrafpides abomínandum cepere confilium,ut uíuum Eumene ín hoftilí manu ponerent: principío nullam per fufpícíone fefe propiusapplicant,obferuantip, INonullí pro rebus amífz fisdelamentabantur,alíj bono effe anímo tanquam uíctorem iubebant,alij accufabant duces: tandem írruentes,eí pugionem detrahunt,& reflexa ín manus zona collígant.Poftqua miffus etab Antigono Nicanor utíllum fu(cíperet, ductus per Macedones Eumenes,ut fibi exercítü alloqui liceret,orat,non ut precibus aut excufatíonibus uteretur,caterum de illorum cómodis uerba faceret, Silentío facto ín aedíto quodam loco conftítutus,colligatas protendít manus:Ece quídnam,inquit,ó Macedonum peflimí,de uobís Antigonus trophaum erexiít,quale ipfide vobiserigitís,cum ímperatorem ueftrum uinctum captíuumqy dedítis: Nonne graue& petículofum erat,ut uictores uos propter rerum ueftrarum íaQturam uíctos effe fateremini& quafi ueroín pecuníjsatqg opibus, non armís ui&toría ipfa confiflat.C) uínetíam pro ueftrarü redem ptione farcínattü imperatorem ueftrü míttitís, Ego quidem inuí&tus,atqy hoftium uíctor à uo» bístrahor,ab hís quí mihi focíj funt ín pernitiem datus, V osQp per caftreíem Iouem,per í urífítte randiprafides deos oro& obteflor;hic me ínter uos occidite,cum apud Antigonum obitunca tüsopus ueftrü futurus fim.INec ullas quidem querímonías zdet Antigonus.Illí fiquidem non uiuente,fed defuncto Eumene opus eít, Quod fiueftris parcítís manibus,una foluta fat erít,ut meísrem ipfe confícíam.Sí autem gladíum míhí non credítís,obftríctum ferís obijcíte, Quod cum perfecerítis,uos uti fanctiffimos uiros& ín ducem ueftrum xquiffimos,iureiurádo foto, Haccüm oraret Bumenes,catera multitudo dolore compreffa collachrymabat. rema pides 2 4 Eumenis capit ad milites oras (io, E PLVTARCHIÜ' SERTORIVS li C autem ducendum effe, X contraríanti ínaníaGp íactantí mínime adhíberí anímos oportere da; IM| mabant,Haud enim indignum facínus effe,fi Cherronefíaca pernitíes lugeat,cum innumerag dis Macedonas bellis defatigauerit. Idautem grauiffimum efle,fi praftaniiffimí Alexandri ac Philippi milítestot antea per labores agitati,fuís bellorum praemijs ín fenectute príuentur,ab alijs cibos capientes,cum fux ínterím uxores tertíam iam noctem cum hofle cocumbant, poft hac Eumenem maturato curfu ducunt, Antígonus globum uerítus(nemo ením ín caflrís reli Cus erat) decem ualidi(fimos emjfit elephantos,frequentifTímosqs Medos& Parthos haflatos, quí multitudínem fummouerent. Eumenem autem propter ueterem amícítíam& familiarir, T tem ín fuum ueníre confpectum mínime fuftínuít.His qui afleruandum accepera nt,quonam pacto cuftodíendus effet rogantibus, V t leo,ut elephantus,inquít, Nonlonge tamen póflmi: feratus eum,& grauíores dimí(it catenas,& confueturm dedit feruum,qui illum perungerer à examícis quifquís interdiu fecum uerfarí,& neceffaría illi deferre uellet,& adire,fíuít,apitans pluríbus díebus de illo confilía& fermones,& pollícita faciebat, Cum Demetríus eíus filius& |^ IN earchus Cretenfis maíorem ín modum de eíus falute coótenderent,incumbentíbus eíus mor tí und cxterís omníbus;ferunt Bumenem cuftodem fuum Onomarchum aliquando interro: gaíTe: Quamobrem Antigonus hoftem atq; ínímícum ín poteftatem habens nec maturene: AU cat,necj generofeliberat? Cuí cum Onomarchus cotumelíofe dixíffet,|Non ín prafentíarum equídem,uerum ín prxlío anímofusad mortem effe debuiftí;(ubíecit Eumenes,Et íta mediu(: fidius per íd tempus fuí,ab hís percontator,ínquít,quí mecum manü conferuere, V erum pra; flantíori cocurtítle nemíni me fcio. Tum Onomarchus, Quandoquidem prxftantíorem non comperíftí,cur eíusexpectandum effe tempus nó exiítimas? Antígonus ubí necí Eumenem dedere con(títuit,eí cibum fubduxit.Ita bíduí aut tridui ínedía ad fummum uítz díem adduce " Eunenisintes batur.Cum autem caftrarepente mouendaforenr,íntromiffo homíne eum íugularunt.Dein: ris. de Antígonus corpus amícís traditü cremarí permífit,fímuli relíquías in urna argentea com: pofítas,ad uxorem& liberos reddendas mífít.Eumenehunc ín modum expírate,proditorum fuorum ducum atg milítum nullíalij uíndictam fortuna concefTit:uerum A ntígonus ipfe At gyraípidas& ímpíos homínes& ímmaniffimas belluas propulfans& abijcies,eos Ibírcío Ara D chofiz procuratorí tradídít,ut quouís modo homínes íta dílperderet,ac in pernítíem daretut I) neminiín Macedoniam abire aut grzcum cernere pelagus líceret, eSERTORII VITA 1 BONARDO ARETINO INTERPRETE, S oN eftfortaffe mírandum,per infinitum tempus,alibí aliter fortuna it. 2313 fluente,reshumanas ín eunde fzpius cafum deferrí.Síue enim quod fub: | iacentíum rerum multítudo termínata nó eft,abundantem& facilem ha: | betfortunaad fimilítudínes xdendas materíam:fiue quod ex quibufdam | termínaris numerisferíes rerum connexa exíflít,neceffaríum efl ex illarü ]| díícurfu(xpe eadem eueníre.Cum uero quídam huíufmodi fortuna o 3 ra quzratíone& confilío factís fimilía uidentur hiftoria adnotarínt,uclu s Atteonibus,quorum alter Syrus,alter Arcas fuítutrungs ab apro interemptum fuiflezduorum Actzonum,alterum à caníbus,alterum ab amatoribus difcerptum;duorü Sc: píonum,ab altero uictos Carthagínenfes,ab altero funditus euerfos;'roíam ob Laomedontis equo; prímü ab Hercule,deínde per ligneum equum ab Agamemnone,tertío propter equi quí ín porta confiftens[líenfibus claudere uolentibus impedimento fuít,à Charidemo ducca pram fuiíIe, Duarum cíuitatum quz olentíífimarum plantarum nomína habent, Chío fcilicet acS8myrna,ínaltera natum fuiffe Homerum,ín altera deceífi(Te: Age& hoc adíungamus,qui Monocilidus duces maxime bellaci([imi fuerüt,eos altero caruíffe oculo:Philippum, A ntígonum, Anníbe etsbellacifimi. lem,& Sertoríum de quo ifta fcribímus,quem Phílippo contínentíorem ín mulieres, Antig» | no fidelíoré ínamícos, Annibale placabiliorem ín hoftes fuífTe nemo inficías iuerít:ingenioau tem nulli eorü ínferiorem,fed fortuna omnibus ipfis,qua femper magís ínfefta quàm hoftibus ufus,fe perítía Metello,audacia Pompeio,fortuna Syllz,potétíia Romano populo,exul& bar: i batis imperítans adaequauit, Huícautem przcipue omníum Gracorum Eumenem Cardíaní aífimilabimus,[Nam tmperíoft ambo,& cum dolo bellaces,extorres fuarum cíuítatum,ducó alienarum j ali obi fis: 1 "n deu cbfcuriffima fuit ex Nuria urbe Sabinorum, Educatus autem honefte fub matre uidua,ífume moamore coluíffe illam uidetur.iMlatrinomen R.heam fuiffe tradunt,Exercítatus uero ín caua LEONARDO ARETÍNO INTERPRETE, 19$ enatum fuerüt. A mbo praterea fraude fuorum ad extremum necatí. C) Sertorij genus non (isorandís,potentíá quandam ín ciuitate adolefcens adhuc fibi pereloquentíam comparauit,lá ct poftea rei militaris fplendída opera, illum ad fetotum attraxerínt, Príma eíus mílitía fub Scí ionefuit,& aduerfus Cimbros tunc Gallíam ingreffos cum ab Romanis male pugnatum ef? fetami(fo equo,& uulnere ínfuper accepto,Rhodanum amnem cum thorace& fcuto per ad uerfos fluctus plurimü natando traíecít,ita robufto& exercitato erat corpore. Pofthxc fub C. Mario duce aduerfus eofdem hoftes militauit:quo ín tepore cum Cimbritantoterrore tantagi multitudíne Italíam intraffent,ut uix quifqua Romanus ínueniretur,qui ordínem feruare,aut ducí parere uellet,Sertoríus ipfe íntrepídus caftra hoftíit íngreffus eft, Celtíca uefte& quadam eorum líriguz notitía ad cogreffus obutantium fretus.Per hunc modum conííilijs ordinibusag eorum exploratís,ad Mariíü redijt,eiusqp rei gratía ab eo donatus eft.In reliqua uero expeditos nemulta prudentíae& fortitudinis opera oflendens,famáa& gloríam fibi coparauít, Poft Címs bricum& Teutonícü bellum, fub Didio praetore trib, mílítü in Iberíam míífus,in urbe Caftua lonecum hybernaret,& milítes utpote ín magna reri copía conftítutí petulantía uterentur,ac fapeebrij effent,oppídaní confpirationefacta,& auxilio ex uícína Gyrifoenorü urbe per no dem íntromiffo,hofpitía militü inuadentes eos trucídare adoriuntur, AcSertoríus cum paucís prolapfus,& quotquot effugiebat ex milítíbus in unum collectís círcuíuit urbem,ac per ípíam portáqua paulóante hoftís clàm eruperat(eam nangy apertà reperit) iíngreffus,nec flatíonibus utantea barbari fecerant neglectís,fed diligenter in ipfa porta difpofitís,urbetp fubinde omníz buslocís occupata,cunctos qui per aetate ferre arma poterant,trucídauit,ac milítes arma& ine fignia hoftium fibi aptare iubet; fet ad eam urbem fequi, ex qua auxilium Caftulonenfibus ue nerat.Sícergo illos fpecie armorü deceptos ciuibus fuis obuiam effufosrepente occupat,mula tistpcirca portas mactatís,relíquos ín deditionem accepít,uenundeditip. Ex hoc Sertoríus ma gnamín Iberia fama affequutus,ut prínü Roma redíjt,quzftor Giallíae quae circa Padum eft, defignatur,& quidem opportuno tepore. Inflante ením iMarficobello,delectum milítü& arz B morumpraparatíonem fibi comiffam tanta celerítate dilígétíat peregit,ut uírí ímpígrí,& ín tebusagendís maxime effícacis,ex ea quxftura gloríam repottarít. Nec tamenad honoreslicet dignitatesdy prouectus militarem audaciam remifit,fed in praclíjsfine ulla exceptione corpus faumpericulís obíectans,& fortítudinis opera manu propría edens,tandem alterá amiíit ocu lum, Dequoetíam gloríari folebat, quodalíj non femper uírtutís fu*e teftímonía fecum defera rent fed torques& haflas,& coronas domi relínquerent,fibi uero bellicz laudis ínfignia contíz nuoadeffent,eofdemá haberet fortunae& uirtutis fuz infpectores, Tríbuit ei& populus Ro. prohísrebus magnifice geftís honorem. V eníenté fiquidem in theatrü, populari plaufu& mul tiscómendationibus eum excepít:quod genus honorís necfeníoríbus quídem&claríori proe apiaortís facile tribuebatur, Cum tamen tríbunatü peteret,non obtínuit,Sylla per factionem ipfum oppugnáte:eady uidetur fuíffe caufa,cur Sertoríus Syllam oderit, Marío deinde pulío, Sylla& ad Mithrídatícü bellum profecto,cum Octiauíus conful ín partíbusSyllanis perfeuera ret, Cinna uero eius collega res nouare adortus,partes Maríj fibi afcifceret, Sertorius Cínnae adharfit,ea potiffima ratione, quod Octauíum hebetíore,& Marij amicis minime fidentem cer nebat, Cómiffa ítag; in ipfo foro ínter confules pugna, Cínna& Sertorius fuperantur,pellunh tutt ex urbe, haud paucioribus qudm dece millíbusin pugna ípfa ami(Tis, Poft hec mílitíbus quicirca Italiam erant collectís,cum fuffíciens robur contra Octauíü fibí coparaffent, Maríus ex Aphríca nauígauittquem ut príuatü fe confulí offerentem cum alij recipíédum cenferent, Sertotíus diffuafit,feu uerítusne Sylla autorítaspracfente uíro maioris autorítatís mín ueretur, fie ne Marius ób fzeuítíá& íram modum ín uictoría feruare nefcius, cuncta euerteret.Dí(Tere batergo Sertoríus,parum íam negocíj ad plenam eis uictoríam fapereffe,quod fi Maríum rez ciperent;totam apudiíllum confeáibelli gloría futuram,grauem&p& ínfidum fore poteflatís focium,Cuíuscum rationibus Cinna fe affentíri diceret, cxterü nefcire qua fronte Marfü repu díarepoffet,prafertim ín focíetate bellíà fe uocatum:refpodens Sertoríus, At ego,ínquit,fuos pte confilio ueniffe Marium putabam;non à te uocatii. Itaqj cum de eo recipiendo uel non rea cipiédo confultares, quae optima rebar oftendi, Tu uero fi eum uocares,ne ín cofultatione quís dem an recipiendus foret,ponere debuifti,fed ultro recípere,cum fides tua illi tradita cogísans diacdeliberandirationem excludat. Sic igitur Mario ab eís recepto, díuílis mim copijsbels 3 -— In[ule beate, PLVTARCHIOSERTO:JRIV:S C lum confecerunt,X cumin uictoría Marius ípfe&' Cínna omnía crudelitatis exempla prode; rent,Sertoriusipfe nectrucidaífe quenquam ob íram,neg: coiumelíam alicuí intuliífe dicitur fed ea continuo improbaffe que Marius fcede crudeliter faciebat,& apud Cínnam interceí: fi(Ie,ut moderatíus uictoríam exerceret, Tandem uero feruos quos Maríus ín bello quídem fy cíos,poft uictoríam uero fatellítes ac míníftros tyránídis habuerat fuz,cum partím illius iuffu, partím ex feipfis cuncta foede ac uiolenter agerent, dominos mactarent,dominorum uxoriby, per uím comífcerentur,pueros etíam conftuprarent,indigne ferensSertoríus,nec ulteríus id tolerandum ratus contra eos impetum fecít,omnesd ad unum(fupra quatuor ením milla(; uorum erant,& caftra in campo habebant) trucidautt.Deeínde cum C, Maríus díem obijífet& Cinna pauló poft ínterfectus fuiffet,ac Marius adolefcens inuito eo contra leges confulari 0c cupaffet, Carbones uero& NNarbonij& Scipiones aduerfus Syllam redeunte male refiflerent, acpartim ígnauía ducum,partím prodítorum malíerf.tate res corrumperentur,necSertoríus ípíe quanquá prafens,propter ímprobitatem eorum quí plus poterant,emendare res poffet, actandemScipío fub fp&pacís à Sylla deceptus,exercítü amífiffet,defperatione rerum urbana rum adductus,ín lberíam contendit,eo con(ilío ut partium ibi fuarum refugium compararet, Graui autematcy aduería tempeftate delatus perloca motuofa& afpera,tranfitum à barbaris pecunia redemit. Quod cum focíj índigne perferrent;ac turpe efle dícerét,fi populi R om,pro, confulbarbarís ttíbuti perfolueret,'empus feredímere,ínquit,quo níhil caríus effe coníue: uerit magnarü auídis rerum uirís,Síc ígitur barbarís pecunia placatis, ín Iberiam tranfiuít, Su: fcipiens autem prouíncíam multitudine quídem populorum florentem, fed auarítía& fupe: bía magíftratuit male difpofitam, familíaritate& conuerfatione potentes,uíbutorü releuatio: ne populosín fuam beneuolentíam conuertít.[nter cxtera eratíffimum prouíncíz fuít,quodi receptione milítum homineslíberauít:ín fuburbanis enim milítes hybernare iuflit,tabernacu lis(ibi pro temporeinftructís,ipfetp ante omnes íta fecít, Non rame ad gratíam prouíncíalium 'omnía gerebat, fed armatís quotquotín Ibería habitabant Romanís,tormetat omnís generis machínatus,cíuítates fub imperio contínebat, Humanus quídem ín pace,fed ín bellíco appa: ratu terribilis, Vt uero L.Syllam audíuít Romam ingreffum,MaríjQ;& Catbonis partes dele tas e(le,ratus confeflim ducem alíquem cum exercitu contra fe uenturü,Pyrenzi íuga perlu lium Salinatorem cum fex millibus militi occupauit. INec multo póft C. Annius àSylla miffu aderat,quícum ínexpugnabilem Salínatorem cerneret,fub ípfis montíbus cum exercítu fub: fedít, Salínatore autem per dolum à quodam Calpurnío cognomine Lanario ínterfecto,cum Sertoríani milites Pyrenzà deferuiffent arcem,tranfgreffus Anníus magna manu contraSce toríà contendebat, AtSertoríus cum non tantas baberet copías ut Annio refiftere poffet,cum tribus millibus hominum Carthaginé nouam aufugit,indegp nauibus mare ingreífus,Libyz apud Maurufiam applícuít.Hic fine flationibus aquatum egrefli milites,d barbaris ímpetuto Co,multí necantur, Inde rurfus ín Iberíam redíens,cum repelleretur à líttore,Cilicibus piratis fibi coniunctis ín Pítyufam infulam fuperato Anniíj prarfídío quod illi prxerat, defcendit. N« multo póft ípfe Anníus uenít cum multís nauíbus,& quinq; millibus milítum,contra quem Sertoríus nauali prxlío,quamuis eas naues haberet qux non ad pugna, fed ad uelocítatemfe brícatz erant,pugnare aggreffus,furgente zephyro,& pelago agítato,plerífque Sertorij naui bus obleuítaté pertranfuerfumin fcopulos delatís,ipfe cum paucis terra ab hoftíbus,maríau &mdà uentís cum excluderetur,decem contínuos díes ínfeflis undis agítatus,uix tandem flv ctus fuperauit. Ceffante uento,ad ínfulas quafdam aquarü expertes delatus eft;ex quibuspo: flea nauígans, Gades tranfuectus,extremam Iberíz oram tenuíthaud multum fuper Batídi fluuij oftía,quí Adantícum íntrans mare nomen círcumíacenti Ibería tradit, Hoc ín loco nau tz quitiam Sertorío obuíam fiunt,tuncforté redeuntes ex Adantícis infulís,quas beatas uocit, Duz quídemhz funt paruo ínter fe diuifze mari,decem míllíbus ftadiorum à Libya diíflantes, Imbres íllic rarí,medíocresp:uéti autem plurimum fuaues,ac roríferí;folum uero píngue,nec ararí modo plantaríue facile,fed etíam ex fe abfq ullo humano ftudío fru&um producit, dulc quíde&i,& ocíofam multítudiné nutrire fufficientem, Aér fyncerus ac temperatus, medio crí mutatíone per tempora contentus.Nam quía terra perflant uentí,boreasq;& aquilo;pro: pter longínquitatem uafta& ínanía íncídentes fpatía fatigatur,& deficiunt príus quàm ad eas infulas peruenerínt, C ui uero d maríperflant Argeftze& zephyri,refrígerantes raros quidem & temperatos imbres ex pelago afferunt.Pluríma uero per humidítatem aérís cum fummafa: cilitae nutríát,ut etíam apud barbaros increbruerit fides,íbi Elyfios effe campos,& pr omictila p do íoí m. tia "n au pi cu ex ex tu LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 196 e les domicilia ab Homero decátata, Hac igitur cum audifTetSertoríus,mírabilis eum cupido cepit It, ínfulas eas adire, ncoleregp,& illíc quíete uiuere fine magiftratibus€ bellorá curís, Cuíus aníz f: mum cum íntuerentur Cilices,bomínes nequaquá pacisaut quíetís,fed rapínarum auidi,ftas fo jim in Líbyam nauigarüt, Afcalium Iphthze filium in Maurufior& regnum reducturí,[Nec ta» U, men ob hocSertoríus defecítanímo, nec libi quiefcendutm putauit, fed hoftibus Afcalij ferre us auxilium decreuít,ut hí quí fecum erant íníecia alíqua fpe nouarum rerum cótínerentur. Cue id| píentiflime ítag; Maurufijs adueníens, Afcalium debellauít,obfedittp, Ad quem liberandum et cum Paccíacus áSylla miffus ueniffet,Sertoríus ipfum aggréflus, Paccíacum quídem necauít, X exercitum autem uícepit. T'igennam uero oppidum ín quod Afcalíus& fratres confugerant, e expugnauít.Ibi fepultá eífe Antzum íncolz tradüt,eiusqp monumentáü cum propter magníe s54b.lib.7 lt, tudinem afferétíbus barbaris fidem non praftaret,Sertorius perfodit,repertoG ibí corpore fee ls xagínta cubítorum,obftupuít,inftaurafotG tumulo,famam eíus honorem& adauxiít, Fama eft t, apud Tígennítas, Antzí uxore Tígenna nomine;poft mortem uíri ab Hercule cognita Sypha a cemgenuiffe,quí poftea illis in locis regnans urbem de matris nomiíae codidiíIe dícítur.Ex Sye t, place natum poftea Díodorü tradunt,cuí graecum habentí exercítii ex Olbíanis Mycenaísip is ab Hercule hís ín regionibus relíctís,magna pars Líbyz paruit.F1ac dícta fínt gratía loba om s níamregum ín híftoría praftantiffimi,cuius orígo à Díodoro& Syphace tracta effe memoraz ts qur. Sertoríuscum omnía uíctor fuperaffet, Maurufijs qui fefe ílli credíderát,abfqg ulla fraude : urbes, I ímperí&,& pecunías reftítuít,nec quícquam nifi qua illi ponte dabant, retínuit. Inde. is cum íam derece(Tu cogítaret,legati Lufitanorü uenerunt,rogátes ut imperíum eorum accípee d re, Omnínoením uíro aliquo reí milítarís períto magna autorítatís,ob eum quí ímmínebat iE dRomanismetü,índigentes,in Sertoríum propter egregia eíus famam cóouerfi erant, Etením. se05j 1 2 l: dicitur Sertoríus neq; uoluptate neq metu fuperari facilís fuiffe,fortiffimus in aduerfis, modes. yip. " flusueroín fequundis,fubítis improuífísdy in cafibus íta conftans€ audax,ut omnes fui tem i porísducesanteiret.In cunctis uero quz fíue íngenío,fiue aftu confíciuntur,occupatíoneloco í rum, preuentíone hoftíum,celeritate,fallacijs,circumuentíonibus& dolís,quotíes expedi: retprofundiffimus artifexzín remunerando largus,ín puniendo mítís& clemens: quanquá íd ^: ME o quodadextremüin obfides Iberorum peregít,arguere uideatur ipfum non mítem,neg, placíz 5 dum natuta,fedarte& confilio temporís caufa fimulatü fuiffe. Mihi uero meram uirtute& ra» d tioneftabilità fortuna nunquá in contraríü mutare poffe uídetur.Bonas tamé uoluntates& na 1 turas laudabiles nihil prohíbet magnís adüerfitatibus contra meríta cotíngentibus immutarí: ^ W qudequidemSertorío euenííTe credo,rebusi aduerfíis irríitatum,cántra iníurías malignanti 1 acerbíus ínfzuiffe, T'üc ergo ex Líbya ín Lufitania profectus,& dux cum ímperío factus,pro'-E uincüftabiliuit,& Iberíam proxima eíus imperío adíunxit,plerífqy fponte fefe illí dedentibus, * maxime propter humanitate eíus,& efficacia ín agendo.Sunt quoq ab ipfo nonulla altíorí fal 5 lacía& arte perfecta,ín quibus illud prxcípuit,quod de cerua narratur, ld autem habebat hüc c ínmodum.Erat eius regíonís uír quidam plebeius Spanus nomíne,ís cum ínter uenandum ín. val vax.tib. | cerui non íta prídem eníxam incidíffet,ipfam quídem haud affequebatur. Hínnulum autem, prio;cap. b cuíusrarum infuetumád colorem(erat ením candída tota) mírabatur uehementer,dum acríus i perfequendo ínftat,capít. Cum auté fortefortuna Sertoríus tum fjs ín locís moram traheret,& : eíufmodi munufcula quz uel ex uenatíone uelagrís afferrentur haud grauatím acceptans,be j nigneadmodum hoc pacto fibí gratífícátes remuneraret,Spanus hínnulum íllí donat, queth à Sertoríus accept paulatim manfuefacere illico coepit, téporísQ progreffu adeo cícurem& ho» 5 minibus familiare reddiditjut uocanté eum exaudiret,& uadentem fequeretur,nec flrepítü ca d flrorum;nec militum clamore formidaret:paulatím apud barbaros homines& religioni pro» - nos íaclare ccepit, donü íd effe Dianz fibi tranfmíffum,multad ex occultís per íllam edocerí, ^ MC Videbatenim eiufmodi praftigis& fuperftítionibus barbaros facile capi, Q uotíes igitur hoe : fles ingreffos fines,aut urbem aliquá cepífTe occulte praefenferat,ín fomnís dictum fibí d cerua C fimulabat,ut copias ín armís haberet. Rurfus uero fi uíctoria alíqua fuorum ducum deferebae i tür,occultato nücío cerua coronabat,fibiqs ab ea faufte nuncíati,& ob íd dijs fupplícindum ü effe dicebat, quafi feliciter aliquíd geftum audituros,Per hanc artem illos fibi magís ac magis pa| S tere compellebat;ueluti non hominis alíenígenz, fed deí confilijs duceretur. Etífane huicfamze i n resab eogeftxatteftabantur.Cum duobus ením milibus& fexcétís,quos Romanos uocabat, i ftptíngentis Aphrís admiftis,in Lufitania uenerat: ibi ad has copías quatuor míllibus Lufiino : rum pedítü& feptingétis equitibus adiunctis,aduerfus quatuor duces Rom,bellum geflit,fub à B 4 Sertorij mirala borà tolerátia. C PLVTARCHI SBRTORIV:S Hd quibus erant pedítum míllía centum uígintí,equitum feptem millia, fapgittatíorum& fündij; rum duo míllia,urbes ínnumerabiles,cum ipfe non nifi uiginti urbes in fua ditione ab ínítiof, beret. amencum hac tanta copíarum tenuítate,non folum gentes magnas,& urbes tnultas fubegit,fed& mi(Tos contra eum ab R.omanís duces, Cottam quídem apud Mellaríam naujj pralio fuperauit:Phidíum uero pratorem Iberíz iuxta Datidem proflígauit,ínterfecit& inq, pugna duo millia Romanorü ciuíum, Domítii& L uciüi proconfulemIberiz contríuit,['ora: níum à Metello mí(um cum toto exercitu deleuit.Ipfum quoq; Metellum uírü fuz xtatís am. pliffimum ín tantam cópulit necéifitatem,ut Lucius Lollius ex prouíncia Narbonenfi eí auxj. líum ferre cogeretur,& Pompeius Magnus ex urbe cum fumma feftinátía mitteretur ut Ser rio refi(leret, Nec ením habebat Metellus quó fe uerteret contra hominem infeflz audaci, non íufla acie,(ed tumultuarijs certamínibus,& uarijsfemper artibus infult&tem expediíto a leuiexercítu.Ipfe ftabdi ac pedeftríaffuefactus pugnaef& cum eo exercítu quí manuscóferere, & robore decertare egregie doctus erat: cxterum montes fcandere,& fe fuccingere,& perfe. cutiones fugasd ínce(laDiles,& difficultates ínedía inquíetudinísip tolerare, inftar Sertoríano rum milítü,nequad potes. Accedebatad hoc, quod Metellus ípfe iam grádior natu,ex mulis ac magnificis geftis ad quíete acuoluptuofam uítá declinabat, cogrediebatur auté cü Sertorio recentis fpíritus uíro,cui corpus mírabilíter dí(pofttü erat ad robur,& celeritatem;& laborüto lerantiam. V ino ením nec dum quietéageret índulgebat;ad difficultates maximas, ad logasiti neratíones,ad cótínuas uígilias,ad uenationes per afpera quxqy atqj ínuía affuefactus,ex qui bufcunglocís ínuadeadi euadendít perítià habebat, Ex quo fiebat,ut Metellus facultatepu: gnandínon praítíta,omnía qux uícüis euenire folent pateretur,híc autem pugná detrectando fuperaret: neq; ením aquatü nec pabulatum exeundí facultatem ínímícis praflabat, moucte caftra prohibebat, caftrametatos uexabat,quod fi quam urbe obfidere pergeret, ípfe fuperue niens obfídentes obfidebat,ut uicti txdío quí cum Metello erant,quó fe uerterent, aut ubícon fierent nefcíentes,clamarent ut Metellus ípfe fingulari certamine cum Sertorío(eum nang Sertoríus prouocauerat)dímícarer, dux cum duce,€ Romanuscum Romano, Detredten uero pugnam Metellum,utignauum fpernebant. Sed ipfe Metellushac dícentes merító cov temnebat, Ducem enim,ut inquít Theophraftus,nó milítís, fed ducís obíre morte decet, Cum ueroanimaduertíílet Metellus Lagobrítas,quí non paruam opem Sertorío afferebant fifa literexpugnatípoffe(unum ením duntaxat puteum íntra urbem habebant) fuburbanas uero & circümoceníanas obfeíIor aquás poterat auferre,aggrediebatur urbem ea fpe,ut duorü fpatio dierum ablatís aquísea pótíturus effet.Itagy mílítíbus edixerat,ut quing; díerum cíbaria fecum deferrent, At Sertorius celeríter cogníta re auxilíatus, duo míllía utríü ímpleri aqua iubet po licítus& pro quoque utre certaargetí podera, Multís ex Iberis, multís etíam ex Maurufijsne gocíum fufcipientibus,delectís uírís robuftís ac uelocibus mandat,ut cum aquam ínferát, tuat ínutílem bello turbam;ut díutíus potus fufficiat reliquis, educat, Quod cum íntellexiffet Me tellus,& iam deerant cíbaría, Aquilíum cü fex millibus milítum frumentatéü mittít. Huicucro redeunti Sertoríus ínfidías tendít,in eumd redeunte tría millia militi tergo ex quadam uall excitat,ipfed fronte obuíam factus uertít Aquílium,profligat&p.Ex militibus qui cum Aquilo erant partím captí funt;partím necatí, Aquilius amiffo equo armísdp folus effugit, C uofaco confeítím obfidione relinquere Metellus,acturpiter nímiü d Sertoríanis derífus, abire coactu Efi. Sertoríus c ob huíufmodiopera plurímá d Barbaris amaretur,tum etí quod Romanisab maturís ordiníbusq& fignis ferítatem ipforum auferes, pro predatoría manu íngenté extr citum effecerat, ínfüper argento& auro liberaliter ufüs,galeas militum,clypeostp ornabat, do cebat&» ut chlamydibus pictis florídísá; uterentur,ad hoc donás& prouocás,homines fibibe neuolos faciebat, Maxíme aute beneuolétíam fibi coparauít ex his quz circa puerorum erudi tionem machinatus eft. Nobilíffimis fiquíde adolefcentibus in Ofcam urbem conuocatís,prt ceptores eis tradídít graecarum fimul& latinarum líterarü.Per quem modá re quide uera obf des habebat, fpecíe aute erudiebat,quafi cum uiriforent, in partem admíniftratíonis& imperi eos fuftepturus, At patres eorum ueheméter gaudebant,cernentes fílíos pretextatos honeflil fimead magíftros euntes, Sertoríum pro eis falaría pendentem, ac fzpe ipfos examínátem, & praemía doctíoribus tríbuentem,bullas& aureas donantem. Quanta uero beneuolétía pro uíncíales erga Sertoríum affedi e(fent,uel ex illo intelligi poteft,quod cum mos efferIberís, vt qufduci fe deuouerant,unàd cum illo morerentur, atc$ ob eam caufam cxterís quidem ducibus paucíadmodü amícíadeffeconfueuiffent,Sertoría multahomínü millía deuota axi 6 A Et dicitur yo [ fO— FM fuo 54"m n D of co(o0 c* 0 S I7 f^t d em 9 m My PTeC)y^^ e C pw?"X A5» rM PS guo n) 5 5 ,$ tà lia e: -— wx d , " d ut i ifs ur LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 197 4 Etdicitut iuxta quandam urbem fuperantibus hoflíbus, fefe neglexífTe[beros ut Sertoríü pro» tegerent,nec prius de falute propría cogítaffe, quam Sertoríum humeris afportatü ín tuto po (nifent.Nec folum Iberis, uerumetià Italis charus eratSertoríus, M, Perpennam igitur eíufde fa&ioníshomíné cum multis pecunijs& magnis copijs ín Iberià profectü,& per feipfum feorz (famaduerfus Metellum belligerare cupíente grauíter ferebat milítes, plurímustp fermo apud cos deSertorío erat, íta ut Perpennam nobilitate generis& díuítijs tumenté perureret. Cum ergonuncíatum effet Pompeíum montes Pyrenzostranfcendere;Perpennz milites raptis fí gnís magno clamore poftulare coeperunt,ut ad Sertoríum ducerentur,& nífi eos duceret Pera penna, feteli&turos eum teflabantur, íturosqpad uírum quí& feipfum& eos feruare poffet. Qua neceífitate adductus Perpenna,copías fuas(tres etenim fupra quínquaginta cohortes ha bebat) Sertorío coníunxít, Sertoríus aute omnibus trans lberüíamnem ad eum cocurretibus, multitudíne quidem abundabat,nam confluebatur ad eii undíqj,fed erat,ut fit,barbara turba, ux ferítate& fuperbía cuncta turbaret,nec expectaret iu(fum ducis, fed fuatemerítate ín ho fiesferretur.Prímum igitur Sertoríus ratíonibus ac uerbís ínflruere?os conatus eft: deínde ut uidit ipfos nihilominus temere properantes,flatuit fic eos obíjcere hofli,ut non omníno frange rentur, fed plagas acciperent muitas,fperans per hoc ipfis derelíquo manfuetíoríbus ufurum, Gefla tag te ut ipfe cogítauerat,fuccurrít ín tempore,& fugietes fufcepit, reduxít£p in caftra, acpofl paucos díes,ut mentes eorü erígeret confolaretur&p, aduocata torius exercítus cOcione, duosequos adduci íuffit,alterum macie feníoQ confectum, alterum fortem& nitidum, caudamqg haberitem magnam, Ad(tabat autem iuxta gracilem illü uír magnus& robuftus, iuxta nitidum uero& fortem uir paruus& ímbecillis. Dato autem figno uír iile magnus, ut eí prxce pium erat cauda gracílísequiambabus manibus capta,euellere fetas omnes uno impetu adnixuseft:paruus contra uir nítidi equí caudam paulatím uellebat, Tandem uero ubí ílle fruftra fimul totam caudam trahens,fibi quídem moleftías ínanes, circunftantibus uero rium prxbes defeffusefi,& ille paruus euellendo paulatim fingulas fetas caudam fortis equí fpatío perbreuí nudauíttuncaffurgesSSertoríus, V idetís, ínquít,comilítones,ingeniü plus poffe quám uíres, Multaením quz uno impetu fuperari non poflunt,paulatím fuperatur, Omnia nang; uíncít p ftudiofa fedulítas;nec eft ulla tam magna potentía, quam non exuperet tempus,fídele auxíliü eorum quíaptítudinem elígunt, íntempeftíue autem properátibus ínimíci(fimum. Fic Ser» toríus ad confolationem fimul dífciplinamds Barbarorum de tempore dííTerebat, Non parua admírationis inter cxtera eíus egregía reí milítaris opera illud habítum eft, quod ín Characítanos,ut uocant, zdiídit.Ea eft gens upra Tagoníum amnem,non oppída neg; uícos habens, fed montem íuftz magnítudínis,antradp& concauitates ad boream ueríus, Caterum omne círca folum argíllam continet,& terram facile ab ftu putrefcetem puluerulentamQ,ned fupergre dientes fuftínere idoneam,& modíce contacta uelut cinis diffunditur.In eas fpeluncas Barba rí, quoties bellí terror imminet confugere, fuady afportantes fecure degere cofueuerant, quafí nulla uis nocere eís poffet, Euenit ígitur Sertorii períd tépus à Metello pulfum,haud procul abeo monte caftrahabere:quem cum Barbarí ueluti uíctum contemnerent, fiue ob iram,fiue nefugere uideretur;príma luce obequiítans fitum naturamüp loci conteplabatur: qui cti nullü penítus adítii haberet, uani&y omnes effent conatus, cernít ex folo magnà uím puluerís ín eos deferri. Etením fpelunce, ut diximus,ad boream conuerfzx funt,& uentus ab Arcto ueníens quem Czcíam uocát,maxíme contra eos perflat, Tücigítur licet atas foret,uehemés& arctà glacieiliquefactione nutrítus,dulciffime flabat;ipfos& pecora per die refrigerás. Hac ígitur re animaduerfa,Sertoríus iubet milítes puluerulentá ac cínerofam terrá cofodere,& cótra ipfum montem cumulum ageretquem Barbari putantes ad expugnatíonem aggerem ftrui, apintio deriferüt.Sertoríus cum ufq; ad noctem milítes n opere habuiffet, eos in caftra reduxit. Poftrídiepríma luce aura lenis perflare coepit,& fubtiliffimü puluerem deferre, deinde ualido flante Ucto,militesageerem quatere,ac nonullí cum equís íngreffi perequítare,ut puluis altíus ínfur geret, coeperüt:quícquid infurgebat puluerís uentus arripiens in Barbarorü habítacula defere bat,quae cum ad eá partem duntaxat qua uentus flabat aperta effent,fubíto fauces replétze, fpí ritustp przclufi funt, Ita&p uix duos dies tolerantes, tertía fefe Sertorio dediderunt, non tátum índe commodítatís, quantum gloríz confequuto, quod ea quz armís fuperarí non poffent, ingenío confeci(fet, Quadiu Sertoríus aduerfus Metellü bellü geffit,ob fenectutem potíus,& inna Metelli tarditate, fuperior effe zeftimabatur: fed cum íam aduerfus Pompeium moíttes Pyrenxos uranfgreffum decertaret,pofitísip iuxtá caflrís,omne reí milítarís experíentíam infea P Val.Max.fip. 7:cap.3 Sertorijmacbia tiatio ad doman dos barbarorit animos, PLV:OTAR CHI SERTORIVS C rendorepellendo&perícula oftenderet;acetíam aduerfus Pompeium fuperior effet, tuneing, xime famaSertori] claruit,ut etíam Roma opínio effet, cüctos eius atatís duces ín bello geren doSertoríumantecellere, INeqy enim tuncparua erat Pompeij fama,fed maxíme floruerat gf resfubSyllageftasab eo,ob quasetíam Magnus meruerat appellari,& per quas nondum pu: bestríumphauerat, V nde primo eiusaduentu ín Hifpania, multa cíuítates qux antea ín pattí busSertoríanís erant,ín Pompeium couerfz defectionis impetum ceperant, quarü tamen con filía repreífit,id quod prxter omnium fpem circa Lauronum oppídum euenit, Sertorío nan eosobfidente acceffit Pompeíus fum omnibus copijs,auxilíum his qui obfidebantur laturus, Ibí cumSertoríus opportunttaduerfus urbem tumulum occupare uellet,& Pompeius prohi bere níteretur,ac preueníensSertoríus ín eumlocü milítes deduxiffet, Pompeius facultate i bipraftítàreigerend,& hoflem medíum inter urbem fociorü& fua caftra inclufum cóficere poffe ratus,lxtítía fufcepit, oppidanistp per nücium edíxít ut bonà fpem haberet, intueréturg pro moenibus fedentes,ipíumSertoríü non obfidente,fed obfeffum, AtSertorius haecaudien; rífit,& Sylla dífcipulo(fit enim Pompeium uocítabat) fe oftenfurá ínquít,oportere duce pott terga magís qudm ante feprofpicere. Hís fimul dícís,(ex míllía militum ín prímís caftrís unde profectus ad occupatione tumulí pracefferat,á fe relíctos oftendít,ut Pompeíj fi fe agoredere. tur terga ínuaderét, Quos cum Popeíus uídiffet,nihil eft aufus attentare,ne círcüueniretur for mídans.Sed cum erubefceret focíos ín perículo conftítutos deferere,prafens eorum euetfioné afpicere coactus eft, Oppidaní ením amifTa fpe fe dediderüt Sertorio, quí eís quide pepercit omnes dimi(íturbe autem íncedit,non íra, neq; crudelítate(míníme ením omníü ducühicuir indulgebat írz) fed dolore€ uerecundía eorá qui Pompeii admirabantur,ut uulgaretur inter - batbaros,quod przfens Pompeíus quafi ad íncendiü focix urbis calefa&tus auxilía ferre amicis Tasa] D nequíuíffet, V ictorías igitur Sertoríus multas tulít,ín quibus femper euenit ut ipfe ínuictusef fet, eosqp quí íuxta fe eratíncolumes feruaret,[nflaurationes uero ac remedía ín rebus aduerís magís ciará eíus uírtute faciebat. V elutí ín ea pugna qux apud Sucrone contra Pompeiá com: míilà eft,& rurfus ín ea qua apudtTuríam aduerfus Metellum fimul& Pompei, Díciturav tem ín ílla pugna qux apud Sucrone fuít,Pompeius manus conferere properaffe,ne Metellus partíceps uictoria foret.Et ipfe quidem Sertoríus cupiebat antequá Metellus coníungeretur, contra Pompei dimícare,Sed tame inftructa acie,ínclinata íam fole przlíarí ccepit, ratusadue nis€ locoráü ínfcijs hoflibus,tenebras& ad fugà& ad infe&tatione ímpediméeto futuras, Acfor té euenít,utcontra eam parte qua Sertoríuserat,non Pompeius, fed À franius pugnaret, Nam Pompeíus dextrü cornu, A franíus finífirü regebat, Cum ergo audí(fet Sertoríus fuos quícon: tra Pompeíü flabant fuflinere Pompetj ímpetü nó poffe, dextro quod ípfe ducebat cornualís comí(ífo,celeríter accurrít,ac fuís ín ordinem reductís Pompeiíanos uíctoría exultantes ínuafit fugauítip,ita ut Pompeius ípfe pene ínterficeretur,proftratusQp ex equo& uulneratus null alía caufa euafit, quàm quod milites Sertoríani capto Pompei] equo, aureis phaleris magnifice tíffime€ precíofiflime ornato,dum fímul de preda cotendunt,Pompeíus ipfe ínterlapfusaw fugit, Afraníusuero quíabalío erat cornu,utSertoríus abíuit,aduerfaríos fuperauit,& ufqad caltra perfequutus caftra dírípiebat:non ením fcíebat Pompeij fuga, nec milítesa rapina conti: nere poterat.Inter hacSertoríus uictor redibat,& contra Afraníum impetu fadto,milites eíu uaríe dífperfos occidit, fuperat&p.Deínde cum fentiret Metellumi cum alío exercítu aduentare, Bralium diffoluit,reuocatístp fuis, At ego;ínquítpuer& hüc, nífi ueniffetanus illa, caftigatum uerberibus domü remífiffem,Per id tepus cerua ílla de qua díximus,nufqua apparente graui ter angebatur Sertoríus, Ea nangy fictío ad cotínendosín fide barbaros plurímü ualebat,tutc maxíme confolatíone alíqua índígetes, Sed paulo poft inuéta d quibufdam per noGem,& c» lore cognita, ad Sertoríü reducta eft. Sertorius illís ne cuídiceretur magna pecunia pollícitus, cerua ín fecreto loco continuit, poft paucos dies profectus ad tríbunal,exhilarata facíe, qual fauftum alíquid Iberís quod ín fomnís uidiffet,nüciaturus,cum fuggeftü afcendiffet,ceruaá ct ftodibus ut mandat& erat dímifTa, curfu ad fuggeftum(ibi nang Sertoría afpexerat) fe cótulí caputép ínter genua eíus fubmifit,ored illius dexteram tetígit,confueta quoq; príus hoc ídem peragere.Cuí cum blandiretur Sertoríus illachrym arettp,príimü admiratío habuít milítes,deín deplaufu€ gratulatione;ut diuín&& coeleftibusamicà homínem,Sertoríaní laudauerüt ipf aucem ín lztítía ac bona fpeerant,In agro Sagütíno ín extremas neceffitates copulfis hoftibus, tarfdem pugna decernere coactus eft dum frumentatü proficifcerétur, Pugnatü eft egregicab utrad parte,quo ín pradlío IMemmíus uír omni& quiapud Pompei erát pretii me ectus L388 D S e )b IF ( IS, Iz i LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 198 à feduseft, Vicitautem Sertoríus,& multa hoflium frage ufq; ad Metellum peruenit. Híc dum Metellus fupra ztatem uiríliter refiftít, pilo percutíturquod&€ quí uíderant& quí audierant cx Romanis,grauíter ferentes,acturpe ratíducem fuum deferere;per íram couerfí Metellum protexeruntmagnaty ui adni(i,Sertoríanos ín fugam uerunt, Facia ítaqj conuerfione uicto» riz Sertoríus ut fuorum fugz confuleret;alíumáp fibí exercítü cláàm copararet,ín utbém mona tuofam fe recepítporta& obftrufa,&C moenibus undíq; muniítis,fe obítdendum prabbuir,callia doconfilío,ut R.omanicirca oppídum intentí,& potirí poffe confifi,catera negligerét,nec ína flaurari copías prohiberent,aut uíctos perfequí curaret, Milerat enim Sertoríus duces ad eas cí uítates qux fibi parebant,pro delectu habédo,dederatàg illis ír mandatís,ut cum fatis copíarü congrega(fent,certíore ipfum facerent, Q uod cum effet fact, abfcq ulla difficultate ex obfefTa urbe aufugíens fe fuís(asi eurfug cum magna manu profectus, mari& terra hoftem ue xabat:terra quídem infidis,circuitiont us,& omntü locorü tentatíoníbus ímprouifís;maríau tem pradatoría claffe ficlíttora infeftans,ut deficiente comeatu, duces fefe difiungere,ac alter in Gallíam tranfire;alter circa Baccaos hyemare cum fumma penuría cogeretur, V nde etíam ad fenatü fcripfit Popeius,ní(i pecunia fibí mitterétur,milítes éprouíncía deducturü,fe íam dum lalíam protegat,fuum patrimoníü cof umpfiffe, Fuitáp Romz opinío,Sertorium príus quàm Pompeium ín[talíam redíturü,íntant& praflantiflimos bellí ducesSertoríj aftus perfregerat, Oftenditaute Metellus quand Sertoríü faceret, Nam publice pramía flatuit,fí quis eum neca recent argenti talenta& uígíntí millía agri íugera,ac fi exul foret,reductione& ueniam:nie fusprodítionibus cofequí quod bello non poterat.Infuper cum alíquádo aduerfus Sertoríá fu períor ín pugna fuíffet,fic eloríatus eft,fíc feipfum extulít,ut imperatore appellari,& feftís ac facrificijs à ciuitatibus fe recipi fuftínuerít,& ferta capiti impofuiffe,& couíuta in uefte triüipha liegiffe dícatur, V ictoríze infuper píctz agibilibus inftrumetis círcüferebantur,coronas& tro phaa aurea geflates, X chori puerorüt ac mulierü eíus laudes canentes obuíabant, Pro quibus planerídículus erat Metellus,fieum que fugitiuü Syll& reliquías Carboníanz fuge nücupa batfícgloríabaturceffifTe, Magnanímitatis uero Sertoríj íllud fuerít,quod pulfos exurbe fena toríosqui penes eum degebát,fenatü nuncupabat,ducesip& quaftores ex eís deligebat,& pa trijslegibus cáicta adminiftrabat:deinde quod armís,pecunijs,& urbibus Iberorü utens,nulia eispoteflate concedebat,fed praetores X magiftratus omnes ex Romanis creabat, quafi no Ibe ros cotra populum R.om.augeret fed libertate populí Rom,afferere uellet.Etenim erat Serto riuspatríz amator, affectusip humane ad reditü.Sed ín aduerfis durisiy téporibus forte fe pra flabatín uíctoríjs aute ad Metellum Pompeiumd, mittebat,fe paratü offerens depofítís armís priuatim ín urb£ redire uelle.fi(ibí permittatur, Malle fe enim Romx ignobilíffimü cíue,quám exulem,omníum alíarü ciuitatum ímperatoré nücupari. Dícítur ením non minime cupíuíffe reditüfuum,ob amore matrís,fub qua orphanus educatus mírabilíter erga illam affectus erat, Cuíus morte poft,cum ab amícisín Ibería ad ímperiü uocaretur,audita,parü abfuít quín moea roteínteritet.Septe nang; cotínuís diebus nec tefTera dedít,nec ab amícorü quopía confpectus ef. Vixtandem annitentíbus ijs quí ordínem ducebant, fuaderi potuit ut exíret,ac fe militibus oflenderet,& rebus qua feliciter procedebàt uti uellet, Ob quae multis uifus eft uír natura mie tis.&ad quíeté aptus,ac prater uoluntate coactus febellis ac ímperíjs immiífcere,& cum fecua ré uiuere(ibi non líceret,fed ab aduerfarijs copelletetur,ín arma neceffaría corporis tutelam dí uctille, Declarát etiam magnanimítatem eíus res cum Mithridate geftz. Nam cum Mithridaz tesexSyllano conflictu ueluti ad fecundam luctatíone affurgens, A fiam inuafiíTet,&€ magna Sertorí] fama íam cuncta penetrante,rumoríbusQ de eo ab Hefpería ín Pontum per nauígan tesdelatísomnía cóplerentur,cupído cepítMíthrtdatem legatos ad Sertoríü míttere,mgxíme abadulatoribus íncitatum,quiSertoríum Annibali,& Mithridatem Pyrrho comparantes,nez gabantpopulum Rom.cótra tam fublímía ingenía tantas potentías bifariam inuadentesrefi ferepoffe;peritiffimo reimílítarís duce cum maxímo rege coniuncto. Mifitigitur Mithrídates inlberíamliteras Sertorio,& legatos mádata perferentes,per quos offerebat fe pecunias& nae uesSertorío daturü:petebatuero ut A fia prouíncía de qua R omanís ín focderíbus cü Sylla fa« aiscocefferat,fibi redderetur, Aduocato ítaq; cocílío qué fenatü appellabat Sertoríus,cum de lac te adeosreferret,cefentibus cüctís oblatíones regías Ixto anímo recipiédas effe, titulum ue toinanem eorít quz ín fua poteftate non forent,;pro hís quorü plurímü indígebant conceden dum:non tulitSertoríus, fed Bithyniam,ínquit,& Cappadocíam occupanti Mithrídatí noTnz uidere gentes parére affuetas, nec quícquá pertínentesad imperíum populí Romani, Quod fi Florus in epitom, C Generofoboz mini quid con uctiat, D Coniuratio Per penne eo cete rorum in Serto riu. Sertorijine teritus. PLVTARCHÍ SERTORIVS prouinciam populi Rom.íafte partam ípfe occuparít,& dum eam teneret Fimbría depufiyy fit,& in foedere quod cum$ ylla ícerit illam dimiferithanc,inquit,fe non laturü ut iterum ufi; pet.Etením fuis uictoríjs rem Romanam augetidebere,non autem per ipfum diminutionem fieri Romanzreipub, Gienerofo quídem homíní cum honeftate uíncere optandum effe,cum turpítudineuero necfalutem quxri deberi. Hac Mithridatí renticiata plurimum terruerun;; & dicitur dixifTe ad amícos:Q uíd cenferet Sertorius fi Roma ín palatío federet,quando nunc ín Adantícum depulfus mare,termínos regno noflro imponít,& imminentibus A fiz bellum minatur?[nita eft tamen inter eos confcederatío,ut Mithridates Cappadocia& Bithyniam ha; beret,utQp Sertorius ducem fibi& milites tranfmitteret,ipfe autem Sertorío naues quadragin; t3,& tría míllia talenta praeberet, Et mifit quídemSertorius ín Afiam M, Maríum pratoré,uiz rum fenatoríj ordínis,X ipfum exulantem,quem utbes quafdam Afix íntrátem cum facibus &(ccutibus ipfe Mithridates fequebatur,illum tanquam maíoris poteftatís praemíttens, Abeg pratore quadam cíuítates líberatae funt,quibufdam tríbuta remiíTa Sertoríj gratía, Quare Afiam fuperbía€ auaritía publícanorii dudum uexatam,ad fpem nouarum rerum& Serio; rij defiderium erexít, In lbería uero ampliffimze dignítatís homínes quí cum Sertotío erant,ut primü fpes magna affulíitmetusdp euanuít,inuidía aduerfus íllum inceffit,cupidoG mala ín: uafitanímos, Anteomnes M. Perpenna nobilitate famílíz& íngenij uanítate príncipatü affe: étans,fermones haudquaquá fanos ínter amícos diffudit; uífnam,ínquit,dzmon improbus de malo ín peius nos contínuó differt: T'otíus fimul orbís domínátí Syll parere domi mane tes índígnü putauimus,huc autem profecti uoluntaríe feruímus,& Sertorij exílium tanquam fatellítes cuftodímus,derifiab omnibus ob ínanefenatus nomen,ín quo mandatis,cotumelij, & laboribusSertorij non mínus quàm Iberí aut Lufitani,obnoxíj fumus, His& huiufmodi uerbis cócítatí quidam Sertorío ínfenfierant,non tamen aperte,nam formidabant eíus potens tíam,fed clámres corrumpebant,& fubdítos per acerbítatem punítionüi actributorum onera quafi Sertorío íubente ad defectione concitabant, Ex quíbus rebus cíuítates quzdam áSerto: rio defcíuerunt,& turbís quibufdam exortís,quí ad eas fedandas cóprimendasQ míttebantur, fomenta dífcordiarum exaugendo multis bellís& feditionibus regiones implicuerunt,effece rüt&p ut ín díes mínus Sertorío pareretur.Et haec quídem indignatío ex príorí humaniítateSer' toríum contra pueros Iberori quí ín Ofca erant;írrítauít,ut alíos necaret;alíos uenderet, Der pennauero cum multos fibi afciuifIet, Manlium quendam ex Sertoríanis ducibus ad hocfli adíungiít.Hic tum fortéaqolefcenti cuíus amore detínebatur haecomnía pandít,& hac fped» tus,cxterís amatoribus omiffis,fibi uní fe addícere hortatur,maxímàa cofeftím potentía habiti, fo. Adolefcenscuidi Aufidío amatori qui fibi gratior erat, hxc aperuit, C) uze cum audiffet Au fidius,obftupuít,nam& ipfeunus ex coníuratis erattíignorabat tamen Manlíum ífta fentirc Perpennam uero, Gracína,& quofdam alíos de quibus fibi notum erat, nomínáte adolefcente conturbatus,fermoné abrupít,& infaaum contemnendumq Manlium dixit,qui íta uanasfé &iones índucat.[pfe autem ad Perpennam profectus,rem prout audíuerat,& quanta celeríto £e opusforet,expofuít, Rem ígitur aggreffi coficiendam,nuncíum induxerunt uíctoría quav dam unius exSertoríanís ducibus,& cedem magnam inimícorü fignificantem, Ad quemev hilaratusSertoríus cum ímmolafTet,Perpennáa ipfum& alios qui aderant(hí erant omnescot (aratí)ad coenam ínuítat,exoratGy. Mos eratSertorío ín conuíuijs plurimà femper honeftaten decoremá feruare,nec uídere quícquam turpe;nec audire fuftínebat,docuerattg omnes fuos ab omní maledicto ac íurgío abítinere,fed placíde ac modefte ioco uti. T'üc igitur in medío con üíuij ríxz initium quxrentes,aperte uerba turpía flagitíofag íactabant,& ficta ebríetatemul ta fcelefteagebant ut Sertoríá prouocarent.Sertoríus uero fiue quod grauíter ferebat íncodiv nítatem eorum,fiue quod ipforum mentes ex tatdítate loquendi,& inconfueto cotemptuan maduerteret, mutato difcumbendi modo, fe fupinum difpofuit, quafi uidere nec quícquá ut let,necaudire, Perpéna autem phíalam meriin mediü proijcíente,& ftrepítu índe facto,quod erat fignum coníuratís datum, Antonius qui fupra dífcumbebat, gladio Sertoríü percutit:cor» uerfiuero ad plagam,& infürgere conantis ín pectus ruit,manustp ambas capít ne refiflereua leret:per hunc modum à multís confoffus occiditur, Maxíma Iberiz pars IVletello& Pompeo poft morteSertoríj fefe tradidit.Bos quí manferüt Perpenna fufcipiens,aduerfus inímícosbo lum gerere adortus eft.In quo flatím fuí experientia dedit, ut uírí necad paredum, nec ad ítipt tandum aptí, Nam fretus Sertoríj apparatibus,aduerfus Pompeium congreffus,breuí fuptta| tusfuit,& captus. Nec ultímam quidem fortunam ingenue tulít,fed cum haberet Senes ras, om P ti "- n9 f)"rj Bem m F C f : l c c [ I F E] (2 Us en im js ni LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 199 rs Pompelo promifit uírorum confularíum& quí plurimum R omz poterant epíftolas proz ría manu fcríptas,per quas cupídí nouandaráü rerum Sertoríum ín ltaliam uocabant,(e often "€ SedPompeíus non utiuueníis,fed ut grauís& prudentis animí uir,eas quidem líteras neclegere ipfe uoluít,nec áquoquam utlegeretur permiífit,(ed ipfas omnes in unum collectas cremauit. Quod eíus factum multo cíues perículo, X magnis nouítatíbus patríalíberauít.Pera pennam ínfuper ftatím occidit, uerítus ne uulgatís quorüdam nominibus, turbatíones& fcan dalaorirentur,Relíquorum uero quíSertoríanz necís confcji fuerat,alíj ad Pompeium dedua ái madaati funtalíj ín Líbyam profectí,a Maurufijs ínterfectí fuerunt: nec quifquam eorum euafitpreter unum A ufídíum Manli ríualem.Hic enim fiue latens,fiue neglectus ín quadam barbara uillaiínops ínuífusqg confenuit, EV MENIS SERTORIIQVE COMPARATIO, £X AEC funtquzdeSertorío ac Eumenedíona memoratu(ufrepimus. In quíbus com JE parandis illud utrígg comune,quod& externí,& alienigena,& extorres,uaríjs gen (Aübus,bellací(fimis exercítibus,& amplíflimís copíjs ufque ad exítum praefecti fuere, i593 At peculiare quídem eft Sertorío, quod eí uniuerfis à focijs, dignitatis gratia,collatus eftprincipatus,Eumeni uero,quod cumpermulti de imperio dífceptarent,priores ad fe partes exrebus ipfisaffumpfit, Przterea quí íufto fubeffe princípi uoluerüt,alterum fequutí funt;quí autem ipfi príncipes effe non poterant,alterí ad utílía parebant, Romanus ením Iberis& Luz fitanis, Cheronenfis uero Macedonibus imperítabat, Ex quibus cum ílliiandudum R.omanís feruirenthi cunctos ín feruitutem homines deducebant, Ad hecSertoríus confil& reí milía ürísadmíratíone,ceeterum Eumenes ob fcríbz officium ín contemptu habítus,ad ímperatorís peruenit dignitatem, Eumenes non modo paruís quz fibí adeffent ad poteftate occafionibus ufuseft,fed etíam maiora quzdam habuit impedimenta. Nam& quí aperti fibi effent aduerfas rij,& quí occultas ei tenderent infidías, complures habuít.INon fícalter,cuí cum nemo palàm, paucipoftremo foci clàm ínfurrexere.C uamobrem huic quídem hofles perículorum exitum attulerunt;illiautem ínuídi ex uí&oría perículum importarunt, Quz ad mílítandi negocium Lb attinent,inter fe paría funt;alío tamen modo. Contentíonís enim ac bellandí ftudiofus fuit Eu menes,comítatis& quíetís Sertoríus amator. Quoníaalteri cum tutam& honorífícam uítam (modo fefe emínus conftítuiffet)agere líceret,aduerfus prímaríos& optimates,alteri cotra eos qui fib pacis interceptores erant,bellum fuit.Eumenem fiquidem Aptígonus cum de rerá fae ftigio ínter eos cotentio effet, fec&do contentü ordíne,libens utíq; ad ufus regní aíciuiffet:Pom peiusSertoriti ne ocíofam quidem uítam agere permitrebat.Idcírco illi at ínítio fpote regnaret, obuenit:huíc uero ne oppugnaretur ut ínuitus ímperaret, Q uí maiores tutelx fortunas antea ponít,isbellorum auídus habendus eft:atbellicofus,qui tutelam bello uendicat, Rurfus extín guicótigíthuíc quidem ut níhil ante przfenfiffet, illi uero ut nece contínuó expectaret: equíe busalterü benígnítatís eft(amícís ením fidem habere uidebatur) imbecillítatis alter, quoníam cumfalutem fuga comparare uellet,comprehenfus eft, Alterí mors nullo dedecore uitam mae culauítquíab amícís ea paffus eft qua nullus hoftis ínferre potuit. Alter cum príus quám ín ca ptiuitatem ueníret,fugam capeffere nequíuerít,& poftquam ín captíuítate uenerit, uítam retías nere cupíuerítmorté nec bene uítauít,nec recte tulít,quí fupplex atqy orans hoftem qui cora, pusduntaxat ín manu habere uidebatur,fui quoq; animícompotem fecit& domínum, CINONTS"WNVITA LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, SERIPOLTAS uates ex TheíTalia Opheltam rege fuosipín Boeotíam populos deducens, familiam multís deinde t&poríbus nobílitfima ex feres M liquít.Plurími ex ea Charonea urbem íncoluerüt,ubí primum expülfis ui Ji barbaris confedere, Ex hacflíirpe quamplures& natura pugnacesatqy uiz i$ riles ín IVledicis íncurfionibus,praelíjsqp Gaalaticís negligentia fuí cecídere, Superftititadolefcens quídam parentibus orbus,Damon,cognomine Perí poltas.[s& uenuftate formz,& animi elatione aequalium fuorum nerhie umalíoquí& índocile ingenium nactus, Romanus quídam(is forte per id Bi concedebat,dur PLVTARCHI CIM ÓN C temporis cohortís militum prafectus Chzronex hybernabart) ín huíus íam adolefcentis libidi nem exardebat, Cumitag nequicquam& prece& largitionibus hunc fibí pellícere atq; conci líare tentaífet,neglectis tandem iuribus urbís,haud à uiolentía temperaturus effe uidebatur, Eratenim noftra tunc patría nec multitudine cíuium,nec diuitijs abundans, Damon effrena; ta uirí procacitate irrítatusin hunc irafcí,poflremas illi extruere infidías atgy parare,ex quali: bus fuíshaud plures quám fex& decem delegít,quod parua complícum manu occultíus ídfa cínus patrari poffe fperabat, Hí qum plurímam bibendo noctem contríuíffent,fimulac illuxit, facíe príus caligine fauillady íllíta,ín forum armatí irrumpunt. Ibí R-omano inter facrificadum, & compluribus quifecum aderant trucidatis,confeftím ex urbe diffugiát, T'umultu orto,cum frequens Charonenfium cócílíum ueniffet ín curíam,ín hos reos anímaduerfum eft,atq poc. na capítísdamnatí,Hocdecretum Charronenfíum caufam maxime tuebatur apud Romanos, Vibis deiíndepríncipes(ut confuerunt) uefperí concoenantes,Damon cum fuís in curíam ít: ruentescum necauiílent,iterum ex urbe profugiunt. Lucius Lucullus per eos forte dies ífiac fuas copias praterducens cum has Romanorum czdes accepiífet,figna fírmauít, Summa de índe diligentia caufam percontatus,cum comperíílet non modo ínfontem cíuitatem,uerum: etiam iníurijsaffectam,fufceptís milítibus fuum cum exercítu iter profequutus eft, Damonue ro excurfiones ín agros facere,regíonem przdari atqj diripere,& íam urbi ipfi perículo maxi mo immínere, T'uncoppidaní eum dolo fubducere aggreffi,(imulata uenia redítum ín urbem ei decernunt,mííTisG ad eum legatís patríz reftítuunt.lta ín urbem regreffus,gymnafij prafe Cus extéplo declaratus eft,índe eum ín thermís fe ungentem.interfecere, Eo loco horreda fpe cíes diu uifx,fufpíría(utà patribus noftrís accepimus) exaudita.Eapropter thermart foresob: firuciz atqj obturatz:& nuncquodqp eius loci uícini turbulentiffimas ibí uoces& fímulacracit: cunferrí arbítrátur.Huíus familíx homines(fuperftant enim alíquot círca Stírín Phocidis inter Aeolíosuerfati) Caligínatos cognominát,quod Damon caligíne lítus ín Romanorum cadem Íxuíerit.Erát Orchomenij non modo Charonenfibus fínitími,fed odío paríter ac fimultatein: fenfi.Hi R.omanü quendam calumníatoré ín Chzronenfes mercede cócitant,quí eis de truci datís Romanis diem díceret.Hícad pretoré Macedoníx querelam deferens(nec ením ín Gra D cíam Romani prztores miferát) haud fecus qudm ín uir unum uníuerfum in urbis nomenin: uehebatur, Quí contrá pro Chxronenfibus caufam dicebát, Luculli teftímoníü inducere. Hic fuper ea re per prztorías líterasrogatus,omnem ut erat eí feriem plane expofuít, Hoc prafidio Charonenízs cum e tanto totíus urbís perículo euafiffent,ftatuam lapidea ín foro penesLibe rum patre publíce Lucullo decernuntNos itaq; tametfi multa ínterím zetas effluxerit,Lucullo tamen gratías debere exiftímamus. Atqui ea quz corpus aut uiti effigiem ímíteturlongeda riorem ftatuaarbítratí quz& mores eíus declaretatqy ingeníü,agerediemur ín his clariffimo: rum homínü contentionibus huíus quocp uiri res geftas referre. Neq; tamen ob gratíam quic quam híftoríz uerítati detrahemus, Sola etenim rerü comemoratíone offícío noftro fatisfeciff uidebímur,quando ne ípfe quídem aequum duxiffetpro uero erga nos teftimonio fictam deít mercedem fufcipere, mendacem fcilícetrerum fuarü expofitionem, Caeterum ut píctores cum , pulcherrímas defcribunt ímagínes, multa forma gratía perornatas,fi quíppia ineptulum ills infit,neqj omníno pratermíttere,neg; penítus exculpere digni cenfent:fic quonía humani , dn rebus non modo diífficile,fed impoffibile penéarbítramur,omnií ex parte íntegram puriff mam6i hominis uítà pofle conflare,igítur fi quíd uel cafu alíquo,uel temporá neceffitate,non integre factum claríffimís rebusintercídat,haud multa íd diligentía ínfigniri oportet:quínímo idipfum magis defectà quendam uirtutís, qudm nequítix uítíü iudicare par eft,humanz uent ratioge natura adductos,quz níhil decorá ad fummá natum uírtutéperfecte íntegred prodi Cimonis€ Lu. cit, Videbatur itaqg confiderátibus nobís Címoní permaxíme cóferendus effe Lucullus. Dux culli elogia. ením utercp bellícz reí perítíffimus,& ín barbaras gentes claríffimiambo. Mites ín repub.mul tasab ínteftinís fedítionibus refpírationes patríze prabuere,celeberrima infuper trophza illu firiffimast dehoftibus retulere uictorías.Non ením Girecorü Címone príor,non Romanorí quííptà Lucullo,ín tam remotas orbis terrará regíones infefto exercítu profectus eft, Hercule ac Libero patre exceptis;fiue etía Perfei n Aethiopes, Medos,atqy Armeníos,autlafonís ueri fimile aliquod facinus feculís ab íllis ad noftrà ufqy etatem memoriz delatü eft, Hí praeterea am , bobellís paríter infectis, militía exceffere,confractís duntaxat hoftium uíríbus,non tamende leds penítus. Maxíme uero ín colendis homínibus,comíterip apud fe fufcipiedís,par quadam uit humanítasatqy muníficétia:fimilis quoq ín uíta fplendor urbanitas facile cófj pium| alías T E in oi nv Ll "Ww f» -— wv "C^P bs bd e bad LEONARDO IVSTINIANO- FNTERPRETE, 200 E 4&alías forta(Ie pratermittimus conueníentías,quas ex eorum uíta rebusq d fe geflís perfacile intelligerepoterimus, Címoni Miltiades pater fuít;mater uero Hegefipyle, l'bracía genere, Oz loriregis filía,ut ín Archelai Melanthijfg poématis ad ipfum Címonem confcríptís waditü eft, Vnde& Thucydídi híftoríco,genere quidem Címoní neceffarío;Olorus pater fuit,ad Olorü regem ceu ad progenítorem fuum referens nomen.[s Thucydídes Chryfia círca Thracíam eft adeptus, ferturáp in Scapte Hyle(híc Thracíz uícus eft) diem ultimü obi](fe. Eius fepulchrum, cum relíquia ín A ttícam traductz fueríntiin Címonio confpicitur,penes Helpinece Címonis fororís monumentum, A tquí T'hucydídes tríbu quidem Alímufius, Miltiades uero Iacíades fuit, Miltiades itaque cum quínquagínta talentorum damnatus eílet,ín uíncula coniectus mo ritur, Címon adolefcens admodü cum Helpíneca forore ínnupta à patre fuperfles,prímo quie dem atatís fuz flore maximam fibi ín ugbe infamíam comparauit,quod incontínens,uínolenie tus,& auo fuo Címoni natura perfimílís e(fer,quem ob amentiam Coalemü cognomínatum fuiffeferunt.Stefimbrotus uero Thafíus,quí per illa fermé Címonis rempora fuíit,neque mufi cameum dídiciffe tradít,neque alíam ex liberalibus difciplinam,quibus Girzci nauare operam cófueuere,caterum à lepóre dícacitatedp Attíca penítus abhorruiffe, Moribus fuis affuíffe ín» genuítatem quandam,ín prímísi uerítatis cultum,ut Peloponnefiaco magis quàm Atíco fre us uideretur íngenío, Deíectus,iíncomptus,maxímís ín rebus optímus,quemadmodum Eurí pídis Hercules, FIxc de Címone ex Stefimbroto conícrípta accepímus.Credítum uero eft ado leícentem eum haudá fororís confuetudine abflínuiffe,neq; eam pudicam alioqui fuifle ETelpí necam,quínímo obfequutam ultro Polygnoto píctori ferunt. Eapropter cum in Poccile portíz cutüc Plefíanactio appellata,Laodicen ínter T'toíanas píngeret mulieres, Helpíneca fibí ima ginem prxpofuíffe. Is uero Polygnotus nullo artem precío exercebat,nulla ue mercede addu ctus, fed ob gratíam tantummodo erga urbem porticum illam rerum fcriptores pinxiíle tradís dere.Et poéta Melanthíus íd infínuans aít: Sumptibus ípfe fuís ornauít templa deorum, Cecropiumq forum,heroum certamína píngens, Suntquí Helpinecam non dám,uerum cum Címone palm cócubuiffe dicant, quod maríto 2 fedigno díu ob inopiam coníugari non poffet. Demáü Calli nupfit,cuí quod inter Atheniene fesdiuítijs opulentus,atcp illius amore captus alienü pro damnato patrezs perfoluere ípopon diffet,haud inuítam Helpínecam Címon uxorem dedit. In mulieres uero íntéperantis íngent] fuit. Etenim Melanthíus poéta elegijs ín Címonem ludens, Afteríara comemorat genere Sala míníam,Mneftram quoq; mulieres fummo ftudio coluíffe,[dem etíà íntelligi licet, quod uxo tísIfodicx Euryptolemifilie morte períníquo moleftoG animo tulerít,fi id conicere à confcrí ptísad eum pro leuandís lachrymis leniendoGp dolore elegijs par eftquarum autore Panatíus philofophus arbitratur Archelaum phyficum extítiffe;d temporibus haud ínepte coníectans, Czterí uero Címonís mores€ generofí& gratía quadam admodum affluentes. Neque enim Miltiadi audacía concedentem,neq; prudentía Themiftocli,ambos tamen íuftítía& xquitate fuperaffe conftat:uírtute quoq; milítarí haud ínferíor, quanquam iuuenís adhuc armorü expe rentía imperítus,rebus urbanís maxíme pracellebat. Etením Medis íngruentibus cum Thez míftodes Atheníenfi populo fuaderet deferta pro Salamíne urbe ac agrís in naues arma tranfz fere;totamt belli molem mari geredam effe,aduertens Címon pleroft eius rei flupore exarj matos,fumpto equeftrí freno per Ceramícü forum exultans cum focíJs ín arcem confcendít,il luddex Palladi oblaturus,quod naualí deinceps,nó equeftri certamíne opus effet. Donato ítaz que freno,cum ex hís clypeís quicírca teplum appenfierant,unum accepifTet, habita príus deze fupplicatíone ad mare deinde cotendit. V ifum eft íd facínus haud paucís audaciz dedi(Ze prín cipium,Fuit quippe fpecie& forma non negligendus Címon,ut Ion pota tradít,corporís ftaz tura medíocrí,habebatq; multa& crífpa coma fuffultü caput.In eo uero certamine cum acríter flrenued dimícaffet, maxíma fibí in urbe gloríà cum cíuiti beneuolentía coparauit. lam multi eius uírtutead eum coueníre,animum íngenti laude attollere,iuberetp digna Marathoge íam eum excogítare, Atquí cum fe ad capeffendas dignítates in repub.cotuliffet,á populo quí tam Themiftoclis faftidio abüdabat,perhumane admiffus eft. Fecerat eum populo charum cóopofiti mores, manfuetudo quxdà atq; humanítas, familiare ac urbanü uíuedí genus. Neq; parü íllius dignitati conduxit,quod Aríftídi Lyfimachi filio mores ac eíus ingeniü confpicantí aptiffirgus is uifus eft ín faftum audaciamip Themiftoclís obíjciendus, Medis uero€ Grracía fugientíbus, cimnondum ad Atheníenfes Girxciz príncipatus traductus effet, fed adhuc penes Lacedaz Cimon inmulie resinteperans. PLVT AR CHI--CIMON c moníiosac Paufaníam fumma rerum conflaret,naualibus copijs dux eft declaratus, Primum quidem ín ea milítía cíues fuos íummo ftudío exercebat,ut prater ceteros longe prímaríi ors nauflimiídp ín armís confpícerentur,atq: promptiffimí, Paufanías ínterea líteris clám ad Peri: cum rege datís,de prodítíone cocpit cum barbarisagere. Is ín focíos temerarius&crudelís mul taper licentíam ímpie fuperbedg nefanda patrarat, Címon occafionem nactus, focíos íniurij indigne affectos ad fe benigne pellicere,humane colligere atque folarí,ut fenfím non uí,autar mís,cxterum arteatg) íngenío fraus patríz uendícauerít Cirzciz príncípatum. Hoc humani: tatís(tudio plurímí fociorum à Paufaníx ínfolentía abhorrentes, Címoni Aríftídig; eosperhu mane fouentibus adhzrebant.Ephoriís deinde fcríbunt,confulunt,monent,ut Paufaníam do: mum reuocent,quod íam Sparta per ignomínía neglecta,turbulentus&p rerum flatus in Gra cía uíderetur.Feruntuirgínem quandam Byzantíam^leonícen nomíne clarí(fimo genere or tam,à Paufania ínlibidinem accerfit parentes uero ui pauoredy confternatos,pudiícam ei uír; ginem proftítuiífe.Hanae Paufaníze domum obfcura nocte ingreffam,fumpto ab his qui thala: mí foribus praerant,lumíne,filentio ad cubile accedentem íncaute cefpitaffe,euerfamd cum firepítulucernam fopítum íam Paufaníam excítaffe. Is hoftilibus fe ínfidijs cíircumuentumat: bítratus,firícto gladio infcius ín uírginem ruens eam confodit, Cleonices deínde manes omné Paufaníz quietem adimere atque turbare,eíustg umbra frequenter fibí per fomníum uífa ira; te díctítare heroícum íllud: Líuris te poena uocat mortalibus hortor. His ítag; geftis quum índignítate fcelerís, tum uírgínís píetate concítatí ín Paufaníam focii lum folicitante Címone Byzantij obfídent,eumt mox urbe efjciunt. Is tunc índe diffugien uírgineis manibus admodum uexatus,ín Heracleam ad necromantícum fe oraculum cótulít, ubíreuocata Cleonícesaníma,fupplex infefix uirginis iram leníre nítebatur:qua ín cófpedu adueníens confeflím,ínquit,hís malís liberatum fore, cum ín Spartana urbe conffíterít, Ea fere monísambiguitate uífa eft homínís mortem pradixiffe. Multi profectó hanc rerum fcriptores hiftoríam tradidere. Socíjs itacyad Címonem íam coactis,nobiles quidam Perfará uíri regis neceflaríj, qui ea forte tépeftate Eíonem urbem Strymoni fluuio adíacentem detínebant,uici nís Cirxcorum colonijs uim intulerant, Q uod ubí Címoní nücíatum eft,confeftim cum copiis: ín Thraciam enauigauit,[bí prímum cum Perfis conferto przlío,fufum fugatumép hoflem in urbe conclufit, l'hracum deindeagrís unde perSttymonem urbi cómeatus aduehebantur do folatís,cteraty regione endique obferuata,tantam obfeflis rerum ínopiam,tantam íníecitfa mem,ut Butes eius prxíidíj prorege prafecius defperatione rerum in utbem ignem immife rit multatp opum uí ín eo cogefta,ipfe cum amícis femetipfum eodern pracipitarit.Potitusure be Címon cum íam pluríma à barbaris igni abfumpta effent,nullam propemodum ex eapra; dam abegit. R'egío illa ferax fuapte natura pulcherríma erat, Ab Athenienfibus e coloníade: ducta. Tres indelapídeos Mercuríos Athenienfís populus Címoní decreuit, quorum prímo fic erat ínfcríptum: Magnanímíuirtute uíri,quiStrymonís olím Antefluenta genus Medorum íntra Eíonísatcem Confecere fame,gelídí quoq; numine Martis € Czdibushoftilifoedarunt fanguine terram. Secundo: Hac ducibus magnís patríamQ tuentíbus armís Cecropíam, decreta manet dlaríffima merces, Venturahíslaudem ftudijs accenfa iuuentus PrÉmptius ardebunt patríos defendere muros, Tertío:. Atrídisclara hínc Menefiheus agmina ducens, Veenítadexcel(x facra olím moenía Troiz, Carmine& hunc magní celebratum conftat Homeri, Infiruxíffe acíes, Danaum ornaffe phalangas. Quís modo protantís haud quum cenfet Athenís V iribus,ingenio,ftudíjsd excellere belli? Inhís tametfi haud ufquam Címonis nomen declaratum fit;maxímum tamen honoris fplev dorem pra feferre uidebantur, Neq; ením eiufcemodi Themiftocles,aut Miltiades quíppíat Confequutí funt, Q uinímo huíc uírentem pro parta uíctoría corona poftulantí,SocharesDe celeus€ medía concione exurgens obflitít,(i non gratam,qux tamen populo probaretur fe tentía TE! qu Ci LEONARDO. IVSTINIANO INTERPRETE. 201 y tentíam dicens; Cum enim ó Miltiades, ínquit,folus pugnando de Barbaris ui&oríam confes uutus fuerís,& te unum tunc honorarí equum cenfeto, C uod igítur tanto ob ipfius facínora Cimon honore habitus fuerit, ob id arbitror contigi(Ie, quoniam(ub czterís quidem ducibus iniurías ultro illatas Acheniefes propulfabát:hoc uero uno& hofles uincere,€ aduerfas urbes infelo agmine petere,& hofiilesagros deuaftare,& ipfam denique Eíonem& Amphipolim fubigere íncoleregy potuerunt.Scyrum quo infulam tali à Cimone occafione fubactam ínco luere,Dolopes eam infulam habítabant,uíti agrorum cultus parum fludiofi, fed ueteres nauíz gantíum praedones. Hi neglecto tandé hofpitalitatís(ute atqj officio,neg; ab hís qui crebro ho nefledp ín ea infula uerfabatur abflinuere, ceterum Theffalos quofdam imflítores quaftus era tía eo profectos depradatíín uíncula coníecere, l'hefTalí confractis uínculís cum ad Amphiz ávonicum íudicium cofugifTent,raptae urbs illa pecunia mulctata eft. Ciues eas non ex zrarío publico, fed ab his qui rapuiífent, res repetídebere contendebant. Ea fententía trepidí raptoz tes,ddm Cimonem literis accerfebat, ut cum claífe ueníens infulam à fe ín deditionem accipee ret Trajciens e Cimon, cum ínfula Athenienfiü imperium fubij(et, Dolopes inde expulit, compofitísip rebus, tutum nauigantibus Aegeum prarflitít, Ferunt Thefeum prífcum Aegeí filium ex Athenis profugü transfretaffe ín Scyrum, ibit d Lycomede rege ob trepidationem dolo fuiffe interfectá, Q uod ubi accepifTet Címon(habuerunt ením refponfum quoddà Athe nienfes, l'hefeiíubens reliquíasin urbem reduci;prog dignitate íllum uelut heroém uenerari) fummo ftudio coepit índagare fepulchrum. Ignorabatur ubínam Thefeus íaceret,quod Scyrtj femperíd celaffent, prohibuiffent& antea id corpus perquiri. Monumento fumma tandem dí ligentiauix comperto, offibust ín prztoríam tríremem magnifice fplendide& ornatam impo fitis,ea Cimon índuxit ín patríam poft annos fermé quadringentos. Hac res amplíffimam eí apud populum gratíam concilíauit,atque ín eíus memoríam ínftitutum eft celebre illud uulz gatumQ tragoedorum certamen. Nam cum prímam Sophocles iunior adhuc fabula dediffet, íamG multa contentío, multusdp fpectantium hominum conuentus adeffet, Aphepfion praez fe&usnonalíos ín hoc certamine iudices fortiri uoluit, caeterum in theatrum unà cum reliquis belliducibusaduentans Címon, cum dijs confueta facra libaffet, ab Aphepfione ibí detentus B eftfacramento índe adactus cum fingulís ex omni tribu federe atqy iudicare iuffus eft, Hlí uírí decem fuere,quorum dignitate atq; prafentía ingentem hacc concertatío fplendorem eft con fequuta, Viciffe Sophoclem tradunt, uictum uero Aefchylum,& grauí moerore affectum ini queid tuliffeparumd deínde temporís commoratum Athenis,ob iram diuertifTe ín Siciliam, übimoriens prope Gelam fepultus eft, Ion uero adolefcentulus adhuc Athenas ueniens und cum Cimone penes Laomedontem concoenaffe fe tradit, poftremísip poculis iam libatis, iuf fum Cimonem non íniucunde cantaffe,Ea re omníum quí aderant confenfu fupra Themifloa dem laudatus eft, quod ílle neqy cantare necp fidibus didiciffe, uerum ampliffimam fe fcire opu lentamdy Rempub. facere íactaffet, Inde uero(ut ín conuiu£js par eft) cum ad res Cimonís dez fluxiffet oratio, plurímatp ibígefta claríflime commemorata fuiffent, prudentiffimü ipfe de fe facinus narrare orfus a PR ex Seftoatqy Byzantio captíuos Barbaros Athenienfium fodjcum covpiffent,omnem diuidendá przdam Címonis arbítrio concefTere.Hic uero partíens, cum híncnuda corpora, illinc uniuerfa barbara fpolía flatuiffet, accufabant foci pattes, quod iniquz effent, Facta deinde poteftate ut utram uellent, ipfi deligerent, Athenienfestp quauis altera fatis cotentos fore, HerophytíSamij fententíay,omnem ornatum barbaramá fupelledtiz lem focíj elegerunt, captiua Perfarum corpora Athenienfibus relinquentes. Dífcedens tunc Cimon rídendus quíppe partitor uifus eft,qui aureas armillas, bullas, torques,candyas,purpu tam,magnaoperz precía retuliTent: contr uero Atheníenfes nuda Perfarü corpora,nulli fa tis apta labori fufcepiffent, Contínuó ueropleríqy captíuorum cum amíci,tum familiares atq domeflici ex Phrygia Lydia defcendentes,adeó eos ingentí precío redímerunt,ut cum ea pe cuníaadeducandas quatuor menfes nauales copías Cimoni abunde fuffeciffet, multum prae terea auri ex ea redemptione ín publicum aerarium effet congeftü. Cimon ítag fpolijs íam ho2 flam militi partis opulentus ac locuples, ut honeftobellí iure eas fibi diuitias comparduerat, itapulchrum ín ciues eas liberaliter partiri duxit, Primum/amotis undícy agrorum fuorü feptis, egenis ciuibus hominibustp peregrínís poma fruges inde affümere licebat impune. Paraba tur quotidie íngens domi conuíuíum, finon apparatus fplendore excellens,abundans tamen, G& quod uel multos homines affatim pafcere poffet, Eo pauperes quicundy uellent libere c&ne uenientes,educationem índe per ocium fibi uendicabant, ut rebus tantü urbanis íntenderent, C Infigtislibera litas ac mumfi centia, uw PLVTARCHI CIMON C Caterum Aríflotelesno id omnibus Athenienfibus datum efTe,fed ex Lacíadis contribulibus fuis uolentí cuilibet lícuíffe tradit, Comitabantur praeterea Címonem familiares quidam íuye; nes eíG cofueti: hís fingulís pulchra uefte amíctis imperatum erat,ut fi quís grandior natu(or; dide ob inopiam índutus cum Cimone forte congrederetur, ueftem cum illo permutaren;, Vifum eft hoc munificentiz genus plurimum ín fe maíeflatís habere, Iidem etiam copiofe(»; cum nummos deferentes, fiquidem in foro uírum índigna oppreíTum egeflate confpícerent, quamproxíme accedentes pecuniam eiclám ín manibus deponebát,Q ua íam Cratínus comi; cus ín Archílochís memoriae mandaffe uifus eft hís uerbis; INanq;& ego Metrobíus uitam uolui fcriba Primo€ fummo Gracorum cum duce Címone Tranfigere,placida& frui fenecta, Aft illud eripuere nobis prius fata, Et Gorgíis Leontínus Ciímonem ínquit fibi digi tias comparafle ut uteretur, ufum uero fuiffe ut honorem cofequeretur. Crítias uero unusex trígínta tyrannis,elego,díuítiasScopadum,mores&y animumép Címonis, atqj trophza fibí re: gis Agefilaí, lagitabat, Etenim Spartanum Lycham celebrem quídem inter Giracos uirum haudalíunde cognofcimus, qudm quod ín gymnicis ludis ac exercítíjs externos conuiuíjsexá pere folebat, Iam uetus illud Athenienfium in hofpites ftudium atq; humanitas, Címonísmu: nificentíe concedebat: íllienim unde cíuitas plurimum fibi gloriz deberi arbitrabatur, Gracis bomínibus educattonís femina impartiti funt: fontium quoq acígnís ufum hos quibus opus erat homínes edocuere:hicuero íntra príuatos lares perinde ac ín publicum quoddam urbis di uerforíum ciues excípiens, frugibus etíam agrorum fuorum& prímís& eximijs quibuf pul chritudine uel peregrinis quoq; homínibus per omnem anní horam ultro oblatis índulgebat, ut propemodum uiíus fit fabulofa illa Saturni tempora ín uitam deíntegro excítafTe. Quífalío hancampliffimam liberalitatem in populares factiones affentationesdy transferunt, contraríjs uíri factis redarguuntur.Hunc enim,optimatum imperio more Laconum obtinente, Them flocli plebís uires ultra quàm equum effetattollenti, plané conftat und cum A riftide acerrime obflitiffe, acin Ephialtem iterum qui populari gratía Areopagi potentíá díffoluere nitebatur, grauiflime fuiffe ínuectum, Expilationibus quoq; publicís& largitionibus penitus ab(linen: tem omnía cafte integreQp ín Repub.obij(Te, tametfi prater Ariftidem ac Ephialtem uniuerfos primores ea pefte uideret efle coactos, Ferunt praterea Roéfacem quendam barbarum,qui árege Perfarum deficiens cum plurima ui aurí Athenas fefe contulerat, à calumníatoribusla ceratum ín Cimonis contugiffe tutelam,tuliffe£p illidomum dona phíalas duas, quarum alte aureis Daricis,altera argenteis plena erat. Conuerfum uero ad eum Cimonem(ubrififIero: gaíTedp barbarum,utrum mercenarium Címonem,an amicum habere mailet:cum refpondio fet illeeamícum, Abi hinc igitur,inquit, tuagp haec munera defer. Ego enim amiícítía tua fretus, hiíce cum opus fuerit liberaliter utar, Maximam interea Athenien(ium duces fimultatempe nes focios fibi confciuerant, Hí enim longa militia feffi, cum nil prater quietem& ocium inc lendis agrís cuperent,maxime quía Barbaros inde fummotos tumultinihil ínferre cernebant, ficut integre uectigalia perfoluebant,fic neq; nauium, neq; índictum mílitum numerum con& rebant, Atheníenfium ducibus ea respermolefta érat,adeó ut ab hís quí uel militá, uel nume: rum nauium non compleuí(fent,in iudicium uocatís fumerent poenas, Caeterum ab his tantá eft uífus diflentire Cimon,ut neminem Grzcorüin uiolentam militiam traxerit, fed pecuniam amodo nauesi uacuas ab his qui detrectabát arma accipiens, emerítos eos exautoratostp fait bat.Patiebatur ením illos ocío alle&os domitorpere, ut quíanté pugnaces uiti fuiffent, iamad agronm cultum quaftusip dulcedinem uerfi,imbelles folutiq ob delicias,ab armorum ufupe nítus abhorrerent, Athenienfes uero ad militiam uicifTim confcribens atq; exercens, haud mul tum poft temporis id effecit,ut uel focijs ipfis, quorum mercede atq; pecunía militauerant,im perarent.Etenim crebra nauígatione, labore affiduo, multo deniícg armorum ufu tantüillistet rorem incuf(lerant,ut fenfim pro focijs tributaríos eos feruosQ; haberent. Perfici uero regiísfur perbiám nemo fuper Címonem depreffit atg; contudit. Eiectum enim Grzciz finibus euefté gio fubfequutus, antequam illeaut pauore reciperetanímos, autres barbaras coponerepof fet,haec quidem fubuertitatqy dírupit,illa uero à rege deficietia in Cirrzcorum ditionem adegit adeo utomnem A fiam ab lonía ufcg Pamphiliam Perficis prafidijs atqy armis defolatam fecerit. Nunciatum eft deinde magno regis exercitu ingentíty claffe obíideri Pamphiliam. Quod ubi Aaccepifet Cimon,cupiens marítima adítum ora qua intra Chelidonios iacet, hoftibus Gu prac — m^ Áe——— m——^ I éetM —- ww——£69£o Z5 vC E i2 LEONARDO IV STINIANO"INTERPRETE. 201 | Á«xdudere,d Cníido& Triopio cum ducentis ttíremibus enauigauit.Hze fuerant à Themiftos de& ad celerítatem,& ad gyrum aptiffime fabrícatae, quas Cimon latíores faciens, currícula quod pet tabulata dífpofuit,ut multo milíte referta acrius in hoflem ínueherent.[n Phafelitas itaq; primum profecius eft. Flicum Grzci effent, de defectione cum eis, deínde de admitiéda daifeactum eft: utrungy paríter eft negatum, Cimon uaftatis agrís,ad urbís moenía figna mo uet. Chíj in eaexpeditione cum Cimone commilítabát,qui officio ueterís erga Phafelitas amíz iti freti,cum Címonem leniendo, tum codicillos fagitts alligatos fuper moenía tranfmittenz do,eos tandem conciliauere, ea conditioneut decem talentis perfolutis, ín Barbaros fecum arz maticommilítarent, Ephorus T'íthrauflem marítimis regtjs copíjs, terreflribus Pherendacem duces fuiffe tradit.Callifihenesuero Aríomandem Crobrya filís fumma rerum prafuiffe aue toreft,detre&antemip cum Graecis congreff um,penes Eurymedonté feceffiffe, ubi octoginta propediem Phoenices naues expecitabáte Cypro.Q uas cupíens eo praelio excludere Címon, maturius ínftructa claffe ín hoftem fubuehitur,ut ui,fi íllí recuafaff. ent, adconferendas manus compelleret.Illí ne ui cogerentur ad decernendum, intra flumen receperüt claffem, C) uod ubí infequentes uíderunt Athenienfium naues,& ipfitandem ad pugnam uerfi dímicaturi in ho flemueníunt, fexcentís ut Phanodemo, ut uero placet Ephoro, quínquaginta nauibus ac trez centis. Nil tantís copijs dignü nauali ab eis certamine geftum eft, Nam mox proram ín terram dantes proximi quícg€ nauibus defilierunt,& in caftra(nam ea prope locata erant)fe recepere, Deprehenfos uero Barbaros omnes und cum nauibus perdiderunt. Hinc ingentem fuifle bar baram claffem cófjcere par eft,quandoquídem multis in fugam ueríts, multísty allífis nauibus adj confra&tis, ducentas tamen captíuas Atheníenfes cepere. Pedeflres uero Barbarorum coz pix ínftructa acie ad líttus defcendàt. Conftitit paululum Cimon deliberabundus,terrefirí ne pralio fibi decernendum effet, quod íam fuos pugnando defeffos, hoftes uero íntegros& nu mero fuperiores cerneret. Tandem fuos confpicatus€ robuflitate uiríum& proxima uicto2 ti gloría elatos,atqy comínus cum Barbaris manü conferere cupientes,pediítem naualí adhuc certamíne fudantem ín terra explicat. Clamore deínde fublato citato agmine ín hoftem ruunt. Conftiterunt Perf impetum firenue excipietes, Atrox índe ínítur prelium cum ingenti optíz B matumatcy prímor& Athenienfium ftrage, Anceps diu certamen fuít,& Barbari tandem fufi, parscarfiatq, trucidati, pars cum tentorijs multarum refertís opum capti funt. Cimon ítacj ut ualidiffimus certator,bínos uno díe fubiens fponte conflictus,hoc pedeftrí quidem apud Sala mina,illud ad Plateas naualí pugna trophzeum duabus ui&tríjs fuperauít. Ad octogínta de^ inde Phoeníces naues feu ad huíufce belli reliquías couerfus,ad Hydropem, quo eas applícuiffe audíerat,ire pergit, Nondum quicquam de relíquís copijs hoftibus allatum fuerat, fed integro anímo& elato ad exercitum recentí clade confectum tendebant, Eapropter fubitó ac ínfperae toui&orum pauore perculfi uníuerfa claffe amiffa, cafi atqj obtruncatífunt. Ea clades tantam Perfico regi trepidationem incuffit, uc uulgatiffimas íllas pacís condítiones acciperet: T'empez raturum à Girzco marí quantum eft equí curfus: íntra Cyaneos atq; Chelidonios longa nauí ferroty rofirata non fore nauigaturum. A qui Callifibenes non illa pacis fuifle foedera tradit, fed batbarum reuera id fponte feciffe,cladis illius terrore confternatü,tantumty deínde à Girze caabftinuiffe,ut cuim Pericles prímo quinquaginta, triginta iterum Ephíaltes nauibus in Chez lidonios nauígaffenr, nullas obuiam habuerint Barbarorum naues. Cratero uero ín decretis, quz ipfe colleit,eas cOdítíones ínter pacis foedera cautas fuiffe placet. Ferunt etíam propterea! pacis aram A thenís dedicatam fuiffe,& Calliam legatum maxímo honore habítum. V endíitis deinde hoflium fpolíjs,cum iamzrarium eo bello fatis opulentum effet,in alios publicos fume ptus pecunia erogata,& murusad Notum uergens arci exadificatus eft. Dicunt quoq muros longos, quos Scelea uocant, poftea quidem abfolutos fuiffe. Prima uero eorum fundamenta paluftribus locísmultadp pluuíarum congerie limofís íeciffe Cimonem,plurimo carmento gra uibusiy lapidibus palude compreffa, omnemá eius fumptum proprijs opibus exoluiffe.Priz musquog; diuerforfjs,quze liberalía acamoena uocant, quz ue paul poft magnifice celebrata funt,urbem perornauít, Platanos plantauit in foro, Academiam uero quae arida prius fütrat& inculta itrguum lucum effecit, fua opera puriffimis alueís umbrofistj deambulacris elaboratum,Etíam Perfz quídem opea Thracibus implorata, Cherronefum deferere recufabát,necg multí faciebant Cimonem quíab Athenís cum paucis admodá tríremibus eo nauigarat.Cuatuorítag; ipfe nautbus hoftes adortus, tresatq; decem illorum tríremes cepit, expulíiscpiftde Perfis cum Thraces etíá late fudifletjuniuerfam tande Cherronefum patríae Kil d. dd * Pugtta Cimo ttis aducyfus Barbaros. Cimottisitts flaurationes Athenis, PLVTARCHI CIMON C praterea quíab Athenienfibus defcíuerat,nauali certamine profligatí,tres eorum atq; ttíointa D Tafüuyurge Tervenmotus atque biatus apud Lacedee tonio facti, naues capta,& cíuítas per obfidione in poteftate redacta.Chryfza quoqj ulteríora,omnem: cui przerant Tbafij regionem Atheníenfibus ípfe fubegit.Iilinc erat facilisin Macedonia trj fitus,& multa uendicadiagri occafio.C) uocírca accufatus eft, eum agere id noluiffe Alexandri regis mercede fubductum eorum tamen quíín fe confpírauerat,calumnias euafit, Cum Uero caufam pro fe apud íudices ageret:INO ego,inquít,quemadmodá cateri,ut colantur paríter c dona capiant,lones aut T heffalos,locupletiffimas gentes hofpitio habeo,caeterum Macedones & colo& diligo,eorum frugalítate modeftíamdy imítatus, cum quibus nullas prorfus Opes cori ferendas effearbítror.Lztor uero plurímum iudices, quod hofiilí gaza ciuítati noflra diuitias compararím.Stefimbrotus uero Elpínicen ad fores Periclís,(ís erat uehementiffimus Cimonis accufator) fupplícem ueni(Ie autor eft, illumt fubrídentem, Confenuifii dixiífe,cofenuifliad huíufmodires obeundas ó Elpinice, Mítiffimü tamerlin Címonem fuiffe deinceps, nec ultr quám femel duntaxat,& tunc quídem leuifTime illam caufam cotra Címonem peroraffe,tan; demáp ea occafioneabfolutumfuiffe Cimonem, Dehinc quoad ín urbe aderat,potétiffimus in Repub.factus diffipabat confilia plebis, qua ín optímates infurgens, uniuerfam urbis poten: tíam cunctos magiftratusín fe ufurpare tentabat, R.urfum uero ubí cum claífe ex urbe profe Cus eft, plebs deíntegro ín animos erecta, omne príftíinum Reipub, ftatum patríasiy, quibu; prafide Ephialte regebantur, confuetudínes euertere, curías ex Areopago omnes fermé pre; ter paucas fuflulerüt.[am(udiciorum autorítate ín fe ufurpata, uidebatur flatus urbis in ple beios integre defluxifTe.Poterat tunc plurimum ín urbe Perícles,à quo& plebs fammo ftudio fouebatur. Reuectus in urbt Cimon dígnítatem tanti confilij proftratam indígnatus,priftini Areopagiftatum íntegrare adortus eft,& adloptimates fummá rei traducere, T'uncrerumno uarum autores exclamare,populü in eum irrítantes laceffere, crebro ei obíjcere flagitiuminfo rorem,uocitareip eum Lacedaemoniis fautore, Inter qua uulgó íactabátur illa ab Eupolideta díta de Cimone; Malus quidem no fuit,uinolentus uero,ac neglígens,& quandoqy íacebatin Lacedamone,banctamen Elpinicen relinquens folá.Si uero fegnis, fi éimmodeftus tantas do: muíturbes,toties de boflibus uictorias retulít,quís modo ínficiabitur,(i is& fobríj& uígilantis fuiffetingenij, nemini fuperior Girzcorum,aut qui deínde fuere, rerum geftarum gloria con ceffurum fuiffe? Laceda monem profecto ab initio coluit atq; amauit,& geminos filios unofe bipartu ex Clitoría edítos,alterum Lacedxmoniü, Helium alter nominaffe, Stefimbrotopl ce proinde Períclem maternum ei genus improbaffe frequenter. Diodorus uerot Cofmogra phus,przter eos, tertíum quoq; Cimoni ex Ifodice Euriptolemi Megaclei filía gnatum fuil: tradit Theffalum nomíne, Nó autem mínimas eorum quos cófequutus fuerat, magiftratuum partes Lacedarmonij: ipfe debebat, lam enim Themiftocli maxíme infenfi curabant, ut omni urbis autorítas,omnis potentía ín adolefcentem Cimonem conflueret.Prímum quippe Ade nienfis populus íd probareatqy iucunde confpicere,quod permulta propter illum emolumen: ta Athenienfibus Lacedxmoníj contuliffent, Nam cum res Attíca plurimum augeretur,& bellicis rebus pulchre profpiceret,id quiete Lacedaemonij Cimonis gratía atcy autorítatetule re.Eius enim ductuatg aufpicijs plurímze Girzecarum rerum gubernabantur,quod focijs qu dem comem atque benignum,& gratíffimum feipfum Lacedemonijs exhibebat. Poftea uro quám res Atícze fuis uiribus nitebátur, uígilans Cimonis erga Spartanos ftudi& Athenien "raftídire.Etením cunctis ín rebus Lacedarmonem extollens,fi quando fuos aut ímprobareaut irritare uolebat, díctare folítü fcribit Stefimbrotus, INO utíq; Lacedamoní tales:& índe quod: dam penes ciues fuos odit atqy fimultatem fibi coflauerat. Maxima uero omníü,quas unquam fubierit,calumníam hínc ortam fuiffe conftat. R egnabat quartü ín S partanísannum Archi mus Z euxidamií filius, T'erremotu facto omniü ante eam ztaté memorabiliti maxímo,inger tibus Lacedaemonía tellus híatibus foluta eft.Concuffis Taygetís motibus, quidá eorá uertic patefacti,uniuerfà ciuitas diruta atqy cófufa, domos fingulas praeter quing; cum ingenti fragore & ruína proftrauít, Exercebantur tuncforté ín medío portícus puberes fimul atcg adolefcétes, AntePamterrz cocuffionemleporem quendamin cófpectu eíus adueniffe ferunt,Huncado: lefcétes(ut erant)unctos íoco extra gymnafium ínfecuatos fuiffe, puberes uero qui íntusfecon tínuerat,ruína gymnaftj obrutos omnes ad unum pariter períífe, eapropter eorum fepulchrá & nuncquoqj Sífmatiá appellatü eff, A duertens itaq; Archídamus in tanta totius urbís coníü fide atqj ruina imminente pernicíem,& ciues paffim folutos príuatarü duntaxat rerum faluti intentos effeaduentü hoftium tuba undig; figuíficari facit,cíues armatos quamprímáüad fe d uenire A uc nal m: fin re: tu inl L— VEM CUL. o ani Loo 22,9] in lri tí )4 5 uénire iubet. LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, 205 Tota ín huius uníus confilio uifa eft pendere tum Spartanz urbísfalus, V ícíni nanq; homines concurfione undi ex agris facta,dírepturí ruínae reliquías ueníebant,quíarz matos fam ciues inftructosQp confpicatí,terga dantes ínproxímas quíq; fe urbes recipíüt, índe finitímos populos obeundo ad prxdam dirutz urbís folicítare. M ultís& Meflenijs maxíme ea rescum placuiffet,omnes in Spartanos arma fufcipiüt,Lacedemoni Periclidam Athenas mít tunt,opem atqp auxilium à focijs imploraturü, quem Ícribít Ariftophanes comicus pallidà arís inidenté punícea in uefle exercítü poftulare.Ephialtes ítagy id protinus prohibere,obteflaríc, neullam aduerfaríe urbi opem ferrent,at finerent Spartanoiti fatum atq fuperbia conculcari arg acere, Cimonem uero Lacedamoniorü falutem patríze comodis& incremeto pratulí(Te, fuafiffe populo de auxilio focíorü,atq; profectü deinde cum haud parua miílítum manuin Lace dxmoniorum fubfidiü Crítías autor eít.lonuero eíus orationis memínit, qua maxime ciuíum animos in fuam fententiá cóciliauit, horlatus ne Girzciá claudam paterent,ne ue focíetate íam copulatam illis urbe per contemptti neglígerent.Profecius itaq; Lacedamoné Cimon, cum co pías praterduceret per Corínthü,inuectus eft in eum Lachartus,quol inexploratís eíus loci cí ubusillac exercit traduceret,neqy enim decere íllumalienü pulfante oftíü ingredi priufquam dominus iuberet.Et Címon, Caeterum no uos,ínquít,ó Lacharte,Cleonenfiü ac Megarenfiü pulfantes oftía,fed armis ac uí confringentes, in eorum domos írruíftis, arbítrati hís quí uiribus praualent omnía aperta efe debere, Hzc fertur Cimonís ín Corínthum haud magis mordax quàm opportuna refponfio,ftatim& cum copíjs exceffit, A ccíti terum à Lacedamonijs Athe nienfes cotra Meffeníos& Helotas ithomam habitátesopem tulerüt. Maximís ínerat illís in a mis fpledor atqg proptitudo, Quos fufpicati Lacedamonij tanc nouarü rerum cupídos,folos exomnibus focijs ea milítía abdicare. Illi,ut par erat,indignatiabfcedetes, iam palám ín omnes Spartanarü partíit fautores difficiles effe,& leuiin Cimon occafione capta, exilio damnatum relegarüt in dectannos.Erat enim decennale tempus prafiniti tum omnibus quí temporatio antüexilio damnabantur.Lacedamoníj ínterea expeditione ingreffi,liberaturí poftremo Del phosáPhocenfibus,in Tanagra caftra locant,quibus comínus dímícaturi Athenienfes occura runt, Cimon armatus ad A ttícum exercit ueniens tribui fuz: Oeneidi fe adiüxit;ardetifTimus & unàcum cíuibus fuís patrías iniurías uendicare, Czterü concilítiin quo quingenti erant cofcri ptiuiticum id pauide accepiffet(aduerfa ením facto eum iftuc ueni(Ie clamitabat, Attíca tur2 baturum agmína,atqy patría Lacedemoníjs fubacturü)extemplo in nullos ordínes Címonem admitti iubet. Difcedes ille€ caftris, Butippüi Anaphlyftium, caeterosip quos Lacedarmoníorü fauor fufpedtos fecerat, hortatur ut ín hoftem forti animo pugnent, uelintGp opera atqy uírtute apudciues fuos ab hac fe nota purgare. Fi cum omnem Címonísarmaturá penes fe detínuifz fent,in turmas diftríbuti,tam acríter, tam cóftanter aduerfus hofle dimicando coftítere,ut cum centum effent,nemo tamen ex pugna uíuus emerferit.|Magna hac uírtus,íngens iftor& falutis defiderí&i Athenienfiü excitauitpoenítuitqy quod falfas atcp iníuftas tantís uiris caufas iniecifz fent.Subínde& ipfi Cimoni cócilíati funt, cum focíorü fuor& cade, rum gerendarti rerum ope portunítate adducti. Ingentí nancy flrage ín Tanagra profligati,cum prímo uere infefiü Peloz ponnenfium exercítü trepidi expectaret, Címoneab exilio reuocanr,quí Pericle fibí decretum confcribéte, ín patríà eft reuerfus, Tales tunc ciuiles erant difceptationes, mutua cíuium irze adeà menfüratz,ut pro publicis utilitatibus facile pacari poffent,& ipfa ambitio cunctos animi impetus excedens,ipfi tamen patríz pietati penitus concedebat. Cimonis itaqy opera id bellum; diffolutà eft,& urbes inuicé conciliat, Pace perfecta,animaduertens Cimon íuuentute Attíe cam domi nó poffe quiefcere,caterum& milítía nutriri,& augeri glifcente, timens ne bellandi cupiditate in proximos Girzcos arma mouerent, neue ad ínfulas aut Peloponnefum íngenti daffe conuerfi caufas ínteftini bellí;aut focialiti criminationü orígínes in urbes excitaret, ducen tasarmauít naues, omnem bellorü cupidinem in Cyprios aut A egyptíos profufurus,fimul ut ínquietos Athenifespugnádo cotra Barbaros exerceret,& diuitijs ab hífce qui natura fibi iní micierant coparatís,honefte Girzcíá locupletaret, Omnibus ítacy íam paratis,cum ín líttorena uales conflitiffent copíz, horrenda Címoni fpeciesin fomnis uifa apparebat,canem quandà in eum laceffitam latrare,interlatrandá uero humana uoce admixtü hbuncuerfum acdidifle, Imíhiteg meis catulis facturusamicü,^^ Cimoniquidnáhoc phafma portenderet ambí2 genti Aftyphilus Poffidoníates uír uatícintj perítus,ei familiarís,morteaít banc fibí fpeciem ptzfagirehoc modo cóiectans: Canís huíc ín quem latrat hoftis eft,bofie uero noalíaquifpiam temagis quàm morte latü facit. Illa demümifta uox, Medum hofié defignat, quod Medorum 3 ) PLVTARCHI CIMON C dux Gracisparíter ac Barbarisuiribus immiftus eft, Sub hanc fpeciem ecce& aliud ei dumLj bero patti facríficaret,prodígiti uium, Cum enim uates de more uictimá cecidiffet,id fanguínis quod íam humí congelatü erat, formicarü caterua paulatím corrípientes ad Cimone deporta: bant,& circa pedis pollícem extendentes,diu huic rei intenta fingulos latuere.Simul ítagy cum Cimon huic miro formícarü ftudio mentem adhibui(fet,aderat& facerdos iecur ui&imz[ine capite eioftentans.Hac cum fic obtigiffent,enauígauittamen Cimon,quí tanti apparatus mil tiam honefte detreciare no poterat, Sexagínta ítag; nauibus in Aegyptü tranfmi(lis, ipfecum teliquís ea maría perluftrans,regfá claffem ín qua PhoenifTz& Cilicize naues erant,profligaui, Circumíacentes deinde urbes fubegit,& in Aegyptios omné belli couerteratmolem,Nihil hu mile amplíus ei ín anímo refidebat, ccterum ín íngentes atq; ampliífimas fpes menté attollens, uníuet(íum Perfici regís imperíü delere parabat,Stimulabat quammaxime Íngentis fpiritus ui: rum Themiftocles,quem tanti apud Barbarosgloríaftgy autorítaté confequutum audieratut rex Perfarü ín Cirzcos arma moturus, uniuerfis fuís coprjs eum duce decaraffet, l'hemi(todi uero ad morte(ibi fponte confcifcenda haud parü id acceffiffe ferunt, quod infuperabili Cim nis uirtute atqj fortuna, ín Giraecarü rerü defperatione deuenerat. Cimon ítaqy ingentes cer; minum moles flruens,círca Cyprum nauales cótinens copías,ad louem Hammoniü quofdam ex fuis mittit, fecretá quoddam deo fcifcitaturos. Ignorat enim prorfus quidna id e(let quod fcire cuperet,necuero deus ulla ei refponfa tulit, V t príimü enim eó uenere,iuf(Tit eos iflhincab: fcedere, Cimon ením ipfum íam penes fe exiftere aífeuerabat, Hec illi audientes confeflimad mare defcendát,& ci deínde in Girzcorü caftra ueniffent, qua círca Aegyptü locata erant,co gníta Cimonis morte,re& ipfa cum Hammonis collata refpófo,intellexerüt plane eum deii morte uaticínatü fuiffe,tang íam penes deos immortales ipfe cómoraretur, Ob$jt ítaq; díédum Cicíum obfideret,aduerfa(ut plurimis placet) corporis ualetudíne captus. Quuídam uulnere, quodaduerfus Barbaros pugnans acceperat,eum confectá fuiffe tradüt, Moriens uero fuísim perauit,ut celato eíus interítu,copías cum claffe in urbe reduceret,obtígítá ut cum ned; hofla neg; focíorü quifpia íd fenfiffet,liberiac tutiin patríá remearent,duce(ut Phanodemus inquit) Cimone;quitricefimü ante diem€ uita migrarat, INil poftead ís mortuus eft, ab ullo Gracorí imperatore magnifice ín Barbaros geftü, czeterü ad fa&iones& dífcordías couerfíi, cumnemo manus afferret in medi,ab externis bellis penitus difciffi funt, Ea re maxímü ín refumendisui ribus momentü Barbaris prarflitere,& Giracisrebus quantá ía&urá íntulerint,uix díci potell Haud pauló uero poft hunc Agefilaus A(ix infer&s arma, breue cum his ducibus qui pro Pet: fico rege marítimas oras fuebant,bellü geffit,& cum nil adhuc clare, nil magnifice geítü effet, feditione tumultu&p aduerf factionis reuocatus abíceffit,in medijsíociorü ac amicorü urbibus publícanos Períarü qui tríbutís populi uexabant derelinquens, ín quas dum Címon uiuere, nec Perficus modó tabellarius defcendebat,nec equus intra quadraginta fladía ad mare có fpe ctus eft. Reliquiz uero eíus ín A ttíca traductz fuerüt,quod monumenta teflant qua& nunc quoqj Címonia appellata funt.Coluntuero& Cicienfes quoddà Címonis fepulchrü,ut Nau ficrates rhetor tradít:quibus ín fameterraety flerilitate à deo aliquando imperatü eft, ne Cimo: nem negligant,fed ut deum uenerentur ac colant. Atq; eiufinodí quide Circus ille dux fuit LVOII LVOVLLI.. VITA LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE. v C 11 Luculliauus fuituir cofularís, auunculus auté IVIetellus ís qui Nu 1| midicus eft cognominatus.Parentii eius hic quide furtí damnatus eíl, Cz» j| cilía uero mater amiffa pudicitia parum ín urbe gloríz eft confequuta, La 1| cullusipfe adolefcens, cum priuatus nullü adhuc in I:epub. magíftratum i| gellilfet, Seruilio auguriquí patré accufauerat, diem de publica pecuniz Jj peculatu dixit, V ifa eft ea res claríffima Romanis,& omníü laudata coíen LEX ESE:S8) fu. Idenimaccufandi ftudium uel fine príuata occafione, haud ignobileu: debatur,quinimo pluríma delectatione eos mirari laudared iuuenes cófueuere, quos fceldii ac lagitiofis hominibus, ceu feris generofos catulos acerríme cernerent incumbentes.Ingenti itacp ín eoíudício orta contentione,cum uulnerati quidá,alíquot praterea fuíffent occifi,euafit tamen accufatíoneSeruilius, Tant3 uero Lucullus Grecis patíter ac Latínís literís opera dedit, utuelin uttífq; poffet aptiffime ornateG dicere,& Syllarerum fuarü commentaria infciples à PA. QR TEM QDE—MNSS. D 2" 9 QUUM x M l' 2. 2, 08 0 027 0 LE LL 1 Li nis n: LEONARDO IVSTINIAÁNO INTERPRETE. 204. Lucullá,ad eum quippe qui elegantíus eam hiftoría dífponere poffet, Nonerat eiusfermo a multorü eft,ín curía modo, roftris,aut fubfeliíjs fed in omni publica priuata& re promprifli musatqj difertus:necg forü uelut írretítus T hyunus pelagus,perturbabattínde uero egreffus, aridus,(ine eloquío cofectus, Caeterum ornatiíTímís illis difcipiínis quas liberales uocant,omne fu& ludi adhuc adolefcens accómodauit. Girandíor uero xtate factus cum ob eam potíffimü dffentioné quam aduerfus Pompeiti habuít,omní prorfus animü ambitione in tempore abdiz caffet,à diuturnis laboribus ad ocíumatq quiete, ad nobiliflima philofophie ftudía fe couertit, &ineiuscotemplatiuo genere, ceuín íucüdiffimo quodà dtuerforío quiefcebat,C) uanta uero ifüeritín dícédo facultas, hincarbitror poffe perfacile iudicari. Ferüteniím Hortenfiü caufidiz cum& Sienna hiftorict ex íoco quod ín rem fería(ut fit plerungy)couerfos,cum Lucullo ado lefcente compofuiífIe, ut poémate ene Graeca pariter ac Latína propofitis,eo quem fors dediífet ftylo,eadp lingua teneret Lucullus Marficü conícribere belli. Obtígíta eí forte Graeca otatio;Defluxit enim ad nos ufq; Marfici belli hiftoría Graio fermone cótexta.Vlulta uero Lu culliin Marcü fratre infignis beneuolentiz ar; uméta Romani tradidere, In prímisq; íd memo riz mandati eft,quod maíor natu cum effet, folus tamen nullá in Repub. magiftratü íníre uo» luituerü legitima fratrís moratus aetatem, ut eius quoqj ratio haberí poffet, tantà fibíhachuma itateapudpopulü gratia conciliauít;ut uel abfens un cum fratre zcdilis declaratus effet, Muta praterea iuuenís adhucin Marficobello audacie, multa grauís cófilij facinora declarauit.EtS yl laeiusconftantía humanitategp ductus, tanti illíautorítatis atqy uirtutis tribuebat, ut ubi quíd fortiter, clare, ftrenue agendü effet,Lucullí potiffimü quoad uixit opera uteretur. Dati eft ei in Peloponnefo fignádí nummi negocíüi,in Mithridatico bello, qui& Luculleus diu ab illo eft ap pellatus,celeremáp ob neceffitate ín bello ufum accepít, Dehinc Sylla Athenienfiagro potitus, cüm marítima annonz aditü hoftilí claffe fibi przclufum cerneret, Luculli ín Aegypti& Liz byam,unde quammaxímá fibiclaffem copararet,traíjcere iuffit.Is rigete tunc maxime hyeme, tribus cum Graecis myoparonibus& biremibus qualibus fermé R.hodíjs ab Athenís enauiz gauít,nó horrídi modo& efferuefcétis pelagi,fed multarü quocf hoftilíi nauiá periculi fubies, qu per lícentía uagaban£, In Cretam itaq; Lucullus ueniens,eam fibí cóciliauit,&& Cyrenzeos diuturnistyránidibus bellisqp cofractos cum ad fe recepiffet, incondita atqy turbatá eorüi em pub.ordinauít, Tunc íllà meminiffe ferüt eíus fentetie, quam olim ín Cyrenzos diuine dixerat Plato. R ogátibus enim íllís, utleges fibi cofcriberet,uellet&p eorü ciuitate ín optimae cuíufpiam Reip.formá conftituere;Difficillimü effe,inquit, Cyrenzcos ampliíffima fortuna folutos legibus continere, Nil enim imperatu difficíllius effe eo homine, que profpera fortuna extulerít.IN eqs iteráregi quippíáleuíus íllo,quiaduerfis fuiffet cafibus depreffus atqj cótractus: qua res perfaz cilesinflituentí Lucullo praeftítit Cyrenaeos.Inde uero trai]cíensín Aegyptü,maxima nauium fuarü parte amíffa;ipfe cum relíquis ín Alexandri clarí(fime deuectus eft.Etenim aduenditi ei uníuera claffis magnifice perornata obuía tandj regi enauigauít, Aliud fubinde adolefcétulus Ptolemzus fingulare Luculloac ínufitat& humaniffimze beneuolentíz ftudiü declarauit.Nam intategiá eum cü familíaríter,tü fpledídiffime eft hofpitatus,quo nemo ante Lucullü fuperíotum duci honoreà Ptolemaeo donatus fuerat. Cíbaríorü uero nó quantü pararí caterís cofue uerat fed quadruplü Lucullo daba£ tametfi nil amplíus ipfe; quod modefliffimo uiro dignü eflet;acciperet, Precíofiffima quoq; uel octoginta talentorü munera recufauít. Ferunt aüt no Memphím,noalíud quippiiin Aegypto mirabile uoluíffe cofpicere,ocíofi enim& delicatí pe regríní íd effe, nó eius qui fuüi imperatore fub díuo, fub hofliti moenibus cubanté,in tanto rer difcrimine reliquiffer. Lucullus itaq; cum tumenté Ptolemzü ín Romanorü focíetate allicere nequiuiffet, naues tamen quz fu nauigatione tutaren£ ufq; ín Cyprü,ab íllo quàm libsraliter datas accepit, recedéti&p plurima Ptolemzus claríffima beneuoletiz infignía demoftrauít, Do: nauít eum poftremo preciofiffima pulcherrimatp fmaragdo auro alligata, quam Lucullus pez nitus recufaffet, nifi rex propria illi lapidi infculpta oftédiet imagine, V erebat ením ne quod animi magnitudine faceret, fiad inimicitia Ptolemxus tranftuliffet,nauales fibi pararet infidías. Profectus igiturab Alexandria Lucullus,caterasp marítimz orz urbes adíens,à fingulis quae modo piratícá non exercebant, naues accepít.Coacta itaq dlaffe cum tutó traíecíffet in Cyprii, ibi hoftes intra líttorís finus abfcondítos infidias fibi tendere,eumtp obferuare accepit. His allaz tis. Lucullus confeftim machínis cóparatis,naues in terrà fubducere iubet, Líterz deinde ad ur bes uícinas datz, quibus proxímü uer moratur fefe dicebat, comeatusqp ad augendi fídtm, & cateraad hybernandü neceffaría poftulabat, Hoc ínterím fpacio, cum Fequandas fibíauras 4 MU0zr apto zÀois yy ét Suidas. Platonis diia na fententia, Libevalitat Pto lemei erga Lus cullum, PLVTARCHI LycCVLLW:S C afflare confpexit, deductis repente nauibus,claffem ín altü recepít.Interdíu demiffis UTENTI uelís, ignaro hofte pernauigauit, Nocte uero quamalte fublatís armamétis, ín R hod integra claffe applícuit,[Nauibus ibt à R.hodíjsreceptis,Cois atq; Cnidijs non modo de defediione ab rege,íed ut ín Samníos quoq; arma moueret,fuafit, Omnes deinde ex Chio expulfi,& Colo, phoníos capto Epigono eorü tyranno libertate donauit,Ea forte tempeftate Mithridates defer to Pergamo,íntra Pitanen fefe receperat, ubi à Fimbría terraobfeffus atqj conclufüs,ad mare (quod unica falutis fpes erat) conuerfus,quammultas poterat naues ad contrahendi daffem undi accerfebat,Defperabat enfin cum Fímbria figna cóferre,uíto cum fumma audacía,tum recentís fortuna uí&boríz metuedo, Fimbriía cui nulla aderant marítima uíres,hac cOfpiciens, Lucullá fibi adiungere pergit. Míttit igitur quamprím& qui eum orent,moneant,fi upplicenr, ut uniuerfa cum clatfe adueniat,uelít&p fecum ínfeftifTima regem omníum Romani populiíni míciífimum perdere atq; delere. Non patíatur claríffímió tot laborum, tot certamín,tot deínd; perículorü pramiü, Mithridatem íam intraretía compulfum,ac prope captum Romanos eu dere.Sienimís in Romaná poteftatem ueniret, nemínem omniü tantü gloríz, tantü fibilaudi uendicare,quám ille, qui uel fugam eius unum modo perdíitís rebus coníiliü inhibuiffet autc; pífIet fugientem. Ab fe nangp terrís expulfum,undicy ab illo mari coclufum Mithridatem, am pliffimam utrícg gloríam allaturü. Huíufce tant rei magnitudine, Syllze ad Orchomeniag Charoneam fumma Romanorü laude celebrata facínora extin&turá, V ídebantur hacc omni ab ratione nildiffentire,neqy dubí& erat, fi obfequutus Fimbriz Lucullus,nauibus qua parum aberant eó traduciis portus fauces occlufiffet,id bellü penitus coficí potuiffe, Romanos quog innumeris, quas deinceps fubiere, calamitatibus fore folutos. Non placuit ea res Lucullojaut quía legatus iura Syll erga fe omni cómodo priuato publícog pratulerit, fiue quod Fimbrü fuz gloriz foci recufarit,fceleflá quippe homíne, ac dominandi cupidà, uiri& fibi amici&im peratoris recenti cade foedatü: feu potíus quod diuína quada fortuna Mithrídati tunc parces in deítínatü(ibi tempus debellandü feruauít, V nde& liberá hofti fuga,& Fímbríanü militem ludibrio Barbaris effe effecit, Ipfe uero prímü círca Lectum(hic Troadis locus eft)regías fibi ues obuías proflígauit, Neglecto deínde Neoptolemo, quí cii maiori fe Tenedicla(fe tenebat, confligere cum illo ínftítuít, Confcendens ítac; in Rhodíam quínqueremem, cuí Damagoras praerat,uír& longa naualíü certaminü experientía doctiffimus,& fumma cum R.omanísbe: neuolentía coniunctus, prímus omníü ín hoftes deuehit:Neoptolemus uero gubernatori(uo imperat, utín occurrente naut quammaximo poffit impetu ruat, Damagoras pondus aduerf: nauis ferrít roftri afperítàte reformidas, proris cocurrere recufauit, itaq; couerfam nau ret inhibuit, ut ceu fugiés ímpetü quamagre ín puppim excíperet, Idus eo cófilío leuiffimus fui & in hís fermé nauís partibus quz marí cotegebantur, Aderant ínterea reliqua naues, X Lu: cullus uná conuerfus,& uerbis& opera milítü animos ad pugnam accendit, Conferto pratlio, cum multa egregie pugnádo fecífTet, hoftes tandé in fuga conuertit,& Neoptolemá ipfumell infectatus, Syllae deínde per Cherronefum tranfituro cogrediens,liberato ítínere exercítü eius tutà traiecit. Focdere icto Mithridates ín Euxínü Pontum profectus eft. Sylla uero uigintímil lium talentorü damnata A fia,colligedi munus Lucullo comiífit,ut índe nümoscuderet. Isítaq in tam grauíacerboG negocio, no íntegre modo ac iufte, fed adeo prudéter,benigne,humane uerfatus eft,ut pro Syllz difficultate afflictis urbibus, uel maximum ipfe folamen fuerit, Atqui Mitylenzos pro hís quz in IMaríü ipfi peccarant,& poenas dare uolebat,ímpares tamen crimi nis grauítati,no tamen íd Mítylenzi paffifunt.C) uod ubi Lucullo allatü eft,mulétam uidelicet Mitylenzos detrectare, claffem cofcítim illó admouit, collatísqy utríncy fignis, hoftem uícorà fuperetum ín urbe coclufit. Caftrís deinde ad obfidendam urbem pofitis, hacarte atqj ingenio Mitylenzos occupauit. Interdíu nang; ut fehoftes cofpícere poflent, ad Eleam enauígauit,no cte uero ad obfidione fruflrato hofte egteffus, locatis circa urbe infidijs,quiefcebac. Mitylenai poftrídie Romaniü abeffe ratí, temere fufed ad diripienda Romana caftra difcurr&t. Prodiens ex infidijs Lucullus,& diffipatá hoflem adortus,plutímos captiuos habuit,quíngentos hofiiá pugnádo truciídauít,Sex míllía mancipior&,alíaG innumerabilís praeda inde abacta, Ab Italie uero miferís calamitatibus, quas Sylla Maríusq uifti ac flebili plurímorü clade mortalíü intu lere,L'ucullus cceleftí quadam forte rebus A fix ímmoratus ferme abftinuíit, INectamen míno rem apud Sylla, quàm cxteri,& gratía& dignitate eft cofequutus,czterá commentaría rerum fudtum,ut diximus,ob fummam cum aurorítate, tum ineum beneuolentía,ei infcripfit.Etmo riens,pofthabito Pompeio, L ucullá filíj catore teftaméto inflítuít,eamá uifum eft flagrantiffi mís 4—— uA UNR UU—$—$C ame q$W 4 PS. ua—-—— Nub ud FA ULL EE. Wi.— PL E iA. ta LEONARDO. IVSTINIANO INTERPRETE. 2c$ 1 misad gloriam iuuenibus prímam fuccendenda diífcordíz facem fuiffe. Mortuo Sylla,habitís non multo deínde comítijs und cum M.Cotta conful eft declaratus, círca cenfefima& feptuaz efimamfextá Olympiadem, V ídebat multis Mithridaticü bellum fufcitandü efle,& M. Cotta nondiímiffum,fed intermi(fum eífe dicebat.Confulibus ítagy fortíri prouíncías iuffis, Gallia cífa alpina Lucullo forte'obuenit, parumQp lato animo id accepit, quod prouíncíalatà coparandae fibigloríe matería no haberet.Stimulabat permaxime íngentis fpiritus uir Pompeíus,quíree busafe geftis ín Hifpanía rantü fibilaudis uendicarat;ut(i motus Hífpaniz quieuifTent, Míthri datícum bellá omníü fibi cofenfu decernendü effe uidere£.Ptoinde cum pecunías ille petíjffet, (cripfiffecdp fenatuí,ní(i mitterét,relicta Hifpania atqy Sertorío,omnes in Italia copías reductue rum,Lucullus ut quamprímü ei mitteretur effecit, ne ulla penítus occafione Pompeius Roma (ecofule remearet, Nec erat nefcíus,fi tanto ille cum exercitu aduentaílet,omne ín fe urbe fore conuerfurum, Cethegus praterea qui bim prope Romanz libertatís dignitate extincta,omniía adgratiá obeundo princeps in Repub.uidebat,Lucullo infenfus erat, quodis obfcoena Cethe giuici libidina,flagitiorü, errorum,fcelerü plenà faflidiret, Lucij uero Quintij fadtiofi hominis, quídecreta Sylla antíquare,quimotus ín Rep.excitare,quíurbís turbare quiete tentabat,mul taprigate,publice multa comonefaciens, temeritate audacíamá copreflit,feditiofumt uiri im petum pro cíuitatís falute cohibes,ingentíü calamitatum radice extírpauit. Romz interea nun catum eft, Octauíü qui Cilicia habebat,€ uita migra(fe.Multí eam prouíncía copetituri Cethe gum,cuíus amplifTima in ea re uídebat autoritas,Íumma cü diligetía colebant.Lucullus tametfí Ciliiánon multifaceret,omne tamen íngeniü,omne adhibuít ftudiü,ut ea fibí prouincía decer neret,arbítratus fi Cilicia Cappadocia propinquá tenuiffet,fore ut alter nemo ad Mithridaticü belli deftinádus effet. Cá itaq; multa tentaffet,rem denicj à fuo prorfus ingeníoalienà adortus efl,eamá magísuilé aut abiecta; di potíüda ea prouíncía opportuna. Mulier erat ín urbe Pracía nomíne,nulli& uenuftate formz,& uerborü lepóreac comitate concedens, nil tamen uita im putiffimo quopiá corto prarftabar. Haec ex frequeti nobiliffimorü iuuenum cogreffu,gefta in Repub.perdifcebat,ciuiü dí(cordias coponebat,amicítías cofirmabat:hísty artibus pariter cum placidiffima corporís atq uerborü gratía,ampliffíma(ibiin urbe beneuolentíà concílíarat, V bi uero Cethegü quí fumma florebar gloria, urbédp fuo nutu ductitabat,ínfano e(tuanté amore fibideuínxit,íam in Preciá omnís penitus R eipublicz potentatus cófluxerat.Nihíl enim non interueni&te Cethego in fenatu& ín populo decernebat:negy Cethego quippíá probati erat quod Precía nó iuffifet, Hanc Lucullus cum donádo,tum plurímü blandiedo fubducens,non enim inflatz ambitíofxd mulieri parua uídebat merces,fi tantus eath uír publice coluiffet,con tinuó Cethegü& fautorem& prima fibi ferente fuffragia eft adeptus. Ciliciam uero prouíncia confequutus,negj Praccíe deinceps, neq; Cethegi patrocinium poftulauít. A mpliffimo nangg omnid confenfu, Mithridaticü ei bellà deferebat, quod ab altero nemine ea ves claríus, fortius, accuatíus geri poffet. Pompeíus ením contra Sertoríü in Hifpania, Metellus state mala con fe &userat,qui duo duces de militaricum Lucullo uirtute certare uidebantur. Atquí Corta eíus collega patres obeundo, folicitádo,fupplícádo,ad Propontide obferuanda,debellandama Bía thyniam miffus eft, Lucullus cum una modo, quam ipfe per fefe fcripferat, legione traíecit in Afiam.E deueniens,alterü(ibi afciuit exercítü. Híerát Fimbríani milites appellati, quídiutur nísdelitijs ínueteratady habedi cupiditate cotabefcebant,qui effrenata peccandilícentía atcg lí2 bertate(ine duce díu foluti fuerat. Flacco enim cofule& ímperatore, duce Fimbría,interfecto) ipfum denicy Syllze Fimbria prodídere,uíri feditíofi,intractabiles,iniqui, carterü fortes& conz tinuo armorü ufu pugnaciífimi. Hos ítag; fibi Lucullus adíungens,breui temeritate eorti adeo contudít, ut tunc prímü& uerum duce& fortíffimü imperatore experírétur.Cum percatera & fuperiori tépore magis affectarét imperiti,quám caperent,longa cofuetudine ad uoluprates propendentes,xgre nec diuadmodü cum Lucullo commilítarüt. FTac de Romanis hactenus: nuncres hoflium edifferamus, Mithridatesítag; ceu Sophiftarü plurimi,iactabundus prímum atg elatus,cum ínaníatcg ígnauo exercitu, fummo tamen armorü fplendore conípicuo,in Ro manos profectus eft. V bí uero nó minori cum ignominia quám perículo euadens curh hoftíz busiterum pugnaturus erat,no uaríz populorü multitudini, non barbaris multiplíciti línguae rumminis,non gemmis deniq; aurodp ornatís armaturís potíunda uíctoríze fpem comífit,quía hacquafiuictorüi manubías nil momenti geftantibus attuliffe fenfiffet:coterü pro hís Romaz nos enfes,ualidiffimosq clypeos fabricari iubet. Non amplíus ornatos equos,fed domítosmili tiz& infiructos admittit, Pedit& centü uiginti millia Romano more ín ordines situm, dece $ C D Frodieiit core poris flammei inter duosexer citis ciaplt, PLVTARCHI LVCVLLVS & fex equítü millia in armis habui(fe conftat,prater falcatos currus,quos centü fuiffe tradunt, INaues praterea nó deauratis tentoríjs fulgentes,necy delicatarü pellicà balneis elaboratas fed armis, míífilibus telís,opibusrefertas parauít, His cum copíjs traí]ciens in Biíthyniiab urbibus benigne iterü exceptus eft. NNonením has modo,fed uniuerfam À fià íntolerabili ueterit pefte euerterant Romaní fceneratores& publicani, quos poftea Lucullus uelut Harpyias labores mortalíá depafcetes eiecit,'unc uero placide monendo conatus efi rapacé eorü inglüuiem aj, quantulá delínire,fedauítG populorü motus,quiíam pene omnes Romani fcenoris onere qe; fecturi uidebantur, Hacc dum gertitur à Lucullo,Cotta glori fibi coparandz occafione rat, cum Mithridate decernere flatuít.Certó fibi nuncíatü erat aduentare Lucullá,& íam ín Phry; gía caftra pofuiffe, Sed ne ille huíus triüphí,quem Cotta manibus tenere arbitrabaf jlíqua(i laudem uendícaret,cum hoflibus figna cóferre quamcelerríme feftínauit, Terra marí& profli gatus Cotta, fexaginta cum omní milite naues,& quatüor praterea pediíti millia ín ea pugna amifít Et ípfe ín Chalcedone cóclufus unicam falutis fpem ín Lucullo pofuerat. Erant nonulli quí Cotta neglecto,Lucullá ulteríus progredi ftimulabat, quod Mithrídatis regnü omhiprafi dio defolatü, facillime capi poffet. Haec maxime milítü fententía erat. Nec enim parí poterátani mo tolerare,fi Cotta non fuam modo, fuorum milit pernícit procuraffet,fed ipfis quoq ím pedimento foret ad rantá fine ulla pugna uictoría capeffenda, Lucullus itaq; militibus ad con: cionem uocatis, cum multa dariffime differuifTer, tande fe malle,inquit, uel unum ab hoftibus Romanorü eripere, quàm omnes fibíres hoftiti uendicare, Et Archelao iterum quí ín Boora pro Míthrídate przfectus defecerat ad Romanos affeueranti,fiín Ponto Lucullus cÓfpíceret, omnía paríter Romanü ímperi& fubitura:Non ego,ínquit, Archelaé uenatoribus audaciace do,ut relictis ferís,ad uacua illarü lufira progrediar. Hzecita dicens in Mithridate ducebatexer citum, Triginta nó ultra peditum millia, equites bís mílle quingentos ín armis habuiffe cóflar, Cum ítag in hofti confpectu caftra locaffet, ingentes eorít copias admíratus, tutius à pracliofi poffet abítinere cenfebat,& morá trahédo rem gerere, Maríus auté quemSertoríus ex Hifpa: nía cum copijsad Míthridate tranfmíferat,cum occurri(fet,laceffitus ad pralí& Lucullus copas in aciem pugnaturus educit. Datü erat utríncy pugnze figni, cum nullo prorfus índicio prace denie,íngens flammeü corpus, aérerepente cofracto intra duos exercítus eft elapfum.Eratid corpus forma quide dolío,argéto uero ignito colore perfimileSubitus itacy tàtí prodigij pauor certame díremit, Hoc círca Otrías(hic Phrygia locus eft) eueniffe traditi eft. Lucullus fubinde hofliá multitudine cognita, nullas opes,nullos humanosapparatusad eam díu nutríendi fuffe Curos efTe cefebat,prafertim fiaffides ipfe,frumentádi facultate hoftibus ademiffet Rem ita graui cófilío indagare adortus,unü ex captiuis fibiadduci iubet. Rogat prima quot cum homi nibus Mithridates caftra cohybernabat, poftea quant(ibícommeatus ín tentorío relíquiffet, Cumillead fingula refpodiffet,amoueri ííubet,& fecundü deínde,ac tertiü paríter percontatus efi. Hofti deni; numero cum cibaríorá quantitate collato,cóperit nó ultra Gf trít aut quatuor dier& commeatü hoftibus fupereffe.Ea re Lucullusad cunctaciione maxime cófirmatus íngen tem commeatuü copia intra uallü congeriiubet, utabundátía fua obfeffum hofte inedía debd laret. Mithridates ínterím Cyzicenos quí in Chalcedonica pugna decé naues,tríaQ hominum millia cum maximo rei fuz detrimeto amiferát,infídijs occupare aggre(Tus eft,Lucullüg; maxi mnelatere cupies príma flatím uígilíia no&tís, qux tenebrofa& humida erat filetio caftra mouit, Adurbe itaq; prima díeiluce adueniés, prope A draftez monte figna firmauít, Accipiesid Lu: cullus,& cofeftím cítato greffu Mithridate fi ubfequutus, lzetatus& quod ín hofte incompofito agminenon íncidífIet,ín uíco qui T'hracía díci locauít exercitü, FIunc ín loci omnia prorfus ítineraconfluebant quibus frumentatü pabulatumá hoftís exire copellebatur, Quare Lucul lus proxíma íam uíctoría mente cOcepta, fpem fuiad leuidos militá animos expromere eet, Pofitis itacy caftris, ut prímü ab opere ceffatü eft, milites ad concione uocat.Ibí cum fu confilíó honefteac magnifice laudaffet, promífiffet&(ine ulla fuor& caede uictoríà de hoftibus propedé daturi, milites optime fperare iuffos à concione dimifit, Mithridates dece caftris d terra Cyzie norum urbe aggreffus, cum íllá quoq; marís meatü quo d cótínenti ciuitas diuifa erat,nauibus occlufiffet, urbe utríncy obfidione tenebat. Cyziceni ueroad tuendi urbem, ad propulfandos hoftium ímpetus, ad feruanda focíalem R omanotá fidem, ufq ad ultíma fui pernicie conftan* timi erant, Hac ramen una cura aliquantulü angebantur, quía ubinam Lucullus effet, peni tus fenorabanr.Porerant quippe Romana caftra fatís ab urbe uideri: cetera dolofi hofles,utop pidanis pauorem incuterent, ad Romanos conuerfi, V idctis ne illos aiebant? Wr res atq edorum "— F)» UO ihe. LEONARDO ÍIiVSTINIANO INTERPRETE, 206 A Medorum eft ille exercitus,quos Tigranes ín auxilii Mithridati cranfmifit. Cyziceni uero tan tarum copíarü admíratione ftupentes, nullá amplius Romanü auxilí& expeciabant, quía tam ingenti armorü horrore undíc círcunfufo, omnis feréda opis facultas Lucullo adempta eflet, Primus igitur ab Archelao Demonax immiffus praefentía Luculli Cyzicenís enuncíauít. Non (atistamen huíc nuncio credít eft, fed Archelaü ad leuandos eorü anímosid commentariarbi eabantur, Adolefcente fubínde quí captiuus e caftrís hoftíü fugiens ueniebat, ftudíofe conuea niuntrogantáp ut ubína Lucullus effet, edifferat, Subrifit adolefcés,quía iocarieos zftimabat: utueroferío quarítantes animaduertit, Romanoeisuallo manu fignificato, priorí Cyzicenoz rumanimos audacía integrauit, Stabant tunc forte ín Dafcylítide palude coplures fcaphze;has rum maxímá Lucullusadmotís machínis ín terrà fubduci iubet,inde plauftris impofita ad maz recum tranfuexiffet, dg multos capere potuít milítes eam ingreffos proxima nocte fruftratis ho fium uígilfjs,in urbe immifit, Nec hurilana magís quám ccelefti opeleuatos ea tempeftate Cy zicenos fuiffe ferüt, Sed cum alijs multis,tum hocuno lzto prodigio optimürerum euentü fpe rare funt íuffi, Aderant Proferpínalia fefta, nec boue nigra, qualís En facrís mactarí folebat, obcírcunfufam hofte parare potuerant,fed pro boue,placentà altaríbus offerendà conficiunt. Viáima uero qua ad hac facra quotannís educabatur,uná cum relíquis ciui armentis,in ulte rioris ripx pabulís pafcebat, Flacc agg quo die Proferpinaliaagebantur,à caetero grege fecreta folatranauit ad urbe,& fefe fponte altaribus mactandà admouít, Dea deínde ipfa Aríflagorae populitabellioni per fomníü uifa, Ego modulatore;ínquit,Lybicü in Ponticü tubicinem índua cturaaduení,itagj ciues integro anímo efle iube, Cum uero nemo ambíguam dez uocem fatís interpretati poffet,ubi prímü illuxít, tam uehementes undicj tam rapidi uentórü turbínes obz orti funt, ut füblatís in coelá fluctibus mare funditus euerteretur. Míthridatis machinze quae ad oppugnandá urbé moenibus admotz fuerant(míranda profecto INíconidi Theffali opera)hor tendo prímü flrepitu atqp flridore ruínà proxima przefignabác, R epens fubinde incredibilis im petusa Noto turbo exortus,cxtera cá fubitó machínameta diruiffer,ligneà quocp turrím centü cubitorü altitudinis cocuffam deíecít, Ferunt Minerua eo tempore multís ín[lio per fomnit ap paruiffe plurimo fudore madente,& cofciffum peplum oftentantée dixiffe,quod Cyzicenis nu p perauxilíata ueníret, Quocirca Ilíacicolumná fiatuere,ín qua huíufcerei memoría literis mana data erat,[am ultimo omníü(upplicío fame Mithrídatís abfumebat exercitus.Ipfe tamen penis tus tantze cladísígnarus(nam aflentadi cauía fuí duces id eum celarant)ad expugnatione urbis qua fpe diutius protelabatur, omnes curas fuas íntenderat, Vbi uero nunciatü eft omnit com meatuü inopia eo creuiffe,ut ab humaníscarnibus nó abftineret,íngens amplíffimz gloríc fpe ratzq uíctoríe expectatio fibi cotínuo decidit, quia no armis Lucullus,nó acie,no cogreffu cer taret fed ín uentre(ut aiunt) omní belli mole couerfa,extremá ei famis clade inferret.ltaq; cum Lucullus in oppidícuíufda obfidione cum parte exercitus teneret, Mithridates ínutíle pedite omnemü ferme equite cum farcinis ín Bithynia repente dímifit, Lucullus his auditis,cofeftim nocte adhucin caftrareuerfus, mane cum decé cohortibus& omni equitatu fugietes ínfeciat, tanto gelu tantadp niue obrutus, ut quídam milites intolerabili rigore cofecií ín itinere defecez rint, Cüreliquis Lucullus affequutus círca R.hyndacü fluuiü hofle tam late fufedp profligauit, utaccurrétibus ex Apollonia mulieríbus,& farcínas rapere,& interemptos Barbaros fpolíare licuerit. Multis ítaqg,ut par eft,trucidatís, fex tamen equorü, quindecim uirorü millia, cum ína numerabili iumentorü multítudíne capta. Hanc tantá pradá ante hofti caftra preteruehens Lucullus ad fuos reuerfus eft.Salluftiü uero mírarifoleo,qui R omanos tunc prímum camelos uidifle fcribit,arbitratü forté,non eos prímü quí cum Scipione Antiochü deuicere,neqy terum quicum Archelao ad Orchomenü& Charoneá nuper conferuerunt,cognouiífe cameü.His itajy geflis,rebus fuis cofulere fola fuga Mithridates inftituit.[tag; morze atqj retardatíonís caue faspoft fe Lucullo extruens, Aríftonícum prafectá claffisad Girzcü mare pramifit,cumd ís quamproxíme enauígaturus efIet,eum per proditione Lucullus ín poteflate redegít cum dece auteorti millibus,quibus aliquid fibi Romani exercitus cociliare poffe fperabat. Mithridate ín terím ad mare profugiíete,copíarü fuarü duces terreftríitínere exercit abducebát. In quos Lu cullusad Giranícá flumen incidens,captís quampluribus, uiginti hoftíü millia trucidauit. Ferüt autt ex omni€ míniftrorü& milítü turba,círciter tercentena millia eo pralío fuiffe defíderata, Lucullus fubinde in Cyzicum fe coferens,cum íngentes honores modeflií(Iimast uoluptates apud liberatos cíues aflequutus effet,claffem deinde cóparat in Hellefpontü celerríme prófe« &tus, Troadé uero deuectus, dum V enerís ín templo cótubernaret, dormienti ferunt nocte Proferpittas lisfcsta. PLVTARCHI LVCVLLVS C deamín fomnijsuifam díxiffe, Oleo quid dormis? catulos fectare propinquos, Exurgens contínuo, accerfítis ad hzec nocte amícis,cum quid fibí cotigifTet exponeret,aderant pariter ab Ilio nuncij, quí diceret tres& dec regias quínqueremes ín Lemnum annauígátes ad Achao, rum portus fuifTe cof, pectas.In alt eueftígío cum claíle receptus,capta pratoría quínqueremi, atqj llodoro prafecto claffis interempto,in alías aduerfis prorís fubuehit,Caeteras ín littore fi, mabatancora,€ cum trepídi Barbaríaccurrentem confpexere Lucullü,;nauibus extemploin terrà fubductis per tabulata difpofiti pugnáíneunt, Locor(i iniquitate R.omanus aliquanii da dísacceperat: no enim loci fitus hofte circáuenirí,neqg cum nauibus ín terrá fubadtis cominus pugnare Romanortü nauíü magnítudo praflabat, Lucullus tandem quá protenía erat aliquan tulum ín altá infula,expeditos milites ín cerra demiíttít.Hiía tergo hofie adorti, cum multos ttu cidaffent,cateros terrà fugientes,precífis retinaculís nauía delapfas rates ínuice collidere com; pulerunt,& in oppofita Romanorü roftra decidétes cotringere. Multa ín ea pugna Barbari cc cidere.Inter captíuos autem& ipfe quiáSertorío cum copijs uenerat Marius deprehenfus eft Altero ením oculo príuatus erat,& íneütibus przliíü Romanis ímperatü fuerat,à cade cuiuíg quíaltero careret oculo abflineri, ut Marius ígnomínía prímo contumelijst affectus mortem deinde oppeteret. His geftís ad infectandü Mithridatem Lucullus celerríme fe conuertít.Spe rabat adhuc circa Bíthyníam eum offendere à Bochonio obferuati, quem ípfe Mithridatis(j« gam impediíturü,cum aliquot nauibus miferat Nicomedia, Caeterü Bochonius tantare negle Cia,inítíatusin Samothrace,acfeftís ímmoratus,haud ín tempore affuit. Mithridates uero nefe antedj ín Pontüapplícuiffet, Lucullus affequeret omni diligentia, ftudio circa nauígationem accelerabat.Ingeti uero tempeftate oborta alíquot nauiü fuarü allie funt,alíze uertíginofo pe goabforpte,Comnelittus tabulís,quas mínute perfractis nauibus procella hincinde difiecerat, diu opertü fuit,[am Mithridatí pofiremü ímminebat periculi, neg; ením oneraríain quaerat nauiíscü fua tü zftus magnitudineín terrà aduehi, necp gubernatori ín tanta fluctuü agitatione fats poterataudire, Sed cum imbibito pelago grauis, nó admod( exhauriri poffet,ipfeG obil ín píratícá myopatonem confcendens, corpus, uítam,ultimaméüp fortuná piratarü perfidiz ae didifletin Ponticá tandem Heracleà prater omniü fpem euafit.lam apud Romanos patresam plíffimam Lucullusomníü fententía laude eft cofequutus.INoluitenim cum poffet ex fena confulto ad gerendá ídbellü tríbus talentorü míllibus claffem comparare, quin líterís ad fena: tum datis,ne íd fieret uetuít,fe enim praeter omné zrarij fumptüi marítimü confecturü bellum, necamplo apparatu, fed folum focior& nauibus Mithridate omni pelago exacturi. Atquicre ditum eft coeleftís numinis ope eam fibi Lucullá elorià peperiífe.Ferüt enim Priapínz Dianz indignatione,tam uaftam Pontícos tempeftate inuafifTe, quia hí fpoliato templo dez quoq fi tuam abftulere.Erant cóplures quí hoc bellá aliquanto differendi cenfebant,quorü neglecà fententía Lucullus in ipfos regíos fines per Bithynia& Galatiá induxit exercitii, Tanta uerod fuit ín tínerís principio commeatuü egeflas,ut Czalatarü qui finguli(ingulá tritící modiumge flarent, tríginta millia ec ducere compelleret, Progrediens uero ac omnibus late potitustam ingenti omniG rerü copia affluebat,ut ín caftrís bos una drachma,mancipíü uero quatuor ue deretur,reliqua prada aut paffim relínquendo, aut effuiffime diffipando neglecta,quía iamd tatis omnibus,nil amplíus apud quendi deponifolebat, Latiffimis itaq; excurfionibus,uniuer fauíqy ad Themifcyra Thermodontianosq campos regioneuaftata,íam in Lucullà ínfatiabils auaritia milites flimulare,íncufare eum, quod tot fibi concilíatis urbibus,nullà penítus per uim cepilfet,noluiffe ad locupletádos milítes uel unam fibiurbe diripienda permittere, Caterüirat dicebant, Aminfo opulentíífima fortunati(fimaty ciuitate,nec longiori obfidione expugnabll derelí(ia,age milítes tuos per Tíbarenorü Chaldxorüdg deferta Mithridate debellaturos.Con temnebat Lucullus has effrenatas perníciofasd, militi uoces,quianó in tantà ut demum eudft defperatione,eorum íram couertípofle fperabat. Maxime uero apud eos purgatü fe effe cure bat,quifummaá eíus prudentíáín tarditate transferentes accufabát, quod tandiu círca negliga das urbesacuicos ímmoratus, inftaurandar(i uíríü facultate Mithridatí przftaret, Quibusilla Hocidem,ínquit;arte,ftudio,induflría fuperfedes expecto, ut Míthrídates cóparatís coprjsma iori ín certando d fugiedo fpe pofita, Romana cominus uírtuté audeat ex períri, V idetísne, inquit,eípatereimmenfam terram penítustp defertam uaftítatem à tergor Nunquid uícinum Caucafum non uídetís? nunquid plerofg; celfos montes;quí no Mithridatem modo, fedinnu métorum propé regum fugátuerentur atq; celarente Non multis preterea diebus à Cabirisin Armenía iter conficítur,ubi Tigranes nunc fedet,rex quippe regum,qui tanta potentía uit uU ^ Ba" tz«^.,yQ suu e Bk me.-"9 ow^ (8 5 F9» LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, 207 y utab Afia Parthosarcens, Giratcasín ipfam Mediam cíuitates traducat, quí Syríz imperatatq; Palaftínze, quiortís ex Seleuco regibus interfectis, filías eorü atq; uxores captíuas ímpune traz bit, Hunc Mithridatis generum,num fugatum homínéjfi upplicemü focerum,neglecturü fore fperamus: ín nos profecto íratus arma mouebit,& dum celerem conabimur eijcere Míthrídaz tem,ítrítatí quocp Tigranis uires experiemur. Nam ipfi indicendi Romanís bellum caufas diu quarentí,quanam dignior,fanctior, honeftíorquarenda erít,quám pro uíolato rege,pronez celfario,pro focero;bellá mouerer Definamus ítag;ignau& Mithridatem monere cum quibus fibifocijs bellum nobífcum gerendá fit, quí nifi compulfus, fümmá fibi Tieranis auxilii implo raregnomínid arbítraretur. Dandum eft illi fpacíá, danda eft facultas, ut ex proprio regno fibí uítescomparet,cauendumdQ magís efi, ne iunctis fibi Medisatqg Armenijs,fuü cum illis tueaa tucimperíü, qudm in eís quos fxpe deuicimus Colchis, Tibarenis,ac Cappadocibus cofifus íta medium certamen ueníat, Hís potiífimiui ductus Lucullus ad Amínfum diu cofedit,lentamtg obfidione de índuftría protrahebat.Exacta deinde hyeme,relictog; Murena ad Aminfum obz fidendam,ipfe cum reliquo exercitu in Mithridate profectus eft, Is ad Cabira flatiua habuerat, & iamcum R.omanís congredi(latuens,quía quadraginta fibi pedítá, quatuor equítum millía cocgiffet, Lycum flumen traiecerat, Inde Romanis ín pugna difcrimen uocatís, cum equites utríng; cocurríffent,fuccübens R.omanus,diu flare nó potuít.Captus eft ín eo cogreffu Poma ponius uir infignis, quí cuim acceptís uulneríbus ad Mithridate ductus fuiffer, rogareturgy ab eon curatus eí futurus effet amicus: Sí tujínquít Pomponíus, Romanis amicus fuerís:(in mis nus,me quoq inimicü habebis, Mithridates clariffimá uiri conflantíam admiratus,ab omni pes nitus in eum íniuría temperauít, Lucullus uero cum hoftem equítatu fibi praítante cerneret, aquosíam campos extimefcebat, necj tutum uidebatur per montana capellere íter,quodlon gum,fylueftre,ac prope ínuíum effer. Deliberanti ítagy fibi aliquot interea Girzecí, qui quodá ín ípecufugientes captí fortaffe fuerant,adducuntur. Caterís grandior aetate Artemidorus exer citum Roman ducturü fe pollicetur, ubi& caftra tutà locatí poffint,& caftellum quodda Ca biris fupereminés fitü erat. Praftíta eí fide, Lucullus prima ftatím uigilia noctis, inceíis ignibus, caftra mouit, Etítínerísanguítias tutó praeteríés cum promiffum fibi locü tenuiffet,in ea parte B locauítexercíti,ubi& pugnaturo copías ín acíem educere,& quiefceti hoftium ínfultus neglí gereimpune licebat.Stabant ambo exercitus,& neuter íncertam pugna fortunà experiri auz debat,Feruntauté barbarís ceruum quendam ínfectantibus,forté obuíam fuiffe Romanos, oc currentes&p confeflim iniffe certamen, Augebatur contínuo utríng; pugnant numerus, X cum Lucullíani tande uictiterga dedí(ent, Romani milites fuorü fugam ex uallo indigne con fpicientesad Lucullum concurrunt orantes ut ín aciem ducantur, X pugna fignum quamprí mum datíiubeat, Lucullus uero fuos docere cupíés quale quantum in belli difcrimine fit mo mentum prudétís ducís afpectus atq; praefentía,bello quiefcere iubet,& ipfe contínuo in came posdefcendens,ac primís fuorum fugientibus obuíam factus, fiflere fugam imperat,ac fecum in hoftem reuerti. His itacp reliquísqy fugientibus ín Barbaros deinde conuerfis,haud multola bore fugatus hoftís in caftra redigitur.[nde uero ad fuos rediens,confueta quadam eos qui fuz gerant ignomínía affecit Illos ením interíoríbus tunicis folutis indutos,fub oculis milítü duoz decím pedum foffam cauare íuffit, Erat ea tempeftate ín Mithridatis exercitu Olthacus quiz Dandarij popa damex Dandarijshomo prímarius,Suntauté Dandartij genere ex his barbarís quí círca Mao li circa Caucaa tidem habítant, Hic fiquidem Olthacus uir erat impiger atq; promptíffimus,& qui difficillimis fun.Stepb. arduísip in rebus& audacía& confilio egregie utí fciret,potiffíimumdGp in colendís hominibus comítas quzdam atqy urbanitas fumma cum dilígétía ei eratínnata, Hic aduerfus Dandaríum quendam contríbulem fuum mutua zemulatione accenfus, uterq; prímos fibí laudislocps uen dicare certabat, Mithridati pollicetur íngensatcy ftrenuum(fi modo fortuna faueat) facinus pa traturum,L ucullo uidelícet mortem inferre, Mithridates cum Oltbaci anímum íngentílaude extuliflet;iram in eum ex cópofito fímulauit, fictas&p ignominías fimulato furorí adtecít.Oltba cusinde fugiens cum ad Romanos, ad quosetíá celebris eius fama peruenerat, fe cotulifTet,ab Lucullo perhumane exceptus eft, quí Oltbaciprudentía ftudiumiy erga fe ac diligenti admi ratus,tanto eum honore habuit, ut ín couíuío atqj confeffu eum pleruncy fociti non recufarit, Dandarius tandem prarftitam fibi occafioné ratus, míniftros fuos equum extra uallum educez re iubet,& ipfe merídie motus,cum Romanos paffim folutos hínc deambulare,hinc quiefcere cerneret;ad imperatorís pratoríi ire pergit. Libera fibi patere aditum arbítraba£, quía íam Bue cullo plutimum cofueuerar,& altis de rebus feci habere fermone fibi opera effe fimulabat,Pa PLVTARCHI LVCVLLVS € tuíffet profe&ó aditus, nifi qui íam plurimos duces perdidit, fomnus Lucullum tunc fottéfj, uaffet. Dormiebat enim ipfe,& Menedemus unus ex cubilis cuftodibus, Non in tempore ín, quít,aduenifti Olthace, Lucullus enim longa uigilía tantisdp laboribus laífatü corpus íamím quieti reddidit, Olthacus fi fponte non liceat,per uim ín praetoríit írrumpere minatur;quía nre opportuna maturato fibi cofilio opus effet.[ratus Menedemus,Non equidem arbitrorjinqyi Luculli falute quippíam opportunius effe: quo dícto impetüi Olthací ambabus ab fe manibus propulfauit.Ille iam excitata re trepidus extra uallá tacito fefe recepít,& citato equo ad Millyi, datem infecto negocio reuer(us éll.Sic ipfum profecto tempus ad res gerendas quemadmodi & medícamenta maxímum uítz mortísq momentü affert, Poft haec Sornatíusa Lucullo Cum decem cohortibus frumentatü emiffus ad occurrente fibí Menandrü unum ex ducibus Miti datis cóoflítit,confertoG pradlío, poft ingente hoflíüi cedem eos ín fugam cóuertit. Hadrianum iterum Lucullus cum copíjsfrumentatü emifit,ut corfimeatuü copia Romani milites abund;, rent, Mithridates ea re(ibi nuncíata, Menemachum atg; Mironem cum plurimo equite pedi teqp Hadríano occurfuros immiíttít. Hos ufqueadeo aduerfo Marte rem geffiíTe ferunt, ut om. nibus cafis duo tantumcladís nunctj fuperftiterínt, T'antz firagis magnitudinem Mithridats occultam efle cupiebat, neq fuiffe íngentem, neg; aliam ob rem quám imperitia ducum ee; nííle dicebat. Verum Hadrianus hoftium prope caftra, multa commeatibus fpolijsG refan plauftra fummo cum fplendore prateruehens,tantü Míthrídatís mocrorem; militibus tantum metum ac trepidatione iníecít,ut non amplíus manendum effe uideretur. Duces ítacp folifuas opes per ocium afportabat.Prohibiti uero milites cum fibi fi uistp rebus ne quícquam tentaren fugiendo con(ulere,inteftinus tumultus caftrorü portis oborítur. Dírípiütur principum ops; & iam fzeua habedi cupiditas ín eorü cedes armauerat mílites,ubí Dorylao duceob folam qu indutus erat purpuram trucidato,Hiermaus quoc facerdosante caftrrorum portas coculctu interíjt.Ipfeuero Mithridates non famulum, non fiabulorum tantum mínifirum,non equum regium expectans,fugienti turba immiftus€ caftris erupit; Sed Ptolemaeus eunuchus eumin tantís fugíentiü fluctibus deuolutum tandem conípiciens; fuum cuí infederat equum eidedi, Aderantá tergo Romani quamproxíme incumbentes, celeritate quippe pracftátes Mithri D datemípfum cepiffent, uerum caca militum auaritia quzíitum tot laboríbus, tot periculis,tt deníg przlijs hoftem Romanis eripuít,& Lucullum ipfum digna parta uíctoríz pramioftu firatum fecit.[am enim ad ipfum Mithridatis equum deuentum erat,fed onuftus auro mulu, fiue fponte feu Mithridatis induftría,infequentibus Romanis obiectus,eos ab infedlationeili quanto cótínuit,& ad difipiendum aurum certatím intentí,fugiendi ei ocium prarflitere, Nu; id modo detrimenti auarifTíma milít& fames Lucullo attulituer& Calliftratum etía quíalta Mi thrídatís arcana fciebat,cum ad fe duci íufTiffet,& milites inter ducendi quíngentos aureos( cinctoseifenfiffent, praedae cupiditate illum interfecere, Nihilominus tamen Lucullus hofti caftra quibus potítus erat, militi diripienda coceffit, Ob eam fuga& Cabira& plurima circin caftella capta,ingentes thefauri comperti,& multi Grací,multi&j Mithridatis cognati quicr cere detinebátur,laxatí, C uibus cum íandíu fe períjffe iudicarent, nó liberatos modo,fed rem tos denuó,atqj fecunda quandá fe uitam Luculli clementia confequüutos effe uidebatur. Nyll quoq Mithridatis foror tunc capta fuít,& meliori quippe fui fortuna. Nani reliqua regia for res ac mulíeres,quarum falutí quía in Pharnacia per ocíum obferuabátur,tuti(fime confultum ^effeapparebat,miferabiliter interiere, quibus Mithridates fügiens Bochidem eunuchütrificm earum mortís nuncíum mifit, Erant ínter caeteras duz ípfius regís forores,Statira atq; Roxam, quz annos feré quadragínta natzeuítz uírgínitate eoufqp feruarát, Dua praeterea eius uxor genere lonicz, Vereníca ex Chío, Monima uero Milefta, Huius celeberrimus eratin Graci fermo,regife ín libidinem accerfenti fpretis quindecim aureorü millibus noluiffe parére,dont uxore fibíaícítà miffo diademate eam reginam appellauit, Haec díuturnis lachrymis atq; moro ríbus tríflé duxerat uita, míferamQ fuam fortuni deluferat, Execrabatur moefta uenuftillimi pulchritudinis fux flore, quifuperbü pro maríto domini, pro regía atq» penatibus, barbaram fibicditodía ac propécarcerem comparaffet,& relícta Girzecía ubitot fibí fpledidiffima fortunz muneraaffluebant,pro fperatis bonis inane quafi fomniü fufcepiffet,FHzec itaq; Monima,cum adueníes ín Pharnacíam Bochides regíjs mulieribus imperaffet; ut quod cuíg; facillima& gi tum eflet,id(ibígenus mortis eligeret, auulfumá capite diadema cü collo círcüligaffet miferalt fufpedit.Et cum corporís grauitate laqueus ille cofractus effet, O execrandá,ínquit,díadema, neg intam triftí mihí mínifterio profuifti, Et cum fuper illud ab fe deiedtü infpuiffer Boch contínu B o tri fe: "-»""^?$ f?" m de. LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE. 208 fl continuó iugulandam fefe commiífit, V erenica uero ueneni fibí paratum calicem cum eius ma jins we, que uenení partem(íapplex orabat, partita eft. Etcum ex illo utraq bibiflet,debiliori pros am fco corpori,& mala atate confecto,uenení uirtus abunde fuffecit: V erenica autem,quía mía te nusquám ad extínguendum f(atís fuerat haufiffet,& uiuentem contorquebat uírus incendio Uit(xuiens,à Bochide celere fuffocata ínterijt. Ferunt etiam uirgines illas Mithridatis forores haus Dus fife uenenum:Roxanam quidem iratam extremas fratrí miferías fuiíe imprecatam;Statíram hri ueronil crudele, nil ignobileloquutam, fratrem[ummopere laudaffe quod ille in tanto fua ui Xi ux difcrimine, haud foror& dignitate neglecta, liberas eas atg?inuiolatas occumbere maluiffet, um Hisrebusapud Romanos nuncíatís, Lucullus ingenti mifericordia eít affectus. Moto itaque thi deinde exercitu, caftris ad T'alaura confedit, ubí cum accepiffet Mithridatem iam illac quarto um iamprimum die cranfgre(fum,ad T'ígranem in Armeniam confugiffe,figna conuertens,Chale das dxos TibarenosQp fubegit,& accepta minori Armenía cum partas urbesatg; caftella compos dis fuiffet, Appium fubinde ad Tigranem legatum míttít, qui Mithridatem ture belli ibi depofcea m tet Ipfeuero ad Aminfum profectus, fuos nondum ciuitatem expughaffe inuenít, Prafectus tes enimeíus praefidij Callimachus, uir omnis machinarum generís peritiffimus,callidiffimus& ad lt: propulfandas obíidíones, multas quarum poftea poenas dedit, Romanis calamitates intulerat, tt Lucullus tags uiríaftum aftu(uperandum ratus, qua maxíme diei parte milítes ocio& quiete um redintegrarí confueuerant,(ilentíagmíne ínobferuatam urbem repente aggreflus, non multa I muriparte potitur. Callimachus re cognita, confeftím urbem incendit,fiue ne Romani ingenti: ent prada locupletarentur,fiue ut fugiendi fibí moliretur facultatem, Nam Luculliani milítes ad fo 05 lam pradam intenti, ampliffimam omnibus fugíendiJicentiam praftitere, lam late difcurrens ua flamma undiq; moenía peruaftabat,& Lucullus tante urbis excidium míferatus, crefcentem tüs flammam fedareatque extinguere hortatur, Cum auté omníprope milíte defe:tus folus id fru in firatentaret, receptuí caniíubet,ut nobiliffíimam urbem tam foedo,tam miferabili pectaculo li L beraret, Milites fpreto ducís imperío nil egníus ad exportandas íncendij reliquias incumbez li, bantfedarmorum flrepitu atque fragoreomnía complentes, quocunqy fpes ipfa rapinx dus tí cebat,cum lampadibus facibustp íncaute índagantes, plurímas ipfidomos incedío abíumpfea tot B reLucullum uero poftrídie urbem ingrefTum ad amícos hzcuerba lachrymantem díxiffe fe2 tu runtEgo equidem cumantea Syllam beatum perfzpe díxerím,tum maxime hodíerno díe fee Us, liciffimam uiri fortunam admirari compellor,qui cum uoluiffet Athenas feruare potuerít. Aft lie me,inquit,quí fummo femper ftudio uírtutes eius fuerím imitatus, ad Mummfj famam fortus qj naconftituit.Sub haec dicta cum effufiffimo imbre diuina quadam fofte extin&um effet incen li dium,ipfe reparanda utbís defiderío accenfus,pluríma eorum qua cecíderát, de integro praez uc fensadificauit,Fugientes Aminfenos humane fufcepit,& alios Grecos quí uoluerunt, urbe ii donauít,regíonemi centum uiginti(ladiorum huic urbí adiecit, Erat haec cíuítas ad mare(ita, im inquam Athenienfes,dum eorum maxíme florebat imperium,& maris principatum obtínez i bant,olim deduxere coloníam, Quare plurími Ariftonís tyrannidem fugientes eo profecii;& Da inutbem afcíti, ibi habítauere: quibus euenit, ut dum proprijs à domícilijs fugerent, alienam là Rempub.nancifcerétur.Bos uero qui tanto íncendío fuperfuere,non pulchra modo uefte,fed ro ducétís quocp drachmís fingulos Lucullus donauit. TuncTyrannionem grammatícü captum m&^ fufeferuntquem Murenafibi dono petens ac cofequutus liberum fecit, tanto munereprore riberdites m M C fusiliberaliter ufus. Non ením proreí dignitate actum effe Lucullusarbítrabatur, homine fci" cui. u E licet artibus, dífciplinis,literarumq ftudíjs preditum,feruum príimum,liberumtip deinde fieri. tt Auferebatur enim przfens libertas fimulatze ac apparentis munere libertatis. Caterumnon (i hícfolum uifuseft Murena ím peratorijs ín laudibus Lucullo concedere.Bellicís à reb us ocíor fus Lucullus ad componendas leuandastp urbes A fiz fefe conuertít, quz omní íam extíncto" ii iure,nefandís innumerístp calamitatibus perdu opprefTze fuerant. Has foeneratores& publíz Feneratorum: ni caníà fe conculcatas ufqueadeo dilacerabant,ut príuatím ingenui liberi, filize&y uirgines, publie Afie crudelis, m ceuero donaría,piGturz, deorumi ftatuze uenderentur, Hoc aute illis tributí uice ímpofitum tas. og erat,utaddictiferuírent,& qua longe difficiliora turpioratp uidebantur,uincula,catenas,care im«tres,tormenta fubire, fole fub ardentí laboribus obrui,& rigidifTima hyeme inluto glacíeg| n uerfari compellebantur, ut hís cum rebus fimplex feruítus comparata, pax quadam, foenoe! 1 risileuamen uideretur, Fac tanta mala, has íngentes urbium calamitates miferarus Luculz » ME lusoppreffosalienozre haud multo poft hislegibus libetauit.Primum enim non ultra cerxee id(imam íure fcenorís deinceps repeti poffe inflituít omnes deinde ufuras folito antiquo more C D x PLYVTARCHI LVCVLLVS maioresabfcidit.Poftremo,quod maximum fuít,nemínem imperat foeneratorem ultra quare tam fructuum debitoris pofle accipere.) ui uero fümmz foenus ipfum eequaffet,utrog rig cum effe. His decretis uniuerfum zsalienum antequadríenníum perfolutum eft,& líberiho, mines fuis rebus integre fruebantur. Hancpeftem índuxeràát ea uigintitalentorum millia; qui bus Sylla grauauerat Afiam.Et cum duplum mutuantibus redderetur,ad centü iam& uigine ti millia fümma cofcenderat, At foeneratores Luculli iuftitiam aduerfam fuze rapinz perínique ferentes,Romam profecti, abfentem calumniarí,quofdam factionum príncipes multa ín eum concitare mercede, Non enim erát exígua eorum Romzautorítas,quia sere fuo multos fibi pa tritios obnoxíos fecerant, Atqui Lucullum non líberatz modo gentes, fed cxterz quogy pto. uínciz íngentilaude extollebant,celebrabant,uenerabantur, DefideratifTimus erat omnibus, perbeatam eam urbem arbitrantibus, cuí talem ducem confequí contigifTet.[Interim Appius Clodius(huíus foror nupta erat Lucullo)ad depofcendü Tigranem miffus,fallaci longiffimog multorum díerum itinere per fuperiorem regionem à Barbaris uíatoríbus circunducebaty, Cumuero libertus quidam genereSyrus,rectam ueramQ demonftraffet uiam, illi fefe duce, dum credidit, Barbaris itaqy,eorumG perplexo ítínere relictis, paucos íntra dies traiecto Ey, phrate, ín Antíochíam circa Daphnen applícuit, ibí Tígranem quafdam ín Phoenicia Oppu: gnantem urbesopeririiuffus, multos ínterea potentiílimos príncipes quibus infenía eratínfy lentía T'igranis, fibi tacíto cócíliauit.[nter hos fuít Zarbienus rex Giordyeze Alíquot pratea ciuitates,legatis clám ad Appium miffis,R omanü imperium expetebant. Quibus Appíusam pliffimam Luculliopem pollícitus,in prafentía eas quiefcere comonebat. Difficillimum enim eratacintolerabile Cirzcís Armeniorum imperium,& ipfius regis potiffimum afperrimatuni diffimat fuperbía, C)uz fumma fortunarü omnium copía eó lícentize creuerat, ut quacung populi aut amare, aut mirari confueuiffent, hís ipfe perinde ac non fua modo, fed propter quog; facia exiftimaret,fuo arbitrío prorfus abuteretur. Tenui nanq; actnodíca omníum ext Catione íncipiens,multas fibi gentes fubegit. Parthorum uires ipfe fuper caeteros depreffitag contudít,& Cirzcis impleuerat Mefopotamia, multos ex Cilicia,multos ex Cappadocíaeui: fos homínes eó traducens. Arabes quoqj Scenítas ex Ethís amouít,& quo illorum operafai líus uteretur,uicínos fibi cofüituít, Miniflrabant ei permulti reges,quorum alíj uelutpedfeui aut fatellitesaftabant,hi equitanti pedefires interiores tunícas induti occurrebant, fedentiua autiura dantí,connexís ínuícem brachíjs circumftabant.Id quod potiflimum miferrimeque dam uidebatur feruítutis ímago, quafi data domino libertate, corpus etíam ad patiendumpa tius qudm ad agenduméipraberent. Hanc ítag; Appius inaudiiam afperrimamá fuperbia ulla(ine formidineaut flupore confpiciens,ubíi dicendi fibifacultas affuít,ueniffe íe,inquitau abduciurum Mithrídatem,quiíure belli Luculli debebatur tríumphis,aut Tíoranibellumiv dicturum, T granes profufa facie, fi&iot rífu eam orationem audire conatus, no tamen ceat potuit, quín tanta fe adolefcentís audacía alienatum omnes agnofcerent. Hanc enim primam liberam audíeratuocem poft quinque ac uígínti quosípfe rexerat,imó opprefferat,annos.Ap pioigitur haudquaquam Mithridatem dedere uellerefpondit: Romanos uero,quiprímibi|| lum indixerínt,fe fore ulturum. Iratus etiain Lucullum, quod regem tantum,non regumie gem fe in epiftola falutaffet,refcribens non eum imperatorem uoluit appellare, Appio deíndt ingentía munera recufanti multo plura remifit: ne tamen ínimicítia quadam Appius id faf "uideretur unica phíala(umpta, reliqua Tígrani dona reliquit,& ad imperatorem fuum cii greffu contendit, Tiígranes poft Mithrídatis cladem non eum uidere, neg affinem fibiuirum tanto imperio, tantis eiectum fortunis alloquídignum cenfuerat, ceterum fummo dedecot ignominia paluftrí quodam ín loco feruatü cum antea neglexiffet, indicto fibi bello, quam primum ad fe magnifice perhumaned£ accerfirí iuffit, Prímos congreffus ín purgandís mutus fufpicionibus cofumpfere, omnes ínimicitiarum caufas in amícorum capita conijcíentes Tur MetrodorumScepíium accufatum fuiffe ferunt, uirum ín dicendo non iniucundum,& mi tarum difciplinarum fcíentía ornatum,tanta uero Mithridatis amicitia beneuolentíatp fretum; ut uufgó regis pater appellaretur, Hunc fiquidem Mithridatis legatum ad T'ígranem folícita dum in Romanos tranfmiffum,ab ipfo Tígranerogatum fuifTe conftat,quidnam hac dereipt fibi confuleret. Metrodorus uero,(iue Mithridatis odio,(iue Tigranis utilitate adductus. Ego inquit,utlegatus opem afferre, ut uero confilíarius prorfus abnegare fuadeo. Non tacuíthat T&ranes,fed nil mali Metrodoro ob íd accidere poffe ratus, Mithridati cuncta expofuít.Que te Metrodorus Mithridatis imperio poftremis confeftim fupplicijs affectus interijt. Porn maxít au u d b t c c t n t -"4— 29" er 9 e2."7" FP»4 9"um pep SZ UM"ee"4 Qe qX* 4A- 8. FUN m— DU o9— "9? p» p? s» go M om pu mo--"UR Keep M m ,»- e date tit ho: quie pine que 'üm ipa Jf0: Jiu D tut, n: Ets pu Ih? te lit imi ng tí dud 1 LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE. 209 maxime Tigranem, quod ea reuelaffet: quanquam ením non potiffima ipfe eíus exítij caufa uidebatur,tacíto tamen atque díuturno Mithridatis ínillum odio faces adiecit. Etenim ianduz dumhomínem oderat, íd quod ex arcanís quibufdam literis interceptís cognitum eft, in quís bus Metrodorum ínterfici ubebatur, Funus eíus fplendidiífimo apparatu à Tigrane celebraz tum efut quem uíuum prodíderat, ampliffima mortuum magnificentía profequeretur, Oc cubuit& apud Tígranem Amphiícrates rhetor(fi par eft eum quog; uirum propter Athenas commendare memoríz.) Ferunt eum in Seleuciam fuper J'igridem profugifle, ibi rogae tum,ut difciplinam fuam publice docete uellet, per arrogantíam refpodiffe, Peluim Delphini non effe capacem.Et cum deínde ad Cleopatram Mithridatis filiam uxoremt T'igranis fe con tuliffet,magnam ílíco calumniam incurriífe, iuffuméq ob id ab omni Girecorum congreffu pe nitus abftinere, feipfum confeciffe moerore, Huíus quoque funus ín Sapphaoppido à Cleoe patra magnifice actum eft,[am res Aftze fumma moderatíone compofítas ín pace Lucullus ocod firmarat,& ad fpectacula pro tantís uictoríjs agenda conuepfus, Ephefi ubife contis nebat, pompas, celebritates, Athletarum certamína, gladíatoríosty ludos inftituit, omnesdg Alix urbesufqueadeo ín fe conuertít, ut cum ab íllis(umma integraqp beneuolentía colerea tur, tum etíam ín ampliffimum eíus honorem Lucullía publice fuerint celebrata. Appio ína terim à legatíone reuerfo, cum bellum in Tígranem ducendum efle uideretur,Lucullus in Pontum trafjciens, collectis copijs ad oppugnandum non tam Sínopen, quàm regíos quofz dam Cilíces, quí eam detínebant, confedit. Hi multis Sínopenfibus trucidatís, noctedp urbe incena, fugerunt, Quod ubí Lucullus anímaduertit, ín urbem íngreffus octo millia eorum qui fupererant,ínteremit,cíuesQp propríos ín penatesreftítuens, haud paruam eíus urbis dili gentiam habuit, hac maxime uifione admonitus, Videbatur ením quendamín quiete fibíloz quutum dícere:Progredere Luculle paululum;aduentat nang; Autolycus tecum familiariter congredi cupiens, Exurgenti fibi haud fatis íntelligere uidebatur, quidnam fpecíes illa portene deret.Sed eo die capiens urbem cum enauígantes Cilíces infectaretur,íacentem ftatuam ín lít tore marís confpexit, Nam cum Cilíces eam nauibus impofituri fecum ex urbe tuliffent, praez uentià R.omanís,in littore deferuerát.Erat ea flatua ex egregijs operíbus Sthenidis,&' Luculz B lonuncíatum eft, Autolyci,quí Sinopen muro cínxerat,id fimulacrum efTe, Fama eft Autolycum Deumachi filium fuiffe, eíus quí ín expeditíonecontra Amazones cum Hercule commíli tatat, Hunc und cum Demoleonte Phlogíog inde profectum allífam nauem in Cherronefo citcaPedalium amififTe,ipfum deinde cum focíjs agmine facto Sinopen expulfis Syris cepiffe, Nam eam urbem Syri tenebant,a Syro A pollinis,utaiunt,& Sínopes A fopidis fili nato,traz hentes oríginem, Flzec audiens Lucullus Sylla praeceptum cófeftím ín memoríam reuocauit, quie ín commentarijs eíus comonuerat,nil certíus,nil credi dignius effe, quàm quod per fom níum fuerit przfignatum, INuncíatum eft interea Mithridatem atq Tígranem,ut Afiam pres occuparet,copías fuas cítato agmine per Lycaoníam ín Ciliciam ducere. Miíratus eft Lucullus Tígranis fententiam,quod ín Romanos arma moturus,non fuas cum Mithridatis uiribus con iunxiffet, dumíllíus maxime florebat ímperí&, permififle profligari eum atq; deuínci,€ nunc oppreffis illius rebus atq cófractis,cum Romanis bellum inire,recufaffe potentíffimü ín bello focium,qui cum perdíto acpropé deleto ancipitem rerü fortuna fubíre uellet, Atquí Machares Mithridatis filius,qui Bofphorum ea tempeftate tenebat, arbitratus iam omnía fuperíoribello, fuiffe confe&ta, coronam mille aureorum dono Lucullo mittit, oratáp ín amicitíam,populi& Ro.focietaté afcirí, Lucullus deinde reli&to Sornatio cum fex millibus militum ad Pontícarum rerum prafidíá, ipfe cum duodecim equitü, tribus non amplíus pedit& millibus ad fecundum bellum profectus cft. V idebatur id confilium plurimum in fe periculi, parum rationis babere, in pugnaciffimas gentes proficifci,in totequítum millia,in uafíam regíonem,ac profundiffimis uurjsmontibus perpetua níue obrutis, círcunfeptam. Proinde milites cum hís derebus,tum ttam peffimis eorum moribus arma detrectabant, milítiam recufabant,& ducem ínuíti peni» tus fequebantur.R omae uero fa&tiofí homines críminandi occafionem fibi arbitratí,exclgmare, obteflari uocitare,Lucullum uel prateromne Romana rei emolumentum ex bello bellum exufcitare imperandi cupidine, haud unquam arma deponere, non fatigari, non quíefcere, non faturarí, ut publíco periculo príuatas fibi díuitías comparet. Atquí Lucullus nil mínus ine ten(o itínere ad Euphratem ueníens,turbidiTimum, multísp tumentem aquís fluuium com perit, Eam rem quía fibi morz,& militibus laborís caufa foret, molefte confpexít. Dumline tresitaque ad traijciendum amnem, confutast ínuícem trabes pararí íubet, iii: defluete Sthenidis buius meminit Plin. lib.s 4. cap. 8, PLVTARCHI LVvcvrrivs C flumen íncipiens, ufqueadeo proxima nocte exhauftum efl, ut mane perfpecto alueo, tu || Í|. uadarí poffet. A ccolze regionis paruulas al(quot infulas in flumínís uado mírati, Lucullum ue; i". nerabantur,quía cum id antearari(Time contigifet, tum mirum etíam uidebatur, profundiffi, ub mum. aquis flumen tam celerem, tam ocíofum, tam fecurum Lucullo tranfitum prabuiffe, fui Sibíuero trafjcientí dexterum contínuó prodigíum uifum eft, Confueuerant facratz Perfica m Diana: boues ín ulterioribus Euphratis pabulís educarí, quam maxime deam indigena Bay, fol barífummaueneratione colebany. Hz lampadis characiere infignitze, liberze foluta omnem ria :, regionem díuagabantur, feroces, infuetze, X quae non fine multo labore captatí poffent, Vna Ti E ex hís quandam ad petram, quam dex dicatam dicunt, inter traíjcíendüadueniens, cum fuper m 3|€a(teuffec, demiffo capite, perindeac iugo domita fuiffet, fefe L'ucullo facrificandam obtulit uo Euphrati quoque taurum pro tranfituimmolauit, Eo díe flatíua boc loco habita: poftrídieue; íac ro fublatis fipnís,per Sophenam regionem progreditur, fine omnium prorfus iniuria, quíbo, cu | nàcum paceexercitumodmiífifTent, Et militibus ad opulenti cuíufdà oppidi oppugnationem N am ínceníis,'aurum proculoflentans,lliud,inquit,oppidum milites príus nobis exuperandum IC eft, Hzcením praemía uíctoribus propofíta iacent, Deinde citato agmíne cum T'igridem tra: en ieci(Iet, ín Armeníam induxit exercítum,Prímum T'igranesnuncium quí aduentum fibiLu de ! cullíattulerat, fecuri percuti iubet. Proinde caterí falutí propríe confulentes,properantemho WE ic: fiem miro filentío perferebant:& ipfe hoflilí iam incendio circunfufus, rerum fuarum cun te: neglecta, omnia prorfusignorabat. T'otas affentatoribus patefecerat aures, à quibus non flf na minus, quám grati blandiQp fermones afferebantur, fe magnum ducem extimare Lucullumi E a etíam Ephefi Tígranem expectaffet, fid) tam íngentem hoftium multitudinem uel confpicere pi fuflínens, non prímo ftatim afpectu ex Afia fugeret. V fqueadeo neq; cuiufquamdatumdi ME c ! corpori, multam intemperantiam íntegre poffe perferre,neque anímo uulgaríintantabono ME rc rum omníum ubertate à rationis ufu non deuiare, Primus tandem omníum Mitrobarzang ill uicinum fibi hoftem incumbere declarauiít, nec gratam tamen audaciz fuae mercedem retulit d Con&f(lim nanque Tígranes ipfum cumtribus equitum millibus plurimisip peditibus ínLu d cullum emiíttit, imperat&p ut catteris Romanís conculcatís, folum imperatorem uíuumade ME fc D deducat. Omnía nondum Lucullus metauerat caftra, fed cum pars militum adhucin ítinee B tt adueníret, ecce fpeculatores adfunt, quí properare cum copíjs barbarum exploratum babere d fe dicunt, Subtimuit Lucullus,ne miles extra ordines folutus atque diffufus, Barbari celeritate á opprimeretur. Quare ipfe ad locanda muniendágy caftra manens, Sextilium legat& cum mill e fexcentis equitibus, totidem fermé peditibus, acleuís militibus armatura in hoflem praemittit p iubet quamproxíme ad Barbaros accedentem detreciare certamen, donec omnem exerci u tum compofitum effe acceperít, Paruiffet imperio Sextilíus,fino íngruentis Barbaritemeris IM^— à manum conferere compuliffet, Collatís íragy fignis, Mitrobarzanes pugnando cecidit,& ce p teriterga dantes, prxter paucosadmodü omnes ín fuga occubuere., Ea clade Tigranes relidis.| g Tigranocertís,ingenti ab fe condita urbe,ad T'aurum inclinauit,eó fuas copias undíg coadu d rus, Lucullus uero eam hoftí facultatem adimendam ratus, IM urenam emittít turbaturü caf p Tigranis,unatp conuenientibus eo Barbaris ítinera precífurum.Sextílium uero magnz Are ME c bum manuí,qua ad T'igrané accedebat, occurrere iuber.Is itaq; in Arabes dum caftralocarent V « irrumpés,eos íngenti firage proflígauit.Et Murena paríter Tigranem ínfequutus,ubiadafpe it ramanguftamd uallem uentum eft,quá Barbara copiz traducebantur,pracftita fibí occafione d tranfeuntem paulatím exercitum adorítur, Tígranes cofefiim farcínis omnibus prae fe pofitis,& cítata fuga Romanis euafit:multi Armenij czfí, plurestamen capti funt, His profpere geflis f Lucu'lus fublatis fignís cum exercítu profectus ad obfidenda T'ígranocerta cófedit, Eranthat r : in urbe plurimi Girzcia Cilicía, plurimitg Barbarí à proprijs& ipfifedibus illó tradudi, Arv n beni, Aflyrfj, Gordyení,Cappadoces,quos euacuatis patríjs atqj exhauftis, natali folo priuatos adeam urbem traxerat habítandam, Erat ínfuper opibus donaríjsq cíuítas illa coferta,qux&: príuatí bomínes& prímarij,ad augendam urbís magnificentiam, gratíamtQ fibi regís concilían fc dam, T'igrani contulerant. uare Lucullusad obfidione eíus maxime intendebat, baud infcit p ! coníjcíens írrítatü T'igranem íra potíus quam cófilio defcendente in cam pum, à przllío no fort il temperaturü, Atquí Mithridates multa nuncíjs,literís multa comonefaciens,à Romanorum e congreffu Tígranem penítus abflínere orabat, nullum tutíus,nullum probabilius,nullumfe b li licfus pugnae genus,quám fame cum Lucullo pugnare. Adefle fibiequites,quíibus omnem2b: | Romano exercítu commeat( arcere poflit, l'axiles etíam quí fecum comilitabar, fuapte fpontt permo Ità IQ [i k. ( i" er LEONARDO IV STINIANO INTERPRETE. 210 a permotus, fupplex Tigranem orare,rebus ut fuis fine pugna confuleret,& inuíclas acíes,inuíe áos Romanorum animos euitaret. Hc T'igranes confilía perbenigne prímum audiebat:aft ubiomnes Armeniorum, omries fibi Giordyenorum uires aduenerát, aderant cum regibus fuis, Medorum, Adiabenorumég ingentes exercitus, multi quoq; à Babylonío marí Arabes, multiá Cafpio Albani,& Albanis Iberes adíacétes, necpaucideinde eorum qui círca Araxen folutifine fege uerfantur;partím gratía, partim mercede conuenerànt,iam fpe,audacia,barbas ricisqp minis, conuíuía regís íam adeo plena erant,& ipfa etíam concilia, ut ipfe Taxiles folus Tigranis féntentíz aduerfatus,uíx capitis perículum euitarit. Credebatur Mithridates dariffiz mi facinoris inuídía íam quafi partam diffuadere uictoriam,& ipfumT'igranes cofulto morarí uoluít,ne prxfens fibí partem fperatz elorize uendícaret, V niuerfo itagy cum exercítumotum iadiabundum in amicos dictítaffe proditum eft;perquam molefto fe animo effe,quod cum Lu cullofolum, non uníuerfis cum Romanorum ducibus una collectis fibi decernendum eflet. Neque ínfana prorfus,omnemép prater rationem uídebatur uírí temgerítas,cuí tot populí,tot rcges,tot peditum legiones, equitum millía animos attollebant, Sagittaríorü& funditorum ExercitusTis enim uiginti millia fecum habuit, equitum quoc; quínquagintaquíngg míllía,quorum feptem 2rarisducena decemg millia cataphracii erant, ut Lucullusipfe fenatui fcripfit. Pedítum uero cum ín cohor. forc quin tes, tum in legiones diftributorü, centum quinquaginta míllia,[tem qui uías flerneret, quipon. qgintamile tes fabricarent, qui exhaurirent flumína, qui fyluas conciderent, relíqua ue bellorum machíz lia. namenta conficerent,trigintaquíng, millia fuifle conftat, C) ui à tergo locatí,& ad hoftem afpez &udeterrendum,& ad confirmandos militum animos plurimum conducebant. V bí uero fu perato Tauro fedentem ad Tigranocerta Romanum defpexit exercítum,ipfed ín eminentilo comanifefle apparuit, tunc barbara oppidanorum turba íngentí clamore fublato aduentantí regifummo cum ftrepitu applaudere,tantas Romanís copías ex moeníbus oflentare,mínarid illisextrema fupplicia. Lucullus cum de pugna confeftím ad milites retulifTet, pars obfidione defertatotum exercitum in Tigranem ducendum efTe cenfebat, pars nullatenus ab obfidione diKedendü effe,quo minus à tergo tanta oppídanorü turba relicia effet. Neutra per fe Lucullo fententía placuit,ambas uero coniunctas laudauit.Diíuifis ítacy copijs Murenam cum fex pedíz B tummillibusad obfidione relíquit,& ipfe cum cohortibus quatuor uiginti, ín quibus peditum decem millia,fagíttarí) atcy funditores circiter mille,& equites erant uníuerfi, in hoftem profe Guslatiffimo ín campo íuxta fluuium caftra locauít, V ifus eft Tigrani pufillusadmodumi(ís ex ercítus, Et affentatores pracilíta fibiiocandi occafione,hí Luculli temgrítatem deridebant,illi fu per Romana fpolía,quafí iam parta effent, íecerant fortes, Ecregum catterorumq príncipum unufquifcg ei folí pugna negocíum decerní orabat, regem uero eíufce fpectaculi, ludit fpez Gatorem federe, Tunc Tigranes& ipfe urbanum quippíam facetumtp in medium afferrecu. Tigranis faces piens,uuleatiffimum illud díxifTe fertur:Eos filegatí uenirent, fatis multos quidem,fiuero pur. tm dictwngnaturí perpaucos admodum effe.His ítaq; falibus Barbari(ocabantur, Lucullus uero poftríz die príma luce armatos milites in acíem deducit, Erant barbara caftra íuxta flumen ad oríentís plagam locata,& Lucullus fublatis fignis,qua ad occafum flumen fe incuruans facile traíjcí po terat,citato agmíne declinabat, Credebat ipfe metu fecedere,quare Tígranes accerfito Taxile, Vides ne,tídens inquítinuíctas Romanorü acies fugere: eas num uídesz Et Taxiles: V ellem, d t^.*.*, I inquitó rex,ut quod temere auguraris,pro meliori tua fortuna id eueniret, Caterü nonfplen., dida ueftis,non terfi clypei, non impofitze capitibus galez, non deníq; exempta uaginís arma, confueuerunt fugientium habitus effe, fed pugnaturí milítis eft ille fplendor properátísin ho flem. V ix ea dixerat, cum íam firmarí prímas Romanorum aquilas confpexere;acíestp ad tra» I) cendum turmatím difponi, Tunc Tígranem ceu longa uix crapula excítatum,bis uelkter cla maíle ferunt,In nos properát ó uiti, íngent Sini(trum cornu Adíabeno regi, dextrum firepituatqj tumultu turmas in acíe difpofuiffe, edo conceffitmedit uero ipfe tenuit. Cataphras Ctiequi fermé omnesín fronte locati. Romanis iam ad traíjciendum paratis, pars militum obe feruandum effe monebat íllum unum ex nefaftis diebus, quosatros Romani RiSErne GEO Scis pio cum Címbris congreffus Romanum exercitum perdidíffet, C uibus Luculluscelebratam illam hominum memoría uocem zdidííle fertur: Eo goenim,inquíit,commilitones hunc diem id atro felíciffimum R omanís faciam. Erat autem príde nonas Octobris, Et milítes fubinde ortatus,cum fluuium traíeciffet,prímusomnít properabatín hoflem. Erat ipfe ferreum thos racem indutus,fplendidum atq; fquamofum,quo fuper punicam geftabat epheflridem, Tunc flrictum enfem militibus o lentabat, quafi docere uellet,ex propinquo collato pede cum hofte z PLVTARCHI Lvcvrirvs C pugnandum effe,quinon cominus,fed eminus telís,miflilibus,fagittis rem gerere dídiciffer Cy tato agmíne ín barbaram turbam ruendum effe clamabat, ut celeritate fua milites fagittandifo fiibusfpatium ínterciperent, Hac dícens cum aliquantulum progreflus effet, cataphradios equítes,quorum celebris ín exercitu erat fama, fub tumulo quodam locatos effe aduertit, Erat eius tumuli quatuor fermé fiadiorum afcenfus perfacílís atque tutiffimus,& ín uertice fpatio planities ad omnem mílítíae ufum accommodata. Lucullus ítacg Thraces Gallosi quos fecum habebat equites, ín cataphractos ex tranfuerífo ruere, gladijsip contos eorum truncare fubet, His enim confcifis,omnem eorum uím extinctam efTe,non fibí confulere,non prodeffe focis, non hoftesdenicgladere poffe,cum pondere, tum armorum iíneptía nullam effe penitus fine contis eorum operam,fed muro inclufisac circunfeptis pene fimiles apparere.Ipfe deíndecum duabus cohortibus pedes ín tumulum contendebat. Caterí milites laborantis,armati progre. dientísGy ducis reuerentía motí,fübfequebantur.Capto tumulo,cum eminentíorieiusín loco ftetifler,ingenti uoce proclamans, V icimus,ínquit,uicimus commilítones.Subinde commone factis militibus,nil iaculis opuseffe, fed firiciís enfibus petendas effe furas, ac hoftium femora, qua fola cataphraciiarmis nudata negligunt,acies ín hoftem deducit, Nulla tamen hisartibus atque confilijs occafio data eft,quía cataphractí, ne Romanum quidem impetum excipientes, príus quàm íníre£ certamen, clamore fubíta cum fuga fublato,fefe,grauiffimost armis equos . ínter pedítum agmina turpiíTime pricipitabant,Sicnullo íllato uulnere, nullo proríus cruore confpecto,tot hominum miíllía,tantzG copiz profligatee funt. Confeftim ítacp ingens additur cedes non tam fugientium qudm cuptentíum fugere barbarorum, Haud ením facile fueratía tanta ftipatarum profundiffimarumép acierum multitudine perpleos euadere, T'ieranes ubi primum hoftibus dariterga profpexit,defertís ordinibus, cum paucis admodum in fugamerg pit,& fllio quem communifortemiferandatp fortuna oppreffum uíderat, auulfum€ proprio capite díadema lachrymans dedit, hortatus alterü tenere íter,ac fuz falutí maturare confilium, Adolefcens quía indignum fuperftite patre religare fibi diadema cenfebat, fideliffimo cuidam ex fuis cuftodiendum commifit, Neq; huncfortuna liberum ab hoftibus effe fiuit, ut captiuus ad Lucullum deducius,ínter totbarbara fpolía, Tigranís quoq; diadema deponeret, Peditum in ea fuga ultra centü millia occubuiffe proditum eft, equites paucos admodum effugiffe. Ro: manorum uulnerati centum, quíncy ínterfecti funt, Hanc pugnam in libro de Dijsimmortili bus commemorans Antiochus philofophus,nullam prorfus talem folem unquam uídiífeícris bit.Strabo uero,alter& ipfe philofophus, ín hifloríarum commentarijs Romanos inquit eru» buifle,derififfe&(emetiptos, quod in tam uílía mancipia ferra fumpfiflent, Et Liuius Romz nos aflerit nullis unquam hoftibus quibus cum figna contulerint, copíarti numero ufqueadeo fuiffe inferiores. Vix enim uigefimam eorum qui uicti funt partem uictores extítiffe,Clarifi miquog; omníum Romanorum duces,& quí diuturno bellorum ufu perítíffimi uidebantur, ingentibus Lucullá laudibus extollebant, quí duos florentíffimos potentiflimosq regesduz bus maxíme contraríjs rebus, mora fcilícetac celeritate confeciffet, Mithridatem ením cum ut gebat,plurímum cunctando deuíciffe, Tigranem autem oppreffiffe celeritate, Et quod pauci unquam ducibus cótigifIe accepímus,ad agendum cundiatione,ad tuendum audacía ufus f Atquí Mithridates calliditate potiusac uerfutíjs,quám fignís collatis Lucullum, utconfaeue fanrem geflurum arbítratus,ad Tigranem feflinare neglexit,fed lento procedens ítínere,cum aliquotin eum Armenijattonítitrepidídy incídiffent, coniectura rem ipfam auguratus eft.Plu ribus deinde& nudis& faucijs obuiam fibi fa&iís,audita dade, ad querendum Tiígranemcon ueríus,defertum,humilem,abiectum miferabiliter cum ínueniffet,nullis eum(ut íllefe quom dam)enuiciis improbauit,fed equo defcendes,&& communes fecum miferías collachrymans, cum meliora eum fperare íufliflet, ingentem eí famulor& ordinem uel maximo rege dignum adiunxit. Ambo deinde ad contrahendas nouas copías animos erexere, Profligato Tígrane, confeftím inter Girzcos Barbaros qui Tígranocertís erant,feditío orta eft. Lucullus relíquo exercítu eo admoto cum urbem à Giracis accepifTet,feruatís thefaurís ceteram urbem milítidi ripiendam conceflit, ín qua prater alias ingentes opes, octo millia talentorum fuiffe confiat Odciingenta praterea drachma fingulis ex hoftium fpolijs, militibus datae funt.Erant eatem peítate T'igranocertís plurimi ludorum artifices, quos undíg; Tigranes ad feínftitutorumfpe ciaculorum caufa conuocarat, Hís Lucullus ad przparandos pro parta uíctoría ludos atque fpéciacula magnifice ufüs efl, Girzcos poftea donato uíatíco,& Barbaros paríter, quos modo Tigranes ínuitos habitatum eO traxiíTer, proprijspatríjs reftitutos dímifit, Quareuna ar oluta, * Á——m-J4--— LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, 214 1 a foluta plurimae reddítis fibi ciuibus, deíntegro refectz funt, à quibus Lucullus perinde ac nos uusearum conditor colebatur, Alía quog; ornamenta pulcherrima ad uíri gloríam acceffere, Nonenim bello magís quám pietate,iuftitía humanitate lberalitate,clementía, caterísQs idge nusuírtutibus, fupremas fibi partes laudís appetebat. Neque bhzecdíuinze optima ínítítutae mentis infignía cum bellicis conferenda cenfebat, ubi cum haud parum milítibus,tum fortunze plurímum deberigloríz íudícatur, C'uantí uero momentí,quantz laudis ei fuerint fuperíores illa uirtutes, quibus prater omnem armorum operam,ommes urbes,populos,teges fibi cona ciliauit,edifferamus, Btením Arabum reges eum adeuntes,accepta pace,omnes fuas fortunas Luculli fidei credíderunt.Sponte fua Sophenorum gensaccepit imperium,& Gordyenorum populosufqueadeo fui defiderío ínflammauit, ut relictis propríjs fedíbus,und cum liberis atqy uxotibus eum,fi paífus effet,fubfequi peroptarent, Tantam ueroiftorum ín Lucullum benez uolentiam hínc ortam fuifTe perhibent. Zarbienus enim eorumrex cum molefium Tigranís baberetímperíum,ad A ppíum, ut díxímus, clám de focietate cum Romanis ineunda retulez rat,necdum ín Armeníam Romani eruperant, cum T'igranes detecta re, Zzarbíienum paríter cumliberis atq; uxore necaríiu(fit, Lucullus maxime aífectü fe uiri morte oftendit, utin Gore dyenorumregíonem adueníens, Z arbíeni funus ampliffimo cum fplendore celebrarit,R.o2 gum eíus auro,purpuratp regali,& Tigranis fpolijs perornatif, prafens ipfe cremauít, poftres mas und cum uiti necetfari]s atc amicís parentans libationes,zqualem fuum populígy Ios manifocium uocitabat.Iuffit praeterea preciofiffimum illi fabricari fepulchrum, INam& íngen temuimaurí€ argenti ín Zarbíenithefauris ipfe compererat,& frumenti ín horreís congeftí decíes trecenta millía modiüm, His tantís opibus milites locupletati,& Lucullus plurímáü míz ratuseft, quod nulla prorfus ex zrarío publíco drachma fufcepta, ipfe fuis fumptibus bellum conficeret.Dum hzc geruntur,legati ab rege Parthorum ueníunt,amicítíam populi R o.fo cietatem petentes, Placuit ea poftulatio Lucullo,& ipfe quoq; Partho legatos ab fe remifit, qui pofleaquam ad íllum uentum eft, non cum Romanis modo, fed clàm etíam cum Tiígrane de focietate Parthum agere deprehenderunt, mercedemá commilítandi Mefopotamíam ab illo petebat, Quae dum Lucullo fuiffent allata, neglectis Mithridate atq; Tígrane, quafi íam ope 8 preffisac prope deletis,Parthorum uíres tentandasínflituit,& Romanaín eosarma ducenda, egregium arbítratus fi uelut certator in palaftra tres uno belli impetu reges fuperaret,& tríum daríffimori maximorum fub fole ducum, inuictus uictor euaderet, In Pontum itaq; ad Sore natium& ceteros ibi praefectos míttit, qui nuncíarent eos quampríáü omnibus eíus prafidij copijsafcenfuro fibi per Crordyenam occurrere. Illi cum íampríde intraciabiles,dífficillimosqs milítesagnouiflent, tum maxíme ín prafentía detecta eorum íntemperantía, non uerbis,non prece,non ímperío,non mínís, folutiffimos hominesin militiam compellere potuerüt,claman tes& obteflantes fe non amplíus iftíc manfuros, fed relícto Ponto abíturos fefe quó quif dez cernetet. Haec ad Lucullum renuncíata,uulgata per militum ora,przfentem quog exercitum feda refponfionis exemplo corrupere. Iam enim opibus, íam delítijs,ad arma pígerrímos,tur píffimi ocij cupído Lucullíanos ínuaferat.A ft ubitemeraríam Pontícorum loquendilicentiam acepere,eiufmodi homines uiros appellare, íllosímitandum effe dicere,& feflisiam pugnane domílitibus ultima quíeté deberi,mutta fefe tranquillo ocio digna propría uirtute elaboraffe, His uocibus fcedioribusdy uulgatis,fufceptii Lucullus Parthicum bellum dimifit, ad ipfum Tic» granem medía íam zeflate regreffus, T'aurinis faltibus fuperatis,cum campostunc prímum ui rentes confpexiíffet, quía rígore coeli fegniusea regio cuncta producít,commeatuum ínopíam expectabat, Defcendens tamen propulfatis Armeníjs, quí bís autter tumultum magis qudm preli excitarantquacungy inceíTerat uillas íntrepíde populabatur,& frumento quod T'igrae nescongefferat, ín poteftatem fuam redacto, quam fibi uerebatur, hoflibus egeflatem íniecit, Pofitis itagy caftris,& uallo foíat círcunductís,ad peruaftandam in confpectu hoflium regio nem exibat, Vbi uero fugatos totíes Barbaros nequicquam ad pradlíum laceffitos quíefcere uí dit,fublatis(ignis ad ArtaxataTigranisregía,ín qua& liberi eius infantes erant& mulieses, ire Pergebat,id unum confilíá ratus quolacelfitusTigranes in certamen fubduci poffet. Fama eft Carthagínenfem Annibalem profligato à Romanis Antíocho,ad Artaxan Armeníorumrez gem fe contuliffe, multa illum clariffima egregiaty utiliter edocuiffe, cófideraffedy ínter cctera aptiffimum quendam natura locum, fqualidum tamen atg; neglectum, ín quo figuram uris decripferat, E deinde adductum Artaxan,monftrato ei fitu, ad condendam urbem facile in ammaffe,€ iam paratis omnibus Annibalem ipfumoperíab rege prafectum,nobili(Timam 5 PLYTÁRCHI LYCYLLVS C atqueingentem urbem zdifica(fe, qua nomenab ipfo rege fortita,totíus Armenize tettopo: lis declarata eft. Profectum ín hanc urbem Lucullum T'igranes tolerare non potuit, fed(o;, ctís coptjs, quartis caftris haud procul conftítit ab Romano exercítu, Arfaníam fluuium ín medio íntercipiens, quem petíturi Artaxata Romanítraijcere cogebantur. Lucullus peradiis deorum facrificijs, perínde ac uictoriam in manibus tenuiffet, traducto exercítu,duodecim(o hortesin fronte, totídem à tergolocauit, fubfidia contra circuitum hoftium peropportune di; firibuit, Multasenim equitum termas Tígranes ín fronte pofuerat, ín primístp fagittaríos E Miardorum equites, Iberes haftatos, ín quíbus fuper cxteros mercenaríos milites T'igtang t 4! rerum fuarum momentum efTe credebat. Nullum tamen clarum ab hís facinus geflum eft fed EB Romanís cum equítibuszequo fermé Marte pugnantes, ingruentis R omaní peditis impetum non fuftínuere, fed hínc atque híncín fugam citatí R.emanum equítem traxere ad fe fecian, dum, Prímis ítagy diffipatis ordínibus, Tigranes inftructo reliquo equiítatu,ín hoftem progre; j ditur, quorum fplendortm multitudínemá; cum Lucullus fubtímuiffet, confeflim infedin; Mni tibus fuis receptui cani íuflit. Deinde conferto agmine, prímus ipfe und cum optimatibusin Barbarosruit tanto impetu, ut príus quàm manum confererent,hoftís fola trepidatione deu; cus, unicam ín fuga falutem fibi quareret. T'res erantín eo exercitu reges,fed turpiífimeom: níum Ponticus Míthridates aufugit, cum ne príimum quídem Romanorum clamorem fuflz nere potuerit. Lucullus uniuerfam proximam noctem ad ínfectandum hoftem abfumpfit,y capiendo,czedendo,przdando,R omaní milítes defefTi funt.In fuperiori nempe certamineplu res, in hoc uero nobiliores Barbaros& cecídifTe, X fuiffe captos L íuíus autor eft, His Lucub lus tantís elatus uictorijs,ad fubuertendum penitus Barbarum afcendere inflítuerat, Autum nale tunc erat zquínoctium,& omníum fpe celeríus rígidiffima e coclo frígora cecídere,omni níue obruta erant, fiquádo ferenusaderat aér,tum gelu, tum pruina humana corporaper rigebant.Difficillimus erat equis ob extremam frigiditatem fluminum potus,difficillimusert eorum tranfítus, quía concretís ín glaciem aquis, glacíes ípfa tranfeuntíum grauitate conf Cia,afperítate fua equorum tíbias neruosd cruentabat. Sylueftría deinde acangufla itíner, tellus humiditate abundans, cadentes€ coelo níues,& ipfa ín madidiffimis locís acerba pero: D Ciatío, dífficillimam ac prope intolerabilem militiam faciebant, Paucis ítacy poft pugnamdie bus milítes Lucullum fequutí, cum afperítatem ítínerís recufarent, primum per tribunosmil tum, nelongiíus procederetur,eum fruflrarogare,deínde conuentibus híncínde fadis,interft murmurare, nocle in terkoríjs crudelitatem ducís infimulare,omníaG infeftíflimis uerbis dog tumultu implere. V ídebantur Lucullo res ín feditiofam fpectare perniciem, proindeli gulos adeundo milítes perhumane prenfare,fupplícarecp,toletantíam in fortiffimos homines inducere, alteram ín Ármenía Carthaginem uelle delere,eíus hominis opus quítot cladespo pulo Romano íntulerit:de Annibale eníiig loquebatur.Poftquam omnía Lucullus fruftratei tarí uídit,ínuitus retro ducebat exercitum,& fuperato per alíos faltus T'auro,in eam regíonem deícendít quam Mygdonicam uocant, feracíífimam atque apricam, V 1bs erat ín ea, tum opi bus,tum homínum multitudine opulenta, quam Barbari Nifibin, Graeci IMygdonicam At tiochíam appellant.Huic nempe Giuras Tigranis frater przerat. Summa tamen machinama torum perítía res bellí Callimachus gubernabat, is quí multosad Aminfum Romanis labo «es intulerat.[tag; ad obfídendam hanc urbem Lucullus ultimo conatu confedít, Et cum par uoillam tempore ui cepiífet, Guram, quifefe Luculli humanitati commifit perbenignefuíce pit. Neglecto uero Callimacho, qui tuenda fuz uitae caufa abdítos pollicebatur maximarum opum reuelare thefauros, ín pedícas coníectum feruarí iuffit, poenas daturum eíus incendi, quo Aminfenorum urbe uafíiata, liberalitatís humanitatisdy fuze in Girzecos declarandz oce : Foriuta Lu» fionem extínxerat, Fortunam hucufcqy índubie cum Lucuilo commilitaffe uifum eft, profpe cullimutata. asp femper eíus confilijs auras przeflíti(Te, At deinceps tametfi egregiam prudentiffimim gnanímity uirtutem ímperatorís oftenderit, tanquam aduerfo femper fpirante flatuín altum Íruftrd; contenderet, nullam tamen eíus res geftz gratíam, nullam prorfus gloríam habucit, cxterum fuperiores illz quas omnium mortalí&ü confenfu fibí uendicauerat laudes,propemo dum defluxere, Neg; mínima proxima infelícítatis caufz ei funt afcribendz Non ením qo decuit(tudío,zqualí ue comítate militarem multitudine colebat, quía uniuerfas feruientium uó'uptates ad ignominíam perníciemá imperantis fpectare exiflimabat, In prímís ueroidd plurímum obfuiffe coflat,quod zqualium fuorum,& qui ín exercítu magiftratum gerebant arbít quanti par fuerat, nemínem faciebat, fed neglectis omnibus, nullum fecum conferendum dit 1 A at e""* e me€o£2 e — RC -————— p—— Za uua JU 4E DURÉE ED o emm dide Suh b AB UMS o SR o dH UMS GR. SGnsnüa CÜÍa nm. M Quan o o Pee Gub^» S. A o— S De^uo lis lis A [4] LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, 21z arbitrabatur, Haec fola inter tot tantasip ornatiffimí uiri uirtutes mala fediffe ferüt. Etenim moe defliffimum atq; magnanímum,& in dicendo fuiffe grauiffimum,paremá togatum& armas tum,domi,mílitíz,pace& bello,fplendorem habuiffe prudentiae, Prímam militaris huius odij atq intemperatiae facem ín Cyziceno bello ftatim arfifTe, Salluftio placet,& ad Amínfum ín ualuiffe potiffimum, quod duo hyberna illos intra uallum agere compuliíTet, Accendebát eos & reliqui hybernandi labores:fiue ením in hoftilifiue in focíali regione fletífTent,fub díuo fem eruniuerfi milites cotubernabant, neq; femel modo ullamjn pacatam urbem Lucullus cum exetcitu eft ingreffus, His militum odijs Romz uulgatís,L ucullí aduerfaríj accenfoslonga íne uidiaanímos eleuare,& procaciter eum infimulare,quod auaritia,ímmoderatag imperadi cuz piditate,bellum produceret:& cum ferme Cilíciam,A(iam,Bithyniam,Paphlagoniam,Gialae tíiam,Pontum, Armeníam uf ad Phafidem occuparet, ad díripiendà quog; Tígranis regíam contendíffet,quafiad fpolíandos,non debellandos reges effet emiíTus. Has atrociffimas uoces Lucium Quíntíü unum ex Romanís ducíbus ín prímís íactaffe fergnt: cuius maxime ftudio acuigilantíacum de hís rebusad fenatü relatum eflet, placuit abrogarí Lucullo imperii, eam al teri decerni prouincia, multosi eíus exercitus mílites emerítos fieri atqy exauctorarí, A cceíTit huic& maioraltera rebus Lucullípeftís. Pub.Clodíus cum Lucullo comilitabat,uir nefaríus, (celeftus,fuperbiffimadp temeritate imbutus,& quillibídini fuze in fororem,quz Luculli uxor erat íntemperantiffimam mulierem índulfiffe fertur. Is cum nonquantum fibi ipfe concede bathonorís ab ímperatore affequeretur(primas enim maximarum rerum partes fibiííure debe riatbitrabatur)Fimbríanos milites pellicere,plurím umdg fibí concilíare adortus eft. uod ubi fatís ei fuccefTiffe apparuít, quamprímum tllorum anímos ab Lucullo alienare,fummumd6p ílz lis faflidium imperatoris inducere. INeque difficile fuerat homínes díuturna confuetudine fas &iofos tum pollicitando, tum blandos inferendo fermones corrupi(le, Hí ením erant qui duce Fimbría Flaccum confulem occídentes, eum fibí delegerunt imperatorem, C) uare Clodium amicum militum appellantes períiucunde complectebantur. Simulabat enim eorum fe maxís memifereri, quod magniís bellis, maíoribus perículís, maximis denícs laboribus, nullus moz dus, nulla ufquam requíes adefTetfed omni cum gente bellando, orbem terra pererrando, B bellis bella fíniendo,miferam uítam tererent, nullam tam onerofa milítía dignam expectantes mercedem, Non milítes amplíus, fed Luculli diuitiarum defenfores atque cuftodes effe, quie bustot camelos, tot plauftra,aureís gemmatísqp poculís plena,ímperatorís auarítie tuendum tffet.[am Pompeíanos militesín populum redactos,cum liberis atqegoniugibus felicem regios nem,urbestp opulentas per ocíum poffidere, Non Mithridaté,non Tígranem,pluuijs,niue, pruína,gelu obrutos per uafta deferta fectarí, regías Afíze diruturos, fed profugorum bellum in Hifpanía,feruile in Italía gerere.Erít ne igitur tantís unquam noftris laboribus moduscnum quiefcemus: num ceffabimuse num ociabimur aliquando: inp pofterü ei noftra corpora ime peratoríconferuabimus, quí maximum fui ornamentum e(Te,commilitonum diuítías atcp fea licitatem iudicete EIac pefte corruptus exercítus, neg; in Tigranem proficifcí uoluerunt, necg in Mithridatem; ex Armenia ín Pontum priftinum fibi uendicaturus imperium ueniebat,&C hyemís acerbítatem infimulantes, círca Gordyenam hyberna trahebant, íummo Pompeium fuper ceteros duces defiderio expectantes, Lucullo ín prouíncíam fubrogandá. At poftquam nunciatum eft Mithridatem profligato Fabío, ín Sornatíum atque T ríarium uires fuas indus, cerefola uerecundía compulfi Lucullum milites fequebantur, Triarius confeftim quafi uí&os riam in manibus habuíffet, quo fibitotam laudem uendicaret,príus quàm Lucullíanus adeffet exercitus,conferto pradlío ingentem cladem accepit, Proditum eft enim fupra feptem Romas norum millia occidíffe, centuriones centü& quínquaginta, tribunos militum fupra qwatuor & uiginti,&& Romana caftra in Mithridatis poteftatem uenifTc, Paucis poflea diebus Lucule lus adueniens, Tríarium ab íratís militibus ad fupplicium quaefitum abfcondit, Ad Mithridae tem fubínde conuerfus, eum ín certamen cum ducere laceífendo fruftra tentaífet, quía ís Tí2 granem cum multis ad fe copijs defcendentem expectabat, occurrere Tígrani pugnans íne flituit antequam hi duo fimul íungerentur exercítus, Sublatís ítaque caftris Fimbríani mílítes tumultu ín ítínere facto, ordines fuos deferuere, quafí nouo fenatufconfulto ea milítía exaue Gorati effent,& decretis am alijs ducibus prouíncijs,haud amplius ad Lucullum fpectaret im perium, Nil fuit profecto quod nó Lucullus ad fedandos fle&endosq militum anímos,pofts habita maieftate imperíj, humiliter experiretur, fingulos orando prenfando,leniendo, fordida: cum uefle deiectus elachry mabar.llli tantí ducis lachrymis precibusdp neglectis, uacua maríua D €7 Luculli. PLVTARCHI LYVCVUVLLYS C piaabijcientes ,folum cum hoftibus pugnare íubebant, à quibus folus ipfe locupletari didici, fet. Tandem flexíaliorum militum precibus,Fimbríani cum Lucullo pepigere,(ecum fe proxi mam moraturos zítatem,&(i nemo interim pugnaturus occurreret, liberos atcp folutos effe, Has tam anguflas conditiones Lucullum aut fubíre oportuit,autdefertam omniprafidio Dar baris dimittere regionem, Continebat itaque illosynon ad pugnam modo, neque ad rhilitare quippíam facinus deinceps educens, fed fola eorum expectatione contentus, Cappadociam à Tígrane folutiffima lícentía depopulatam patíebatur. Suflinebat tacitus ín priflinas fefe Nj; thridatem uires erigere, quem ipfe prídem fenatui fcripferat debellatum, Et ob íd aderanteif, gatiab Roma mifi, ut res Pontícas ceu plané Romano imperio uendicatas componerent;qy eum non modo Ponti, fed ne fui quidem exercítus domínum ínuenere,à debachatis militibus abiectiffimum atque neglecium.Quibus tantum erga imperatorem fuum incontínentiz,tn. tum petulantíz fuit, ut zflate cedente, armati firictis enfibus remotiffimos,& qui nulli uide, bantur hoftes, ad przlíum prouocarent, deinde paríter coclamantes,& crebrís inanem aérem ictibus ferientes€ cafiris egrederentur, obteflatiíid omne quod cum Lucullo pepigeranttem: puseffluxiffe. R elictos aurem milites Pompeíuslíterís ad fe accerfebar, lam enim ad Mithri datem, Tigranemi debellandos, dux Romz fuerat cum plebis,tum factioforum principum fuffragijs declaratus, Enimuero ingratiffima fenatui optímatibusip ea res uidebatur,& am; pliffimís Lucullus meritís fuis haud digna, quía non bellí, fed triumphi fuccefforem accipere, neque imperium aut magiftratum, fed mercedem,przmíum,fructumá rerum fe geflarum fubrogato ducí concederet, Tum etiam ab hís maxime qui aderant proflrata Luculiidignias atque fortuna, non fine multa miferícordía confpíci potuit. INon ením honotís,non autorí tís, non imperf; eius erga milites ullum propemodum ueftigium apparebat. Omnes edíáo Pompeij ab Luculli congreffu prohibebantur:nulli penítus parére licebat hísrebus,quas ipfe decem pariter cum legatís ínftituerat atque confcripferat, fed íam omnes ín Pompeiumqi multís florebat copijs conuerfi, fuís audiebant edictis, Communibus itaq; tandem amicisin: tercedentíbus,hí duo ducesin uico quodam Galatíz paríter cóuenere, ubi habito familíaricon greffu fuper rebus à fe magnifice geftis, ambo uiciffim congratulati funt,Girandior eratatate D Lucullus, ceterum dignitas Pompeíj cum pluribus imperíjs, tum duobus tríumphis ampli:' erat aique ínfignior, Laureatos propter uictorías fafces uterque pra fe ferebat, fed longo Pom Launctti fi^ peíjitínere perloca fqualida atque ínculta laurííam círca fafces aruerant, Quod ubi Lucullan fes rompeij lictoresaduertiffent, ex propri]s quas& recentes& uírides habebant, auris liberaliter contu lere.Id Pompeíj amici in bonum omen uerterunt: etenim reuera Luculli res gefta illius im: perium perornarunt, Nil tamen habítusfermo pacatum, nil amicum inter eos adduxit, fed alienatis magis animis cum mutuo difceffiffent, Pompeius omnía íllius inftituta antiquauit,o mnes prater mille fexcentos, quibus cum ille triumphare poffet, milites fibi afciuit. Necj quoquelato anímo cum Lucullo manfere, Sícígítur Lucullo aut íngenium, aut ípfa fortuna ín reomriii maxime imperatori necefTaría, aduerfabatur. C uze una fíeius fortitudini,uioilat tiz,prudentiz,zquitatí,czterísi clariffimis ac fingularibus ornamétís acceffiffet,non Euphn tes in Afia, fed mare Hyrcanum,ipfiusdp Afix fines R omanü terminaffent imperium,Quav doquidem cateras gentes T'igranesab fe debellatas ante contuderat,& Parthorum uitesnon «fab Lucullo quantum deínde fub Craffo ualida unita floruerant, fed bellis ínteflinisqp fed: tionibus díffipatz, neque Armeniorü íníurías potuerant ulcífci, Equidem confideranti milí uiderifolet, hifce rebus quibus Lucullus ingentía patríae commoda comparauit, carteros duces plurimi íntuliffe detrímétí, Q uid enim aliud quàm parta in Armenia uícina Parthis trophaz, quàm'igranocerta,quám Nifibis,qudm ingens prada inde Romam abacta, quàm captá de nique diadema Tigranis,Craffum ad potiundam A fiam extulit atque accendit, arbitratum nl aliud qudm predam atque fpolia Barbaros effe? V erum ubi ín Parthorum fagittas armati cidiíTet, facile declarauit, non mollítiz aut hoflíum imbecillitate Lucullum, fed fortítudine;aw daciía, coníilio, tantas retulí(fz uictorías, Sed de his alids. Kegreffus itaque Romam Lucullus M. fratrem offendit à C. Memmiíoaccufatum fuper his quz quaftor fub imperatore Syllage* ferat. Etcum Marcus íd iudicium euafiffet,Memmíus omnem íram ín Lucullu m conuertens popuiumincítabat, multa eum prater autoritatem confularis impertj, praeter fenatufconful tum multa feciTe, protraxiffe& bellum diutius dictitabat. His uocibus adductus populustri umphum Lucullo negabat,& cum res in maximum uent(fet certamen,prímores patrum& perentíffimus quifquein Republica,quibus Lucullí dignitas chara erat, trbubus fefe mien & t . lk u —— 9 w-"-"-w-^ 9—$9 y^—"— e fem t^" po M m" oso 9"T" mrym f. icf:; Oxi (e, Dar ale m Mis tile qi JUS ane de: " i^ 4 ( 1 LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETE, à & tes uix populo de concedendo Lucullotríiumphum perfuafere, Non itaque uelutalíqui,aut * longitudine pompze, aut rerum expofitarum multítudíne, admírandum tumultuofumdq tríz umphum egít, fed quampluribus hoftíum armís regtjstp machínís cum círcum Flaminiü perz ornaffet, clarum fuopte fplendore id fpectaculum uidebatur,[n pompa cataphractorü equítum pauci, decem falcatí currus procedebant, Ex regijs ducibus atq; amicís fexaginta captiuí, INaueslongz atqueroftrat decem fupra centum unà deferebantur. Ipfius deínde Mithridae tisaureum fiímulacrum fex pedum longitudinis,& clypeds quidam preciofis lapidibus perz ornatus, V igintí praeterea argenteisuafis plena uehicula, aureís uero& poculís& armis atqg nummís; duo fupra triginta conferta erant. Hiec omnía ab hominibus deducebantur, Ocio ueromulí le&ícis aureís onuflierant, defecato uero argento fex& quínquaginta, Alteri prae terea centum feptemáp mulíargenti&ónumifmatum pauló mínus uicies& feptuagínta millia fe(lertíum deportabant, Ferebantur& ipfilíbri,in quibus quantum Pompeio ad píratícü belz lum;quantum ín zrarium publici pecuníz ipfe contulerat,ínfcríptutn erat.Singulís praterea míliibus noningentas quinquaginta dedifle drachmas. Vrbem denique uici hostp uícos ma gnifico epulo excepit. Repudiata deinde Clodia peffima incontínentiffima& muliere, Sere viiam Catonís fororem duxit. Nullo hac ín flagitio fuperiore purior eratznifi quod fratrum calumníam non fubíerat.Eíus tamen faftidium atque intemperantíam Catonis reuerentía diu perpeffus,tandem repudiauit.Iam Luculli prefentía amplifima fpe animos patrum ímpleuez rat, Videbatur enim uírum tanta rerum d fegeftarum gloria,autorítate& florentem, Pompe audaciam comprimere atque tyrannidem,& optimatü amplitudinem poffe tuerí. Ceterum; fiue quod íam egrotam patríam,pronamáp ín futuram ruinam cerneret,fiue(ut quibufdà plaz cet) fatis fibi uendícatum gloríz arbitratus, diuturnis laborib usatque perículis,quorum ples rung ínfeliciffimi effent exítus, ad literarum ocíum, ftudiofam ue quietem reliquum uítz cor ferreuoluerit,d Republica fponte fe abdícauit.Suntítaq; quí hanc Luculli fententiam laudanz dam plurimumarbitrentur. Non ením in Maríj calamítates atque míferias decídiffe, qui poft Cimbricas uictorías, illaty maxíma clariffimad facinora nullü ad cuftodiendos iam partos hos noresmodum flatuere íudicauit, fed infatiabili olorize imperíjqy ambitione fenex cum íneunz P tibus Rempublicam iuuenibus contendens, fefe ín res turpiffimas, tebust miferías turpiores pracipitauit, Et Cíceronem poft perniciofiffimam Catilinz confpiratíone diuino fuo iíngenío ácommunií clade depulfam,priuatum confenefcere praftítiffe; EtScipionem adiecta Carthaz giniNumantia,quieuiffe, Etenim finíta quadam modeflía ciuiles abitiones effe moderandas,Nec mínus quám Athletas ín palafira,cíues ín Republica damnandos effe,quí null mos mentum,nullü tempus, nullam quíetem perpetuis laboribus intermíttunt, Craffus uero atq Pompeíus hanc nouam Luculli inftítutíonem accufare folebant,quodin uoluptates atque luz xuríem fefe demififfet, quafi non militaribus ciuilibustp negocíjsaptior,quám ocio atq; delitíjs atasilla fuiffet, Viihi uero Lucullí uíta ueteribus fimillima comccdijs uiderí folet, quarum prz ma partes rebus domi mílitizá geftís,poftrema uero conuíufjs,potationibus, cantu procaci; facbus;omnitg lufus genere continentur. Ego ením fumptuofa illa«edificia, ingentes balneoz rumatcj deambulacrorit apparatus, picturas, flatuas,omnedp eiufmodi rerum ftudium,adluz fum arbitror referenda, quas ipfe res permaxímis fibi fumptibus comparauit,& opibus quas Lucili 5ía tütipbus; Lucullideljetd fibipermultas honeftíffimo militie iure uendícarat,affluenti(fime utebatur. Tanta uero in no^» fram ufque ztatem eius delíciz opínione omníum efferuntur, ut ínter ornatos fum ptuofiffiz mos regum hortos Luculliani dinumerentur ín primis, Quid de his operibus qua íuxta ma tt cítca Neapolim magnifice fplendide& conftructa funt iudicandum arbitramur? ubíaltío tes profundis foffis tumulos ipfe fufpenderat:? ubí maritimas zedes,easiy pulcherrimas atq; am plílimas edificaracz ubi difcurfus maris, pifcofos& riuos xdíbus circunduxeratz Quz fingula cumStoicus Tubero haud fatis mirari potuiffet, Xerxem eum ex togato homíne appellauit, Erant illi preterea zedes in Tufculano fpatiofis thalamís deambulacrísG perornatz,€ quibus ceucfpeculis undique circunfpicí poterat:ín quas Pompeíus adueniens,accufauit Lucifllum, quodad zflatem optime accómodatas, inhabitabiles hyemefeciffet.Cuírides Lucullus, Numi tibi;inquit Pompei minus quam grues aut cíconíz mentis habere uideor, ut non pariter cum tempore habítationem quoque permutemz Cum uero prator quidam purpureas celebrandí fpectaculi caufa ab eo chlamydes petíjffer,infpecturum fi domi haberet, daturumqQ liberaliaer liadeffent refpodit.Poftrídie uero rogantí Lucullo quot fibi chlamydibus opus effet, cum ceri tum ille fuflicere refpondiffet, ducentas ei darí Lucullus iuflit, Proinde Flaccum poétam dis $ C Couiula Lucd lilautifiima. Bibliotheca PLVTARCHI LVCV'LLVS xifTe ferunt, non eas fe putare díuitías, quarum repofita atque celata non plura effent his qua palám confpicerentur, Erantautem Lucullo conuíuia nouo femper díuitiarum fplendore pas rata, non modo purpureis ftratis, poculís auro gemmiíscp elaboratis, choris, coetibus, ceni, císqp recítationibus admiranda,(ed uaríetate quoque ac multitudine epularum,& ingeni, bus abundanti(fimisq; bellariorum apparatibus, Q uibus rebus illiberales eum homínes be; tum appellabant. Pompeium aduerfa corporis ualetudíne captum magnifice de Luculiolo, quutum fuilTe tradát.'Nam cum iedícus eum turdos comedere iuberet,€ miníflri(quia aft eífet) alibi quàm apud Lucullum domi nutrítos reperiri poffe negarent, uetuit Pompeius u inde alfumerentur:& ad mediícü conuerfus, Si Lucullus,ínquit,delícatus non effet,num fou Pompeius non uiueret:' quare alía dari fibi iuffit, quz aliunde facile comparari poffent, Hunc tantü Lucullíluxum Cato,cuítum erat fumma& amírítía& familiaritate coiunctus,uftade, iniquo ferebat animo, ut cum adolefcens quidam ín fenatu longam& ímportunam de mode flía& parcitate orationet ageret, exurgens Cato, Tacebís ne,inquit,hodie diues ut Craffu, uíuens ut Lucullus,loquens ut Catoc Quidam etfi dictum id ín curía fateantur, à Catone a; men fuifTe negant, Lucullus uero non uoluptatem modo, fed laudem quoqj his fibi fumpi, bus quzrítabat,quod quidem coníjcere ex hís par eft, qua de illo funt mandata memoríz, Fo runtením Girzcos quofdam homines qui Romam afcenderant,apud íllum multísdiebuscon uíuatos fuifTe, Qui cum rurfus ínuitarentur, Circa quadam parfimonia ín uerecundíamdu ctos, recufaffe uocatíonem, indignum ducentes fi propter fe tantis quotídie fumptibuscon: uíuía pararentur, Hís uocibus rífiffe Luculli ,dixifletp, Nonnulla profecto ex hís propterua fiunt Ó uítiirzcí, ceterum pluríma propter Lucullum pararí iubeo. Cum ením forte nemi ne apud eum ccenante, unica fibí menfa dapesip modeftz parat eílent, difpenfatorem dy mus ad fe uocatum obíurgauit. Cui ille, Non putabam, ínquít, cum folus coenaturusefla, fumptuofo tibiopus effe conuiuio. Quid aís, Lucullus inquiítz an ignorabas penes Lucullun hodiecoenaturum efle Lucullum: Itaquecum totam íam urbem barum rerum crebrafam peruaderet, Lucullum tunc forté per ocium ín foro fedentem Pompeius CíceroG conuene re, Híc nempe ín prímis fibi familiaris erat atque amícus:Pompeio uero, etliante quadamí multate ob Míthridaticum bellum mutuo aduerfarentur,& loqui tamen familíaríter,& cov fueuiffe folebat, Cícero ítag; falutato Lucullo, Nunquid dífputare de philofophía lubereto gabat:cumdp ille refpodiffet, lubere maxime,& adeffe ultro etiam íuffiTet, V olumus,inqui, apudte cenare hodie, fed ea conditione, ut nil nouí noftri caufa pararí iubeas, Subrecufabi íd Lucullus,& in pofterum diem differri conuiuium poftulabat: illiuero necp differre,nequ alloquendifecreto familiares fuos facultatem fibí facere uoluere, ne alíud domií pararí iubere conuíuium, Hanc tamen eí poftremo ueníam przeflítere, ut ipfis audientibus cuidamexte milíaribus fuis id folum diceret, In Apolline ccenabitur hodie: ea fola uoce fefellit eos.Idenin eratunum ex maxímis eius ccenaculis eo nomine appellatum, Singulis enim(ut uidetur) ct naculiís,& conuiui] precium,& fplendor apparatus definítus erat, C uamobrem famuliay dito loci nomíne, confeftím intelligebant quantís fumptibus, quali ornatu, quo ue ordinecot ficiendum eflet conuiuium, Confueuerat autem precij quinquaginta millium ín A pollinec na pararí, Quz cum fic eo quoque die acta futfTet, mirabatur ftupore quodam Pompeius ztanta epularum abundantía celeritatem apparatus, His itaque ín rebus Lucullus maximi opes tanquam barbaras& bello partas parum utiliter confumebat, Nil minus tamen dli genti ad ea fibi comparanda adhíbuit, qua ftudiofo ac líteratiffimo homine digna effet, Etenim plurímos pulcherrimetp fcriptos coégít libros, quorum profecto ufus maíorem(bi quáat ipfa po(feffio gloriam uendícabat, Studiofo enim cuigz,& bibliothecze,& qua circae erant ícholz atque deambulacra, libere perpetuodp patebant, quó fe Girzci cum perocim licuiffet, uelut ín amceniffimum quoddam Mufarum diuerforium, conferre folebant, ibi l» quendo, legendo, dífputando diem iucunde terebant, Et Lucullus plerunque ubi eruditi fimoseiiros difputare uidiffet, à fe potiffimum ingerebat, Si qua etíam ope íllis in Republia opus fuiffet, autore Lucullo quamprimum affequebantur, ut uix credibile fit, quod fueriti lud, quantum ue,ín Cirzecos homines ftudium atq; humanitas:fouebat eos,colebat eos;cot uíuijs excipiebat eos,& propríoslares liberam Girzcorum Romam uenientium aulam fact bor. Omne uerophilofophandi genus familíaríffima quadam cognitione complexus eft.Ac/ demíam tamen d príncipio fummo ftudio& amore colebat, non eam qua noua eftapellat| quanquam tunc maxíme& Carneadis fcriptis,& Philonis doctrina floruerit, fed ueterem cuius --«^—"2. f.m e c ww?"* 45"^ "m"Pm 25 ry^ Ua pa: 'Dís Q3 los (làs ut Xte Inc leo es Us, (a Ys on lu: Jt 107 ii lo; 3 Qm n m 17 d Jo jit bat ue [et ho T (t 1 on ( fi 1 ife if, bí, 2 yn los ti ía tub m je (a i3, Ti LEONARDO IYSTINIANO INTERPRETE. 214. y cuius tuncerat prínceps Afcalonita ille Antiochus,uir& acrís ingenij,& dícendí ratíonis periilfimus eruditiffimustg, Flunc Lucullus fummo ftudio fibíín amicitiam concilíatü focium uitz fecit,& Philonis auditoribus fe oppofuit. Horum unus M. Cicero erat, qui cum elegan limum fuo more ín ueterem academíam líbrum fcripfiffet, ín quo eíus fectz partes Lucullo, fibijpficontrarías laudandas conceflit,& Lucullus eapropter liber ipfe infcribitur.Erant enim mutua inter fe beneuolentía iuncti,& confiliorum ín Republíca focij, Non enim fe Lucullus enitusabfoluerat à Republíca,fed primos ínter urbis príncíges locos atq; honores, quía ín hís plurimámoleftíará atcy periculi effet, Craffo dímifit,atqj Catoní, Hos enim duospofteaquam fupremas ipfe partes in fenatu recufaífet, hi quibus Pomper) potentía fufpecta erat, libertatis principum tutores effecerant, Ob amicorum patrocínía defcendebat ín forum:in curíam uero fiquod Pompetj ftudium, fi quam extigguere audaciam aut ambítíonem oporteret, Etením decreta quze debellatis ille regibus ínflítuerat,antíquarifecít,quam ue militibus fcripferat largi tionem, focío Catone darí prohibuit. Quamobrem Pompeíus ín CrafTi& Caaris amicítiam, potíus uero coníuratíonem confugíens, cumarmís& militibus totam feré urbem impleílet, eie&is extra forum Lucullo atq; Catone,decreta fua promulgari fecit. Eíus indignitate rei cum períniquis, ut par erat, animis optímates ferre uíderentur, brutíum quendam Pompeiani in medium produxere,quem Pompeío infidíantem deprehendifle dícebant. Hic in fenatum dez ductus;alios quofdam Romanos accufauit, ín populo uero Lucullum ipfum adíecit,quem ine fidarum autorem ín Pompeíj caput fuiffe affeuerabat. Nullam uero fidem cur teftis leuitate, uum uerborum íncoftantia,ea fibi accufatio uendicauit, fed quum mercede omnes eum uirum inLucullum folícítatum effe cenferent, tum paucís poftea diebus addítum fceleri fcelusrem maxíme patefecit, Inuentum eft ením Brutíj cadauer eiectum€ carcere,quem naturalí ualetu dine confectum effe dícebant, fed interfectum à Pompeíanis recentes uibíces,& fugillationís ueflígia declarabant, ne per ipfum etíam accufatorem res unquam ínlucem produci poflet, Earesplurímum à Republica Lucullum abduxit, Sed Cicerone poflremo fumma cum indiz gnitate ex utbe eiecto, miflotp in Cyprum Catone,ab omni publica cura prorfus fefe abfoluít., Feruntautem eum fub mortem aduerfa mentís ualetudíne captum,paulatím contabuifTe.Por P r6 Cornelíus INepos non ztate mala, neque naturalí morbo, fed medícamentis à Callifthene quodam liberto fuo corruptum in íd íncidiffe prodidit, Callíihenem ením(quo magís ab illo amaretur) quz uim amatoríam habuerínt pharmaco quxdam ei propínaffe,Lucullumq tane tuma tationis ufu abfuiffe,ut uel eo uíuente omnis rei familiaris curzy Marci fratrís confilio fuez ritgubernata, Mortuo autem eo, haud alíteracfi ín medio& bellicarum& cíuilium rerum flore curfu&p oppetíjffet,fummo cum luctu concurrebant omnes,& nobiliffimis ab adolefcen tibus delatum ín forum corpus, fepelirí uolebant ín campo Martío, ubiSylla íacuerat,nemíne ex Luculli neceffaríjs id expetente: haud enim facilis apparatus ille fuifTet.C) uare Marcus frae termultis à populo precibus impetrauit, inagro Tufculano Luculli funera celebrari, Ipfe ín» gentífratrís moerore affectus, non multü deínde temporis fuperuixit, fcd bona cum eius xtate atqj gloría, uíta quoqg patiter eft extincia. CIMONIS. LVCVLLIQVE COMPARATIO, wn Goitaque Lucullimorté perbeatam maxime opportunam íudicandam arbítror. «X Non enim quam R omanz libertati ínfenfa fata moliebatur, foedam, lachrymabile, 1 míferama Keípublicz peruerfionem uidít,caeterü liberam adhuc, xgrotam tamen z^ atqj labantem patríam cum uíta reliquit, Id& ín prímis omníum Lucullo Cíimonig commune fuít, quandoquidem& ífte nondum turbatis, fed uigentibus adhuc Girzcía?rebus diem obíuít, Non tamen utilled Republica folutus atque diuifus, fed paríter cum uita& ímpe rium& Címoniís milita cecidererneque ab armís,honoríbus,atque trophaís, uelut ín portum Cicerolib. 4... Acad.quest, Luculli mors, quendam fefe in potus comeffatíonestp contulerat,ceu mordacíter ín OrpheumaitPlato,are bitratum eos quí bene honefteg uixiffent, apud inferos przmíum manere crapulam áempie feram. Oc uero atque tranquilla quíes& clariffimum literarum ftudium honefta cum uo| uptate coniunctum, digniffimumgrandiori aetate uíto,& à cíuilibus bellicisgy muneribusabz foluto,folati& uíderi debet. Verum ab íngentirerum geftarum gloría ín luxum uoluptatemt&g defluxiffe,& reliquum uíta ín iocis atque delitíjs,uelut ímperiorü uictoriarumap Veneri fer a egifl ej hanc haud pulchram uítz mutationem exiftimo, neque Xenocratem ímitantís,led ad Epicuri fententiam potíus ínclínantis, INec parum mirari foleo, fi quando cum primis ule C PLVTARCHI CIMON timaseorum ztatis partes ipfe contulero. Etenim illis morum iuuentus prorfus contraria fuit Cimonís quidem infamísatg foluta, Luculli uero temperans& erudita, Melior is itacy efl qui ín meliorem uita ínflitutíonem conuertitur:& longe laudabilíus eftíd íngenium,ubi ateícens tibus uitis, uirtutes contínuo florefcunt, Atqui amplas díuitías pari fibi ratione quacfitas;nog parí tamen fplendore erogauerunt. C) uís enim auftralem arcis murum, quem Cimonis Opis bus abfolutum fuifTe conftat, Luculli thalamis atque tumulís pífcofis riuulis circunfeptis, quo ipfe círca INeapolím barbaris mzníbus exadificauit, non digne antepofueritz Quis prater, cum Cimonis, Lucullí menfam contuletitz? cum officíofa€ humanif(fima,luxuriofam atgite: galem: Hacením ad paucorum delitías ingentes diuitias effundebat, illa modeftís fumptibu enutríebat quotidie multos, Sed pro temporum tamen uarietate res ipfzz compenfandz funt, [Incertum fuerat ením fipubliícis à laboribus atqy magiftratibus in tranquillam ociofamá fene, &utem defluens Cimon, faftigiofam lafcíuamá duxiffet uitam, praefertim cum uiriíngenigm non ab íimmoderato uiníufu, non à mulierum amoribus, non ab omni deníg uita feftiuing abhorruerit, Ceterum maxímarum rerum a(fidue meditationesatq confílía,& bellorumtum crebra pericula,tum innumerabiles penélabores, ceterarum uoluptatum impetum íntermit tuntin his potiíTim& animis,qui generofa quadam nobilitate ad capeffendà gloríam nati(un, Nemouerotam fubtilis críminum ínquifitor, non uitior& quifquam tam acerrímus accufity efTe potuít, ut fi dum ímperíum bellum gerebat Lucullus, diem ultimum obifTet, uel unam huícuíro calumníam potuerit ínuenire.Sed de ipforum uita fatis.Bellicís uero in rebus amby terra matít clariffimos duces fuiffe conftat. Caterum ficut athletas eos quí eodem die unapy Izftra luctaGp coronátur, ínfueta reí magnitudine uíctorías uocant:fic Címon uno die pedefti naualí& trophao coronans Girzeciam, iure fuo in bellícis artibus primas fibí partes uendícr uidetur. Patri deinde Címon,Lucullo uero patríaimperium dedit. Et híc ampliffimis Rom: focialíum uiribus utbíum res maxímas geffit; ille uero fubiectam imperio Girzciz patriam uf queadeo extulít, ut fuperatis hoflibus non eam modo liberam fecerit, fed fibi quoc; tum Gre; carum tum hofliü rerum fummam adiecerít, Perfas enim deuictos ab acceffu maris prohíbui, Suafiab eo Lacedamoníj Gracix fponte imperio conceffere, Simaximum praterea imper torís officii ducímus,obedíentía fibi militum cum beneuolentía comparare, profecto Címoi Lucullo anteponendus erít, quandoquíde iftum milítes fui neglexerint,illum uero focíj fum ma cum admiratione fuerint fecuti, Ab ifto fui defecerint, ad illum alieni confugerint, Et hunc denicg milites quibus cua ad bellum egreffus erat, regrediente deferuerint: ille uero domum redierit princeps eorum quíppe, quorum fub imperio prímum enauigarat,tría omnium diti cillima,cum hoflibus pacem, cum Lacedzmoníjs concordi, inter focios imperít affequutus Florentíffima uero impería regesdp delere potentiflimos utercy adortus, ín ipfo pene reruma bellorum culmíne cecidere, Cimon nempe aduerfa folum fortuna proccupatus:nam& inv perator& in maximo gloriz flore extínctus eft, Luculli uero cafum non íta ín fortunamtranf feram, quin ípfialiquam eius rei caufam afcríbendam arbitrer, Siue enim ignarus, fiuenegli gens id egetít, fummo fibi detrimento fuiffe quis dubítat, quod militum audaciam, temerít tem, auarítíam, uerba, feditiones non compofuerít? qua omnia fortunze peftísmonumena pra feferebant.Sed id propemodü Címoni quoq; commune fuit, Etenim cíuibus fuis ínuifus "telegatus exulauit,ne decem annos eíus(ut ínquit Plato)uocem audirent.INobiliffima enim& fumma uírtute ornataíngenía, quía non ad uoluptate confilia fua referunt,multitudini perra placere confueuerunt. Si uero publicos errores hominum peccandidjp licentíam comprime ftadeant, ad intolerabile fui faftidium uulgus accendunt,perínde ac medícorum uincula,que tametii ad pulchrum natur ordinem membra componant, toleratu tamen difficillima funt, Quamobrem omni fortaffe eiufmodi crimíne tantos uítos abfoluere dignum fuerit, Atq multolongíora Lucullus ítínera cum copijs fuis emenfus eft,& ín remotíores orbis terrarum| regiones penetrauit, Primus ením Romanorum omníum cum exercitu Taurum füperatit T'igríta traiecit, A fize regias,ipfo fub hoftiiafpectu, Tigranocerta,Cabyra,Sinopem,Nifibin cepit, díripuit,incendit, Omnem A fiam feptentrionalem ufque ad Phaíidem, orientalem víg ad Mediam,auftralem ufquead rubrum mare Romano adiecit imperio, Et potentífimi rege tota fe uictortjs profligati, nil prorfusaliad quàm nuda corpora referentes, ín ua(tas folitudi ns fyluastp ínacceffibiles,&€ nullo antea humano ueftígio praefignatas,ceu ferze aufugerunt In hocautem Lucullus maxíme przeferendus eft Cimoni, quod Perfzceu nil graue à Cim ne paíTi, contínuo ín Girzcos arma mouerunt,& ingentem eorum exercítum ín Aeg S uicerun I É d f p d O fuit qui ens Don opis (0g tea tt: bus Itt, Dite um (ate üt Tit: Itt, TU atm bos pas flr ate Ta loft Inc fin t di nti no Yó LEONARDO IVSTINIANO INTERPRETÉ, Hr y, uicerutit, fuderunt, trucidarunt, Caeterum poft Lucullum, quid Tigranes memotía dignum | egit! quid Mithridates? cum hís fuperioribus cladibus obtritus atcp confractus, ne femel quia dem aduerfus Pompeium copías fuas extra uallum educere aufus fuerít, fed fola fuga faluti fux confulens ín Bofphorü fefe receperítz? Tigranes uero cum nudus atq; ínermís coram Pom peío fupplex humi procubuiffet, fublatum propríjs manibus€ capíte diadema ad íllíus pedes depofuit,neqy tam Pompei uírtute qudm Luculli uíctoríjs in eíus fpectaculi miferíam corruit; & regniinfignía quafi príus ablata tunc fibi reflítuta iucunde fufcepit. Claríor is taque im peraz tor dícendus eft,cuíus ceu pugilis artibus, uirtute,íngenio,induflría, uigilantia;aduerfarfj uíres magis contunduntur. Címon praterea hís cum hoftibus bellum geffit, quorum fub Themis ftode,Paufanía,& Leotychida afperrímis cladibus uíres anímitp cecíderant, Quare& fuis uíe ctorijs id plurimum conduxiffe par eft.[Nam facillime, confracits animis, corpora debellarí fo4 lent, Lucullus uero cum T'ígrane immenfo imperio, innumeris copíjs,ampli(fimís opibus,cla rífima maxímarum uictoríarü gloría florentí,coerefTus eft. Si hoftium denig; numert utrincg confiderare uelímus,tanto Lucullo Címon erít inferior, ut non modo non par, fedne cum illo quidem conferendus effe uideatur, V tiq; tamen perfpicuum eft afflaffe coclefte numen,praez monüiffet, L'ucullá quide quae adoríri,illum uero quz obferuare debuerít,& ambos deorum fuffrágijsin tam fublime eloríz faftígium euafiffe, NICIAE|. VITÀ GVARINO VERONENSI INTERPRETE, VONIAH, utarbítror,nonabfurde Nícíam Craffo,& Parthícos euetia tus cafibus Sículis conferre poffe uidear, admonendos putauí,fiquiforté ad haclegenda acceíferínt, neme erga Thucydidem, quíde hís rebusor | natiffime atgg accuratífTime fumma cum uaríetate& copia fcripfit,eodem efleanimo arbítrentur,quo Tímzus olím fuiffe perhibetur,quícum Thu . cydidem grauitate ac uehementía facile fuperare poffe pra feferret,& Phi —x 77-777] liftihiftoríam tanquam rudis& ineptí fcriptorís afpernaretur, in hís praea fertim qua ab illis ornate copiofedy fcripta fuere, ipfe tamen ufqueadeo contemnendus appaz tet, utnon pedes(quod Pindarus inquit) Lydíum currum fequi uideatur, fed plane infans atque ridendus euadat,atey ut Diphilus inquit, fupra mod pinguis,& Sicula craffitudine delíz butus appareat, iSzpe enimad rídenda quaedáac leuía, mínimetp ad hiftoríz: contextü pert. tzroxy 4 nentía digreditur,ueluticum A theniefibus aduerfum fuiffe refert, quod Nicíasimperatordea&g zy Eye daraturus militia obtrectaret, cuia uictoría cognomen effetzaut cum propter deiecta Mercuríj oy zog figna,dzemones Atheniefibus portendiíTe dícít, multa íllos ab Hermocrate Hermonís filio ade ucrfa paffuros in bello. Scribit infuper confentaneü fibiuideri, Hercule Syracufanis effe propia tium ob Proferpina, cuíus ope& auxilio Cerberum rapere meruit: Athenienfibus uero infer fumeíle,quod Egeftzeos Troiana ftirpe oriundos feruaffent,cum ipfe Laomedonteregnante Troiam euertiffet, Verum eiufdem, ut arbítror,prudétiz eft Philíftihiftorisemendare,& Plaz tonis& Ariftotelís,quod idem fecit,dícta reprehendere, Mihi uero armulationes ín(cribendo contentio penítushominelibero índignze uideri folet, ac Sophiftis przcípue coueníre,quos: etiamfi contentionis tantum caufa fcribere putem,dementes effe cenfebo. Sed quoníam quae aThucydide& Dhílifto fcripta funt, prztergredinó licet, praefertim qua uítam homínís&t mo Its continere uidentur, quambreuiílime illorum fcripta percurrens, carptím quacuncy míhi neceíTaría fore putauero affumà, ne nullo prorfus ftudio cura&y hac attigiffe uidear:reliqua ue To quz plurimoslatent,atcp ab alíjs fparfim narrata funt, maxime uero prifcís monumentís& €tetís contentaín unum colligens, conabor hiftloríam contexere non inutilem, utarbitror, futuram, fed quz ad uítze mores recte ínflituendos plutímü ualeat. Prímum igitur Aríftotelis e Níciateflimonium referendá cenfui, quítres optimos Athenís cíues, ac fumma ín patriam catitate& beneuolentia affectos fuiffe refert, Niciam Niceratí, Thucydidem Milefia,& The ramenem A ononis filios:lícet híc poftremoloco nó iníuria fit collocandus,cum propter genea ris obícuritatem,tum quod inflabilem femper ín adminiftranda Repub.fententíam babuit,& modo has,modo íllas partes fequutus efl,íta ut cothurnietíam cognomen acceperit.E duobyis reliquis Thucydides quide natu maíor erat,multa&y fimul cum Perícle per ea tempora cíuitae Usprincipe,optima atds praeclara erga Rempub.operatus efi. Nicíasauté quamuis admodum t videtur aliud paulo effe apud Plutavch. PLVTARCHI NICIAS C adolefcés,tamen adbucPericle fuperftite, dignitatis aliquid& autorítatis meruít, Nam& pta D turam cum illo geffit,& ín magiflratibus plurimis illi plerungj fucceffor delectus eft, Poft mor tem uero Períclis non ambigua prímz ín Iepub. partes ad eum delatae funt;pracipueab his quiin cíuitate díuitíjs,& nobilitate przftabant.Huiusenim potentiam Cleonis audacizatque fuperbiz opponere conabantur,[Nectamen alienam abíllo uoluntatem INícías habuit. Cum ením Cleon feniorum maxíme partes foueret,mercede etiam illorum anímos corrumpens,t3; men hísipfis quibus tantopere ftudebar gratificari, odiofa fuperbia illius erat.[dcírco INicí po tentíam extollere nitebantur, quí lícetetíam paulo feueríor baberetur, non tamen grauis erat autauflera nimis eius feuerítas, íed comitate quadam& urbanitate códita, praterea timoris X cautionís fímilitudine ad fuí amorem multitudine alliciebat, Cumt natura formídolofus ad; modum effet atq; remiffus, in bellicis quide rebus fortynz profpera euentus illius tímiditatem occultauit.[n R epub.uero adminiflranda abiectio animí,prarterea mítís erga calumníatoresto lerantía,manfuetudine quandam popularem prafe ferre uidebatur, multum fibi fauorís& beneuolentiz à multitudíne concilíabat, cuiusmaxime propríum effe uídetur, magnos& aus daces ín R epublica uirosodiffe, timidos autem magnos efficere, quod maxími etíam honoris loco plebs reponat, fi fe magnis uíris contemptui no effe animaduertat, Periclesigitur uírtute & orationis uehementía plurímum pollens,in cíuitate magnus habebatur,nec ullius artís qua ad mulcédos multitudínís animos ualeat, ignarus putabatur, Nicías uero harum artíü expers, diuítíjs autem egregie abundans,illarum auxilío populi fauorem ad fe traducebat, Cumá fad litate Cleon& fcurrilí quada urbanitate Athenienfiüi beneuolentíam comparaffet, Niciasmi níme fe hís artibus ualere fentíens, uarijs fumptibus ad uoluptate excogítatis, eratíofum fead populum reddere meditatus eft, Atgy in hoc omnes quícung antea fuerant,aut hactenus poft fpfum extítere,oratía& liberalitate fuperauit, ita ut multa etiam ad noflram aetatem eíus mo: numenta fuperfinr, uelut Palladium adbuc in arce conflitutum,& tín templo Dionyfij,fiatua eíus ínter feftos tripodes recubantis.Szpe enim fpectaculisfeftistp populo exhibédís cum ce taffet,reliquos omnes facile fuperauit, necab ullofuit ipfe aliquando fuperatus. Traditur ín fo lenní quodam fpectaculo INiciz feruum adolefcentem forma przflantiffimum,& Dionyfrjha bitu ínfignem,ad populá procefliffe:cumt ab omnibus clamor& plaufus fublatus effet ado: leícentís ornatum& pulchrítudínem admirantibus,affurgens INícías,INefas,inquit,effeatbi tror uiri Athenienfes feruire hunc adolefcentem, quí tanto omníum confenfu deo perfimilis iudicetur:proprerea libeum íllum effe iubeo. Memoratur praterea magnifice przclaregin Delum facrorü facta deductio. Cum enimchoríín honorem Apollinis carmina quadam ca taturía ciuitatibus Graecíze in Delum quotannís mítterétur, confueuerantutcungp fors tulifla nauigantes nullo ordine turbz íncompofité obuiam procedenti carmína referre, coronisq;ac ucítibus nulla adhibita reuerentía fumptís,temere ad deum falutandum accedere, INicías uero huíus facri deducendi gratíaab Atheníenfíbus ín Delum miífus, cum omni choro ín R hene Delo finitimam infulam defcendit, facríficía cuncta, atq; apparatum fecum deducens, Node deínde pontem quem certa menfura fpatíj auro uaríjstp picturis atq; aulzis egregie ornatum Athenis fecum portauerat,é nauibus educens Rhenen Delo coniunxit, cum non magnoad modum ínter fe fpatío infula diftent, Poft haec infequentis díei príncipio,per eum quemdíxi apontem uníuerfam pompam& chorum mirífice inftru&um fuauiffimís cantibus in Delum traiecitinde facrificijs ac certaminibus conuíuíjsQp peractis, ex zere ingentem palmam eiusrd nonumentum futurum deo conftituit,& decem drachmarum millibus agrum mercatus dco facrificauit,ac Delíos iuffit eius agri prouentus capientes annua facra deo facere,multat bom: precftos Niciz fpledidiffima couíuia celebrare.Fizc omnía ín columna infcribi curauít,eamg uelutí eus monumentícuflodem ín Delo reliquit.Sed non multo poft uentorü impetu palm deiecia,flatuam etíà qua ín proximo locata erat,fubuertit, Atq; hzcilli uulgaris gloríz& an bitionis gratia,tum popularis fauorís aucupandifeciffe non immeritó forfan fufpicari quifpiam poffi«quanquam omne uítam ac mores non alienos à religione femper fuiffe animaducrtatid uina uehementer obftupefcebat,& ut Thucydides fcribit,obnoxíus afflatui:fcribitur enímin quibufdam Pafipbontis dialogís,fingulís diebus facra facere folitum fuiffe, Domi quoq; vatá habebat,quos affidue de Reip. futurís euentibus confulere fimulabat:príuatís autem de rcbus qepaerebat maxime, przfertím uero deargenti effoffione, quidnam fibiaufpicia cafurti porte derent;accurate fcífcítabatur, Nang; argentifodinam ín agro Laureolíco habebat maxími(int prouentus,uerum fummí perículi aclaboris opus, ín quo magnam feruorum mb fmi tígabal p fati fu eni "on Ve"W^" WM€t. ww m -—— Balb Lb—CU. ——AICS NM MEM WB S BAESU SER QUS S EE TENA LM Tr "-» CUu GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 216 fitigabat.Itay plurima diuitiarum fuarü parsargento atqj pecuniis continebatur,& propterea multos cítca fe contínue petitores habebat,€ quibus nemo fermé abibat uacuus, INon mínus enim his à quibus mali quíppíam tímeret,quam hís qui de fe benemeriti efTent,tribuere cofueuitItaqy plurímís homíníbus facultates eius utilitatem afferebant, malis quidem tímorís caufa, bonisautem ob íngenítam in omnes humanitatem& liberalitatis ftudíum. C) uarum rerum d poétís comícis teflimonía íumere licet. T'eleclides ením fycophantam quempiá talía dicentem índucít:Caricles minam unam tradere noluit, ut eíus malefacia filere,qui matri filiorü prímus émaríupío natus eft. At Nicías INícerati filius quatuor dedit: cur uero dederit etfi optime noz rím,nequaquá tamen efferre uolo,eft enim míhí peramicus. Ille uero apud Bupoliden ín Maz ticapauperem quendam& ocíofum índucens, fic ínquit: C) uandíu eft quod nó fuifti apud Ní cam: Imó ne uidi quídem;nifinuper in foro ftantem. V idifTe fe homo INiciam dicitc A ut qui uí diftinifi forte prodens homínem rogaftt,ecquis deprehenfum audiíuerit Nicíamz C uanquam óftultihomínes uos uírü optimü in crimine deprehédatis? Ariflophanes aute Cleon minítans ficinquít:Cateris oratoribustgulam pracluda, Nícíam uero coterrebo.Phrynichus etía uehe menter pauídü ac demiíílo animo fuiífe his uerbis íllum oftedit, de quodam amíco ficloquens; Huncego ciuem optímü fuifTe,necy humilé aut abiectum uixiffe quemadmodü Nicíam,comz pertum habeo,Ex hoc igitur& calumníatoribus obnoxius,neq; conuíuía cum zqualibus cele brare,nec aliquem fermonis& quotidiana cofuetudinís focíum habere aufus eft,(ed cum maz gifiratum aliquem gereret, in curía femper ad noctem ufq; permanebat, atq; ín fenatü primus cum ueníret,omni& poftremus digrediebat, Cum uero nullo munere publico fungeretur, diffi cillimusad eíus colloquiü patebat adítus, quod fe domi claufum plerung; contíneret:amíci uez roproforibus adflantes,& accedentibus obuíam procedentes, INíciz ueníam dari precabátur, quod publícis occupationibus impeditus, aures illis prebere non poffet.Erat inter eíus famie liarespraecipuus Hieron quídam,quí maxime illius gloriam& dignitate augebat. plurimo tem pore illius domi nutrítus, unatp fecum muficae& líterarü difciplinis inflitutus. Hic fe Dionyfij lilium afferebat, quí Chalcus cognominatus eft,& poémata nonulla compofuit, quorü aliqua ad nofltà ufq aetat€ permanferüt.Hic etíà colonize quz ab Atheníenfibus ín Italíam mif eft, B ductor cóftíitutus, Thuriorum cíuítaté zdificauit.Is igitur Hieron obfcura uatum refponfa Níe dieinterpretari cofueuerat,atqy rumores ín populo uulgauerat,Nícíam laboríofe admodü atg onerofe, ob nimià quai pro cíuitate geflabat folicitudine uiuere, quippe quí ín balneís etiam atcp ínter coenandü, R eip.aliquid profuturü cogitare nunquá defiflergt,& priuata etía negocía propter publicoríí munerum admíniflratione negligeret,necfomnum et capere propter cuz tarum poffetanxíeratem,& ex hoc ímbecilloatg inualido corpore effectum,neq; amicís conz gredí;neg; ullam cum eis uoluptate capere poffe, quorá etíam comoda atgy utílítates Reipub. cufacontemnere cogeretur:non idem faciens quod pleríg; cofueuerunt,quíamícos ex publíz coditantes,quarftui fimul ac ludibrío R empub. habent, Hac palám dictitare atqj ín uulgus íae Clarecófueuerat:& profecto Nícíze uíta fere talis erat qualis ab illo praedicabatur.[taqgIrequen tet illud Agamemnonis habebat in ore:Pompa eft que per omne nobís uítam imperat,cuiau tem feruimus,plebs. Cum permulta ín Repub.non recto íudicio fieríanimaduerteret,popus lum non tam grauibus ac fapientibus uíris, prae his qui plurimum dícedi audacia praftarent, fauere, excellentem uero gloría aut prudentia ínuífam populo at; fufpectam effe cófpiceret,. quodPericls damnatio, ac relegatio Damonis,& etga Antiphontem Rhamnufium fumma diffidentia teflabatur,quacung; ad eum laboris aut perículi nimium habitura imperia deferee bantur,repudíabat.Vlaxíme ín hanc fententia Lachítze exemplo confirmabatur,à quo Lesbus cpaeít, quícum é bello rediens geflarum à fererumratíonem in fenatu reddidifTet, educto &ladio,feipfum ínteremít,ut inimicorum calumniías euitaret. Cum uero neceffitate compulíus adminiflranda quadam fufciperet, exercitus faluti atque íncolumitati ín prímís confulebat, ac fiquid preclarum gerere contigiíTet, eius gratíam non uirtuti ac prudentiz fuz, fed fortunae magisaut deorum benignítati acceptam referens, gloríam fuam quammiínime poteras ínuía dix obnoxiam facere conabatur.[n quo praeclare fibí confuluiffe aliorum cafus docuerunt, Cum ením multa R eipublicz aduerfa fub unum feré tempus contigiffent,multaeG ín ea pera turbationes extítiflent;ipfe omníum expers atqueimmunis euafit, quod facile per fingula eíus temporis gefta recenfentibus apparet. Nam clades quam à Cbalcidenfibus in Tbracía Athez nienfes accepere, fub Calliade& Charophonte imperatoribus contigit, Ab A etolís uero ace ceptacalamítas eft; cum dux exercítus Demofthenes efTet, At cum ín Delo millehomínum Vide Suid.ii Aapvyid, [e D Tbucyd.lib, 4. PLVTARCHI NICIAS Athehienfium cecídifTet, Hippocratem fuiffe imperatorem nó ambigitur, Induciz uero intr, ciuítatem peftilentíz ín Periclem caufa refertur, qui belli effugiedi gratía multitudiné omnem ex agris ín urbem conuocaret:quapropter illi€ locorum ínfolentía,&€ urbani uictus defuetu: dine tabefacii, peflem fubit in ciuitatem concitarunt, Florum igitur, utantea díxi,malorum omníum ne mínima quidem fufpicío Nicíam attigit.[agp femper ín ciuitate permanfít incolumis, Atuero milítize gefta praeclare multaab eo funt, INam imperator contra Lacedamones creatus Cithera infulam cepít, Lgconicz regioniadíacente,& runcá Lacedaemonum colonis inhabitatam. Plurímas etíam ín Thracía quz ab Atheníenfibus defecerant,cíuítates recupera: uit, Cumt Megarenfes intra maenía compulfos claufiffet, primo quidem Mínoam ínfulamce pít,nec multo poft illinc difcedens Nifza potitus eft. Inde ín Corinthi agrum progreffus,in: gentipraelío illos fuperauít,multís&p uirorum millibus interfectis Lycophronem etíam ímpe: ratorem occidit, Cumáp illinc dífcedens,& íam aliquantum itíneris progrefTus amicorum duo cadauera infepulta reliquiffe meminiílet,agmen uniuerfum fiftere iuffit,atqy ad hoftes praeco nem mifit,quí mortuorü cadauera ad fepulturam repeteret, INecy illam feulegem feu confue; tudinem uerítus eft, qua comuniter ab omnibus iudicatur, illos hoftibus uictoríam tacíto con: feníu tribuere, qui corpora ad fepulturam repetere coguntur, Itagy trophzi ftatuedi quibusid euenerit imperatoribus facultas adimitur.Q) uí enim uícerínt, potentíores effe iudicantur;itag €os p:ecarío quicquam ab inferioríbus petere abfurdü uidetur. Attamen INicías uictoríz opi: nionem& gloríz negligere maluít, quam fuorum cíuium corpora inhumata relinquere, Poft hacaduefus Lacedaemonios profectus, eorum marítima regionem populatus eft,fuperatisi copíjs quz fibi obuiam uenerant, Thyream occupauit, quam per id tempus A egínenfestene banrt,atq; omnes captíuos athletas perduxit, Cum omnís Peloponnefus confpíratione fada, terra marip Athenienfibus bellum propterea intuliffet, quod Demofthenes locum quemilli Pylon appellant,muro fabrícato claufiffet;ingentí praelio commiffo quadringenti ferme Spar: tíatz milites in infulam qua Sphacteria dicítur confugerüt. Flos capere uehementer optabant Athenienfes,uerum ardua fané ac perdiífficilis obfidio futura uidebatur, cum propter locorum afperítatem& aquarum penuríam, tum quod maximam atq ad res gerendas aptiífimamafla tís partem in híslocís confumendam fore uidebant, hyeme uero locorum prarfidío tutos cerne bant hoftes faturos,cum nulla ex parte facilís ad eos adítus pateret, Hzec igítur Athenienfium animos diftrahebant,& fefe grauiter accufabant, quod míflos à Lacedamonijs de pacelegatos repuliffent;cuius reí Cleon ín Repub.adminiftrranda INiícíe aduerfarius fuerat autor.Is enim cum Lacedamoníorum opibus fauere INícíam, fed eorum quoqj amicitíam affectare confpe xifTet,populo perfuafit,ut pacis conditíones repudiíarent. Sicígitur círca Sphacteriam íampri dem coepta obfidío ín longum duratura uidebatur, multadp toleratu grauiffima obfidentem exercitum perpeti contínuó nuncíabatur, magnaQ in Cleonem ea de caufa fufcitabatur índé gnatío,quam ille omnem in INícíam retorquebar, afferens illum tímiditate atqj mollitie impl? citum, ut obfeffi tales uirié manibus dilabantur effecturum:quod fi fibiimperatorem fierícon tigiffet)non tandíu tergiuerfandi fpacíum illos habíturos fuiffe, His uocibus Athenienfium:l quot permoti, Quin tu igítur;aiebant,etiam nuncad rem conficiendá profícifcerís: Ipfe etiam INíciasaffurgens, Atqui tibilicet,inquít,meannuente expeditionem hanc fufcipere,& fimul exquotcundy uelís copias affumere,nec femper uerbís dütaxat audace te praflare,nullü Reípub, caufa periculum fubíre uolentem, His dictís grauiter permotus Cleon,prímo quidem pudore detentus hocá fe munusrepellere conatus eft, Inde cohortantíbus ueheméter Athenienfibus, grauius íncrepante Nicía,ambitionis etíam ftimulis apítatus, militíam fufcepit, ac fimul tempo rís pscium pracfiniuit,iuratus intra uigefíimum ex quo nauigare coepifTet diem,aut omhesillos ad quosoppugnádos pergebat fe ínterfecturum, aut uíuos& captiuos Athenas duciurü effe, agno igítur ab omnibus rífu iuramentum eiufmodi exceptum eft, quod illum nemoprz flare id poffe confideret, ac infuper eius leuitatem furoremtp admirarentur,quem& alids non fine maxima iucunditate ludibrio habere confueuerant. Fertur enim cum alíquando concio nem habíturus populum conuocaffet, illi&y frequentes coiffent, ac per multum temporis fpa cium fedentes expeciaífent, illum tandem coronatum aduenífTe, atcy ut in pofterü diem conr cionem differrent hortatum effe, neque ením ocíum fibi ílla die ad id peragendum fuppetere, quod hofpítes conuiuío accepturus, facradp dijs ímmortalibus fa&urus effet, Ita Athenienfa tiíu excitato, nihil; ea decaufa turbatos, foluta concione abíjíTe. Is igitur(utantea dixi)impe tator ad eíus infulae oppugnatione creatus, profpera fortuna ufus eft, NNang Demofiteit fuc cedens b. cde B adc abie cfe. ttaf ftop pof díce dra ben pro qui NK gra abl que pul net me níu ner mi ení rec Gr bel E p B apt fot: At fam cer ter ple du dic tuí tío qu tati pri tis. cea ter Cat trà pr: ían bat cc Vix; pic tes am aUi at [Y CO w à f "v 4-—- Rn a————— NS -— V» "B C») wu o V. X US—— UU—-— wv— X GVARINO:VERONERNSI INTERPRETE. 217 y cAdetis intra prefinítamáfe temporis fpatíum omnes quipugnz fuperfuere Spartíatas, armis xdemptis,captiuos A cenas duxit, Qua res magnam Nícíx ignominia attulit, fiquídem non jbiecione clype,fed longe deteríorí tímídítatis arguméto imperandi curam fe neglexí(le paz icíecit)necuerítus efl homíní ín admíniftranda R epub.aduer(anti tam przclarí facínorís pas qandioccafionem praftare,ultro&p tanta rei prxficere ímperatorem.lgitur no íniuríaab Aríz fiophane in comoedía quae A uís ínfcríbitur hoc pacto notatur; INà hercle resut ne flernemus poltulat,nec amplius cun&emur more INícix.Idem in Ruftícis,ubi agrí cultorem quendá talia dicentem facit:Ego-quidem colendis agrís intedere cupío, At'quis te prohíbetz V os. Sed mille drachmas daturü me pollíceor, fià gerendís magiftratibus efficíatís immunem. Nos uero aclí^ bentet quod pollíceris accepimus. Duo míllía etením erunt drachmarum, hís quas INícías etía roímmunitate dedít,connumeratís.Nec parum fané cíuítati ea res attulít deu ímentí,quádoe quidem gloría& potentía Cleonem eoüfque auxit,ut faftu& audacía intolerabilis factus,& Niciz fidentíus aduerfarí,& ín cíuítate res haudquadj probandas tentare fit aufus. Oradí uero grauitarem omnem atqj ornatum fubuertít, cum primus inter orandüm uociferarí,& ueftem ab humeris reijcere, ac femur percutere,& per pulpítum ínter dicendum excurrere coepit, ex quofumma ín pofterumlicentía, K quí omnía turbauit decori cotemptus,ap ud hos quí Remz pubadminiftrabant infequutus eft.Etía Alcíbiadis nomen ínter Athenícfium principes emíz nerecoeperatno malum illud quídem,fed quemadmodum A egyptí regio cum fit feraciffima, medícamenta profert faluberríma,uenena etíam perniciofiffima fundens, íta Alcibíadís inge níum,cum egregíe ín utrangy partem excelleret,magnarum ín Repub. nouationum occafíoe nem przftaturum uidebatur, Q ua res Nícíz plurímum attulítimpedíméti, Cleonis etíam íní2 micitijs ímplícito, quo mínus perfectam cíuitati quíetem& tranquillitaté tribuere poffet.Cum enímlaudabiliter id agere aggreffus effet,repente Alcibíadis faftu atq; ambítíone ad bellü exía recoactus eft.Qua de re latíus dicere aggredíar,altius aliquantum príncipio repetíto.Q uí pace Grxcix non equo anímo tolerabant, duo prxcípue Cleon&€ Brafidas, quorum alteríus uítia bellumoccultabat;ídemá alteríus uirtutes reddebat ílluftriores, Atq; buiclatrocinia& fcelera pluríma,ílli uero egregia quaedam facinora perpetrádí occafionem bellum praebebat. Fí cum Lp apud Amphípolim pugnantes ambo cecidi(fent, Nicias egregíam ad res geredas occafionem fortitus,Spartíatas íandudum pacís auidiffimos Atheniefibus coíungere aggrefTus eft, Cumt Athenienfes proxíma clade debilitat, non amplíus bellí fortunam tentare auderent,& utrígj iam feffi fatigatíig manus praberenr,ítudiofe INícías efficere conabatur,ut ambo ín amicítía pa cma coéuntes,non modo fibíjpfi, fed uniuer Cirarciae alíquandofnalorum finem impone: rent pacemi etíam pofterís feculis duraturam firmarent, Atqy ad hoc flatím feniores ac locu pletesomnes,uniuerfam praterea agrícolarum turbam paratilfima habuit:reliquos uero fi quí duríores inueníebatur,príuatim Nícías admonens,ac R.eip.conditíones& ftatum edoces,tare dioresad bellí cupiditatem efficíebat. lam&p Atheníenfium anímos ad pacem propenfiores ín» uítusSpartiatas ut optime de pace fperarent,íugiter hortabatur:nec illi uerbis eius aopollicíta tionibus diffidebant,cum ob praeclaríffimas qua ín eo uiro uirtutes emínebant, tum quod eos quí ín Pylo capti fuerant, fummo ftudío& humanítate íam índeab inítío complexus, captíuíz tatisinfortunium fuacura& diligentía toleratu facilius illis reddiderat. Igitur inducías annuas prímo interfe pepígere,quo tepore conuíuía€ potatíones ínuícem permifti celebrates, quíee tís& otíj indies cupidiores fiebant. Actalía quídem carmina paffim decantarí audíebantur: las casutínahafta mea quamdíutiflime,atqs aranearum telís operíare. Tum illud ín ore frequenz ter habebant: Eos quí ín pace fomnum capíunt, non tubarum firepítus, fed gallorum excitat cntus.Attalíaquadam dicentes fummo plaufu& hilaritate ab omnibus excipiebantur, Con trduero fi quos talía dícentes audiflent, ter nouem annís bellucn hoc duraturum effe oraculis przdictum, grauíter obiurgabanr, Itagy tacíto inter fe confenfu, pacem firmafTe uidebantur, íamtp finem malis ímpofitum elfe prxdícabant,& magnum apud omnes INicix nomen habe2 batur,quod uir effet díjsamíciflimus,nec fine deorum numine à re omniumlpraclaríffima,uíz ctoría fcilícet;propter infignem religionem ac pietate, fortítus nomen putabatur. Nan?grace tij uictoria nuncupatur. A tg; omníum ídem confenfuserat, ut INícize pacem, Periclís bellum proprii opus effe arbítraretur,cum hic mínímis perfzpe de caufis ín maxíma bella& calamitas tes Giracíam coieciffe uífus fit, ille uero grauiffimas etía iniurías fuos ciues oblíuífcí perfuades, amicítiam cum hoftibus concíliauerít.Propterea tunc fuo opere ac labore perfectam pacemaex autorís nomine Níceam appellabant, Cum íam ígitur de pacís condítionibus inter ridi pos * Videintita Gracchi, C D LJ PLV.TARCHT NICIAS losconuenífTet, atqj captiuos homínes agrostp& ciuitates ínuícem captas utríqy reddendasfi, tuifíent,fortedifcerniplacuit,quínam príores in reddendo effe deberent, Tunc INícias clancu: lum pecunijs exhibítis,eos qui ducendis fortibus praerant,corrupit,[taq; priores reddere La: cedaemonij cópulfi funt,ut ín fuís híftoríjs retulít P'heophraftusInterea Corínthij atq; Bororj non zquis animis qua ab Athenienfibus gefta erant ferentes,bellum excítare conabantur.|i. circo Nícías Lacedaemonios atq; Atheníenfes hortatus eft, ut nuper ab eis inflítutz pacís, foede ris quogp uínculum& firmamentum fuperadderéet,fefeG firmiores aduerfus hoftium ínfültus redderent, V trícg ígitur eíus monitís& hortationibus obteperantes, fcedus ínter fe iunxere, Hxc Alcbiadi nequaquá placebant,alioquí ocíj pacisd ínimíco,& tunc uehementer Lacey moníjs íínfenfo,quos omní cultu ac beneuolentía Nícíam cóplectí, fe uero negligere atqj con: ténere animaduerebar. Palàm igitur paci obfiflere primo aufus níhil profecít; índe cum Athe; níienfes Lacedaemoniíjs fubiratos animaduertiffet,& fe grauí íníuría affectos querentes, quod folícum Boeoti]s fadus iníffent, tum etía quod Panelum atq; Amphipolím urbes ex pacis con ditioníbus debítas non reddidiffent,prxclaram nactus occaftonem caufas quàmaxíme poterat exaggerare nítebatur,€ grauiíTimís uerbis ín Lacedamoníos populum irrítabat, T'andélega; tos Argíuorum accerfens, ut foedus cum Atheníéfibus facerent perfuafít, Qux cum Lacedz, montjs compertaeflent,legatos cum fumma omníü poteflate Athenas miferunt,qui ftatim fe natum adeütes omnia fe quz íllís placuiffent, facturos pollícítí fuz, V erítus igitur Alcibíade ne populifauorem pollicítationibus eiufmodi fibi cócilíarent,legatos arte quadam huíufmodi fefellit, Cuncta enim quacung pofcerent fefe fa&urü fpopondir,(i modo iureiurando pri to pollíceantur, nundj ad populum palám facturos, fe cum libera poteftate mífos uenífle, f ením impetraturos effe quod poftulaffent. Inde períuafos his uerbis legatos in concione dedu xít, Atq; ut primum in totíus populi cofpectum uenere, maxima uoce, ut ab omnibus audite tur,interrogauít,an omníum quz agi oporteret liberam poteftatem habentes ueniffent.(d ili cum apertíflime negaffent,ad fenatum couerfus Alcibiades,eíus& fidem obteftatus, hortaba tur legatosáfe quáprimum dímítterent,neg; eorum uerbís pofthac fidem aut auditum prabe rent, quos tam aperte mentítos audierínt,(ibíG ipfis cotraría dictítantes: nam antea líberam(e poteftatem habere uulgauerant,Perculfísautem ftupore atcp admíratione legatís,cum eos Ni cías excufare mínime poffet, fed ipfe quoq; mocrore perftaret attonítus, populus quamprímá aduocádos Argiíuos,& foedus cum eís firmandü cenfebat,íd& fummo cofenfu decreturi(übi to fuerant,nifiea dere cofultantíbus ingens fuperueniffet terrzmotus,quí quafi auxilio Níciz à dijs miffus, concionem diremit. Poftrídie cum populus frequés ín cocíonem ueniffet,fumm contétione Nícías uíx efficere potuít,ut ab co quod de conuocandís Argíuis prxdícabant del flerent,fibitp interím proficífcendi Lacedzemonem facerent poteftat£,cum fe omnía qux opus elfent curaturum polliceretur, Veniens igitur Lacedemone INícías, honorifice admodumac perbenigne fufceptus eft, quod eum uírüalíoqui optímá, tum fuís partíbus pracípuefauent accepiffea:, Attamen cum hí quí Boeotíorum partibus magis inhrebát ín Reipub.admínifla tione praeualerent,níhil eorum quz petebat confequutus,infecto negocío Athenas redíjt,ubi fumma cum ignomínía& maledi&ís plurímis acceptus eft.[pfe uero Athenienfia iracundii dolorem formídabat,quod fuís prxcípue cohortationibus impulfi,uiros quí apud Pylum capt fuerant,Lacedzmonijs reddídiffent,quos Lacedemoniorá omníum nobilítate,opíbus,affini tte;praftantíffimos fuilTe conflabat, Nihil tamen grauíus ín ipfum Athenienfes confuluere, preterquam quod Mantíneos& Ethenfes Lacedamoniorü rebelles und cum Argiuis info dus afciuerunt,ac Pylum pradatores míferát, quiLaconícam circa tegíonem uaftaret,ex quo bellum fubíto ínfequutü eft, Cum coepta inter Alcibíadem Nicíamá feditío ualídíor indiesfit Ofiraifmus tet, Oftracifmi faciendi dies appropínquabat. Hoc tandg purganda cíuitatí medicamento ad qud fi. conftitutü tempus uti populus confueuerat, atcp illum quífupra reliquos cíues, uel gloría, ud diuítijs,uel potentía excelleret,íta ut fufpectus ín ciuitate haberetur, in decenníü extra cíuítaé relegabat, Magnus igitur utrunc timor ínuaferat, quafi haud dubíe ín eorum alterái Oftrace fmi for$ cafura effet. Nangj Alcibiadís uítam faflidiebàt omnes,atcg horrebantaudaciá, utl: níusín hísqua de fuis moríbus tractant,perícrípfimus, Nícíam uero cum diuitíarü magnitudo fufpectum faciebat,tum eíus in omní uita quafita folitudo,& morum ínfolétía, nihil human? tatis ac comítatis habens,ab anímis populi reddebat aliená. C umé fzpíus uulgí cupiditatibus adGerfatus,dguís ínuitos falutaría queda facere copulifTet,grauior tame& afperior toleratu ut^ debatur,, Atgi(ut omnía paucis cóplectar) iunioribus erat& belli cupidis cotra pacis gae & feniotes p fe reni tíon cnit pati puc tate ciot fpe cic tac cor im utr bui fmi qu fup ti af fla fin na fui po tío p tís ue uis hii [eT Bc tís dir (in tei Us VR—-———————— Th Fw AY I bad Ww ww. wa&um GVARINO VERONENS$SI INTERPRETE, 218 y&eniores omne certamen, cum utrícg aduerfus eum quem oderant Ofltracum uertere cona rentur, V erum íllud per id temporís euenit quod uulgarí etíam prouerbío dici folet, ut ín fedis done difcordíap ciuili plerungg fordídiffimis etiam uirishonoribus potírí contingat. Populus cnimomnís bifaria diuifus,ad publícos honoresadítum fceleftíffimis atcy impudetiffimis uírís atefecít,inter quos praecípuus Hyperbolus etat, uir no ex potétía fortítus audacia, fed ob íme pudentiffima audacia facius potens, quip propter eam quam ín R.epub.gloría nacius eft,cítí att uniuerfam ignomínía affecerít, Híc igitur períd temporís ab omní fe procul Oftraci fufpí doneabeffe putás, quippe qui grauiffimo quog; fupplícij atq; ignomínie genere dignior effet, fperabat cum íllorü altere cíuítate pulfusforet,eí qui reliquus fuperfuiffet, aduerfariü fec& fa áionis príncípé conftítuere, fumma enim uoluptate feditione fouebar, atq; aduerfus utrangg uite populü concitabat,[gítur INícíe agg Alcibíadis familiares huíus homínís peruerfitatem confpícati,& per clandeftína colloquía multa fuperhac re communícátes, finem feditíonibus imponere flatuerunt,[tag; comuni confenfu effecere;ut illorum neujer, fed quí medíus ínter utrofqy furrexerat, Hyperbolus urbe pelleretur. Ea res prímo uoluptate rifum populo pre büitquem tamen haud íta multo poft ín indignatione conuertit, quod eius fupplicij dignitate imminuíffe uíderetur,in uirum fordidiífimáü abutens.Ine(le enim huic fupplícío autorítatísjalí quídarbitrabantur,&"T'hucydidí quidem, aut Aríftidí, atcp horum fimilibus, Olfiracifmü pro fupplicio re&tíffime daríttam fordído autem tam fcelefto hominí,honoris potius& arrogans üzaliquid afferre,(í non flagitijsac fceleribus fuis merítas poenas patíatur, fed ea tantü uelutí afligatione notetur,qua optimi etíam uírí interdü affici confueuerunt,Ethoc Plato alicubi co mícus de íllo fic dixít: Quidnam híc operatus eft ut uíris primatibus dígna pateretur, fe aut£ ac flgitjs fuís índígnae'necp ením uírorum talíü caufa Oftracifmus ínuetus eft. Atcy ín hoc uíro finis per Oftracílmum puniedí quenquá factus eft, Nemo eft ením poft ipfum tali poena dam natus, cum Hipparchus Colargeus tyranní cognatus primushoc fupplícíj genere damnatus fuiffet, Atque fortunz ludum iudicatu fané difficillimum hac ín re animaduertere meríto quis potef.Siením cum Alcibíadeconcertans INícías, Oftracifmi fubíjffet perículum, aut adueríaz tofuperato magna cumlaude& gloría domi futurus erat, aut antequá ínaduerfos imminene p tísfortunze cafus íncíderet,optími ímperatorís exiftimatione retenta,ex urbe difceífi(et, INeas uero melatet aliter'heophraftum hís de rebus fcrípfiffe;& non INiícía, fed Phzeace aduerfus Alcbíadem certante,Hyperbolum relegatum fuiffe. V erum plurímihiftorícorum atcy íjdem probatiffimí,fic ut à nobis expofítum eft tradidere, Cum Egeftenfíum& Leontínorum legati Athenas uenilTent,hortantes ut exercitus ín Sícilíam ad eíusdomíntü capeffendü mitteretur, contrá nitens fumma contétíone Nícías ab Alcibíade fuperatus eft.Ille ením cum populus uos cretur,omniíum anímos ingenti ípe compleuerat,& quafi labe quadam& contagione ínfecez ratadbellum capeffendum, ut íam ín palaftrís& círculís confidentes feníores, nihil aliud ín Sí dliz formam atque fitum,& círcunflantís marís naturam,portus prxterea,X locorum qua ad Libyam uergunt dífpofitíonem in ore haberencinegy enim tam uictoríz prarmíum Siciliam fu turam exíftimabant, quàm ad ulteríora procedendi facultate prafflaturam effe, daturamtp adíe tum unde Carthagínenfibus bellum cómodius ínferre poffent, quibus fuperatís, totíus marís quod íntracolumnas Herculeas continetur, facile fe potíturos fperabant, Cum igítur ad bell fufcipiendum omníü animi propenfi effent, Nicias eorü ftudijs aduerfarí conatus, paucos adz -». A;"", i Lir) 1 UC» modi atque ínualidos fententía fuzfautores ínuenít, Quíením díuitijs& opibus poterant, quanquá pacem& ocíum affectarent;palám tamen íd profiterí non audebant,popularis infaz mízrumorem uerentes,ne príuatícomodíratíonem publícz gloríz anteferre,magístp ímpen fe uitandz caufa, quàm pro R eipublicee utilítate talía cofulere uíderentur.: Nícías ueso qua^ üisomnium auxilio deftitutus,nunquame fententía dimoueripotuít.Sed cum íam bellüi Athe nienfes decreuiffent,fe&j cum Lamacho& Alcibíade eius belli duces declaraffent,ruríus aduo ataconcíone affurgens, maxima uoce populum obteftatus;bellum diffuadere conatus eft, Poflremo grauioribus uerbis Alcibíadis auaritía& ambitionem accufauít,quod príuatjhonos rís& lacrí cupiditate impulfus,tam difficilitamqy arduo bello cíuítaté ímplícare non dubitaret, Traditur omnes fermé facerdotes publícosatq; arufpíces huic expeditíoni adueríatos efle,&C [imis illos aiebat monumentis comperíffe,magna Athenienfibus gloríam€ Siciliae rebus portendi, Quídaetíam áb Ammoniís oraculo ueníentes refponfum acceptum ferebant, haud'íta multo póft fore ut Syraeufani omnes in Athenienfium poteftatem deuenirent. Qui ueroadE 2 Portenta que cefferunt. PLVTARCHI M, CRASSVvS | C uería prodígia comperiffent,metu perterrítí proferre illa non audebant, Attamen qua palm "| ín omniG oculis obuerfabantur,occultarí aut diflimulari míníme poterant, qualis IVlercuri;(; gnorum deuaftatío fuit, que omnía una atque eadem nocte membris pluribus mutilata fuiffe conftat;prater unum quod Andocidis appellabatur, monumenti quídem Aegeidos ttíbus, uerum quía iuxta Andocidis domum pofitum effet, eíufmodi nomen fortitum eft, Accedeb; quod apud duodecim deorum templum uír quídam repente ín medium altare profiliens cum illud femel circunluftraffet,faxo(jbimet pudibunda execauit.In Delphis autem Palladis aute fimulacrum znez palmz fuperpofitum flabat, quod Atheníenfes pro re bene ac felíciter aj. uerfus Medos gefta conftituerát. Hoc diebus plurimis corui rofiro un guíbusi petentes quo« dammodo lacerare conabantur,ac palma fructus qui ex auro fabrícatí erant, partím uoranteg abfumpfere, partim ui conuulfos deíecerunt, Veri hc à Delphicis homínibus Syracufano: rum gratia ímpulfis, Atbeníenfes fimulata fuifTe críminabantur, Cum eos oraculum iuffif fet facerdotem Palladis, quí Clazomenís erat, ducere, cui nomen erat Hefychías, quod latíne m quies interpretatur, lli confeftim Clazomenís facerdotem accerferunt, non fatis ut uidetur di percepta fententía,íubentís cíuítatem prafentíü rerum flatu contenta, quietem agere, Meloi | igitur quida aftrologiz perítí(fimus, acper íd temporis in magiftratu conftitutus, fíue artísfus ui perítia, fiue eorum qua fupra retuliportentorum fignis admonitus, fiue humana prudentia fretus,ut mílitíze uacatíonem ímpetraret,furere fe fimulauit,ac propríam domü incendít,Qui: dam uero furorem fimulaffe negant,(ed cum domü confultó incendiffet,tum prodíjffe ín con: cionem,multatp de domusiactura conquaftum petíjffe,ut filío cui proprijs fumptibus infir Cla tríremí ín Sicllíam proficifcendum erat, milítíam remítterent, Socrati etiam quí fapíenspet id temporis habebatur, dxmoniíum, cuíus plurimü famílíaritate utebatur atq; colloquío,pradi xiíTe ferunt,expeditionem illam R eip.perníciofam futur; id Socratem ad amicos detuliffr indetpad plurimos eiufcemodí emanaffe fermones. Illud praterea non mediocriter plerofg D turbauít,quod per eos dies quibus portu claffis nauígauít, mulieres Atheníenfes forte Ado: videfupriin| nifacra celebrabant,atqy idcirco multis ín partíbus cíuitatís cadauer& fímulacta,& fepulchto: uit4 Alabiadis, rum imagines pofitz erant,círca quz plangentium mulierum greges uerfabantur, Multosig ubibiclocusali tur hocomineturbatos dixíffe conftat, uereri fe netantarum uirium tam praedariffimus appa I terestvedditu. ratus breui fordeíceret,cítoG fplendoré omnem& robur amitteret, Sed hec hactenus. Nunc | sentétisuerofu. ad INiciáreuertamur,quem quodtalibus coeptis obfiftere fit auf us,necp ínaní fpe tumefadus, paroris c bv^ nedy ímperandipericulo gdeterrítus fuerit, nec rurfus potentiae magnítudíne ínfolens reddítus, islociest, ce. optimíac moderatiuiriofficío functum eatenus fuiffe conflat, Sed poftquam nei populumà bratatit ddli-. belli ftudio auertere,neg; imperandilabore effugere fe poffe confpiciebat,cum de utrocj fum: viz fáljcinqi ma contentione laboraflet,fibit; populus reluctanti& ínuíto magifiratus gerendi onus impo: bus liutquif- faiffet,non ultra cunctaríautremifle quippia agere oportuít,uerum fummo ftudio ac diligere pia funehrisre^ tía quae ad profectionem opus effentexpedire,nec tanquam delítíofum puerum,relícta poft prefentabatur, Vittora d iaui profpícientem, collachrymare, multa& quod fuís monitis non patuiffent Athe atq; ea rcm plu» níenfíes continuó deplorantem,collegarü fimul ac mílitum animos reddere languidiores, Non ribus ufa i^^. eye diocríter preterea& fuz gloríz& ciuitatis ínterfuiffet, fiquamprímum Siciliam attígerat, dufpicdtá, c! omnem belli impetum ín hoftes effundens, fortunam ipfam bene agendo fuperare tentaffe: to exeat uod fecus omnino ab eo geftum eft, Cum enim Lamachus recto curfu petere Syracuías;& aifeffos im a: quamproxíme cíuitatí bellum admouere fuaderet, Alcibiades uero folícitatís prímo finitimis ip: det. urbibus, ad dedítíonem quafcunqy poffent compulfis, tam demum Syracufas aggredi opot eee f fum.(ete cenferet,Nicías ab utrod díffentiens, Sicíliam riauíbus luftrarí cenfebat, ac pofiqua hofti inidijet, bus atenorum ac tríremíum apparati oftendiffent, Athenasredire optimum putabat, quum AMI Egeften(ibus quafi deguftationem quandam fuarum uírium prxbuiffent, His ille con(lijs pif fim uulgatis,uehementer animorum ardorem extínxit,& míliti obtudít audacíam, INec fane multopoft,cum Atheníenfes Alcibiadem ad iudicíum reuocaffent,nomíne quídem cum uno tantum collega, re uera autem folus imperator relí&tus fedens ac circumnauigans, plurimum etiam confultando temporís abfumens, non antea deftítít tergiuerfari, qudm fuorum animos B defidía ac defperatíone torpefcere,hoftiumuero excitari audaciam,& quem ex prímo aduenti V conceperanttimore deponere coégít, Neq; enim medíocríter perculfi fuerant Syracufani,cum T| adhuc apud dlaffem Alcibíade exiftente, fexaginta naues urbem círcunfiftere confpexerunt, BUM quás in ipfis portüs faucibus ín ordine ftructas firmauerant, atque ex hís decem portum explo randi caufa intrare iufferunt, Hiís etíam mandati, ut Syracufanis per pracconé bellum pde rent, p ren ET ab M» —— GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 219 y rec fidíatius Leontínos domo prohiberent, nec in proprías fedes remeare paterentur, Ab his nauís una Syracufarum capta,quze dtemplo louis Olympfj, quod fatís longo fpatío Syracufis aberat,ueniens tabulas ferebat,ín quibus cíuíum omníü Syracufanorum quicungs arma ferre offennomína ínfcrípta erant, Has íampríde compofitas& ín louis templo reconditas tabuz lasad fe uncSyracufani mitti íufferunt,ut eorum quí ad urbís cuftodíà haberentur idoneí,nu merum exquírere, ac recenfere poffent, Igítur eiufmodi tabula ad Athenienfiü ímperatores delatz,atgy inter milítes paffim uulgatz, maíoré in modum vatum atqg arufpícum mentes tur bauere,quod ex hocíam oraculü fide perfinitum arbítrabantur,quod Athenienfibus pranun carat fore ut aliquando Syracufanorü omnii Athenienfes potírentur, Non tamen ad hoc íne tendi(fe uídetur oraculum, fed eíus temporís habui(fe ratíone,quo Athenienfis Calippus Díoz neinterfecto,Syracufarü ímperíü occupauít, Interea cum Alcibíades(ut antea retuli)ab Athe nienfibus reuocatus ab exercítu difceffifec fummam rerii omníum poteftate penes Nícíam re manfiffe conftabat, Lamachus ením etfi aliquanto iuftítia atq; animidortitudine praftaret, ín bellotamen fupra etíà quàm fatís cautus,nec fe fortunz cafibus facile credens habebatur,pau pertate ucro eoufcy infignis, ut quoties íllà Athenienfís populusímperatore crearet, alíquan tulum pecuniae ad pallii& crepídas comparandas decerni opus effet. INícías autem cum proz pter díuítíari magnítudíne, tum ob egregiam rerum à fe geftarü gloriam, maximae apud exer dtum autorítatís habebatur. Sophocles ígítur cum in exercitu quipprà ín commune ducibus, quorum ipfe natu maximus erat,confultaretur,& à Nícía prímus fententíá dícere iuffus efTet, refpondiffe fertur: Maximus ego quídem natu fum, fed tu honoratíffimus, Tunc ígitur Lama chumnon ímperij fociü,fed ueluti eíus ímperío fubdítum nactus, fegníter cunctanterdp belli protrahens,& quamprocul ab hoftibus Sicilíam nauibus círcumuectus,íllorü animos auxit& audaciam[ndead Hyblem paruum fané oppídá exercitu admoto,armís illud expugnare non ualuit, fed uocatos ad colloquí& oppidanos ut fefe dederent exhortando perfecit: ex quo non mínusapud fuos milites, quàm apud hoftes contemptuí habitus eft, Poft hc exercítü Catínà ducens,cumillí fefe fponte dedídiífent, nihíl memoratu dígnü geflit, nifi quod Hyccarenfem agruma Barbarís tum poffefTum populatus eft, V nde€ Laídem famofiffimá poflea meretríz deuectam fuiffe tradunt. Cum íam maior aflatís pars tranfijífet,& fama índíes increbrefceret Syracufanos animis& uíríbus auctos cotra Athenienfes ultro uenturos effe ,iamáp caftrís obz equítantes hoftium milites fcifcítarentur utrum apud Catínenfes mznfurí, an domi reducturí Leontinos ín Síciliam ueniffent,uíx tande compelli Nícias potuit, ut Syracuf(is claffem admoe ueret,[taq; utadueniens caftra metarí fine hoftili impedimento poflet,& íllorü uíres(fi qua daz retüroccafio)perfríngeret, uirum quendi transfuga fpecie Catína mifit, quí Syracufanos mo neret, fihoftium caftra defenforíbus uacua inuadere, atque omníbus eorumarmís& ímpez dímentís potiri uellent, conftítuta díe Catíinam properarent. Fore ením ut cum plurímum Athenienfes ín urbe uerfentur, Syracufanorum amící eorum aduentu cogníto portas urbis daufas occupent,& naualíbus ignem inijcíant, íra ancipiti periculo diftractos Athenienfes neutram ín partem fufficienter laturosauxilíum, atq;yad hoc multos peragendum comparafz fe, necaliud quicquam prxter eorum aduentum expectarí. Hocomníum quz ín Sícilia INí2 cías gefferít praeclariffimum extítít facínus. Nam cum Syracufanos omnibus copíjs Catinan: petentes, urbem defenforibus uacuam accepiffet,clafTe Syracufasproficífcí,& portum obfiz dere iuffa, ipfe terreftrí(tínere Syracufas ducens, omnem círca regionem occupauit, nullo; aduerfante ponendis caftrís eum locum delegit, quí ab hoftili ínfultu tutiffímus effet, atque unde facíllíma ín hoftes effet eruptio futura. Hís peractís cum iam Syracufani domum ihfiruz Gísordinibus remearent, ipfe quoq; copias ín aciem eduxít,ac pugna ingentípro cíuítate com míffa, uíctoríam hauddubíe reportauít: paucos tamen ex hoftibus interfecít, Equites ením fefe uí&'oribus obfjcientes, ínfe&atíonem prohibuere. Poft hzc cum flumíni fuperimpofitos pontes refcíndi INicías iuffi(Tet, Hermocrates ín Syracufanorum concíone de przfentinm rez rum flatu differens, non diffidere fuís rebus Syracufanos hortabatur, perrídiculum effe díz cens fiin caftrís tunc exiftens Nícías pontíbus deiectis pugnandi uídeatur occafíonem effuges reuelle,cum Athenís ufig Syracufas pugnandi tantum caufa nauígarír, Atq; permagnü fané aduerfiprzelij cafus terrore Syracufanis incufferat.Ideopcum antea quindecim uíros bello 3d« míniltrando przfeciffent,tres infuper adíjciendoscenfuerunt,eísq liberam omníum potefla« tem populus tribuit, cum eos prius iureiurando adegiffet,fe quamprímü belli ips adeíletmae 5 3 cm;tuncuero paruulà admodü puellam inter alíos captíuos abductam,& ín Peloponnefum. Li Frontinus afcri yit Aleibiadi, PLVTARCHI N1C!BHNM$C giftratum depofituros.Dum hzcSyracufís agebantur, Athenienfes milites Iouis Olympijpfa| num maximis opibus(ut fama ferebatur)ínfigne,(umma contentione díripere affeciabany, ld INicías alías ex alijs caufas nectens,quoad pollet ín longü protrahere, ac prohibere nitebatur, maxime uerítus ne cumaurum atg argentü quodiillic effe plurímü ferebatur, milites dirípuif: fent,minímü quod ín publicà redigeretur utilíraté, omnis uero perpetrati fcelerís ad fe redun, daret ínfamía; quod ab eo rectíffime prouifum effe dubitare nemo poteft. Poft hac uíáori quam przclaríffimá habuerat ut(aefciens,non multos dies círca Syracufas moratus ín Nay adhybernandü conceffitmaximos R eip.fumptus,utiílítate uero perexíguam afferens. Aliud enim nihil effecerat omníno, dj quod deficientes ad fe ciuitates alíquot in fidem fufceperar, Igi tur elatianimísSyracu(ani,omné qux Catíne adíacet regíoné populati, caftra etíá Athenien; fium quz non proculab urbe pofita erant,íncendere. Horum malorü culpam omnes in Nícg referebant,qui perículorü rationibus fübducendis occupatus, cum etíam míníma quzqj caue: ret,rerum gerendarü gubernatrícem temporís occafionem praterfluere finebat, Nam ín ipf) reiperagendz curfu nemo illum iurepotuít unquá reprehendere, Fuít enim ín agendo acu ratusac diligens,fed cuí maxíma deeflet audacia.[gítur cum ex hybernís Syracuíts admouce fiatuiffet,tanta celerítate naues deduxít atq; compleuít,ut cum epiftolas de dífceffu fuo períai pias deprehenditfer fama ipfam aduentu fuo fuperauerit.Itaqy auxilíares hoftíü copías impro: uifo aggreíTus infugam uertít,ac trecentos ex eís milítes cepit,& equítatü rebus omnibus epe gie ínftructum,íta ut pené infuperabilis uideretur,perfregít,atque inutile ín pofterü reddidi, paruo& tempore Syracufas muro círcunfepfit, ux res prxcipue Syracufanorü animos debi lítauít,tuos uero milítes alacrítate atq; audacía compleuit.Eft ením Syracufarum urbs Athenis non fere minor,ad claudendü uero longe difficilíor, cum propter camporum ínaequabilítag, tum propter adíacentíti paludum frequentíá& marís propinquitate, Nec uero ad extremam confummatíone tam praeclarum opus deducí potuit, fed paulum in medio fpacij relí&umef, cum& alíoquí Nicias eíreí non multü impartirí diligentiz confueui(Tet,& tunc morboque Phrenítin appellant correptus, ímperatorís munus exequí non ualeret, atcy opus ímperíeái relínquere cogeretur, Admírari fatís hocloco non poffum ímperatorís diligentia,& ergamil tesamore przcipuum,& mílítum erga imperatore obferuantía ín omni tempore prafüità quo apudSyracufas profpero euentu bellum geffere.Q uorii fplendore captus Euripides, pofiqui omnes uicti fuperati&p cecídere,tale in ipfoszediditepigrama: Hí uírí de Syracufis octiesuidio tíam reportarunt,donecetrifq; dj aequa forte propítij fuere, At uero non octíes cant, fedlon ge pluriesab Athenienfibus fui(fe fuperatos Syracufíos, fí quís recte confideret,iudicabitante quam íllis uel fortunz fuíor poteftas, uel deorum numína aduerfarentur. Cum A thenienía uehementíus animis€ audacía creuíffent,Nicías quamuís aduer(a ualetudíne oppreffus, ati men quacunque poffet ín exercítu munia obibat, atque omnibus rebus fupra uires etíampiz fio aderat:quod fi quando morbus íngrauefcensacríus torqueret,íntra munitíones cum pat: císadmodum feruís acfamiliaribus fe contínebat,L'amachus autem exercítus curá gerens, afl dua quidem, fed tamen leuía cum Syracufanís pradlía faciebat, qui& ipfimurum alterà alíquan to fpacio ab urbís mcenibus diftantem& Atheníenfium muro oppofitá ftudíofiffime extre bant,unde Atheníenfium opus ímpedirent,acfe prohiberent círcumuallarí,Cu má fuperi «yes przlio Athenienfes fugientes Syracufanos effufius profequeretur,ín integrum& tuncat ueniente equítatum íncídere, Ducebat hunc prxtor Callícrates,uír& animo& bellicz uirtutis gloría preftantiffimus,qui cum forté agmen pracederet, Lamachü ad fingulare certamen pto uocauít.Igítur ei congreffüs Lamachus grauí(fimo uulnere faucíus,nihilo leuiushofticumi flixíffet uulnus,mutuís uulneribus ambo cecidere.Eíus corpore& armís potiti Syracufanish fufo curfu Athenienfii muros& caftra petebant, ubí Nícías pene folusabf copijs& auxilis| infirmo etíam corpore uerfabatur, Hic urgentís impetus neceffitate excítatus,& í mmínentis perículí magnítudínem animaduertens, famílíares ac feruos omnes quí fecum aderant, iuffit, quícquid lignorüantemuros machínarum parandará caufa conuectá fuerat, atg ipfas eríam iam fabrícatas machínas ín aceruum coníectas íncendere, Atq eo confilio irruentium Syraci fanorü impetü cohibuit,fibig; ac murís tum etíi rebus omhibus atq; ímpedímentís Atheníc fium falutem attulit, Nam cum flammiexcítatam confpexiffent Syracufani, fubito retrouer( difceffere. Interea Nícías folus relictus imperator, íngentifpeatqy anímo gerendü bell fufce: pít.'Nam& urbes multe Syracufanorüad eum defecerant,& undíg nauigía ad exercítum ut nientía frumenti& omnifaríi generis comeatus abunde fuppeditabàt, Profperís ením rebus| permuli Rp co lip fui po las ct uit te ui id i] GVARINO VERONENS$I INTERPRETE. 220 y permulti reperiuntur fautores, Etíam Syracufanifefe ulterius poffe tutarí diffidentes, quibus conditionibus pacem à INicía petiturí effent,confultabant.Dum hzcin Sícilía agerentur, ry lippus aLacedamontjs miíTus auxilío nauígabat,aty itinere circumuallatam murís urbem& fuíos prelio Syracufanos maxiímis urgerí difticultatibus accepit, Itag; cum uníuerfz Sicilie íam potírí Athenienfes arbítraretur,eo tamen con filío reliquü íter peragere conftítuít, utfalte[tas lasurbes Sicilíz finitímas ab Athenienfibus tutaretur, quanquá hoc ipfum perdifficile futur& exiflimaret. Magna ením apud omnes fama íncrebruerat, Agheníenfes omníü circa regíonum imperio facile potíturos,quod exercitum optímü haberent, X duce cum felícitate;tum reí milía tarís perítía GC prudentía infuperabile, At uero Nicias praefentíü rerü fucceffibus fupra mores (upra natura factus audacior, nulla aduenientis Giylippí ratíone ducebat, Augebant autem anímos eius cládeftína per occultos interpretes cum Syracufanís ciuibus habita colloquia, quí etíam frequentíus índíes nuncios fubmíttentes,certis conditionibus urbem fe dedíturos pollíz cebantur,His ígitur pollícítatíonibus fidens INícías, neg; munire cuftpdíjs aditus, neq; Grylipe pouenienti praefidia opponerecurauit, fed cum íllum penítus negligeret,& nullius momentí ducendumi acbítraretur, Grylíppus non fentientibus fermé hoftibus, Sículum fret& przteruez &useft;& quàm procul Syracufis copijs expofitís, quacung; poterat ratíone milítes undíc; co gere, exercitum augere,fummo ftudio laborabat.Horum omníü ínfcíj Syracufaní,quippe qui nihíleíufmodí expectarent, populü ad concione uocauerant, ut de quibus condítíonibus pax áNicia effet petenda, referrent,ac prímü omníü legatos ad petendas inducías repente míttendos cenfebant, antequá penítus ab Athenienfibus circumuallarentut;parü enim perficíendo opetideerat,ídip breui ad exítü deducí poffe uidebatur,cum íam omnís ad extruendum mate ría preparata atqj ín unum coacta effet, Dum hxcSyracufis agerentur, Giongilus Corínthíus aGylippo milfus,cum una tantütríremi nauígans Syracufis appulit, Ad eum magna repente frequentía concurfum eft:cumqQ aduentus fuí caufam fcifcitarentur,fed Giylippo mifTumaie bat, ut docereteum breuí cum maxímis copijs affuturüi auxilío,[d quand latís anímís omnes audiffent,non tamen uerbís eius fidei(atis adhibuere, quoad nuncius alter fuperuenítà Gyylíp pomandata ferens,ut uenienti fibi obuia Syracu(ani procederent, Eo nuncío cunctíalacriores animísfacti,confeftím arma fumpfere, lamq ínftructüagmen,& ad pugnandü(fi fors tuli(let) expediti ducens Giylippus aderat. Adueníentí fefe cum exercítu Nicias oppofuit, Cumá inz firudx utrínque ftarent acíes, Grylippus ín Atheníenfiü confpectum depofttís armís progrefz (us,per prxconé edixir,abeundilicentía fefe Athenienfibus praeftars, fi relícta Sicilía atcg omnibus inde przefidijs deductis, difcedere uelint, C uibus uerbís ne refpondere quídem Nícías dignatus eft:milites uero íllorü audacià deridentes fcifcítabantur, ín uníus ne íam attrítz chlamydis& Laconici baculi aduentu,fpei tantü ac fiduciz Syracufaní pofuifTent,ut repente Athe nienfes cotemnerent,quos paulo ante memíniffe poffent longe ualídíores, ac melius comatos eLacedaemone uíros trecentoscaptíuos,& ín uínculis habítosultro Lacedamonijs reddidiffe, Timxusetía in fuis hiftorijs refert,non multidSículís Gylippü exíftimatt, poftquamlucrí cue piditate,& fordes fummam6 in rebus mínimís curiofitate aduerterunt, multady ín uefté quam fordidam& femílaceram geitabat,&& comarum prolíxitatem etíam iocatos. Idem deinde fcribít,utprímum confpectus eft, homines plurími tanquam mínores aues noctuz círcüfufos, ha bítus nouítaté& cultus neglectum fpeciaffe,& promptiffime imperata feciffezquze míhí ueríf? mílíor fentétía uidetur effe,cum in chlamyde una& folo baculo cíuítatis Laconícz fpecie& di gniítatem contemplarentur, Siquide totíus perfectibelli eloríam eí uniacceptá Syracufanos re tülífe)non modo Thucydídes,uerü& Philiftus uit Syracufis oríundus teftatur, quí eius belli negocijs admíniflrandiís non ociofus fpectator interfuit, Príma tamen pugna res Atherenfiü luperior extítit; nam& ín fugam uertére Syracufanos,& ex eis aliquot, inter quos Gongilum Corinthium, interfecere,Poftridie uero quantumiín bello rei militaris perítía ualeret, apertiffie me Gylippus declarauít.lifdem ením milítíbus,& eodem ufus equiítatu,atg; in eodemloco dez pugnans;acieítantum ordíne commutato, Athenienfes ingenti przclío fuperauit,& fugíentes uícyad caftra ínfequutus eft.[nde Syracufanos ad opus quoddam faciendum conuertit,& cx» mento& lapídíbus fufceptis quosad murorum extructionem Atheníenfes comportauerant; crebra íaxta illum quíab ipfis Athenienfibus conftructus murus fuerat, propugnacula excíta uit,confttuctum& murum pluribus ín locís ínterrupit, atque ítalongo tempore multodplapo teexhauftum Athenienfibus opus inutile reddidit, quod aque uictis atq; uíctoribus prodeffe uideretur, Hís fucceffibus elati Syracufani, ne marítímis uiribus inferiores effent, claffem pas 4. C PLVTARCHUI NICIAS rare conftítuerunt.[gitur paffim dímifTos equítes,homínes quofcunque fors obtuliffet, capere atquead naues ducere íufferunt,eog pacto uirorum magnum fatis numerum parauere,lnter hzcGylippusterre(triitínere exercitü ducens, Syracufanorü ciuitates obibat, atqy undic ay. gendo exercítuíi fupplementa contrahebat, omníbus prompro aclibentí animo propter exi míaseíus uírtutes obtemperantibus.Hac ubi Nícíasanimaduertít,cum fubito tantá permun, tionem rerum factam intueretur,per literas Atheníenfiü fenatum monuít, ut uel exercitü lig in Sícíliam mítterent,uel eum quí ibídem effec, deduci iuberent, fibi uero ut milítíz uacationz praflarent,fummis precibus rogabat. Atqy iatnpridem nouas ín Sícilíam míttere Athenienfes decreuerant, fed bene felíciterG ex rebus geflis ínuídía in INícíam excitata, quo mínus mitte: rentur ímpedímento fuerat, T'uncigítur auxilía propere fubmíttenda omnes fummo cófenfa arbítrabantur,atg ita Demofihenem quamprímü trapfacta hyeme cum magna claffe in Síci; liam trafjcere decreuerunt.Interím uero Eurymedonté in medío etíam hyemis proficifci iuffe; runtquí exercítuí pecunias deferret, fimul Nicia certíoré faceret, fenatüi Butydemo& Me nandro, quítunc ín exercítu erant, ímpertj iura cum Nícía adzqua(fe, ut aequa potefiateom; nes quoad noua fuperuenírét auxilía,exercítuí prxeffent. Interea INícías terra marítg fummo ftudio bellü gerens, marítíma pugna fuerat fuperatus:quauis& hoftiles naues alíquot perfre; gifet,nonnullas etíà demerfiffet laceratas. Terra uero, cum obfeffo Plemyrío ope ferre prope -raílet, Gylippi celeritatem prxuenire non potuít, quí ímprouifo aggreffus oppídum ceperat, multadp fimul nauíum armamenta X pecunías ingentes, quas illic Atheníenfes quafi tutilli mo in loco depofuerant, multosip ín expugnatione uíros ínterfecít, plures etíam uiuos cepit Maxímum uero Atheníenfibus attulit detrimenti conuehendorum commeatu fublata facul :tas, Nam tenentíbus Plemyríum Athenienfibus, perfacilís erat atq tutiffima commeatuum Athenis deuectío. Contrá autem cum ab hoftíbus reneretur,maximas prabebat difficultate, cumaf(Tidue paratá claffem qux ueníentes naues excíperet,Syracu(aní detínerent.Hacomni cum uehementíus INície animum flímularent, tum illud grauí(fime torquebat, quod cum marítíma potentía füperíorem agnofceret, non quo anímo ferre poterat feab hoflibus ineo pugne genere fuí(le fuperatum, nec íd fibitam uírtute hofltíum, quàm temerítate fuorum cn tígille animaduertebat,qui perfequendí cupíditate íncenfi, derelictis ordíníbus cuncta tuibe uerant. At uero hoftíum duces proxíma uíctoría ferocíores reddítí, egregie ínftructa claffe ad pugnandum parata,fingulis diebus ín confpectu aderant. V erum INícías non amplíusin marí decertandá putabat; extremz dementíz efTe dictitans, fi cum ornatiffimà claffem quam Demofthenesducturus effet, pautó poft affuturam compertáü habeant,tamen cum paucis nay fatís firmís nauibus fortune fefe dubijs cafibus credere malínt, Eutydemí uero ac Menandri omníumdQ quí hor partibus fauebant,longe alía mens atqj; cupidítas erat. Nam cum fe nupt ín imperio conftítutos anímaduerterent,nímia flagrantes ambítíone,przclarum alíquidani Demofthenis aduentum zdere cupiebant,& tacíta quxdam füberat aduerfus INicie gloriam zmulatio,quam fupergredí,uel xquare falte,non mediocriter affe&tabant. Huíctam ímmenfe cupiditati praetextum cíuítatís gloríam proponebant, quam pollui ímo funditus euertí didi tabat, fi quotidie adnauigantesSyracufanos& ftudiofe pugná depofcentes formidarent, Hi rationibus multítudínis animos concítantes,marítímo przelío dimicare ftatuerunt. Ab.Ariflo Lib.7e ne Cotínthío gubernatore;qui luo claffis cornu preerat(utinquít Thucydides)aftu circüuen ti, à Syracufanis fuperati fuere, plurímostp in ea pugna milítes amiferunt.Hac de re Nicasm ximo anímídolore torquebatur,quod& antea cum folus imperíü adminíftraret,non fatíspro fperoeuenturem geffilfer,& runc collegarü errore& cupiditate coactusnon potuiffetín Íc tenti? permanere,[nterea Demofthenem cum claffe íam fupra portü delatü confpiciunt, que cum effet apparatu rerum omníü magníficentiffime inftructa,& amícísafpectüi prabebati cundiffima,&(üummü ínímícis terrorem íncutíebat, Nauibus enim tribus fupra feptuaginta armatorü milíti quíng; míllía, aculatorum uero ac fagittaríorü funditoribus quibufdam ad míftístría fermé millia impofita uehebantur, Armís uero ac milítaribus fignís, praterea naute rum actibícínum turba ab eo exornata tríremes erant, ut fcenící apparatus magnificentiam pra feferrent;atq; hoftibus maxíme formidabiles apparerent.Igitur exterrítí animís Syracule ní,nullá iam malorá finem,nullas pofthac futuras pacís conditiones cum Atheníenfibusfpe rabant,fed iam extremi fortem atq; urbís amíffione anímo concípiebant, Nícía uero non 2d mod díuturna latítía fuít, quam ex tantarü uíría fumpferat íncreméto, Nam cum prímü De mofthení congreffus eft,nímià eius audacia& feftínatione deprehendit, lubebat enim deett * rímt f" o££5 o^ pm mee fülj^w o£6 2$ TT"€. — --—"bo o» Lom mm Guo o À,FAA Adm-£- oA. DP 5$ D EMO£2. H5 ete ter Iis xis (21 liü né (es lez nm (Ía H le: A n) e r at [i if, ul im tS 1i I" a li p ri GVARINO/ VERONEN$I INTERPRETE, 2 meaduetfus hoftes dimicare,& reí totíus euentü experírí,atcp ita captísSyracufis domum res meate, Huíusaudacíam admiratus Nicías,orabat ne quíd temere,ne quíd immature aggredí prapararet;cunctatíone uehemeter hoftíbus obefTe,quod neq; fumptus díutius tolerare pros pier pecuníarü ínopíam polfent,& à focijs non multo poft defertü írí neceíle effet.[tay fi cun» ando bellá protrahatur,maxímís círcüruentos difficultatíbus, condítíones rurfus componen dx pacis quafíturos eíTe,ficuc& antea factitarent.Et íam non pauci ínter Syracufanos erát,quí dandeflinís nuncijs admonebant Niciá ut nullo modo remítteret obfidione, iam ením íngene tbusneceffitatíbus urbe laborare,& Grylíppü quotídie apud omnes íntolerabiliore fierí,[taqg fiuel paululum augerí cómeatus penuría caepítfet,fore ut nemo difficultates eiufmodi tolerare diutius poffit,fed conditiones pacis quaícungy accepturos effe. Hxc INícías partím ambagibus obuoluta& uelutí per nigmata proferebat,partim quod adéda non arbítraretur, taciturnus obferuans, tímiditatís de fe opínione militibus dabat, qui ídé quodantea contigiíTet euenturü rurfus improperabant,ut cunctatione& formidine omne amícorü robur omnet uígore ex tingueret,Itacg relicto íllo, Demofthenís omnes imperíü& fententía Íequebantur, Hís rebus uix tandé expugnatus INiícías,eorü uoluntatibus ad extremi conceflit.ltacg Demofthenes nos duexercítü educens,ín hoftíü proximas ftatíones ímpetu facto, plurimos ne fentíentes quide interfecít,eos uero qui contrd pugnare aufi funt, facile ín fuga conuertit, Cumt bactenusres egregie fucceffiffet, felicitatis modü feruare nefcíens,non antea cedentes ínfequt deftítit;quàr ad Boeotiorü ftationes peruentü eft, Hí prímí hoftibus concurrere, pralíá tentare auíi funt, multísqg Athenienfiü interfectis, atqj ingenti clamore fublato, reliqua caftrorü parte cumultu acformidine compleuere,cum alij fuga arriperent,alij fe(e ad pugnandü pararent, Verum hi à fugientíü turba, qua maíor erat,impediítí, nihil confilio aut ratíone gerere poterant, cum nec hoflíum,necamícorG,nec fugientium, aut ínfequentíü difcrímen ullum habere poffent.Caeca etenim perturbatio metu atqj ignoratíoe permifta, uaríe(ingulorü anímos agítabat.O uínetia ipfius uífus erat íncerta fides,cum nec admodü profundas tenebras& lumen íncertü luna prae beret,quippe quae medío curfus fpatío fuperato, íam ad occafum properarer,€ corporü atc armorum multítudíne repercutfa, ínfirmum debílema, redderet íntuitum, T'um uero metus p omnía maíora demonftrare folítus,nihíl non formidandum eífe fuadebat,quín ipfos etía Athe nienfes hacipfa ín maxímasconiecerant difficultates, Forte etía íta in acíe con(literant Ache nienfes,uteís luna tergo luceret, itaq; longos prz fe íacientes umbrarum tractus,armorü ful» gorem,& numeri fuorum ipfimet occultabant. At contrà aduerfis clypeorit umbonibus lunz radij repercufTi,& hoftium maiore uideri numerum,&€ armorum clarítate lucídíorem efticíea bant, Tandem fummo conatu írruentibus undíq hoftibus, ín fugam conuerfi Atheníenfes, quum fuis,tum hoftíum uulneribus confectí magna pars cecídere, alíj per abruptas& pracipi tts tupes deuolutí míferabili clade perierunt, multos etíam uíarum errore per agros uaganres exorta demum luce ínfequuti equites ínterfecere, Fuít autem ínterfectorum numerus circiter duo millia: eorum uero quí pugnz fuperfuerunt, paucí admodum cum recentibus armis ín caftra rediere, INícias igtur haud ínopínata clade perculfus, Demofthenis fe(tinationem accu fabat,[lle uero quibus poterat ratíonibusa fe culpa dimouens, ut repente e Sícilía decederent fuadebat. Neque enímalium Athenís exercitum aduenturum, neqy hís copijs quas tunc habe rent,hoflesfuperari poffe fperandum uideri, Quínetíam fi quà fortuna íllos fuperare concede tet, loca tamen permutari opus, Peftilens ením atqj infalubrís regio ferebatur, ea prafertínt annitempeftate, Nang; autumni principium aderat, multíg íam tuncín exercítu coeperant &grotare, atcy omnes non xquo anímo milítíam tolerabant, INicíz uero quanquam prafena tíum rerum conditio míníme placeret, tamen de dí(cedendo fententíam nullo modo,probae bat,non tam Syracufanorum arma,quám fuorum cíuíum íracundíam pertimefcens,quorum grauiffimas accufationes& calumnías íam tunc ante oculos conítituebat, atqueab his nihil dumín Sicilia permaneret,(ciebat efTe formidandum, aíebatáp fi quíd omnino aduerfifubeun dumeffet,malle fe hoftíum manu,quám cíuíium íudicio interire: non eadem fentíens qux po^ flerís temporibus Leonem Byzantium ín concione dixiffe ferunt; Ego quídem à uobis cíues meiquám uobífcum ínterfici malo.[taqy de permutanda regione, caftrístp quamcommodiíffiz mislocís ponendis,flatím fibiad milítes referendum uidetur.[nter hec Demofthenes níhil calas mítatís proxímz clade deterritus, Niícíam accufare nunquam ceffabat, paffimq; multos per exercitü mílites míttebat, quí íllíuscunctatíonem fegnítiemt increparent; quod Syracafioz rum quorundi pollicitationibus credens, deludi fe atque contemni non nima derer, atq; $ PLVTARCHI NICIAS C propterea tanta concionedifceffum non probaret. Hís ígitur dí&tis ad extrema permotus Ni. n| cias, difcedendifibiconfilium placere dixit,& mílítíbus ut fe ad nauigandü expedírentimper;, ! uít,praíertim cum nouaSyracufanis auxilia fuperueníffent,& peftis quotídíe apud exercitum íngrauefceret.Inde cum iam omnía ad nauígandü parata effent, ned id hoftíü quifqua prafen filet omníno, quíppe qui nihil tale fufpícarentur, noctu forté luna defecít, ex quo uehemen; tius Nicias omnesiy milítes turbati funt, cum propter caufarü ignoratione malum aliquod(ibi hocdefectu portendíarbiítrarentur.Solem ením circa trícefimáá coitu diem, luna ínterueniéte obfcurarí,tum etíà multi fcíebant: ipfam uerolunam, quenamres íncidens, autquoná paio, plenam,fubitó luce deftítueret,& coloré ex certo& fulgido incertü induceret,haud facile COna fectatu fuít.[ragy magnae alicuius impendentís calamitatis fignum hoc d deo miffum interpreta: bantur, Prímusauté quilunaríslumínis atqj umbrae caufam deprehendit, aclíteris mádare ay, fus e(t, Anaxagoras fuít,quí neq; multo anteea tempora daruetat;neg; ín uulgus adhuc opi. nionis eíus fama prodierar,fed inter paucos admodi uerfabatur;qui non fine metu talia profer reaudebant.Nec enim facile de rerü natura fermones populus admíttebat, fed eiufmodi ftu. dijs dedítos homínesínanílabore tempus conterere arbítrabantur, cum ín hís rebus perquirà: dI dislaborarent,quasnil ínfe ratíonis habere, ac nullatenus ab hominibus prouíderí poffe puta: LU banitum uero alía quzrences ímpietatis crímíne fufpectos habebant, quafi díuínum numen quibufdam neceflitatibus ac termínís círcunfcribere uolentes,[taq;& Protagoram Athenis pulfum fuiffe conftat:& Anaxagoras ín carcerem ductus, uix à Pericle quamuis maxíma con: tentíonelaboraffet,feruarí potuít.Socrates lícet harumrerum fcientíá non profiteretur,tamen Socratesobphi propter philofophia damnatus ínteríjt, Pofterís uero temporibus egregía apud omnes opinio lofophiam dam. de Platone uulgata,cum propter admirabile uite íanctimonía, tum quod díuíno numini tan ttatiis, praftantiorí natura neceffitates obtemperare dicebat,omne philofophíz calumnía abftulit,X auditoribus fuís omnía quafi arcana naturz patefecit.[pítur eius amicus Dion éZacynthocs | tra Dionyfium nauigaturus;níhil€ fententía dímotus eft; cum forté per íd tempus etíam luna l defeciffet, fed audacter cceptit opus profequens, uícto atcp expulfo tyranno Syraculis potítus eft.Sed nos ad inílítuta redeamus. Forte íta cafustulít, ut nullum tunc peritum uatem apud fe Attaxapgoras primus luminis :€? unbre caue "T fam inuenit. nisilli part auferebat, pauló ante interícrat, atcp fioná illud fugientibus profperü magis quim aduerfum,ut Philochorus inquít;non ree interpretabantur, Rebus ením quas cum metu& formídíne gerímus,quo facilius latere poffint, amiciffimze tenebrae putantur, contraép maxi: , TOU xime obefle luct arbitramur, Przterea ín tertíüi modo diem fi quid círca fydera accidiífer, pro« curabatur, quemadmodá ín Exegeticís A ntoclides. fcribit, Atqui Nícías alterü lunze círcuiti expectandum ceníuitnon anímaduertens mox ín príftinam clarítatem reuerfuram,cum eam cocli partem quae terre interuentu adumbrata tenebatur, pertran(iffet,[tacg omnibus fere ce: bus íntermí(lis, facra quedam immortalibus díjs faciens; eoufcy defedit, quoad füperuenien: 'oppreffere,quí maxímísterra marítp copijs ínftructiadueniebant,& tet tes hoflestilum fermé reftriquidem exercítumurum& caftra Athenienfíum obfedere, nauibus uero ín latum ordi nem dítectis, portus fauces occupauerant.Nam ínnumerabiles undíg: conuenerant naues, X Au pifcatorías etíam cymbas puerí compleuerant. Itaq; portus aditibus occupatis, Athenienfcs AOT gs omnibusatiy conuícijs laceffebant,Interea adolefcens Heraclídes claris admodum pa T MN entibusoríundus,tríremí qua uehebatur alíorum ftatíones prxtergre(Tus, ín Athenienfes li centíus ínfultabat, Flunc Athenienfis una nauis ínfequuta, retro ad fuos fugienté comprehen: dit, Eius igitur periculo commotus Políuchus auunculus, cum tríremíbus decem quibus prz» erat, ingltum delatus, auxilio uenit, Tum caterí de Políuchi falute metuentes, uno confenfü aduerfus hoíles proceffere, pugnat ingenti commí(fa, longe fuperiores fuere Syracufani, UE Eurymedon unà cum alíjs praeclariifimís uíris interfectus eft, Ex hoc magno tímore perculí AMI Athenienfes,non ultra ín hís locís permanendü uociferabant, fed utterreftri tínere fe deduce ó' rent,ab imperatoríbus flagitabant, Nam portus fauces(ut antea diximus)Syracufani eo modo AUI claufas tenebant, ut nulla penítus abeundi facultas daretur, At uero Nicías eiusd familíates; i| horum fententíz nequa concedendü putabant, Giraue enim admodá uídebatur, onerarías l nauesac triremes circíter ducentas hoftibus relínquere. Igitur ex omni exercitu robuftiffimis M milítibus lectis, pracipue uero fagíttaríjs& íaculatoribus,decem fi upra centum tríremes Athe l I MIT, nieáfes compleuere, Alíz nang; propter armamentorum penuríam nauigationi ínutiles has pu bebantur,[nde reliquam exercitus turbam íuxta mare ín ipfolíttore INícías conftítuít, defertis j maxímis D Nicíashaberet.Srilbidesením,cuíus opera& con(ilio plurimi utebatur,& magná fuperftitio:; a n tío p ot GVARINO:VERONENSI INTERPRETE, 222, i ls maximiscaftris qui íuxta phanum Herculis pofita fuerant. His ítaq; compofitís fefe ad nauiga ds tionécomparabat,exíftimans nullum Syracufanosímpedimentü allaturos,quod nautarü du n&oresob confueta quzdam Herculi perfoluenda€ nauibus defcendiífent, V erum íllícogníto ü Nicíz cófilío,repente ad naues redíerant,przíertím cum uates portendi uictoría nuncíatlenr, 1s quía non ut ínferrent bellum,fed ut ulcíícerentur illatum ad pugná ueníebant.[dem etía Her bí cule ipfum, cuíus tunc facra celebrabantur, factítaffe, quí illatas iniurías ulcifcendo uníuerfum e orbé peragrauerat, Syracufani ígítur his admoniítíonibus excítatí,alacríanimo pugná íniere, " qua maximo ardore animorü,fummad ut nunquam antea contentione gefta, non fpectantes ls mínus quàm pugnantes ob uaríos rerü euentus diuerfis perturbationibus afficiebantur, quí , depropría falute folícíti, exítü reí fedentes expectabant. Ita dubío Marte alíquandíu pugnat ? eft,multasqp ín utrang; partem uaríetates fortuna prabuít, Tandé fuperatí Atheníenfes fues ? re,quibus fuímetapparatus non minus quam hoftís attulít detrímenti. Cum enim naues oma t pesinaciem ftruxiffent, ipfzmet(ibi ínutcem concurfantes turbationgm íngente concitabant, à. d grauibus praterea nauibus contra leues& expedítas,& ad omnem motum aptiílímas pugnaa z bant.Infuper lapidibus tantá,nec ullo alio telorum genere Syracufaníutebantur,quí quoquo modo ía&ti effent,uel fuo tantum pondere grauiílimos ictus inflígebani Atheníenfes uero ía2 culorum& fagittarü contorfione certabant,quas recte dírigere marítímorü fluctuum concíta toprohibebant, Id Arífto Corínthíus gubernator praftantiflimus Syracufanis confilii dedes rat, atq fpfe ínter primos acerrime dimicans ínterfectus e(t, iam uíctores Syracufanos relinz quens. Nang; ín fugam Atbenienfes conuetfi,magna fuor& parte amífTa, ad littus remeabant, At marítímz fugae fpe fublata, terreftrí quoq itínere nullam aut fané perdíftícilem euadendi uiam cernebant.lgítur animis fra&í, neg; hoftes cum relictas ín líttore naues abducerent pros hibuere,neg; fuori cíuíum corpora ad fepulturá petierunt, quod eoslonge maíor angeret foli citudo, illorum fcilicet quí xgrotíaut uulnerati uiuentes adhuc relínquendi erant. C) uz omnía ante oculos pofíta cum íntuerentur, longe tamen deteriore conditíone íudicabant fui, quàm eorum quí pugnantes ín acie cecídiífent, cum&(ibi tandem poft ínnumeros labores ac doloa resexhauftos, ezdem tamen effent fübeundz calamitates, Poft hacc uarijs fententijs agítatís, p omnes ín hoc unum confenfere,ut proxíma nocte quamoccultiíTime fieri poffet, difcederent, | ld cum Gylippí milítesanimaduertiffent,& Syracufanos epulís ac potatíonibus ob partà uícto | ríamdedítos neq; monitís perfuaderi,necy facile imperio cogí ad arma capienda poffe confpíce | rent efe ad ínfequendos hoftes parabant;neque ením longiore cungtatíone, cum íllííam abíz | tecovpíffent, caufa poftulabat. V'erü Hermocrates huíufmodi fraude machínatus, iam coepta |; profectionem retardauít, V iros enim quofdà ad Nícíam ire iuffit,quí feab illísmiffos dícerent, quibus cum clandeftínos habere fermones INicías(utantea díxímus) confueuerat, atqj eorum nomine admonere ne proxíma nocte difcederét, Syracufanos pluribus locis ínfidías pofuiffe, atq adítusomnes militíbus feptos tenerí, Hoc nuncío facile deceptus INícías, noctem illam in caflrís fubftitít,neíterum nocte pugnare cogeretur, AtSyracufaní repente luce exo?ta,angua flos quoftg ac difficiles adítus cafis arboribus defuper congeftis lapidibus obftruxere,atqj oma nes fluuiorü alueos clauferunt,pontestp illis fuperpofitos refcídere: quae uero per apertos cam dosferebant ítinera,armatís equitíbus obfederunt,ita ut nullus omníno abf pugna euadenz dilocus Athenienfibus patéret.Q uapropter cum per omné díem illum ac noctem etíam ínfea quentem ín eifdélocís permanfiffent,poftera luce non tanquam hoftile folá relínquentes, fed" ueluti fedibus patríjs mígrarent,flentes moeftitp caftramouerunt, quod íam rerum omníum penuria oppreffi,non ultra ín locísillís permanere poffent. Girauíore uero dífceffum faciebat zgrotorum fauciorumq multítudo, quam in caftrís relinquere cogebantur. Attamen hzc toe lerabilía quoquo modo putabant, prz illorü quz fe paffuros arbitrabantur grauítate. Cumg multa paffim ín exercítu miferanda confpicerentur,nullum tríftíus tamen aut míferatíone ma foredignius fpectaculum, dj Nícías ipfe cernebatur, quí nondum fatís ex aduerfa ualetudíne tecteatus,famem etíam tolerare cogebatur, cum mínima quaq ad uíctum neceffaría(am dez eflent; attamen ea perferebat, quz ne robuftifimis quídem corporibus milites poterant to» lerare,cum conftaret omnibus,non fua gratía, necquíalaboríbus obleciaretur, ífta facere, fed nemilítibus moerore fuo tríflitiam augeret. Et cum ín communi omníum luctu lachrymísqs interdum& ípfe collachrymare cogeretur, facile apparebat non tam fuí caufa mouerí, quàm cadis ignominia immínentís exercitui, quem ípfe gloría& opibus florentem reducert ín patriam poffe fperauerat, INeceíustantum afpectus miferícordiam concítabat,uerum& cona Lh D SEE^ X uu d. m cu de c. ou um ule E. Li PLVTAR CH NICIAS C cionis fuzerecordatio, quam Athenis uehementíífimá habuerat, cum populum 4 fufcipiendg bello dehortaretur: tanto enim índígníor prafentí calamitate putabatur, quanto magís con: tra fententíam fuam nauígare coactus fuerat, Quinetiam dijs ipfis tacite quodaámodo fuccenf; bant,anímaduertentes uírü píetate acrelígione infignem,níhilo meliori condítione effe quàm eoríi quí tuncín exercíru mílítarent, fceleftiffimü quengy,& flagitijs omnibus ínquinati(fimg, Ipfeuero frontishilarítate& comuni falutatione,tum dextera ad obuíos quofc porrectíone, calamítatís fux forte difIimulabat,& fe quaoptímo effeanímo fignificabat,atqy fpe cum hof buscongreflus, fxpe etíam hoftílí manu uulneratus, octo díes uniuerfi bellí molem fuftínui, Demoflbetes quoad imperator alter Demoflhenes cum omnibus quas fecü habebat copijs ab hoftibus cir; cit omnibus fu cumuentus captust eft.[Nam cum fe íta círcüfeptum undíg animaduertíffet,ut nulla euaden iscopijsà Syra di poteftas effet,nudarü gladíüi in pectus adegit, Nec tame eo uulnere moti potuit, quod repen efijscaptu,' tefuperueníenteshoftes gladíü é uulnerededuxerunt, Haec poftquamáa Syracufanís nuncíata funt Nícíz,atcp ipfe mífTis ad infpicienda equitibus, capta exercítus part comperit, Gylíppü fummís precibus rogabat, ut abeundi eSicilía poteftate Athenienfibus facta obfides acciperet, quoadSyracufanís rantundé pecuníz folueretur,quantü ín eíus belli famptibusexhaufiffent, Has condítíones cuncti non accípiendas cenfuere,& contumelijs affectos legatos, mínís eti fuperaddítís dimiferunt.Non tamen hís malis deiectus anímo IN icias,quáuís omnia ad uictum neceffaría deeffent,proximà nocie& fequentís díeí maxímá partem fupra omnía opínionem tolerauít, Inde ad flumen quod A ffinarü uocant, traíjciendí confilio mouít caftra, cumQ íam permulti flumen ingreffieffent,hoftes fuperuenere,& difperfos ac palantescum offenditfent, magna firagem ediderunt, Nonnullietía Atheníenfiü propter fitís quam díu tolerauerát ma^ gnítudine,quafi furentes in flumíne fefe pracipitabant.Et míferabilis erat fané erü facies,cum alij ín medío flumíne íugularentur,alij permiftum aque commílítonu m fanguinem potarent, Tandem Niíciasad Gylíppí genua procübens,Miferere,inquít, uictor, non mei quídé,quí per haíce calamítates€ infortunía nomen& fama peperiffe míhiperennem uídeor,fed Athenin fium reliquorü, Martemá cómunem,& bellí uaríam fortuna remínifcere, Nec ením telatet quàm clementer Athenienfes contra Lacedzemoníos uictoria ufi funt. Talibus uerbis depte D cante Nícía,comotus cum afpectu tum oratíone Gylíppus,apprehenfa dextra, illum fübleuz uít,caterístp parci iufTit. Scíebatením per omnetempus ipfum Lacedzmoniorü partibus fa: uilfe.Practerea maximá fibí gloria fore putabat, fiduos claríffimos imperatores captíuos Lace: dxmoné duceret, propterea quáuís feró, ut cedibus abflíneretur imperauit, Iam ením maíor occiforá numerus erat,quám eor quí fuperflites remanferant, quand permultos milites ipíi clàm é turba captiuos fubripuiffentzomnibus inde quicadi fupererant ín unum coadtisacfpo liatis,íngentes arbores qux plurímz ín rípa flumínís aderant captíuorum fpolijs exornarunt, Poft hxcSyracufani coronatí omnes,tum equísetía fuis coronís ímpofitís,captos uero ex hofi bus equos detonfis críníbus ducentes, in urbe uelut tríumphantes redíere, fuperato tandé cet tamíne ofüníü qua ínter fe Cirecí certauerínt fplendidiffimo, fummo laboreac praeclara fuz fortítudinis figníficatione uíctoría confequuti. Poft hxc Eurydes Syracufanorü prator totíus populí necnon etíam focíort& aduocata concíone, rogatíone buíufmodií tulít: Prímo,ut dícsin quo INícías fuperatus effet, facer atq; ab omniopere immunis haberetur,utép facra díjsimmor talibus quotannís eíus uíctoríz gratia fierent,& celebritate hanc à fluuíj nomine A ffínari nun cuparent. Eft aut dies híc quartus fupra uigefimü eius menfis quem illí Carníii, Athenienfa Metagitníone uocant,latíne uero Maium arbítror appellari. l'ulít praeterea ut captíui omnes, quí Athenienfiü feruíaut focíj extitiffent,dímitterent íncolumes.lpfi uero Atheníenfes&Si culorüquícung; ín eorá exercitu capti fuiffent,per lapidícínasad opus facienda diftributi,fum ma dilígentía obferuarentur.[mperatores uero ultimo afficerentur fupplícío, Huíc rogatíoni Victoriabene: cum uehementer populus affentíretur, affi urgens Hermocrates, INon mínoriís;inquit, uirtutis uti, non minor effearbítrorSyracufani, parta uictoría bene utí,quám uíncere, Vert eíus oratío flrepítu actui uirtus, quàm muiturepreffaeft, Gylippus uero fampride Syracu(anís odiofus,cum propter acerbá nímísín uincere, imperando feuerítate, tum propter infit Lacedxmoníjs omníbus faflá,cum fibi Athenienfi imperatores dari expofceret,non modo non auditus, fed conuíctjs etíà laceffitus,& contume lis grauibus affectus efl.Huíus gloríz atq; autoritatí plurímü obfuiffe Tímzus refert cupídita tísopiníone,& aními tenuítatem quandáde minímís etiam atcp uilí(fimís rebus folícita, quos moflbosuelut haredítaríos d patre accepiffe conflat, Cleandríde ením Gylíppí patre ferunt,ac ceptis aliquando àSyracufanís muneribus aufugiffe,eundem& cum mílle talenta à kenn míffa uit rei 3 o € o o RÀ RS -— wx XA t-——— mp 4 "» ——-— UNE 0WAL Ho x. AM NEM SAP S UE. X -— GYARINO VERONENS! INTERPRETE. 225 » milfaSpartam deferret,tríginta furrípuiffe tradunt,atque in intíma domus parte defodifTe de^ mumé reper índíces patefacta, fumma cum ignomínía reflituere coactum efle, V erü hzec ín his quac de Lyfandro fcripta funt,latíus enarrantur. Demofthenem ac Nícíam non fuiffe à Syra cufanis interfectos Tímzus refert, quauís illí ita fierí decreto etía facto flatuifTent, ut Phílíftus & Thucydides Ícripfere. Sedcum Hermocrates nondum concione dími(Ia ad eos occídendos proficifceretur,occurríffe quendi carcerís cuftodé aít, ac retulifTe, proprijs maníbus illos fibie metconfciffe mortem.Eorum fane corpora ante fores carcerjsproiecta díutíus facuere,ut cuícg afpiciendi poteftas fieret. Accepíautem ín hodíernü etíam diem clypeum Syracufis in templo eiuspofitum,quem INícía fuiffe dicunt,auro purpura& míra arte íntexta ornatiffimum, Athe nienfíum quí per lapídicinas díftributifuerant,magna pars cum morbo,tum uí&us afperítate ínteriere. Nihil ením praterdj hordei das,&C unam aquz cotylas(idauté menfurz genus eft) ínfingulosdies accipiebant, Multí quoq; à cuftodibus clanculà fubreptí,atc ad colendos agros dimi(fi fant, Plerífqg etíam abeundifacultas tacíte permííTa,nonnullí quoq; pro feruís uendiítí, quibus equí characterem ín fronte ínurebant,quod feruítutis uolebant argumentum effe.Sed ingenuitatis€ pudorís quam prze fe ferebant fignificatio, eor plurimís adiumento fuít, empti enimaut fübító 4 domínísmanumiíttebantur,aut ín magno honore habit apud domínos pere manebant, Aliquot etíam propter Burípíde poétam falute adepti funt,cuíus prze ceterís Giraea corí poétís carmína Siculi admírabantur,& íi qua à captíuís ullís audíre poterant, líbentiffime perdífcebant, Multí ígitur captiuorum Athenas reuerfi, Euripídem falutatum accedebant, fuis fecarmínibus faluatos efle dictítantes, Alíj enim cum ílla domínos docuíffent, fubító ab eifdem mercedisloco manumíf(fione acceperant:quídam uero poft cómiffam pugnam uarías per cíui tatesdifperfí,uictüi carmínibus eíufmodi decantandís quafiuerant, Athenas aute ferunt tantae calamítatís nuncii fero admodü perueni(Te,ac primo propter autorís nuncíantís uaríetate, mía nimeadhibítà fídem fuifTe. Flofpes ením forté ín Pirzum díuertens, cum ín tonforía taberna confediffet,de hís quae ín Sícilía cotígerant, quafi áampride A thenienfibus nota effent,condoz lensteferebat,Ea cum tonforaudiffet, cítato curfu ín urbem ueníens, rem omné ad magiítraz tusdetulít,[ndeper uníuerfum populü fermones eíufmodi manarunt, íta magno tumultu ac p perturbatione exorta,ut ín re tanta contíngere neceffe eft. Magiftratus populo conuocato ton ort ín concione íntroduxít,quí ínterrogatus unde hac audita referret,cum certí nihil refpona dere uideretur,in carcere coníectus eft,eo confilio, ut grauíoribuspoftmodum fupplicijs affíce retur, quod de tantís rebus íncertos rumores ín uulgus proferens,fedítíone propemodum in cí uitate concítaffet, Atqy íta fané longo fpatio feruatus eft, quoad certí nuncij fuperuenere, quí rem omne quo gefta fuerat ordíne expofuerunt, Adeo Atheníenfibus íncredibile uidebatur, *alNicam fuiffe perpeffum,quz ipfe multo ante uentura pradixerat, MARCI CRASSI| VITA à GVARINO VERONENSI INTERPRETE, z3 ARCVvS Craffuspatré habuit cum honoríbus plurímís, tum tríumpho i| bus parcéadmodü educatus eft, Hi uiuís adhuc parentíbus cum uxores duxiffent,unatamen domo& menfa fimul omnes utebantur, ut uel mas MI ximeea decaufauídeatur ín omníuictu modeftià& frugalitate Craffum | confequutá.Poftmodüaltero€ fratribus mortuo, Craflus illius uxarí con e e 1:) greilus, filios alíquotprocreauít, nulli Romanorü ea etíaínre moderatü feprabédoinferíor. Nec multo poft accufatus eft, quod cá L ícínía ueftali uirgine rem habuifz fetqua tamen facile iudico liberata eft, quauis grauíter Plotínus quida accufatíonet urgeret. Erathuíc mulíeri füburbani egregíe ornat&,quod cum paruo precío ad fe trahere Craffus op2 aret humilius colere mulierem,eíqy quoad poterat gratíficari coepit. C) uapropter facíle ín eam quádixi fufpicione íncidit.Sed cum res ut erat íudicibus ínnotuíffet,& auarítíz potíus dj amo tís caufa faci&animaduerterent,facile fuís fententijs Craffum liberarunt,quí non antea cocptü erga Lícíníacultü omífit,quàm concupíta reí potítus eft, A pud Romanos omnes conftat uíra tutes quas plurímas Craflus habebat,uníus auarítíz fordíbus obfcuratas fuííIe, Hoc enint ín ipo pracciputt uiti, cetera qua ín eo erant,longe fuperauit, Cuius rei clariffimü teftimonium |R, cenfura&p infigne, Parua ín domo tenuí&g cenfu und cum duobus fratris, PL'VTARCHI M. CR'ÁASSVS C prabet magnitudo diuítíarum quasbreuiadmodü tempore fibi coparauít.Nam cum trecenta folum talenta ex paterna hzredítate accepiífet, príus amen quàm aduerfus Parthos exerci; duceret, feptem inillíum& centum talentorü fummam coégille tradunt, cum etíam decímifg cultatum fuarü partem Herculi confecraffet,& publícum epulit dediíTet populo,ac tres mínas NMunificentia in fingula cíuíum capita contuliffet, Harum diuítíarü maximà partem(fi uerum proferrelícer populum. ex ciuilíbus bellísatag íncendijs coparauit, calamitatibus publícísad príuatas utilitates abutà, Dixtissquo Cum enimSylla uíctor urbe potírus ínterfectorüá fe ciuium bona quafi praedam,& iuftobel. comparari, loex hoftibus captam uenderet,c uperettp quaplures ex potentíoríbus ciuibus illarü quafi con tagione íínquínare,níhil und Craffus uel largitionis uel emptíonís nomíne accipere recufaui,, Multas praterea cíuítatis partes íncendio confumptas,& deformes tantum parietes, quafi do: muum cadauera derelicia cum uídiffet, quotquot earum potuít paruo admodum precio mer; catus efl,cum íllar domínípartim metu, partím egeftate compulfi, nihíl petentí negare aude: rent. Hoc ítag pacto magnàáurbiís partem fui íuris fterí contigit. Seruos praterea circiter quín: gentosemit fabrílís artís€ archítectura perítos,nec hís tame nifi ad propríz domus extrudio: nem ufus eft, fed ciuibus xdifícare uolentibus, eorum operas mercede locabat, ac fimul are fpatíum cuíg proarbítrío fuo ad xdificandü uendebat. Cumdq fignati argentí maximi Copia, & agros mirífíce cultos,€ ín eís cultorum íngenté numerum poffideret, minímí tamen hac omnía facienda uidebantur, prz maxima feruorum turba quos uatíjs artibus inftructos habe: bat,lectores,fcribas,píctores, argentarios, procuratores, menfaríos, quos ipfemet fumma dili gentía curare,X dicentibus affiítere;plerofqy docere confueuit, Aiebat enim przcipua domi: nícuram erga feruos effe oportete,cum fintrei familiaris tanquam anímata ínftrumenta, Atg hocrecte Craffus€ iudicare& dicere uidebatur, Alíjs enim ín rebus admíniftrandis familia rium acdomefticorum opera uti decet,ipíos uero feruos ac domefticos curare, propriti domini munus& officium putandü eft, Oeconomica ením difciplínx pars qua circa ínanímata uer tur,pecuníx tantum parandx ftudtü contínet:quz uero círca homines gubernandos intendit, D politicam quandi(cientiam fapere uidetur, Illud uero non recteab eodem díci confueuerat, NNemin? omníno díuítem aut dící aut exiftimari debere,qui facultatibuspropríjs exercítialere non poflit.Bellícorum ením fumptuü nullus eft modus,nulla menfura bellum nutrítur,ut ín: quit Archídamus.ltagy diuítíarum quad illud alendà fufficere ualeant,ínfinitam effe magni Crafilibcs tudine oportet. Laudabilior ítaqr illa Cratfi fententia uidetur,quí cum agrí quatuordecim iuge mdi, afingulis amícorüdonaffet, permultostamen his miníme contentos& plura quarentesani maduertiffet,illorum cupiditate caftigans, Nemo, ínquit,Romanorá fit quí parum fe poffide rearbítretur, cum tanti habeat folí quod ad uíctum prxbendü abunde fufficiat, Erat Craffus ín amicos líberalís,adeó utomníbus femper eíus domus patéret,pecunías infuper fine ullofo nore mutuó traderet, quas tamenabeíídem cum repetendí tempus aderat, adeó acerbe exige re confueuit, ut magís plerungy gratís eas accepiffe noceret, quám fi ab alíjs ad ufuram& fo nus eas a&cepííTent, Ad coenas atqj conuíuía populareshomínes ut plurimum ex medía ple W)rtoricear uocare confueuit, cum effetín omni uíctu(utantea díximus)frugalis& modeftus, Fuitautem tisfldium... rhetorícae facultatis perftudiofus,ac uehementer círca illam elaborauít,C umdq ad dícendá non fatis idoneus natura uíderetur,ftudío tamen àc diligentía tantá profecít,ut eos etía quí natura ebptíffimiad eam difciplína habebantur, facile fuperaret. INulià enim caufam adeó tenuem, aut tam contemnendi fuiffe tradunt,ad qu3 peragenda ímpraemedítatus accederet, Cumg Poe peíus perfepe, ac Carfar, Cícero etíam nonnullas fe caufas quafi parumsfe dignas reíjcerent, ipfe earum patrocíníi fufcipiebat. uamobred populo maxímá gratía confequi meruit, quod ín caufsaccuratus& dilígens,pratereafacílis ad opemvíndigentibus ferenda haberetur; Sum Hwnanits, matp in appellandis ciuibus ac falutandís humanitas gratiffimá illum populo faciebat, Nemi ní enim tam fordidotamt&humili Romanorti occurrebat, cuí falutatus ipfe falute non redde: ret,ac proprío nomine compellaret. Fertur etíam híftoriará fuiffe peritiffimus, atcp in philofo phiz ftedio plurimü temporís& operz pofuiffe,cum maxime Ariftotelis difciplina fectaretur, ín qua praeceptore habuit Alexandtrü uirum temporibus illis celeberríma, quía; humanitatis & contemnend» glorie preclaríffima exepla de fe prabuit,ín ea quá cum Cratfo habuít con fuetudíne. Nec ením íudícarí facilepoteft, utro tempore pauperior uíxerít, an cum primo d Craffum acceffit;an cum poftea ín eíus amicitia ac familiarítate permanfit, De quo hoc unüdé xiffe fatis erít,quod cum nuni à Craffo dífcederer,folus&ex amícís aliquado cum illo peregre profectus effer,in ítínere píleum popofcit, eumép flatím ex itínere reuerfus Craffo ji 0 ummar A ur rer riu uic fra bu p ne ue nil aíc tu ac co íni pit fer fec rat eu fui €0: ad: cit, fin: làn ne: dai fus alic &; GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 224. L4 fummáatt admirabilem uirí contínentíam, qua paupertaté fumma ipfe ín egeflate cóftítutus, rem haudquadf uulgarem aut cotemnendam efle putauít,Sed de hís alíás, Cum Cínna& Ma riusrerum potttí, non ad patría utilítatem, fed ad inimicorü ultione& optimatum pernícíem uíctoría uti uelle uideretur,& iam plurímos ex nobilítate occídíffent,inter quosCratfi pater ac frater fuere, uix Craflus ipfe qpuís adhuc adolefcens morte effugit. Nam cum fe undíg, cuftodí busfeprum díligétius tyrannorü iuffuad mortem obferuari fentiret, tribus tantü comítibus& decem feruís afTumptís, fumma celetítate in Híípania conceffit,ubi iampríde fub patre impera tore milítans permultos fibí amícos coparauerat:quos cum ueheméter Maríj timore perculfos offendiffet,eíusip abfentís imperíü non fecus atq inflátís perhorrentes, nulli eorá fefe credere autaperíre aufus eít,fed in V ibij Pacíací cuiufdà agrü,qui mari finítímus erat;fecedens, ínfpes lunca qua maxima ín eo erat, delítuít.Inde cum íam quz fecü tulerat alimenta deficeret, unum e(eruísad Vibíum mittít,quí illum,quónam pacto erga fe res habeat certiore faceret. Eo nune cioaccepto uehementer Ixtatus V íbíus, diligentius locum ín quo delítuerat& fociorü nume rum percontatus, ípfe quídem ne rem patefaceret, ad eum uifendü non accelfit, fed feruü eíus agricultoré íuxtd locum ín quo Craflus latebat adducens, fingulis diebus paratam coenam eó deferre praecepit,eatp fupra faxü(quod ibiaderat)po(ita, cum ftlentio difcedere iubet, nec quis accepturus effet,aut qua de caufa id fieret ulteríus exquírere:& mortem delicti poenam futur minatus eft,fi quid ultra quàm praeceptü fuerat attenialfet, recie uero mandata exequéti líberz tatis pramíum pollícítus eft. Erat fpelunca non procul à maríiconftítuta, quam rupes ingentes aclodis pluríbus rímofze claudebant,tenue lumen ac leuem auram fufcipientes. Intus uero la títudo maxíma pandebatur, plurajp ínter fe peruía& quafi índufiría fabrícata habitacula, At nequid omníno dee(fet quod ufui necefTaríü fore uideretur, perennes aquarí fontes ex praez ruptís faxis decurrentes ínterfluebant,atq inde per fciffuram petrae qua maxime lumíní patez batíngreffus,in mare deferebantur. Aér uero intus tenuis&€ purus,denfítate petrz humidum omne& defluens in fontem exprímete.EHoc ítaq; ínloco cum Craffus habitaret, quotidie quae aduictum neceffaria effent deferebátur à uito,quinam effent quí cíbos acciperet penítus igna ro.Necením eos quí ín fpelunca erant cófpicere poterat,cum ramen ipfe ab eifdent optime cer neretur,qui aduentus eíus tempus& horam diligeter obferuabant. Atq; omnia non modo ad ufum, fed ad uoluptatem quoq fufficíetía abunde fuppeditabatur, Cumqp ín omnibus quoad poffet Craffo gratificari V ibíus níteretur, eumé&p ín adólefcentiae medío confiitutum animad« uerteret, utuotuptatum etíam quas atas ílla defiderat copiam prarflaret(nam neceílitate ultra nihil míniftrare,coactí magís quàm liberi officij uideturjancillas duas egregía forma& ztatís florepraflantes ad eam fpeluncz partem qua ad máre conuería eft, ducit,& per abrupta faxa alcenfum demonftrans, maxímís pramijs propofttis fpelunca audacter íngredi iubet. Eas ígíz türperabrupta faxorum uenientesamíci quí cum CrafTo erant confpícati, prímo ne proditus ac patefactus effet locus tímuere.Deinde quídná quarentes, aut cuius rei caufa ueniffent pere contati,cum íllze, ut à V ibío inftructae fuerant, domínüillíclatentem fe quaerere refpodiffent, intelligens Craffus V ibíj erga fe colendum amoremac diligentiam, lxto animo puellas fufces pit, ac deinceps reliquum omne tempus, quo ín fpelunca uerfatus eft Craffus fecum permanz ere fepius ad V íbíum fi quid ufus pofceret mandata deferentes. Ex eís unam íam xtate cone feciam fe uidiffe Feneftella teftatur, fzpíusig hxc omnía utaca fuerant,ordineab eadem nare rata audiffe, Octo ígitur menfes eo modo Craffus ín fpelunca delitefcens, permanfit. Poftea" cum de Cínnx morte nuncium accepiffet, fpelunca digrediens, magno ad eum facto concurfu fumma alacritate exceptus eft. Inde duorum millium& quingentorum homínum exercitu coacto, plurímas Hifpanize ciuitates perluftrauit,& earum unam Malacam nomine gnilítí bus dítipendat conceffit,ut quídam hiflorící tradidere, quamuis ipfe talía negare, grauiter; aduerfus eos qui id díffererent, irafcí confueuerít, Poft hzc nauibus colle&ís ín Libyam traiez dit;& ad Metellum Píum, uírum per id temporis infignem fecótulít, quí cum exercitu ualidif fimo Libyam tenebat. Nec díutíus ibidem commoratus, fedítíione cum Metello facta ad Syl lam profedtus honorifice admodum exceptus eft.C um£p ín Italiam redíre Sylla flatuíflet,omz nes quí fecum erant adolefcentes negocío aliquo implícare cupiens, alía alijs peragenda man» dauit,Craffum uero ín Marfos ad parádam expeditionem proficifcí iuffit, Cum ab eo Crafz Íusin itinere cuftodes peteret(erat ením eí non procul ab hoftibus íter faciendum) fubíratus aliquantulum Sylla,ego tibí,inquít,cuftodes effe iubeo patrem et fratré tuum, amícos ínfuper affines, quos iniufled communibus hoftibus interfe&tos ad pra-fens ulcifcí cotendímus, His C uocibus uehementer acceníus& irritatus Cra(Tus, d Sylla dígreffus efl,& per medios ferm?. Tavedltzigw PLVTARCHI M&(CINA S S VS: hoftesad quz tendebat loca profectus, ualidíffimum coégit exercítum, cutus€gregía opera Syllapoftmodiü maxímísin perículis ufus eft, Atq; ex hís rebus quas circa Syllam uter; geílit, laudis€ gloriíz adipifced caufa aemulationem inter Craffum& Pompeium exortam ferunt, Eratenim Popeíus mínor natu dj CrafTus,patre ínfuper ortus infamí,qui&p extremo odio ciui bus fuís perofus fuerat. INibíl tamen hís aduerfantibus indies maíor& claríor habebatur,& Sylla honores plurímos iguís.admodü iuueniexhibebat, quos zequalíü fuorum nemini ferme uel paucís omníno impendere cohfueuerat. Nam& ueníenti Pompeio affurgere,& Caputape tire, X imperatorem appellare dígnabatur. Qua res Crafífum uehementer angebar, atqj eius indies augebat índignatíone, quamuis merító preferédus Pompeiusiudício omniü uide: etur; prímo quod ín rebus gerendis non fatís expertus Craffus habebatur, tum quod magnam fuis factis gratíam ínnata ei uítía adímebant;auaritiz fcilicétmorbus,& in mínimís etíam rebus fu. prá quám fatís effet habitaratío utilítatis fue, Cum enimi Tudertum V mbrix ciuitatem cepit fet, multa clanculum furfipuiffe copertus eft, ex quo magnaSylla indignatione ín fe cOtraxit, In ea uero pugna quam maximam& eandem extremá Sylla círca Romam pugnauít, cume parte cuíSylla preerat,loco mota acies pelleretur,Craffüs alteríus cornu prafecius egregie ad. uerfarios fuperauit,fugientesqpad noctem ufq ínfequutus eft: inde in caftra reuerfus uictoria nuncíum ad Syllam mífit,qui rem omne quo gefta fuerat ordíne enarraret, ac mílítibus fuisab eodem coenam expofceret.[n profcríptíone quoq; cíuíum Romanorü& bonorü publicatío: ne,magnam infami fubijt,res multas ac prxclaras exíguo admodum precío mercatus,& mu. nera ab omníbusacríor exigens,fi quiulla de caufa eius opera índigerent. In Bruttjs uero díui tis cuiufdam bona profcripfifTe fertur propter quzflum, ignaro ac míníme íd íubéte Sylla, qui cum re iam peracia negocium refcíuiflet, grauiter indignatus, nullum ad negocium publicum deinceps CralTum adhibere conflituít, Erat autem íngeniüi quod adulando facile omnes mor tales perfuadere poffet,& idem adulatoribus maxíme obnoxíum, Fertur& hoc illi natura ín: fitum fuiffe, quod cum effet ipfe omníum auariffimus, erauiter tamen maledictis auaros ínfe Carí,& odifle fui fimiles homínes confueuit, V ehemcier autem eíus animü crucíabant íngétes honoresad Pompeium delati,& aífidua fine ínteruallo magifiratuum gerédorum conceflapo D teítas,& antedj ín fenatulegeretur permiífa tríumphandi licetía, Magnítp à cíuíbus ultroco: gnomen delatum.Itagy cum aliquádoex R. omanís quiípiá dixifTet, iam aderit Pompeíus Ma gnus,Et quantus namrinquítarrídens cum indígnatione Crafífus.Cum fe igitur milítariglori inferíorem Eu eamamqam ame ftudijs gjmaxími poffet autorítatem& potentiam cópa: rare nítebatur,[tacj potentibus omnibus prarító aderat, officijs,patrocínijs, pecuniarum etiam mutuís datíonibus quoflibet ex populo adiuuans,ut fibi uires& gloria quzreret, quibus Pom petj conatibus poffet obfiftere, Magnam ením Pompeius d milítibus, quibus przfueratimpe rator,beneuolentià confequutus erat,& abfentís nomen indies maíus habebatur,ob ínfignem rei milítaeis perítiam, Przefensuero nónundg à Craffo in honorum petítíonibus fuperatus efi, propter fummá quam fua prafentia concitabat ínuídíam,cum ex forma& habitu corporísfa: flus quandam figníficationem pra fe ferret, nec facile multitudini cogrederetur,operam ucro fuam ac patrocíníü dífficilius cuiquam praflaret, quafi uires ad res maiores obeundas fortítus, quám ut fupplíces aut damnatosín iudicio defenderet. Craffus autem in hís fludijs affidue uer *ibatur,& frequens in cócioneac foro aderat;atg; omnibus facilem& peraffabilem fe prafia: bat, adeó ut ín medio rerum gerendarü curfu, popularítate humaniítatedp íllius difficultatem fuperaret.Corporísautem dignitas ac fermonis elegantia, tum frontis hilarítas quadam facile ad fe amandum homínesalliciens;par ín utrog fuiffe traditur, A mbítio quoq;& honorum pidítas eadem e mulationis cuíufdam, non tamen odij aut maleuolentía caufas prabuit.Do: lebat ením frequenter C raffus,Carfare fibi Pompeiumép in honoribus praferrí, Neceam fane inter fe anímorum alienatíonem diffimulare penítus poterant. Itaqy Cacfar in Afía d pradoni bus captus,& in uinculis& cuftodia detentus, magna uoce ut plerifqy audiret,clamauit,Qvan tas ínquiens Craffe predonibus habebis gratías, cum de captíuítate mea certíor factus fueris: INon multo tamenpóft amicitía coiuncii(unt,& inuicem in gratíam redíere,. Cum in Hifp» níam Cafari profecturo pecunía quas exercitibus daret defeciffent, foeneratoríbus rantum hr cuníz Cafarís nomíne credere recufantíbus,atq; ea de caufa profectionem differre Cafar co getetur,Craffus oGíngentorü ac tríginta ialentorü fponfor foeneratoribus interceffit, Cum uniuería ciuítas ín partes díuifa effet, quatü una Carfarís, altera Pom petj,tertía Crafli EE xatut. j ba mí uít ge fet Ly "-€ co -——-—— --— -— GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 225 baiurinam Cato magís íuftítí& bonítatís opíníone,d potentia ualebat:cum omnes qui optí míacfapientes habebantur, Pompei) partes fequerentur,turbulenti uero€ qui maxímá in cía uítate lícentíáhabere cupiebant, Cacfaris conatibus fauerent, Craffus inter utrofqj mediít fefe gerebat, At modo huíus,modo íllíus partibus inhzrens,fzpe ín R eip.adminiftratione mente fcntentíamqp mutauít,cum nullí ín amicitía fatís firmüi,nec rurfusafperum nimís ínímícum fe praftaret, fed facile admodumac leuí momento, ut magís ín rem fuam conferre arbitrabatur, amoré fimul& odium permutabat,ltag; eorunde hominü patronum& accufatore,& legum extundé fuafore& diffuafore breuí temporis ínteríecto fpatio fuiffe compertü eft/Tímore aute magís dj gratía ad populum poffe exíftimabatur, quapropter folícitudines tnaximas íncutiez bathisquifub fua poteftate tenebantur,quoties magiíftratum alique gereret. V nde& Sicínius multa ín quofcung; probra íacere confuetus, alíquando rogatus cur folí CrafIo in conuícijs parceret:Foenum ením,ínquít,ín cornu gerit. Mos aute Romanísfuít, ut cornupetarü boum Plurcbu ín cornua feno círcumlígarent,quo obuíam procedentes fibiab illís capgendü effe monerentut, problem. Interea gladíatorum fedítío per id temporis excitata eft,& eorum per omne[talíam difcurfus prdabundus ínfequutus, quem plerícy Spartacü bellum appellarunt, atgy illá huiufmodihas Selon Spas buiffeprincipíü ferunt.Lentulus quídà cognomíne Bartíatus magna gladíatorum familia Cae. tacurt, puz nutríebat,quorti maxima pars ex Gialatía& Thracía erant oriundi, nonob aliquod perz petratumab ipfis fcelus,fed tántum propter emptorís impietate neceffaríó eladíatoría exercez re coacti, Ex eís ducenti fugiendí confilium cum ínijffent, antec fuge conftítutus díes aduenifz» fetprodítiac patefactí fuere, Duo tarhen& octogínta,cum reliqui tímore(mpliciti cunctareriz tureffugere,atq;€ coquínaría taberna uerubus ac bipenibus abreptís, cum cetera arma deefz fent,e cíuítate dígrefTi funt,forteG ín currus gladíatorü armis onuftos, quae ad alíà cíuítate dez ferebantur, íncídere.Illa ígítur auidíffime rapíentes feípfos armarunt,cumQp munítum locum quendi occupaffent,tres inter fe duces conftítuere, quorum primus Spartacus uocabatur, uít ex Thracía oríundus,ac non mínus prudentía d$ corporís robore& uíribus prarftans, facilitate infaperac manfuetudine,cum uirtutibus omníbus fupra fortunae& conditionis fort ornatus, utgracus potíusquaám barbarus uíderí poffet.Fertur c&i primü R.omà uenaliís delatus eft,dra« s€onéfub dormientis eíus capite ín ípiram complicatü apparuí(Tezquem Thracía ítídem mulier confpicata, cum uatícinádi perítiffima haberetur,& Díonyfi) facris efTet inítiata, figná hoc efTe dixitmagnz cuiufda& formidabilis potentiz futurz, quz exitü habitura effet fortunatü.Eam femperad fe muliere& conuíuíorü deinceps& itínerum comíte Spartacus habuít. Concurfu ígiturprim&ü ab hís quí Capuz fuerant ad Spartacü facto, ac fubinde paulatim confluente mul titudine, cum eís armorü copía ex oppídís quz ceperant fuppedítaretur, gladíatorijs armís tan quabatbarís& inutilibus abiectis, fefe militaribus armis ínflruxere, Aduerfus eos cum tribus millibusarmatorü Clodius míífus imperator in monte quodáafperrímo deprehenfos obfedit, Eratmons undi; uaftís atcp abruptís rupibus feptus,ín quem unatantü ex parte peruíus adíe tus, atcp ís fatisanguftus patebat. Bum locit Clodíus egregíe cuftodíbus operibusg?tmuníuit, teliqua utdi&um eft,abfciffze rupesac praecipites claudebant,quae cum dumis afperrímís, tum agreflibus maxime uítibus ueftítz, digreffum penítus negare uidebantur. Verum quí obfefTí erant, cum íam acríus necefTitate rerum omníü premerentur, cum cxfos uítíum palmites mtte tuis nexibus collígaffent,fefe per abruptas rupes expedítos dimifere, uno tantü derelicto, quí dígreffis cxterís arma paulatím cum deíecífTet, ipfe quocp ad fuos defcedít incolumis, Inde R.o manos níhil tale fufpícantes círcumuectia tergo ínuaferunt,ac repentino tímore perculfos faci leinfuga uertére,caftra quoq nullo fermelabore ceperunt. Huíus uíctoríz fama uulgata,mul tíadSpartacum undiq; ex agrís confluxere paftores, bubulci, uirí audaces ac celeres,€ quíbus aliquotSpartacus armís ínfiructos ín milítes elegit, quofda uero inermes€ expeditos ad prae curandum effe uoluít.Romaníinterea P, Varenum fecundum aduerfusSpartacum impera tor&fecere,cuiuslegatü Furium cum duobusmillibus armatorum proficifcente aggreffi hoftes ín fugi uerterunt. Inde Coffiníum alterü legatü maioribus copijs contra fe miffum ob(eruans Spartacus,quod fe apud Salínas plerüicg lauare confueuerat, non multum abfuít quin uíuum atqpínermem caperet: cumdq exercitum deducens incolumis uix perículü euadere potuiffet, lioftes impedímentís omníbus funt potiti. Inde Spartacus fugiente exercitum profequutus, magnam flragem intulít, Ipfe etíam Coffinius in ea pugna occifus eft, Pofiremo imperatorem ipfum Varenumleuioribus antea pralíjs nonnullis fuperatü, una tandé íngenti pugna vicit atto fugauit;& lí&loresomnes, atq; equum quo imperator ipfe tficbaeor erp Ani igitur A £ap.2 4. PLVTARCHI M, CRÁSSVS C profperoeuenturebus geftís, magnü íamatqy terríbileapud omnes Spartací nomen habel; tur. Ipfe uero fequundís cebus modáadhibereuolens,cum effet fuarii uíríü cofcíus,non eguf cunctand& arbítrabatur,quoad omne ín fe Romanorü potentíà cócitaret.Itag; ad Alpes exer citum admouete conflítuerat, eo confilio, ut fuperatís Alpibus exercit& dimitteret, atgpalíjín Galatíam,alij ín Thraciam ad fuas quíq; domos remearent, V erum milítes multitudini iam& uiribus fuis fidentes, eius uerbis obtemperare noluerunt, fed medià peruadentes Italia, incen. dijs& populationibus cuncta uaftarunt.Quod pofldj Romz auditü eft,indignatione maxim; patres atque omné populü accendit, non tantü rei turpítudine atque índignitate cómotos,(jd orofiu lib. s. imminens etia Reipub.periculü formidantes, Itacg tanquá ad maxim ac difficillimü belli con fules ambos proficifci decreuere, quorum Gellius copias Germanícas quz propter contempri & iníurías áSpartaco fecefferant,fubíto aggreffus in uní ueríum contriuít, Lentulus uero alte conful circunducia exercitus parte medios hoftes claufiffe putabat,uerum íllia tergo confulem adortí,comiffa pugnalegatos fuperarunt,& caftra cum omnibus fimul impedimentis cepere, Inde ad Alpes(utantea Aii A proficifcí contendunt, quíbus ueníentibus Caffius quícir, ca Padü oram Gaallíz,cum dece millibus praetor obtinebat, obuía profectus eft,ac pugna com; mí(fa,pluribus€ Romanísínterfeciis, Caffíus ipfe uix euafit íncolumis, Haec Romam utgefla fuerant per nuncíos delata,magna aduerfus coníules iracundia fenatü íncendere, atq illis bd, loabítinere íu(lis, Craffum imper ator& contra Spartacum delegit, cuíus gratía& amicítiano: biles quidáadolefcentes comotí, cum eo ad exercítum íre comites flatuerunt, Profectus ígitur Roma Craílus,inagro Piceno fubftitit,uenientt Spartacum ibide excepturus.Interea Momii legatum cum duabuslegíonibus hoftem á tergo círcumuenire iubet,& eius ueftígia quamma xíme poffet(equenteá pugna fefe penítus abítinere praecepit, At ille cum prim&ad hoftes pe: uenit,magna fuarü uíríum opínione ínflatus, pugna conferuit, ín qua multís Romanis cai, reliquíabiectís armísfugientes euafere:quí cum ad Craffum perueníffent,grauíter admodum fumma$g ignomínia excepti funt,ac Momius prafertim,qui pugnandi autor extiterat, Milit bustamen Craffus iterum arma concedens, fponforesab eís feruandorü armorum poftulauit, & ex eís quingentos quí primi fuga ín acíe ceperant, quí alíjs tímendi fueratautores, inquia D quagínta decurías partítus eft,índe ex earum qualibet unum forte delegit, que ín totius exerd tus oculís ultímo affecit fupplicio,peruetuftum fané R.omanorü puniendi moré in confuetudi nem reuocans,qui non minoré damno ígnominía contínet,plurímumépafpicientibus horro: rem íncutít,Eo modo confirmatís mílítá animis ad hoftes exercitum ducít, Spartacus uerofub eiusaduentu per Lucanüi paulatím retrocedens,ad mare fecontulit, Forté per id temporis p ratz Cilices ín ficulo freto uerfabantur, quorü opibus& auxilio Spartacus fidens, duo milla fuis in Sicilía tranfmíttere cogítauit, quí uixdum fopítá illic feruile bellum excítarent,quodf» né non multis egere ftimulís uidebatur. Pacta igitur mercede, Cilíces quicquid uellet fe fad: ros popoderunt.Inde mercedis parte€ muneribus infuper acceptis, abrupta quam dederant fideabiefünt.Spartacus ígitur ea fpe deftítutus, rurfus à mari digrediens in Rheginorü Cherf neío exetcítü flatuít.loitur adueniens Craffus,& locí natura diligenter contemplatus, lfihní muro claudete,& illos à continenti díiungere flatuít,ut fimul hoftibus egrediendi facultate, militibus fuís ocíum adimeret,Erat opus magná fane atque dífficilezattamen gloríe cupiditat jincenfus Craffus,rem tantá aggredi non dubitauit,ac breuí t&porís fpacio ex tranfuerfo(hui, utríncy ad mare pertíngente trigínta fladíorum foffam,quindecím pedum latítudine, atqj alii tudine totídem duxit,fuperd eam murum conftítuitrobore atcp altítudine mírandum, Ea pri mo Spartacus contemnere, ac nullius omnino momenti ducere fimulabat,[nde uero defice tibus ómeatibus cum íam níhil in Cherfonefo fupereffet quod ad uictum fuppeditaret,no&t obferuans nebulis obícuram,& uehementer uentorum flatíbus turbulentam, non magnam fof[z partem abfcíffis arborü ramís ac fuperiniecto aggere compleuit, atcp eo pacto íamtertio| Romanos exercítus fruftratus euafít.Q uod poftig Craffusanimaduertit,cítato itínereabeun B tis ueftigía profequutus eft, uerítus maxime ne R omá petendi uoluntas illum& anímus fub? vet,cum przcipue ad idagendum impelli uideretur quod fibí magis índies fingulos uíresaugt bantur,cum plurími ex Cra(Ti militibus propter ortam feditionem ad eum confugiffent,muli etiam ex finitímís agrís ad illum confluerent.Interea Spartacus iuxta Leucanidís paludem con federat,quam uaríatís temporü uicibus modo dulcem atq; potabilem, modo falfum atqj am: ruth prebere fapore ferunt, Apud hanc igitur Craffus hoftesaffequutus,eos à paludefubmo uit,atc eorum uagas diífcurfiones& cxdes aduentu fuo iri Cumdg arduum onm at p atq E ge op tet: pe mí bat íbi al ue lii h i; j^ It n? GVARINO. VERONENSI INTERPRETE. 226 tg difficile uideretur Spartacum fuperare, quod ille fugiendo magis quàm pugnando bellá ercret,& modo nufquá confpectus,fubito infperatus adeffet,R omáliterasad fenatum mífit, opus effe dicens Luculli ex Thracía,& ex Hífpania Pompeiü acceríiri,Ipfe ínterím quoad po «ratante eorum aduentá bellum conficere nitebatur: nec etíam ignorabat hís aduenientibus erfedibelli glorí&ad fe non peruentura, Cum igitur omnino fibipugnandum effe fiatuiffer, milibus quibus C.Caffius& Cannítíus prxerant,& feorfum à relíquo exercítu caftra habez bant,pracipít,ut cum fex millibus armatorum locum quendam ínfidijs aptiffimü occuparent, ibigp quamoccultíífime poffent delitefcerent. Illi uero diligenter admodü mandata feruantes, cumgaleas frondibus operuí(fent,ne íllará fulgore deprehendí poffent;ad conftitutü locü dez uenere:neceos omníno quifquá prater duas mulíeres confpexít,quae cum rem ad hoftes detu liffentín extrema dífcrímen illos adduxiffent,ni propere Craffus cum exercítu fuperueniens afperrimá pugnam intjffet, In qua duodecím millibus actrecentís hoftíbus cxfis, duos tantum àtergo uulneratos fuiffe compertü eft,reliqui conuerfis in Romanos frontibus,& ín acie fian2 tescecídere.Spartacum uero poft eam pugná ad Petilínos montes fugiente, Quintus Craflile gatus, S Scrofa quxftor perfequuti funt.In eosSpartacus magna uí conuerfus, omnes ín fuga uertit, grauiter faucíus quaftor uíx€ manibus hoftíá à círcunftantíbus ereptus eft. FTac res egregie acprofpero euentu Spartaco gefla,euerfionís fux caufam prabuit, Fugítiuorü enim (eruorü manus,quae maxíma fub eo milítabat,nimiü iam de fuís uiríbus fperare aufa, ulteríus iam fugiendo bell& gerere,& imperatoris díctis parere indignabatur. Cumép in tuta íam loca euafiflentpraefe&tos ut fe retro per L ucanía contra Romanos ducerent coégere, ut quampriz mumfoli Craffo congredíendi copia fieret,[am enim adeíTe Pompei nunciabatur,multít eoe runqui Roma comiítijs aderant, eíus belli uictoriam Pompeio deberí díctabant, quod ftatím füoaduentubellum confecturus putaretur, Coactus hísde caufis pugnare Craffus,cumlocan dísca(lrís foffam& aggere ftatueret,írruentes magno ímpetu feruí,intentos operi milites ínua fcteac primo leuís pugna coepta eft,índe fuperueníentibus utríngs militibus, augerí praelium copít.Tandé urgente neceffitate Spartacus copías omnes ín acíé deduxit, Cum fibi ex aftan tibusquidam equum adduceret,gladium educens, uíctor,inquit,plurímos& optimos ex hofti p busequoshabíturus fum,uícto auténe huius quidem mihi opus erít, His dictis,equum gladío tranfuerberatum interemít: inde ín Craffum per confertiffimos hoftes ruens,multís perfofTus uulneribus, Craffum contíngere mínime potuít, At uero centuriones duos quí íuxta illá afta bantínterfecít, Tande omnibusquí fecum aderant ín fuga uerfis, cym folus derelictus fuiffet, ingentícírcaeum globo R.omanorü facto, multis undicy irruentíbus telís laceratus eft. Itaque cum Craffus bellü tam graue confeciffet, corporis etíà propríj fubijffet perículum, non tamen Pompeíj gloríipotuít obfcurare,nam quí Craffi opibus aduerfabantur, res quoad poterát gez (las uerbís mínuere.tentarunt,& Roma ad fenatü fcrípfere, non nifi fugitíuos aliquot aperta pugna Craffo fui(fe fuperatos.Pompeius ígitur de HifpaníaatqueSertorío fplendídiffimum tríumphü duxit,Craffo auté permiffum ut ouans urbem íntraret,Nam íuftü tríiumphüne ipfe quídé ibi decerni poftulabat,quod perindignü effe uidebatur de fuperatis feruís triumphare, Quiduero tríumphusab ouatíone diftet,& unde utriufgy dictü fit nomen,ín ea quam de Mar cellofcripfimus uíta,difputatü eft.Poft haec aute cum ad confulatü Pompeius R omá accerferee ur, Craffusuero collegam fe illifieri uehementer cuperet, necomníno propter eam quam ad, populum habebat gratíam díffideret,attamen quo facilius quod optabat affequeretur, fupplí citetad hancrem peragendam à Pompeio auxílíum implorauit, qui etfi Craflo non mediíocríz tetinfeníus effet,ftudíum tamen fuum& operá egregie ímpendit,atqy ín concione palám retu linon tam fe deadípifcendo confulatu folicitum effe, quàm ut Craffum ín eo magíftrasu col legam habere líceat, Ambo ígitur confules fa&í non diu ín ea quam fímularant beneuolentía permanfere,fed ín omnibus rebus inuicem diflidentes fermé defertam effe Remp. paffi funt, eatp de caufa níhíl ab eis ín confulatu memoría dígnum geftum eft; przterquam quod Craffus Herculi acra faciens, populo Romano epulum publice dedit,& in tres menfes fínguljs uíctd diflribuit.Cum íam ad finem perueniffent confulatus,& comitíorü habendorii caufa in came po Martio confedíffent, O natius Aurelíus uir quidem ex equeftrí ordine oríundus, uíta auté omníno rudis atque agreftis habítus,maxíma celeritate ri forum accurrés lamauít, louem fibí in fomnis uifum monuiffe,uthoc palàm ad populum ferret, ne ante confules magiftratu fe abz dicare paterentur, quàm fímul ín gratíam amicitíamdp redijffent, Hac ílle ftnma uoce cule pulpito uociferatus effet, ac populusin gratíà redíre confules iuberet, Pompeíus nec uocenec 2 w snucitia, PLVTARCIYHI M, CRASSYS c loco mütatuseft, At uero Craffusaffurgens,& collegz ultro dextra porrecta;nihil humile i, quít,arbitror,aut parum me dígnum facturü Quuírítes,fi prior ad amicítía gratiamt cum Pom peio conciliandá furrexero, quem uos adhuc ímpubere Magnum cognomiínaftís, cuit nons dum ín fenatorü ordíne afcíto,tríumphum decreuiftís, Atque hzc à Craffo ín confulatu gef funt,quz quídem digna memoratu uifa fuerínt, Cenfura uero ab omni officío immunemar ocíofam geílit. Neque ením fenatum luftrauít, nec equitum notauit quenquáa, aut eorü omni: noratíonemhabuir,non etíam cjuium capíta cenfuít.Et ín eo magiftratu collegam habuít Lu: ctatíum Catulum,uírum Romanorü omníum manfuetí(fimü.Itaque cum Cratfus ínitío ma; giflratusacerbiffimü(e futurum declara(Tet,&& Aegyptum tributarià R.omaniís facere tentjf; fet fumma audacía Catulus obftitít, quapropter orta íntereos feditione,fponte fua non mulio poftambo Íeíe magiftratu abdícarunt, Coníuratíonis eius, quz Catilina autore coepta, omng pene funditus euertit Rempublícá, confcia atque partícipe fuiffe Craffum non parua fufpido fuit, Nam ex coníuratis quídá magna uoce Craffum copellans audítus eft, attamen eíus uerbi nemo fíde adhíbuit.Ec M. Cicero coníurationís uíndex aperte fatís in oratíone quadi,ín Cra fum& Cefare coiuratíonis illius no míníma ex parte caufam refert, ea tamt oratíone nunqui, niíipoft utriufqy morte edere aufus eft.In ílla uero quá de fuo confulatu habuít, Craffum adíc noctuueniffe refert, epiftolà à Catilina miffam tenente, qua illà quafi confci& ad firmandácon iuratione hortabatur, Ati hac de caufa femper in pofterü Cíceronis ínimicus CrafTus eft habi tus. Q uoduero palám íllá non ínfectaretur,filius impediíméto fuit, qui cum ftudíorü ac difcipli nz amántiíIimuseíIet,uehementer Cíceronem diligebat,eíusáp congreffu ac familiarítatepla rímum utebatur, adeo ut cum exilio damnatus effet Cícero, Publíus Craffi filius unà cum ueftem mutauetít,arque alíos adolefcentes complures ídem facere compulerít, T'andéueropa trem etíam Cíceroni concilíauít. Cum Cafar e prouíncía reuerfus confulatü petere flatuille, animaduertí(let& Cra(fum& Pompeium inuíce confulatus gratía certaturos,ipfe ne alterife uens alteríus ín feoffenfam contraheret, fumma contentíone illos inter fe concordes facerel borauit,admonens nihil aliud ínter fe díffentientes efficere, quàm ut Cíceronís,& Catuli,atg etíam Catonís uires ac potentíam augeant,quorü opes nullum pondus habíture fint,fiipfiin: p ter fe concordíanimo atque fententia ,amícorüi atqj affini adhibitís auxilíjs, Rempublícigu bernare uoluerínt, Hís íllí ueriffimis rationibus commotirurfus ín gratía& concordi redíe Caefaris; Pom, fe. Itaque horü tríum ueluti quadam confpiratione facta, ínuicta quxdam& inexpugnabils pei, c» cif; conttituta eft potentie megnitudo,qux fenatus€ populi Romani uíres comminuit atg pe fregit, Nectam illorum uires Cafar confirmare tentauít, qudm eorum opibus fefe tutifTimüa: maximü conftítuít:flatím ením utríufdqg confenfu creatus conful, magnü ín populo nomen gloríam confequutus eft.[Nam cum egregíe confulatum gereret, imperator factus& prouiv cíam Gaalliam fortitus,quafi ín arce cíuttatís ab eifdem impofitus eft, Ipfi uero fe pro arbitriofe &uros nullo aduerfante opínabantur,fi Cxfaris quàmaxíme potentía augeretur. Et Pompei quidem ffnmenfa ambitio ad hxc íücitabattad Craffi uero ueterem auarítí morbi, triumpho rum actrophaorum fumma cupiditas accefferat, quam praclaríffima Cafarís gefta omníüfy ma& confenfu celebrata excitaueranr,quibus fefe infertorem efTe, cum cxterís ín rebus fupe ríor haberetur,haud quo anímoferre Craffuspoterat, necante cupídítatí huíc finem impo ciui; quàm fead turpiffima mortem fumma ignomínía ac detrímento populí Romani prcip tauit. Nam cum Czfar€ Gallia Lucíam ueníffet,multíad eum uífendum R oma profedifunt, inter quos etiam Pompeíus& Craffus uenere;multad ínter fe 1emotis arbitrís colloquuti,t fora iam anímís concípientes,ut omnem ín fe Romani imperíj potentiam transferrent agíürt caeperunt,quod ita fe demum confequi poffe arbitrabantur, fí Caefar quidem ut coeperat cum imperio ínarmís permaneret, Craffus ueroatque Pompeíus quícquid füpereffet, exercíti, à relíquas prouíncías ínter fe partírentur, Ad quod una tantum patére uía uidebatur, fecundi lícet confulatus Pompeio CraffoG petítío, cuí maxíme Cafarem fauere poffe animaduerte bant, Elác igitur ingredi cum füatuiffent, Romam Caefar ad amícos hac de re literas fcrípfit, X ex milíiibus quamplures ut comítijs íntereffent eodem mifit. Multi enim ex hís qui fub Craffo militabant,eadem de caufa Romam uenere, Quapropter magna apud omnescíues eft exora fufpicío,& íam creberrimus in populo rumor uerfabatur, quem lli inter fe diuturnü congr? fum fecí(fent; nibil Reipub.bonum aurtfalutare futurum contínere,Cum in fenatu Marcellus ac Domitius Pompeíum rogaffent,in proxímís ne comítijs confülatum petiturus effet: illedi bíumrefponfum dedit, forté;inquiens,petam,forté non petá, Rurfüs.uero ídem rere à bonis, Bs ib fpo fiq tiu e rm Fa^ mex— ue Qu FS^— 9—^— o F^— n—" 24 M tta eb us ju (, GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 227 ibónis inquit, ciuibus petam, malis uero minime,Cumóy hzc fuperbe nimís X ambígueres fponía uiderentur,multasqp audientíum anímiís fuípiciones inferrent, Craffus eadem rogatus, fiquidem, inquit, R.eipublice profuturü effe iudícauero,peram,fin mínus,á petitíone defiftam, Hoceiusrefponfo nonnulli excítatí,petere eum& ipfiflatuerunt,ínter quospracípue Domíz iusextítit, Nam cumalij Pompei Craífip mínis& occultis denuncíationibus terríti ab íncee ro deftitiffent, Domitius Catonis hortationíbus confirmatus in fententía perflítit, cum íllum Cato fuís uiribus non diffidere,fed audacter pro communilibertate contendere iuberet, INecg enimconfulatum,fed tyrannidem Pompeíum Craffumd petíturos defcendere;nec uero ma2 (tratusauthonores,fed prouinciarum atque exercituum dirípiendorü facultatem affectare, Hacatquehuíufmodi Cato paldm ad populum uocíferans, ínuitum pené Domítium candida tumíin comítía deducebat,quem prímo aduentu multi comítijs affurgentes círcunftetere.INec arua fané admíratio plerofcy tenebat; uxnam caufa ad fecundam coníulatus petítione duos illospríncipes cíuitatis impelleret.Deínde cur ambo,tum etiam cur pené folipeterent, cum ín ciuitate complures éffent,dígni qui cum Craffo aut Pompeio magiít'atü gererent. Hos rumo rscum Pompefj fautores accepítfent,candídatorum neminem palám prohibere funtaufi, fed occultisartibus ínuadentes íllos ab incepto defiftere compulerunt.Domitíum uero noctu cudt amicis ín campum defcendentem aggrefli, feruá quilumen praeferebat trucídarunt, multístg cxdircunftantibus uulneratís,ínter quos etíam Cato fuít,reliquos intra domüretrufere,& cuz flodibus ne egredi poffent circa fores appofitís comítia habuere, quíbus Pompeius& Craffus confules renuncíati funt, Qui deínde initio magiftratus armati rurfus ín domü ueníetes, notiz nulliscorum qui füís uoluntatibus aduerfabantur interfectis,&C Catone extra concionem cíez &o,Caffarí imperium ín luftrum alterü prorogauete.Sibí uero Syríam& Hifpaníam prouírte ciasdecreuerunt,quas forte demum ínter fe partítí funt,& Syría quíde CrafTo, Pompeío uero Hifpanía obtigit, uít auté omnibus ínuifa Pompeíj fortitio,neque enim illum procul ab urbe abeffe multitudini placebat,& ipfe magno uxorís amore íncenfus domí perlíbenter uerfabae cur; Craffus uero fua forte uehementer exultans, nihíl fibi per id temporísfortunatíus accidere potuiffe arbitrabatur,tanqua ín alieno folo magis dj domí,& ín externís potíus rebus dj in doe » nieftícís ínuenturus quietem, Multa ígitur ínanía ac puerilía prxter autorítatís& aetatis dígnía tatem actans,cum mínime ad ea uítía natura propenfus effet)non Syríam aut Parthos felícítae tis fux terminos ftatuebat, fed quafi pueríle ludum fuiffe dictitans Lucullí aduerfus Tígranem, &Pompefj contrà Mithridatem bella peracta, ad Badtra ufq;& Indosultímos extremi fines oceání ingentem aniímífpem prolatauerat.Itacy cum tanta flagrarePCraílus eundi cupíditate, multiprofe&ioni eíus aduerfabantur, quod nihil ea lege qua de confulatu eorum lata etat, de petegrínís bellis gerendís cauti effet,|Mlagna praeterea fufpicío plerofcg tenebat,cum tantopee tcadhocbellum Craffus properaret,tum quod etíam€ Gaallía Cafar ad Craffum fcribens plu tibusuerbisanimifortítudíne laudabat,acfummo ftudio ad peragendá opus hortabatur. Hec igitur(utanté díxi)populo fufpectam Craffi profectione faciebant.[taque cum íam agreffurus effet; AGeíus tribunus plebísprofecíonem impedire aggreffus eft,multosg; fecum é populo fautores ducebat,qui grauiter índígnabantur,quod Cratlus imperandicupiditate ad eos popu losoppugnandosproftcifceretur, quí amícítía& focietate cum populo Romano coníuncii efz fent.Horum ígitur uím Craffus pertímefcens,Pompeiü ut fecum progrederetur,orabat, Mae güaenim erat Pompeij apud multítudinem autorítas.Itaque cum plurími Craffo aduerfarí, e? uoces dere grandiores ínciperent, placído uultu atqj hilarí froterefpiciensad eos Pompeius, timultum omnem fedauit,ita ut facíleabeuntibus iter przftarent, Acteíus tamen obuíam uez niens, uoce prima retinere Craffum, atque obteftarí nitebatur, Inde ubí fe nihil eo modo profi cetéanimaduertit, uíatore ad Craffum comprehendendü mifit, Id cum alij tribuni prohibuifz fent, AGeíus ín urbem citato gradu accurrens, ín uía per quam Craffus íter facturus erat fuce cenam cratem conftítuit. Cumá ad eum locum Craffus perueníffet, affiftens Acteíus,& fa» cta quzdam ac libatíones faciens, díras admodü atque horrendas execrationes obnuncíauít, deos quofdam ínauditos antea& horrendos nomíne appellans. Has mprecatíones Romaní diras appellant,& iam quafi uetuftate obfoletas hanc uím obtinere aíunt, ut quí illisobnoxius fiat,erauiffimas poenas dare cogatur,& maxímo ínfortunio affici neceffe(it, Quamobre non temere ín quenquam, necleuibus de caufis illarum uti obnuncíatione confueuerunt, multígg propterea Acteium grauíter íncufabant, quod ob eam quam príuatam cum Craffo fimuxate gerebat;tàta mala Republica effet imprecatus,eamt tam díraatg; ínexpíabilí mlene aftríns : 3 tATfO Dire quid fint. PLVTARCHYI-"M,.écRASe7v: C&ilfet, Attamen Craffus Roma profectus, Brundufium uenit:cuma nondá fatis ab hybernis. tempeftatibus mare pacatü eflet,cunctaritamen,aut díutius moram trahere noluít;fed milite; quaprimi nauibus impofttos traíjcere properauít,& nonnullis nauibus amiffis, reliqua fu plementis firmatü exercítum per Gialatíam ducebat. Cumáp Deíotarum rege extrema íamfe: nectute confectum, nouá tamen urbem zdiíficanté comperí(Tet, talíbus uerbis in eum iocatus eft, O rex,ínquiens,quídná hoceft negocij,quod tibi duodecíma íam diei hora cum adíit,noug urbe xdiífícare íncipís? Ad hac fubridens Deiotarus, Tu uero,inquit,imperator cum fis haug; quaqua fatís,ut uidetur matutíntis, tamen ín Parthos cum exercitu properas.Sexagefimüaug perídtemporis annü ztatís fux Craffus agebat,fed longe uetufliore prz fe ferebat xtate, Cum ítínere confecto,ín hoftiles terras perueniífet, eam rerü condítíone offendit, quz maxime eius anímü ad fpem fummá incendere atq ínuítare poffet. Prímü ením ponte fuper Euphrate con; flítuto,facileuniuerfum traíecit exercítü,& multas Méfopotamíz ciuitates ultro fefe dedentg ín fidé recepit, V nam uero que Z enodotium4 Giracís dícia eft,cuí tyrannus Apollonius do: mínabatur,per uím capta opibus exuít,& captiuos omnes uendíidít. Cumápob ídà milítib imperatore fe appellandá fore putaffet,eum fpes fruftrata effet, incredibile eft quantumani mum demiferít, quam ad maíora etià capeffenda languidior factus fit, Inde fepte pedítümi, libus& equítibus mille ín prafidíum cíuitatibus quaead fe defciuerant,impofitís, ipfe in Syü ad hybernandum conceffíc, filium ibíde moraturus, quí é Gallíad Caefare ueníens mille equi teslectos,X alías quafdam copías deducebat, Atque íd prímü inter Craífi errata connumera tur,cum pluríma ín ea expeditione delíquerít.Nam cum maturato opus effet,& Babyloni ui Seleuciz prímís Parthorum cíuitatibus exercitüiadmouere,atque hoftes ímparatos í nuadete, dum inaníocío tempusconterít,colligendi animi,ac fefe parandi fpatium hoflíbus dedit,Om: neaute quod ín Syría temporis uer(atus eft, cogendis pecunijs magís quám militarídifcipling exercitum coércendo confumpfit, Neque ením recefendís armis, aut milit&ü corporibus aliquo ftudio exercendis intendebat, fed acerbiusa ciuitatibus exigens uectíalía,& omnit etíammi nímorü rationem fubducens,quanto poterat fludío pecunías coaceruabat: thefaurü uero qu ín Híerapoli pofitus latebat, ad flateram libramá numerabat. Cumé fiínitímis populisatque D príncipibus, militum quosadfe mítti uelleenumerü ímperaffet,accepta pecunía, milítíamills: remíttebat, Iraquefegniter omnía ac fumma negligentía míniftranti, prodigía etiam nonfati fauftum euentü portendere, Quorum príma eademg claríífima feu V enus feu[uno ab ín» lis dea nuncupata, qua nafcentibus rebus príncipía conferre putatur, haud obfcuris ambagh busdignofcenda monftrauít, Nam cum peractís facrís eius templü Craffus egrederetur, filiu ante fores templi offenfo grauiter pede proftratus concidít, que flatím pater eode cafu lapfus fequutus eft. Cum íam ex hybernis copias educeret,legatíab Arface breuía quedáín hancfet fententía mandata portantes füperuenere: Siquidem fenatu populod Romano míffus con: tra nos exercítü ducis, íngens profecto bellum& fummo odio atq; omníno ínfenfis anímísgé rend ce&femus,Q uod fiaduerfante atque ínuíta patría(utaudiuímus)príuatz tanti cupidía tís ac lucrí caufa Parthís íntuliftibellum;et íam regíonís noflra partículam occupafti,nonfan' tuas uires aut exercitum magnifacimus,[taq; moderatius tecum acturi,& fenectutís tux ratio nem habítur& Arfacem nuncíamus,& Romanis condonaturü uiros quos ín Mefopotamíai clufos magís quàm alíena cuftodíentes habeat. Hxc fibí ab Arface ut nuncíarent atque fccit rentur,mandata fuiffe, Ad ea índignatus& íactabundus Craffus,ín Seleucia fe refponfumhis mandatís daturi díxit, Tunc Agifislegatorum unus quí czeteros zetate& autoritate anteibit, fublata manu medía palm offentans, Príus in hac palma fete nafcentur,ínquiít, quam tibiSe leucíam confpicíendi fit poteftas. His díctís legatídifceffere, 8t Hyrode rege adeuntes, uir pet ea tempora bellícz uírtutis gloría infignem, ad bellum capeffendü compulere. Interea milit nonnulli ex urbibus qua ín Mefopotamía Romanorum prafidijstenebantur,ad explorandi hoftium confilia dilapfi,haud afpernanda quzdam ad Craffum detulere.Hoftíii enim multi dínem innumerá pararí nuncíabant, quorum extremü robur ac fortitudine ín urbíum expl gnatíone experti efTent,& quemadmodá fierí folet, omnía ín deteríore partem ampliíficantes dicebant ením Parthos ínflantes non effugi fugientes comprehendi non poffe:tela autem oci lorumaciemanteuertentía, príufqua undeemí(Tà fint confpicíantur, obuía omnía penetrate equítes uero cataphrattos,alios omnía proflernere,alíos omne impetum fuftinere, Hec in extt cít& paffim audíta uehementer anímos R omanorü turbarunt,atque omnií fpe& audacia défi tutos reddidere, INíhil enim antea Parthos ab Armenijs aut Cappadocibus differre pontus i3: quo € En qu B di & C te! hc A Ca mm"— S HUM A3 Red«So—^ X nS— Reha S Mj M. qe P——X—^9 PS£n—"y SOM Y.[m9 tis: b ji E, pg GYVARINO VERONENSI INTERPRETE, 228 uosquatiquam depopulatos,fubigere tamen Lucullus defperauerat. Cumá praecipua bellí difficultate itínerís longitudine& hoftís perpetuo fugítantis perfecutíonem putaffent, fubitü & inexpectatum perículum tanto íam maíus uidebatur, íta ut multí Romanorti, ac precipue Caffius quxftor, Craffum ab incepto defiftere fuaderent, Multa etíam uates ín facrís dira pore tendí nuncíabant, Quíbus omnibus neglectís, CraíTus his folis aures prxbebat, quí aduerfus hoftes quampropere ducendum exercítü effe fuadebant, maximeiy in hac eum fententía rex Armeníorá Artauafdes confirmauit, quí fex millia lectorum equítum ducens ad Craffum in caftra uenit, eos círca fe cuftodia rantü caufa femper tenere lí&itans.Decem míllía infuper ca gphrattorü equitum ducturü fe pollícebatur,ac pedit electorü triginta míllia,quos affidue do mínutríebat, is Craffo perfuadere nitebatur, ut per Armeníam ducens ín Parthos trafjceret, &cileenimfe cómeatuü copíam prarftiturü.lter preterea tuti(fimü fore per affidua undícy altífz fimorá montium íuga,ut qua equítibus, quibus Parthi precipue ualebant, ínuia effent& in4 acceffa, Hac Craffus benigne auxilíorum pollícítatione fufcepta,ac regís erga fe beneuolentía collaudata, per Mefopotamía traducere exercitum conftítuiffe refpohdit, quod illic magnà& optimá copíarum fuarum parte dimífiffet, His igitur auditis,rex domum dífceffit. Cra(fus ue roexhybernís exercítum mouít, Cumt ad Hluuíi quenda perueníi(fer, ac mílítesfa&o ponte trafjcerent,mírge magnítudínis exorta tonítrua,etín aduerfa milítá ora micantía fulgura, quafi tranfitu prohibere mílites uidebantur, V entorum infuper magno impetu ruens procella,pon temquem ad traíjcíendá milite artibus iunxerat, difiecit,& pluríbusin locis perfregít. Caftrís ctiam ponendís deftínatus locus duobus fulmínibus percuffus eft: equus praterea ímperatoz ríusegregie phalerís pra: caeteris ornatus, quafi percitus furore quodam, fumma uí contranis tenteauriga in fluuium defilijt,ac fubító fluctibus obrutus,& aítantíi oculís fubreptus, nufz quamappatuit. Traditur etia príma aquilá quz ín exercitu ferebatur, fua fponte cogente nez mine effe conuerfam.Mox poft traie&ü,cum neceffaría militibus diftríbuerentur, contígít for tcomní&primo lentes ac falem dari, quz inter funefla habere,& mortuís offerre Romani fo2 len, Cumq Craffus apud exercítum concíon haberet, uox quadam excidens ei totíus exercí tüsanimosuehementer turbauít.Iubebat ením,ut quem ín fluuio ponte fabrícauerant,fubitó » teícinderent,nequís eorum penítus regredi poffet:cumQ debuilTet uerbum, quod excíderar, & quo militem perterrítá oftenfumép íntellexit, reuocare& declarare,per faftü neglexit, Practetea cum Craffus,ut moríserat,facríficio inftituto luflraret exercitum, porrecta ab arufpice uíz (cera manibus cecídere:quod cum grauíter omnes quí aftabant perturbaffet, arrídens Crafz fus;talía nobis,ínquit,íncomoda fenectus affert,attamen arma nuntjua e manibus ceciderunt. Hisperadís Craffus fecundü flumen ducebat exercitiá, Erantauté peditum legiones fepte,& equitum quatuor millía, ac totide uelítes, Interea explorator&i quí praemiffi fuerant aliquot ad exercítáredeuntes, nuncíant regionem fe ubíq; homínibus uacua comperi(fe, pluríma uero quafi fugientiáequorum offendiffe ueftígia.Hoc nuncío magnopere latatus Craffus, paffim apud milítes Parthorüi gnauía&& imbecillitate crimíinabatur, quafí manus conferera, aut fecá congredítrepídantíum. At uero exercitus principes quí Craffo aderant, longe contraría fentís tejac iugiter admonere,ut ín cíuítate aliqua earum quas fuís prafidijs firmatas habebat, exercí tumex itínerefatigatá reficeret, quoad certi aliquíd exploratü de hoftibus haberet: fin minus id confilij placeret;faltem iuxta flumínisrípam iterfaciens ad urbem Seleucià duceret,fic ením facilem comeatus copía fore: tutíus quoqj iuxta flumen íterfaQdurum, cum nulla ex parte flu2 mínís effent ínfidíae metuendae, Cum Craffus huiufmodi fententías agitaret,& quídfibí potifz fimü agendum effet confuleret, Arímanes quidà Arabum prínceps ad eum uenít,uir quídem ad fallendá aptífimus,& omniii qux contra Craffum fortuna parauerat ultímü ac fupgemum exití futurus,Huncmultí eorü qui fub Pompeío militauerant,amícü illius fuiffe recordabane tur,& quafi Romanorü amatore prxcipuum colebant. Is tuncà Parthorü regibus ad Craffum miffus fuerat,ut eum proculá flumine dimoueret,& ín uaftas folítudínes&& patentes campos deduceret, Omnía ením Parthífacere ac perpeti malebant, quàm cominus collato pede cum Romanís pugnare, Arímanes ígítur ad Craffum ueniens(ut erat ín dicendo promptus, atque adperfuadendum aptíffimus)Pompeíum uehementer laudare,ac patrem& benefa&orem ap pellare coepít, Tum Craffi uires ac potentià extollere,cunctationem ueroac moráin apparane do exercitu accufare,quafiarmis utendum arbítraretur, ac non potius manuum& pedü uelo citate contra eos uítosqui cum omnibus rebus fuis, ac liberis etiam& coníugibusín Scyshas autHyrcanos fugereprz tíimoreíampridé cogitauerínt, Summa igítur neciate properádü, 4 C Pellices ducete l in caftris Surez PLVTARCHI| M, CRASSvV$ utpriufquiomhes uires ín unü Parthí cocgíffent,manus confereret, Sureni enim& Sillacem cum magnís equítü copijs ad reliquü exercitum proficífci,quos facile fi uelit intercipere poffet cum alterí Parthorü exercitui eorü aduentus ignotus fit, Haec aute omnía falfo nuncíabat, Hy rodes enim acSurenas flatím ab ínítio copías inter fe íta partíti fuerant, ut Hyrodes Artauaídi Armeníiorü regi bellum ínferret, Surenas uero contra Iomanos proficifceretur. Id non ea de caufa(ut quídaferunt)H yrodes ínflituerat,quod Romanos conténeret, Cra(To prarfertim im; peratore,qui tunc facíle inter Romanos prínceps emínebat,fed perículí magnítudiné reformi dans cum A rtauaídebellü gereretnaluít: Surenà uero Romanas uires experíri. Erat Surenas non humili fané aut obfcuro loco inter Parthos oriundus, fed quí diuitíjs,genere atque gloría fecundusá rege numerabatur, corporísauté roboreac fortítudíne tatís(ux Parthorü omnig potenti(fimus,forma uero ac magnitudine corporis fupra ceteros omnes admirabilis, magna ín caflrís pompa& apparatu utebatur; fiquíde mílle c&melí impedímentís, quz fuo duntaxat ufui feruiebant,onuftí,quacunqy íter faceret fequebantur, Ducebat etíam pellíces circíter due centas, Mille praeterea cafaphrattos equítes,ac totíde leuiter armatos,cuftodíendi corporís gras tía,círca fe continue detínebat, peditüi uero ac feruorü íngenté numerái.Iamab ínitío auteillud ámaioribus uelut harediítaríü acceperat,ut eí quí Parthorum rex effet declaratus, regiti díade ma primus ipfe imponeret, Hic pulfum domo Hyrodé ín regnum reftítuít,eiecto rege qui per fraude Parthorum regnü occupauerat:prímustp ín pugna qux apudSeleucíam gefta fuit, ciui tatísmurü conícendír,atque urbe ipfam captá Hyrodií tradidít, Annü tum agens nondá trices fima, confilio non mínus& callíditate quàm robore ualebat, quíbus rebus Craffum cuíantea quidem propter audacía faftumáp, tum uero ob metum ac calamitates ímponere perquá facile erat;fuperauit plurímü, Interea(uís artibus Arímanes à flumine procul diftra&tü Craífi exerd tum ín patentes campos ac uaítas deduxerat folitudines, uía quide lení prímo ac perfacili, fed quz indies afperior atque intolerabilíor fieret, Iam ením ín arenas profundiffimas ueniebát,& camposaquís, herbis,arboríbusqy carentes,quorum nullus ufquá termínus confpiciebatur,ut ' nonfolum ítineris labore ac fití conficerentur,uerü íntuítu ipfo miferabili deficerent, cum nul lus ufquam tumulus, nullus fluuius, non deníg, uírefcens alíquod germen aut herba appare: ret, fed uafix tantum folitudines zftu intolerabili eos exciperent, Tunc igitur Arabis dolosac fraudes agnofcere qui cum Craílo erant ccepere, Legati etíà fub id tempus ab Artauaíde At» meniorürege fuperuenerunt,nuncíantes Artauaíde íngentibello ab Hyrode oppreffum auxi lía míttere nequiuiffecuerum pro ueteris amícitize ac beneuolentíz iure monere atque hortari CrafTum,utrelicto quo c&perat ítinereper Armeníam proficiíceretur,atqy coniundiis fecum copijs contra Hyrode bellum gereret:quod fiíd facere nollet, campeftría faltem in proficifcen: do loca uítaret,€ quamproxíme uícinis montibus iter faceret. Ad ea Craffus íra atq; indigna: tione furens nihil aliud refpondit, quàm fibituncocíum non dari ut Armenijs digna refponfa praberet,uerum non multo poft ín Armeniam fe uenturá, ut debítas proditionis poenasáre ge repofazret, Hoctam fuperbe tamáp inhumaniter refponfum omnes qui cum Craffoade: rant,períndigne tulerunt,& uerbís quoad poterant ipfius íram leníre conabátur:feorfum au tem grauiter Arímanem accufabant, Qu uís te,dícentes, malus demon fceleftífTime nobís pro« pofuitequí quafi ueneficijs quibufdam atque incantationibus imperatorís mente peruertifli;ut per uaítas ac defertas folitudínes íter faceret, non quafi Romanus ac difciplinze milítarís períe «us imperator, fed tanquálatronum ac fugítiuor& ductor, Hacin fe uulgó íactari cum barbae rusaudiffet,ut erat íngeníoet calliditate promptiffimus,uarie pro cuíufq; moribus talía iactan tibus refpondebat,&alíjs quíde auxili leuamend pollíceri;alíos uerbís lenioribus confolari, nonnullos etiam grauíus accufare,quofdá uero iocís ac falíibus aggredi: An uos, ínquíens, pet Campanía facturos íter putabatis, ubi& fontí& ríuorü ingens copía uos exciperet, balneis quoq; multífaria emanantíbus,& uaríorum fructuü copíaabundaretís? non uos ín A(Tyríorü atqj Arabum fines perueniffe meminiftísz Hís atq; huiufmodi uerbis díutíus exercitum atque imperatore fruftratus, antequam doluspalám cunctis innotefceret, fugáarrípuit,non occulte quíde Z'Cratfo digrediens,fed ad hoftes fe profecturum díciitans, ut eos artibus quibufdam ac dolis peruertens,facilíus in eius manus ac poteftate deduceret. Fertur eo die Craffum non put pureum(ut Romanorum imperatorum mos erat) fed nigrum paludamentum índutü ad míl tes proceíTiffe,d& admonítum ab amicís fubitó permuta(fe.Signa uero cum figniferi uelutaf fixauíx uieruerepoffent,Craffus íd contemnens profectione feftinabat,legione ut equitatum fequeretur, cogens, Interea ex hís quí exploratum pramiíli fuerant, cítatiffimo curfu Bd j j i quidam A — E Lom an! -—|" -— T o?"S cC PEE DE-.-Ru--E DD.D2L..lV Ios] P"€ —DBaua 28-25 8.525 a! t5 mmo Aa VT GVARINO*VERONENSI INTERPRETE, 229 a quidáni redeuntés nunciant, ceteros qui fecum íerant, ab hoftibus ínterfectos fuiffe,(e uero illorum uíx potuifTe manus effugere, eosip magno ímpetuad pugnandum paratos irruere,&C numero& robore formídandos. Hoc nuncíum uehementer anímos mílítum perturbauít, Craffus uero flupore íngentiac repentíno tumultu uíx mentis compos, huc atque ílluc furía bundus excurrens, uix fatís ímperatorium munus exequebatur.Prímo ígitur mílítes in ordíne ftatuens,ut horum uoluntati morem gereret, quamlatitlime poterat aciem extendit,& campí quamplurimum comple níxus eft, ne facileab hoftibus círcumueniri poffer; equítés practea reàiín cornibus utrínque collocauít,Inde mutato confilio copiis contractís, agmíne quadrato utrínq; exercítum ínftruxít,& uníuerfam acíem ín ordines duodecím partítus eft, attp turma equitá cuíqy ordíni tríbuít,ne qua pars equeftrís eet expersauxilij. Cornu auté unum Caffio dedít,alteri uero iuníore CraíTum filíum fuum przfecitípfe medíam aciem tutandam accepít, SícigiturinflructiRomaní procedenibs ad fluuii quí Daliíífus dicitur peruenere,cuius occurz fusexercituí pergratus extititíngenti ftu atcp(itilaboranti, quam díu propter aqux ínopiam perpeífus fuerat.Plurímí igitur duces quí cum Craffo erant,ibídem caftra ponere ac pernoctaa refuadebant, quoad de uiribus&€ numero hoftiü certí aliquid explorarent,ut&p ín diem poftez rum pugna dífferretur bortabantur, At Craffus filio& hís quí fecum erant equítibus, ab ordía nibus non dífcedere, atque ín acie ftantes cibum capere íutfit,[nterím non penítus dífTolutis ordinibus,nec fatís ad pugnam rurfus dum ínftructis, fedato gradu ductabat exercítum,quoz ad hoftes improuifo ante oculosapparuere, neque numero prímum neque afpectu formídaz biles.Flos de índufiría Surenas ante acíes íncompofitos pramiferat,& ueftibus aut pellibus fu períniectisarmorum fulgorem íufferat occultare, V tprímum ígítur Romanis appropínquan iespugnandí fignum ab ímperatoreacceperunt, horrendo clamore uníuerfos campos com pleuere, Neque ením cornibus auttubis fefe ad pugnam anímare Parthi confueuerunt, fed annulis cauís corío fuperinducto tympana ferrea círcundant, Haec mult fimul pulfant,refonat graue& horribile, nam feríno latratu tonítruísqs fimile quiddam pulchre permíxtü reddunt. Hoc igitur foníitu R.omanorum anímís perculfis, cum ueftes quibus arma tegebant deíecifz fent,galeas ac thoracas Margíano ferro mícantes fubitó oftendere:equietíam ferreís atq; aeneis tegumentís protectí apparuere. Surenas uero ínter ceteros magnitudine ac fpecie prxíftans, Medorum more atque habitu ornatus, longe mollíus quám uítum deceat perfrícata facie, atq ad normam difcrímínatís comís uerfabatur,cum Parthorum caeteri ficut Scythae penítus íncul tísatque íntoníis de induftría crínibus utantur, quo afpectu etíam& facie maiore uidentíbus tetrore íncutíant, Cum íam igítur ad manusuentum effet, primo grauíbus contís Romanorü aciem propellere Parthitentauerunt, fed poftquam clypeorü denfatam teftudine, ac uirorum flabilem& ad pugnandum firmiffimam acíe confpexere, retrocedentes tanquam turbato orz dine diffipati, quàm poterant occultiffime círcumuenire aciem tentauerunt. Àt Craffus primo leuiter armatos milites in hoftes emí(it,qui multis fagíttis uulneratí fubító retroceffere,& rcli quísturbatíonis atque tímoris dedere príncipium, cum telorum ingenté ímpetum st uites inz tuerentur, quz perfoflis armís totum etiam corpus penetrabant, A tque adco uiris denfíata erat Romanorum acíes, ut ne uolenti quíde errandi fagittando poteftas effet. Itag; procul aftantes Parthí uíkm maxima fagíttarum effundebant, qua fortium atq; magnorü arcuum uiribus cona tottz, grauifTimís R.omanorü corpora uulneribus fauciabant, ac forte perimebant miferabilí, Stantes enim ín acie uulnerabantur,nec manus conferendi facultas aderat. Sí quandoeníim ín hoflesimpetü feciffent,illifübíto terga uertentes fugiebant,nec fugientes mínus quám ftantes inferebant calamítates. Nanque ín fuga etíam fagittas emittere Parthí confueuerunt,ídtp poft Seythasomniü optime facere norunt. Romani igitur quoad eos pharetras exhaufiffe psitarüt, immota acíe permanfere.Cum uero camelos plures fagittís onuftos animaduertere,ut affatím quibus tela deeffent,fuppeditarentur,nec ullum Parthís fagittandi fine affüturum, uehemene tius trepidare ac fuis rebus diffidere coeperunt. Quod pergrauiter ferens Craffus ad filii nune dum mifit iubens ut impetu facto Parthorü aciem perrumpere conaretur,príufquaá cogona ab eis circumuenírentur.Iam ením plurímü obequítauerant Parthí,& círcáuenire Romanos paz rábant, Auditoigítur patrís monitu íuuenís mílle ac trecentos equites capiens, ínter quos&C fllierant qui à Czfare fuerant miffi, quingentos ínfuper fagittaríos,& fcutatorum cohortes odo, quamlatíffime poterat illos círcumducens, in hoftes impetü fecit, Parthi uero fiue prae Parthorum pu gnam ineuntiie Ios. Pugtta inter Partbosqg- Ro iátios. timore ad fuos reuerfurí, fiue ut filium quamproculà patre dífiungerent retrouerfi, fugam*ra: tipuere, Tum fpeí& alacritatis plenus adolefcens, fugientes hoftes magnis incufare uocibus F5 PLVTARCHI MN, CRASSVS C ccpit: Quin flatís,ínquiens,& uirorü congreffumnon toleratis? Erant und cum adolefcente Mya eror comítestCn,Plancus& Cenforínus,quorü hic quidem confilio atque prudentía,íille robore& animí magnítudíne plurímü poterat:praeterea beneuolentía& xtatis equalítate coniundiffi mierátadolefcentí Craffo,nunquiiillü cafu aliquo deferere parati. Magno ígitur ímpetu equi: tibus hoftes ínfequentibus,ne pedites quide ocíofe fequebantur, fed alacrítatís& fpeí magni tudine íncenfi íllor pené celerítatem adzequabant,& ad omnes cafus paratiífimí aderant, acfe iam fudí(fe hoftes ac uíciffe arbítrantes,eoufque perfequuti funt, quoad non ultra fugientíbus Parthis,tande íllorum dolos ac fraudes agnouere, Conuerfi enim in eos Parthi qui eatenus fu« gam fimulauerant,atque undíqg fuperueníentes alij, fefe ad pugnam parauerunt, atq; equites cataphrattos Romanis equitibus opponentes, reliquá equitatum nullo ordíne paífim R oma: niscircüfudere.[ta undig; per planici€ difcurrentes,ingente uim pulueris excítabant,ut neque fe mutuó uídendí, nec inuicé colloquendí Romanis facultas effet, fed mutuís etíà uulneribus feipfos interímerent, Multi etiam attrahendi fpiritus anguftía pene fuffocatí,& fagíttis infuper confoffi, miferabiliter in puluere uolutabantur, Nec uulneratís eximenditelí poteftas aderat, fiquide curuatis uncís ínftructz,fagittarü cufpides non fine maxima neruorü& carnium lace: ratione díuellipoterant:cumd; multí admodü eo pacto ínterficerentur,cxterí metu atcp horro tetorpebant,Cumdq pedítes Publíus ín cataphrattos equites impetü facere hortaretur, implici tas manus clypeis oftentátes, pedes uero arenz cumulis altius ínhzrentes, neq; ad pugnandi, neq ad ínfequendüfatísidoneosfe effe monftrabant, Quapropter ad equítes conuerfus Pu: blíus, eos quanto potuít impetu ín hoftes ímmifit, Erat aute pugnandi forma omníno difpar, cum Cialatarü mílítes,quorü prxcípue uiribus R.omaní nítebantur, paruís& debílíbus haftis ferreos thoraces,aut ex corío fabrefactos íncafTum peterent,ab hoftíbus uero grádioribus con; tíspetití nuda pene corpora ad ictus prxberent.Q ui uero grauíter armatí pugnabant,contorü ictibus ex equis deiecti, ímmobileshumi iacere cogebantur, Multi etía fponte fua ex equis defi lientes media íllorum uífcera perfodíebant,quí uulnerís dolore percíti huc íllucfuríbundicut: rentes,feffores paríter& hoftes conculcando perímebant Interea Gialatze aftu& fití,quoríiea gens eft ímpatíentíífima, uehementer deficiebant,& ex equís plurímí contos ín aduerfos rue tes períierant, Acríter ígitur ínftantíbus Parthis, referre pedem cogebantur,& fefe ín fecundi D aciemrecípere,przfertím quod Publiíü grauíter uulneratum,& iam in extremis laborant ex hoftíüi maníbus erípere conabantur.Ítaque tumuli aliquanto fupra reliquá planície emínenté conífpícatí,ad eum EIC Een equís ín medíü coniectis,clypeis uero quafí pro muro exterío ríex parte círcumpofitís, facilius Barbarorü ímpetü fe euafuros effe arbitrabantur, V erumid longe fecus illis euenít, Nam cum ín xdíto loco conflítuti efTent, primi nequaquam pofteriores occultare aut protegere poterant, fed omnes paríter propter loci ínzqualítatem, ín hoftiá con: fpectu pofítí,ac nullo tepmíne protectí patebantad uulnera: fugiendi prxterea nulla dabatut facultas,Itaque paífim fagittís confoffi interficíebantur, ea tantum de caufa íniquo animo mor tem oppetentes,quod manus conferendi poteftas non aderat, fed tanquá ignaui ac defides tru cidabantur, Erant círca Publii Girecí duo, Hieronymus& INicomachus, qui per id temporis Acarnishabitabant:hi Publíum quibus poterant rationibus hortabantur, ut fecum in ciuítatt Romanísamícam, quz Ithna uocabatur, atqy íínde non proculaberat, fugáarríperet, Quibus éllecollaudatís,nullum eft,ínquít, tam grauemortís genus, quod íam Publíus reformiídet, aut cuius metu uiros optímos,qui pro me ín acíe ceciderunt, relínquere uelim, Poftea illos amicifli vublij crifi meamplexatusa fe dimifitipfe uero manus ambasgrauiter uulneratus, cum íllis utí non uale filij interit, ret,armágero tranfuerberandü latus prebuít.Eodem modo Cenforinum obíjífe ferunt, Pla cus uero fibijpfi mortem confcíuit,[dem& optimatum feré omnes fecere, In relíquos autem Barbari írruentes,multos contis uulneratos ínterfecere, adeo ut uíuos non amplius quíngene tisin hoftíum poteftatem uenífTe tradant, Parthi demum Publij& optímatum quí fimul ceci derant capíta contis fuperfigentes, magna celerítate ad Craffum contendere: quípoftquami filio fugatos hoftes audíerat,eos qui fec aderant audacíores factos anímaduertens, quoad po terat fuosín.unum cogens ín patentíffimos campos dimiferat, filium ab ínfectatíone hoftium íamíam redíturü expectans,[nterea cítatiffimo curfu nuncij d Publío uenientes aderant, fun mo íllum ín difcrímine uerfariafferentes,ni magna fübitó míttantur auxilia, A tq; hos íam fero acpene reconfecta ueniffe conftat, Primi enim quos míferat Publíusut immínens periculum nuncíarent,ab hoftibus íntercepti fuerat pofteriores quoq; cum ín hoftes íncídiffent, uíx eor manus effugere potuerunt. Multa igitur Craffum turbabant,ita ut mente nihil profpícere i recie GVARFINO VERONESNSI INTERPRETE. 250 4 te&econfulere poflet.NNam& de totíus pugnae metuebat euentu,& filio quoq opem ferre cu picbat,'ande uero ín unum uires cogere(latuerat,ut filío cgcelerrime ferret auxilíum, V ix ea fatísanímo firmarat, quum fubito clamore horrííono cuncta complentes hoftes adueniunt,& É maximus tympanorü ftrepitus Romanorüaurescírcüflrepebat,atque id alteríus pugna ínítíü forearbítrabantur. Illí uero Publij caput hafta ínfixü portantes aderant,&/ R omanís quáproximeaccedentes,cotumelíofe quoni ortus genere Publíus fuifTet,(ciícíabantur;neq; ením ex imbelli atque ignauifs,patre tam generofum, atq; omni uírryte praediti filíá ortum effe poffe. Hoctam dírü fpectaculü fupra omnía qua ín ea pugna calamítofa cótigerant, R omanorü aní | mosperfregit,nectamen ad ir& ultione(ut par erat)excítabantur, fed horrore ac timore per2 culfiobtorpuerant, A c Craffus níhíl tanto dolore deiectus,omniü qua ín eo bello gefTerít,prae dariffimü hoc uírtutis teflimoniü prxbyítt'omnes enim ordines circáue&tus, Meus efthíc príua He usdolor Romaniclamítabat;mea hac calamitas, meus hícac propríus lu&us,publíca ueroci ! uitatis falus& gloría ín falute ueftra pofita eft: quod íi qua uos tanto ralí& filío patrís orbatí mí / feratío tangit hanc in ulcífcendis hoftibus patefacíte,auferte ab eís tanto fcelere partam lzetít(3, | uíndícate tam effera immanitate,nolíte malis füccumbere, aut anímos demíttere,Et(i qua uos | magnarürerum gloría permouet,recordeminí,negs Tíigranem à Lucullo,necà Scipione Anz | tiochum fine caede& uulneribusfuiffe fuperatos, Ducite ín memoríam, maíores noftros mille | naui pro adípifcenda Sícilía iactura fecifle:multostp ín Italía duces,imperatores, atque exerci tusamififfe, quorü nullí ni(i relicto fpirítu uictoriam hoftíbus concedereuoluerunt.[Nec uero ge o unfortunzprofper euentus Romanorü potentiiauxít,quádm egtegía uírtus,ac fumma ín 1a» | boribus afperís& rebus tolerantía, aduerfts cafibus füccumbere nefcía, Hxc atque huíu(modí uociferans Craffus,ac mílítes excítans,non multü anímos commoueri íllorü fenfit:cumd illos damor£ tollere íuffiflet poftquam diffonü ac debile fublatü audíuít, grauiter exercítus ignauía accufans,rebus íam fuís diffidere ccepit. At Parthí clamore ingenti excitato pugnam renouaz runt, atque ex tranfuerfo latere inuectí equites fapíttarü copíaimmenfam profudere. Quuí uez toín prima acíe pugnabant,contís ingentíbusaduerfos ferientes ín anguftü fpatíüà R omanos cogebant,e quibus paucí admodü ín unum conglobati ín confertiffímos hoftes irruere,& co» p mínus pedem conferre tentabant, uerum íaculorü ac fagittarüi multitudine obruti, partím etía contís transfixí cito periere, Tantus ením erat telorü impetus, ut ídem faepe íaculü eodem ictu duos etíam uiros interficeret, Hoc ítaqg; modo pugnantes Barbarí, cum uf ad fine dieí certas menprotraxíffent, dífcefTere, uníus noctís fpatiii adlugendü filíunmCraffo concedere fe uelle di&ítantes, nífi melíus faluti fuze confulturus, ad regéultro ueníre qudm uictus perferrí malíc. Necprocul tamen abhoflibus conflituti noctem cantibus& tibíjs ínfomné ducebant, Roma2 ní uero multís curís anxij, neque fepelíendis mortuisanimum adhibere, neque faucijs curana dis intendere, fed quíft propríam fortem ingemífcens,magno cum tímore futurum díem exa peciabant, tandemQ ex eoloco migrare flatuerunt, fed magnam atque ambíguam curam fau ciorum multitudo prxbebat. Nam neque fecti deferre poffe anímaduertebant, quod"magnam fugientibus moram& impedímentà allaturí effent:necrelínquí facile poffe uídebantur,quod ^ ww NEW Wer CE wclamore atque uocíferatione abeuntesalios effent proditur, CrafTi prxterea, quamuis malorá omni caufa effet,uocem ac iuffum omnes defiderabant, At ípfe folus ín abdíto atque obfcuro Crafii fortitudo in morte filij. loco acebat;ingens uulgo in(üabilisfortunz,fapíentíbusaute ftolídítatís& ambítíonís futurus., exemplü:quiíbus uiciffim agitatus, non fatís effe putabat, fi inter tot homíntü millia prz cxterís excellentiffimus haberetur, fed quia duobus tantum alíquanto uídebatur ínferíor, omnía fibí deeffe arbítratus,tantas res aggredí non dubítauit, Tunc ígitur Caffius& Octauíus ipfumcira cüflantes excitabant,& bonoanimo ut effet hortabantur; quem poftquá omníno fracum& defperanté animaduerterunr,ipficenturionibusatque ordínü ductoríbusconuocatís,poftquà abeundi confilíd ab illis probari fenferunt,quáto poterant filentío caftra mouere, Et res prímo quide egregie procedebat:at poftquá faucij& hi quiad proficifcendü ínhabiles erant, fe dere linquiatque hoftibus prodi intellexere, clamoribus atque ululatibus omnía complerury. Maz Sna igitur proficífcentes turbatío,multusip terror procedetes inuafit;ítagy fepe uelutímminen tibus hoftibus uertebantordínes, fxpe etiam quafípauló poft pugnaturi ftruebantacíé, Sauz torum autem quícundy uadentes fequebantur, alios fufcípiebant, alios quos tollere non pof? lent.relíaquebant, atque ita maximam profectioni tarditatem afferebant. Inter hzc Ignatíus cum trecentis equitibus, quibus ipfe praefectus erat, medía nocte Carrhas Mefopotamíz üra bem prcteruectus, Romano fermone cuflodes appellansPomponío urbís prafecto nuncíari PLVTARCHI M, CRASSVS iuffitmagno pralio Craffum cum Parthis conflixiffe. Nec plura loquutus, aut fe quifná effet prodere uolens,cítato curfuad ponte quem fupra fluuía reliquerant,peruenit,fed ac fuos fer: uauit incolumes:attamen íufta reprehenfione non caruít,quod ímperatore atque exercítü des feruiffet, INec fané pat& eíus uox Craffo attulit adiumentt; cum enim Componío renuncíata fuiffet,nihil illà profperi fuíffe arbitratus,propter nuncij breuítate ac feftinatione,fuos quápri: murmarma capere íuffit, Atq; ut prímü Craffum aduentare fenfit,obuía progreffus illum exce pít,& caftra íntra urbe ponere fuafit. Parthi auté quamuís nocturna Iomanorü fugam feníf fentjnon tamen íllos noctu ínfequiuoluerunt,fed cum íam díes ílluxífIet, primo ad caftra Ro: manorü ueníentes,quatuor millía fermé fauciorü qui relícti fuerant, ínterfecere, multos dein; de per defertos campos errátes confequutí peremerunt; quatuor etía cohortes qua itínerís er« roredreliquo exercítu difcefferant,etlegato Varguntíno duce tumuli quendá occupauerant, omnes perdídere,praterqua uiginti uíros,quí nudatís gladijs per medios hoftes uadentes,cum íllieor& audaci& fortitudine admírarentur, Carrhas incolumes peruenere,[nterea fal(us ad Surenirumor delatus nuncíarat,Craífum cum totíus exercítus robore fugaarrípuiffe,reliqui uero inutile turbam atque imbelle Carrhís confediffe, R atus ígítur uictorie praemiü€ manibus ereptum eífe,nec tamen rumoribus fatís credens rei uerítaté perquirere conftituit, ut quid(ibi poríffimü agendum effet, flatuere poffet, anfcilícet íntra Carrhas Craffum obfideret, an uero Carrhís omí(Iis Craffum infectaretur, Igitur ex familiaribns quenda utríufcg linguze perítüad muros ciuitatis fübmiíttítquí Surenz nomíne Craffum aut CafIium ad colloquíü uocet, Hac cum amíci qui círca Craffum erant accepiffent, leto anímo colloquij oblatione fufcepere, Nec multo póft duo Arabes à Barbaris míffiad muros uenerunt, qui fe Craffum& Caffiü egregie noffeaífeuerabant.Hí cum murís fuperftante Craffum fuiffent confpícati, dicunt Surenamá cris facíendís occupatis nuncíare iuffiffe, pac fe cum Romanis facere uelle, cumá& regis ami Romanihabeantur,níhilalíud ab eis petere,quàm ut relictaMefopotamiía difcedant, hoc enim uttifcg magís expediens uiderí, quàm extrema pugnandi neceffitate experíri, Has Caffiusfu: fcipiendas conditíones arbítratus,locii& tempus ín quo Surenas& Craffus ad colloquendum coírent,ftatuere iubebatiid fe íta facturos Barbari dictitantes abíere, Surenas igitur cum Crab fum in ciuitate clau(um accepiffet,fefe ad obfidione parans,poftero díe inflructos milites adpu gnandáü ad moenia duxít;quí multa ín Romanos conuicía íacíentes,ita demnm pacem impera turos pradícabant,fi Craffum& Caffium uínctosSurenx tradidifTent, Itaque metuentes Ro: maní,& Carrhenfiü fideipon fatís credentes,quid fibiagendum effet uehementer dubitabant, Nam ab Armenfs, qux fola fperarí poterant, auxilia expectare, longü fané nímiü uídebatur itaque fugá omnes((i qua ínfcijs Carrhenfibus euadendí praberetur occafio)fuadebant. Intet hac Andromachus uir omníá perfidiffimus, cum eiufmodi confilia Romanos agiítarefeníf fet, ad Craffum ueniens fe ítinerís ducem fore pollícetur. Hoc ígitur duce Craffus nodu cum exercítu cíuítate egreffus eft,nec eorá quícquá omnino Parthos latuít,cum omnía ad íllos Án dromachis detuliffet,fed quía no&tu pugnare religiofum apud Parthos habetur, níhil fc loco Parthis veligio mouerunt, Verüi Andromachusnüchuc,nunc ílluc agmen círcducens, nec quícqua ramen fum n&u puz. in itinere progrediens,& alias alijs caufis ne&tens, tandé ín altas paludes& loca magnísanfra cübus círcüfepta,eos qui fequuti fuerant perduxit. M ulti ením iam ab initio nihil recteab Av «dromacho fierí fufpicati,& itíneris perplexítate uerítí,modo huc modo illuc agmen círcumuet tentes,ípfum profequí noluerant:fed Caffius retro unde dífcefferat Carrhas redierat, Cumg Arabesquos ítínerís duces habebat, ibidem morá trahere iuberent, quoad luna Scorpíj figni relinqueret: at ego,ínquít, Sagittaríü magis formido, Inde ín AfTyríam cum quíngentis ferme equitibus traiecit, Plurimiuero fidos itínerís duces fortití, ad montes quí Sínnaca uocátur per^ uenere,ibíd tutó conflítuti diem expectarunt. Fuerunt uero ad quinq; millía hominü quibu uit optimus Odauius praeerat, Craffum uero ínfidijs Andromachioppreffum,tum anguflijs & circunftantis paludís ímpedímento círcamuentü fuperueniens díes offendit, Aderant cum illo cohortes quatuor,ac paucíadmodum equites,aclíctores quíngy.Hís copíjs comítatus cum íam duodecim tantum fladijs abeffe hoftes nunciarentur,& ipfe ab Octauío procul abeffct,in tumulá quendà confcendit, equitibus fané ínacceíTibile,& longo uertíce Sínnacís coníund atqj fubiectum, íta utab his quicum Odtauío erant, facile confpicipoffet: quí cum ímmíners perículü Craffo intuerentur, primus Odtauius magna uoce milites cópellans, reliqui deíncep? alteralteríus ignauíam caftigantes,e fuperíoriloco impetu facto,hofles loco dimouerunt, Cri fumq ín medíareceperuntacie,& clypeatís militibus extrínfecus quafi pro muro confici non priu A flo Co! fim ad yi: pe lei [(d pr let tu te, ta Gi -Wb CSOC€--— P UT GVARINO ,VERONENSI JÀINTERPRETE, 251 , ron priusad imperatorís corpus tela peruentura clamítabant, qudm omincs ad unuin fapíttís confolfi cecídíffent.Surenas igitur magno fuorü detrímento futurá effe pugnam confpícatus, fimul; noctísaduentum pertimefcens,ac ne Romani montes capeílerentuerítus;ubi difficilis admodü effet ínfequutío, dolís iterum Craffum ftatuít círcumueníre, C) uofdà igitur ex captís uísdimittens,in R.omanorü caftra nuncíare iubet, audi(Te fe huíufmodi apud Parthorü príncá pes haberí colloquía,nequaquá regi placere ínexpíabíle cum R.omanísbellü effe, fed pace fací lecócilíari poffe,modo Craflus regísamicítíà non afpernaretur.[nterea Surenasá pugna fuos reuocauerat,& cum primoribus in aduerfum tumuláü profectus, remiífum arcum ante pedes proíecerat,& ínermé dexterá protendens nomine Craífum appellabat, atcp ut fecü loquí uela lethortabatur.Eatenus ením regís uíres illum expertü fuiffe,nunc aute benígnítate& manfue tudine fua cum falute(fi uoluerít) experturü. Flas uoces magna cótentíone Surena clamítane t,omnes quí cum Cra(To aderant lztísanímís excepere. AcCra(Tus nihil eorü fideícredendá ratus,quorü f pius íam effet perfidiam expertus,cum tam repentinz mutatíonis nullà fubeffe caufam anímaduerteret,pugna intentos milítes fuos eíIe iubebat. Illí uero una reclamare, at in Craffum conuícía íacere coeperunt, eius ígnauia accufantes, quine inermibus quídem hoftí buscongredíaudeat;quiíbus armatís eos uelít obijcere rucídados. Cum ad ea reípodere Crafz fuspararet, acreliquü diei fpatiti tolerare precaretur, quoad fuperueníente nocte ín motes eua dendídaretur facultas,ubí locorü prafidio tutífuturi effent,ac manu fimul uia oftlentaret, qua non procul in pacata loca& amíca tranfitus pateret,benedy de falute fua fperare hortaretur,illi altiusíam uocíferarí, T'unc perterritus metu Craflus, eorü parere uoluntati,& ad colloquíum proficifci ftatuít, atque ínter eundá ad fuos conuerfus, Octauí, ínquít, tu&p Petroni, cateridg quotquotadeftís Romaníciues;profectíonis iex neceffitaté confpicite, mets meorum milítü uiolentía ad hocfuiffe coacti míhiteftes apud deos atque homínes eftote. V erü fuperftítes díz cite,jnon mea meíscíuibus proditü,fed hoftili fraude deceptum ínteriffe, FTis dictis coeptá íter adhoftes profequebatur. Tunc Octauíus quí&p fecum aderant,folum profiícífcí non ultra fuftí nuere, fed€ tumulo defcendentes illi fe comites adiunxerunt, fequentes autem und líGtores Craffusd feremouit. Cumá non multum fpatíj progreffus effet, duo ex mifto Parthorum& p Gracorügenereoríundi ílliobuíam uenere, atque ex equís defilientes perbenígne Craffum grxco fermone falutarunt,& aliquos pramittere hortatí funt,quí Surenam& omnesquí cum eoaderant ínermes aduentare íntuerentur, Ad ea Craffus, Sí uel mínimam,ínquít, uita: meae rationem duxíffem, nunquam profecto me ueftrís manibus aut fidei credídíffem. Duos índe fratres Rofcíos nomíne praemífit,íntuíturos quot fecum comítes Surenas duceret,€ fimul alí^ quídad eum nuncíare mandans. Eosad fe cum ueníffent, deprehendí& uínctos retineri Su» renas iuflit, Ipfeínterea cum Parthorum optimatibus equo ínfidens ad Craffum ueníebat, Cumá íam haud procul abeffet, Quídnam hoc reí eft, Surenas ínquít, pedes ne cum Romae nus imperator gradíatur, ego equo uectari patíarz Hís dictis, equum Craffo adducí iubet, At Craffus íllum confcendere nolens; nemo, inquit, noftrorü aberrauít, cum prímo utri more & confuetudine feruata;ad colloquíüm uenerit. T'umSurenas, cert&i am nobís cum Hyrode fadusac pace effe mínime ambígatís Romaní uelim; fed ad proximü fluuium defcendentes xtquas pacís conditiones perfcríbamus oportet, nequeenim omnino pactorum memores eftís Romaní.Hís díctis dexterá porrigens,cum Craffus equüà fuís pofceret,níhil opus eft illo Sus renasínquít, huncenim& uelocítate& pulchritudine praftante tibi rex Hyrodes dono mít^ ti;& fimul equü phalerís aureisatqy aureo freno ínfígne adduci iubet, atcy ín hunc Parthí qui títcum aderant pene uí fublatá Craffum ímpofuere,índe ftímulís qui grauíter urgere cepe tunt, At Octauíus príus habenís comprehenfis equü retinebat, ítidema Petronius faccre coe» pít.Atczteri quicungy ex Romanis aderant,globo facto;Craffo circumfletere, equum fepíus perfodere conati,& fimul Parthos quí utríngg Craffum urgebant,quoad poterant íübmouen tes T'urba ítaqy primo& contentío,poft etíá pugna exorta eft. Nam Octauíus Barbaríprincí2 písaurígà gladio ttaíjcítpoft uero Barbarorü alius affiftens Octauíü perfodit. Petronius aute qui thoraca índutus procefferat, multís ínca(fum Barbarorü telís petítus íncolumís tamen ex tquo profiluit, At CrafTum Parthus quidá Pomaxartes nomine ínterfecit:licet alij non ab hoc interfe&ium Craffum, fed íacentí cadaueri caputac dexteram abíciffam tradant; quanquam Crafií interitus hzc conijcere magís quàm pro ueris afferere lícet, Nam eorüi quí pugnz ínterfuerunt,alij círca Craffum pugnantes cecidere, alij ftatím pugnae exorto princípío,retro in tumulum unde difcefferant rediere, Ad quos Parthí ueníétes Surena nomíne referunt, Craflum quídé metítas IM. nilcij,libri&« riflidis deluxuz fia p delitiis eompofiti. PLVTARCHI M, CRASSVvS -audacizac fcelerís poenas dedí(Te,reliquis perbenigne falute indulgerí,aclíberos abire permit, ti, Eorumuerbís nonnulli fide adhibentes, cum é tumulo defcenditfent,d Barbaris captí,& ín uíncula coniectífunt, Alij noctísaduentü in tumulo expectantes, paífim per agtos,ut cuíg uí fum eft,(efe(parfere, quos errantes Arabes equites ínfequuti ceciderunt, íta ut pauciadmodg íncolumes fuperfuerint,Feruntur ín eo bello uiginti fermé homínü millia interempta,& dece millía capta fuiffe, Poft haecSurenas Crafficaput& dexteráad Hyrodem, qui tunc ín Arme; nía bellá gerebat, mifit:quofdam uero Seleucia proficífci iuíTit,qui non occífum, fed uiuum ca. ptum effe Craffüm paflim uulgafent,& illum non multo poft Seleuciam captíu& uenturum, Interea pompam rídículà fané,uerum magno rerum omní apparatu conftituit, quam ignomi níz cauía appellauit tríumphü, Quenda ením ex captíuís C.Paccíanü nomíne, facíe& habit; corporís Craffo perfimilem, Parthícam ueftem índutum equo ínfidenté circumagi íuffit, Hui; perfonam Craffi gerentí omnes quí círcumaderant parere,& imperatore appellare praxipit, Ante ipfumtibicines& lictoresalíquot camelís uehebantur, facculos quofda fafcíbus appens fos geflantes, His proxime fublimíbus haftís infixa nobilium Romanorü capíta portabantur, Poft haecSeleucíz meretríces ueniebant, multa ín Craffimolliciem& ímbecillítate íncondíti quibufdam carmínibus decantantesSeleucíorü deínde fenatum Surenas cogens,líbros quof. dam oftendit Aríflidis,qui Milefr appellantur,de luxuría& delítijs compofití; atque multain mores Romanorü conuícíatus eft,quínec etíam ín exercítu talibus lafcíutjs abftinerent, atque eíuímodi fecum libros ín caftrís etíà geftarent:fuerunt ením ínter R ofcíj cuíufda im pedimenu teperti.Seleucijs fapiens uir Aefopus eft uifus,cumSurenam contemplarentur, quí ante qui dem peram Milefíace íntemperantíz, pone ueroluxum Parthícum,tot concubínarü uehicus lis(ecü trahebat, prorfus Echídnarü ferpentumáp more, fronte terribili& fera, haftis, arcubus, equis pracíncia,tergo uero cauda&y phalangis,in fcorta;tympana, cátíca, nocturnas cum me; retrícibus excubías definente.Dignus erat Rofcíus quidéreprehenfione:fed impudentesDar; thí,dum Milefios notant,cum Aríacid ín Parthís multí regnarínt ex Ionícís Milefiacisq fcor tis prognatí, Interea Hyrodes pacem cum Artauaíde Armeníorum rege compofuerat, eíusg fororem Pachoro filío coniuge defponfauerat, multa iínuícé conuíuía fumma lafciuía acmae xímorerum omniü apparatu celebrabant, plurímads in eís Gitecorüi more cantantes. Neque enim grací fermonísac líterarüi Elyrodes ignarus erat, Artauafdes uero tragoedias etia fcripíi, & orationes plurímas edídít, hífloría etíam compofuit, quarü alíqua ín hodierni ufquediem manferunt. Cum nuncíusd Surena miílus,quí Craffi caput ferebat,ad Hyrodem perueni(let, fortéregem conuiuioaccumbentem offendit,& lafon Trallienfis fabularü actor, remotís iam menfis,Eurípidís quiddam ex Bacchísde Agaue recítabat, CumQy ab omnibus fumma íucun ditate aclxtitía probarentur,Sillaces Crafficaputín medium prof)cít,& magno clamoreáPar thís propter latítíam fublato, Sillacis regís iuffu famulísfella eft admota, Iafon uero dími(fi qua tunc ín manibus geftabat luctus ínfignibus, Craffi capite ín manibus fumpto, quafifurá debaccháti coepít, ac uelutafflatus fic carmen finíuit, uerfus e tragoedía huiufmodi decantans, Capreolum é montibus domü referímus felice przdam, Atq hoc fpectaculo uehementer on nes quiaderant gauifi funt, Multis índealternís uerfibus decantatís,quidam ex hís quíchorum agebant magna uoce clamauit, Meus eft híc honos:tunc ín medíá profiliens Pomaxartes, quí forte ínter ccenantes aderat, Craffi caputín manibus fumpfit, ac fe maxime talía uerba decete teftatus eft. FTyrodes ígitur przzmía quz pro talibus geftis more patrío praeberi confueuerunt, liberaliter illí largituseft, lafoné uero talento donauit. Huncfine igitur Craffi expeditio quif tragoedía quaeda fortíta efl, Non tamen ita multo poft& immanítatis Hyrodes,& perfidiz Su renas debitas poenas dedere. Nancy Hyrodes Surenz gloríz inuídens eum dolo peremit,[pfe autem cum filíá Pachorum bello Romanis fuperatü amififfet,morbà incidit hydropícum,cul filius alter Dhraates infidías machínatus, uenenü quafí medícamentü ad leuandum morbütra dídít,quod cum profuturü xgrítudini uideretur,íamt corpus nonníhil coualefcere covpiffet, breuiffjmá interficiendi uiam aggreffus,propría manu fpítítu praeclufo illum fuffocauit, COMPARATIO NICIAE ET. CRASSI sEliquum,utde Níciz& Craffi inter fefe comparatione pauca dícamus, Acprim ed quidem Nicía opescum Craffi opibus collatx,minus reprehenfibíles cuadunt, pa fe licet probarífatis non poffint, quarum maxímá partem uel fceleratorum hoiminf, elbarbarorum uínctorü opera quafiuít, quorum plerofq ín ipfo opere, viii üs,aU cu GVARLNO VERONENSI INTERPRETE, 252 P a bus, autulcera contracta confumpferunt, Q uod fi cum hís qua Syllana profcriptione compas ruit Craffus, palàm uelut agrícultura quadam ufus fecít,conferamus, am xquíffimz erunt, Maxímorü autem críminü,quibus obnoxiü fuiffe Cra(Ium permultí alferunt,quadp ipfe acer time denegare confueuít,ne mínima quíde fufpicio Níciam attigít Neque ením lucri caufa fen tentíam ín fenatu díxife,aut facínorofos homines fubtraxi(Te íudicíjs, aut focijs auarítize caufa belli íntuliffeaniculas círcumeundo captafle, ne calumníator quide ullusunquam Níciá ínfi mulauit, Quod uero maxima pecuníam tímidítatis cauía calumníatoribus Nícías dederit, etfi Perícliaut Ariftídi non conueníens opus efTe merító uideri poteft, ei tamen neceffarium fuiffe íudicabitur,cum ad tolerandas ínimícítias ín Repub.non fatís anímiac roborís à natura fortía tuseffet.In eo quocp Lycurgusorator multís poft annis gloríari etiam aufus eft,cuí cum ab ada uerario fuiffet obiectü, quod fe pecuníjs à calumníatore redemíffet, minime iínficíatus eft, fed ínter orandum maxíma uoce populi appellans,Bene fe habet,inquít,uíri Atheníenfes, quam : doquidem per totannos ín R.eipub.adminiftratione uerfatus,non accepííTe me, fed dediffe pe | P^ cuníamobtrectatores críminantur.In fumptibus faciendis melior, X ad cíuilem ufum accómo ge dauorNicie quàm Craffiratío uídetur.llle ením ín exhibendíspopulo fpectaculís,& in deor cultu celebrando,& gymnafiorá& palftrarü coducendís praeceptoribus pecunías maxímas erogauít, Hic aute tam multíshomínü míllibus publíce epu!ü dedít, ac infuper ad quotidiana uium copía fuppeditauít,ut omnes ín unum coactí INicíz fumptus,ne mínima quíde ex par tefint Cralfi fumptibus comparandi.[gitur cum horum uírorü mores animaduerta, uehemen tetabillís diffentíre cogor,qui uitium ínzqualítate mentis ac diffidentia effe negant, cum tamé hofcehomínes uídeant tam turpíter ín parandis díuítijs uerfatos,ín erogando tam faciles ac be nignos effe.Et de díuítijs quidem hactenus.In Reipub.uero admíniftratione níhil unquá callía deníhil íníufte, nihil uíolenterà INícía factum reperitur, fed cum effet Alcibíadis potentia&C fraudibus círcumuentus, fumma cum modeftía ad populum quafi íniuríarü uindicem futurá confugit. Craffi uero magná ín permutandis amicitijs perfidia deprehendere licet, Confulatü autem per uím ufurpaffe,ne ipfe quide negare confueuít,quíppe qui milítes mercede condus xerí, qui Catoniatque Domitío manus afferrenr.In ferenda quocg de fortiendís prouíncijs ro B gatione,cum multi uulneratí fuífTent, quatuor etíà interfecti, Cra(Tus ipfe(quod fuprá a nobis omíffum eft)Lucíi Manlíum rationi aduerfanté pugno grauíter ín facie percuffit,multoG; fan guínefoedatti coégit€ turba dífcedere, Atque ut Craffus uítuperandus uidetur, quod uíolene tum quendiactyrannicü ín adminiftranda Repub. more teneret, fi Nícías pauídus& fupra quàm deceret formidolofus,& uíli(fimis quíbuídà hominib,obnoxíus,íufta profecto reprehen fione non caret, Accedebat ad hzc,quod non aduerfus Cleonem paruis de rebus Craffo certa menerat,fed adueríus recentiffima Carfaris gloria,& tres Pompetj tríumphos decertans, nullí eot cedes, utrung fuperare nítebatur. Et Pompeíü quíde cenforía dígnitate fuperauit, quod magná proculdubio laude meretur. Oportet ením ín maxímís rebus&€ Rerumpub.admínía firationibus, non penitus inuidia formidare, fed magno animoad przclaríífima qus adníti; & uírtutis ac potentíe magnitudine ínuidià fuperare.C) uod fi cui penítus omníperículo caren tem fecurítate, atq; anímí requiem fectari placet,& Alcibiadis ín cocíone uehementía reformi dataut ín Pylo Lacedaemonü zerumnas, aut ín Thracía Perdícz labores extímefcít, latiffimus iti cíuítatepatet campus ad ocíandá,ubiignauus conf(idens atq; ocíofus fegnítíei corona fuo ca piticontexere poffit,ut fophiftarii quídá dicere confueuerunt.[n quo genere forté Nicíá aliqui connumeraret,fuít enim pacís& ocíj amantíffimus,& foluendis aut componendis bellís aptifa limus, quz uírtus propría Grzcorü effe uídetur, Atque ín hoc nulla ex parte INícías eft Craffo comparandus,qui Cafpiü pelagus, atque Indícü oceani, Romani imperij termínos for» deftíz nauerat. Neque ueto decet cum te uírtute ac potentía füperíorem intellígas,deteríoribus cede renequepríncipatu índígnos uíros ad gubernanda Remp. adfcifcere, neq; maxímís de rebus improbis atcp infidís uirís fidem praftare. In quibus omnibus delíquiffe INicíam non obfcurü eft, quíCleonem garrulá fané& clamofum rabulam, impudentiffimü praterea atqp avdaciífiz mum uír&, magni exercitus imperatore deligi fecit.INec Craffi in bello Spartaco celerítatem lau do,qui feftínatíonís magís quam fecurítatis ratione habes,manus conferere properauít,ne fue peradueniens Pópeíus perfectiíam propemodübelligloríà auferret,ut Mlomius Metello apud Corinthü bellá gerentíabftulerat.Sed illud Nicie non paruü deli&ü uíderí debet, quinon ada uerfariorü opibus aut potentía deterrítus,fed milítandí labore ac perículü reformídans,malliít cum tes fuas ín tutó collocaffet, Rempub.deferere,quám fuo periculo falutem Reip.quarere, "A 07098 Ww amm." "* ".- e NS PLVTÁARCHI M, CRAS$$VS c quiuis Themiftoclis fa&ü probari poffit, qui bello Perfico, cum non ídoneá imperatore cres. tumanímaduerteret,atqp illá reí eerendze imparem íudicaret, ne demens unus atqj improbus uir totíus cíuítatis falute ín dífcrimen abduceret,pecunía data,fefe ut imperio abdicaret effecit, Catoaute quo tempore motus maxímos ac perturbationes Reipub. inítare COfpiciebar tribu: natum petiuit,Nicías uero contra Minoam& Cítheramac IMilefios imperatore fe fierí paffus, contra Lacedamoniosbellum gerere noluít,fed imperatorium exuens paludamentü,Cleonís dementíz atqy audacia, uíros,arma,naues,& totíus Reipub.imperí& committens, non modo propríagloríam,fed defenfionem patríz atqj falutem neglexíffe uídetur, Quapropter nonít multo poft ínuítus atcp reluctans contra Syracufios bellum gerere coactus efl,cum non utili tís aut dígnitatís caufa, fed animi mollitie atgy defidía, quantü in fe effet,obftare uíderetur,quo mínus potentííTima Sícilie cíuítas Athenienfium imperio fubíjceretur, Quanquá hocnonml nusignauízacfecordia quàm immenfz uirtutis& bonítatís teftimoníum uíderí potefl, quod cum femper à bellis gerendis fuerit alienus,eum quí femper imperandi munus detreclauerít, nunquam populus quaft uírum optima acperítiffimum ducem ad maxíma quz; bella fuf; gijs deligere ceffauít. At Craffo,cum belli femper et imperij fuiffet auídiffimus,nundnifi bello feruili,populi fponte ímperí& accipere contigit,quod per id temporis Pomp.Meetell,atq; ambo Lucullibellisaltjs implicitítenerentur,& tunctamen opibus& potentia magnus Craffusha: bebatur. V erum ílud comícipoétz dictum przclare ei conueníre etiam amiciiTimí fatebantur; Virum illum magíscaterís ín rebus, quám in clypeo geftando optímü effe, Neque fatis tamen hecopinío Ro.profuít,amícorü multitudíne,& ambitionis exceffu,maxímü exercítum eitry dere coactis, Athenienfes quíde inuítum acrenítente Níciam ad bellum impulere. Craffusut ro inuítosacabnuentes Romanos eduxit ad bellum,& propter hunc quidem cíuitas, ílleaut propter ciuitatem maxímü infortunínm fübijt. Atq; magis ín hís rebus laudare Nicíam,quám uítuperare Craffum lícet.Ille enim prudentis imperatoris ratione utens, fuorum cíuium fpem non fruftrabatur,fed metus caufa,ut Sicilia ab(tínerent, hortabatur, Hícautem tandj facillimi opus bellum Parthícum aggreffus, uehementer quide ab eo quod propofuerat,aberrauit, ma: gno tamen animo concepilfe iudicatus eft. Cumá Caefar occidentis populos Celtas, Germa: nos,& Britanniam ín(uper domuiffet,ipfe ad orientís imperium comparandi íntenderatani: mum,& Afiam omne Romanis fubdere conabatur, quod etíam Pompeius affectabat, Lucil lus uero utrígy aduerfabatur,[taqy cum Pompeio Afiz imperium à populo mandaretur, fenz tus obftítit, Cafarem quaqg cum trecenta Germanorum millía cecídi(fet, Cato hoftibus dede dum,atq eíus capiteomne deorum iracundia, ob uíolata focdera contractam,expíandam cen: fuit. Atuero populus Catonís fenteatia contempta, quíndecím díerum fupplicationes ín eius uíctoríz honorem decreuit, Quantam ígítur futuram letítià, quantatp facríficía arbitramur,(i Cra(Tus ex Babylone literas ad fenat& mittens, Medíam,Perfídem, Hyrcanía, Sufas,& Baán Romanorüprouíncias effe nuncíaffet? Oportet enim(ut Eurípídes inquít)eos quí ín ociode gere,quifp fuís rebus effe contentí nequeunt,quando alijs íniuriam ínferre uolunt, nonSca deam aut Mendím ullíffimas infulas ínuadere, nec patríam fugientes A egínetas,& tanquam auesregionem mutantes perfequí,(ed magna íniu(titiz praemia quztere,quibus íuftítíz fac factura non quíde paru aut contemnendzrei penfetur, Nec illí(atís recte ídícare uídentur, «quicum Alexandrílaudent expeditione, Cra(fiaudent uituperare conatus, Neq; ením dect ex euentu reí iudicia facere,Sed nosad inftituta redeamus, Nícíam permulta ín bello pracdara facinora edidiffe conftat,multís enim pralijs hoftes fuperauit,& à capiendis Syracufis paulum abfuit. Nec qua tanta etrata funt,omnía eíus culpa euenere, magnü enim rebusgerendis ad uería valetudo impedimentü attulítplurímü etíam ciuíd,quí domi erant,inuídia accufarelícet Craílusauté propter ínnumerá erratorum multítudí ne, nullum fortunz uítuperandzlocum reliqui(fe uidetur, atay fola eius apparet accufanda ftultítía, quam non tantü Parthori uirtute, quantü aduerfa R omanorá fortuna fuperatáfuiffe putandum eft,Prxtetea cum nullumdiu: . nationis fignü Nicias aliquádo neglexeríthícaute omnía penítus deorü portenta contempíe rit, utriufg ide ferme exitus fuit, Difficilis fané res ad iudícandü, licet illi mínus uítuperandiui dentur,quií peruícacíae& fuperbíx crímen fugientes;ueterü opíníoné atq; autorítat fequut) propter nímíam religione delinquunt, In morte uero Craffus laudabílíor, qui nunquá timori autlabori fuccumbens,fed amicorü precibus et uoluntati obtemperans,tum etíá hoflilí fraude . deleptusinteríjt. Nicías autem turpi& infamífpe falutis ductus,fupplex ad hoftíG genuapr" cumbens,turpíorem fibímet ipfe mortem effecit, AGESILAI lu lai tu ie ^--—-- w C CO£» -—-——-— CX C» AGESILAI VITA 5 SIMONE. GRYNABO INTERPRETE,. EU RCHIDAMVS Zeuxidami filius cum magna Sparta gloríaregnafs QA: NS fere duabusuxoribus Lampríde Eudocimi,& Eupolía Melefippida: filía, filios totídem,ex illa quide Agim, ex hacmulto iuniorem Agefilaum relie quít, Sedregnum cum lege competeret Agidi, uixít A gefilaus uelut príz uatim, Difciplína(fic uocant) Spartana fuit, illa difficilis& laboriofa, qua capeffendis imperijs pulchre iuuenes iritituuntur:unde Simonidi homíe E E num domatrícemSpartam uocarí putát, ut quz ipfo dífciplinz generelea ibus audientes cicuresip cíues fuos reddat,uelut equos,principío flatim domando, Hanc tam feueram difciplina, deftinatís imperio regijs liberís quanquam lex remíttittamen& hoc Ages fao peculíare fuit, quod ad imperandum non príus acceffit,quám obíequi ímperío didicifet, Vndemulto commodif(s.fubditis principe fuiffe tradunt, ímperíofo fublimii natu:a ingenio, his quas€ difciplina contraxit,popularitate bumanítateg; coníunciis, Habuit autem quo tetnz pore ínter aequalium greges(ficením uocant)puer agebat, Lyfandrü amatorem,ímpenfe ínge nfjeius elegantiam admírantem.INNam cum ambitione& audacía longe cateros anteíret,habe rei primas in rebusomnibus uellet, ac praeditus uehementía quadam& impetu, uínci cogit nelciente uideretur,tam manfueto,tam obfequentí contr ingenio fuít;ut nihil metu,pudore omnia faceret imperata, magísq reprehenfione comoueretur, quám ullo grauaretur labore, Tibíe uero iacturam, illa corporis florentís ztas facile texit: quam cum alacriter ferret, etíam feipfum fcommate ínterdum ultro petens,& malo fe non mediocriter leuauít,& indolem lau^ discupidam reddidit perfpectiorem, nullos aut labores, aut negocia, propterea quod claudus effet,detrectando, Ex ipfius uero membris fimilitudinem expreíTam nullam habemus: haud paffus efl enim, ut qui moriens etíam, ne quo typouelalíoquiimitatione,forma corporis excie petetur,edíxit,Fuiffe aute ftatura parua ferüt,& forma defpicabilí, fed hílarítas alacritasty uirí, &illaquotiefcung; locus tulifTet urbanitas, poftremo omni moeftítía& afperitate uocís uultus carens, effecit uteadem ad extremam ufq; fenectam gratía, praftantes forma pulchritudinedg B'uíroszquaret.NNam ut Theophraftus fcribit, Archidamü ipfum, quod flaturze perexíguz foe^ mínam matrímonio fibi copulaffet, Spartani mulctarüt,cum non reges fed regunculos progí gnifibi querer&tur, Agide uero regnante,cum exul Alcibíades,Sicilia Spartam ueníens,i(ihic aliquandiu uerfaretur,rem cum Tímaa Agidís uxore habuifle creditus eft, Nam agnofcere fe partum Agis ipfe negabat, ut quem effe Alcibiadis diceret;&& Tímatam haud ere probrum tuliffe Duriseft autor, cum domí non Leotychidam, fed Alcibíadem ínfufurrare pedííTequis puerulinomen foleret. Sed& Alcibiades ipfe nulla contumelía,fed ambítione factum alicubi confiteatur, cum relinqui ex fe cupere diceret,cuí Sparta obtemperaret, A gím igitur metues Alcbíades Lacedaemone difceffit:puer uero fufpectus patri femper fuit, caruit legitimorum liberorá cura, Sedením«grotantiipfi cum ad pedeslachrymans fefe iuuenís prouoldiffet, ut fi lius multís audientibus appellaretur, ímpetrauit. Agide mortuo cum L yfander naualí przlío Athenienfibus fuperatis, plurimi Sparte poffet, Agefilati ad imperandü induxit, Leotychidze nothohomíniregnum mínime competere ratus. Plerícy uero ciuíi etíam relíquorá, A gefilaii, tum ob uirtutes ípfas, tum propter educatíone difciplinami communem, ftudíofe colebant, iuuabant&p, Erat autem Díopethes fatídícus quidà uir Sparta; SC ueterum oraculorü plenus, e fapere in hisrebus& excellere plurímé uidereturtis Spartano imperío claudum regem pratficifaseffe negabat, oraculü ín ea caufa defendenda huiufmodi proferens: Sis inuícta licet tibí dico Sparta cauebis, n Neclaudo uictríx patíareíncommoda regno, Includent fubítímulto te tempore morbi, Etfeuobellum profternensomniafluctu,.— LyfandercontráSiomnino moueatoracu lum Spartanos,Leotychidam cauendum effe potius,Deum,fi quís cum rex fit,claudicet,nihil curare:fed filegítímusnon fit,fi Herculis fanguine non natus,hoc claudum regnü efTe. A gefiz laus etiam nothum efle Leotychídam Neptuni teftímonío con firmabat,quod Agím terrzemo tu deus cubículo eiecitfet,ac decimo poft ampliusq; menfe Leotychidas effet natus, Hoc pacto & híscaufís A gefilaus rex declaratur,opesQp Agidís cum ipfo ftatim imperio accipit, Leotychí datanquam illegitimo haerede pulfo. Verum cum.huíus ex matre familiares bonos uírosjac tenuesuehementer efTe uiderer, dimidium facultatum reftituit, beneuolentiam fibí glotíamá PL VTARCHI; AGESILAVS C proínuidía& inimicitia parans,& quod Xenophon fcribit,obfequendo patríz eó peruenien, autorítatis,ut omnía pro arbítrio coflituere íam poffet, Adeó tum penes Ephoros& fena:or,, poteftas omnís erat:quorum cum illitantü annuo,hí quo mínus infiníta regibus poteftas effer, perpetuo magiftratu fungerentur(ut fuprà ín Lycurgo docebamus)domeftícá quandam tui díam íam olimá príncípio fenatus regesip inter fefe fouebát. A gefilaus alía rem agere(Tus, non obijcere fefe,diflentire ue,fed obfequi,nil inconfultis hís aufpícari, quoties uocaretur no gre; fim,fed feftinanter adeffe;pro tribunali fedens,ingredientibus Ephoris affurgere,fenatorino: uolznam bouem uírtutis argumenta donare.Qua quidemarte qui fufpicere& euehere(; natorum dignítatem exiítimabatur, potentíà fibisregno amplítudinem maiorem, utrungad iftam beneuolentià mox confecuturü, fufpicite nemine clàm comparauit. Erga ciues reliquos inimicum fe quàm amícü pracftítít inculpatiorem, ut quí iníuría ínimícum afficeret neminem, amícis fepe ín re no fatis honefla fefe daret:íllos fi quid praeclare feciffent,honore fuo fraudare turpe ducens,hosfi quid turpe defignaffent,ne reprehendere quídem aufus,quin iuuabat fuc ceílibus etíam iftis exultans,& peccabat und, ac turpe níhil arbítrabatur,quod obfecutus eflat amico, Factiofos errantestp ciues cum facilíus quàm quifquam uel Ephorus uel fenator mífe: raretur;ac fupplices non grauatim etíam iuuaret, uulgi animos in fe paífim couertít,& ftudij omnium facile deuinxít.Q) uod Ephorí cum animaduerrffent, quía fufpectam íam potentiam fllam habebant,homíne mulctarunt,caufa fubiecta,quod cíues communes uendicaret foli ibi, Quemadmodá enim phyficí putant, lite cotentioneáp de rebus fublatis, futuri ut coelum fta, ortus uices rerum interquíefcant, concentu quiín ipfis reperiatur omnía interpellante fíflen teGy:fic Laconicus illelegislator contentionem amulationemép uelut igniculum uírtutis quen dam,R eipub.intulife uidetur, femper effe quod inter fe cíues boni contendant uelítenturg uolens,illam uero priufquam conuicta fit,ultro ponte& cedentem gratía,uelut ignauaminer temép repudíauit,Q uod etíam Homerum uidiffe putant, ut quí nunquam V lyffe& Achille mirandis inter fe uerbís ufcy ad conuicia euectis,exultanté Agamemnonem índuxiffet, nima gnum ex ea quz inter ciues eft imultate,commodà R eipub.prouenire credídiffet, Quaque dem nemo fortaífis eft qui ín uniuerfum recipienda putet.[ngens cíuibus malum cótentioell quoties efHagrauít, A gefilao cum haud prídem imperíum fufcepiffet, ex A fia reuerfi quidam, Perfarum regem magnis copíjs Lacedaemonios mari prohibere accín cium nunciabantLy(n der itacy ruríus A fiaticam expeditione agitando,& his quos íflhíc rebus reliquerat prarfedos, quía miferé K per uim urbibus pulfi,partím etíam trucidati fuerant, auxilium moliendo, Age filaum,ut eimilítiz animum adíjceret,pro GrarcíaGp pugnaret hortabatur:quod íta futurüpw tabat,fimox in A fam trafjciens, regem celerítateprauerti(fet.Girecos ínterea qui Afíaminco lebant mífTis literis fubornat, Agefilaum fibi ducem petant, Agefilaus in concione progreffus, fic bellum fufcepit,fi quorum uti confilio poffet, Spartani homines tríginta, rerum bellicppere ti, difciplinz Spartanz milites elecimille,fociorum fex millía,fibí adiungantur. Lyfandrone gocium€oficiente,hac utíta fierent, fcítum fuit, A gefilaum cum triginta uiris flatim emittunt, inter quos Lyfander primus erat, non tam príuatam gloríam potentíamj,quám A gefllaíami citíam fecutus,ut cui plus ín hac profectione,fi recte fucceffiffet, quàm in adminifirado regno fitum uidebatur. Copijs igitur ad Ergeftü collectis,ipfe cum amicis in Aulidem proficifcebat, ubicum pernoctaret, in íomnís quendam uidere uifus eft hoc pacto fe compellantem:Nemi nem unum Grracíz totius effe ducem antea declarat, qudm Agamemnonem quondam, nuncteó Lacedaemoniorum rex Agefilaé,noftiputo:& quia ijfdem imperitas,fjfdem bellum ínfers,eodem ex loco ad bell excítaris,uerifimile eft, facra etiam eadem te facturum, quae hínt ille nauigans fecít, Hic tametfi fubiret mactatíonis eius Agefilao, qua filiam ille uatumperfu fione facrificauit, nihil conterrítus eft tamen, fed furgens,amicis re comunícata, íta fe deamho noraturü dixit quomodo uerifimile fit eratum eí futura fi fit dea:ínfcitia uero baud imitatorum fcelus&p ducis.Ceruam igitur ínfpeátis extis offerrià uíctimarío fuo íufTit,no eo modo quofiti à Boeoríjs folet, Quam rem cum príncípes Boeotíorá intellexiffent,comoti,míttunt qui Age filao interdícant, ne contrá qudm leges& cofuetudo patríz fit,facrificet. Fli& interdíxerunt, & arís impofita proiecerüt. Agefilaus perturbatus foluít,& Bceotíjs fuccenfens,& fpe propttt omen dubíus,quod níhil przclarí futurü,G expeditionem haudríte fuccefTuram fufpicaretur; In Ephefum uententi ftatim Lyfandri potétía& autoritas ingens lla,molefta grauísq fuit,cum illtaslimína magna affidue frequetía tererentur, illá omnes fe&arentur& obferuarent,uclut nomen títulos& tantü imperatoris Agefilaus lege fuffragante ferret,L y(ander uero reipfado minus SIMONE GRYNAEO. INTERPRETE, 254. i minusomniiiomnía faceret& imperaret, Nemo fané ín A fiam ex Giracía miffus imperator, maior íllo terribilior ue fuít,nec maioribus uel beneficijs focios,uel cladibus hoftes affecít quifs quam,quor& omnii recensapud homínes memoría extabat, Ad hzc cum fimplicem A gefilaü lenemq& popularem, Lyfandrü eadem ubíg; uehemétía, eadem afperítate,eodem orationis compendio przedítü uiderent,eí foliper omníaínferuiebat,(olum aufcultabant. V nde triginta iliquos Agefilaus fibí coaptarat, primum rem indigne ferre, feruos fe dicere L yfandri potius, quàm cófilíarios regís. Mox Agefilaus ipfe quand mínímum inuidus,aur íftís Lyfandríhono ribus íníquus, fed quod miro gloríz ftudio flagraret uerítu?, ne fi quod praeclarum fe facinus obtuliffet, totum pro magnitudine famz nominísQ fui Lyfander praríperet, confilium cepit, acprímum quídem illius in dícenda fentétía ftudijs palám repugnabat, ut quibus ille ín rebus plurímum effe momentí cenferet,eas negligens híc repudíanscp,pro hís alia fubflitueret,mox eos qui fe uel appellatum,uel rem necellaríiam petitum coueniffent,quos plurímum íllo fretos Íciretinfeto negocio dímifit, In iudicijs eodem pacto, quosille calumníaretur,hí ut fuperiores effent curabat:contrà quibus íllü fauere prodeffegy cupere cóoftarer, difficile multam effugiez bant. Atgp hac cum non temere, fed uelut ex compofito, eodemq femper pacto fierent,olfaa ciens caufam Lyfander,& apud amícos rem íam non diílimulans, propter fe mulciarí milítes dixit, hortabaturqp ut euntesregem placarent, eos deínde colerent, quífe plus poflent. Flac cum dicere faceretp Lyfander ínuídíz concilianda caufa uideretur, grauíus illátmordere Agez filaus uolens,quaetturz diflribuendar& carníum, honorifice quidern illifed huíus gloría longe inferiori, prafecit,addidittg audientíbus multís,Nuncigitur abeuntes hunc meum mibí quaez florem placate, Quam rem uehementer ille dolens, Belle igítur,ínquit, Agefilaé noftí amícos extenuare tuos, INou£,inquít,fed eos quí me maiores effe uolunt. A tqui,inquit illepulchrius fortaffe abs te ifta dicuntur,quám ín me quadrent;prouincíam igitur locumdp da,ubi(ine mos lefiía prodeffe tibí queam, Poft igitur ad Hellefpontum miflus Mithridatem uirum Perfam ex Pharnabaziprouincía, magnis cum facultatibus equítibus& ducentís Agefilao adduxit. Magi firatum uero non abdícauit,fed grauíter reliquü uitae tempus ferens,auellere ab ifiís duabus fa miljsregnü,X ín medíü Spartanís omnibus reuocare cogitabat:ac uidetur magna fané Reip. B mutatío ex illius fimultate impendifTe, ni morte dum in Bocotía milítatoccupatus, príus oppez teret, Adeo,fi quod nímís eft, ambitiofa ingenía no cauent, plus malí patríz fuz dant, dj boní, NamLyfander quang erat intolérabílis,nimís quàm tempus illud ferebat ambitíone euectus, amenremedií& Agefilaus aliud accómodatíus meliust; uíro prarfertím illuftri& glorize tantá fludío delinquenti, adhibere potuiffet:fed eodem morbo uidetur, íllé quide quant& fummo im perio deferendá effet, nefcíuifTe, híc familiaris hominis infcitiam ferre nequiuiffe, Poft haec cum Tifaphernesprímum quídem metuens fibi;inito cum Agefilao foedere confe&turü fe apud rez gem diceret,qui urbes Cirecz ad ipfum liberz redirent, mox uiribus ut putabat idoneis inflru qus,bellum inferret, haud grauatim A gefilaus rem tulit, tum quod magna expeditionis eius expecatio foret,tum quod turpe duceret cum dece millibus homínii Xenophonteit ad maré ucnilfe,regís copías pro arbitrio flrauifTe:fe duce, Spartaqp& mari& terra regnante,nullum oflendipreclarum facínus patríz poffe.[pitur cum talíonem reddere perfidi T'ifaphernís uo lensjiter in Caríam pronüciaffet, ac barbarus flatím copías omnes e collegiffet;ipfe mouens Phrygiam inuafit, ubícum multís urbibus captisopes ampli(s, quarfiffer,amícos docuit, qui foe dus uíolet;díuínam aduerfus fe iram prouocare;hoftem uero qui fallat,& iufte facere& glorio" fejaccum uoluptate lucrum referre, Equitatu cum longe inferior effet, tempore facrorü quae tinuiolata uocant, Ephefum reuerfus equítat hoc pacto cótraxit.Ditioribus ni ipfimilitarent, equum fingulis equítemá imperabat: quí cum multi effent, fubíto equeflres copías plyrimas & bellicofas pro armatura leui qua príus utebatur parauit, Nam militare uolentes à nolétibus conducebàtur,ítem equítare uolentes, ab hís qui nolebant: Agamemnonis exemplo,quí belle feciffe uidebatur, equa firenua uirum ignauü diuitemá; commutans&€ milítía excludens.Caz priuos qui fub hafta ueniebant,nudos produciiuffit,ac uefles quíde cum multi emerent, ipfos uero quodalbís corporibus& mollibus effent, utputa fub umbra uerfatí, rífu miles, tanquam imbelles& inutiles excepiíTet, aftans Agefilaus,Hís cum certabítis,inquit,illa uero przmía cer Gntes referetís,[am hoflilem agrum ínuadenditempus erat, cum in Lydiam pronüciaret,non amplius Tífaphernem ludens:fed ille dum A gefilai confilít ex fuperiore dolo metitur.feipfum fallens,Caríam petíturü fperabat,equítatuí,quo carere hoftis uídebatur, no fatis accefTam.W e tum cum híc quemadmodG pradixerat ín plana qua íuxta Sardis funt, exercitü duxiffet,coas G 2 [20:53 PLVTARCHI AGESILAVS C ciuseft Tifaphernes repente fubfidíum fuis ferre, equitatu praemifTo,eos qui extra otdína proxima depopulabantur,contríuít quídem.Sed A gefilaus equitem hofti adeffe folü,fibiueg M m promptaomniía uidens, pralíti maturabat, equitatü, expeditis admixtis,íre quamcelerrime& qu obíjcere fe hoftíiubet, ipfe cum phalange fequebatur, Barbari cum fiatím inclinaffent, ínfecu. get tuseques Gracus,caftra eorum cepít,multosdp necauit, A b iflo prelio non folum uníneríam tísc illam regis oram proarbitrío depopulabant,fed Tiífaphernes perditus homo& uniuerfo Gr; cis: corum gener!íinfeflus,ad poena depofcebat.Statím enim rex Títhrauflem mifit,quí Tífapher: nem quide capite plexít, Agefilaifuero ut abducto exercitu domü rediretmagna auríuim pol die lícens,míttens,cohortabatur. A gefilaus pacis cocíliandz autoritate penes fenon effe,fedpe; nal nes patríá, opes uero magis exercítuífe quarere quám fibi refpodit:ad haec praclarius uideii íam fpolia,quám munera Cirzcosab hoflereferre;uerü oratíficaritamen Tithraufta uolens,quod Ag boflem Gracie commune Tifaphernem morte multáffet, exercit ín Pbrygià abduxit,uíad: pu cotriginta talentorum ab illo accepto. In eo ítínere cum effet, líteras Sparta accipítinquibusi ME V; magiftratus maritimü etíam imperiti decernebat, quod nulliantea contígit undj,eratt fine dy eu bio maximus íam Agefilaus,€ omniti qui tum uiuebát mortalium,quemadmodü Theopom do pus fcribít,clariffimus, Equide cumé& plus ex uirtutibus fibi, qudm propter imperíü uendic: hu ret,marítima tamen rem Pífandro comittens,uidetur parum fecifTe confulte,quod multis tum fen & natu& rerü perítía maíoríbus prxfentibus, haud patríze ratione habens, fed affinitatis uxo: pic ríscp,cuíus frater Pifander erat,gratiam captans, maritimü iuueni ímperíü demandarit.Inteea WE ca ipft exercítü ín fubíeciam Pharnabazo prouíncíá traducenti, non folum large omnía fuppete mi bant, fed facultates ad hocetíà exaugebátur. Igitur ín Paphlagoniá progreflus,Paphlagonum ME fi rcgem Cotym, qui amicítià eíus propter ípfius fide uírtutesip ultro affeciabat, fociü fibideuin: qu xit. Sphiítridates aür ubiprimum d Pharnabazo ad A gefilaü feceffit,uná femper proficifcebat, tal uni femper militabat, Habebat híc filium Megabetem pulcherrímü,quem puerü uehement: ME(q Agefilausamabat babebat& filiam uírgine pulchram, xtate iam nubilem,hanc ut Cotysuxo tío rem duceret,effecit, Hincmille equitibus, ex peditís uero duobus millibus à Cote acceptisja Y Phrygiam reueríus,Pharnabaziprouinciam paffim uaftabat.[s ad hofüilem aduentii necfübf E a D flebat,nec prafídíjs(efe credebat, fed preciófam charamép fupellectilem omnéaffidueapudi' BE P ca habés,tergiuerfabatur fugitabatip,alibi& alibi fubinde latítans locorü,donecobferuansillum eu Sphitridates,Eripida Spartíata comitante,caftrís exuit,opibus omnibus potítus.Híccumacr WE c« bius qua de prada Sphitridatis mílítes furrípuerant, Eripídas perueftigaret,& reftituere bar: fil baros cogeret,omnibus ínfpectis excuflistp,fic Sphidridatem offendit, ut momento Sardosad B p Paphlagonasabiret.Eam rem Agefilaus acerbiflime tulit. Dolebat generofum uírumSphirs ME^ cu datem,& cum hoc uíríum non parumalienatum effetpudebat fordium& illiberalítatis,áqua| uil & fe& patria, fummo femper fludio uebatur:prafertim amor puerigrauíter uirum urgebat, bu profunde íam conceptus,tametfi prafente,quia tumidiore femper utebatur,euíncere malum níc bsudleu&er adnixus eft. Acferunt cum aliquando falutat& ofculatumq; uenientem auerfatus ur| eíIet,& ille pudore ob eam rem perfunderetur,ac falutatíone ín peflerü abflineretproculíam de eum compellans, uehementer doluifTe Agefilati;poenítuiffet ofculi repudiati,& mirari(imu: fia latfe, unde fieret quod Megabetesofculü iam nullá offerret, Cum familiares ín ipfo culpam to : eíle dicerent,quí non fubfiflat,fed fugiat ofculü pukchrí illius,abhorreat&p,quando nuncetíam Sp perfuafus ílleintra complexá ueniat,inquíunt,modo ne rurfum detrectesz Ad hac aliquandiu di apud fe cogítabundus tacitus Agefilaus,no eft cur illum perfuadeatis,inquit:inamegodect Me— mi taturus bocrurfus certamen uideor íucundíus multo,qudm fi omnia qua fub confpeciü funt, 8c ínaurum mihi uideà eueftigio conuerfa. Síc igitur Agefilaus erat Megabete prafente,abeunte B tet uero fic éfflagrabat, ut difficile credítu fit, reuerfum ab ofculo fuiffe repulfurü, Poft hxcin col tu loquíum uenire Pharnabazus cupiebat, Apollophane quodam Ciíziceno communi hofpíte no utrofqy inducente.A gefilaus cum íam ueniffet,fub umbram, qua plurímit eramínis erar,porri m gens fefe, Pharnabazum ibi praftolabaturtqui ubi uenit, uillís mollibus& uaríegatis tapetijs ad fuffuitus,íta íacentem Agefilaü uidens, fe quoq; ín herbam qua forté locus eratabíecít, ameti M au ueftem tum coloribus,tum fubtilítate míranda índutus, V bi fe falutauere,Pharnabazusmultà fi; nonabre cómemorabat, quod quífepe magnis ín rebus,illo praefertím aduerfus Atbenien fui fes bello,Spartanís przfidio fuiffet, nuncab fjfdem bello peteretur, Agefilaus ubiquosfecum A, duierat Spartanos, oculosob pudorem ín terram figere, X anímidubios effe uidit(iniuriam.| à enim Pharnabazo fieri putabat) INos,inquit,Ó Pharnabaze,& amicí regisantea cum effemus, üt amice le iU & us m L4 fa 'ti ol es tí d m A—- e T V Ce WW FL. e WEB-- GET AES uM(T RR o ED T uM" wu WW-— wu» w-- WERL Oe c—w SP T Wu* SYIMONE GRYNAEO INTERPRETÉ, 258 amice rebus illius utebamur,& inimíci nunccum fimus,utimur ínímicé,ac per teipfum,quem de numero regíarum poffeffionum effe uelle uidemus,illum nó íniuría períequemur. V erum quocung; die focius amícustp Gracorü potius quam mancipium tegís effe uoles,hanc phalan gem,haec arma,has naues,& nosdenícq ípfos tuarü poffeflionü cuftodes fututos fcías,libertaz tísqg,qua fine homínibus pulchrum aut expetibile níhíl eft ín uíta, Ad haec Pharnabazus paue dsrefpondens, Ego,ínquit,fi rexalíum prafecerít imperatorem, uefter ero:fime, non alium, ctiam atq; etíam curabo qui fortíter uos repellam;peffimís modis pro rege mulctem, Hac aue diens Agefilaus gauifus eft, dextram prehendens, ac fimul if urgens, V tínam,ínquít,ó Phat nabaze,talís cum fis,nobis amicus potius quám ínimícus effe pergas.Pharnabazo cum amícís iam difcedente, relictus filius ad Agefilaum accurrebat, ridensip, Hofpítem,ínquit,facíam ce Agefilac:iaculü, quod manu tenebat,eí dans; quod cum Agefilaus accepíffet,afpeciu ftudio puerílztatus;círcüfpicít,an ufqua fit unde pulcher generofustp adolefcens remunerari poffet. Vidensauté Adaí,qui tumá tabellis erat,equü phaletís quammaxíme excultá,ftatim reduciá eum puero dedít,ac deinceps haud unquá rem deftjt memínifle:progredientetg tempore,cum domofrattibus cofpirátibus eiectus íuuenis effet,ac fugiesin Peloponnefum ueniffet, caufam huius diligenter curauít, etíam amoribus implicitum iuuans, Athletam ille puerum Atheníen femamabat,quí poftquam adoleuiffet ferocior aliquanto factus,parum aberat quin in Olymz pics ordine moueretur, Igítur ad Agefilaüt Perfa confugit pro puero rogans.Hic uero gratifiz atihomini etíáhoc uolens,magno tandem negocío rem confecit, Erat per caetera iuflítiae uehe menter tenax,obferuansip,fed ín amícorüi rebus putidum effe,tergiuerfantemq, feueríoris iu fiitie allegatione putabat. Epíftolí& ipfíusad Elidrea Carem círcunfertur huiufmodi INicíam fi quidem nihil commífit,dimitte:fí commifit,nobís dímitte:(umma, dimitte, Magna igítur parte talis Agefilausín amícorum rebus fuit, Interdum tamen utilitatem refpexít potius,prafertím (quemadmodü declarauit)ficubi feftinantíus caftra moueret, haud magná laborantis amici rae tionem habens, Namille ipfe cum alíquádo caftra mouentem quiddam flagitaffet, conuerfus, Nonpoffum,ínquít,rebus fimul& tibi feruíre.Sícenim Hieronymus philofophus fcribít.Iam annusexpeditíonis fecundus agebatur,cum magna A gefilaigloría,admíranda cotínentíz,fru B galíratísqy& moderationis fama paflim obtineret. Nam in caítris ufqg manfit,etíà cum abfens, cum fumma fefta,& qua pauci mortales uiderunt, domi peragerentur,tefles& fpectatores faz corumeíle uolens deos.[nter tot uero militum millía, uix cuíufquam lectum uiliorem A gez filailecto uidiffes. Frigus eftumdy ferre fic poterat, ut folus eo femper.coelo quod deus contem peraffet uteretur.[n prímís uero iucundum Girzcís Afíam habitantibus fpectaculum fuit, cum graues& íntolerandos antea, copía luxudp diffluentes, regis praefectos, homini línea uiliy uefte obambulantí,trepidos,humilest feruíre uíderent,ad unum breuedp Laconís uerz bumattemperantes fefe, ac fubito transformantes, Multís ítagy illud T'ímotheiin mentem ue niebat, Marstyrannos,aurü Cirzcía non curat.Igítur A(ía commota,& undic ad fe deficíente, urbanis íflic rebus citra negocium, cítra cíuíum exilia conftítutis ornatís&p, progreds9longius decreuít,bello& d matítímis focijsqy Girzecorit urbibus tralato, de corporeiam& Ecbatana Su fianaty felicitate cum rege certare;ocium quo fedens ille bella Girecis difpenfabat,líbertatís au toribus ínfidiabatur, principio fubducere.[n hoctam praeclaro íinftituto cum effet,Epicydidas Sparta ueniens,graui Giraecorü bello patríam urgeri,ipfum per Ephoros,quo rebus íftic fübfia dio effet.domum reuocari nuncíabat.O barbara Graeci mala commiíífcentes. Nam quo alío no mine ínuídíam& íllam Cirzcorum ínter fe tum confpirationem uocemus, qua fortunam fure gentem,arma ín Barbaros conuerfa, bellum Cirzcía elimínatum, rurfus in fua uifcera conuer terunt? Haudfentío ením quod Demaratus Corinthíusille, magna Grecos uoluptate sleftí tutos effe putans,quíin Daríj throno fedentem Alexandrum non uídiffent, Sed lachrymaffe nonabte puto quifquis tum cogítauit, hoc& Alexádro& Macedonibus,eorum fcelere pere miflum fuiffe, quí przcftátiffimü tum quenq; ducem, cíuilibus odíjsad Leuctra, ad Coroneam, 3d Corinthum, in Arcadía prodiderunt. Agefilai geftorum nullum eft hocín patriam rdítu, autpium,autexcellens magís, nec; exemplum uel íuftitíze uel obedientie maiorís extat.NNam fiAnnibal fortunaíam non benigna fatís utens,& Italia uix iam tutus confiftens,ere bello fuisig domüreuocantibus parebat, Alexander uero etíam rídebat,audita enim Antípatrí cum Agide pugna, V ídetur,ínquít,dum nos híc Darium uíncebamus, ín Arcadía murium confliz Qus aliquis fuiffezan non felicem Spartam íudícemus,cui honoris tantü tribuít Agefilaus,tafia tamlezibusreuerentiacut quem tanti fucceffus;tantae uires, tam certa fpes longis ínuítabant, E PLYTARCHI AGESILAVS C omnia mittens,abfjciensQ, momento quo nuncium accepit,foluerettcum propter infed ne, gocía defideria fui relinqueret omnibusincredibile, Phzacenfis Demoftrat uocem, qua com, munibus quidem in rebus Lacedamoníos,fuis uero Athenienfes, pracfüantiores ille iudicabat falfam effe docens, Nam quí regem ducemü optimáü fefe declararat, idem priuatim uti uolene tibus,amicum& famílíarem exhibuit multo íucundiorem, Perficinumifmatis genus eíl. agit tarium ínfculprum habens. Agefilaus cum folueret, decem millibus fagittariorum A fiafe pet regem expellí dicebat, tantü enim pecuniarü Athenas Tbebasp miffum,& princípibus dari, populos eos aduerfus Spartam cocítauit. Hellefponto traiecto per Thraciam iter tenens,nuli Darbarorum fefe fubmittebat, fed mittensunumquenqp,per hoftium an amícorü terram ite faceret rogabat:ac caeterí quidem omnes peramícé exercitum fuícipiebant tranfmittebant| foli T'ralles,á quibus etiam Xerxen redemifTe donis tranfítum ferunt, centum argenti taleng, totidemáp faemínas mercedem poflulabant, Ille rídens,quin mox adfunr& accipíunt,ínquit, pergensip multos illorum pralio fudit,flrauit. Eodem pacto ad regem Macedonummitten;, cum ille uelle refpondiffet: V elit;ínquítat nos porro pergamus, Rex audaciam míratus, me: tuenscpfibi, uelutamícum mouere iuffit, Agros T'heffalorum quod effent hoftibus confide; rati, paffim uaflabar. Lariffam amícos Xenoclem& Scythen mifit de fcedere tra&iaturos:qui cum capti uínctigy detinerentur, caterí quidem exercitum admouendum, urbemü obfiden: dàm putabant:ipfe uero cum nolle fe totam Theffalíam capere diceret;altero legatorü amiífo, urbem tamen ín fidem fuam recepit, Nec eft cur quis illam A gefilaiclementíam míretur, Nam cum pugnam ingentem ad Corinthum habitam,ac homínü ut ufquam clariffimorü magnam fubitó uim defideratam audiret, paucilicet Spartaní,hoffes uero plurimi concidiffent, necorz tülatus eft,nec exultauít quicquam, fed grauiter íngemifces, Feu patríam,ínquit,quo tantum uirorum perdit, quí fi nobis uíuantquantum ufquam Barbarorum eft, excíndere potuí(fcnt, ProximiPharfalij fequebantur, quí cum affidue exercità infeftarent,ipfe quingétis cum equi tibus impetu facto,in fugam eos conuertít, trophzumd fub Narthacio erexit, ultra quámdii poteft ea uictoría eratulatus, quod equitatu quem ipfe erudiuerat folo, eos quí plurimum(bi equeftribus pratlíjs tribuebat perdomuiffet, Hocín loco Diphridas Sparta ueniens, Agefilo occurrebat;rectà Bocotíam inuadere iubens:quod quanquam propter milítum paucitatemin pofterum facere Agefilaus decreuifTet, nihil tamen recufandü magífiratui putans,ac fuís diem illam,quam propter Afüreliquiffent,adefTe pradicens, duo millia mílitum qui pugna Corin: thiorum nuper ínterfuerent acciuit. Interea Spartz in gratiá ipfius praeconià zedebatur, ecquis dare iuuenum nomen,adeffeG regi uellet, Cumá latiomnes nomína dedi(Tent,fenatus quin quaginta ualidiffimos fortífimosáp delectos ad íllá tranfmifit, Agefilaus poftquam Pylasiam exceffit,& Phocydam regíone amícam peragrauit;prímum in Boeotiam traíecit, Ibí cum iuxta Charonei caftra pofuiffet, eodem tempore& folem mínus quám parte dimidia deficiente uidit,& naualí cfrca Cnidum przlío,uictum à Pharnabazo& Conone Pifandrü, occubuill audiuit ADoluit quemadmodà par erat,tum propter urbis,tum propter uirí cafum:;uerumn tríflitia terrore'ue miles íamíam pugnam íniturus confterneretur,contrá referre,qui à maríut nerant íuffit,nempe uictoríam marítima effe partam.Ipfe corona impofita progreffus,ob nun cium lztum facra fecit, familíaríbus epuli parte miffa, Mouens auté ín Chaeroneam quampré mum hoftes confpexit, fimul íeconfpe&um animaduertens, aciem ftruens, finiftrum Orcho meníjs cornu dedit,ipfe tenebat dextrum. Thebaniuero dextrum tenebant ipfi,finifirum At gíuis dabant, Pagnam illam fcribit Xenophon, ficut nullam unquam fuiffe peractam:adent ením Agefilaopugna obíens und cum ex A fia traíecífTet. Primo igitur congreffu,nec impetus uioleptíor,nec certamen longius fuit, fed& Thebani Orchomeníos ftatim pepulere,& Age ilaus Argíuos, V trícy uero cum laborare finiftra cornua cognouiffent,fefe conuerterunt.Hic abícg perículo potuerat uíctoria pararí,fi Thebanorum aciem redeuntem declínare uoluiffa Agefilaus,& in fugam actos iam Argiuos caede perfequi, fed ira, laudisiy ftudio flagrans,obit cit fefe uiris, repellere per uim, fummad uírtute conatus, Illi haud fegníus hofte excipiebant, przliumG toto exercítu uíolentum oriebatur:uiolentí(fimét uero iuxta ipfum, ínter quínqu? ginta illos Spartanos iuuenes collocat&;quorum alacrítas& ftudium falutare,planed ín tem pore adfuit regi. Nam fummo ftudiolícet,nec ullo perículo parcétes,pro rege certaret,feruate tamen inuulneratü non potuere:multas fiquide perarma plagas,cum toto paffim corporc? ftís gladijsi ínfixis,accepiffet;uix uiuü erípuerunt;acobijcíentes fefe, fuis corporibus illum communiíentes,multos hoftíum fuftulerunt,multos ex fuis amiferunt,Quonía uero dfi mu (2 IE] at, [1e lite Xt SIMONE GRYNAEO INTERPRETE, 236 j mum fuit acíe conuerfa, pellere Thebanos, facere coactí funt, quod príncipío nolebant:'nam '* acie laxata tranfitum obnitentíbus prebuere, mox tranfmiflos, cum neglígentíus ordines cuz p flodirent,fecuti,íuxta&p inhaerentes, latera eorum caedebant, Thebani non fuga, fed recedendo Heliconem petunt,ea fibipugna uehemeter gratulantes,qua ínuiciía fe quíde fletíffent, A gez flaus quandj differtum uulneríbus corpus habens,noanté in tabernaculá ferecepit,quàm ad phalangem perlatus,cogefta ín armís cadauera cotemplatus effet. Hoflibus quotquotad temz lum cofugerant,parci íuffit,eft enim haud procul Itoníae Minerux facrum,& trophaü iuxtd, quod Bocotíiam olim Spartone duce, Atheníenfibus íftic przlio uictis, Tolmidz& interfecto, conftituerüt, Poftero die ubí prímum illuxit,coarguere Thebanos uolens, fi iterare certamen pergant, milites coronarí,tibijs canere,trophaum adornarí,flatuíty, uelut uíctores iufTit. V bí uero hofles poftulatum cadauera fuorum fupplíces uenere, ille pactís índucíjs coceffit,atcy in hunc modum uíctoría confirmata,Delphos perlatus eft, quo tempore Pythia celebrabantur, facra deo magnifice fecit,decima fpoliorü A fie parte,quae centum talentorü fuit,oblata.Doz mum reuerfus magno flatim in precio charus& ciuibus,propter uítam cultumip fuit. Neq; ue ro,quod pleríq; ducumfolent,redíjt ex peregrinatione nouus, alienís ue moribus ficimmutaz tus,ut domeftíca uel faftidiret, uel fuperbius penficularetur,fed perinde ac quí BEurotam nune quam tranfgreffi fuerant,boni omnia cofulens,non cibum;non balneü,non famulitiü uxoris, nonfplendorem armorü,non domus fupellectilem mutauit, fed ne fores quídem,peruetuftze cum effent;adeo ut ab ipfo Aríftodemo pofita uiderentur, Atq; ut Xenophon fcribít, Cana thrum níhilo precíofius filia eius habebat, quám quzuisalía, Canathra uero funt uulturum cer uorumé ligneorum imagines, ín quibus puellulz uulgo ad pompam facrorum deferebátur, Porró filie nomen Xenophon non tradít,idis Diczearcho dolet,nec A gefilai filíz,nec Epamis nondz matrís nomína nobís conftare:uerum ex actís Laconícís deprehendimus nos, A gefilai coniugem Cleoram, filías Apoliam& Prolytam fuifTe uocatas. Cernere haflá ipfius etía hodie Sparta fitam licet, nihilab alijs differentem.Sed iam cum ciues quofdà, equos ludís Olympicís alere folitos,nimis ex eare cotumaces effe uideret, Cynifià forore curru federe,&& Olympia cer tare perfuafit, moftrare Cirzecis uolens,non uirtute,fed fumptu uíctoríze genus hoc pararí.X e nophontem fapientem illum ftudijs deditum,cum apudfe haberet,hortatus eft ut liberos fuos Spartam uocatos íftíc educaret, rem omníü pulchertímam, imperare,& imperium capeflere percepturos. Mortuo Lyfandro,ac factione quam ille ex Afia rediens aduerfus eum cóocítarat, íngentideprehenfa, oftlendere uolens quiuir Lyfander uíuens fuiflet, oratione quam Cleon fcripferat Alicarnaffeus, Lyfander pro concione denouanda Rep.pronuncíaturus fuerat, ín libello quodam relicta,& ab fe ínuenta,aedere in publícü decreuit. V erum cum fenex quidam orationem relegiffet,& eloquentía uím uerítus, non Lyfandrum eruendü, fed oratione cum ipfofepelienda effe cenfuiflet,deftítit,acquieuitqp,ac ne coplíces quide ipfos mulciauit, fed ex hisplerofcg uel negocijs, uel copijs milít& affidue praefectos, quales effent re ipfa coarguebat, etíam ceeterís malitíam eorum& arrogantía confpícuam reddens, Mox ín iudicium pertractis, patronum propugnatoremá fefe praebebat, ex inimicis familiares& obflrictos faciens,& ad fe transferens,adeó ut aduerfaríü iam ín Rep. plane nullum haberet, Nam rex alter Agefípolis, utquípatre fugítiuo,& atate prorfus iuuenís,ingenio uero miti& eleganti foret, publíca non admodü curabat, quand etíam hunc cícurem reddebat. Nam reges, quoties domi funt,ín com mune eodemé triclinio couiuantur, Adolefcente igit amoribus implicit cum noffet(ut erat) mentione femper alíquá de florída id genus zetate inferre,eeodemáp íuuene prolicere,coamare, operami locare:nihil enim turpe flagitiofum ue Laconicí amores habent,fed pudore, fed ftue dium,& ardore uirtutis docent,quemadmodá ín uíta Lycurgi oftendebamus.loítur cutn plu» rimum íam ín R.epublíca poffet, l'eleutíze uterino fratrí,ut res marítima committeretur effecit. HincCorínthiü profetus,ípfe terra, T'eleutías mari, quae ad Lecheum longa moenía tendunt, aggreffi cepere,ac Argiuos Corinthum tum cuftodíentes& Ifthmía forté celebrantes, cum fuz bito fefe oftendiffent,re diuina nondü prorfus pera&ia,& fupellectille uniuerfa relicta, emplo pepulere, Hic cum quí Corintho ad Agefilaum exules profugerat, unadp ín exercítu tum ade erant,precíbus ínftitifent,ut ipfe quocg Ifthmia celebraret, hoc quídem non fecit, fed ipfis cele brantibus& ad finem conficientibus adfuit,ac utímpunelíceret curauit. Híncfoluens,cum]u dos Argiuiinflauraffent,& quídam uiciffent rurfum, quídam qui prídie uícerant tum uíctí,ní hilominus ínter uictores referrentur,magná A rgíuos ea re declarare tímídítatem aiebat,qubd eum tanti ludosfacra& facerent, pro eís certare,& armís confiflere aufi non fuiffent.Equidem 4. Cantabr: Feciffe fcribit Xenophon. C de facris& id genus rebus omnibus fic ipfe flatuebat, ut modum cuftodíendum effe PLVTÁAÁRCHI AGESILAVS Utatet quippe qui ludos patríos fpectaculaGs folitus fit exornare,& prafens magno emper flu magna cum alacrítate adeffe, non puerorum, non uírguncularü certamína negliícend cztera quz pleriq; mírantur, ne nofle quide fatís uideretur, Erat Callipides Dobilis tum intg Girzcos nomine& fama tragocdus,quiQp admirationi omnibus effet,is Agefilao Occutrés pri mum compellabat, mox per círcunflantes turbulentíus inferensfefe, corám oftendebar ari, furum ultro fperans:tandem cum nihíl dum profeciffet, Non me nofti rex,inquit? Hic Aoe( laus, T'uuero nó Callipides Dyctlídas es inquite(fic enim mímos Laceda moni uocant,)Cum hortarentur,uceum quí lufcinii uoce reprafentabar,rurfus aufcultaret,recufauit,ipfas audi; inquiens. Menecratem habuítmedicü,quí cum propter latam alicubi deploraiis morbísopem, lupiter uocari coeptus effet,nimísQ; petulanter cognomentü fibi uendicaret,& íarn fic Íctibere ad ipfum regem auderet, Vlenecrates lupíter Agefilaó gaudere;boc pacto reícripfit:Aoefl;us rex Menecrati ualere,[n agro Corinthiorum cum ueríaretur,& Hereum cepiffet,captina: militibus omnía trabenfibus tenentibusip,fpeciator adeflet, fuperueniéubus forté Thebano; rumlegatís,quam urbem femper oderat,íntereffe putans,fi cotemptíus eos acciperet;acobid accedentes non audiíre,non uidere fimularet,res ei indigna quedam euenit Nondum enini greílis legatis,aderant quicircumuentas ab Iphicrate apud Lecheum cohortes nuncíabátEn autem magna clades, X qua longo tempore Spartanos eft infequuta,multosi uíros egregio amiíferüt,partím grauioris armaturz, quos opprefferant fcutatí:partim Lacedamonios,qua mercenarí milites obtruncarant,exilfjtrepente fubfidium fuis laturus, Sed ubíacdtum effean maduertít,Flereum rediens adefTe legatos iubet, refpondere íam uolens:íllí uero cum eadem illufione utentes, íam nil amplius de pace inferrent, fed ut Corínthum tranfitus permitteretur orarent,excandefcens,Síquide amicos uidere ueftros,de uíctoria exultantes,uultis,meduc, cras uobis tutó licebít,ínquit:ac und poftridie ducens,& regione ipfam populabatur,&adur bem Corínthum exercit admouít, Cumép fatis gnauíam hofttum,pugnam detrectantium, declarauiffet,legatos dímifit: milites cladí cohortium fuperftítes,ad fe recepit,Spartamdq;abdi xit,antelucano mouens, noctu fubfiftens, cum Arcadum ínuidi malítíacc,infultidi occafo: nem nullam relinquere uellet. Hinc ín Acarnaniam cum Achaeis, quibus td gratificatur.cum exercítu tranfiuit,unde multá praedam reportauit, ipfisetíam acíe fufis.Ac flagitátibus Adi utapud fe bybernaret, quod hofles eo pacto fatione prohiberi poffe uideretur, contra cenfiit bellum ficonfitos habeant agros, magís formidaturá:quod etiam euenít,[Nam exercitu paulo pofl redeunte, Achzís Acarnani fe cociliarunt, Porró cum Conon& Pbarnabazus reimati tímz Perfarum prafecti,Laconicam marís oram grauíter oppugnarent,&& Atheníenfiá uibs Pharnabazo fumptum fuppeditante, uallo cíngeretur, pacem cum Perfa facere Spartanisel uifum, Antalcydam igítur ad Teríbazü mittunt, Girzecos qui À fiam incolebant,& proquíbu enixe Agefilaus decertarat, regi turpiffime& fceleratiffime dedenites, Cuíus quide ínfamizl bes Age&laü mínímum cótíngit,ut cui infenfus Antalcydas erat,pacemá unus omnít uem ximefecit,quodauctum íri eo bello Agefilai gloriam, ipfum daríffimum maximumdforeue feretur, Atqui nihilomínus Agefilaustamen,cum Medifare quifpiam Lacedzmonios obiedí fet, Magis, inquit, Medi Lacedamonífant:ac pace recufantibus Girzecis quibufdá cum bellum minaretur denuncíaret&p,omnes ín eo permanere coégit,quod zquum Perfa iudicaffet, Fed id propter Thebanos, fperans filibertate Boeotía recuperaffet,illorum uires debilitatiitiqud paulo poft declarauit.Poftquam ením Phoebidas rem ingentem aufus,foederum& pacis tem pore Cadmzam, Thebanaarcem cepíffet,Girzecíty(imul omnes fuccenferent, Lacedamoni indigparentur,prafertím quí adueríaríj Agefilao tum erant, Phoebídá irati rogantes quonam id iubente feciflet, cum ille A gefilaü infinuare uidere£,no uerítus eft palám Phoebidsaflipul rí,rem ipfam fiquíd utile habeat ínípicienda effe dicere,recte tum poteflate fumi,& imperium nonexpeciarí, cum quod utile patriz fit, offeratur, Tametfi iuflitíam alis oratíone perpetuo praferet, uirtutum prímam efle diceret, nulliufui fortitudinem futuram,quz iuflitía carcttl hzc fi publíce colatur, níhil opusilla futurum.Cumá monerent, hac íta magno regíplactt INil,inquit,maíor eft lle me, nifi fit íuftus etía magis:recte przeclareq; putans,iuflítía uelut man fura quadam quantum quifcg praecellat regum exiftimari debere.Epiftolam igitur quam rex à Cla ííam pace,de príuatisad eum rebus mífit,ne accipere quidem uolebat,príuata amícitía pula opas efle refpondens,fi tenebar,fed ambitionis contentíonisip fludio plerung; abreptus, illa prafertim contra Theb» nos O.cum publica cuftodia£,Síc erat oratio, res longe díuerfz,nec illud propofit e^ f?5 SU Bn w^—£,4,».^X,"-^—pmpm I^--»» et, dio, , um Met Dti: ftl: ei uim liui m, ete AUS " 102 jid dí fat ios los it u [ $SIMONE GRYNAEO INTERPRETE. 257 y nosnon folum Phoebídae factum defenfabat, fed ut infe culpam illam Sparta recíperet effecit, &arcem nomíne publíco teneret,rebus cxterís Archidae& Leontidz, quorum confilio Phoe bidasarcem ingrelfus occuparat,permi(fis.Erat ígítur ftatím fufpicio opera Phoebidz,fed aue tore Agefilao rem efe facia, acnegocía quídé mox ínfequuta futpicione reddídere confeffam, Namcum Athenienfes prafídiü eiecíflent,& urbem, Archída& Leontida nomíne quíde ducibus, fed re ipfa tyrannis,ínterfectís, libertati reftítuifTent,iniuríarü pratextu,bellá ipis ftatím índixít. Cleoembrotus íam mortuo Agefipolíde regnabat:is acceptis copijs in Boeotía traíecít: nam Agefilaus,quod annum d príma iuueta quadragefimütxegiffet,& militía: immuníratem legibus iam affequutus eílet,hanc expeditione ob ignominia libenter declínauít, ne quí paulo ante Phliafijs propter fugitíuos bellum intulerat,nunc ob uíndícados tyrannos mulctare Thee banos,merító ab omnibus argueretur, Erat atitSphodrídas Lacon faciionis Agefilao contraz riz, Thesbis pracfectus,ingento haud iPnauo quídem abíedto ue uir, fed qui maíore femper fi ducía quàm cofilío níteretur.Is przdari nomínis famam affectans, acPhoebidz gloríam,quam uía Thebas inuafiffet,ingentem putabat,ob oculos habens;ac facíndis multo praclaríus futu rum fibi pollicens,(i Pirzü ipfe cepiffet,ex cOtínente claflem fubito incendere, mari Athenien: fesprohíbere cogítauit. T'ametficommentá hoc Pelopidae& Gelonís Boeotíz ducum fuiffe ue lintcum quo(dà transfugiendi fpecie(ubmififfent, qui Sphodrídá laudantes tollentes&p,quod elfe folus hoc tam praeclaro conatu dignus uíderetur;ad fufcipíendà negociü íncítarent,impro bumzque facinus& iniquü,€ ad quod necanimus illi fatis firmus,nec fortuna benigna fatís erat, Nam ín Thrafium campum,quo nociu cum Pelopida coíunctos oportebat, clara íam luz ceuenere,& ignem ab Eleufina facrís cum milites uidilfent,horruiffe& expaui(fe dicunt:ípfe animü& audacía illam, cum íam latere non poffet abiecit, acleue iflinc praedá agens,turpiter & inglorié Thefpías eft reuerfus, Mi(Ii Spartam Athenís funt quí bomín? accufarent,uerum accufatore non erat opus, ultroSpartaniíudiciü capitis Sphodridae díctarant: quod ille quidem fubire decreuit, ram uerítus cíuíum, quí reuerentia Achenarü uiderí íniuría affecti uolebant, ut neiníuríam feciíTe uiderentur, Sphodridas igitur filium habebat Cleonymum,eleganti fora mapuerü:eum Archídamas A gefilaifilius adamabat. Hic illitum;ut ueríftmile efi,de patre pez ríclitanti fubfidium ferebat, tametfi palám cóficere quícquam aut amícü iuuare non poffet,erat enimaduerfarius Agefilao Sphodtidas:fed poftquam Cleonymus ínfiitit hortádolachryman dogut Agefilaum patrem placaret, quem Sphodridas maxtme terribilem fibi putabat, díem unum& alteri reueritus metuenstp patrem, tacite fequebatur: uerum ubí iudicij íam dies íne flabat.compellareaufus, Cleonymi pro patre preces oftendebat, A gefilaus cum amare Archía damum nolfet,íam olím haud arguebat, erat enim de Cleonymo etíamnái puero magna fpes, uirum ut quenquam alíum praclarü futur&, Tum uero nihil Archídamo fupplicáti conceffit, undeconijci uel praefidij uel gratíze fpes alíqua poffet,tantü confideraturü fe dicens, quod bonumreciumQ foret,abibat,Perculfus Archídamus ad Cleonymum deinceps non accedebat, quodantea quidem fingulis etíà diebus fzpicule folitus erat.Ex eo magis íam ílli Splaodrida fa. lutem defperabant, donec amicus Agefilai quífpíá Etymocles,ubiín commune de ea re conue niflent, A gefilai fententia oftendit,facinus'eum peffime odi(le quidem, fed Sphodridáuirum bonum iudicare, urbem uídeti eiufmodi militibus habereopus. His etia uocibus addere anía mum Archidamo uolens fzpe utebat, aciam Cleonymus Archidami fiudiü fentíre,& amici fumpia fiducía,opem conatí coeperüt, Erat ímpenfe liberorüi amans A gefilaus,ferturép filiolis" puerulis adhuc harundine obequitádo domi colludere,amicít qui forte ínteruenerat,ur ne cui diceret,monuiffe;príufquá ipfe quog; liberor& parens euafiffet,Sphodrida ígítur abfoluto,&c Atbenienfibus ut prímü audiuiffent,ad bellü conuerfis,audire peffime Agefilaus,propterabe lardam puerilem aními cupiditate ccepit, quod iuftü iudícia interuertiffet,urbe fcelerís ingen tisream Cirzcis faceret, Filium Cleombrotum cum mínus aptum bello uideret, neglecta qua príus militiam detrectabatlege,in Bocotíam ipfe traíecít,ac multum íncommodí Thebanís dez dit multum accepit item:unde uulnerato dixiffe Antalcydá ferunt, Debita Agefilaé ec ex Thebanis praemía,belligerari nolentes,imperitosip homines belligerari docens.INecab re The bani feipfis fuiffe tum fuperíores bellicis artibus credun£,affiduis Lacedamonü contra feexpe ditionibus uelut exercitati, Lycurgus igitur uetus ílle,tríum quas uocat legü,tertía,ín eundem hoftem fzpíus exercítü ducere uetat,ne belligerari fcílicet hoftis doceretur.Erat autem& focíjs Agefilaus permoleftus, quod nulla caufa publícalegitíma ue,fed íra quadà& cotentíone lere dere Thebanos cogi taret;ítacy nihil obftare dícebant,quo mínus mílitando cofumerentur;qui $ PLVTARCHI AGESTLAVS C hucillucfingulisannis tantítam paucos fequineceffe haberent, A gefilaus quàm parüipforum multítudíne fideret, docere uolens, ufus eiufmodi commento fertur: confidere focios emnes in unum permíxtimap íuffit, Lacedaemonios item,fed ab hís feorfim, IMlox per praeconem fur; gere figulos prímü, ab hiszeraríos, hinclignarios fabros, deinde domificos, ordíneg caterorj opifíciorum fectatores omnes íuflit,aciam tota propemodá fociorü multitudo flabat,cum[ s cedaemoniorü,quíbus opificijs lege interdici eft,nemo dum furrexiffet.Hic Agefilaus, V ide. tis,ínquit,(ocij, quato plures nos milites mittamiuseCum exercítü ex Boeotia Megaris reduc;, ín arcis bafilica afcediffet,uulfio& dolor ingens íntegra illam tibia fubito inuafit:mox cum gta: uiter intumuifet,& fanguinis plena uíderetur,cruciatump ob inflammatíones uehementem exhiberet, medicusSyracufanus quida, uenam qua fub talo eft;incidit,ac dolores quide ceff;; runt;uerü fanguine uberíus profluéte;& fiftíiam nequiente,pluríma aními defectio,& perii lum grauecircumftetit uirü:tandem fanguine reprefío Lacedxmone perlatus,multotempore non fatis comodeualebar militi uero no poterat cbire prorfus. Mult tum undíc Spartani calamítates marí,terra incidebát,quarü Leucirica maxima fuit, V bí primü acie uicti Thebanis Lacedamoníj fuccubuerunt,omnes pace cum omnibus ineundam effe cenfuerunt;undigle gatí ex Girzcía Spartam índucías facturi cóuenete, quorü denumero Epaminondaseti fuit eruditione& philofophíz ftudijs clarus,fed qui milítarís rei fnecimen nullum tum dediffet Hi «um cateros quidéomnes ínclinatos Agefilao uideret, folus quid fentíret libere pronuncíauit, oratione non pro Thebis, fed pro comuni Gracia ín medíü íllata:bello,unde caterís omnibus exitíum effetSpartam augerí docens:pacem uero fi durare uelint,ex aequo íufto conciliandi effe iubens, Cuí uiro cum uehemeter íntentos effe, faueretp Girzcos A gefilaus uideret,inter rogauit, num& Bocotíam íuris efTe fui equum iuftumá cenferet:atcy illo mox libere viciffim ínterrogante,num ípfe Laconica liberá degere equum putaret,exiliens iratus Agefilaus,dare dicere íuffir, liberam ne Boeotia dimittat:illo rurfum idipfum obíjciéte, Laconícam neliberam ipfe dimittat, adeo exafperatus A gefilaus eft,& refpofo offenfus,ut flatim nomine Thebano: rum albo pacís expuncto, bellü ipfis denuncíarít, Cirxcos caeteros concilíatos abíre iuflit,pac conciliata partím,partím bello incociliabili fufcitato. Erat hoc tépore Cleombrotus in Phocide cum exercítu,eum flatím Ephori trafjcere in Boeotia& Thebis exercítü admouere ífubent,pí interea paffim mittentes fociorü auxilia cotrahebant,quitametfibello erauarentur,tamen con tradicere,aut iugi excutere nondi audebant. Hic quancf multa inaufpicata figna xderentur, & Protheus Lacon palám,eclamaret, tamen bellum Agefilaus no remifit, fed perfecit, fperans reliqua Graecia libera uniuerfa, Thebanis uero cómuni federe feclufis,tempus effe quo mue Clarí commode poffent.Eam porró profectione ipfa feftínatio declarat,ira magís qum rationt fufcepta. Nam quartadecíma Martij menfis die,foedera funt Spartz facta; mox Aprilisquina clades ín Leucirisaccepta, cum díes no amplius uiginti intercefTiffent.Mille Lacedamonfjce cidere,cacidit Cleombrotus rex,& iuxtáfortíffimus quiftg Spartanus, inter quos& Cleony mum Splfódrídz fili pulchrü illum,cum tertio pro rege dimicado proftratus eífet,ac totíes fur texíffet,fortiter pugnádo occubuiffe ferüt, Hzc tam inopinata clades cum Lacedzemon(js ind diffet, Thebanis uero fucceffus,quo nemo Gracus aduerfus Grzecü belligerando,gloríofom gis eft ufus, níhil tamen digna mínusadmiíratíone, digna minus ftudio, Sparta uícta,d uícrir fuit. Acut Xenophon fcribit fortium uirorii uoces& geftus etia ín uíno, etia ín ufu, digniflt dio quídd3 feruant, praeclare iudicas,Equíde non minus ímó magis operzpreci& eft,uirifortes ut fefereflante fortuna gerát, quem uultá feruent, qüas uoces dant, cogitare, efti uibstum forté agebat,& peregrinis erat plena;puerorG chori(»vuvozazdíow uocát)nudiínter fefpedan te thearro certabat, ubi quícladem à Leuciris afferebát,fubító interuenere, Ephori quanquam íam tum prímum czffos, rem& exercitumamiffum effe innotuiffet,nec chorum difcedere,ne quicquade fefto publice mutarí paffi funt, fed domatím nominibus ínterfe&tori ad cognato míffis,ipfifpectaculü ludum reliquum cofecere.Poftera die cum íam omnibus& qui cecidi? fent,& quifuperflites effentcóftaret, interfectorü patres,affinestp& familíares,in forumpro greffi;uultuíntegro,lzto&& geftiente, datis dextris accipiunt fele:füperftitü uero uelutínlu €u,cum uxoribus domífe continebant, aut fi egredi res poftulaffet,& habitu,& uoce, S uu tu deiectis contra&tísG uifebantur, Iam matronas uidere audíreQ magís operaprecium er, cum illa reuerfum ex pralío filii torue íracundedy fufcepíffet, hae cum cecidiffe fuos audirent etíám in fpectaculo furgentes fan&e ftudíofe&, tanquam commune gaudium proteftantes fefe falutaffent, Verum cum multum fociorü defeciffet, Epaminondas uero fucceffi à ide elopol» -——*- fL.^ C.tc m0 m rm les It xrü "c lez lle ít, di ig $1IMONE GRYNAEO INTERPRETE. 258 x Peloponnefum ínuafurus uideretur, ín mentem oraculi tum iliíus de claudo multís ueriiebat, cratqp plena perturbatíone& pauore urbs, quod díuinitus affligi uideret, quía íntegrü regem regno pulfum orbo,claudodp poftpofuifet:quae res ín primís documéto fuít,monitadeorum diligentius cofideranda obferuandadp. Contra ueto propter ípfiusgloríam uírtutesip& auto ritatem,no folum rege ducet be!lo,fed ín cíuilibus etiam difficultatibus medico& arbitro ute bant.Nam cum hís qui praelio coterrítí fugerat quos defertores uocant, propterea quod multí effentpotentesQp,res nouas uetití, pofitas legibus poenas infligere cunctaretur,non foli ením magifiratu omní repellunt, fed uxorem nec date cuíquam Bord, nec ipfis ducere licet, obuíos quiqg cum uult,cedere poteft,ipfi íqualidi abiectitp circumeunt ifta fuflínentes, pallia confuta colore tincta ferunt,barbam radunt partím, partím nutríunt. Erat graue tot íllos per urbe obz errantes defpicere, cuftodire fine magno prafidío mínus licebat.Ergo legislatore Agefilaum creant, Hicuero nec rogans,nec derogans legibus quícquam,ín concione progreffus,dormire legesea die finendas,ab ea uero deinceps díe,ratas habendas effe dicebat,fimul& legesurbi,& uiros honoribus fuis afferendo, V olens autem prafentem íuuenü tríltitiam dífcutere, ín Arca diam traiecit,ac cogredi quidem acríus imprafentíarü cauit, Oppidulum uero Mantíneorum quoddam cepit,ac oram eam percurrens, arrectíoré fiducía patriam fecit, ut quz non omnino defperaffe uideretur, Ex hoc Epamínondas Laconícam,agmíne fociorum accinctus ínuafit,ar maturz grauís milítes non pauciores quadraginta millibus habens, quos leues& inermes ad pradam intenti multí fequebátur, ut feptuagínta millium hominü agmen ín Laconicam tum ecilleimpreffionem credatur, Tempus ex quo Dores Lacedaemona habiítabant,annorü non minus fexcentorü intercefferat, ín quo uniuerfotum prímü hofles ín earegione confpícieban tar,antea nemo fuerat aufus, Sed ímpopulatam hactenus& íntactam inuadentes ígniferrogs omnía uaftabant,omnía diripiebát ufcy ad flumen, ufq; ad ipfam urbe, nemine obuíam eunte. Nam Agefilaus, quemadmodü Theopompus fcribit,tanto flumini,tantz bellí tempeftati Laz ced:emonios fefe obtjcere nó eft paílus, fed interíora urbís praecipuatp tantü cuftodibus armaz torum cíngens,mínas infultusqy l'hebanorü nomínatím fe prouocantíum,& proregíone,cer taretot malor& autorem bellít facem iubentíü,fortíter perferebat.INec mínusilli íntra mocnía b tumultus,clamores& diícurfusuirü conturbabàat,fenü rem perferre tantà,mulier& compefci nequeuntíü,fed ubíg; tum ad clamores tum ad ignes hoftiles furentí&.Flaud med:ocríter uero gloriz fuperioris recordatio cotriftabat,quod urbís quam maxímá acceperat potentiffimamq, huc redactam gloríá,hucinclufum nomen uideret, Nam& ipfe glaríarí folítus fuit perfzpe, fumum hoftilé Spartanz foemínz null unquá uifum. Et Antalcydas uir Spartíata cum Athe nicis quidà cum ipfo de fortitudine dífceptarer, díceretGp fepe, Spartanos à Cephifio flumíne repulíos, At nos,inquit,ab Eurota uos repulímus nuni. Haud diffimiliter Argiuo cuida Spar anus,quand inferioris notz homo,refpondit: Nà illejmulti ueftrüm,cum diceret,in Argolide fepultí tacent: A t ueftrüm,inquit,ín Laconíca nemo; Et Antalcydá quide C ytherà liberos fuos metuperculfum tum expofuiffe ferunt. Agefilaus uerotranfire lumen,& iam urbüinuadere m hofte conante;pro fummís tantü ie urbís locís, ceeterís omnibus relictis acie flruxit.Ex«creuerat rum,& feipfo maíor niuibus auctus Eurotas fluebat, plusQj negoctj frigiditate, dj im petuhoftifaceffebar. Traíjcientem prímum omnium Epaminondi confpicati quída, Agefilao monftrauere,ac ille,quemadmodà fertur ,oculorá acíe diu in illum intenta,& quocungqj fe uer tilfet circumacta, nihil quàm hoc unü dixíffe fertur,O magnifici uirum, Sed quía intra moenía congredí,trophzeumáp flatuere cupíés Epaminódas, prouocare& elicere nó potuit Agefilair, rurfus hínc mouensregione uaftabat, Interea Sparta feditiofi quida iam olim& improbi homi nescirciter ducentí,cocurfo facto Cererís templü Ifforium munit&& expugnatu difficilg loci, occuparüt,quos cum ilíco depellere Lacedaemoníj ftatuiffent, A eefilaus ftudiüi uerítus rerum nouarum,ceteros quide omnes quíefcere iuffit;ipfeínermis uno duntaxat familiari affumpto, iltuc perrexit fecus clamans mádata eos percepiffe, necy enim huc,nec omnes cóueníre íuffos efe íedalíos illuc(locum alium moftrans)alios alio, Hi nemíni dum fraude compertá arbitrati tegis uoce gaudebàt,díuulfi& quo íufferat ille difcefferüt.Ifforíü igitur flatim accitis alijs occu» pans,complícum circiter quindecím noctu necauit,Deetecta eft alía maíor etíà coniuratio cone ciliabulum hominüSpartíatarit,qui de rebus nouís quandá ín domü conuenerát clàm,quos fudicio fiflere in tanta rerum perturbatione, aut infidias diffimulare difficile fuít. Igitur habito prius cum Ephoris cofilio,& hos indicta caufa necauít, cum nemo príus Spartíata morte raul Catus indícla caufa fuiffet, Eode tempore cá accola facraméto aftrícti, X Spartanz diíciplinae Fugitiliós i lo quon tra rint Sparíatti. PLVTARCHI AGESILAÁAVS mílites haud pauciex urbe ad hoflem transfugiffent, diluculo firata illorum familiares fuos sv, cedere,& arma tollere celaredp íuffit, quo mínus anímaduerti multitudo fugitiuorum poffet, Receffiffe auté ex Laconica Thebanos alij hyeme íam oborta uolunt,cum A rcades abire fpats gipnullo iam ordine covpiffentzalij poftquam tres iflíc perpetuos menfes cóftítiffent;ac omni, prius depopulatí effent,'heopompus autem ducibus Bceotíjs abire iam parantibus uenifr Phríxum Spartíatam uirum fcribit, ab Agefilao talenra decem afferente, dífceffus mercedem, ut profectíoni quam dudum animo deftinaffent,ab hofie utaticum füppeteret, Q uod quidem haud fcio qui Ícriptores cxterí ignorarint, folus animaduerterit Theopompus,Quod ueto fue perftesex tanto tum malo permanferitSparta, omnes Agefilaum ín caufa fuiffe fatentur,qui contentione ambítioneG congenitís fibi cupiditatibus repreffis,fapientet ufus eft rebus, Vibis uero gloríam potentíamd ex tanto cafu recuperare non ualebat,cuíus uelut corporís faniquie dem,fed dimenía nímís,nimís addicta uictus ratione utentís,leue momentü,leuis etror,prater folitum incidens,uníuerfam felícitatem euertebat, nonab re, Nam cum efTet ad pacem uírtu: temi& concordia optíme R'efpub.conftítuta, poflquam regna& imperia fibi adiunxit qui busad bene uíuendum mínimü opus effe Lycurgus putarat, grauíter impegit. A gefilausmil tíam íam omnem propter fenium penitus abdícarat, filius autem Archiídamas, auxiliis à Sicilie tyranno acceptis, Arcadas pugna quam áelexev, id eft, fine lachrymis uocát, fuperauit,ubiex fuis nemínem amifit,hoflium uero plurímum cacidit. V rbis imbecillitas ab ea pugna maxíme eftanimaduería. Adeà ením Spartanis uíncereres erat cófueta, ut nec díjs quidem antea para uictoría facrificaretur,gallo duntaxat excepto,nec uictoribus acclamaretur,nec allato uidoriz nuncio,immodice,quemadmodá fit,exultaretur.Etíam in illa círca IMantíneam pugna,quade Thucydides fcribit, primum uictoriam nunciantí magiíftratus ex publica comeffatione nibil aliud qudm carnem euangelíá mifit, Tum uero uíctoriz fama allata;& Archídamo redeunte nemo cotínuít fefe,fed pater ipfe Agefilaus,lachrymís gaudio obortis occurrit:occurrebatma: giftratus,turba fenum mulierumáp ad Eurotam defcedit manus tollens, fuperis gratíasagens, quod ignominia Sparta pulfa,clariffima fefe lux rurfus oculis omnium cofpicienda prabera, cum antea uití, ficubí rem minus fortiter admíniftraffent, ne intuerí quídé matronas fuftine rent.lam uero Meffana ab Epaminonda«dificata,& ciuibus ueteribus in eam undíq; commi grantibus,cum nec congrediSpartani auderent,nec prohibere poffent, acerbe contra Ageíi laum inuehebátur, quod regionem, níhil homínü multitudine Laconica ínferiorem,fed int Graecaspracipua,& quam totannis tenuíffent, ipfo regnante amítterent, V nde pacemá The banis oblata A gefilaus recufauit;ac dum,quam re ipfa Thebani regione tenebant, ipforüeff fateri non uult,pro qua córendebat,non folum nó affequutus eft,fed Spartam ipfam doloho: ftíum círcumuentus propemodum adiíecít. Nam cum Mantiínei rurfus à Thebanís deficientes Lacedaemoníos uocaffent, fentiens Epaminondas Agefilaum cum copijs egreffum,& iftuce ftinantem,clàm Mantineís noGu Tegea mouens Spartà cum exercítu perrexit, prateríensy Agefilati parum abfuit quin uacuam cepiffet urbem.Sed cum, ut Clyfihenes fcribit, Euthynus Thefprenfis,ut Xenophonjhomo quidam C retenfis, Agefilao rem nuncíaffet,equité repente praemíttens,qui domi relictos prmoneret;ipfe fecutus Spartáuenit,cum paulo poft Thebani Euroram traijcientes, urbem(ummís uiribus agerederétur, Supra xtatem Agefilaus fefetum geílit.INO ením utpríus, cauere íam aut íntra munitíones cofugere finebat res, fed defperatio: nem,fed audacíam flagítabat, quibus cum reliquo tempore nundj nec fifus,necufus effet,tum folispericulü depulít,& ex Epaminondx manibus patria extorfit, trophaü flatuens, puerist & matribus omnibus preclará generofz educatíonís mercede, Lacedaemonios patría referen tes oftendens, In prímís Archídamá gloríofe decertante, tum anímí uí, tum corporis agilitate celeríter, qua acies nutabant, per angiportus difcurrenté,ubiq; paruo comitatu, magnis hoflió cateruís fefe obíjcientem: Ifídam uero Phoebidz filium non ciuibus fola,(ed ípfis età hoflibus fpectaculü iucundá exhibente, Erat híc ínfigni proceritate& forma, zetate uero qua dulciffime florentes homínes,cum ex iuuenibus ín uíros euadüt, Nudusille& ueftíbus& armís,corpore peruncto,haflam altera,altera eladíü gerens euolabat domo, per media pugnantia aciem(eíe ferens,mox quendam ex hoftibus obuíum cum proftrauíffet,reuerfus,uulnus nullá accepit feu numíne quodam uirtutis ergó protegente, feu quod díuinius& ultra hominem quiddam ineffe hoftes putar&t,Ob hoc facinus prímá ab Ephoris coronatus fertur, mox mille drach rünt mulctam foluíffe, quod inermis tanto fefe periculo cómifilTet, Paucis diebus poft ad Man tíneam congre(Ti, cum Epamínondas prímam aciem repuliffet,&(am ad perfequendam?» em [ 1 fic Di na nc bi [(4 ni ab tai dii ru de n d(4 et, hai a lu M— *'"- 9» -— BU A NA ue MAL, is em incumberet, fuosd hortaretur, Lacon A ntícrates exgipiens íngruentem, quemadmodü P $1MONE GRYNAEO INTERPRETE. 25 l Diofcorides tradit, hafta craíecít,L'acedaemonij uero etíà nuffceíus familize homines IVlachzrio nasuocant; quod illum machara A ntícrates percuffiffe credatur, adeó íilum uíuentís Bpamíz nondz metu díligebant,mirabantur&p,ut ipfi honores& munera,generi uero ímmunitas, ple biícto decerneretur, quam noftra etiam tempeftate Callícrates famíliz eius uir quida Sparta tenet, Poft pugna mortemti Epaminondz,paceíam cum Girzcís facta, fedíbus eíjcere IVieffenios Agefilaus agereffus eft, quod íus ciuitatis no haberet. Sed cumcateri Meffeníos pracftíto ab ipfis uramento,recepiffent,feceffione facta, Lacedemoni bellum folí intulerunt,recupes raripoffe Meffenáfperantes, V iolentus ígitur rigíidustp& ínexplebili belládi cupiditate prz ditus Ágefilaus uidebatur,códitíones omnes recufans& refcíndens, Ad hacc,inopía pecuníaz rum etiá amícis grauís,undícg mutuarí,undic, corradere coactus, ubi finé malis imponere íam decebat, X nó imperíti uniuerfum,tantü praefertim, urbis, terrae, marísabíjcientem,pro IVIeffe nz opibus reddítibustp tantopere fxuíre, Plus ignomínix habuít quod Tacho Aegyptio milíz tum przfecto fefe dedit, cum indigni omnes iudicarent uirum Giratcü,inter primos femper ha bitim,& quigloría terrarü orbem cópleuiffet, homini regis defertori ac transfuga barbarodg corpus elocare, nomen& gloria pro opibus uendere,rem mercenarío& coduciitio militi uix dignam,octogefimum annum cum exceffi(Tet,& corpus omne uulneribus differtum haberet: etiamfi praeclarü pro Crraecorü libertate bellum fufcipiatur,reprehenfione tamen atate& ame biionemiftà non carítura:fuum effe praclarís factis tempus, imó uero menfura tantü pulchra turpiatp ínter fe facta differre. Has ille uoces nihil curabat,nec effe prater dignítate ullum offiz cium public arbítrabatur: magis fe fuatp gloríaíndignü, domi defídere,morté per ígnauíam expeGiare, Mercenartio igítur ex ea pecunia, quam Tachus míferat,collecto,& nauíbus impo fito,(oluit,cófilíarios triginta Spartanos ut príusfecumhabens. In A egyptü ut prímü appulit, | extegía familía& proceribus przcipuí quicp ad naue aderant falutatü. Erat apud cateros etía Aegyptios ftudià ingens& expectatío propter nomen gloríamá uiri, fpectat omnes accurz roban, V bi uero fplendore null&,nullum apparati,fed homine ienem in herba círca littus por rea, defpicabili exieuat ftatura, horridula uiliqp uefte índut& confpexerüt, rídere& illudere b ceítiebantcum illud quod ín fabulis efl; patturíre monte,índe mufculü xdere,anímos omni fubijffet. Magis inde hominis inciuilitate mirabitur, ubí muneribus allatís adductisip farínam, uitulos,anferes accepit:bellaría,unguéta repellebat.Cumdp rogaret& cogeret accipere, feruis eadareferétes iuffit.Papyro coronario impefe oblectatü fuiffe,ac id genus coronarü ob leuitaté pottula(fz, S ufum effe, Theophratlus fcribit. A rege digreffus, cum Tacho ad expeditíonem iam ínftructo,ín colloquí& uenít, nec quemadmoda fperabat,uniuerfo exercítui dux eft prxfe Gus,fed mercenaríjs tantütclaffi Chabrías Atheni&(is,cum omníü imperator e(Tet Tachus.IVla lees Agefilaum habebat, quandj ferre faperbia& atrogantíá preterea Aegyptij,licet inuíto, neceífe foret. Contra Phoenicas igitur nauígat und praeteranimi natura& dignitate,príores illi cedens perferensd tantífper,dum occafio fefe obtuliffer, Erat Nectanabes cofobrínti& Tacho; quí ipfe quoqy copiarit partem ducebat,ís ad defectione Agefilaum folicítabat, mox ab Aegye ptjs rex declaratus,ad fe uocat,rogás ut auxilío ueniret:uocat& Chabriía, ingétía utrifeg dona promittens:quae cum T'achus anímaduertí(Tet,& precibus paríter inftitifTet,conatus eft Cha» l do"WA" l4"" M VU. brías Agefilaü ín amicítía Tachí hortando fuadendoj retínere. Sed Age(ilaus,Lícet,inquito Chabría,quí prote uenifti,cofilíjs utare tuístego quem duce Aegyptiis patría mifit,haud recte fecero,fi bellü infera hís quibus focíus fum adiüctus,nifi íd rurfum patría mandet, Hcrefpon dens uiros Spartà míttít, qui Tachum accufent, Nectanaben przdicét. Miferüt etia ílli ipfi,híc quide ut qui am olitn focius amícusQ femper fuiffet,ille tand$ beneuolus,beneuolentíágsnaíioz rem aduerfus urbé mox declaraturus, Legatíonibus auditis Spartani palám quide Aegyptiis ticrefpoderüt: Agefilao curae rem futurátipfum uero Agefilaii uidere iubent, qui Sparte com modüprocaretur. A gefilaus mercenario milited Tacho abducio, ad INectanaben tráfit, prae textu patrize,cuíus id intereffe dicebat,excufans rem,qux fi pratextü tollas, proditio ríteuocari poffit.Lacedzmonij uero honefli parte príma utilítati patríz tribuentes,íus aliud necaccipíüt, nec norüt,quám unde Sparta capere poffit incrementü. Tachus igitur d mercenario deftirutus mox fugit. Interea IMfedefias rex alter creat[Nectanabi fortíter fefe oppones.[s centá millíá ho minum exercitu collecto ueniebat, Nectanabes anítnare Agefilaii aduerfus multitudine tantá uolens, multos effe quidem, fed turbam confufam& rudem,ac propter imperítíà míníme nez tuendam íudícabat, Atqui ego non multítudinem,inquít Agefilaus,fed(mperitíà metuo,qua PLVTARCHI AGESIUAVS C decipiminus poteft.Doli contráueníunt,quám expectabat, X quàm erat ab eo qui depellitne riculum,prauifum:iíam qui nihil expectat,nihil cogitat, praripit occafione dolo,ut collucini momentum,is quinufquam fefe mouet. Dum hac fiunt,legationem Medefias ad A efilaum mittit,uirü folicitaturus, Nectenabes igitur grauiter fibimetuebat,cumé&p cogredi quamprimi uellet,& non protrahere bellum,cum hominibus imperitís quidem fuíceptum,fed quimulii: tudine círcGuenire,uallo includere, praoccupare,€ prauertere multa poflent, magísiam(uy. | fpeciam Agefilai cunctatione habebat,ac metu ín locum quendam munítum& íngentiuallo circundatum dífceffit, A gefilaus'idem fibi nó haberí, tametfi permolefte ferret,tamen quiaad alteram rurfus partem deficere, autínfecto negocío domum redire pudebar, fequutus regem intra munímentü fefe coniecit, Mox hofte fuperueniente,& urbé círcumuallante,rurfus obíz dionem Aegyptius timens,pugnare& uolens, Girecos quidem ad pralíum paratos intétosy habebat, commeatus enim regioni non admodü fupereratfed Agefílaus à pugna prohibens T4(uos, multo íam deteríus audiebat, ac palàm regís proditor appellabat, Tulit calumnias facie, EU WA| tum quod intentus circumueniedis hoftibus eflet, Confili&i erat huiufmodí; Foffam íuxtamo VE| nía profunda hoftes agebant, eo propofito qui penitus urbem círcundarenticumi iam exire; 111 MP" ma propemodi coírent,& per círculü acta fibioccurreret, nocte expectans& armari Giracs IM iubens,uocatü Aegyptíü fic copellauit: Expectata nobís falutis hora,o iuuenis, hac efl, quam prodere nolens, pugaam hactenus detrectauí:znunc quoníam falutem fuis nobís maníbusho: fles,foffa tanta circumacta,ultro moliuntur: nam abfoluta pars, multítudínem eludetirelico, locum ex xquo decernendí prafiat: age nunc, age fortís uir efto,& curfu fequens, fimul Ge T& exercitum falua:hoftís aciem noftram fuílínere, fià fronte obijciat fefe;non poteft, latera ui lum claudit, eadp parte nocere multitudo nó ualet. IViíratus iuuenis prudentiam uiírí,& medi feíe Girzccorum agmini permíttens,przelii commiíttitehoflem momento ín fugam uertit, Ape; uu filaus iuuenem nactus tum obíequentioré eodem aftu, uelut luctz genere eodem,hoflesrur o MN fum czcidít.Nuncením fuga fimulans, nunc tanquam cogreflurus fefe oflendens,nuncexa citum longíus círcunducens, ín locum quendamab utrog latere foffa círcundatü hoftemab duxít,& multitudinem illorum,fronte phalangis fuz,prolocí magnítudine explicata ocdu(it D ubicumcircumueniendioccafionem omnem ademiffet, aliquandiu reluctantes ín fugameít |i ac multos interfecit, czeteri per fugam difperfi, alius alió peruafit, Ex eo tempore bene íamta | Nectanabis habebant, effec firmae coeperunt, accum Agefilaum magno fludio compleáe: retur,precibus ínflititutapud fehybernaret:fed ille domum feftínans,X inopiam patriz,que mercenaríum exercítum alebat, releuare uolensabijt, amice magnificegy dimiffus. Praterho N nores ením& munera cetera, ducenta ac triginta argenti talenta patríz fubfidium reportaui, P Verumtempeítate oborta, nauibus círca Libyam ad locum quendi perlatus,quem Mendii il portum uocát, mortuus eft cum annos quatuor& octuaginta uixíffet,unum& quadraginta Sparte regnalfet,plures quàm tríginta porentiffimus ide& maximus totius propemodüGrz ciae dux imperator,ufqg ad Leuciricam pugnam habitus effet, Erat confuetudo Sparta ctt rorum quidem corpora, fi peregre opetüjffent,iuftis peractis finere deínceps, regum uetodo mum referre.Spartaniípitur quítum aderant cera corpus perfufum,cum mel noneffet;Lac T dzmonem retulere, Regnum Archídamo filio ceffit,ac ín ea familía ufqg ad A gidem perma "MM fitquem patríam difciplina reuocare conantem Leonidas rex peremit, cum quíntusab Age PUT* filaoregnaffet, POMPEII VITA "* ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, i R G A Pompeíummoxexípfo initio uidetur populus R.omanusaffectus, | quemadmodum Prometheus Aefchylí aduerfus Herculem. Apudenim | Aefchylumliberatusab Hercule Prometheus ínquit:Inuifi patris hocmili | dulceeft pignus, Nullum quippe aut maius odium aut acríus, R.omaníin j alium ducem oftenderunt, quam in patre Pompeij Strabonem, Dum enim 4| uíxit,eíus potentiam armís partam extimuere:nam uír fuit bellicofiffimus, | um 057 Cum uítacefliffetfulmíne i&us,elato funere,eíus cadauer€ leto abftraxe b regacín füummís probrís habuere.INO tamen populibeneuolentia,aut citius inceptam,aut uali | díorem in rebus lztís,aut in labetíbus díiuturniorem R.omanorü quifquam habuit,quam Pom peius. A pe tía fii fal fe (it pe tí tn ni is ls -»-P -———— Ó13; ANTONLO TVDERTINO INTERPRETE: 249 eiüs.Illiodij caüfaunaeft habíta ínexpleta auarítía,Fluic beneuolentiz plutes,uíta continen t armorum perítía,linguze perfuafio,morum fides,& conueniendi modeftia, V nde abfcy trí flitia nemine rogauít, abíqy alacritate nulli eft obfequutus. A derat enim eius gratíjs nihil cum faftudare, nihiláp nifi ample fufcipere, À pueritia ipfa afpectü habuit no medíocríter populará gratia: accommodatum, X quíuocem ipfam anteiret.C) uod enim ín eo amorem allícíebat)non ine dignitate& pergrata humanitate fuít, Cum iuuenili floreret ztate, extemplo mores&€ uerendi& regíj eluxere,nifi ipfius coma paululü protenía. Ex oculorü líneamentis aclenitate, adfimulacra regis Alexandri, licet dictu magís qudm profpe?tu, fimilitudinem reddidit, V nde inipfoínitio no defuere plerigy,qui Alexandrinomen eíadíjcerent, C) uidam etíam poftea per iocum Alexandrum eumappellauere,Ex quo L.Philippus uit confularísín quadam Pompeíj defenfione, Nihíl,ínquit,fefe indignum agere, cum fit Philíppus,fi Philalexandros fit, Floram meretrícem dicunt íamíam fenefcenter! grateatqj píe femper memíni(Ie confuetudinis quam cum Pompeio habuerat, dícentem quod ab ipfius concubitu fíne morfu abíre eum non erat, Narratur preterea eam retulífTe, Gemintum Pompet, familiarem, qüod amore fuo flagrarer, folicitando moleftías plurimas fibi intulifTe:fed ea refpondente ob Pompeium haud illi obfecuz| turam,Gieminius Pompeio rem aperit: qui obfecutus Gemínío, deinde confuetudíne& afpe! &uFlorz abftínuít, licet feduló eam amare uideretur.Q uod Flora n6 meretrícío dolore tulít, (cd ex ingentí moeftítía,uíriG; defiderio,no paruum tempus elanguít. Hoc fcort&aíuntformo rlorzmeretrix fitate fua adeo effloruífTe,adeo etíam fuifTe celebre,ut cum Cacilius Metellus fiatuis picturis firmofifiima. Caftoris& Pollucis templü ornaret, illius fimulacrü pulchritudine infigne affixerit. Demetrr) coniugem,qui Pompetj iibertusplurimum apud ipfum poterat, quí ue cenfum tríum millium alentorum reliquerat, Pompeíus prater naturz fuze mores, non humane,non liberalíter bae buit,tímens ne ab illius pulchrítudíne,qua uulgó inexpugnabilís habebatur,uíctus uideretur; Sicergo Pompeíus,cum ín híslonge prouídus percautusqp effet,non tamen ab x mulís effugit infamiam, fed in nuptijs male audiebat quod earum gratia ín Republica ad multa conniueret, multa& obmítteret. De uíuedi fobrietate atcp facilitate hocex eo memorat. Medicus languentá ipfi& ad c:bum fe male habentí, turdum darímandauit:huncautem cum uenalem non ínuee nírent(non enim tum eos ferebat tempus)cognítum à quodam efl,apud Lucullum ípfos ínue niripoffe,quieos per íntegr&annum alebat, Ad quxínquit Pompeius,Sine Luculli illecebris ipfenon uíuam:[nde dímifTo medico,ex cibís facillime comparatis quoddam fumpfit. Sed híc poftea adhuc omnino adolefces fub patre milítans,qui aduerfus Cinnam ductabat exercitum, L. Terentium comítem contubernalemá habutt. Flic Terentius pecuníjs à Cinna perfuafus, Pompeíü ipfe interfecturus erat:focij uero eíus, imperatoris tentorí& incenfurí, Cuius rei indía cium cum circiter coenam à Pompeío haberetur, nihil exterrítus eft,fed per hilaritate porumdg Terenti&i habens,mox ut ad quíetem uertendü fuít,clàm€ flatione fe proripuit,latuítg;.Prafte dium deinde cum círca patrem locauiffet;accubuit, Terentíus ut opportunitatem adeffe exifti« mauiít,enfe flrí&to immínens Pompetj ueluti dormientis le&to,quamplures fruftra par ftragula adegit ctus,[nter hzec ob odium ducis fit maximus motus,& ad defectione magnus milítü ime petus,contubernia paffim dírípientium,armaá arrípientiü, Dux tumufltuantiüi metu corám haud profectus,Pompeiíus ín mediü fefe ingerés,illachrymansqQ furori finem orare,tandemtp ante ualliipfius portá fe profternens,fe obícem furentibus dare;cumt gemitu fefe peffundari abegredientibus iubere.Quuilibet ergo pudore captus ceffit,omnesQ prater octíngentos milí' tesmutatis anímís tum duci concilíati funt, Defuncto Strabone patre,extemplo Pompeíus pe culatus accufatus eft, Qo uí cum plurima ex ablatis reperiffet, libertum etii unum,nomine Ale xandrum,qui multa furripuerat, pratoríbus detexit, Ipfe ob retía quzdam uenatoría,lilprosqs quosex Afculo rapuiffer, críminabatur. Sed haec capto Afculo ab ipfo patre fufceperat, quae poftea amifitin reditu Cinnz,cum illius fatellites Pompeij domü ditípuiffent, In huíus caufze iudicio ín accufatoré non pauci Pompeío cócertauere, inter quos& perfpícax& prater zetat€ adeo compofítus uifus efl,ut cum gloría gratíà beneuolentíamay reportaret.Ex quo Aptíflius prator,quí caufzeprzefidebat,Pompeíj beneuolentía captus. eíus filia uxore fpopondit, deinde pro eo neceffaríos amícoscp perorauit, Quod cum fufcepiffet Pompeius,& occulta quzdam federa inter ipfos íníta effent,tamen ex diligetia ftudiotp Antiftij,plerofcg res ea no latuit.Sed cum fentétías tandem iudici efferret,turba ueluti prsmonita nuptiale illud uerbü Thalaffium €x uetufto rítu acclamauít. Mos hic inde initium cepiffe memoratur,cum Sabínze quz ad Roos mana ípectacula uenerant, à prímoribus urbis rapta: fuiffenr, ignobiles quidá uiri opilionesac PL'VTARCHI POMPEIVS C bubulc puellam permagnam exímíz pulchrítudínis adducentes ca ptam, nea quoquam? tí | mis obuíaforte facto praeda fpolíarentur,curfítando Thalaffium acclamauere,Erat Thalaílius ; uir inter omnes notiflimus, atque lepidiffimus, unde eius nomíne audíto cum plaufu lztítíae exuitabant omnes;alacri clamore Thalaffium repetentes, Ex hoc dicunt cum Thalaffio id con iagium maxime felix fuiíTet, uoce hac fauflum fimileg connubíü cum rifü focoG nouís nup optarí.In hís quz feruntur ex clamore Thalaffij,hoc magis credendü eft, Paucis deinde diebus poft Pompeius Antiftiam duxit, Ad exercitum Cínnz profectus, ex illato quodam crimine, falío lícet,calumniap,metu actufclám inde abfceffit, Quoin exercítu haud effe Cognito,cres bruitínter milítes rumor, quod adolefcente Cínnas interfeciIet; quare qui ueteri odio in Cin; N! nam zítuabant,íimpetum in eum fecere.Diffugiens ergo Cínna aquodam comprehenfus efl p qui infidías ipfilocauerat,quiue flrí&o enfe eum perfequebatur. Captusante genua perfequu toris procubuit, fienumá quod precíj permagnihabebart,illi obtulit, Sed ítle infolenter INon,inquít,uenio fideiuifionem obfignaturus, fed de fcelerato& íníquiffimo tyranno uínd; i caturus;moxép eum trutidauit, Crfo Cinna,Carbo crudelior qudm Cinnatyrannirebusfuc a ceffit;tumét ob prafentía mala defideratus à plerifq;& Sylla erat:no enim parum fore bonum Imi exíftimabant,quod mutaretur dominus, Eó nang; ciuium clades utbem impulerant,ut defpe oh rata libertate feruítutem mítíorem quarerent. Pompeius hac tempeftate apud Picenum dita tebat.Poffidebat illic agros,preterea quod maíus erat, beneuolentiam ac amiícítiam ciuitatum, quamdà patre fibi relíctam confuetudine przefentiz fuze adaugebat, lllicítac afpiciens ciuium optimos clarifIimosá propría deferere;& undig; ín caftra Syllana uelutíad portum quendam b confluere;fefe indignum ratus eft, quod ueluti fugitiuus, confilij expers,pra-fidijG inops quie i tem ageret,fed tanquam uir cuíbenemeríta aderant,cum copfjs fplendidead Syllam iret,Pie num igitur omne commouiít,pratentans uirorum animos, Sed hi auíde eí paruere,prod Car boneprofecios baud admifere, C) ua ín re dicéte Vindío quod, quod ex ludo pardagogi Pom | peius populíprínceps confeflim emicuíffet, adeo illorum mentes indígnatione motz funt,t l impetu ín eum facio,ipfum necauerínt.Poft hzc Pompeius íam tum tertium& uíeefimutman num agens,pratora nullo defignatus,in Auximo cíuitate quippe ampla,(eipfum in fubfellio, D medioinforoponiiuffo conftituit: deinde gemínos fratres V entídios, quíprímores in eaurbe fuerant,qui'ue Carbonís partes afferebant;cum ciuitate damnatíone fua cieciíTet,deleciti mili ih tum habuit.Centuriones hínc decurionesdy iuxta militize ratione& ordinem cum prafeciffe delectui,cacteras círcüm cíuítates parí opera ambíuit.Ex quocum cederet íj qui hactenus cum Carbone fenferant,& uóluntari] alij íe quum Pompeio commiítterent, parua mora legione tres comparauiít.C) uibus cum commeati,íumenta,currus,caterosi apparatus neceffaríosp parauiffet,ad Syllam cótendít,non quippe properans, quod ealatére haud optabat, fedínit: nere ipfo moram agens;acerrime hoftes infequendo, Praterea quocung, per Italíam íret,om: "TEM niumanimos folicitabat, utà Carbone deficerent. Tantifper igitur tres fimul duces,(imuldlo "M fles im Pompeium furgunt, Carinnas,Caclíus, Brutus. Hino ab una fronte impetá parant, TM fed tripartito agmine Pompeiü ambire conantur, ueluti ipfum fua laceraturi, Non extímui iü tamen ille,(ed cunciis copijs aduerfus Bruti agmen equítatumeduxit, ín quo ducis partesipt j egit.Caterum cum pariter& ab hofte Gallicus equitatus írruiffetprafectüi equitum unum, eundem robufliflimü praeueníens Pompeius, eum graui hafta ictum ftrauit,Caeterítumin l fugam uerfi,pedítatum adeó turbauere,utídem omnium fugz effetimpetus.Ob hac ducibu i infeditione uerfis,quó fors dedítabierunt omnes, Pompeio diffipatis metu hoftibus cefferunt ciuitates, Deinde cum Scipio quí tum erat conful, Pompei&i adoríretur,antequam phalanges fub íciumtelorum ífTent, milítes Scipionis Pompeianis falutatís d duce defecerüt,Scipiogipft fugamarripuit, Carbone demum íuxta Arfum fluuium frequentes equítü alas aduerfus Pom peium cocitante, cum robore obiectus illi Pom peíus,terga dantesomnes ín angufta quadam equitiinuía perfequédo egít; Ex quo lli falutis fpe amifTa, cum armis& equis fe dedidere.Hac adauresSyllz nondum peruenerant,fed ad prímum nuncíum rumoremá Pompeio timens, tot tantís(5 ducibus boftibusi implicito, approperat auxilium laturus.Pompeius appropiv i quareSyllam cum audiffet,omnes copias inarmís militari apparatu effe íuflit,uti pulcherr me fplendíded fe uenturo imperatori oftentent. Przmía nanqj magna,honoresá amplosi eo fperabat, quibus etíá maioribus poftea potitus eft, Vt ergoSyllauenientem Pompeiíüalpe xitimilitesi incredibili adflare robore,& ob pugnas firenue geflas elatos, hílaresi eífe, equo exiliens,& imperator de more appellatus, Pompeii& ipfe imperator contra falutauicquod prati nimis, a pt fa prí ius d on Jtís )Us V, ic hn fl, uu ls, dis it ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, 244 prater omnii fpem fuítut uiro iuueni necdum ín fenatum admifTo, id nomen Sylla commue, nicaretpro quo cum Scipíonibus Marfjsip certauerat. Catera colloquíj ac beneuolétíze Syllae haud fuere hís diífimilía, fubaflurgetis aduenieti Pompeío,caputtig enudantís,qua erga alium baud facile fieri cernebantur,licet iuxta fe plures& optimates uiri tum círcumadeffent, Hís taa men Pompeius nihil elatus eft,fed confeflim in Celtiberíam mittítur, quam prouínciam habez battum Metellus,nihiltp ín ea apparatu fuo dígnum egerat. In hac prouincíz defignatione fee runtPompeium dixifTe, equurm no efTe uirum feniorem& gom carum príuari exercítu,fed fi Metellus annuerit íufferíttp ut cura focíus fit,tum feíd prothpte fufcepturum, Quod cum fu cepifet Metellus,eumé&p proficifcí fcríptitafTet,Pompeíus prouíncía adortus praeclaris fuís gea fiis loruit:uires praeterea Metellí,quas hactenus feruentes audaces pugnádo habuerat,tum ob fenectam extínctas excítauít calefecítq:quemadmodá ara ab igne liquefacia fi frigido firz mot ari infundantur, magis magiísip i&nes illud molliunt diffoluuntt&. Sed ut ín athleta quí prínceps inter fortiffimos habeatur, agonest undíc gloriofe uicerít, nulla habetur ratio pue tilium certaminum, quae alícuíus memoríz digna non exiftimantur?fic geíla quz tum geffit Pompeius per fefe admiranda ftupendad, pra magnitudine copía ue eorum qua poftea egít, obfurata acobruta funt.Ea igitur profequi tímeo, ne hísimmorádo initijs, ab illis abfcedamus qua amplíffima mores& habitum uírí maxime oftendant, Cum ergo uicíílet Italíam Sylla;ac dictator fuiffet appellatus, caeteros quídem exercitus fui prafectos infigniuit meritís,hos ad diz uitas,alios ad dignitates, magiftratusG; prouehes, alíos ut queng; decuít,abunde donís erexit, Pompei] uero uirtutem admíratus,magnum(p pracfidíium fibi fore eum exiftímans, affinitate ipfum iungere fibi curat. Cuí reí cum Metella uxor fuo nutu confilioGy faueret, Pompeio fuaz dent, ut Antíftía dímiffa, Aemiliam Syllze príuignam e Metella Scaurodp genitam ducat.Hac nuper uiro copulata fuerat,& ex eo grauída erat, V nde hocconíugium tyrannícum magísdg tempeftatiSyllanze congruens quám Pompeio uifum, Ad ipfum ergo per domeftícum quene dam Aemilia ducta eft, repudíata Antiflía improbe míferetp, que nuper ob uirum orbata paz ttefuerat.Iugulatus nang; Antiftíus nuper ín fenatu extiterat, quod ob Pompeíum Syllanam fidionem fequi uidebatur, Flocrepudi& cum Antiíftíz mater agnouiffetmortem fibi confcíz P uit, Vnde noua quadam in tragicorü matería haze nuptiz uífz funt,cum etiam nupta ipfa apud Pompeium mox ex partu obijílet.Inter haec Perpenna nuncíatur occupauiffe uiSicilíam,& ín Syllanam factionem infulá hanc propugnaculü quoddam prapararí, Catbone illic cum claffe inftruto,& Domítío in Aphrícam írruente,alijstp etíam illuc fugis affluetibus magnis atcp praclarís uírís, quotquot Syllanam profcriptionem prauenere, Ad hos motus comprimene doscum amplo apparatu Pompeius miffus eft.Ex quo extemplo Perpenna Sícilía ceffit,Pome peíusdy ciuitates afflicias ad fe recepit, easq; omnes prater Meffanam clemétiffime habuit, iVIa mertinis enim ius dicendià Pompeío petentibus,ex eorü inflítutís antiquís à populo Romano conceffum,Non definitis,inquit Pompeíus, inftituta recitare fuccín&i gladijsz V ífus etià Pom peíus n Carbonis clade ímmitius fe extuliffe.Sienim oportebat(quemadmodá fortéaportuit) eum occídere,extemplo captum perdere debuít,iubentísis id opus uideri potuerat.Sed Pome peíusillum uí&um produxit ín medíi, uirum triplici ínfignem confulatu, eumt corám ftans tem ipfe tribunitio fubfellio fedens damnauit, hoc grauiter quí aderant indignedp ferentibus. Damnatum deinde procul abductum interfici íuffit. Hic quippe Carbo cum ad cedem duce tetur fertur(ut enfem flrí&um fibi ímminere confpexit)locum& horam perbreuem orauifTe, quodonere uentrís moleftaretut,C. Oppíus uír Caefarí confuetus, memorat Pompeíü etíam mínuspie Q. Valerium habuiffe. Cum enim ipfum nouiffet uirum philofophum,in prímísq eruditum,ut corám adductus eft,faciis fimul quibufda fpacijs,& percontante Pompeío,íllog; refpondentemox fatellitibus íuffit, utínde abductum occiderent. Sed Oppiío de hoftibus Cae atís aut beneuolis narranti nímíum percaute credendum eft.Pompeíus hoftes Syll gloría cla rosacmanifefte comprehenfos neceffarijs affecit fupplicijs:alios quotquot lícuít,latere paffus omífit quofdam etíam non fine praffidio fuo abire iuíTit,Himereorüi urbem cum mulcigre cen fuiffet, quía cum hofte fenferat, Sthenís eíus populi princeps petíta ad defenfione uenía, Non, inquit, Pompeii iure fa&turum,fi nocentes dímíttat,& condemnet ínnocuos.Huncautécum Interrogaffet Pompeíus, quem nocenté diceret, Meipfum,ínquít,quibeneuolís cíuibus meis hac perfuafi,inimicos uero coégí, A dmiratus tamen Pompeius uiri fiduciam ac dignitaté,eum cimíne prímü liberat, cxterosQp deínde omnes, Poft hec audiens Pompeius milites fuos cum tier agerent,inepte& abíqy ordíneíre, omníum gladios obfignauit, quíQp fignum galli PLVTARCIHTI POMPEÍVS$S € batillzfum,mulctabatur. Dum hac ín Sícilía cíuíliter adminiftrat, decretum fenattis ac à Syll literz daz, quibus iubebatur in Aphricam traíjcere,omnit manu oppugnare Domitid,apud quem omnes hz cóuenerant copiz, cum quibus nuper Maríus ex A phricain Italiam rediens rerum potítuserat, tyránus ex exule factus. Extemplo igitur Pompeius omni apparatu in ex: peditionem extructo,prafectum Siciliz MMummium fororis fuz uirum inflituít,ed; infula ipfe foluít cum uiginti& centum nauibus longis,onerarijsi ad framentum,tela;pecunias ag ma chinas octoginta. F1z cum partím ad V tícam,partim ad Carthagínem applicuiíent, fepiem millia hoftium ad Pompeium deficere, qui€ ipfe fex íntegras legiones ducebat, R em hicpe rídiculam eiobtigiffe memorant. Quidam enim milites(ut aliquando affolet)cum obrutocy; dam thefauro íncidi(Tent,frequetes pecunias índe nacti funt, Eo cogníto uifum reliquis omni: bus efi,eum locum plenum efle pecuniarum,quas Carthaginenfes quondam exactis cladibu, terra condidiffent, Ex quo pluribus diebus nulla fuofum milit opera frui Pompeius potuit, omnibus ad perquírendü thefaurum uacantibus.Subridens uero eos ambibat, afpiciens tot(i mul uírorum millía ea lota perfodere, ea&p undig incredibili fermé impetu euertere,Feffitan; dem& fpe elufi, fefe ut quocunq; dux eos ducereuellet, prebuere, ut qui ftultitize fuz pas nas dediíTent. Domitius autem contra inflructo exercitu uallem quandam grauem& afperri mam fuperaturus,ab imbre ualidiflimo uentoG quí matutinus fpirabat, detentus eft, Vndea díe pugna defperata, à Domitio ad flationes reditü eft, Sed Pompeius ratus id tempus fibícon: ducere,agmíne cítato uallem euadit, l'um hoftes tumultu facto, nullo ordine manere,nego: mnes plane fubfiflere, V entus praterea circuminflabat,procellamip coràm propellebat,Niil tamen mínus& ea hyems Romanum perturbauit,quod fefe mutuo afpicere haud poterant, Ipfe etíam Pompeius,quod ferme íncognítus fuiffet, feré períjt, quod roganti militi fignum dius dediffet, Cum hítamen cede multa hoftem urgerent, ferütur enim ex uigíntimillibusho fiium tría tantum míllía effugiffe, Pompeius imperator appellatus eft.Sed dicente eo honorem hunchaudfe fu(cepturum, quoufg uallum hoftile flaret, fi&j dignum fe tali appellatione cxíf marent,íllud deijcerent,mox impetu facto,in uallum írruere.Q uo in conatu Pompeíus priori periculo monitus, abíqy galea certauít, V allum tandem captum eft;períjtty Domitius, Cíuitz p tum aliz confeflim paruere,alíz uicaptze, Hiarbas rex tum comprehenfus, quí cum Domitio bellá inierat,cuíus fceptro demde Hiempfal fucceffit.Profpera ergo fortuna Pompeius fretus, acroborí militum fidens,Numidíam impetit,in qua,quod diebus pluribus peragrandument, agmine concítato excurrens, ea fubegit omnía quibus obuiam eft factus.Cumé Barbariseiu regionis populum Romántü extimefcendum oftendiflet& potentiffimum, neq ferasaicba, Aphríca incolentes, oportere felicitatis roborísdy Romani expertes linqui. V nde inuenaiv nibusleonum elephantumép dies,licet non multos,tríuít. Omne uero belli A phricanitempu atqj uictoriz ex quo domitis hoftibus regione fubegit, quadraginta dierum fuít, Q uo in fpado frequens etíam ínter reges factus arbíter,multa iudícauít,annum tum quartum& uígefimum agens ztetis, R edítu ín V tícam facto líterze ei à Sylla funt redditze,quíbus iubebat utireliquo dimiilo exercitu, cum una legione fuccefforem expectaret:in quíbus tacíte ipfe triftatuseíl egred id tulítfed manifefió totus exercítus indignatione eft motus. Deínde orante Pompti iuffa perfici, obtrectare Syllam coepere, Pompeium haud permifere ut abfq fefe abireípe raret,ryranno credendum nó effe aíentes. Tentauit primo Pompeius eorum anímos mollirt admonere uti íuffis cederent: fed pofitis fuadere id nequiuit,€ fubfellio decedens ín flation: morftus illachrymansd ceffit.Sedarreptü milites in fuggefto reponüt.Hacin altercationepli rima diei pars abfumpta, iubentibus illis manereeum acimperare, Pompeíotp contrá exor ante gtSyllz íuffis abfoy fedítione cederent, Tandem non definentibus illís, fed acríus urge tíbus,preces& cum clamore admifcetibus,iurauít Pom peíus feipfum ínterfecturd, fi uimalft rent: quo etíam pacto eos uíx acquíefcere coégít, Caeterít ad Syllam prímü nuncíum allatum efi,Pompeiíü defeci(Te: in quo ad domeftícos uerfus dixííTe fertur, fato utíq; fibí imminuife;ut feni cup puerís certandum effet, C uod ob Marium íuniorem etíam dicium commemorafit dquo grauía quammulta pertulerat,& ferme ad extrema fuerat com pulfus. Re poftea certíus cogníta, comperto& ut adueníente Pompeiü undig; uíríomnes exciperent, ext beneuolttà cumampla pompa profequerentur,przuenire eum accelerauit. Profectus ergo& illi obuíam Popeius Ma. factus, quamlatiffime dextera iunxit,eumtj ingentí uoce Magnum falutauít,iuffitqp omnibut gnusappel^ quitum aderant, ut(imiliter Magnum eum appellarent. Alij dicunt cognomen hoc primóin latus. Aphricaab uniuerío exercitu illi indit&, deinde uim atq; confuetudinem ex hac Syllx affirme f I tíont p ti ri L-— 3o. 1 l-elc»RaBa-2-H,-228.— 0-21... M 2M—-Mateumr yl pud ens ex: ipfe ma em «t Uie Ihi JUS uit, t(is hr Q4 tis [e )u "i bi Dt, (t ho T (li Xi à Í0 4 tionel ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 142 nabuiffe.Pompeius tamen ipfe omni& poftremus, longod tempore poft procoful in Ibe riam aduerfus Sertorit miffus, fe ín epiftolis fuís actísq; Magnum Pompett infcriplit. lamiam. enimex ipfa confuetudíne id cognomen inuídía carebat. V nde merító quis admirari maxíme oteft,Romanorü prífcos no hos folos qui praclara cófecerant bella,quiue firenue manu ufí fuerant, fed eos etiam qui Remp.cofilijs uírtutibusGp fuis decorarunt,huiufmodi cognomentis (ape exornauiffe, Duos enim populus Romanus cognomiínauit Maxímos: Valeriü,quod pa uesaplebediffidentes conciliauit; Fabiü Rullum,quod diuites quofdá uiros ex libertis genítos éíenatuamouít,Pompeíus deinde tríumphü petit,cui fe obicit Sylla.Confuli enim aíebat,aut ducitríumphülege tantü permitti, V nde fuperior Scipio magnis& arduís pralijs cüín Hifpae nía fuperauiffet Carthaginefes,triumphü non poftulauit.Non enim tum erat cóful, aut íd bel» lum fuis gerebaturaufpicijs. A ddebat praterea Pompei] tríumphü,qui uíx pubefcebat,qui ue obataté necdum in fenatu admiffus fuerat,omnino gloríà ínuidiofam ílli pariturum,príncipae tumg(uü ab uníuerfis ciuibus egre perferendü.Hacaduerfus Pompeiü Sylla colloquebatur, ueluti illinó affenfurus,fed cotentíone fua impediturus rogatione. Non tamen ob hoc terrítus Pompeius eft,fed reputare Sylla iuffit, plures eos effe quí oriente uenerarent Solem,quàm oce cidentem, ueluti potentía fua tum crefceret,Sylla uero mínui€ extingui uideretur.C) uae Sylla lané noanimaduertít,fed cum adflantes uídi(Iet& ex uultu& ex geftu ín admíratione acios, quid di&um effet rogauit.C)uo cognito, admiratus Pompefj fiduciam, bísacclamauít;Etgo trí umphato.Qua ín re cum índignatio plures caperet,grauiterty id ferret, optans Pompeíus gra uiori maeftitía eos afficere,conatus eft curru quatuor elephantibus ducto tríumphum ducere. [nter enim alía quze ex A phrica adduxerat;horü nonullos captiuos duxerat:angufliorí tamen porta urbis prohibítus, equís ufus eft. Inter hzc milites quod nó potírentur quz fperauerant, cum molefliores fierent,& appararentur ad tumultü, níhíl cura fibi efle Pompeíus inquit,tría umphü míttend& magís quám eis blandiendü.Ex quo Seruilius homo clarus,quí ue Pompeío in triumpho obftíterat,tunc inquit fe uidere Pompeíü meríto magnü,& triumpho digniffim, Manífeliá quippe tum etíá fuit, Pompe(ü(i uoluiffet,ín fenatu tum petuiffe admittí,fed negles xiffe hoc fertur, rem gloriofam cupiens ex minus gloriofa uenarí. Non ením pracclará id erat, anteztatem fenatoríá dignitate eum affequi, fed pergloriofum& fplendidü; uirum nondum fenatoríum tríumphü agere. Quod etíà eipopularé beneuolentíà quammultà attulit. Peracto enim triumpho, copiofus plebís numerus Pompeíü ínter equeftres ínuentum laudibus maio ribusornare,eí&p congratularí,Sylla uero tum quide triflariinfpiciens ad quem potétía cumu lumatq; gloriz ille afcendiffet, fed pudore captus ímpedíendi filentiüi agebat. Ví tamen& ín» uíto eo Pompeíus Lepidum ad confulatü euexit. Comitia quippe habuerat,& plebis fuffragía quz fibpfiínuigilabant,L epído inclinauít.C uo facto cum afpexiffet Sylla Pompeíü multítu dinefeptum per mediü abire forum, V ideo te,ínquít,adolefcens ob uíctoríà ltarí,C)uomodo non magna& pulchra hzc funt, Catulo uirorum optímo, Lepidum omníü peffimü confulatu pralatá fuiffe,te fuffragia etíá prebentee Caue ne dormías,quín rebus animaduerta V alídioz rem ením aduerfaríü tibi conflítuifti, Maxime etiá oftendit Sylla(e mínus beneuole cum Pom peio habere ex teftaméto. Alíjsením munera legauit,alios filij curatores ínflítuit,fed Pompei omnino omífit,Tulittamen hoc Pompeius modefle nímis, placide. Vnde obftante Lepído aterísiy nonnullis, ne ín campo Martío Sylla tumularetur,neue publíca efferretur impenía, Pompeíus prafidio fuo gloría fimul defenfionemá funeri attulit, Defuncto Sylla poftquam ci uium przfaoía ac coníectationes palàm fuere,& Lepidus confeflim fe Syllanz factionicaput praflítit,nec id fictejaut fimulate, feu indagine quada, fed palàm arma efferendo, prioris fedíz tionis reliquiae, quandíu exangues Syllá praterierát,ab ipfo collectae commotaeqy. Eíus gollega Catulus faniorem urbís partem patrumáp plebisip afferebat,bomo ením erat autorítatís,inte^ grítatis,eequitatís,tum cíuíü omnit prímus. V idebaturautée hícuir ciuílibus negocijs quàm reí militari comodior,& res ipf defiderare Pompeiüagnofcebant. Quare Pompeíus qui extemz plobonis fefe addiderat,aduerfus Lepídü dux declaratur, Híc enim íam tum ín[talíaulta oc cupauerat,& citeriore Gallià per Brutum fuperatá ui detinebat. Cetera Pompeius facile uicít, Sedcum rediret Brutum perlongíufculáà moram Mutínz obfedit.Quo ín fpacío Lepídus ad Romam uectus extra moenía locatus fecundá confulatü petit,metu ac tumultu non paruo íne traurbé iniedtorpauoré tamen hunc Pompeius per epiftolà foluit,nuncíans fe abfcy congreflu, hoftíi uí&orem effe. Nam Brutusfeu fponte,feua militibus proditus mutatisad defectioriem animis, falutem fuam militumáp Pompeio commifit, Deinde equítibus quibui prmiflisad 2 PLVVTARCHI POM?PEIYVS C quoddam caftellü iuxta Padum abfceffit, eotp poft diem unam cum Gemíníus Pompe iuffa perueni(fet,Brutus occífus eft. Cuíus caedis Pompeius crímen haud euitauít,In ipfo enim mu tationis ínítío ad fenatum fcripferat, Brutum fe uoluntaríà dedidifle:deinde confoffo€O,alías per epíftolasacríus Brutü críiminabatur,Ex hoc Bruto genitus eft Brutus ille, quí cum Caffo in Cafarem confpiírauit,uír quippe patrífimilis,qui nec pugnans;necuita fefTus obíjt,utantea diximus, A miffa íoitur Italía Lepidus ín Sardíníam fugit,ubi morbo correptus ex maerore ín; terijtmoeflior nó ex aduerfa, ut aíunt, fortuna, fed quodin líterulam quandam íncidit, ex qua adulteram uxorem agnouit. Carum Sertoríus qui tum Hifpania tenebat Lepido difTimilis, actimendus Ro.populí hoftis erígítur,uelutí ultímus inteftinibelli morbus Pompeio deflina: retur, Multos enim mínores duces cum fuperaffet Sertoríus, Appio Metello tum implicitus erat,uiro quidem claro acbellícofo,fed quí tunc ob fenectz grauitatem pigríus pugnandi oca fionem cofequebatur, Celeritate quippe& impetu Sertorij, bellicommoda plerunq; Metello ablata,ex improuifoenim& tanquam adlatrocíniü Sertoríus Metello obijciebatur. Praterea infidijs ac incurfionibus áírum ínquietabat,legitímor& Athletam certamínü,& exercitusgra: uis,firmit ducem, Pompeíus ítacg cum ín armis effet, animum ínclínabat ad prafidíü Merelli fefe deflinandi Q uod fuadente Catulo à fpe non abfuit,fed in armis círca utbem feduló effe, fubindemorz cauías nectens,quoufcqg exoptata eí cura mádata eft;L.Philippoin fenatu oran« te.Qua inre fertur cum ínter patres admíraretur quís,rogaret& Philippum,an dignum exifli maret Pompeíü proconfulem ín Hifpanía mitti; Non proconfulem,inquit,fed pro confulibus: uelutitum utergy conful nullus effet, Cum Hifpaniam Pompeius attioiffer, qualia ad íunioris ducis rumorem contíngere affolent,uulgà efferebantur, fuitp fpe fibihomínum animos cond liabat.PopulosSertorio parum beneuolos cum folicítaret,& quofdam ad defectione cum ad: duxiffet, fertur Sertoríus ínfolentiffime fcomma id protuliffe, V írga& lorís opus fibieffead puerum,ní uetulam extímefceret, de Metello fene loquutus, Hzc uerbo lícet íacüitaret, fadiu ramen prenímíum erat folíto cautior, metud Pompei cautíus in hoflem ferebatur, Metellus ením;quod íncredibile ferme erat, delicijs omnibus ac uol uptati propemodum frena laxabar, ingenstp in ipfo fuís& rerum erat mutatio ex fubito luxu, magnoó& impenfz profluuio, V nde D creícebat Pompeíj gloría ac beneuolétía,ín ea difciplina milites tenentís, quae haud permagno: egebat fumptu.lNatura ením fobríus fuit,& cupiditatibus longe abftínens, Caterü(eftenim fortuna bellí uaría)non parum indoluit PompeiusSertoríum Lauronem urbem ui cepíffe,exi ftimarat ením fe hoflem circumuenturü, in quem hac gloria elatus multa íactauerat,cum con: feítim ipfe círcumobfeflus eft, Caftra ergo mouere extimefcens,urbe fuo ín confpectu inflam: matam afpexit. Cum Herenní&atcg Perpennam uíros pracclaros magnosQy apud Sertorium duces,quíad eum cofugerant;illity fe bellíaddiderant focíos, apud Valentíam urbem fudiffer, ultra decem millia hoftium czecidit. Qua elatus uictoría, mox in ipfum feflínat Sertoríá,ne glo riam Metello impertiretur.[uxta ergoSucronem amnem fole íam urgente,copías ad pugnam ambo ínfppuxere duces,tim&tes utrícy ne przlium przueniret Metelius:Pompeius ut certam nis folus gloríà haberet, Sertoríus ut cum folo pugnaret, Commií[fa itaq; pugna eft, randemi equo marte dirempta. V erg; enim alterá cornu flrauít, Verum ex ducibus maíorí gloría elu: xit Sertoríus.INam folus aciem oppofitam ín fugam uertít. Et Pompeíj cornu uír permagnus ín peditatu Sertoríj, tamen eques agoreffus, poftquam cum Pompeio ipfo ad i&um enfiá ues * ni;uterg; gladius díífimilitamen plaga ín manü utriufc corruit, Pompetus fauciatus tanti efl, fed hoflimanus amputata; Híc tamen,cum in ipfum plericy é Pompeíanis impetum facerent, & fuorum fuga iam coepta effet,fe ex ínfpetato recepit, equo hoftibus dímiffo,phalerisd aura tísac ornatu quoampliflimo fulgebat: quae cum fortirentur milítes, non abfq; mutua militum pugnarelicta funt, C uamprímü uero poftea ílluxít diesjambo duces íterum ftruxeruntacíes, proximz pugnze uíctoríam quifq; fuam fuiffe afferens, Sed aduentu Merellí foluto exercitu abijtSertoríus.Hidiereffus congreffusip iterum uirorum horum extítere,Sapius enimSerto rius nupc folus errare, nuncuelutí turbulentus torrens quíndecím ferme míllibus milití coa Gis in acie firucia effe, Pompeíus ea peracia pugna cum obuíam Metello fuiffet, íamíam cone uenturus,lícotri fafces fümmittere íuffit, Meteli& ueluti ampliíorí dignitate uenerandü fibí con cilians, Sed ille id uetuít,& in hoc& ín cxterís omnibus equus bonus uit, níhil fibi plusdarí paífTus,quám quod ueluti cofularí uíro& feniori fignum, cum zquum imperíü effet,ab fe uno prodiret. Perfzpius tamen bínis metabantur caftris: feiungebat enim ipfos hoftis uaríus ua Susp, ac patua ín mora lolítus fe díuerfís in locís oftlendere,€ eosab uno pralío confefiim i . i1 aitU as D*- WM Ce—- d.— ae. VO A B ANTONIO. TVDERTINO:-YNTERPRETE. 245 aliud traducere, Tandem hos duces Sertoríus commeatu prohibens, undíg; regionem depo: pulatus,praterea quod pelagi effet potentior, utrungj coégítea parte Hifpani quam obtinez bant excedere, His ítag; anguftijs uí&tí ín aliena prouincia fe recepere. Ceteri Pompeius cum priuatim quammulta ad hoc bellitexpofuiTet, pecunias à fenatu poftular;addens,nímittant, fecum copijs in-Italiam reuerfurü, Lucullus tum confulatum gerebat,;qui uir licec d Pompeío diffentiret, quoníá tamen ín Mithridaticum míttibellum affectabat, ín mittendis ftipendijs fiu dettimens ne Pompeio redeundi materia effet, quí dimíflo Bertorío euiá quaerebat Mithrídae temínuadere regem gloría fplendidá;hoftemd(utuídebatur)perfacile tracdtandum.Inter haec Sertorius morítur,d domeftícís dolo cafus,inter quos Perpennas exccllentior eft habitus,in íl2 lum& alis íd perficere conatus,fed eifdem quibus Perpennas ínníxus uiribus,eifdemá appa ratuacpartíbus ftudens; quo id fieri copmode poffet non habuit. Pompeius igitur extemplo exercitum eduxit,cognitoG quod Perpennas rebus excellentiffime tumeret, decem cohortes inefcam hoftium íuffit paulatím per agros in afpectu Perpennz euagari.Ex quo cum Perpen nasrerum ínícíus illas paffim ínfequeretur, Pompeius flrucia acie irruens, commiffa pugna omníum uictor fuit, Pleríq; híc prímorum tunc abfumptí, Perpennam ad fefe ductum Pom peius occidít,non íngratus, auteorum immemor quz in Sícilia obtigerant, quemadmodum d nonnullis crimínatus eft. In huíuscaptura maximaarte ín omníum falute Pompeíus eft ufus: Perpennasením cum ín poteflat£ literas omnes czteraG Sertoríj monumenta habuiflet,epíz flolas quorundam daríffímorum ciuíum R omanorü propalauit, quí ad res urbís ínnouandas danculum ftueentes, in[talíam Sertoríum uocabant, Pompeius ergo timens ne ex hís maíora füfcitarentur bella, quàm quae iam reftinxerat,Perpennam trucídauít,& epiftolas omnes míní me ínfpectas incedio tradidit, Hís peractis Pompeius cum apud Iberos diuertííIet quoufq tumultus oppreflifferínnatos,íncendíatp rerum extínxiffet, in Italiam duxit exercítü,peroppore tuneuticj delatus, cum bellá feruileiam tum maioribus uiribus fluctuaret, V nde Craflus quí dux id gerebat bellum, manus conferre accelerauít,laetoG euentu potitus efl,hoftium duodes cim millibus atq; trecentís gladio cafís. Flístamen praclarís geftís fortuna qua Pompeium fibí adoptauerat,Pompeiü abetfe noluít,cum hoftium quinq; millía qui pugna euaferant,illí nine cendos referuauít:quibus abfumptís Pompeíus ad fenatum fcripfit, Cratlum in acie gladíatoz resfudiffe,fe uero bellum ab ímís extírpaffc.Norat enim R.omz íngentíaffenfu hzec audiri cea lebraritp.Hifpaníam atqy Sertoríum nemouel íocandoalíus prater Pompeium uícíffe diceba tur,eiusqy omne íd fuifle opus afferebatur. In bactamen tam excelí uírí& gloría& expectae tione,fuípicio metustp fuit ne exercítum dimiffurus e(fet, fed plane per exempla Syllae domía nationem armís occupaturus:quare nó pauciores ob metum, quám ob beneuolentià obuiam éifalutatum prodibant, Sed pofiquam eam fufpiciont ab anímís illorum exuit, fe aiendo poft tíumphum uelle exercítüi ponere,unum obtrectatoribus locum tantummodo líquít,fefe maa gisplebi quàm fenatuí patribusqp dedere. Sylla nempe cum dignitatem fenatus oppreffiffet, flatuit Pompeius obfequijs fuis gratiam plurímam uenarí.C) uod utig clare compeitum erat, Nonenímínfanius quicquam anímí plebis exoptare uifi,quàm dominatíone illam iterum afpí cere, V nde hoc ciuilis admíniftrationis tempuslonge fortunati Pompeio fuit,quí nullo mune realio beneuolentíá plebis recuperaturus erat,fí eam alius quis ei przrípuiffet, Decreto autem fecundo tríumpho ac cofulatu,non ob hancmagnitudínem praftans uífus eft, fed illud eximij fplendorís infigne habitum eft,quod Craffus tum uir omnium dítiffimus,eloquentiflimus,ma ximusip,qui Pompeium ipfum czterosqp omnes faftu exuperabat, confulatü petere non ante eftaufus, quàm petendi ueniam d Pompeio efflagitaffet, uua in re Pompeius fumme latatus ceffit, matería ante díu perquifita, qua benigne cum íllo ageret, Dextera ergo Craffo cus auí2 de iunxiffet,plebis fuffragia illi orauit, manifefte nuncians, fe non minus gratum habíturum fe Craffi collegam crearí,quàm magiftratum affequi. Cum ambo tamen conífulatü íniflent, cona tentíones graues ínter ipfos diffenfionesá5 uariz emerfere. Apud patres potétíor erat Craffus, fedapud plebem Pompeíus, Tribunatum nancy plebireftítuit íudiciatp,quz ad equefres ítez rumtranslara fuerant, Dulciffimü etíam plebí fpectaculum ipfe futt,cum bene aciz milítiz iue dicium fubijffet. Mos nang; R omz apud equeftres eft, cum per legitimü tempusa quoquam militatum fit, equum per medíum forum ducí coram uiris duobus publíce praefidétibus, quos Cenfores nuncupant, illís&j quemlibet ducumacimperatorü fub quibus mílíratum fit,recenz feri, deinde Cenforum iudicio fubijcí,quí iuxta cuíufq; meritum,uel laudem uel infamíam tríz buunt, Huic praefecti cura tum erant Cenfores Gellius& Lentulus, uiri ia di ornatus Pompeii con tutentta. PLVTARCHI POMPSEIYS C infighes,infidebantip curuli, Ad hos cum equites quidam fubituri iudicium rítu prodiffent c, piratarum e ci licia origo, auz dacia cg luxus. Tenpla uarijs inlocis culta. gnítum eft Pompeium ín forum defcendere, qui alía fui magiftratus infignia fecum afferens, equáü tamen manu perducebat. V t uero appropinquás notíor eft fa&tus,iuffit li&tores cedere, equumép íuxta curulem fiflit, Erattum ingens populo admiratto ac filentiüi, Cenfores ad tane tz rei confpectü& reuerentía& lxtítía opprimit, Deinde eorum alter qui fenior erat;incipir Interrogo te Pompeí Magne,milítiasomnes iuxta difciplina abfoluiftiz"um Pompeius per; magna uoce, Omnesjinquít,iuxta diífciplínam militarem abfolui, omnes fub meipío impe; ratore.Q uod cum audiflet circunfufa plebs,acclamauit,Non enim ob íngenté latítia iam tum uoces teneri poterant. V nde furrexere Cenfores, domumá illum profequuti funt,plaudenii plebiaffequentitp congratulantes. lamiam cum confulatus prope ínflaret finis,& cum Craffo díícordiz in diem auct fuifTent, Gn. A urelíus uír ex ordine equeftrí natus,cuí per ocium uii; fuerat,frequentiin concione pro roftrís inquít:Per quietem Iouem fibi loquutum,íuffiffe ui confulibus referret, ne antea magiflratu fe abdicaret,quám ín mutuá beneuolentía redijflenr, Quibus expofitís, ftans Pompeius filentíii duxit, Craffus porrecta Pompeío dextra colloquii hoccoepit:Nihil 0 cíues,nihil mihí puto turpe,nihílip me indignü exiftímo, fi priorem mePom peio ingero,quem uixdum pubefcenté uos Magnum appellauiflis, cui üe nondá ín fenatum admiflo bínos decreuiflis triumphos.Ex hoc ín amicítià redíntegrati magiflratu fe abdicauere, Craflus quem uíuendi morem hactenus tenuerat íllá plané feruauit, Pompeius defenfionum caufas quibus permultis uexabat,repulit,forumiy paulatím deferuit,& in ctría perraro pto: ficifcebatur. Cum multís uero femper priuatim erat, necei fere(ine magno comitatu exiflenti obuíam fieri licebat;ipfumáp cófpicere, Suauiffimus multis& ín ampla corona femper dulci fimus infpectus eft,uenuftatem uultu grauitatemqQ praferens.Cum multis autem conuenire publicis in locís,& cofuetudinepublíca fruí, haud oportere exiftimabatad dignitatem illzfam ample tutandam. Viíta nancy togatí cíuis gloríaarmorum efflorentis,ad ignobilitatem atq; con temptum lubrica eft,praterea populari equalitati iníquior, Hi enim quemadmodum in exe cítibus,ita& in forofe primos effe dignum exíflimari iudicant,fed uulgus id quídem mínus,lpi tur intolerabile eis fit,nihileos apud turbam praualere:ín foro enim cum uirum bellis prada: rum tríumphístp ornatum fufcípiunt,confuetudine ac familíarítate manfuetü ípíum efficiunt, eum& defciunt.Homíniuero quíab bac uulgi frequentia fe abflíneat,partz glorize decus po« tentíatp abícy inuidía conferuatur. Hocresipía poft paru tempus plane aduerfus Pompeium oftendit. Piratarum nanq; uís id edocuit. Hac€ Cilícía primum erupit,inítíü paruum& ferme incognítum nacia:faftum uero& audaciam bello Mithridatico fumpfit, regíjs freta remigíjs. R.omanideinde exulesob inteftinum bellum cum ufcp ad portas ipfius urbis írruerent, paula: tím.llialle&ti producti funt, Deferto marí prarfidijs,hiiamíam non folü nautas ínuadere aufi fed infulas, urbes, líttorag ampla ínfeftí tenuere, V nde íam homines díuitijs clari,& genere fplendidí ac dignitate in primís habiti, ad haclatrocínij commercía ingreffi, fe focios addidere, ceu gloritim quandá decusi hoc facínus pareret, Erant íam ín locis pluribus ipforü píratarum ftationes, naualía, maritima etíá pracfidía munita, Ad hosíam tota confluebant claffes nontin tum ex flrenuorü uirorum copijs,non ex gubernatorumartibus,non ex ipfarum leuiítateatq celeritate nauíum, uel exercitatíone tímendz, fed quod terrorem exuperabat omnem,íncre dibililuxu faftujp intolerabili execrandz, Hís enim auratíerant rudentes,uela purpurea,remi fubargentei,ueluti nequitiam hanc delítjs omnibus obtegerent, facinusip fuum egregia ambi tione exornarent, Buccinz,,cantus,ebríetates,per omnía paffim líttora audírí,íngenuorü ot^ porum príncipumt rapínz,& captiuarü urbíum redemptiones undi afpící, qua omníain contumeliam dedecusiy ímperíj Romani effe. Ad hoc tam nefandum latrocinium naues ultra mille haberi, captae ciuitates ab ipfis quadríngenta tenerí.'l'empla hactenus inuiolata;afyla, adytag uaftare, Clarium,Dídymeíum, Samothracium:ín Hermíone phanum Tellurís,inEpi dauro Aefculapij,& in Iflhmo& Tanaro atq Calauría Neptuni,ín Actío& Leucade Apob linis, ínSamo Argísty ac Lucania Iunonis, Ipfi noua quadá facra apud Olympíum agere my ftería cum arcano quodamritu íníere. Horum qua apud Míthrum adhuc Íeruantur,hincíne tíum accepifle memorant. Contumelías Romanis& alías plures contulere, E pelago enim egrefli uias eorum quafdàinfeftauere preda, nonnullas uíllas ipfi urbi uícínas uaftauerePra tores duos Sextílí& Belinum,in ipfis praetextís cum miniftris lictoríbusi ac caterís eius ma giftratus infignibus,captíuos abduxerunt. Filiam etia Antoníj triumphalis uíriín aprum eut iem rapuere,quam multo cenfu poflearedemptam reddidere Hoc autem maxime nme iofu A lío pr pe tut no ex rui fed (io it ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 244. A lofamihabitum eft; Aliquando enim€ captiuis quís cum fe Romanum effe díceret,nomenág roferret,terrore metudp ingenti fimulato femur perculfi,coram capríuo procidere,ueníamé erhumiliter petiere, Perfuadebatur tum captus,& fupplices illos orantesdp afpiciens latabaz qur[nter hzcalíj calceos, alij togam ipfum induere, ne forté ter incognitus fieret:cumáp per non modicum fpacium uiro per ludibrium fíc freti fuiffent, ad medium tandem pe'agus ícalas extendebant,ubebantáp illum has latantem afcendere;abíre&y nolentem impulíu ípítuo obe ruebàni, Occuparat potentia hac paffim omne interius marg: unde nemini commercía libera, (cdomnía ínuía,omnía claufa erant, Maiorem tum in modum anguftia uictus ad animaduere (ionemtantz rei Romanü impulit, ipfag;annonz carítas, ac expeciatío ín diem peíor animos mouitad Pompeium mittendum, qui píratís mare expurgaret. Sabinus igítur uir Pompeio be neuolus rogatione tulit, qua non naualís pugnz prínceps creatus eft,(ed imperator poteftate ampliffima in homines uniueríos, omni prouocatione libera. luxtaenim legem maría omnía ufq; Gadítanum fretum ín prouíncíam illi ceffere: praterea quícquíg continentís, quod à lite toribus quingétís abeffet fladíjs, quod fpacium perpauca Romani imperij locaexuperabant, Vnde maximi populí,maxima natíones,potentiíTimi reges fub eius imperio includebautur., Adhzcuírosquindecim fenatoríos poteftas eligendi data, quos quocundy oporteret;fas fieret legatos deftinare. Deinde cenfum ex zrario uectigalibusóy in poteflate habere, Ducenta hinc naues,quas delectu militum remígibusiy communitet, Fizc recítata cum fuiffent, auidiffime àplebe fufcepta funt:maxímíis uero patrum optimistp, hoc omni inuidia maíus uífum eft,mez tug dignum, ímmenfam poteftatem lícentiamqp tribuere, Vnde prater Caíarem rogatíoní obliitereisenim legi fuffragía tulit, partim ob Pompeij gratíam,fed plebí ab initio ipfo obfequi cupiens,illamáp fibi conciliare, Alij Pompeium probris lacerare, V nde alter confulum dicere, Pompeium per exempla Romuli gradientem, eundem finemnó euitaturum, Q ux cum plebi nota forent, ferme conful difcerptus eft, Catulo auté rogationi aduerfanti,primo ob pudorem áplebefilentíum factum eft:fed poftquam ís permulta benigne& abfty inuídía in Pompeium oraffet,dixiffetép fententiam, uti uiro parcendum, neq; eum tot periculis tot&p bellis obijciene dum,adderetQ praeterea fi Pompeii amitterent, ín quo alio fpes reponerente unanimiter índi B gnati funt,omnesy una uoce ínter ipfos murmurauere, Catulus deinde plebe haud perfuafa conticuit. Inde R.ofcíus cum orare ccepí(Tet,à nulloauditus eft.Digitis uero ís oftedít Pompeia non primum,fed fecundum ducem creandü effe,Ex quo ferunt plebem índígnatione motam itaacclamauiffe, ut fuperuolans coruus oculis captus ín medíum fagum ceciderit. V nde mani fc(lenofcitur ex aétís fciffione,ex qua forté uacuum fit,uolatilia haudlabí,fed potíus ab ictu uo cispercuffa,cum uehementior pulfu uelociin aérem perfertur,Ex hís tamen Íoluta frequentia efl Qua deínde die cum pro lege promulganda iterü conueníffent, Pompeius ín agrum profe &us eft. Cum uerolegem íntellexifet promulgatam;nociu ín urbem redijt,ínuidiam ex incre dibilimultitudíne quz fibi obuiam fieret,uitans. V taut illuxit dies, in medium profectus faz cra egit.[n concionem deinde productus, operam dedit utalta legi adderentur, appstratu proz pemodum duplíci, Quingentz etenim naues ei completa, peditum centum& uiginti millía, equitum millia quingy.E fenatu praefectoslegatosip quatuor& uiginti ipfe delegit.C uzftores duo tradítí, Ob hzc, uenalía qua in precíü xxquíus am tum redacta fuerant, lat plebi fermo nemprzbuere, quod folo Pompefj nomine bellum diffolutum effet. Nihilominus maría pare titus Pompeíus, omne interíus pelagus in tríbus& decem regionibus diuifit,& partí cuígy na ues ducemi dedit, V nde copíjs círcunlocatis píratas ínfequutus, uenatorís exemplo aggrega tosambiuít,Sed illi dífiungiaccelerantes, uelutialueare ab omni parte Cilicíam repetüt,aduet fus quos Pompeíus ipfe fexaginta nauibus lectis inflructis fertur.Non tamen ín ipfos aatea na uigat quàm omnino catera ipforum latrocinia deleuiffet,mared; Tyrrhenum, Libycum,Sarz doum, Cyrnzum,Sículumd lu(trauiffet. C ua omnia diebus quadraginta confecit,fefe laborí indefetTo fubájciens,prafectisip utens diligenuflimis.Interea in urbeconfulPifoíracundía ata inuidia permotus,apparatü naualem foluit, militesQp flipendijs liberat. V nde Pompeáis clafTe ad Brundufium mifla,per Hetruriam Romam accedít. Eius ín aduentu omnes undiq; à moe2 nibusutbís effufifunt,ueluti no paucis ante diebus eum fuiffent profequutí. Culmen uero lee títize ipfis fuit tantae uíctorize infperata celerítas,omniumQp commeatut copia,.Ex Pompetj pro feu ferme Pifo cofulatu fe abdicare coactus eft,S abino iamíam rogatione fcriptam afferente, Sed hoc uetuit Pompeíus:quí cum eti alia quzdam benigne clementerg egiffet, ut opus fues ra; Brundufiü delatus bínc nauigat,Iide temporirebusdp folicitus,cum ciuitates caeteras praee H 4 C "PLVTARCHI POMPEIVS termítteret, Athenas tamen ínfalutatas no dimifit. V rbe enim ipfam íngrefTus,riterem facram egit,& populo pro concione habito extemplo abíjt, lectis duobus uerfibus fibíjpfi in foribus urbis infcriptis.Horum alter quiin afpectu interioris urbis erat,latine translatus híc fuit: Quantum ultra uíros cernis,tantum deus ipfe es, Alter quiab exteríorí parté ualuz figebatur,fub his erat uerbís: Te miíramur,& te uídemus;comitamur,colímus, Caterum cum píratas quofdam adhuc per maría uagantes precibus uictus clementer habuit feteorumáp nauibus corporibusq deditis,nihil eos offendiffet,reliqui fpe ductialios euitaue; re duces, PompeíoG petíto, cum liberis coniugibusty fe illius poteftatí mandauere, His omni; bus impunitas data;peráp hos maximeuíros ueftigía reliquorum hoftium latebra& perfcrus tatz;uelutíquií feipfos certe cognofcerent. Plurimi tamen horum,& hí pottíffimi,proles fuas fubítantiasip, praterea turbam bello inualidam in przefidíjs caftellisgy munitifTimis apud Tau: rum montem condiderunt, ipfii munitis nauibus apud Coracefíum Ciliciae aduenienté Pom peium excepere, cum quo íníta pugna proflígati, obfeffi funt,'andem fumma ope falutepe: títa,fefe ac urbes,infulasty,quas praefidtjs arcibusip firmiffimas, praterea acceffu difficillimas tenebant, dedidere,Confeciü íragy hoc bellum eft, horum latrocíníjs undi; abfumpís, haud longiorí tríum menfium fpacío, INaues caeteras quammultas, roftratas uero nonagínta cepit, Virosquiplures uígínti millibus erant,perdere non cenfuit:míttere uero fparfos quí egeni& bellícofi fe terum iungerent,armarent&p,haud utile exiflimauít Ratus igitur homínem natu raanímal non índomítum, nec omnino ínfatíabile, fed quiprater ingentum malitía uteretur, qui ue ex locorum& uictus mutatione manfuefcetet, quemadmodá ferze quz ex confuetudi ne uítz mítiorís afperitatem ac ferociam ponunt, uítos ftatuit€ pelago ad terreftrem uícum traducere,illosq; ad aprorum cultum habitationemá urbium, qua dulcioris uítz funt, affue: facere, Quofdam ergo ipforii parua& fubdefertz quadam cíuítates Cilicize fufcepere,ipfist regionis fuz loca promíiícue partíta funt.Soliorum urbem propemodum à Tigrane Armenio rum rege cíuibus uaftatam Pompeius affumens, illorü multos ín ea locauít. Multís etíam Die men ciuitatem Achxorum,tum cultoribus uiduam,& agríubertate foecundam,coloniamde: dit, Hzc nonnulli obtrectatores tamen improbauere,& gefta qua Metellus ín Creta egerat, lícetetíam Metellumipfum minusamarent,laudibus efferebant.Is enia Metellus illius nece farius qui equo ímperío cum Pompeio in[beros pugnauerat,a fenatu fueratpríus in Cretam miffus, quám aduerfus pi:atas Pompeius defignaretur. Hicením ínfula poft Cilíces fonsfe: cundus piratarum erat, multosQ ín ea praedones à(e comprehenfos IVletellus perdiderat,mul tí etíam tum ín ea adhucerant fuperftites,qui obfe(Ti& ín deditionem Pompeij uenireflagà tantes,fupplices ad infulam Pompeium aduocabant, ueluti ea prouíncize fux pars foret,& une dicy fub maritimo eíus imperio decerneretur: Hís igitur ín curam fufceptis,Pompeíus Metello fcribitutiab eorum impugnatione fefe abflineret, Ciuítatibus etíam ínfulas mandat ne Metd: lopareant:legatü praterea é praefectis fuís L.Octauium eó míttít, Quo Cretam appulío,me nía obfeflorum piratarum cum przfidás ingreffus,cum ipfisaduerfus Metellum pugnatfej non folum grauem atq; moleftum hoftem Metello prebuit, fed Pompeium uirum rídiculum oftendit,quí cum fceleftis& nefandís uiris nomen fuum immaculatet,& gloríam ueluti uenee no quodam inficeret, ex ambitione& immoderata in Metellum ínuidía, Non enim aiebant Achillem uíriopus agere,fed infani cuiufdam adolefcentis& omnino ad gloríam attoníti,cum cxteros prohiberet feríre Hectorem,ne effet prxrepta caedis fibilaude,fecundus, Pompeium uero dícebant,communíum hoflium falutem effe ut triumphum Metello auferret imperatori claro,& cuíín ea ipfa cura labores permulti obuenerant, INon tamen ceffit Metellus, fed obícf fos ad deditíonem compulít,de& eis fupplicium fumpfit. Octauium uero ín cafiris per contu melíam& ignominiam habítum poftea dímifit, Hoc confecto bello, Pompeíoad urbemRo mam reducto, cum deínde pet ocíum uícínas ambiret cíuítates,Vlallíus tribunus plebís rogas tionemculiít, utí quotquot loca ín prouíncíam Lucullus obtinebat, ea omnía Pompeíoobue* nirent,cum omnibus illius copijs. Praeterea Bithynía,cuitum Glabrio praerat,accepta,aduets fus Mithridatem regem atqj l'igranem dux belli gerendi Pompeíus declararetur, additis etiam fibi maritímís uíribus,nauali& apparatu, quemadmodà proximo píratíco bello fortitus fuerat, Quod níhil erat aliud quam uniuerfum Romanum imperii fub unius poteftate fierí:prouin: cíaf'enim qua fibi ex príorí lege minime obuenerant, Phrygíam,Lycaoníam; Galatíam, Cap: padocíam, Ciliciam, Colchídem fuperiorem,ac Armeniam ex noua legis rogatione oi U AQ fe te m: i ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE. 245 4 Quibusaddebantur exercitus& copíz omnes quibus Lucullus Mithrídatem atq; Tíigranem fermé debellauerat. Hac ín rogatione cum Lucullusrerum áfe geftarum gloría priuarí uide« retur,& magis füccefforem triumphi, quàm belli cenferetur habiturus,nulla promulgandale gís apud optimos ratío acceptabatur,Iniufta enim& iniqua eum uirum perpeffurum norant, Praterea potentíam Pompeíj grauiter ferebant, uelutiin manifeftam euafuram tyrannidem, Conflituerunt igitur ínter fefe príuatím promulgationi obfiftere,necg ferre libertatem publíe cam prodí, Verum cum rogatíonís díes affuiffet, alij plebis etu anímts fracti fllentíum egerez. (ed Catulus multa ín legem ínueheris,legema diffuadens,non uno crímine fxpíus pro roftrís acclamauit, iubendo& hortando patrés utí maiorum exemplo mentem repofcerent ob libera tatem publícam uendicanda.Promulgata tamen omnibus, ut fertur, centurijs lex eft,& omnía quxcundy armis bellot hactenus Syllz delata fuerant, fub poteftatem Pompeíj cogefta funt, Hictumab urbe abfens, cum decreta haec ex líterís fenatus accepiffet,circügratulantibus amía cis fupercilium cotraxi(Te fertur,crureQ à fe percuffo, ueluti quí dormiínarigrauíter ferret,prin cipatumáp abhorreret. Heu infinita,inquí t,certamína,quaám fatíus fuerat ignobile nafci,fi à mi litarícura nunquam definendà eft,ft&j hac exutum inuidia, ín agro degere cum uxore fas non. fi Quo in fermone eíus proxími íroníam non admífere, fed cum nofcerent dominandi cupie ditatem natutailli ínfitam,fomítem effe contentionis aduerfus Lucullum exortae, fumme abantur,illum fímulare dolorem exiftímantes.Et quíppe res ipfa eíus animos extemplo detea xit Quocung; ením líterís confeftím miflis, militesad fe uocare curauít, príncipesqp acreges omni fludio fibí allexit. Regionem hoftilem ambiens, nihil ex Luculliactis ámmotum liquit, Mulctas plerífqy remífitalijs premía abftulit,&& omníno fingula agebat, qua palàm Lucullum nullius fuiffe autorítatís oflenderent, Couze cum quereretur Lucullus cum utríufq; beneuoz lís,uifum falubre eft utambo conuenirent. V nde íuxta Galatíiam conuentum efi per ímperaz tores maxímos,quí maxima pracare gefferüt Lictores laureas& erectos fafces utrincy feren2 tes,alterí alteris occurrerunt, Lucullus ex amoenis& umbrofisacceflerat locís, Pompeius per atídam& arboribus flerilem tellurem forte erat profectus. Lictores ergo Lucullícum uidiflent Pompeianorum frondes pallere, ferme effe arídas,€ uirentibus fuís recentibusqy Pompeíj fa B fcesexornauere, currumá illius frondibus impleuere. Q uz permutatio portendere uifa eft, Pompeíum proficifci przemía atqy uictoríam Luculli fibi acquifiturum, Erat quidem Lucullus ínordine confulatus Pompeio príor;ac atate feníor,fed Pompetj dignitas claríor,duobus ínfíz enístríumphís,[In príma tamen falutatíone, ficut decuít,amicé comttergy mutuo loquuti funt, alter alterius lzetarí geftis, ead extollere,& ftrenuítatí congratularí, V erum ínter longiorem otationem, ambo ín nihil modeftum, nihil falubre irruere, Hic Lucullum auarítíz incufat, Lucullus Pompeium ambitionís, ficG ín aperta proditum eft iurgía, ut uix ab amícís difiunctí fuerint, Lucullus Galatíam ueluti prouincíamà fefe captam admíniftrauit,munera honores quibus uoluit partitus. Pompeíus haud longa diflantía metatus caftra, prouíncíam parere ilii uetabat,milítesty przeterea omnes prater mille ac fexcetos ill(abduxit. Hos ob animorü pertíz naciam fibi inutiles,& Lucullo difficiliores fore exiftímauit. Lucullí praeterea factís detrahens, illum dicebat tragicum& umbtatíle quoddam bellum cum regibus geffifTe, fibi uero certam atqj fobriam hoftium uím ad expugnationem referuatam effe,cum Mithridates ad clypeos,ad enfes,&C ad equos confugiffet, Ad qua Lucullus, fimulacra& umbras belli Pompeium accefa fiffe expugnaturum aiebat, fuetum ueluti uolucrem alieno cadauerí celerem aduentare,relía quijs& bellorü infurgere. Sic enim Sertorio,& Bruto,& Spartanis infurrexiffe eum dicebat, cum alía CrafTus,alía IVetellus,alía Lepidus bella flrenue geffiffent, V nde fe non admirariinz quiebat, fi homo ille gloriam Armeniorum& Ponticorum certaminum extenuaret? quod feipfum fugato quídem hoflitríumphü ingefferat, Poft hzc Lucullus inde traíecit.Pompeíus ueropoftquam tota claffe omne pelagus quod ínter Phoenicia& Bofphorum panditur prafía dijs firmatfet, aduerfus Mithridatem contendit, quí cum trígínta millibus peditum duobus; equitum millibus munítus erat,fed quí pugná conferere haud audebat.Eius aduentusMlithríz datesedítum atqj inexpugnabile quendá collem, in quo cum copíjs forte infederat, ex aqua rumanguftijs liquit. Flunc Pompeíus mox occupat,conieciansi ex fruticibus natura ibí pula lulantibus,praterea ex recétibus fpiffisip foffis,locum fubterraneís manare fontibus,íiuffit une dic eum fodí,Ex quo confeftim exercitui aquandi copia data,admiratusq; Pompeius eft omni In tempore hoc Mithrídatem latére potuiffe, Deinde hoftem circumueniens muro cínxit.Sed Ue poftquam quínque& quadragínta diebus claufus fuiffet, clanculum cum robore effugit, H 5 Ponpeij e» Lu eulliininacitie, C D Mitbridaz M^ tisjuga. PLVTARCHI POMPEIVS imbellibuszgrisqp anté caris. Hunc infequutus Pompeius,eum ad Euphratem adeptus eft a firad illi uiciníora pofuit, Deinde extimefcens ne preuenirerille, Euphratem tranfiret me, díam per noctem copias aduerfus hoflem producit, Quo fcilícet tempore ferunt IVithridatem per quietem imminens iamiam fatum manifefle przcognouifle. Videbatur enim fequundo uento Ponticum nauigare pelagus,& iam ínfpecto Bofphoro congratularí nauígantibus,ue: luti ex certaatqy praoptata comuni falutealacríor:deinde extemplo ab omnibus defertus par, ua quadam fcapha uehí uifus, C«i dum talía in fomniío agiítaret,d proxímis cum tumultu ex, pergefactus eft,Pompeiü ímmínere ferentibus, Neceffitate ergo inire pugnam pro ipfis uifum eft caftris, Quare cum produxiflent copias duces;acies ftruxere, Sed Pompeius hoftium app; ratu cognito, dubitauit ob nocturnas tenebras fe perículo obtjcere. C uamobrem cenfuit alu. brius fore, hoflem circumambire, ut fugam intercluderet, deínde príma luce omnibus Copfis eos adorirí,fpei certus(quontà exercítu praualebar) fe íllosexpugnaturum, Dum hac mente agítat,feniores caftrorumtribuni militum moram pugnádi improbant, Pompeíumé exorant utipugnz fignum canat, non enim omníno nox tenebrofa erat, fed Juna in occafum uergens adhuctenuem lícet corpori umbram porrígebat,quod quíppe regis milítes magis magisc elu fit.Dum ením eos miles Romanus ínuadit,habens à tergolunam íam fubeuntem occiduum, corporum umbra quamlongifTimz in aduerfos protendebantur hoftes. V nde íllidiftantiam Romaníírruentis haud clare intueripoterant,fed ín umbras pro corporibus miílilia iaiantes, fruftra utebantur uíribus.C)uod cum Romanusinrellexi(fet, ingenti clamore ín ipfos conci tius írruít,eosdp nihil manere aufos,fed terga prabentes íta paffim cecidit,ut longe ultra decem millia hofti& trucidata fuerínt, caftra praeterea capta, Ipfe Mithrídates ab inítío ipfo pralíj cum octingentis equitibus ín cófertifTimos fefe hoftes intulit, eos&p euafit, A quo difiunciis caterís, palatiscp,ipfe cum focijs tribus relíctus eft,ínter quos erat Hypficratía eíus pellex, foemína qui dem femper uirilis.audaxdp,ob quod Hypficrate rex eam appellabat.EHaec tum uiri Perficiha: bítum habens equumqp,neq ex longo curfu corpore fatígabat, neqy ad regij corporiscuram regístp equifegnior,quoufq ad caftellum Inoram ín quoregís gaza condebatur,peruentum eft.Hinc Mithrídates ueftes haud ignobiles fumens,eas partítus his eft quí ex fuga ad eumcon currerant, Proximo praterea cuícg mortiferum ferre uenenü dedit, ut nemo nifi uoluntaríus ín poteftatem hoftium ueniret. Deíndead Tigranem regem in Armenia mouit, Sed illecum à Mithridate defciui(Ter,& talenta centü precium ipfius caedis flatui(Tet, IVlithridates fontesEu phratísexuperans,fugamper Colchídem agit. Pompeius tum Armeníam petít à T'ígraneiu níore accerfitus.Hic enim íam à patre defecerat, iuxtadp Araxem fluuiü obuiam Pompeiodf factus. Id nang; flumen ex eifdem quíbus Euphrates oritur locis, fed ad ortum folis uerfus, mare Cafpium effunditur, Hi ergo und progredientes,€ caftella urbesá paffim captabant, Rex ueroTigranesa Lucullo fermé ín extrema deducius,audíta Pompeíj clemétía moríbusg urbanitate egregía refertís, ín aulam arcem&pregíam neceffarios& quofq; proxímosloat, ipfe& ut Pompeío fe dedatadit. Vt Pompeio caftris regem iamiam adeíTe nuncíatü eft, lido: res duo Pompeiani egreffi, ipfum ab equo defendere, pedeftremá proficífci iubent, Nemé nem nanque aiebant Romanis caftris equo infidentem tempore aliquo ínfpe&um.His fadle paruit Tígranes,przterea enfem quem tum exuebat,illís tradidit, Tandem cumante ora Pom « peij accefliffet,€ capite corona fumpta,eam iuxta illius pedes propere ponit, deínde quod tut piffimum fuit,fe ad genua Pompceíj declínabat ní preueniffet Pompeíus,qui eum dexterapot recta erexít,íuffit& apud fefe qua eum fella infidere. Filío deínde ín parte altera locato,ipt medius, Cxterum,íinquít,L ucullum incufare liceat,ab illo nang; Syria, Phoenicia, Cilícia/Gz latía,Sophene uobis ablatz: funt:quaeab eoipfo uobís conferuari fas fuit, ea integra habetott, mulcia fex milliam talentorum ob uíolatum foedus R.omz foluta, Sophene pratereafilium regnare iubeo. Hís Tígranes grate acquiefcens,clementíam approbat. Inde Romanis regem eum falutantibus latior factus, fe dono daturü pollícitus eft militi argentei nummi dimidium, cenruríüníargenteos denos, tribuno militari talentum. Qua filius cum zegre perferret,ad co" nam uocatus, Non,inquítfibi opus e(fe Pompeío,qui tam magna impefa hacc exiftimaret.Ro manorum alíüfe facile inuenire poffe ait, Q uibus dictis extemplo uinctus eft,& ad triumphí decretus.Paruo deínde tempore poft Phraartes Parthicusad Pompeium mifit, adolefcentem repetens ut fibi generum, addens fe dignum exíftimare Romanos imperíj ipforü finem inEw phrare ponere. Ad quz Pompeius refpondiffe fertur, Tígranem patrí magís curae fore, quim focero, finem autem Romaniímperij(efezquum impofiturü, Pracfidem hinc Arni s atulid | o. 0— 1—1 a— — ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, 24.6 4 ftátuiffet Afranium; per occulta Caucafimontísloca Máhridaté profequítur, Maxime ín his finibus gentes Albani€ Ibetífunt.Sed Iberí montem incolunt Taurum,& ín Pontum ufque uergunt, Albani Éoum tenent,& ad mare Cafpium inclinantur, Hií primum poflulanti Pom pio tranfitum dedere: deinde cum ín regione exercit hyems comprehendifIet,Saturnalibus diebus Romanos ínuadunt, nó pauciores quadragínta millibus amne Cyrno exuperato;quí cx Iberorum motibus cadens, Araxe ab Armenía labente fufcepto, duobus& decem oftijs ín Cafpium pelagus funditur. Pompeíus licet impedire pofIet pe fluuium euaderent, id neglexít; canfitumd tacítepertulit.Poft capto tempore, ín cófertos eos írruens,cum flrage maxima eos interga cocgit.R.ege deínde pace orante, legatís miffis Pompeíus iniuriá míttens, foedus pera cuffit, Hinctip in Iberos cótendít,qui neg; pauciores numero, longe Albanis bellícofiores ha bii,quiue enixius Mithridatisgratía in Pompei bello accíngebantur. Hí quippe non Medis; Perfis' ue unquam paruere, Macedon etíam dominatione euítauere, Alexandro quám cítíus Hyrcaníam egreffo. Hos tamen Pompeíus acrí commiTà pugna fudjt,cafitp ex eís funt ad no uemmillia,captí ad míllía dece. uibus expeditísdum ín Colchosfertur,apud Phafim amnem Seruilius eioccurrít cum nauibus quas ad Ponti prxfidiü habuerat, V erum hic Mithridatis fue ga,quod ínter Bofphoranas ac Mixotícas gentes fe proripuiffet, Pompeio anguftías plures ina tulit, Albanos preterea à Pompeio defeciffe nunciatum eft, in quos& iracundía& indigna tione Pompeíus uerfus,C yrnum uíx afluartetp exuperat. A barbaris ením longiffima eius ríz pafudibus uallis&y praemuníta fuerat. V nde aquarumanguflía, quibus Pompeium ínterclu debant,fermée inutum prabebat iter. Sed Pompeius decem millibus utríum aqua plenis caftra inhofles mouít,quos tandem apud Abantem fluuíum ad fexagínta míllia pedit,& equitum duo&€ decem millía nactus eft armatos uiliffime, ferarum quippe dorfa plerifq; pro armis hae bia, Horum dux regis frater erat,& Cofis nomine appellabatur.[s commiffa pugna impetu fefe in Pompeium agens, telo qua duplex erat thorax Pompeium ferít,fed Pompeius ferro firí Goeum'adortus occidit. In hacpugna dicuntur Amazones barbaris commilíta(fe,d montíbus profecta qui fluuio Thermodonti fuperíacent.Dum enim Romanus miles in fpolijs barbaro rum obuerfabat, A mazonica peltz cothurnit reperti funt, muliebre tamen corpus nullum inuentum.Ha Caucafum monté habítant qua parte ad Hyrcanum protendítur pelagus,non Albanis finitima, fed Ciel ac Leleges media utriufq; gentis tenent. His ill quotannis ad men fesbinos eodem repetítolocoapud Thermodontem admifcentur.Deiínde digre(T,& ad pro» pría reditu acto, folitam uítam repetunt. Expedita ea pugna,Pompoiíus in Hyrcaníam ad mae rt Cafpium caftra mouit, fed cum ab optato tríum dierum irínere íam abelTet, ex copía peflífez rorum reptilium retro actus, ín mínorem Armeniam iter tenuit, ín quam cum Elymeorum Médorumé regesad eum legatos mífiffent, amice refponfum tulerunt. Parthum uero quod ín Gordianum hoftiliter excurriffet, infeftaret& T'igranís populos,per A franium cum copijs milum fugauít, eumd ufc A rbielítica perfequutus eft. In hís pralijs quotquot ex Mithridaz tis pellicibus captae fuiffent, nulli fe mifcuit Pompeíus,(ed omnes aut eorum pareftibusaut neceffaríjs illibatas remifit, Plerzey autem filz aut coniuges magnorü ducum aut príncipum erantStratoníce uero quae maxima ín primis dignitate pracellebat,quze ue ditiffima omnium arcem, gazatp ingentí refertam curz habebat, hiflrionís cuiufdam haud aliás homínis fortuz nati, fenís autem filia fuit. Híc quod eam regío potui affidere noffet, regemiy ín ea oblectari, iplam eiadduxit, Ex quo lztíor factus Mithridates quiete duxít, fenem autem omifit moeftum grauiter ferentem, quod rex eum nihil grate dementer&y habuiffer.[s tamen ut circiter prie mam lucem fomno experrectus eft;apud fe interíus uidit menfas argéteis atq; aureis uafis onu flas:flrepitu etíam feruorum,eunuchos atqj domeftícos intellexit uefles ingentis precijad fefe ferre;pratterea equumante portas fplendiíde fibi ornatum adílare, ueluti ex amicis regís& ipfe effet.Credens ludibrii hoc effe iocum, cum impetu portas ad fugam pofcit,fed ipfum prxue nientibus feruis, dicentibustp, quod díuíte quodam nuper defundio,tex illius domü ei donaz uerat,quod&p eaomnía paruz effent prímitíz reliquarü díuitíarü, uix perfaafus,purpuream ueftem índuit, Equum deínde infiliens,per urbem ibat cocitatíus,ea omnia fua effe clamitans, Inde ad írrídentesuerfus, non id mirand effe dícebat, fed potius quod obuíos lapidibus nó fe rrecpra alacrítate infaniens, Huius generis huiusQ fanguinis Stratoníce fuít. Hanc ille cíuíta tem Pompeio poftea tradídit:munera praterea multa adiecit, quorti omniü Pompeíus ea tanz tum qua ad ornatü facroriü,& ad triumphí decus fore afpexít fumens,Stratonicen relíqua Bas bere permífit,Rege pariter Iberorum fpondam,menfam,(edem, qua exauro erant,ad Pom Anmazonun babitatio. Cottinetntia Poipeij. * C PLVTARCHI POMPEIVS peium míttente,oranteg ut ipfas ufui fuo fumeret,redigendas in raríum quzftoribus dedir, In nouaciuídem locíarce quibufdam arcanis fcriptis epiftolis&p Mithridatis Pompeius incidit, qua cum affecium regis aperírent,non fine uoluptate à Pompeio perlecia funt.Ibi enim com: mentaría deprehenía uenenorum, quibus& multos,& ipfius filíà Aríaríthem necauerat, Al, czum praterea Sardianii,quod ín agitationeequorütís regem improbauerat.Somníorü etíam interpretationes repertae, partim qua ipfe rex, partim qua fceminze quaedam uiderant. Prater hacimpudica quada epiftola Mpmínes peramatz mulierís ad eum,quaedá regís ad ipfam da tz, Memorat Theophanes in hís repertà efle oratione, qua Rutilius Míthridatem exhortaba: tur ad cxdem Romanorum qui tum ín A fía fuerant. Quod plerig plané exiftimabant aflum Theophanis fuíffe;non ob R.utilium,quem Theopbanes odíffe non uidebatur, fed decentius ob Pompei, cuíus patrem R utilius in eíus hífloría uirum iniquum oftenderat. Caterü Pom: peíus híncad Amifum profectus ex ambítione in odiofum affectum incidit.In multis enimim probarat Lucullum;inquíens uiuente hofle non decere prouincíam ordínarí,munera hono rest partiri, quiae confecto bello uictores facere cofueuiflent,Qua& ipfum apud Bofphorum Mithridate preualente& maiores flruente copías, prouincías ordínafle, munerad diuififfe ac fibello fine dediffet,egiííIe contigit,multis ducibus multísq; principibus, duodecim praterea barbarorum regibus ad ipfum confluentibus. V nde& horum gratía ad Parthorü regem fci: bens,eum quemadmodü ceteriregem regumappellare haud dignatus eft, Ipfum etiam cupi dítas quadam ínuafit Syríam occupare, atque per Arabíam mare rubrum attingere;ut undig quí orbem cingit oceanus trophais fuis impleret, Etením prímus ín Líbya uícg exteríus pro: greífus eft pelagus,[n Hifpanía apud Adantícum mare fines Romaniimpertij protendit, Ter: tío híc Albanos perfequens ferme ad Hyrcanum pelagus progreffus eft, V eluti ergo orbísam bítum coíuncturus,exercítum mouit. Mithridatem nandg armís male comprehendi poffeui debar,illumd fuga quàm przelío grauíoré, Ex quo ratus ualidíore illihoflem famem futuram quàm exercitum, nauales copías ínílituít aduerfus negociatores qui per Bofphoranü nauiga: rent fretum,necemá ín comprebenfos edíxit. Deinde frequétibus copijs exercítus fuiaffum: ptis,íter ccepit. In quo obuia his factus quicum T'ríarío aduerfus Mithridatem infeliciter dimi: cauerant,qui adhucinhumati fuerat, eos fplédide decoredp tumulauiít, Quod cum neglexiffet Lucullus, non íniuría odij matería eft nactus.Inde cum Afranio duce, Arabas qui íuxta Ani manum íncolunt,in poteftate egifTet,& inde defcendiffet in Syríam,regione hanc uelutilegíti mís carentem regibus prquíncíam populi Romani egít, Fínc Iudaea fubacia, regem eíus Aií ftobulum cepit, ciuitates etià quafdam condidit, alíasqp feruítute liberauit,earum tyrannisfup plício affectis, Plurímum autem tempus tríuit, dum arbiter inter urbes regesápíudicat.Quasin partes ipfe nonibat;beneuolos eo deftinabat, utad Armenios Parthosip, qui de finium litibus iudicarent, Tres ením arbitros eó mifit ad eos cociliandos. Magnà enim uim tum nomen Pom peíj babebart,nihil etiam mínor& uirtutis& bumanítatisrumor,quiíbus omnibus plurímado: mefticor&m atq; beneuolorum fuorum delicta obtegebantur, INon ením à natura ip(i datum prohibere, aut fupplicts delínquetes afficere, Seipfum hís cum quibus uerfabatur,talem pra bebat,uteorum cupiditates grauesp affectus toleraret facillime, C uí plurímü apud ipfum po terat,Demetríus libertus perhibetur,no in czterís adolefcensinurbanus, fed nímíum fortuna infolenter ufus,De eo hoc memoratur, Cato philofophus adhucannis iunior;fed expectatio nem permagnam de fe prebens,famaá íam infignis& dignitate, in Antiochia profectusell, cupidus abfente Pompeío eam urbem ftudíofe diligenter£p infpicere, Hic quemadmodü fen per confueuerat, tum etíam pedes ibat,eíus proximis quiíiter illud fecum agebant, equo inue Clís. Carm autem ante eíus urbísportas hominum cohortem in níueís aflare ueftibus uidiflar, & à partealtera ephebos, ab altera pueros inter fefe lectos, indignatione motus eft, exiflimans hzcobhonoré quendam fibí apparari,quiborum níhil optaret, nihil& prafciffet. Comites ta men ab equísíuffit defcendere,fecumq íre, Cum uero appropinquatler, tum iuuentutisillius magiftez, quí eaomnía componebat, coronam uirgamt gerens, obuíam ueníentibus factus, ubi Demetrium dímiferint rogat,& quando ipfe uenturus fit. Tum Catonís beneuolí in rifum omnes effundi.Cato,ó miíferam,ínquít,cíuitatem:aliud nil refpondens prateríjt.Sed alijs qui demhunc Demetríum Pompeíus minus inuídiofum reddidít, faflum eíus illecebrasQ indi gnatione nullaperferens.Dicitur enim cum Pompeius fzpíus in amicorum crebris falutatio/ níDus flaret, acalíos atqj aliosimmorando fufciperet, illum tum molliter infolenter iacui(le, caput ufgy ad aures obtegentem, Hic nondum ín Italiam profectus,amoeniffima Roma pM ana Es ban tti. teh fple gat qui par Po Pu dig tur $« aui bel Pe tía: plc mil del ex B fer ANTONIO TVDERTINO INTEÉRPRÉTE. 247 / Ea naefinatus;praterea diuerforía pulcherrima, hortos eti precij multi poffediít, quiDemez r1o:ipe^ tríjnuncupatifunt, Atqui Pompeíusipfe ufq; ad tertíum tríumphum modice atcp íncompofi- metrij. j te habitauít,Pulchrum deínde cum illud theatrum à Romanis longe diffamatü conftruxiffet, WV. fpendidiorem domü uelutía theatro appendícem zdificauit, qua etiam ab inuídía íntactus eft, » Vndepoft Pompetj exceíTum, eius domus poffeífor eam ingreffus in admirationem uenít,ro gauittp ubiPompeíus Magnus coenauifTet, Haec íta feruntur. C 2terumrege eorum Arabum quíapud Petram Arabiz círcum incolüt, null à hactenus exiftimatione Romanorü facta,non paruum tum ín modum metuente, ÍfcribenteG quod ín omnibus obfequi Pompeío ftatuiflet, Pompeíus uiri mentem experiri uolens,caítra ad Petram mouít,no fine fermé omnit querela, «BE Putabantenim Mithridatis perfecutionem Pompeíum euitare,& ín Mithridatem ipfum fore digníus ut totís uiribus conuerteretur, veterem fcilícet& przcipuü hoftem;quí,ut nuncíabae tur,redintegratis anímis uíribustp, per Scythas ac Peonas ín Italiam expeditione przparabat, Sed Pompeius exiftímans fefe aut facile illius potentiam abíumpturfj fi pugnandi copía fieret, autfugientis poteftatem habíturum;nolebat fruftra in períequendotempus terere, V nde alía bella non obtrectabat;nec ínuítus moram trahebat, V erum fortuna omnía foluít, Non enim à I| Petralongíus aberat,cum pofitis caftrís ínter equeftre certamen, quod íuxta exercítü ludi grae Iu tiaagebat,apparuere tabellaríj,quilíteras laeta nuncíantes€ Ponto afferebant. Cogniti extem; plohifuere grata nuncíare ex íaculorum cufpide,lauri enim frondibus coronabátur.His uifis,| milites quamprímü ad Pompeium curfiiare, ipfum pracíngere, Sed eo agonem ímperfectü, t deferere nolente,cum acclamarent ílli,equo defilijt/literasq fufcepit. Emínentíor tum aberat faggeftus,& milesín illius ftructura haud peruenerat. Fieri quippe ís folet, excífum cefpítem excifo accumulando cefpit.Propere ergo iumentorum fellas afferens miles, zditum erexit tua mulum,quem cum afcediffet Pompeius, ex líteris recitat Mithridatem per filíj Pharnacís fedíz tiones mortemfibi confciuiffejac omnia qua ipfe poffederat,Pharnacem fibi fortitum, ded his geítis Pharnace ad fe;R omamép fcriptitatTe. C uibus auditís,omnis exercitus(ut fas fuit) fuma| ma alacritate effufus eft.In facrís deinde conuictug obferuarí coeptum, uelut in uno Mithrída pM tíspectoreiínnumeri hoftes extincti effent.Pompeius poftquam uidit geftis& expeditioni fuae"MM B fermeex ínfperato caputdatum,confeftim ex Arabíaexercitum mouit,flatimq; medíasegrefz—' fusregionesad Amifum peruenit;ubi munera quammulta à Pharnaceffplendidíus ornata ace cepit,multa etíam corpora ex regijs affumpfit.Ipfum etíam Mithridatem apprehendiíufTit dez funcium,& ex facie ipfa haud plané notum, latuerat quippe miníftibs illius cerebrum]liquefa &um fuiffe, Ab exploratoribus tamen ex cícatricibus plene pracognitus, Ipfe uero Pompeius illum minime intueri tolerauit,fcelus abominans,defunciü ad Sínopen mifit, C) uam uero por abat ueftem, armoruma magnitudine, fplendoremqQ,admiíratus eft.Crladij thecam quadrín Gladij vi gentorum impenfa talentorum inftructam Publius furatus, eam A ríaríthi uendidit. Cídarím thridatis tbe Caius Mithridatis cómenfalis,clám Faufto Sylla filio petentí dedit.Erat hac admirádi& increz. capreciofa. dibilisoperis,.FIzectum Pompeíum latuere,à Pharnace uero poftea comperta re, quí Bacabftu lerüt poenis affecti.Pompeius rebus llc copofitis pacatíscp iter fumpfit, feftos continuo agens dies,ad Mitylené profectus, Theophanis eratía cíuitate liberat, ibit fcenicos poétas ínfpexit, iam tum ípfius gefta materia habentes, Hic theatrí formà admiratus, eíus fimilitudíne typumc flylo expreffit,perfimile R omz condíturus, lícetmaíus atque fpeciofius. Cum R hodiadeffer, Vompeijlibes profefores liberali omnes audire curauit,& przceptorí cuíq; talentum dono dedit. Hinc Pofi: alitasin libe: doníus philofophus ad Hermagoram oratorem fcripfit, Pompeiü fe audiuiffe.fingulatg uir ille' rium arti | natrauít,qua tum in ea conuentione quarfita fuere. Eadem in Athenís circa philofophosegít, Profffores. | Inde ad ornatà urbísty eiusarchítedtura quinquaginta talentis dimifTis, in Italiam feflinat,fpez NE rans omnii fplendidilfimusilla attíngere,optans domí fe fuos aduentü eius optantes uifurum: | fed quod fieri folet plerungg inter prxclara hominü gefta,ut fortuna femper infauftü quiddam / afferre curet;id iandíu praeparatü fuerat ad illius redítá tríftius agendi. Mutía enim poft Pom ) pei] abíceffurm ignomínía domá turbauit, Pompeiusqy dum ín remotis ageret,id neglexit, fed | Italiam cum iam attínceret,impenfiori cura rumori ínfiflens, quod(ut opínandum eft) caufam | magis apprehendit, repudii illi dedít;nec; tancneq; poftea cur eam repudiaffet,faffus. FTuius : tamen rei caufa apud epiftolas Cíceronis patet, Caeterum de reditu Pompei; uarij rumores ura A 5m compleuere,tumultus&p híncnon paruus exortus, quod ducturus hic ín urb effet exere | dtum,& monarchía extemplo íneunda. Craffus etía liberis pecunijsdp ad fe receptís ab urbe abíjt, feu uero compulíus metu,feu(ut magis creditum eft) ad preftandum rumorí& obtree e. PLVTARCHI POMPEIVS c dlationifidem,inuidiam& in Pompeium exafperanda.Pompeiíus autem Italiam íngreffus, mif qriumpbus, Ponpeij aduer uerfe fortune prime caufe. tibusad concionem uocatís,cum eos orna(letlaudibus,rei accommodata loquutus,per cínitas tes ac municipia difíungi iuflit, X ad propría quenqy uertí,admonens tamen tríumpho omnes conueníre, Sicergo foluto exercitu, admiratio omníü animos oppleuít,Ex quo cum uíderent urbes Pompeium Magnum armis pofítis cum paruo proximorü fuorum comítatu prodeun: tem,nec expeditionem eam praferentem, beneuolétia effufe eum maioribus copijs Romam affequuta funt,eníxius parata, feu mouere bellum ipfe cuperet,feu rebus ftuderet innouan dis,Ex lege deínde cum cautum efTet,neminem ducem ante tríumphü urbem íngredi,ad(ena tum oratum mittit, utí confularía comítia differrentur, ut líceat prafenti fibi cum Pifone comi tía inire, Cuí reí cum obftitiffet Cato, Pompeius animís fruftratuseft, Admiratus autem Ca; tonis audacíam atq; conftantiá, quibus manifefte zquítatis gratía ufus ille fuerat,ipfum fibíaffi nítate coniungere curauit. forore ergo Catonís cum effent gemínz,fibi altera, filioG alteram uxorem poftulat, Sed Catonerem fufpectam habente, ueluti perditionis fuae materiam,quod illius affinitas dolo compararetur,coiunx forordp íd grauiter tulere,Pompeíum Magnumaffi nem haud repellendumaientes. Inter hzec optauít Pompeius ad confulatum A franiumproue here. V nde pro inclinádis fuffragijs, argentum centuríjs impenfum eft, ídd fufcepi(Te eos qui tum ípfius Pompeij hortos íngreíli e(fent,cognitum eft. Itacgy cum resha paffim uulgarentur, ín Pompei obloquí ceptum, quod amplíffimum eum magiftratum, in quo tot flrenua egit fet, uenalem illis inflitueret,qui uirtute affequieum non poflent. Haec Cato mulieribus refert, oflendítáp in quam íncídifent contumelíam, ficum Pompeíoaftinitatem íni(Tent:quibusau: ditis petiuere ueníam, plane falubríus Catonis fuiffe confilium faffze, Caeterum tríumpho,licet eum in binos díes partítus effet,nó fatisfecit tempus, fed apparatuü tot in eo pratermíffa funt, quotalteritriumpho fat fuiílent, pr illorum dignitate ornatudp. Ex pranotatís autemliteri clare cognofcere erat,ex qüo genere gentíum tríumpharet.Erant quíppe regíonís hae, Pontus, Armenía, Cappadocía, Paphlagonia, Medía, Colchis, Ibería, Albania,Syría, Cílícia,Mefopo: tamía.Przterea hí quí círca Phoenícíam& Palaftinam incolunt, Iuda, Arabes:píratarü etam quotquot genera terra marit debellata erant. Inter hec notabantur caftella haud pauciora quàm mille capta,cíuítates ferme noningentz, piratis: naues octingenta:urbes pracíidijs Ro manís firmatas efe undequadraginta. Hís quoq; addebatur uniuerfa R omanz urbís tribus ante id bellá quinquagies decies centena millía fuifTe;cum his uero qua populo R omanoipfe quafiuít,octuagies& quénquies decies centena millía, In aeraríà praeterea uafa,aurum,argen: tumQ fignatum ad uiginti millía calentorum,prater quz militibus diuífa funt, quorum quimi nus accepit,mílle€ quíngentos zreos tulít, Captiui poft principes piratarum in tríumphodu cti, Tigranis Armeni] filíus cum uxore filíagp ipfius regis, T'igranis Cofmiíz coniunx, exlu daorum Ariftobolus, Mithridatis foror cum liberís quingg:Scyrharum quoq; quammulta mu lieres, Albanorü& lberorum acregís Comagenorü ob(ides ductí, Trophza quoq; quamplu ra notatafomnía przliorum munera xqua,quz aut fe duce,aut per legatos adeptus erat. Maxi mum uero ac fplendidi(Timü fuit,& quod Romanorü nemini hactenus obtigit, quod trinum €trína uniuer(i orbis parte tríumphü duxit.Nam lícet tresex hac una parte antea tríumphaut rint,ipfe tamen primum ex Aphríca,fecundü ex Europa,tertium hunc ultimü ex A fía ducens tríumphum, quodammodo uífus eft ex uniuerfo ambítu orbis triumphaffe.Eíus tum xtatem, quíipfum Alexandro períimilé dicunt, eumáp illíín omnibus xquare ínnituntur,nondü que tuor& triginta annorü fuiffe tradüt: fed quod eft uerius, quadragefímü tum attíngebatannít O quàmipfi fatíus, fi quoufq; Alexandrifortunam nactus fuít, uíta exceffiffet: ulteríor enim xtas falicítates ipfi ínuidas,& clades quocp intolerandas attulít.C) uam ením potentíam ex cíus uírtute digne comparauerat, hacíniquius inalíos utens, quantum uíríum íllís ipfis addebat, tantum gloríz fibi abftulítunde infcius robore ac magnitudine fua clám repulfus, Cuemadmo dum ením cum ualídiffima ac munítiffimz cíuítatum partes hoftes admittunt, adijcíunthofli robur,£cex Pompei potentía elatus Carfar, hís armis quibus in caeteros utebatur, eííde Pom peium autorem euertít, es nanque fic acta eft, Lucullus ex Afia cum redijfTet, à Pompeo per contumelíam babítus, à fenatu fplendide exceptus eft, Qui deindeab optimis monitus, Pompeio etíam prafente aníimumad Rempublicam iníecit:huíus ením robur ac natura ipf íamiam obtundi, fugere; negocía, ínerti ocio opum delitijs dedita. Cum autem Pom: pefum inquíetare cocpiffer,& rectà in eum uerfus, actà quz Pompeius refciderat, fanciri ob tinuiflet, Catone fecum ín fenatu certante, reíectus Pompeius confugere ad tríbunos i e. ís a bis | difi hab bia: neii viri xit. nite íud reri Dot pet ad 2 dol ín u tut. fall lor! mu ftin uía cor cui qu gat adi ufc B oai sí pa xít Ipí mi Lc fin rat dit Íce nu G; pr lat ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, 348 bis coactus eft,& fefe adolefcentibus addere. Horum ín prímis deteflandus,& omníum audadffimus erat Clodius, qui Pompeío fufcepto,eum plebi(ubiecit.[nde per medíum forum eum habens iuxtafefe, praeter&p dignitate ipfum círcunducens,in fuffragijs eo utebatur,& ín gratía blandimentísqy plebís:mercedem etíam ab ipfo expoftulauít, ueluti nor ex probris,fed ex bez neficijs Pompeius obnoxius illíforet.Solut& id poftea precium eft,cum Pompeius Ciceronem uirum fiIbiamiícum atqg beneuol&,& quí pluríma Pompeij arbítrío in Repub,gefferat,negles xit, Cum enim Cícero extremo ín perículo Pompeíj oraífet auxilia,ille Cíceronem corám uee nire haud paffus eft, fed ueftibulo accedenti claufo, ipfe poídico egreffus clám efl[nde Cícero iudicij metu ín exilium abit. Inter haec Caefar milítía functus Reipub, fefe ingeffit, Vnde híc rerum ftatus, tum beneuolent£à maximam, X ín poflerum potentiam permagnam eíattulít, Pompeium uero maxime oppreffit, Confulatum deinde Caíar petít:quíanimaduertens Pom pei Cra(fig contentíones, quod$ fi alteri ipforum amícítía íungeretur, alterí ínimícus fieret, ad amborü concilíatione uertítur, opus alías pulchrum cíuileG,(éd ex uili caufa compofitod dolo patratum, V rbis enim potétía, quémadmod( ín cymba,cuíus ohera utríngj zequata fint, inunum congefta unadp facta, robur omrte cíuitatís,quod ín diuerfisaltercationibus fcindeba tur, Cafari addidit, Bx quo Caton cíuilí poftea bello ínter Cafarem& Pompeium conflato, fillieos dicebat, quí horum difcordias dicerent caufam euerfionis Reipublicae effe:nó enim ilz lorum feditíonem, non illorum inímícítiam, fed íllorum concilíationem atqg concordíam, pri» mum& maximum hoc ciuile malum urbi peperi(Ie, Caeterum Cafar conful defignatus,confe fim ad pacandos inopum& egenorum anímos conuerfus, de deducendis colonijs, agrisqy dí uidundis rogationem tulit, egrediens quodàmodo magifiratus dignitatem,& ad tríbunarum confulatum ducens, Cui rei cum collega Bibulus obfiflerer,&& Cato ín fuffragüs ualidiffime cum Bíbulo fentiret, Caefar manifefte ad rofltra Pompeiü produxít,ibitp eum appellans,ab ipfo quafiuit an lege probaret, Annuente Pompeío,Quid,inquít Carfar,ft quís aduerfus promulgationem uim afferat, nonne ad plebem auxilium laturus accedes? Accedam equidem ait,&€ aduerfus eos quí cum enfibus uobis mínitentur,enfem& clypeü feram, Hoc dício;Pompeius uftgin eam diem ned acerbíus quícquá dixiíle, necs feciffe uifus eft, V nde eíus beneuolí pure B gareeumpatatí, uerbum illudaiebant ex improuifo Pompeium effudifTe, Poft hzc tamen ma nifefle cognitus eft omnino in Rep. fe tradidifTe Cacfarí: luliam etiam Caefarís natam Scipioni pactam,íamd nuptuí ducendam,id míníme fperans, poft dies paucos Pompeius uxorem due xít,&Cad pacandam Scipionis iracundiam, filiam Faufto Syllz filio agtea locatam,ípfi tradidit, Ipfe uero Czfar Calpurníam duxit Pifonis filiam, Ex hoc tempore Pompeius replensurbem militibus, rem omnem uitenuit. Defcendente in forum Bíbulo cum coníularibus infignibus, Lucullo ac Catone comitantibus, irruentes hí defuper fafces illieffregere, Ex hís etíam alíquis fimi cophínum ín uertícem& ora Bibuli iecít, Duo praterea tribuni,qui comítando praceffez rant confules,faucij. Sic ergoab hísforo deferto, atq ab alijs quilegem impugnaturi erant, de diuídundis agrís promulgatum eft. Ex quibus anitmí plebis illecti,ad omnia illorum sefla quie Ícere,níhiliy animo obuerfari coeptum,fed filentío rogatíones quaíc perferre,fententijsip annuere, A ctaergo quibus Lucullus in Pompeium altercabatur,refciffa. Decreta Caefari utragg Gallía cum Illyrícisad quinquenníum:ín prouincíam ceffit cum quatuor legionibus, Creati in proximüannum confules funt,Pifo Caefaris focer,ac Crabiníus,uir inter omnes Pompeíj adus lator egregíus. His perfectis Bibulus fe domi claudens, octo menfibus confulatus curam omíe fit.literas uero dabat obtrectans críminansqp Cacfarem Pompeiumdp. Cato ueluti uerís admo: nítus fomnijs,& diuinatíone certa, imminente urbíatq; Pompeio cladem prxdicere in fenatu, ucullus curis feffus quietem agere,ueluti Reíp.ineptus cíuis, Ex quo id à Pompeio mamauit, commodius effe feni delitíjsobuerfari, quàm R eipub.admiíniflrationi. Extemplo tamen& ipfe amore fponfz lenítus, nuptae quammaxíme ceflit, ín agrís hortís&; cum ea utctítans,rieglecio foro& R eip.cura, V. nde Clodius tum tribunus plebis audaciffimus, intentus rebus;illá omíte tit. Cum ením eieciffet urbe Ciceronem,& Catonem captata praefecturze matería,ín Cyprum deflinaffet, Caefaremép expeditionem ín prouinciam agentem uideret, plebemd in omnibus haberet obfequentem, cum ín eíusgratiam fuo ín magiftratu ftudui(Tet, extemplo quaedam ipfius Pompet] acia refcindere conatur. Qua inre T'igranem quem€ uinculís diripuerat,cos mitem habet, Beneuolís praeterea quibufdam Pompei crimen infjcit, in ipfis Pompeij potens tiam experíri uolens. Demum cum Pompeíus defenfioni cuidam forte ade(Tet, Clodíus fce» ratorum& impudiícerum homínum multitudine feptus, in«dito loco fe collocat, deinde. fie Lex de agri diuidcfidisla taáCefare. , PLYTARCHTI?POHMPBINWYS C rogat:Quís imperator impudíicitía laborat? quis uir uirum quatit? quís uno digito caput fa, pit? Adquzilliueluti chorus quidam cum plaufu,difcutiente Clodio togam, ad unumquod magno clamore, Pompeius,refpondent, Hac ingenti moeflítía Pompeíum afficiunt,infolitam male de fe audire,& huíufcemodi pugna ínexpertiü, Tríftabatur etiam magiís,quod fenatum nouerat hac ín caufa contumelía latatum, Cíceronianz proditionis poenas exprobrante Hinc cumín foro plagas ufq; ad uulnera prodiífe contingeret,&& quídam ex domettícis Clodij,tut: bafummota fead Pompeíum tulíflet, gladium à circunflantibus inferre cognitus,Pompeius quoufc; Clodius magiftratum eum gellit, ín forum haud íagreffus eft, Caufam abfentiz Pom peíus hanc ferebat, Sed Clodíj iurgía&Cobtreciatíones, certior erant(ut fertur)teftís ut Pom: peíus ín publicum non prodiret, Domi ergo fe continens, cum amicis confultabat qua ratione íracundíam fenatus poffet exuere, Dicente Culleone Iulíam dimittenda efTe, SC ab amicitia Cz farisad f(enatum redeundü,non acquieuít, Hís uero quí cenfebant Ciceronem ab exilío reuo: candum, quod uir effet Clodio inímicifTimus, fenatuí&p pergratus,annuit, V nde Cíceronisfa trem cum ín medio foro magna manu produxiffet, cacíis ibí quibufdà nonnullisi faucijs,Clo dium fuperauit.Q uare Cicero ex S.C. redijt,qui confeftim Pompeio fenatti concilíauít,qui ue deinde pro lege orans frumentaría, quodammodo iterum omnis terrz omnístp pelagipopulo Romano fubiecii poteftate Pompeio integrá dedit.Ea enim lege portus omnes,negocíatorum conuentus,frugum difpenfationes,& unico nomíne omnía nautíca, atc terreflría Pompeio fubdíta.Clodiuslegem hancáfenatu non prodiíffeob annonze carítatem aiebat,fed angufliam annonz emanafle utlex promulgaretur,uelutinon ferente Pompeío potentía fuam extingui, fed ex nouo quodam magiftratu excítare eam femper quarítante. Alíj dicunt hoc confulea Spinterem machínatü efTe, conantem ad magiftratà promouere Pompeium, ut ipfead regem Ptolemzum auxilio mítteretur, V erum Canidíus rogationem ad tribunos ple.tulit, utí Pom peíus fine exercitu cum geminolíctore adPtolemzum cum Alexandrínis conciliandum defi naretut:cuí rei Pompeíus nó grauiter harfifTe uifus,fed fenatus id omifit,caufa honefle reddia, quod uíro tímeret. Caterum ín fenatu&€ apud forum proiectz quadam líterz reperta funt, quibus notabatur,Prolemaum orare,utí pro Spintere Pompeius dux ad fe mitteretur, Tíma genesueroPtolemzum fponte inquit fugi(fe& reliquiffe Aegyptum Theophanis fuafu,qui materíam quzrebat ut fenatus Pompeiti cum exercitu eo deflinaret, noua bellandi caufa pet; quifita. Sed hocipíeaftus Theophanis non tam credibile fecit, quantum natura ipfa Pompti incredibile, quíambitiongnon tam uafram,negj tam feruilem babebat, Defignatus itacj Pom peíus reí frumetaríz dux, diuerfa ínloca legatos amícostp mittit, InSícilià ipfe atq; Sardiniam, deínde ín Aphrícam nauigans, uim permagnam frumenti apparauít, Repetíturus Romam, cum mare proccllís infeflaretur,& gubernatores fe alto committere timerent,primus nauem ingreffus ancoramfolui íuffit,clamírans,Nauigare eft neceffe,uiuere neceífe no eft. Hacaudi cía& anímo ufus,lxta cum fortuna omne forum frumento,& omne mare nauibus impleuit, V nde G&atterís extra urbe íncolétibus híc apparatus fuperabundans etiam fuit, uelutéfonte quodam ímmenfa frumetí copía manaffet,[nter hzc res Crallica maxime Caefarem extulít,qui in remotíffimis locis cum e(Tet,€ bellum aduerfus Belgas Britannostp confereret,ob dignit» tem& humanítatem fuam no animaduertente Pompeío, apud populum grauiffimará etiam Reip.rerum curam gerebat.Corpore quidem círca rem militarem nó aduerfus Barbaros, fd ueluti uenator ínagonibus fe frui uídebatur,& fefe inexpugnabilem timendum praeparare. Aurumprzterea, argentum(Q, fpolia, ceterasQp diuitías ex hoftibus parras(tanta horíi aderat copiía)magno ín numero Romam mifit. Horum deínde largitionibus animos ciuium tentans, zdilihistp ad fpectacula tribues,pretoríbus quoq; atcy cófulibus eorumé donans uxoribus, multos fibi allexít. C uare ín redítu fuperatis Alpibus,cum apud ciuitate Lucanam byberns rec,omníü uirorum& matronarü magnum numerum eà acceífifTe memorant, cum plaufülz títíaG ingenti fe offerentiüi, Confulares uiri eó profecti funt ducenti, ínter quos Pompeius Cratfus fuere.Proconfulü quogi ac praetorum centum& uiginti fafces ante Caefaris foresítv fpeaií. Alios quippe omnes fpe donísG repletos Caefar dímifit:cum Craffo aute atq; Pompeo facdus ínitum,utí petant ipfi confulatum, Carfar& eís auxilio fit, ad fuffragia frequétes mittens mílites.Deínde cum declarati cofules fuitfent, utextemplo prouíncías exercitusqs decernettt, Cafarit Crallías ín aliud obfignarent quinquennium, Hxc cum uulgarentur,grauiíter ab optí mfs habita.Ex quo Marcellinus magna in populi frequentia ambos corám interrogat,an cor fulatum proximis ín comitíjs petiturieflent.Cuí cum d plerifq; refpondere íuberentur;prit inquit p ind B f pe tur do nei pr ex fet qu de tío lu: fam p" o$&5"7 P sgh X" m nn"—"4 ANTONFLIO TVDERTINO INTERPRETE. 249 NI 3]"m]»» f inquit Pompeius;feforte petiturum;aut non.Craffus mitius refpondiffe ferturtinquitením fe &áurum,quod in ufum Reip.fore exíftimaret. Marcellinus itaq? cum non eflet aequo ín Pom eium anímo,fed uehemens obtrectator fieret, quod mínus grate refponfum fibí fuiffe uideba tunomnit,inquit Pompeius, Marcellinum íniuttiflimü effe, oratíam non habet quod ex muto doquens factus fit,& ex famelico crapulà exhalans, Cattetis deinde ápetiítione confulatus abflí nentíbus,L. Domitium Cato exhortatus eft ne cederet. INon ením pro magí(tratu, aiebat, fed prolibertate publíca cum tyrannís effe certamen, V nde Pompeij fautores hunc Catonís toná extimefcentes,& ne omnis fenatus illi ínclinaretur,plebístp Inmutarentur aními, non permía (ere Domítium in forum defcendere, fed uiros armis municos mittentes ipfiobuíam, Melírumt quicum lampade prxíbat,trucidauerunt;aliosQp uerterunt ín fugam, Cato fugientíü ultimus dextrum cubítum faucius abijt,uíctus dum Domítíium palám uíndicat, Hac ígitur uía domínaa tion aggreffi, non honeftius cxtera admíniflrarunt, Sed prímum cum Catonipratutá popue lus decerneret, fententíam& proferret, Pompeíus íncufatís auguríjs concione dímifit, Antíam poflea& Vatínium corruptis largitione centurijs elegerunt. Deindeltribuno plebís Trebonío rogatione tulere, utí Carfarí(hoc ením eí ex príuato foedere debebant) fecundü quínquenniá in Gallias decerneretur,Craffo Syría& expeditío ín Parthos, ipfi Pompeío Aphríca& utragg [beríacum quatuor legíonibus.Quibus peraciis,Pompeíus ex hís legionibus petenti& orans i Cafari duasad bellum Grallícum conceíTit.Craffus confulatu dimíflo,ín prouincíá profectus cfl. Pompeíus conftructo theatro,gymnafia alíaatque alia,fed ín eius confecratíone mufict exe! híbuít,uenationes preterea,quibus quíngenti leones cafi,elephantes deínde;horrendü quipz pedirumd fpectaculum, Ex hís terum ín admiratione populí atque beneuolentíam ductus permagnam ín fe conflauít ínuídíam, quod ueteríbus amícís milítíá prouincíasqp decernens, ipfe peramoena Italizeloca tum hic tum íbí uxorí cedebat. Non ením fíue amans fiue amatus difiungi patiebatur. Hoc quippe ferebatur uulgatuméy erat, fponfam uír& pranímíum amaz re,quz immature carere eo nequibat.Sed huíus caufa fuiffe uidetur uírí contínentía, quí non nifilliadmifceretur.Modeftía eriam confuetudínis domefticze,res quippe pergrata, qua mu líerum genus maxime oblectatur.Contínentía ueto credendum erat,ní Flora ípfa fcortü perz iuriocrimínetur, Fertur comítíalibus ludís, cum faucij quídam cafítp nonnulli adPompeíum ie miru d ueniflent,euma fanguinis contactu ctuentaflent,ueftem mutandam petíjíle, Qua ínre Cum smorin Pompe tumultus feruoráíllam portantíum,curfusdp permagnus fieret, fponfa quz tum erat grauída, iumimarituni. toga infecta cruenta, collapfa femíanímís eft, uíx£p id tulit, Ex hac turbatione metu ímmaz tureferunt partum eedítum.Cyatergo Carfarísatque Pompetj amicittar querebantur,mulierís amoré maxíme incufabant.[terum ea grauida facta foemínam peperít;atque€ dolore paríendí mortéobijt; Nata etiam non multos poft dies matrem fequuta, Pompeíus cum coníuge apud lulietort. Albani cumulare appararet, à plebe coactus ín campum Martíum funus extulit; ín quo mae císfponfz miferatio cogníta eft,quám Cxfarís,feu Pompei] gratía, V erum ex duobus hís ma gisabfenti Cafarí, quám prarfentí Pompeio honores tribui uifum eft,Confeftim enin tumula tuarí ciuitas coepit, resqy omnes ínfano dífcordit&p fermone uerfari, ueluti hactenus magís occus luiffetíngeníum,quám extínxiffet uirorü horum affinitas. Non multü deinde poft Craffíclaa: desapud Parthos accepta Roma nuncíatur, Is quippe cum magnus eflet obex bellí ínteftínf, defunctus uírís frena laxauít, A mbo ením eum timuerant,eoG uíuente quíícy uiro infidebarz utuero fortuna obftaculum íllud certamínis abftulit,extemplo(ut inquít comícus) alter ín ala terum ungítur,& in arena manus frícat:tam parum fortuna humanz naturz conferc;Ea enit nihil cüpidítatéimplet,ubi tanta imperij amplitudo díuerfarumi magnitudo nationum locos rum duobus fat non eft uírís. Audíentes legentesip omnia ab eís tripartita quondam,fuiffe, acunumquenqp fua fortitum acquíeuitfe, Romana imperíum fibi non fufficere arbítrati fant, AtquiPompeíus pro concione inquíebat,magiflrratum omnéfe antea aflequutum quám fpez tauiffet, eumd depofuiffe cítius quàm fperatum effet, Et Hercule certíffimum fibí teflímoníá eiantexercituum dímiffiones. Cum uero Carfar copías dímiffurus non uideretur, qyarebat Pompeiuspublícís magiftratibus aduerfus Caefarem fe muníre, alíud nihil tamen ínnouabat, uolens omnino uideri fe non credere, fed defpícere magis ea negligereqy. Caeterá ut dilata coe mítía funt, cíuíbus largítíone corruptis, Pompeíustp interregnum defpexít, rumor extemplo addíCtatorem exortus ín urbe eft. Hunc Lucilius tríbunusplebís prímü efferre eft aufus,plee bi füadensuti Pompeíum dictatore declararent, Verum cum his obfifteret Cato, Lucilíusdere fetribunatu abdicare coactus eft, Pompeium tum amicorü multi excufauere quod FARRG e peio dicla, P-L V.T-À R^'C'HTI PO NOP;OB IV S5 c illum non quafuiffet;pro eo nil obfecrauiffet,eütp haud uoluiffet,C ue cum laudauiffet Cato,. Pompeíü exhortatus efl, ad Reipub.curam recapeífendam, Obquz uerítus Catonem ille,ad priorem ornatum utbís uerfus eft,creatítp confules funt Domitíusac Meffala.Sed cum poftea res ad interregnum redíffet,fermonesq; multi de díctaroreiterü excítarentur, uim extímefcens Cato,cenífuít legitimum quendá magiitratum Pompeío dandum,& impuram íllam diatoris potentíam atque tyranníde abolendam, Qua ín re Bibulus Pompeío inímícus prior ín fenaty rogatíone tulít, utunícus conful Pompeíus decerneretur;aut ením,ínquít,R efpub. ab ínfian teturbíne falua fiet,aut optímo párendum erít,Hacfententía cum propter oratoré monflrofa uíderetur,furgens Cato,expectationé praebens quod Bibulo contradicturus effet, filétio adio, eidem innixus eft,à fefe illam ínquiens mínime afferendam fuiffe, fed ab alio illatam comproba re;iuberetp in ipfam íirí, quemcung; magíftratü magis elígens,quám nemínem, Pompeium: exiftimans ea tempeftate falubríus,quám alium effe profecturü.Q uo à fenatu fufcepto, deae tum eftuti Pompeíus conful creatus folus magiflratum gerat, fi; collega opus effet, non ante duos menfes,experimento doctus,collegam fumeret.Sic ergo per Sulpítium ínterregem Pom peius conful factus, Catonem grata beneuolentia falutat,gratías fe illi habere faffus,eumgora uit uti priuatim ín eo magíflratu confilij curam fecum gereret.Sed Cato Pompeium gratias(bi habere haud dígnü exiftímauit,ob eum ením nihil fe dixiffe refpondit, fed ob R eipub.caufam, Príuatim uero rogatus confultor fierí,etfí míníme íd rogetur, publice fe dicturum inquit, que ín Rempub.fore iudicauerit.Huíufcemodí ín omnibus erat Cato, Pompeius ín urbem profe h*-- H:C H LH 4 a E H Ll 4?-. n Cornelia àáPós&us, Corneliam MetelliScipíonisfilíam duxít, non uirginem, fed uíduá nuperrime relíciam à Publio Craffí filio, quíapud Parthos defunctus eam uírgíné duxerat, Aderant quíppe pude Ix; prater etam formofitatemultz amorís gratíz, Círca enim líteras pulchre perita, circafides, círca geometríca: praterea confueuerat philofophís fefe fáluberríme praebere. Mores deinde omni faftu& importunítate mundi, qua duo íunioríbus obuerfari foeminis folent in eaídédie fciplinas ductis.Pater& genere& gloría haud pudendus,Id tamen coníugíi, quía íncongruá etate uídebatur,multí improbauere,filio enim Pompeij illam fore magis copulandam eaatas admonebat. Honeílíores uero cíues rem Romanam tum procellís uectam d Pompeíodefpici aiebant,quem populusliberatorem urbis conftítuerat,euma unícum eí curze prafecerat, Sed p ipfefertis,ínquiebant,coronatur, nuptíastp celebrat, cum confulatü ipfum rem ínfortunatam fibi fore exiflímare deberet, quí haud fibí ita prater legem mandatus effet, fi floruiffet patria, Cateríi cum ín reos orbis acex largitione corruptos prafideret, leges fcríbens per quasíudi cíaferebantur,in caterís fe honeflum integrumdp feruauit,prfidium ornatum fimulquie temép ín curía,fuo confenfu,fuísdj armís prxbens:ín Scipione tantü focero, quí tum damnari uidebatur,crímen non effugit,apud enim fefe fexaginta ac trecentís iudicibus domí conuocatis auxilíum illi attulít.C) uare accufator ab rei impetítione deftitít,cum Scipionem uidifTet medio ín foro d iudicibus przcomítatum.[terum& male de fe Pompeíus audiuit,quod cumlegesft tuiffet negro reis laudes fierent,ipfe ad iudíces ingreffus eft Plancum laudaturus.[n quo Cato (eratenim ex íudícü numero) aures maníbus obítruens,non uellej;inquít, fefe habere laudes, prater legem auditurü;unde Cato príus quám fententíam ferret,eíectus eft,Plancustameniu: dicum fententíjs eft damnatus,non fine Pompetj rubore, Poft paucos etíam dies Hypíxus uir coníularís íudícíum uitans,cogníto Pompeium ad coenam lotum proficífci,eius genibusaccu * buit,euma& obfecrare coepít.Sed Pompeíus cum fafta eum prateríjt, illum,ínquíens, cocnam fibi difperdere;aliuddy conclufit nihil, Síc ergo iniquíor effe uifus, probris laceratus eft, Catera autem omnía ordíne compofuit,collegamiy fibifocerum ad reliquos quínque menfes delegit Deinde decreto fenatus prouincix fibi ín aliud quadriennium datz, mílle& talenta quotannis fumere, quibus exercítü teneat, alat&p. Quibus cognitis, amici Czefarís dignum exiftimauere & de Cafare ratione habendam effe, quí pro R omano ímperío tot bella tractabat, Autením dígnum eum dicebant fecundo potíri confulatu, aut militíze tempus fibí prorogandumt, ne dux alíus eifuccedens gloríam laborü ipfiauferret,fed ipfe honoris przmía iníret,Círcaid cum altercatio orta effet, Pompeíus uelutí ex beneuolentia pro Carfare tnuídiam effet excufaturus, feliterashabered Cafare inquít,quibus optabat fuccefforem,& fe ab expeditione liberatí.[us tamen petendíconfulatum dari fibilícet abfenti;zrquum effe cenfere.Hiís cum obfifteret Cato; Catonísty factio, uberent& Carfarem dímíffo exercítu príuatum accedere, atqueíd demum coe mode obtínere poffe, Pompeius nulla contentíone facta, fed ueluti uictus, fufpicioné de fe maiorem prabuit,quod xgre ín Czfarem fentíret, Mifit deinde prolegionibtüs quas Cari commos Beds emm qu^ oS ge m y p mp"S adii b e a&-—— VO Qa 0— Neapolím cum uitae peri crapro ipfius omné ambíret,quaq; magna& cung fibi icobuíam prodítum eft,utpro numeronull tusomnes paffim uictimis aclibaminibus replerí. Multiprxterea fertis ornatí fub lampadibus cum füfcepere,flores ín eum facere,gradientemq ufque cothitari, V nde ipfius cultum profez herrimiü ac fplendidíffimü fpectaculü inter alías belli caufas non mínimá fuifTe fea silliexuperanscum magnitudine fimullztítíz omnem agendorü ratío nem.Praterea felícitates geftaty femper tuto ín loco ponens,obtp íd defines cautíor effe,in ima puram audacía contemptumépíncidit de Cefaris uíribus,quod non armís,non aliquo induftrío efibíopus foret, fed multo facilius Cafare effet abfumpturus, quàm eum antea fublimae quílegiones Cafari conceffas Pómpeio é Gallía adduxez rau lsenim maxime res Giallicas Caffarís extenuauit,& in Caíarem male dícacem exercuítlítiz Pompeíü dícebat fuarum fe uíríum nomínísi ignarum effe, quí alijs armis iri retur,quem eifdem Cafarís copijs perdíturus erat cum prímü ínfpiceretur, tan tum elfe odí& aiebat quod milites ín Caefare feruabant, tantumip effe defideríü quod aduerfus Hisergo Pompeíus elatus eft,ac huíufcemodi contemptus ob ingente fidu &umig pulc runtSubijcením fa(tu oper! uiffec. Hís addebatur Appij redítus, guam;ipfumtp Cafarem muní Pompeíü tenerent. ANTONIO TVDERTINO ? INTERPRETE 250 commodatierat,eas repetens, rebus Parthícis fimulatis.Sed Cafar lícet noffet quibus ex caufís milites tepeterentur,ipfos remífit grate ample donatos.Inter hac cum Pópeius apud urbem culo elanguiffet,conualuít, Hinc Praxagorz fuafu eíus urbís cíues fa faluteduxerunt:quos cum ímítarentur finítímí,& deinde cum res haec fic Iraliam quaqj parua ciuitas díes quaplures feftos egít: preterea undee us fatis effet locus,fed uíze,oppída, pore ciam itaplenior factus eft, uteos qui bellum extímuiffent, eluderet, Cumáj dícerent quídi, ad inuafione Cafarís fe non uidere,quíbus uíríbus fe Pompeius tueatur,fubridens uultu&p profu fior, eos haud íd curare admonuít, Cum ením,ínquít,terram Italíz pede pulfabo,fcatebunt pe defiresequeftrestp copiz.Sed Cefar ualídíus iamiam rebus ímminebat,quí cum nondü longe Iraliamattígiffetfeduló ad urbem deftínabat milites,ut comitijs adeffent. Multos híc tum ciues pecunijs fibi allexitmultos etíam prímorti munere placauít.Inter quos Paulus conful ob mille & quingentatalenta mutatus eft,& Curío tribu, plebis à Czffare ingenti eerealieno liberatus, ac M.Antoníus ob amícítíam Curíonis eor qua: Curío debebat partíceps. Improbatus tum interhzc Cafar eft,quod cum quís ex hís qui ab ipfo uenerat, flans íuxta fenatü audiffet quod Cafariprorogatío non daretur,manueenfis capulo percuffo ínquít, At híc dabit gladius, Hxc itaque acta, apparatusdp ín hanc mentem ínclinabantur, Curionís tamen fententíz precesq pro Caffare magís populares uíderi, E duobusením unum zx quum[ore cenfebat, autà Pom peío repetendü exercítum, aut Czfarem ab expedítione non reuocandü, Aut ením príuatos iuxta eos perpeffuros dícebat,aut aemulos ín hís qua publíce obtínent quieturos.Sed híc altez rum ínualídá facere molíens,quam tímet potentíam geminat. Ad hzc cum conful Marcellus, pradoné appellaret Cafare, íüberet&; eum fenatu hoftem íudicarí ní arma ponat, Curío co4 míte Antonío acPifone fenatum redarguere ftatuit.luffit enim eos quí cenferent Carfare tania tum armaponere,Pompeíumdg ín magiftratu effe, éloco transferrí,& maior eorumsnumerus ínaltericuríz partem translatus eft. Poft aut€ cum íuffiffet transferti eos qui cenferent ambos proarmísamouendos,nulloty effe ín magiftratu,pro Pompeío duo et uígintitantum fenfere, Cutioni uero omnes harfiffe uifi, Ex quo híc ueluti uictor fplendídus Iztustp ad plebe prouez duseft,atque ab ea cum plaufu iníectu&p fertorü florumép fufceptus.Pompeíus tum ín fenatu nonaderat: exercítu& ením ducibus urbé ingredi haud mos fuic. Marcellus ínter hzc furrexít, fcinquiens fededooratíones nonaudire.Deínde cum uideo,ínquit,decem legíories íam Alpít iuga exuperantes,uado& ipfe uírum miffurus,quí pro patría eis obijcíatur. Hinc ueftes ueluti publico ín lu&u mutauere.iMarcellus autem ad Pompeium per forum graditur, fenatu fubfes quente,quí coráiíllo conftítutus,[ubeo te, inquit, Pompei patríam defendere, fruity praparae tis copijs,& alíarü delectum habere.Eadem dixit Lentulus,alter ín proximüt annum tum con ful defignatus. Pompeius índe cum coepiffet delet agere; alij non paruerunt,ali(& hí pauci) fegnifragilí&; animo dí&isacquieuerunt plerique uero militi folutione acclamare. Agtoníus ením Czfaris epíftolà ínuíto fenatu apud plebem recítauit;affectus popularí gratíze accomoda toscontínenté. Orabat ením ambos prouíncíjs excedere;& exercitibus dimiffís fub plebe ame bos conftituí,plebísip iudicío fabijci.Lentulus íam inito co nfulatu fenatum haud habebat. Cíz cerot nuper é Cilícía profectus, concíliationem amborü agitabat, ut Cafar Gallía decedens, reliquo dimíffo exercítu, cum duabuslegionibus apudlllyricos alterum expectaret confülae tum, Quibus dedígnante Pompeioperfuafi funt beneuolí Carfaris alteram ionem etíam 2 Saerababita ob Potitpeij[e luteitt, 9 PLVTÁARCHI'POMPEIY3 C dímítti fed aduerfante Lentulo,iterumt acclamante Catone falli eos,Pompeíum deéipi.con:. cordía finís nemo datus.Dum hacaguntur, nuncíatur Czfarem Arímínum cíuitate amplam Italíz apprehendiffe;ac palám cum omnibus copíjs Romá impetere.Sed hoc falfum erat: pro« ficí(cebatur enim maiore non habens manum quám trecentorü equítum,& quíng millíii pes ditum. Alías ením copias quz transalpes tum erant, non expectauerat, irruere extemplo tura batís rebus improuífisqy magis eligens,quám tempus hofti praebuiffe ad pugnz apparatü, Ad fluuíü igitur Kubiconé profectus, qui prouincia fuae límes erat, filentío fubíedit mete anceps, fecum ením uoluebat magnitudifié audacic.Deínde uelutí quí ín uaflam profunditatem dpra cipitío fe inducunt, animo muffans,& ad ingenté rem ftupídus, cum ad adftantes uerfus, hoc folum grace exclamaffet, lacia alea, fic exercitum trafjcít Huius reírumor cum prímum in urz bem írruiflet,eamQ palàm compleuiffet, metus tumultusip qualis nuni antea terroré paffim iníecit,Patres extemplo ad Pompeíum delatí,omnesdp magiftratus fimul concurrere ade(fec" Deínde ínterrogante Tullo de exercítu,de&p apparatu,& Pompeio fubtrepide aiente d Cafaz re profectos prxíio fe habiturum, putare& priore dele&um quem celere egerat,ad numerüfo retrigínta millium, exclamauit Tullus, elufiftínos Pompei, legatosip ad Carfare mítti cenfuit, Phaoniusuero ín cxterís homo haud improbandus, fed licentía atque iurgijs quamfzpecona tusaudaciam Catonís ímítarí,tum íuffit Pompeíà terram pede pulfare quas promiferat copías conuocante,Q uam íntemperantià Pompeíus modefle tulít, Cato inde cum Pompeiü admone reteorum qua ín ipfo inítío de Carfare fibi pradixerat,refpondiffe Pompeius fertur, díuíniora illa fuilfe quz Cato uarícinatus fuerat, fed mitius ab fe peractum extítiffe. Hinc Cato fententia dixit uti Pompeius dux imperatoría poteftate deligeretur,addens huiufcemodi uirorü effe mas gna efficere mala,eademép fugare.Hic autem extem plo ínSicilià profectus eft.Eam enim pro uínciam ipfe fortítus fuerat,aliorumé& quifqg ut fors dedit aliam fibí defignatá petíuit, His ergo omniífermeltalía commota,quíd agendá effet,cuígy ín dubio erat. Alij fuga Romá repetíuere, alij ab urbeforas efferrí,linquentes urbem tot procellis tanto turbine infectam,habentemc quod ín ufum foret, perfragile,quod uero euitandà, ualídius, ducib ustp ipfis perdifficile, Non enim faserat metum foluere,neque finebat quis ratíone Pompeíum ut, fed omnís qua pertur batíone affectus fueratterrítus,aut moftus, uel anxíus,eadem illum opprimebat, eademá díe diuería innítebatur in confilía.De hoftibus nil Pompeíoaudirecertü erat,cum nuncíarentmul tí qux cafu percepiffent,deinde quod poftea re alíter comperta, negaretur fides,Ergo cumflae tuiffet huiufce turbatíonis certíor fieri, omnes iubens patres fe fequi, praemoníto quod qui re» manfiílet,uir Cafaris ic HR EM circiter diluculum liquit. Confules tum nullis pera Qs facrís,quemadmodü ín bellorum aufpicijs fas erat,effugerunt,[nter hzcipía pericula cone fideratus Pompeius eft magna uírorum beneuolentía, Cum ením multiobtrectarent mílítia, repertus nemo eft quíducem odíffet, fed certum erat plures eos effe qui Pompeíum línquere haud poffent,quám qui ob libertatem tutandam fugerent, Paucis inde diebus poft, Carfar Ro mz cum aftra adimouíffet, eam apprehendít:qui caterís placídebenigne& pertraciatis unis tantum Metello tum tribuno plebís,quod ex xrarío Cafarem affumere ceníum uetuifTet, ne cem comminatus efi, mínísi addídít oratione etíam afperiorem.Inquit ením,non magis id(ibi di&uquám factugraue.Ergo Metellum cum índe amouerí coégiffet,capto pro opportunitate ceníu, Pompeium perfequítur,eum ab[talía eíjcere properans, antequá ex Hifpania copiz illi coníungerentur.Pompeíus autem Brundufio fufcepto, potítus claffe, cofules confeflim trafje cít,cumtp confulibus cohortes tríginta Dyrrachium pramittít.Scípionem uero focerá, acCn. filíum ín Syriam mifit ad claffem conftruendam. Ipfe uallo Brundufij portas muniens, prae reaín moenibus ínftítuensleuis armaturz quammultos milites, iubensqj Brundufinos abfque metu domi eíTe, omnem ínteríus cíuitate effodít, uallauítá, acutísQp fudíbus impleuit omnes ipfius uícos prater duos per quos ipfe ad mare defcendit, T ertía deinde die catteram multitudi nemiín nauibus magno filentiolocatam habuít,quo facto, murorü cuftodíbus dato figno, curi €os accelerátes fufcepiffet,extemplo cum omnibus nauigat.Cefar cum derelí&a ab hofle moe nía uídilfetfuga ntelle&a,parum fermé abfuit, quin ín fudes foffasáp praeceps ínferretur, Sed remaperientibus Brundufínis, afar ínfpe&ta ciuitate, circum ambita, foluiffe omnes inue: nít przter milítes paucos,quícum duabus füperfederant nauibus, Alijhunc Pompet; abfcef? fum ínter eíus przclararei milítarís opera reponunt.Sed Carfarem admiratío cepít,quod Pom pecus quíciuitatem permunitam habebat,quiue copías expectabat ab Hifpania, pelagiq tum erat polleíTor,íta Italia relicta abfceffiffet,Incufar& ipfum Cícero quod Themiftoclís militiam magis E Y L1 "w-- Ww— 5 "- 35»—NWwW' A B ANTONIO TVDERTINO INTERPRETE, 25t magis imitatus effet quàm Períclis,cum tes ípfius,huíus magís quàm illius geftorü fimilitudine ererent, Inter hac Cafar quoníam tempus aduerfum extimefcebar,(tudiofiífima pacis opera oftendit, Capto quippe Numerio Pompeíjbeneuolo,Brundufíum eum mífit, rogans zquo ei iute concilíarí,fed Numeríus cum Pompeio abnauigauít. Cazfar igitur diebus fexagínta Italía abíq; cede potítus,de perfequendo hofte confultat:fed defectu claifis mutatis anímis, caítraad Hifpania mouet,optans copías qua illic Pompeio milítabant ad fefe ducere, Dum hzcagune tur, magna uíres Pompeio conuenere, V ís ením maritima ferme inexpugnabilís affuit: quínz gentx naues ad pugnam expedita,& ín ampliorí numero fpeculatoríz lyburnztp: equitum Romzácltalie flos millia feptem,non genere,non opibus, non dignitate infimus: peditatum ueto,quod ís promifcuus erat;& egebat exercítationís,ín[bería fubfidens exercebat,non quíz dempiger,fed ueluti príma florens íuuentute,gymnafijs frui, Magnáü quippe tum erat ad aní^ morum fiducíam, Pompeíum Magná'afpicere duodefexagínta annos natum pedítes prímo, Pompcij uir deínde equítes ín armís exercere;nudared perftrenue enfem equo currenti uectü, conderegg. tre bellica, peropportune:praeterea ín íaculatu non agilitatétantü,fed robur proxuliacula torquédo often tare,quem ex iunioribus pleríq; haud exuperabát. Ad ipfum confluxerunt&€ reges,& natíoz num príncípes;atque d Roma tot prmorum,ut círca fe numerus perfedii fenatus effet, A cce(z fit& Labeo Cefarerelico,cum quo longa fretusamicítía ín Gallos milítauerat. Deinde& Bru' tus, eius Brutífilius quí in Gallía cafus fuerat,uír quidem magnanimus,et quí Pompeio nil de acceffü pradíxerat, antea; Pompeíü nundj falutauerat,ceu patrís interfectore, eítum íllefefe——| fübíecit ut ducí quí prolibertate patríze arma fumpfifTet, Cícero etíamlicet aliter fcrípfi(Iet,cen, i fuiffetqp,tamen pudore eft captus,non effeíneorum numeroqui pro patría fe perículis obijce rent.Delatus& Seftíus huc eft homo xtate decrepitus,cuialterum ín Macedonía crus mutila: tum fuerat, Huic cum ipfum eluderent czterí,riderentqy, Pompeius prímo ín confpectu afTur"i texit,occurrítip, magnum exíftímans fibi teftimonià fore, uítos prxter xtat uírestp prolibere M tate commune perículum cum ípfo fubire.Habito deínde fenatu,& Catone fententiam dícen i tecum flatuiffent neminem cíuem extra aciem interímendum, neque cíuitate Roma fociam ditipiendá,tum magis Pompeij partesà mari coepta, Quibusenim bellínullum commercium| erat;ut quod procul íncolerent,aut quod ex eorum fragilítate negligerentur,hí tamen animís, fauore,& oratíone, quítatíconcertare, putantes deorum homínumép hoftem illum efTe, quí cum uoluntate Pompeíum uictorem effe non optaret, Nihil tamen minus& Catfar beneuolü efe uíncendo prabere,quí Pompei copías cum in Hifpania fuperauíffet, captíuasdp duxiffet, earum ducesabire dímífit, militesi fibí adiunxit, Deinde iterum Zflpibus exuperatís Italíam petcürrens,ad Brundufium delatus eft;cum íam dies breuiffimianniforent.Pelago hínc fupe rato ipfe ad Nerícum mouit, lubiumáy uirum Pompeioamícum captum eum habensadPom peium míttít,eum prouocans utííaunum ambo conueníant, tertía índe díe copías omnes foz luturí, amicítg facti iureíurando obnoxij ín[talíam redeant. Flxc Pompeíus dolum iterum efle exiflimauit, celer&p ad pelagus profectusloca omnía oppidatp apprehendit qug uel recee ptacula ad pedeftres copías haberent, uel ftationes aut figna quada nautis effent. V nde quo cung fpirante uento, aut frumentum,aut milites,aut pecuníae Pompeío afferebantur. Cacfar interim terra marídp locorum anguftijs oppreffus,neceffitate uíctus pugnam exoptabat, Hínc| aggreífus faepius hoftium munítíones, eosp laceífens leuibus pralíjs, plerafqj earum cepít. In| his& obtigit ut fer& peffundatus Cafarfuerit,omnemQp amiferít exercítum,Pompeío ftrenue 1 certamen ingreíTo,ac ufqueomnium fugam cum cxde duorum míllíum perfequente. Qua ini recumuiírruere, aut congredi, aut non tímere nefciuíffet Pompeius, Carfar díxífTe fertur, ea díeuíctoríam apud hoftem fuiffe, fi iíncentem hoftem habuiffet. Hís itaque Pompetj milites dati tem omnem ferro decerni ftudebant,Pompeíus regíbus,ducibus,urbibustp exte!nísuez luticonfectum effet belltim nuncíauít: à perículo autem pugna longe abhorrebat, putans& tempore& anguftíjs fefe uírosexpugnaturum;uíros armís ínuíctos,fuetosty annís quamultís fimul uíncere,& adalíam militiam erroresqp ac mutationem, caftrorumá foffas, murorumécp erédiones ob fenectam rardos, obép íd congredímanum(ü conferere celeres, Nibil nfínus pae rumper antea Pompeíus ad fuos uerfus, ut manerent exhortatus eft, Cum uero poft pugnam Cafar ob angüftías commeatus caftra mouiíffet,et per Tamanos Theffalíam peteret, Pompeía norum anímíbaud amplíus contineri potuere, fed fugere Czfarem clamantes, alíjipfum mox perfequendum;alíj ín[talíam tranfeundum cenfebant. Seruos alíjamícosq; Romam defljnaz ueread domos iuxta forü conducendas,ueluti confeftim magifiratus íniturí, V ol teni etiam 3 ——RÓ— PLVTARCHI PO:M/PEBIVS c multi Lesbum ad Cornelía nauigare, nuncíantes bellum finem habere, Illuc enim Pompeíus TM ipfam fubdeflínauerat, Frequente uero fenatu Afranius fententia díxít, Italíam fore tenendi, | eamením effe maxímáü belli przmíum,flatímt hís quí eam habuiffent aiebat addi Sicilia, Sardi níam, Corficam, Hifpania, Galliam: praterea omnes ipfius patría preces plurímü ad Pom; peium ferrí,manus propemodü ad eum protendétís, pulchrumá non effe eam defpícere pro: pulfatam, famulantéip feruís& tyrannorü adulatoribus. Ipfe uero Pompeius non Íplendorís fuí exíftimabat, Cafare fugiente non perfequí,fortuna id dante: praterea indígnü iníquumà ceníebatScipionem linquere, alicsd coníulares uíros círca Girzciam ac Theffaliam confeftim in poteftate Caefaris uenturos cum ceníu copíjsip permagnis, R oma fatis eos cura gerereins quíebat,quí remotiffimis locís bellum pro ípfa gererent, ut quieta malorü&p expers libera uín» centem expecaaret. Flaccum fiatuíffet, Carfare perfequitur, animi quídem certus pugni non inire,fed obfidione ambire hoftem, propíustp infequendo eum anguftijs comeatus conterere, Hoc ením maxíme fibí conducere& alía ex caufa putabat, Sermo ením ínter equites fparfus i erat,quod confeftím pro£ígato Carfare oporteret illum príuatum effe, Dicunt alij Pompeium I»! huius reí metu nulla ín realicuíus digna opera Catonís ufum fuiffe, fed quodín Czfarempro: Ml| ficiícens, maritími apparatus pracfeciteum liquiffet, trepidus ne Czefare cefo,ab eo confeflím Mr cogeretur magiftratü ponere, Quietus ergo cum hoftes ínfequeretur,ín crímíne obtreclatíoz UTI nedjp erat,quod non contra Cefaré militíam duceret,fed ín patríi fenatumáp,ut omniín tempo re dux effet,& abeffetnunquá ab hís quí eum dominari optabant, ac míníftrorá fatellitum n uíu, Domitíusauté Barbus Agamemnoné eum& regem regü femper appellare folitus, inut« M día ipfum perurgebat.Phaonius praterea non mínus ínfeflus erat, uir fummze audacia:&ma le dícacílingua potens: V íríenim, acclamabat, hoc non lícebit anno ficus ín Tufculano carpe i re, Lucius etíà Afranius is quí ín Hifpania copias amífit, proditionis haud intactus, Pompeíü tuncafpiciens pugni detrectare, mirari fe eos dicebat quíeum íncufabant, cur ad infiítutorem prouíncíarü profectinon pugnent. Hzc huíufcemodit alía multa oblocutií, Pompeíü uirum n fama& pudore aduerfus notos ínferíore ui compulere, ut optatibus& íllorü fpei obfequere: tur,oprímaméa fuam ratione omítteret,quod non unícz nauís gubernatorí, nedum totmilità | D&copíarüampliífimz poteftatis duci tolerandü fuerat, Hic quippe medícos quí nunquá cupie | ditatiobfequeretur laudans,longíori ipfemilitíz ceffit, uerítus ne in falute mosftior fieret, Qua enímratíone diceret quis illos fuite fofpites,cum alij iamíam confulatus,ac praturas alij perca« ! fira círcunductiambibant v Scipioni ac Spinterí Domitíot de pontificatu Czfarís contentios nes altercationestp accontilíabula erant,uelutí aduerfus fefe Tigranes Armeníus, aut Nabas thzorumrex mílítaret,non Cafar ipfe, Cafarístp illíus copiae,cum quibus mille urbes uí cepit, regionesá trecentas fubegit, d Cialis Geermantsiy pugna ínuíctus, quí pralía plurageflit, di recenfere quí(quá poffet,quidecies centena millia hofti perfequendo cepit, centena rurfus ín acie cecidit.Flitamen tam pugna exoptare aufi,tumultuc eíímmínere,cum in Pharfalicü cam« pum defcepdiffet, Pompeium fenatü habere cotgerunt,in quo Labienus equitá prefectus pro ro(trís prímus fe iurauít non antea d pugna reueríurü,quám hoftes in fuga egiffet, Eam& om« nes fententíam iureiurando affirmauere, Carter per quiete uifum Pompeío eft, ad theatrüfe ! proficifcí,ín& eo plebis uulgus fibiloge applaudere, I pfe Veneris uíctricis templá multis exor nare ípolíjs uidebatur,Ex quibus prabuere haec fiducia,haec terrore iniecere,trepido ne generi ^xíarís,quodà Venereducü eft,gloría fplendor& ex fefe fieret, Seduli deinde per tumultum in| firepitus eum fomnio excítauere, V Itíma hinc uigilia ipfo ín diluculo quieté permagnáagen Dn te;in caftris Czrfarísingens flamma emicare uifa, fupra Pompeíj exercitá aduolauit, Hocfe ui« dile Cafar affirmat, cum uígilias circumambiret, Prima deinde luce cum uafa colligi íufliffet, & contüberníaraperent milítes,ac impedimenta pramítterent,aduenere exploratores nuncia tum,fe arma multa afpexifTe ín hoftía caftrís circunferrí, motumG actumultü eum uirorü effe quiad pugni mox exíturi effent, Pofthos affuerunt alij afferentes am primos in aciem fltuí, T'um Carfarexoptatam inquiens adueniffe díem, ín qua cum uírís, non cum ínedía, noncum Tunica r&br4 egeftate['ugnandü efTet,extemplo corá contubernio tunicà rubram ponííuffit,Hocením Ro figwm p«gne manispugnz fignü eft, Milites id cum afpexiffent, cum clamore atcp alacrítate dimiffis contu« Koiatis, berníjs ad arma inferuntur, Ducibus deínde defignate intentis acieí,quífcg ueluti chorus qui» damabíc; tumultu cum medítatu quiete; infiruitur.Pompeius dextro prafidet cornu, quod l Antonio oppofitü erat, Medii aciem Scipioni focerolocauít. Aduerfus Albinü Lucíü finifltü il cornu, L.Domiítíus tenuít,quod robore equíti maxime caterís prxftabat,Huc enim confluxe n runt A tui bell fiíu níb Sed cett oct infi fat; pu mü nui ím mt tot toi ut: - wBD GUB E "ww eÉ— Á rutomties u ANTONIO'TVDERTINO!'INTERPRETE, 251 eluti rrupturí ín Caefare,& legione decim percuffuri(ut plurímus erat rumor) bellícofiffima,in qua Cacfar ipfeinftructus pugnareconfueuerat,Sed Cafar cum finifirum ho flium cornu confpexi(Tet tot munítü equítibus,tímtsarmaturz fplendore, fex cohortes legío nibusedudtas legíoní decimae á tergo locauit,íuífit& eas quiete agere, hoftibustp ignotas eife, Sed cum irruerent equítes,per propugnatores egrellos admonuit, quod neq; ut folítü efTet íaz cerent píla feftinantes,quéadmodà robuftiffimiad firíngendos enfes,fed ferire altíus eos iuflit, oculostp frontestp hoftíti ad uulnera impetere.Non ením permáfuros eos fulgentes florídosgs infultarores,ínquit, necp contra ferrü infpecturos in oculos i'jatü.[n hís obferuabarur tum C zz far. Pompeius uero acies ab aequo anímaduertés, ut hoftes nouit cum filentío cogredíendi tem pusex ordíne expectare,fuumq exercítü fine ftrepítu non eíIe;imo turbulent et ímperitía tu mültuanté, extímuiít ne ín ipfo pugna ínítio penítus dífTolueretur. V nde acier& primos moz nuít, utin congreffu flantes manentesá&p folidiffime hoftes exciperent. Cafar uero flratagema improbat, Plagarü enim íctus impetu curfudy illatos fubfifiedo reftíngui inquit,ínfultumá ín multorá congreffu hofti furore ac ímpetu uectü augere ex damore«urfu& animos,quo abla comollítí ac refrígerari uiros, Cum Caíare ferunt uígínti& duo míllia mílítüi, cum Popeio ue romulto plures qudm bís totídé fuiffe. Signo igitur ab ambobus ex utrífcy caftrís dato,& tuba utínfererent manus íam canere cum coepíffet,€ turba quífqy uni fibi íntentus erat, Pauci uero & híciiíum Romanoráü prímí,& ex Girzcís quíaderant quídá, extra aciem quaprímáü periclíz tatioimmínuít, ambítíoné contentionédp medítarí incepere, quo ardore dominandi afferrent, Cognata etenim arma;acíes fraternze, figna communía,unius cíuitatís robur copíaetp inter fefe irruere,plané oftendenteshumanü íngeníum cupiditate actum cccum quíde,furiofumd efle, Quieteenim fi domínarí;fruig; rebusiam comparatis uoluíífent;plurímà optimádp terre ac pe lagiparté habuiffe lícebat. Sítrophaeorit actríumphorü amori quíd ultra tríbuere exoptatum. eflet;erat efitim reftinguere Parthorü Grermanorumáp bellís, Multum in Scythia opus fupere eratmultü& in Indía,& ad cupiditate explendà non íngloríofa matería Darbaras natíones aíz fuefacere;:AutquíScytharü equí,aut que Partborü fagitte,aut quís Indorü cenfus feptuaginta uirorámillibus ferro inftructís obftitiflet, Pompeio& Cafare ducibus, quorum nomen príus p apudeosauditü fuerat qudm R.omanü:Sic immiftas,fic uarías feralestp nationes uíctoresfupe rauiflent,Sed hicut fimul pugnarent;tum ambo conuenere,non ípforü gloríam ob quam pae tríe pepercerant;miferati, quí ufque. ín eam diem ínuidi ap pellabantur, Borü ením affinítas, & lulie amores, ac illa nuptíz exteplo dolofz,fufpectady.Pignora nang; opportune tum con uentíonis,non uerz cuíufdà amícítíe illa fuere, V t ergo Pharfalicusfampus uiris equis armíscp completus eft,& ab utrifg figna pugnae data,príor€ Cafarís phalange procurrít C, CraíIinus uigintialarum ductor,quí permagná fpem uíctoriz Caffari dedit. Q uem ut prímü Carfar é ca» flris uedum profpexít,eum appellans,quid de pugna fentiret interrogat, Tum ille dextrá proz tendens clamauít fplendidíus, V ínces Cafar;me aute hodíe aut uíu& aut mortuü laudabís.Ho rum ítaq memor, impetá ín hoftes fecit, multostp ipforum ftrauit, in confertíífimáaciem inue &us, Cum tamen certando ad enfes peruentü eifet, pluríbus caefis, innítente eum contrá, obz uíosty concidenté fubfiftens quís, per ora enfem illi adegít, cuius cufpis per ipfam euafit ceruía cem.Craffinus íraq; cum€ uulnere cecídiífet, quo marte pugnari coepit, Dextrü uero cornu Pompeíus nondá eduxerat,fed oculos círc&uolues, equitumtp opera expecias ímmorabatur, llliauteat am turmas produxerantcírcüm obfeffurí(ut putabant) Carfare, ac equítes prima íi fronte inflructos, quí paucí propemodü erant, ín phalange ímpingunt. Sed à Carfare dato fíz gno;equítes quídé redeunt: praemonitae aute cohortes,tria míllía uíirorü ad círcumlatione mox procurrere; hofti aduerfarí, equitít obfiftendo quéadmodi predocii fuerant, longís íaculís frui; frontesqy hoití& oculostp petere. T'unc ílluelutíhuius pugnz omníno imperiti, Qutue íd pugnandi genus haud expectarát;prafciuerant&,nihil audere,nihil plagas ín ore oculísQy ada Ciastolerare fed auerfi manibus protegendo oculos foede terga prebuere, Hos fugientes Cae faris copiz neglexere,confeftimüp ín peditatü eruperunt, qua maxíme parte cornu hofti equí tibusnudá círcamambitre cingeredp eos fatagebat. Sed hí pariter eorü irruptione utrq; acia, preterea impetum decímae cohortis Cazfarisá fronte uectum haud tulere,confiflereg non aufi funt;uidentes ín feíd quod inferrealijs Hisin fuga ítag uerfis,ut uidit puluere rítdifficile dictu eft.Símilísaute infano fperarent: hoftes quíppecírcüuenire, fefe tum perpeti, Pompeíus,clademé equitü coniectauít, quo anímo fue attonítoGp eft uifus, nedum magnü Pompeí& fe exíftíz maret,Nemíne írde falutato ín.caftra abijt;nímium poétíco illicongruus, luppíter ípfe pater 4 Cefaris astu. Pugna inter Cefarem ez Pompeii. PLVTARCHI POMPEIVS C currusextertuítalto Aiacis, fletít lleamens, clypeiptumenté Tergore feptenio poft terga immanía iecít, Híncdp oculos uoluens movftus fe uertit ab armis. T'alís flatione ingreffus po. peíus ueluti íínuítus incubuit, quoufcy ulciícendo plurimi cum fugientibus fimul COcidíffent, -Inhís uocétuncunicam hanc emífit, Ergo ad caftra, Alíud nil loquutus furgit, ueftet(ampia prafenti cladi accómodata,caftris egreífus eft.In fuga& cxterx legiones uerfz, cx desi ín(24 firís permagna facta miníftrorü,eorüdgqui cotubernía defenderent, Milites tantü ad fex tnillia cecídifTe refert A(iníus Pollio,quí ín ea ci Carfare milítauit, Caftris direptís hoftíü ignorantiae uitatetp admirari fuit. Omne enínecontuberníü myrto coronabatur, omne ftratü floribus ples num, menfz uafis graues,crateres uína undíg; fpumátes, apparatus ornatus lítantí, ac fefta ducentíü magís ís erat, quàm uírorum ad certamen fe praparantíi, Síc ergo inani fua fpeelufi ponpeij fuga. perditio, GCinfanae cuíufdà temeritatis plení, ad pugnà profecti fuerant. Pompeius cum pari à caftris progreffus effet, equü dímittítpaucos propemodü uíros círca fefe habes, ut perfequen tesclám euitaret. Abibat& cum filentío ac medítatu grauis, queadmodi uírü efTe decet annis quadragínta uincere ac fbigere omnia folitü,& conflictusatq; fuge tum prímá ín fenedure experíentía captante,[s tum etíá cogítans ex quot certamínibus bellís&y hora una amififfet au« ciam gloriaatqy potentíà; quibus pauló antea tot armis, tot equis, tot claílibus feptus fuerat,abi ítatenuís nudusip,ut ínquírentes planelateret hofles.Lariflam tranferefTus ut ad T'empeper uenit, fe ín ora profiernens, fitibundus€ fluuio haufit, índe&p exurgens per Tempe graditur, quouíq ad mare delatus eft; Hic ín tugurío quodà pifcatorío per reliqua noctis parté cum quie uiffet,circíter diluculü cymbà fluuiale ingreffus eft, affumptísp in ea quíeum fequebanturín: genuis,feruos íuffitad Czcfare ire,nihili tímere:deínde íuxta littus delatus, permaxími naue onerariíà ínfpicit,foluí íamíam parata, Huíus gubernator Romanuserat, homohaud nímíum Pompeio cofuetus,fedafpectu notus,Petítíus nomine, Huic proxima nocte obtigerat per quie tem Pompei giidiffe,non que fepíus afpexerat,fed humile moeftu méópfecü colloquente.Quod nautís,queadmodü de huíufcemodi rebus fermo fieri folet ínter homínes ocíofos, uix narraue rat Petítíus,cum extéplo nautarü quis fe uidere ínquít fluuíale fcapha a líttore adremigareprz terea quo(dà uefi£ excutere, manus ad fe protendere, Subfiftes igitur Petítíus cofeflimPom D peíum quale ín fomníjs uiderat agnouit, Genas inde percuffus, nautas iuffit fcapha excipere, dextera&p protenfa Pompeíü appellatam ex geftu percipíens ínfelícitate, uíríq mutationem, Nullis deinde precib. faciís,nullo acto colloquío, fed fufceptis quotquot cü ipfo adire Pópeíus fufferat(Lentulí quippe utríq;aderantac Phaoníus)naue foluit, Sufceptus& parum poft rex Deiotarus eft,in littore cefüre cognitus, Ceteri cum coenze tepus affuiffet,& apparaui(letgu bernator quz tum aderant, uides Phaoníus Pompeíü abícp feruorüi minifterío feipfum abluez Vndioaute. reprocutrít,eücp abluitunxítip, Deinde ín pofterü ei fedulo effe,eíG fernire quéadmodüftr: €actiant, ui domínís,ufcy ad ped purgatione, ccenxip apparati, haud deftítit, V nde liberalitate minille ríjnudiacínfecii afpiciens quís, O,ínquít,generofis qudm decora funt omnía, Sic ergo pratet Amphipolímnauigans,ad Mitylené tranfrjt,optans Cornelia filía&p inde fufcipere. Ca ínfulz hacíiffet iuxta littus,ad ciuitate nuncid míttít, non qualem expectabat Cornelia pro hís qux ob gratiá fcripta nuncíataty fibi fuerant. Sperabat enim ex bello apud Dyrrachíügefto opusPom peiotantü unà fuperefle, Caare fugiente perfequi,[n quibus eam obuerfanté comprehendit nuncius, qui falutare ed mínime cópos, fed pluríma malorüt maxíma lachrymis magis quàm «ierbo exprímés, feftinare ipfam íuffit, fi Pompei& afpicere optaret,nauí fola,eatpalíena ínue ctum, Hec cü Cornelía audí(Tet terze fefe flrauítmultát in horáamens muta(p iacuit, Pofl uix compos métís ci facia effet, noffet& id tépus non querelarü nec lachrymarü effe, per urbead pelagus procurrít.Pópeío inde obuía eifacto,ead ulnis fufcepta fordida terra& illabente, Vi deo, íntquít, uir nontua fortunz opus, fed mez, una te naui uehi, quí ante Corneliz nuptías quíngetis nauibus hoc adnauigabas pelagus.Quid me ínfpícere profe&us es?Quuíd meinuife non líquifti fortuna, qua teipfum clade tanta impleui? dj felíx quippe fuiTem mulier, fi ante Publi obítü,cuí uírídis fponfa fui,uítà amififfem.Innocens poft íllà quemadmodá preces opta runt,mdrí debui, fed Pompeío Magno ut mífera fierem, feruata fum. Hzc Cornelíam dixiífe aiunt, Quibus Pompeíus, uni quippe fortuna refpondit Cornelía meliore quz te xque dece pitagnouiftí, quod ea meper maíus tempus dj mores eius fint, expectauit.Sed& ifta homínes ferreoportet, fortunamQ etía experiri,[Non ením defperandü eft,ex hís cladibus íllà erepturá uírüín hec ínfaufta precipítat&.Caterüi Cornelia feruitía pecuniasip€ cíuitate petitas nacta eft. Mitylenei Pom peio falutato,ad urbe eum ingredi petiuere enixius,quibus non annui ed e uictor a uk pi pr ne tía Bem pem A9-—^— S m d t * WW o Mo 5 o,€" EA A A EP ua P ANTONIO- TVDERTINO INTERPRETE, 255 uictori patere fuafit, in& eo fidere: cementé enim xquü& effe Czfaré inquít, Inde ad Cratipe üphilofophü uerfus(defcenderat ením ille€ ciuítate defiderío Poperj) poft querelas breuía de prouidetía intulít. À quibus fubterfugies Cratippus, eü ad fpem mitíore adduxit, ne auflerus, neue cótradicendo maioris moeftítíe caufa illi fieret,[nterrogabat enim Pompeius deprouíden tía,illeq; cotrd oftlendebat ob Reipub.mala in monarchiíá res R.omanaslabí oportere. Deínde uomodo,ínquít,Pompei,quo ue figno a(ferímus,melius tecü fortuna egiíle, fí Cefarís uíctor tuiffese Sed hac quídé míttenda funt, quo ue etíamodo Íe deorü facta nunc habeant, Popeíus füfcepta coíuge amicísqp nauígat, fefe figs in locís hzrensipad aquandü comeatumd& captan dum cómodis,Prímá aute cíuítate Attaleà Pamphilía íngrelTus eft poft eius fuga, ubí críremes quadifibi obuíam€ Cílicíaaduenere,militesGp híc quídà aggregati funt,preterea iterü ordínís fenatoríj uírí fexaginta, Inde audiens daffem adhuc fofpíte efTe, Catonédp milítíbus multís ad (ecolleciis ín Aphríca traijcere,lamentatus cum amicís eít,(eipfum incufans quod ínuítus cum editatu cócurrí(fet,quodG ualidiores copías abfq; pugna nulla ín re amififfet,quoddp daffem nullo ftatuiffet ín loco, ut fi aduerfa terreftrís pugna fuiffet, extemplo maritimas uires, copias, toburip tam ingens contrá oppofuiffet.Nullü enim Pompeij maius crímen,neq; Carfarís trae tagema melíus fuit,quàm id pradlí à matitímís abftraxííTe auxilijs.Níhíl tamen mínus coactus obprzfenté rem quid decernere ageredp, cíuítates circü nuncíjs folícitat, quaídà ípfe accedit, pecunías perquítes,füpplementüdp ad naues. Caterü hoftís íngeniü ac celerítate extimefcens, neapparatu praríperetur inuafus, abíceíIum fugamdp prameditatur. Prouíncíarü nulla tuta cogníta eft fuga uirísanímo cuncta euoluentíbus. Regíonü Pompeius ipfe afTerebat, Parthica imprxfentíarü ad fe fufcipiedü aptifTimà efTe, eam fe perfragilé recreare, iterücp erigere poffe, pluríimísgy copijs ín hoftes armare, Alij ín A phricà ad rege lubam menteínclínauere, T'heopha niLesbío ínfanü quíddà uidebatur Aegyptü linquere, trium dierü nauígatione abfenie,Ptolea maumi non adire,xtate quíde puerti, fed beneuolétía beneficijstp à patre fufceptis Pompeio obnoxii, Infant praeterea uifum eft fe Parthís cómittere generi ínfido, uirodp Romano quone damaffiní, apud quem fi fequunda patí poffet, cateris prior haberetur, non fidere,eíustqp moa deflíam experírí nolle, ac Arfacem magis domínü fibi conflituere, quí Craffum uíuente ferre non potuít, Deinde iniquü cenfebat coníug? iuniort ad Barbaros duci€ Scipionísgenereore tam,quod cum cótumelijs ac ímpudícitía aque licentia metítur.Si enim hxc nil patiatur, dume modo patí poffe uideatur, pergraue eft ínter eos ipfam obuerfarí,qui facere íníuríam polle uís deantur, Hoc folá(utaíunt) Pompeíü ab itinere Buphratís auertít, fíquide Pompeij ratio,non fortuna ípfa iter illud anímaduertíffe potuit, Igitur ut decretü eft in A egyptü fugere,€ Cypro tríremem Seleucíz cà coníuge foluít.Comitü hi ín longis pariter nauibus,alíj in oneraríjs fimul uchí.Pelagus hínctutó prateríjt. Audiens inde Ptolemzrü apud Pelufi& cum exercítu eíTe,ada uerfus fororem bellum gerenté,e erígítur,nuncío ad regem exorandi pramíflo.Ptolemaus pernimís erat iunior,fed qui regnü admíniftrabat Photinus,fenatü prímorü coégit.Erantenim híprími quos ipfe uolebat, quibus coactís,quíd quifcqy fentíret dicere íuffit. Giraue qyippe tum fuitde Pompeio Magno confulere Photín& eunuchum,& Theodotü Chíum praceptore ín facultate oratoría mercede conductá, Achilamq; A egyptiá.Excellentiffimi hí quide confulto« res ínter cubícularíos caeteros alumnos tum erant, Pompeíus horum decretü ancorís ínfixís iuxta regione innixus expectabat,iíndígnus quippe ob falutís gratíá Carfari deberí, Alíor& fen tentíz ínter fefe ita díueríe prolatz: funt,uthí Pompeít expelli iuberenthí pulchrü dícerent uí. rum fufcipi. Ad qua Theodotus eloquentiz uim oftentans,neutrü fatís tuti fore demofirauít, Siením fufcepiffent,fe Caefare hoftem habíturos,Pompeíumq, dominü aiebat. Sí repuliffent, «um Pompeio eíectionís crimen fubíturos, Cafarícaufam perfequutionis prebere: optímum ítag effe uírum accítü occidere. Beneficitt enim,ínquiít,hínc Cafarí feallaturos, metudj Pome peij fefeliberaturos. A ddidít praterea fubrídens(ut aíunt)homíne mortu&i non mordere. Hxc cum decreuí(fent, Achíla facinoris cura mandata eft, HícSeptimi& quenda(ub Pompeio duce quondam tríbunum militum,& Saluium centurione cum affumpfiffet focíos, praeterea tres autamplíus quatuor fatellitespuppem ad Pompefü mouít,ad quem tum€ fuis connJuígantis busprímipraftantioresqy omnes defcenderant, ut rem euentumép ínfpicerét. Hi ergo ut clafe fem non regíam, non cultam, non íuxta Theophanis fpem Pompeium recipiendá uíderunt, ftd paucos admodum homines una ín fcapha adremigare, confeftim íd uilipendium habuere fufpecti;Pompeiumi admonuere utí nauemin ínteríus ageret pelagus,donec extra perigulá effet, Interea fcapha íam cum propíor effet, preueniens Septimius furgit,Romanotp eloquío ! PLVTARCHI POMPEIVS C Pompeiti ímperatoré appellauit, Achilas Pompeío grace falutáto, ipfum admonetin fcapham ll conícedere:limü enim effe quámultum,ínquít,nec profundü quod tríremí ad nauigand fups petat,cum mare perarenofum fit, V ix hec díxerat,cum naues quafdá regías infirudias afpexe re, litcusip ab armatís obtineri, unde cuncta fore inuía ad regreffum cognofcebátur, Praterea ob abícettum erat& percuflorib,(us, perftare ín fcelere ínfidelítatís atq; nequítíz perfequédr, Cornelía ergo qua íam uiri fine lamentabatur,Popeius cum ultimo cóplexus effet,duos centu riones ín fcapha ingredi íuffit,€ ex libertis unü Philippü, feruütp Scynem nomine, Inde cum Achílx comítes dextris eü fufcipetr appararent;ad uxore filium uerfus,Sophocleà illii am; bícum protulit, Quífquis domü tyranni proficifcitur, fit illius feruus, licet liber fiet, Hac pofire maad fuosloquutus,fcaphà íngredítur.Continuó inde fpatíoa trireme ad littus interpofito;ut uox nulla pia humanad inter nauigandü ad ipfum eft acta,ad Septimiíüég infpiciens, Non ego te,ínquítcomilitonem quondi meum agnofco:llle nulla falutatione data, nulloqy erato collos quio,tantü capite annuit. Deínde cü iter multü fierer filentí, Pompeíus paruo ín libelloora: ll tione ab fe graece praefcripia ad Prolemaü oraturus legere incepit. V tlíttorí propius fiunt,Cor ||^ Tus nelía quz íntríremi Pompei]anxía erat,fine racíte animaduertens,cum multos afpexifTetexte gijs de(cendere,uelutiob gratiam falutescy uíri coueniffent,fidere incepit, Inter hzc Pompeius ji cum Philippi forté manü apprehediffet ut facilius furgeret, Septímíus tergo inflans, príorenfe aw eum transfigít,índe poft eum Saluíus,poft&g Achilas gladíos nüdauere, Pompeius utradqg ma: Interitus Pos. nu toga fuper fronte obducta, nihil feipfo indignüautloquutus eft, aut fecít, fed tantü fufpitàs pei. fe ictibus prebuit:unde fexaginta annos natus, uitam claudens die natale fuá ínfequéti, Qui | ín nauibus erant,utafpexere cade, ululatu ad littus ufcg emíffo,ancoris celerríme eductis effu: M gere.In pelago altius petito, uentus ade uehementíor flauit,ut ab Aegyptíjs perfequi fatagen i i tibus auerterétur.Caterü Pompeíj caput ab humeris uulfüm,reliquü uero corpus€ Ícapha nu | di ín littus eiecere,ac ín fpectaculü cuiufcy reliquere.[uxta aut id permáfit Philippus quoufg adítantíü oculi abunde ímplerétur.Is poftea mari ipfum cü círcumabluíffet; quadà fuimet tuní ! caíd circüuoluít.Deinde cü caeteris caruíffet,líttore circüinfpecto, reliquias paruze fcapha repe ] rit, ueteres quidé,fed qux corpori nudo fatis effent, qua'ue neceffaría pyrá íntegro tototy cada | D ueti haud prabuiffent;haec cum afferret ílle,firuéeretip,homo occurrit Romanus etate amfe nex,quiue prímas mílítíasquonda iuuenís cá Pompeto fimul peregerat:híc quis homo,ínquit, EUM esquí magnü tumulare Pompei accíngeriscrefpondete illo.fe liberti effe: fed non tibí unico, I dixit,hoc decus obtinget,ar me huíus prjffime fortís ín parte habebis,ne in omnibus peregrina tione mea pro multís mifeifjs conquerar.Huiíc ergo cü occurrerím, palpare me hoc finito, ma: nibus meis circumínuoluere maxímü R om. omníü ímperatore.Síc tumulatus Popeíuseft Pofterauero díe L.Lentulushorü ignarus é Cypro nauigás iuxta lí&us uectus ut funereápy ram ínfpexit,Philippüd íuxta ínfídere, nondá eoab afpectu cogníto, Quis utíg,, ínquít, fatis híc peractis quiefcit?parüper amens factus, ductís poft fufpirijs,forté, inquit, tu híc es magne Pompei,[Deinde paulum cum defcediffet, coprehenfüs obijt, Hic magniPompetfinis.Cate rum non multo poft Czar ín Aegypti perturbata prouíncíà profectus, afferentem Pompei | caput ut fcelus execratus efl,oculostp ab ipfo auertít:gemma uero Pompefj cum fufcepíffetjl : lachrymauít:eius gemma fignü erat enfifer leo. Achil autem, atqj Photinü iugulauit. Ipfe rex il pugna uictus,iuxta fluuíum euanuit: Theodotus fophífta Carfarís fupplici& euafit, Aegyptum Ili enim cum effugiffet, humili míferotp ín geftu pererrauítodij metu, M. Brutus ís quí Cefarem TERM occídít, eum apud Afiam ínuent& comprehendit, omnícG crucíatu afflictum trucidauit, Pom Tb peij reliquíae ad Cornelíam delatae apud Albanum pofiz funt. «COMPAÁRATIO AGESILAI ET POMPEIL £z Icuítzfunt,difcrímina nuncpercurramus.Prími,ad íflam potentíá gloríáq; Pomp, Qa integrítate peruenit,Sylla parriá tyrannide liberanti,preclarís ín rebus amicus. Agt à filaus dum ad imperíü contendit nec fas nec íus refpicit, pulfo Leotychída uelut no 3a::2494, tho,quem fili frater Agis legitímü declararat,uoce numínís contempta,qua cav dum regno prohibebat.Iam PompeíusSyllà& uiuenté coluít,& mortuü uenerabatur, corpo , re ipfiusà Lepído per uím extorto,& Faufto filio in generá accíto, Agefilaus contrá,leuí caufa Wh contumelía L yfandrü affectü reíecít, Q uanquá non minus in Sylla Pompeíus cotulit benefic] T quqm accepít;cá Agefilaai Lyfander,& Sparta rege& Gracie fecerit ímperatore, Circa R.env TU pub.legesty quecund; tranfgreffus Pompeius efüplerag; Cfaris& Scípionís Couiandonm neceliitate ANTONIOTVDERTINO INTERPRETE. 254. m: i, necelfitate comifit. Agefilaus uero Sphodríam, ob Atheníenfiü íniuriá capíte ple&tenidá, filij Da amoríbus indulgens iudicío fubtraxit.Phoebidà, l'hebanü foedus uiolante,eadem caufa palám xe& enixe defendít, Summa quicquid iníuríará Pompetj ín fuos eft, pudore ínfcitía ue fufceptü; tà hoc uniuerfo Spartanos hic;per iram et ambitione affecít,grauí Thebanorü beilo moríbus iftis n W(uitato.Quodfitribuere quid ín hís erroríbus fortunz licet, conijcere Pompetj fortuna pote u ME rrinemocum AgefilausL acedamoníos quod regnü claudá pruídebant fuffugere non pate m retur; haud defuít enim Leotychídz, fexcenties licet illegitimus& regno alienus argueretur, T quin Eurytíoní genuina rege,Spartaq prout oraculü fuffitoectipede duce exhiberet, nifi pros e E per Agefilaü Lyfander oraculo tenebras offudiílet. Eí uero,quod de Leuctrice pugna defer üt toríbus reípondes,quiefcere leges eo díe iuffít,fimile ne Pompeij quide,tam expromptü ín Re B o pub.factü ullum habem us, Cótra ením,ne his quíde legibus quas ipfe tulít,teneri Pompeiü uo ) lebat, quoties oftentare potentíálíbuiffet.ille uerolegü,quas inuiolaas effe iuífit,pro cíuiü falu à: tefoluendarü,uíam talé ínuenít,qua nec reis ille nocerent,nec fí non noceat,folueretur, Cuí fa *[B aoeühocínimitabileconumeremus,quod mandatá patríz cum préámü accepit, inchoata per [: Afiam negocia mometo línqués,abiuit, non quéadmodü Pompeíus js modorebus unde glo| Js riam occuparetur,patríà iuuans,fed hanc propofítá folà habens, tant potentía gloriam dimi!| f fi, quantànemo poft príus ue, Alexandro habuit excepto.Sed íam bella& expeditiones cofe I E] ramus,equídé trophzorü numero, uíríü ue multitudíni,quas Pompeíus cumulauit,aut multía' i tudinipraliorá quibus uíctor toties fuit,ne Xenophon quide ipfe puto, uictorias Agefilai cole i laturus fuiffet, prater cateras licet praclaras naturze dotes,hoc íllí peculiare conceffum fit, quid,»! : libetde hoc uito fcribere diceredy poffe.Plurímü autem illa ín hoftes clemetía differre uidentur.| ) jJ Nam híc quidé dum fubíjcere Thebas, Meffená excindere uult,illam gentis totius matre, hanc in u.| flatum patría fuperftite,parum abfuit quín Spartà amífilfet, certe príncipatu Gracorü excía| dit;ille aero piratis etia, fupplicibusmodo,habitandas urbes dedít, T'ígrane críumpho deftínae í NÉ um/fociüadiunxit;zternà quàm uníus díeí memoríamalle dícens, Quod fi prímas imperatoz t riz uirtutis, fummiís tantü belli cafibus tribuere par eft,longe poft fe Lacon Roman relinquit, à utquífeptuaginta millibus boftíá, patría ínuadentibus, nec reliquit nec deftituít fuos, paucos 2 p líetarmatoshabes,& eos haud príde ad Leuctra uictos, Pompeíus uero, Carfarí quingy tantü W , millibus& trecentís unü Itali oppídü occupantí,ftatím urbe ceffit,feu metu, tam paucos illos| s ignobilíter formidans,feu falfo plures effe coiectans, Ad hxc, fuis tantü liberis uxoretj coniun à|&is,omníü uero caterorü defertís fugitabat, cum uel pro patría pugnádo uíncere, uel meliori, d ciui prefertím et familíarícedere decuiflet, Nunc uero cuí prorogaréprouíncia, decernere con l fulatá graue putabat,eíus uoces,dum urbe prodidit,audire neceffe fuít,cum uictor diceret, Trí s bun&& czteros omnes captíuos effe fibi, C) uod ígitur maxímü boní ducis offici femper fuít, s utfiuiribusfuperior fit;ad pralíüi hoftem compellat, fin inferíor,ut ne cogi poffit procuret;hoc € lE Actilausfirenueferuas, inui fefe dedit.Similíter Pompei&i Caefar, qua fuit inferior, ne quid : ísincómodi daret,fugiebat: qua fuperior erat,fic illum adortus eft, ut femel terreftri grarlio con .* ereTum,de rebus omnibus coegerit períclitarí,opü,forí, marís, ifla peruícacía momento potía A tus, quas illereszeque fine pralío retinere potuiflet, Q uod factá fi quís excufare pergat,magis 1 dignü reprehenfione facít.[uuené ením tumultu€ clamoribus euicii comouerí,& à propofía^ 1 to certo concedere,ut uerifimile,(iceft uenía dignü: Pompeii uero, magnü illá, cuius exercítü 1 patri Romaní,caftra fenatá huc quifquís non cofugiffet, proditore uocabant, penes qu£ unii? ; imperí& effet, cuius ductu femper res praeclare ceffiffent,quis ferat, cà Phaonij& Domitij fco» matís, Acamenon fcilicet ne uocaretur,tantü nó coactus, omne pro libertate príncipatutp pez | tículá fufceptü neglexit? Q uifi fubítarü rerü afTiduas uices cogitaffet folá,príncipio ftatim,pro patríapugnado fefe oppofuiffet,nec turpe putaffet,fi fuga Themíftocleo cófilio fufceptá,paua ! lulum ín Theffalia cunctando fubfifteret. Neq; uero ftadíü hoc,hoc theatri, Pharfaliosínquam campos,pro imperio decernétibus, fic oftenderat deus, ut uelut praeconis uoce,ad congreffum c ; citatus,uel prodíre uelalterí coronà cedere neceffe foret:fed multos campos, urbesinnumerae / bilesterráuniuerfam,opportunitas maritima reí praebebat, imitari modo Maximü illum, Ma rium ue,aut Lucullá,aut A gefilaü ipfum deníc uoluiffet.INam is haud minores Sparte rumul : tus, Thebanis ut proregione certaret prouocátíbus, tolerauít, calumníarü& reprehéftonis ín Aegypto plurimá fubíuit,ftultá rege ferédo,& quiefcere íubendo, dá exequi recti(Tima cófilía poffet,unde non folum ínuítos Aegyptios,Spartamtp ex tanto rerum díícrímíne tutam fena uit.fed ttophxum etiam uictís Thebanís íntra moenía erexít,non alíunde uíctoría parta,quam. — "7S—w M PLVTARCHI ALEXANDER MAGNVS C quedad certá exítüi hortantibus fe,non obtemperaffet, quibus laude poftea,feruatis, ingen. tem teportauít,cum Pomipeius eofde quibus íncítantibus obfequutus eft, errorü fuorü graues habuerítinfectatores, Tametíi decepta quida d Scipione focero putent, cum ísallatàm ex Afia pecuníaínteruertere conatus prallíum maturaret,canquánullo ad protrahendá bellá fumptu íam amplíus fuppetente, Quod ut uerum fit,nihil mouerí tamen debuítimperator aut rationi, bus falíis ad prodendá tantas res índucí, Hactenus hac íta habent,[n Aegyptü uero fuga coa« cius ille uenit:híc nec coactus nec honefte fatís,quippe qui pecunía,unde bellum Gracis infer ret,ínter Darbaros corrogaturus&at, Deníq,quzres merító propter Pompeiü Aegyptijsobi ciuntur,eafdem ifti obijcíunt Agefilao, Nam eorumille perfídía perij t, circüiuentus,quibus ee credebat,hic fidem füam fecutos deftituít,feceffione à focijs ad hoftes facta, ALEXANDRI MAGNI VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, EGIS Alexandrí Czfaristp qui Pompeiü profligauituitam ín hocuolu )W mine fcribere orfi,ob propofitàrerum geftarum magnitudine, nihil aliud | quàm excufatíone lectori prxfarí uifum eft,ut fiamputatís plurímis haud unamquág rerum famofiflimarü in numerü explícamus, ne nos carpat, quíppe cum nonhíflorías,fed uítas perfcribere ín anímo fit, Praeterea non ufcgquag claríffima gefta uirtute flagitia declarant, uerü exigua perfa; wma) peres,acuerbü, locusq quifpià, mores magísaperit, qudm holtes infinii ngentesacies,& oppída expugnata. Quemadmodá ioitur pictores negledis cate rís partibus,ex facie ac uultus forma,unde morum indicíü extat,(imilitudines capíunt,fic&no bís índuigendà efl, ut animorü figna ineamus, per ea utríufqy uitam fignificantes, eorüampli tudiaes ac res bellícasalíjs relínquentes.Porró credendá eft paternü Alexandri genusab Here cule per Caranü maternü uero ab Aeaco per INeoptolemá extitife, Philippus cum adolefcens eífet,unà cum Olympíade ín Samothracía facris fe inítía(fe traditur, quam puellam parentibus deítítutà adamarat,eamtg Arybba fratre confentíente, connubio fibi coiunxifTe, Illa ígiturde: Íponfata,ante eam nocte quaín cubículo fe uíro comifcuit,exiftimauit facto tonítru fibiinue rum fulmen illabí,ex cuíus ctu cum magnü emicuiffet íncendía, poftea inlate díffufas flams abijt.Philippus quoq poft nuptías per quiet£ uífus eft coniugis aluo infigne affixífTe bullà,cu ius fculptura, quemadmodá ís exiftimauerat, leonís habebat imagine, Ob quod fomntü cum caterí quide coníectores attentíorí cuftodia obferuandi effe Philippo coníuge ínterpretaren: tur, Ari(tander Telmefeus grauidá effe muliere affirmauit: haud ením folere uacuís figillare busaffigi;anímofum quog;& leonís natüra przedítü infante parítura, Quondiiuxta dormíen tís corpugOlympíadis draco accubuiffe confpectus eft,qua res amore charitateQ; Philippi ue hementer extínxiffe dicitur,adeo utillíus perpe concubitus euítauerit,fiue aliquas magías& uenefícía reformídans,fiue íllius confuetudine& contuberníü cuíquam deo ex quaditelígio ne permíttens. Alij(unt quidehifce rebus fic perhibeat,In ea regíone mulieres uníuerías,quas Dodonasac Mimallonas cognominant,ex uetufturítu Orpheíac Bacchí numinibus afllaus, «multa(icut Edonídes,& que Aemirupes íncolüt Threfczperpetrare,à quibus Threfceü,hoc eft deosample fedulo& uenerandí nomen exortü uidetur, Olympías hifce afflarí numínibus auídiífima,eor& folennia facra horríbiliorí quodà modo atq barbaríco producebat, Ad Thí: Íosením exímíae magnítudínis& màfuefactos quíde trahebat angues,quí multotíes per hede ras& fnyítica íllabentes uentilabra,foemíneost thyrfos atq coronas amplexi, uiros terrore fi mulac ftupore affíciebant. Philippusaute cum peft illa caufa Chxrone Megalopolitanü Del; phos mififfethocà deo relatü efl oraculum: lubereeum Hammonírem díuiná facere,& hunc ín príimís deum uenerarí,ípfum ex oculís alterum amíffurum,quo in draconis forma concum bentemdeum Olympíadíperíanuz rimam afpexerat.Olympías quoép(ficut inquit Eratofihe fthenes) folí proficiícentí in expedítíonem Alexandro,genítura detexit arcana, Proínde di gnos genitoreanímos fouere íuffit, Alij tradunt ipfam id deuitaffe,ac dícere folitam, Non de finet Alexander ínuífam me Iunoni facere. Natus igitur eft Alexander círca idus Augufti Ipfo natalí die templum Ephefiz Dianz concrematum eíl, ficut Egefías ille Magnefius uo cíferatus eft, cuíus adeó truculenta extitit inclamatíio, acfrígida, ut ipfum extinguere debuerit ínccn —-€ -— [Y A.- m—C€2 e»*v- A— » A— wo€» w AM P. M t X " LI à incendium, GYVARINO"VERONENSI INTERPRETE. 255 fure enim Díanz templ&arfiffe aiebat, qua ín Alexandrí ortu obfletrícando fuif fet occupata, V níuerfí uero magíac facerdotes Ephefij alías per hocíncendíum portendí cala mítates prafagientes,percuffa facie uociferantes difcurrebant, ea die magnam À fia peftem fiz mulacpernicíe exotirí,Eodem fermé tempore cum Philippus Potídaeam cepíflet urbem,terní adeum fimul afferuntur nuncfj,& Illyríos ab eius duce Parmenione ingenti pralío profligaa tos,& fuum ad Olympia uíctore equum extítííTe, tertius natum Alexandrü effe, C) uas ob res letum Philippi uates magís ac magis ad fpem erexere, quod infantem tríbus ortum uictorijs, infuperabilem futurum affirmabant, Corporis(laturam egragíe áLyfippo factx declarantíma ines, àquo folo dígnum duxit effingi. Eum multí cum amíci, tum fucceffores pofterius funt imitati, Ceruíx quídem ad laauam paulum acclínatíor, humectantes etíam oculos míríficus ílle artifex diligenter conferuauit, Appellesautem cum fulmen geítanté píngeret, haud colorem imitatus et, fiquidem fufcum& facie fordidum fecít, quem colore candído fuíffe perhibent, Miftus candorí rubor uultum ipfius ac pectus ílluftrabat.[n Ariftoxeni commentarijs lepía museíus membra atque os tam fuauí(fimum odorem exhalaffe, ut 8€ ínteríores tunicae mírae bilí fragrantia complerentur. Cuiusrei caufa fortafTe fuit quadam corporís temperíes ínnato calore feruentís,Cum ením(ut Theophraftus eflímat)humor à uapore digerítur,fuauis gigna turodor oportet, Eapropter arída atque torrída orbis terrarumloca plurima€ praftantíifima feruntaromata.Solením putredínís materíam humorem exhaurit,qui rebusabundat extríne fecís. Alexandrum ab ipfo calore corporís bibacem íracundumd fuiffe conftat, Eíus adhuc adolefcentuli effulfit modeftia,qui cum czterís quidem ín rebus exertus propenfusqp ferretur, ad corporis uoluptates contínens atque immotus omníno perftabat, eas multa cum temperan tíaattingens, Honorís cupidus, prater etatem grauítatem quandam& aními magnitudínem fapiebat.Non enim qualibetex re omne glorí genus,quemadmodum Philippus,affectabat, quidícendiuim d fophifticís comparabatornamentís tum curules Olympiorü uictorías num2 mís infignibat, Cum ex qualibus nonnullíex eo percontarentur,ad Olympícum nunquíd fladium libens decertaret(pluríimum enim pedum celerítate pollebat)Líbens equídem,inquít, (i decertaturos mecum reges habiturus effem.[s autem quanquam ab omní prorfus athleta» p rumgenere auerfum alienatumdp habuifle uídeatur anímum, pluríma tamen non tragaedo rum modo, tibícínum, ac cítharoedorum, uerumetíam heroicorum uatum zdidiíTe certamina traditur, uenatíones ítem multífarias,& clauarum pugnas. Pugilum uero& pancratíaftarum fpediacula non magno ftudío curauit.Olim cum forte abfente Philippo legatta Perfarum rege ueniffent, eos cum hofpitio, tum confuetudíne captos íucundi(fima fibí familiaritate coniun xítadmirantes quodis nihil aut puerile aut humile ícifcitaretur, uerum aut uiarum longitudíe nesaut fuperíorum modos ítinerum feduló perquírebat, multa nunc fuper rege qualís in ho fles efet,nuncfuper Perfís,qua uíres,aut quzeffet potentia rogítabat.Q uas res admírati lega ti,& late diffufam Philippi grauítaté níbil prae huius pueri alacrítateac magnificentía ducere. Quoties dPhilippo aut nobile quoddam captum oppidum,aut memorabili pralío parta uícto tía nuncíabatur,haud magnopere lxtabatur,caterum ad fuos aiebat equales, Omnía ó puerí genítor occupabít, íta ut ne uobífcum grande ullum ac infigne facínus oflentare mihí fit relíz quum,Non enim ipfum ulla illecebrarü aut pecuniz,fed fola uírtutísac gloríz cupido tenebat, quoq; maíoresá patre facultates acciperet, eofe minora geflurum exiflímabat. Quocírca cree (ente domínio,gerendarum rerum exhauftam fibi materíam ratus,non opes,non delítíarum: ufus uerum certamína& pugnasardebat,& unde fibí gloría compararet, príncipatü affecta: bat. Quamobrem ipfius curacompluribus(utipar erat)nutrítoribus, paedagogis, ac przcepto tibusmandata.Przxerat uníuerfis Leonídas,uir cum morum feueritate confpicuus,tum Olym piadi neceffitudíne íunctus.Is cum paedagogatus nomen honeftum alíoqui atque clariffimum abhorreret, d cxterís cum ex homínis dignitate, tum uero ipfa neceífitudíne alumnus ac dux Alexandrí uocabatur, Lyfimachus autem natione Acarnan,& re& nomíne pxdagoguserat. Quiícumnihílaliud urbanítatis haberet, nífi quod fe Phoaenícem, Alexandrum Achillem, Phí lippum uero Peleum nuncupabat, amabatur,& iam fecundü proínde fibí locum ueüdiícarat, Inde cum Philonícus Theffalus Bucephal& Philippo tríbus ac dece talentís emí(Tet, experíun: dígratía ductus ín campum equusferox admodum& rebellis uífus eftyut quí nemínem ex hís quicirca Philippum uerfabantur, tergo fefforem admítteret, nec plaudentís uocem fufferret, cunctos paffim reíjciens,[d grauíter tolerante Pbilippo, equum perínde omnino acindogníe tumabijcímádante, Alexander cum forte adeffet, qualem, ínquit,equá negligunt,dum eo per Vale. Max-lib. 8.cap.xi. Leonidas Alea xandri altus L»fimachus pedagogus. Bucepbalus Alexád.equu., PLVTARCHTI ALEXANDER MAGNVS C imperitiam ac mollítié utinequeunteQ) uod di&um prímo Philippus tacitus tulit. Eodé fpi obloquente, egre& ferente, Maíores natu increpas,aít, tanquam& prudentior& in hocdo: mando equolonge potentíorzTum illejhunc faltem,inquít,me cómodius G caterípertracia: turumaflirmo, Cui Philippus: Sinid non fecerís, quam pro hac ínfolentía poenam lues E 0 Iouem obteftatus,inquít, equi precíum foluam. Sublato rífu, fimulac ínter eos argentí modus definítus eftfeftinabundus Alexander correpti habenís equum contra folem conuerfum fla: tuít, Animaduerteratenim equü dum prolapfam ante fe umbra agítari cofpiceret, petturbari, Inde ípfo nonnihil mollíter circüdücio,blandeg iuba maníbus attreciata, ubí nihilominus aní mofum afflantemq; naribus cernít,reiecta fenfim chlamyde fe iuuenílíter attollit,equumá fe; curusafcendit, Quem nullis fatígatá uerberíbusaut calce, cumloris attractis mínas nihil curas re,€ magnoperecurfumappeterecerneret, laxat habenas,& ipfum acríus uociferans infefli urgetcalcibus, Tacitum prímo Philippá angebat folicítudo: ut uero letus& gefliensuerfasre; torfit habenas, ceterorü quíde ingens clamor ínfequítur, pater uero prz gaudio illachrymaffe tradítur,defcedentís&g caputofculans dixitfe, Aliud tibí par íam regnü quare, nec enim te iam Macedonía capít.Catterum cum íam peruicacis Alexandrü ingenij,& neui fi uperaretur fum: mopere contendente cerneret,qui tamen ad uírtutem ratione facile índuceretur, perfuadend, magís qudm ímperando fecü agere nítebatur,[n eo quoqy comonefacíendo acerudiendo pat: uam mufíczac líberaliaartíum przceptoribus fide habens, quod eí maíorí quada opera ac dil gentia,&(utSophoclesínquítfreno paríter& clauo multiplíci opus exífteret,accerfit cundo, rum ílluftriffima& dlaríffimá& doctíffimü philofophori Aríftotelem, pulchra quidem lli X pro ipfius dígnitate difciplina precía conflítuens, Deftructàenim ab fe Ariftotelis urbemSt gíra exadificauít, ciuesty tum diflipatos tum feruos reftituit, Eis igitur fcholaac gymnafium in INympheocírca Miezam oppidüaffignauít,ubi u(quein noftrá atate Ariftotelis fedes marmo rez,umbracula,& deambulationes uifuntur, Conítat auté Alexandri non ethicze tantüacpo litícae,uerumetía occulte magísip ardux dífciplinz przcepta comparafle,quá peculíaríter con: D templatíuz cognitionis fcíentíiappellantes haud multitudíni ímpertitam edocebant, Etenim Gellius lib.2., cap. 3. cum íam Alexander tranfiífet in À fiam,& nonnullos de hifce rebusab Ariftotelelibros xdítos accepiffet,ad eum quandáde philofophía pauló liberius fcripfit epiftola,cuíus hoc extat exem: plum. Alexander Aríftoteli felícítate,FIaud abs te recte factü eft, quod fpeculatíuas xdidi(lidi Íciplínas, Qua ením in re ceterísíam nos pracellemus,fi ea quibus erudítí fumus ftudía omni bus cocperínt effe cómunjarMallem ením fingulari difciplina,quám poteftate praftare, Vale Hancglorizcupiditare ítà confolatur Ariftoteles, ut quí eos líbros xdítos perínde acnonadi tos excufaret, Et profecto Metaphyficorü opüs cum ad docendá,tum ad perdiícendü nihil uti litatis habens,hís quí ex ínítío eruditifunt,exemplar quodda perícríptü eft, Ariftoteles autem Alexandtí eratía przecíputü medícínz fludíü operamá dedifle uidetur, Eius enímartís nonfo lum contemplandz ftudíofus extítit, uerumetía xgrotantibus amícís opem attulít,& remedia queda aceiborü obferuatíones ínftruxít ficut ex ipfis percipílícet epíftolís.[dem& dífcendi XMiadem Hone? legendicupídus, lliadem quamreí milítarís uíaticü exíftimare ac appellare folebat, Ariftotel ri Aleyand.fu pulito tenez bat, b exponente perdidícit,eam femperuná cum pugione fub puluíno íacenté(quemadmodàü Ont ficrates tradít)tenere folitus,Cum ín fuperioribus locís librord copía fibí deeffet, ea caufa dimi fit Harpalum,3 quo Philippi codices,multas Euripidis, Sophoclis,& A efchylitragoedíasacce *pít, prxterea Teleflze& Dhiloxenidíthyrambos, Pri ncipio Aríftotele fumma profequensad: míratione dicere folebat, feillum non mínus quàm genitore amare: ab hoc enim uíuendi,ab illo autem beneuíuendiratione& caufam fe affequutü, Pofterius autem concepta de illofufpi cío eft, nullo tamen eum affecit incómodo, uerüi cum uehemens illa íucunditas& immenfis amorremítteretur,alienatianímifigna proferebat, Ille tame íngenítus paríterdp ínnutrítuspli lofophíz zelus ardor&p,haudquaquaex pectore dilabebatur. Cuíus rei teftimonio efi,redditus honos Anaxarcho,& míffa X enoctati quínquagínta taléta.[tem Dandamiís& Calanus,quos ftudiofiffime coluit.[nde bellà aduerfus Byzantíos gerente Philippo, Alexandro tumfextum decímü zetatís annum agenti, rei IVIacedonícae ac regniadminiflratio relicta eft, T'unc deficien? tes ab eo Megaréfesprzelio fudit, Capto mox oppido, expulfis uibarbaris miftos ad íd habitae dum índuxítíncolas,cíuítate Alexandropolim appellauít.Ei quoque pugna que contraGrz cosgefta eftin Charonea,cum copíjs affuít,primustp contra facrá Thebanorü cohortem irr pif: dicitur, Hodie quoque uetufta penes Czphefum quercus oftenditur, quam proinde Ale xandrí quercum uocant, quod ibi caftra pofüíffe fertur, INec longe Macedonum exe chrum, A ci ma ren uti dif xal adl or: ca ra ue tu. tt: ra te t€ »-—( f D 7t 100 00 zs. 3 "Fre op)n e. o o 0c m &5»"4 F^ ym"T" P$)"V. lus lo la Q0 lus la ti ini fe [24 [n (z Ir [2] do tz lli 04 "GYARLNO VERONENSI INTERPRETE, 296 p chrum, Quas obres Philippus fumma erga filíum ut xqu& eft beneuolentía affectus erat: quás maxime uero leetarí,quod Macedones Alexandrum quide regem, Philippi autem imperatoz rem uocabant, Carter cum ex amore ac nuptijs Philíppi domettícz feditíones exorirentur, íta utregía uxor& caetera mulíeresagre fe inuice ferrent, magne interíus querímoníz,íurgía,ac difcordize uerfabátur, quas Olymptadisafj perítas,zelotypía,& animorü ferocítas augebat, Ale xandrumd laceílebat. Aptíffimamti prafertim ínter Cleopatra nuptías ínímicitiarü caufam adhíbuít Attalus, quam cum ímmatura Philippus adamaflet uirginem, mox uxorem duxit. Auunculus ením puelle Attalus ín ipfo conuiuio temulentBs Macedones exhortabatur,deos orarent utad regní fucceffioné legítímus ex Philippo& Cleopatra crearetur hxres.C) uare ex candefcens Alexander, OO íimprobü caput,ínquit,nos uero tibí nothí uídemurzfimultg ín eum raptum mifít poculà. Infurgens índePhilíppuscontra Alexandtrü nudato mucrone fertur: fae uente utrícy fortuna tum fürore tum uíno, ictus ínanís excídít, T'unc Alexander couícijs ador tus,híceft illeiinquít,uirí,quí ex Europaín Afiam tranfitü inftruens, X ex toro ín proxímum tranfgreffurus torum,pronus concidit. Poft eam uínariam difceptatíbne, Alexander ubí rece ptam fecum Olympiadem ín Epíro reliquit ipfe ín Illyríjs obuerfabatur.Ea tempeftate Dema ratus Corínthíus hofpes Philippo perquám familiaris, ingenuam quandam dícendí prz fe fes tensaudacíam ad eum peruenerat. Quem poft iunctas dexteras blandosip fermones ínterros gante Philippo,quonam modo Grxcí mutuam ínter feagerent concordíam, T'ua mínimü ína tereftinquít Philippe Girzcíze curam fufcipere, qui tot difcordijs atque calamitatibus proprià cumulaftiregiam, Q uocírcarefipifcens Philippus Demaratum mifít,qui precibus Alexandra reuocauit.Inde cum Pexodorus Carí prepofítus per amicitiam iníta cum Philippo focietate, maiorem natu filiam Arídeo Philippifilío contugem dare concupifceret,ín Macedoniam mifit Atiflonicum, Eam ob rem cum amící, tum mater íngentes cum Alexandro fedítiones& cole loquía ferebant, Philippum ením fplendore nuptiarü& rerum amplítudíne ad capeffendum regnü Arideum confirmare, Quibus rebusperturbatus Alexaáder, Pantomímütragcedíarum Theffalum mittítín Caríam,quí Pexodorü índucat ut repulfo Arídeo, quí& nothus fit& mí nímementís compos,id fecum matrímonid conficíat.Ea res Pexodoro loge magís quám príor p eftcomplacíta, dubi Philippus fenfit, amicum quendam admodü familíarem ipfis, Philotam Patmenionís filium fecum affumens, cubiculü ingreffus Alexandrí illum acríter obíurgauít, & afperis catpfit conuicijs, degenerem& prafentibus indignü bonís appellans, quí Caríohoz mini& barbari regis feruo fe generum fieriaffectet. Dehíncad Corínthíos fcribit, ut ad fe uín» Gum pedicís Theffalum mitrant, Ceteros aute xqualís Harpalum,Nearchü,Phrygíum, Pto2 lemzum ex Macedonia coegit excedere,quos pofteríus Alexander reuocatos per fummos ha buithonores.Caterum cum Paufanías Attali& Cleopatra confilio conftupratus,nullam affe quipoffetultíonem, Philippum obtruncauit, Cuíus cedís uel maxíma ín Olympiíadem caufa relata eft, quod furentem adolefcentem exhortata magis atqj magís laceffiífet: nonnulla etíam Alexandtü attigit calumnia, Nam dum poft id ftuprü obutü fibi Paufania multa cosqueftum babuiffet,illlud Medex iambícü protuliffe traditur; Socerum fimul marítumd acfocíam tori, Confocíos tamen ínfidíarum poftea perquífitos penis affecit. Bo deinde foris abfente, cum Olympías Cleopatrá fuís manibus crudelíffime necauíffetindoluít, Alexander annos uiginti natusplenum inuidia& grauiffimis odíjs ac perículis undicg círcüfeptum affequutus eft impe tium, Necením uícinz Barbarorá prouíncía& natíones modefte feruítutem ferebant, Auita uero domínía patríosQ; príncípatusaffectabant. Occupata ením armís Gracia, Philippus nul lum eíuscomponendz pacandz& tempus nactus, caeterum mutatís tantummodo perturbas tis rebus& íngenti procella per ínfuetas nouítates flu&uantibus díem obierat, Ea tempefta tísconditío cum graue Macedonibus met& íncuteret, opus effe cenfebant ut Alexander Gir cie rebus omiffis,uím nullisafferret,& Barbaros quíab eo defciucrant,per comitate ac clemen tíiad fe reuocaret, nouandarü rerum ínítijs pro tempore captatís. Huic aduerfatus fententize Alexander, regnum potíusaudacía& anímíi magnitudine tuerí& conferuare flatuit Sí quíd ením excelfi& elatianimiremífiffet,mox feà cunctís peffundatü írí.Itaq; Barbarorüi motus ac bella cum exercitu aduolans confeftim ad Iftrum ufq compefcuit,ubiSyrmum Tríballorü rez gem comíffo íngentí praelio fuperauít. Poftmodü cum Thebanos ad defectíon£ concitarí, foe cíosGy ilís Athenienfes accepiffet,per"Thermopylas flatím copías adduxít,fefe uírü pro Athez nienfium murís decaraturum dictitans, quem Demofthenes puerum quídem dum in illysijs ac Triballis uerfaretur, mox uero ín Theffalía adolefcentulá appellare folebat, Thebanorum Tustinus lib. o. PLVTARCHI ALEXANDER MAGNVS C igitur muris admotus,eís ut facii poeníteret fpacíü exhibens,Phoenícem& Prothytem fbit, di pofcebat,ac modo fibi concilíarétur;libertate donatos per praconé declarabat, Contr The baní Philotam& Antipatrum depofcebant.Inde quifquisliberam uellet effe Giracíam,(ocías fibiíungereacies publico monebant edicto, Tum Alexader Macedones ad bellum inftruxit, A Thebanis aduerfum hoftes& longe quídem plurimos, fummis uiribus ac uírtute impigre decertatum eft. Interím Macedonibus qui cuftodia Cadmeze arcis przerant,à tergo ínuaden; "Thebecapte tibus,circumuenri Thebaníinipfa pugna cecidere. Capta cíuitas& direpta,utbs euer(a fundi, ab Alexand. tus eft, Qua quide ín re ea fpes,ict confilium extítít Alexandro,ut huíufinodi cafu actettore perculfi compre(Titp Girací, quieté agerent, cum alíoquí incufantíbus Thebanos, focíjs morz gereregratífícaríts concupifceret, Phocenfes fiquide& Plateenfes Thebanorum ínfimulato: uftims lib. res aduentaffe conitat.Prater facerdotesauté,hofpítesq; Macedonum,ac Pindari flírpé, qui defectíone illam diffuaferant,uniuerfos triginta millia numero uenundedit,plures fex millibus oppetíere. Dumgrauíflimis cíuítas calamitatibus agitaretur, Thraces quida excí(a Tímodez domo,claríífima fané acpudice matrísfamiliás fortunas díripuerunt, lllorum uero dux ípfam per uím conftupratam dilígeter ínterrogabat, ficubí aurum autargentum defoffum habeba, Ea uero fehabere confeffa,folá perduxitin hortum,& puteü oftendens,ibí capta urbe, inquít, preciofiffimas fe opes depofuiffe.[nclinatum Thracem,locumdp accuratius confideranté pone conftítuta mulier uoluit in preceps,eumq faxis frequeter íniectís exanimat.[Ila dehincà Thra cibus ad Alexandrum ín uinculis producia;afpectu quide ac inceffu maxime dienítatis& am; plitudinis figna dabat, fecura& ínter duces intrepida:faifcitantipoftea regí quxnam fotetmy trona, l'heagenísforore fefuiíle refpondit qui ín Chxronea imperator in(tru&ís aduerfus Phi lippum acíebus pro Girzciz libertate cecíderat;cuíus refponfione darumép facinus admíratus lexander,liberam cum filijs abíre íuffit, Cum Athenien(ibus pace egít, quanquam Thebari caíum haud modefte ferentibus.Cum enim folennía ínflarent myftería,eíus caufa moeroriso: milafunt:quíg Athenas confugerant, fumma humanitate funt excepti, At fiue leonís more íam furore faturatus, fiue crudelifimz reí lementiffima gratíam adicere uoluerít, non folum níhil Athenienfibus fuccenfuit,uerumetíam res Cirecorü curx habere íu fTit,folos enim fiquid p eíaduerfíaccíderet, futuros Girzecix príncipes.Eum quoqj pofteríus Thebanorum fzepenume ro calamitas afflíxiffe dicítur,eorumd compluribus fumma clementíam impartíffe, Cliti ucro cxdem ínter uína perpetratam, ítemdp repudíatos ín Indía Macedones, ut quí ímperfectiads huc mílitía detrectarent,ipfiusc eloria abtjcerent,ad L iberí patris íras omnino referre folebat, Hoc fané conftat,nemíné Thebanorum pofthac eí uacuas adieciíTe preces, Hzc quide de The bís, Cxteríi coactís ín Ifthmo Giracís,ac expeditione in Perfasdecernentíbus, Alexander impe rator appellatus, O uí cum plurís philofophos& primarios ín ciuitate uiros fibí obuíos& con: gratulantes habuilfet,idem facturá DíogeneSínopenfem exiftimauit, quí per íd tempusCo: rínthiuerfabatur. At ís paucífaciens Alexandrü,in Cranio diuerforí habebat, Quó tumptt gens Aleyander,ad folem aprícanté offendit. Ille ut tam ílluftrís aduentare uiros uidit paulum cedít, Alexandtü fufcipiens,Eodem familíariter falutato, rogat Alexander, tei ne cuiufquam indígeat.Cui Díogenes,parumper,att,á fole mihi fecedas, Qua in re quod ís regíum fplendo: remamplítudínem ue nihili(eceritadeó delectatum admiratumó ferunt Alexandiái,uteode fcedente cum amicí irríderent& períocum morderent,dixetit: Ego profectó nifi Alexandet e e(lem,Diogenes effe uellem. V olens auté illius gratía expeditionis diuínum confulere oradi lum,Delphos uenit, T'um forté nefafli dies agebantur,in quibus ne fari quídem illi mos eftora culo.Q uamobrem cum ipfam prímo uatem relu&antem, fe& lege taentem oraffet,ipfe inub tam trahenstemplum afcendit. Eauero fludío ac hominis importunitate uícta,inuidus esit quit,fili. Cua uoce accepta Alexáder,haud alio fibiopus efTe uaticinío dixit, uerá affequutum fe quodab ea cupiebatoraculum., Eo deíndead exercitum proficifcente, ctim alia deorumuifa prodigía,tum uero Orphei fimulacrum quod ín Libethrís ex cupre(fo extat,per id tempus: dorem emififfe traditur, V niuerfos eo prodigio terrefactos bona(pe effe iuffit Ariftander,fem piternz nang; memoríz íllius gefta futura, fudoré ením maxímum& laborem poétís ac mu farum cultoribusallatura, Copíarum numerum qui mínímü afferuntt,rícena míllía pedítum, acequítum quínque fuifTe tradunt:quíi uero plurímü, peditum quatuor& trícena millía, equi tum autem quatuor extítílTe fcribunt: quíbus Aríftobulus non nifi feptuaginta taleatorü com meatum fuiffe prodidit.Durís tríginta folummodo dierum cibaria. Onneficritus etiam ducenia «risalieni talentaconflaffe Alexandrum, Qui tamet(i tot compreffus rerum anguflijs da ardua ) ad qui pii: det tut aut nic lac tua uit co! uit dit (4 &-*—a-———(4 FA^"Ve.^5)"Y. R29 (t^ he CÍag Xit, pre ena Mis Ote ore ta ig JUS lez am Jal, lit, ne lta Iff; 124 Di US tü Iz jte im jid ne 10 d: at, he pe t Q4 tt m o4 let us ds ji^ a" fr ifa U^ ) ardua moliret dsíam& fermé diftributis regt]s opibus,quid tibi rex fupereftz Perdicas ínquit, Cuí Alexane dcr fpes,ait, Tum Perdícas: Hzc nobis comilítonibus tuís futura comunís eft, Obfignatum ígi tur ibi praedium recufante Perdíca, quída ídentidem ex amicis faciitarunt, Caeterum quífquis GYVARINO VERONENSI INTERPRETE. 257 ut,nonante nauem cófcendiíffe traditur,quám rebus amicorum penfitatis, huie illiuíllam,alterí domorum prouentum,nonnullís portoría elargítus eft. Abfum autacceperít,aut poftularit,eí promptiíffímo gratíficatus eftanimo.R ebus hoc pacto Macedo nicís confumptís partitiscp, talí confilio ac animidifpofítione concítus Hellefpontum traíecit. lade petensllíon, perfecto factíficío, Míneruz femídeistp phirentauit. Deínde ad Achillis fta Alex.tti. Achila tuam und cum focíjs unguento delbutusnudusdy de more círcumcurrens,eam coronisornae lem felicem cur uit, felicem illum appellans,quod uíuo quidem tan fidum amicü, mortuo autem tam magnum appellauenit. contigit habuiffe praconem, Eum cíuitatem poflimodum perlufiranie ac uifentem interrogas uít quídam, Alexandri ne Parídís cítharam uídere cuperet: eam míníme fibi curze effe refpone dit Achillis uero cíthara quzrítaffe,qua ille fortiffimorü gefta uirorum,& res ínclytas decanta refolebat,Interea cum Daríj prafecií magna manu coacta acies pro Graníci tranfitu, perínde ac Afiz portís difpofuiffent,intrare uolentibus non nifi prelio comiffo irrumpere lícebat.Sube indeprofundiacundofiamnis impetus& ripzeulteríorísafperitas, quz non fíne collato marte fuperanda erat, plurimos terrore confecerat, Quidam etíam t Iunij menfis obferuandam relía tdlateis. gionem exiftimabant,quippe cum eo temporeexercitum deducere haud Macedoniz regibus mos fit. Quam rem facile correxit Alexander,ipfum fecundá uocitari Maium edícens, Cumég Parmenioea míníme tentare pericula fineret, quod id quamferü tempus effet, futur&, inquit, ut Hellefpontus erubefceret,fieo fuperato Giranícum extimefceret,C) uo dicto raptis fecum tri busacdecemordíníbus equítum, flumen írrumpit, V bí cum feptosarmís equites contra prs ruptaloca hoftílestp fagittas urgeret,raptante ac obruente flumínís uortíce,amentía magís fue rerequám ratíoneaut confilío militíagerere uidebatur. Poftquá euafit, uixdum ripam fummo labore ac difficultate tenuerat(erat ením locus cum udus, tum coeno lubricus) cum eueftígío confertím aduerfus írruentes, prius dj fuos pro acie locare facultas effet, conferre manti coa Guscft Iilienim clamore íacumbentes,equosQp equís conferentes, h aftís agebant, quibus frae 5 üismucronibus decertabatur, Caterum aduolantibus ín eum plurímís(erat ením tum pelta, tum caffidis iuba ínfignis, quam círcá candídíffimz utríny mirum in mod penne furgebant) ab unius íaculo fub tboracíslamína i&tus,haud faucíatus tamen eft.Inde cum Rhoefacem fimul acSpithrídatem regís praefectos ín fe concitos ferricerneret,deuítato Spithrídate, Rhoeface pe tit,cui cum thoracem induto baflam ínfregiffet,gladíum crifpat, Hísttag; confertís,ex oblíquo adacto Spithridates equo auíde ínfurgens, conum barbaríca bipenní diffipat altera penna deie Cacuíus í&ui pene ceffit galea, adeó utcrínes altera bipennís pinna perftrínxerít, Spithridate alteram libranté plagam magnus ille Cliítus occupat,& medi telo transfigít. R hocfaces quoqg Alexandri gladío uulneratus exanimis cecídit.[nter huíufmodirerum difcrimína equeftrí puz gna conflituta,ttaiecerat phalanx Macedoníca,pedeftresdp fímul aderát copi, quofírca haud diutíus,quanquá acer,ftetít hoftís,at cuncti terga uerterunt, Graecis duntaxat exceptis: hi fli pendiaríj quidem milites in quendá euadentes tum ulum, Alexandtifidem implorabant. Atilz lefürore magís quàm confilio eos adortus,equum non Bucephalü quide, gladío per ilía transfi xum amífit,Ibíplurimus faucíiorum& cadentíum numerus fuit, quippe cum defperatis ac bele lacilimís uírís collata pugna fuerat. Siquide barbarorü militum uiginti millía,duo equítum 8 quínquaginta cecidi(Ie traduntur,cum ex Alexandri exercitu quatuor et trígínta carfos coftet, ex quibus nouem pedites, Ariflobolus refert. Eís zreas ftatuas L yfippí opus attollí iuffit, Ex hacuídoría Graecis exuuías impartítus, Athenienfibus quidem trecentos ex captíuis clypeos tranfmífit, cxterís paffim fpolijs plus fatís ambítiofe hoc íuffit infcribí: Alexander Ph ülppi,& abíq; Lacedxmonijs Graecí, hec ab incolís fiae Barbaris, Pateras uero hoftium, purpuras, cz terady id genus ad matre fermé cuncta tranfmífit, Eapugna magnüad res Alexandrí momen tum peperit.Sardis ením marítimí Barbarorum imperíj tutamen& propugnaculü cepit,m uls tay ad fe alía tranftulír,Solz contra illü Alicarnaffus,& Miletus perítabant,quas inde uiadore tus cepit, Subadtís finitimis omnibus, dubíus animi ad ea qua gerenda fupererant fuít.Interdü ením contra Darium fummo ftudio ferebatur ut de rei fumma perículum faceret, interdüi ma^ titímis intentus erat, ut ín eísprímum exercítatusac ftabílitus ipfum poftmodum inuaderet, Lyciz fons iuxta Xanthíorum oppidum extat,€ quo per íncrementum funditus uerfo tapelz las quafdam zreas fua fponte dilapías fama eft, ín quibus antiquiffimarü sis duod a nid Taryosdis Curtius lib.s. PLVVTARCHYI-AULUEXÁNDER MAGNYS || C índícabant, regnum Perfarum à Grecis deftructum períjffe, Hís elatus matítimam Otatti ad Phanícíam ufq;€ Cilicíam fubigere maturauit,Excurfio uero Pamphilíze ingentem plurimi híftoricís(cribendi materíam ad ímmen(um u(que ftupore exhibuit, quod díuína quadam for te mare ipfum alioquí(uum femper et procellofum cefferit Alexandro, cum tariffime contin gere foleat ut pracípítía prxruptaQp íuga glacíe modíca tenuiGp cótegantur, Declarauit íd Me nander ín comaedía,dum admirandá facinus alludensait, Quàm Alexandrofum hoc, inquit, fiquempíiam quaríto, Is ultro prato fiet míhí, Sí quem marís fuperaríerlocum iam Oporteat mihi, Huíus contínuo facilis reddatur tranfitus. Alexander aut ín epiftolis fuís níhil tale mone ftri fimile perícribens,fe per cognomínatá fcalam íter habui(fe, perd Phafelidem tranfiffe affe; rít.In qua urbe complures ueríatus dies,cum ínterea loci Theodecii przmortui(eratauté Pha. felide oríundus)erectam ín foro flatuam confpexiffet,ibi poft coenam mero perfufuslafciue( tauítmultasip fpar(it coronas,non íngratü homíní per iocum reddens honoré,quem nter phi lofophía ftudia(ub prxceprore Ariftotele focíti habuerat. Poft hzc rebelles cepit Pifidas, Phy, gíam domuit,& oppidutn Gordíum antíqui Midz regíam,ubí uulgatum illud ex Cornilibro innexum plauflrum afpexít, de quo ex Barbarís paffim credítus fermo manarat, quiífquís eius nexum foluiffet,illiorbís terrarum imperíü fata portendere, Cum igitur caeca nexuum capita, obliquístp ínter fe fpirís obuoluta Alexander foluere nequiret, nodum gladio cecidit, Quo ítacp cafo,multa apparuíffe tradunt capita, Aríftobolus aute facillime ipfos foluiffe nodos affi mar,dempto fiquide clauo quo temonisugum annectítur,mox íugü fubduxi(fe.Hiínc Paphla gones Cappadocesip fubegít, Audíta interím Menonismorte;quíi claríífimus claffis Darrj prz fectus per multas turbas& obflacula Alexandti uíctorías retardabat,de ductando ad fupetio: res partes exercitu fefe magis magísty confirmauit. Hxc agente Alexandro; Daríus magnítu díne copíarum elatus,e Sulis caftra deducit, Sexcenta enim homínum millía agebat. Confiíus etíam fomnío quodam traditur, quodadgratíam magis qudm uerítatem coníectores expofue runt, V(a enim late fufo igne Macedoníca phalanx depaftí, Alexáderdp fibí míniflrare,eaami cusftola,quam ípfe olim regi feruiens geftare folebat. Bum poftea cum Beli templü íntraffet conípectu euanuiffe, Hifce rebus portendiíffe deum opínor ílluftriffima atque famofiffimafu: tura Macedonum gefta, Alexandrü regno Afi potiturum,quemadmodi ex t miniflto rex cius Daríus uendicauerat, cxterum uítam mature fumma cum gloria relícturum, Maíor ítem illum fpes extollebat,quod Alexandro in Cílícía díutíus commorantí tímíditatem obiecbat, Comorandi uero cauía erat aduería ualetudo,quam íimmenfi labores adduxerant:uel(ut qui dam perhibent)Cydaus Ámnis, quem gelidiffimü is fe lauandí caufa íntrauerat, Ad cuiusque dem remedii cateris defperantíbus medicís,& quauís ope ualídius imminere perículumrats & re íncontraríum uería; calumníam Macedonü reformídantíbus, Phiüippus Acarnanusac ce(fit,quitametfi dura impendere animaduerteret,tamen amicítía fretus,qua ín eo regísdiícri míne non comune etíamper extrema experímentorum genera fuícípere periculum íníquum ducebat,rgmedijs adortus efl,eitp(modo perferat)ad pugnam proxímam anhelanti,breui alu tem potionibus pollícetur, Interea ex caftrís à Parmenione mííTa redditur epiftola, qua regéab ínfidijs Philippi cauereadmonebat. Magnis enim largitionibus d Darío corrupti eíle,defpon fatam praterea habere eius filiam ut Alexandrü necaret, Quam ubí perlegít,neminíex amici & familíaribus indícatam,(ub puluino collocat. Ingrediétibus autem familiaribus, fimul Phi «lippo calíce potionem afferente, Alexander tradita illí epiftola,poculum íntrepídus acfecurus cepit, Praecipua uero admírationís fpectaculum erat, cum eo legente poculum hauriret, índe mutuo haud eodem fe geftu confpicerent, Alexandrí quidem erga Philippü amoena& apera facies,beneuolentíam fidemáp declarabat: illeautem ea percítus calumnía, nunc ínuocatis nte minibds obteítatísqg,manus tendebat ín coelum,nuncledulo collabens Alexandrum fibi d dire,& bonoanímo effe folícitus orabat. Ea uis medícamínis ínteríus recepta, ínitío corpusita deprelTit afflixít&,ut intercepta uoce,& intercepto ac perexiliadmodü fenfu, illum fermean mus deficere uideretur, At paruo poft tempore príftína falute recepta;collectísG uíribus, Ma cedonibfis uídendum fe prebuít. Non enim príus fefe dií(cruciandi fínem facturi uidebantur, Erat in caftrís Darij transfuga Macedo Amyntas nomine, haud Alexandrinaturz infcius.ls ubi feftinantem Daríum ut Alexandrum ínter anguftías adoriretur, cernit, fupplex deprec tur ut íngentibus copíjs aduerfum paruam manum pralíum íníturus ín latiffimís locís& pl niífjmis campis hofte expectet, V ererife Darío refpodente, ne Alexander ac hoftes effugiant huius reí gratíafolue metum,ínquit, ille ením ad te ultro aduentabit, aut ín praemia forafs aduentat, A 3i [Lu mm n3-—. 9 L. di Ped Bosw 9 S. RU S Me, F Re^s"P—F(!"C 7»)"yfu nis Íot tín les lit, tat iz fes las fal hi ls [H : f b GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 258 a aduentat,Haud tamen regi placuít Amyntz confilium,uerum ín Ciliciam caflra mouít, Ales B xander contra illum contendit ín Syríam, Noctis tenebrís haud obuij ínter fe factí, ubi illuxít reuertuntur, Quam rem hunc ín modum obtigíífe letus Alexander, hoftem in anguftíjs ob» uium habere curabat.Nec mínus exultabat Daríus,quod eductís iam ex montíum faucibus co pis.príor caftrorumloca metauerat. lam ením ipforü comodítatem locort íntellexerat, quod eacum mari ac montibus uícina, tum influenti Píndaro amni equitatuí mínus ídonea perae grarat,cxterum quaquauerfum confragabilem hoftíà paucítati fitum habebant. Alexanderlo cum fuppedítante natura longe melíus quàm fortuna prauerat, ad quzrendá uíctoriá acíes iaftruxít,Barbarorü numero ínferíor,ne ab eis círcüueniretur,ad dextrü hoflii cornu oblíque Ixuum opponens, ín fugam Barbaros conuertit, V bí ínter prímos przlí& capeffenti mucrone coxa uulneratur,& ut Chares prodídít,à Darío.Eos ením manibus congreffos refert, Alexan derauté cum de ea pugna fcriberet Antípatro, à quo uulnus acceperit haud fignificauít, cum iamen faucíá gladio coxam fine perículo fui(fe fcríbat. Ea gloríofa extitít ui&oria,quíppecum cxfatum capta decem&€ centena millía hoftiü.Daríü per quatuor aut quing ftadía fuga prarí puit, Caeterum illius curru arcu&p potítus,redijt ín caftra, ubí Macedonas immenfas Barbaro rum díuitías cum ferentes, tum congerentes ínuenít, C ui quo expedítíores ad pradlíü effent, omníaferme Damafci impedíméta apparatum reliquerant, Tentoríum Daríj pecunía fplen dídiffimisi ornamentís ac precíofa fupellectile referti excerpferant Alexandro. Inde exutís armísbalneum intrans,eamus,ínquit,ín Daríj balneo íudore pugnzloturí,Cui familiaris quie dam,míníme per loue ínquit,Darrj, aft Alexandrí: fortunas enim uícti& efTe& dici bona uíz Aorisoportere.Caeter& t aquarum ductus,hydrías,peluís,& alabaftros,cuncta aurolíta pluríz maconfpicatur,X uelut unguenta ac aromata díuinü quendam ínteríus fpirabant odore, Poft hac fublime cubículit magnifice conditum fubíens, ubi(iratum, menfas,coenaculü,mirotp ín» firu&a ornamento omnía perfpexit, ad focios conuerfus, Hoccíne, ínquít, imperare erat? Eí pofimodü ccenaturo nuncíatur, matrem ac uxoré Darij gemínasp fimul filías uirgínes captie uasadduci,easdp uifo curru& arcu, Daríum períjfTe ratas, plangere lamentaríty, Alexáder díu cunciatus,ipfarum magis fortem míferatus, quàm fuís elatus fucceflibus,per Leonatü renuns dathaud interíjffe Daríü, necp illis Alexandrü timendum effe, fe enim cum Darío pro regno dímícare,eas omnía quz ex Darío imperante, infignía dignitatis affequuturas. C) uz cum. mue lieribus& captiuís quide clemens& amoena apparuíffet oratío,non mínorís humaniítatis opes ratefponderunt. Quofcung ením Perfas uoluerunt,fumptis ex praeda ueftíbus&t ornamene tisepeliendi poteftatem dedit. Nihil cultus aut honorís priftini illis&lemit,quinlonge magnie licentiores folíto rerum ufus habebant, Quod uero pulcherrímü& gratía regali digniffimum extítit,mulieres íngenuas modeftíífimasQp,& captíuas quide, nihil ex eo turpe uel audíffe, uel intellexifle; uel expectaffe contigít, nec eas perínde ac íntra hoftium caftra, uerumetía in facrís zdíbus caflísqp uirgín& cubilibus conferuatas,& nullius profpectas oculis uixiffe, Et profecto Darij coniugem uníuerfas decore ac forma regínas anteiffe,quemadmodü et Dariugn cunctos fpecie ac proceritate uiros fuperaíTe,memoriíe traditum eft, fímíllimasQ parentibus fuifTe paele las, Alexander feípfum magís quàm hoftes domare regíit opus exiftimans, non has aut quame piam ante nuptías, prater Darfenen attigít. FIzec poft Memnonis obit: uídua Damafcí capta ef;mulier grzecís erudita literis, moribus fuauiffimis, patre Artabazoregía ftirpe xdíto, Hanc Alexander íncitante Parmeníone;genere quippe& pulchritudine egrégíam compreffit, ficut? tradit Aríftobolus.Caeteras cum Alexander captiuasafpiceret,dícere per iocum folebat; doloz tesocalorum Perfícze funtpuellz.Contráà dum earum formis fuze contínentiz& modeftíz fpe cimen oft&debat,ipfasuelut exanimes flatuas praetermíttebat. Prefecto claffis Philoxeno apud fe Tarentíinum Theodorum exímía facie duos pueros uenales habentem díuertifTe fcribente, & num emere uellet percontante;perfzpe uociferans aequales rogauít,quídnam olím tam obz fcenüdefe Philoxenus anímaduertíffer, ut hzc ílliprobra compararet.Scríbensetía ad Phíloz xenum poft multa in íllum maledícta& conuícía, ipfum cum fuísmercibus Theodorü malam in rem mittere iufTit, C uendam etíam adolefcenté Agnonem nomíne,cum eife egregía forma Crobylum ex Coríntho emere,& ad illum deferreuelle fcripfiffet,ingentibus affecit conuicijs, Damonem& Timothei Macedonas quorundá flípendía fub Parmeníone merentíti uíolafz femulieresaudiens,ad eum fcríbens mandat, utfi conuíci fint, eos tanquá pernícíofas huma nogeneríbelluas fzuís trucídet modis. In ea epiftola hoc pacto de fe uerbü ex uerbo fcrípfifTe liquet;Ego ením Daríj uxore nedum afpexiffe aut afpicere decreuiffe,fed eorum quí eximíam ^K-2 Curtius lib. 4.. Yastittus lib.vi, TucAnuR Mira cotta ftetitíd. MÀ pa PLVTARCHI ALEXANDER^MAGNYS C illiusformam pradícant,ne uerba quidem admi(iffe comperíar, Sed duabus potíffimi tebüs mortalítate fuam íntelligere aíebat,fopore ac coítu,tanquá fola natura ínfirmítas laffitudinzac uoluptatespareret, V entris quoqj cibíá temperatiflimus fuit, quod cum multísalíjs, tum uer, bis fuisad Adan declarauit,quam fibíín matrem affumptà Caríx regínam defignaui:[Ila enim ut maiorem ín eum charítatem oftenderet,multa obfonía& delicata ferculorum condímenta poftremo folerti(ímos coquos ac piftores ad eum tranfmittente, hís haud fibí opus effe dixit Nam meliores fe coquos,quos fibi Leonidas pedagogus comparauerat habere;ad prádia enim nocturna ítínera,ad coenas uero fandioráü parcitatem,Idem cum lectü ín grederetur,dí(cu(fi accurate ueflíbus,num quícqua híc,aiebat, fuperuacanea refertum mollitie mater admíni(lra, uitcAd uinum quog; longe mínus quám credebatur pronus, Q uod fecus ídcírco creditum eíl, quod maíus colloquendo quàm potando tempus ad uuumqueng; calice protrahebat, femper longíusfermone deducto,& hocquíde dum multa ocio facultas eíTet, quippe cum rebu; qe rendis illum non uínum, non fomaus, non íocus, non nuptíz, non fpeciaculü quemadmodi cateros imperatores abíivaxerit,Indicio eft breuiífima quam uixit xtas, quam ínfinítis omnino tebus ampli(fimísg referfit, Cum uacuus erat,príma ubí exurrexií(Iet,peracta re diuina, fedis prandebat,Pofiea díem aut uenatu confumebat,aut componendis rebus impartíebat,aut mili tibus ius dicebat,aut lectitabat,Sin haud nímis urgent£ uiam uaderet, ínterdü aut fagíttareau concítatos currus afcédere deícendere&y perdífcebat, Multoties etiam uulpes ioco uenabatr, dfipsus- auestp,ficut per eius i diaria percipilicet. Caeterü metatus ubi fe unxerataclauerat,cum prapo eilop, D dumcum epoft potum lauíffet,quieti fe ad meridie ufque dedebat.Nonnunquá etíam totum: fitís coquorü atque piíftorum de fumendís epulis ratione habebat, feró poftmodá ac multamia noctem ccenaturus accumbebat, Mirabilís autem íllíus cura& refpectus in diftríbuendis dapi bus fuít, ne quid íníqueaut parum accurate partítus uideretur, Potum, ficut praedícti eft, lon: gíus inter confabulandum producebar.[dem nullius íucunditatis expers cum caterís in rebus, tum confuetudínis comítate uníuerfis exceliens regibus, íactantía& elatione ínfeflus adarro: gantíam ufq; utí miles quifpíà ferebatur, íra utaffentatoríbus fefe calcandá& equitandá fermé permitteret, qua res gratíífimos eius familiares fere perdídit;qui neque adulatoribus reludari, neque ipfum offendere uolebant.Illud ením turpitudíné, hoc uero dífcrímen afferebat.[nterz dormíendo diem agebat.Exquifitorü quog; íta ciborum abftinens;ut fepenumero cum tarífli maadeum ex mari opfonía,aut pífces deferrentur,eís ínter amícos partitís,níhil fibi reliquüfae ceret.Coenarü magnifici femper apparatus, et aucto paríter imperío fumptuofiores, Poflremo cum ad decem millia dracfímará proceffiffent,íbi modus fa&tus eft,& hís quí Alexandrü inui tabant,prafiníta(umma,Poft cómiffamin Iffo pugnam Damafcum mittit quí pecunis, fupelle Gilem,liberos,uxoresd Perfarum ad eum redígerent.Ex quibus maximi in equites Thefflos adíd de índu(tría mí(fos portione contulit, quod uirí(irenuí& egregíj bellatores effent. Reli quum etíam dítauít exercítum.T'um prímum Macedones guftato aüro, argento, mulíeribus, & Barbargrü delicijs, ueluti canes odorata femíta uenarí, ac per ueftigia Perfarü opes indagare cceperunt, Poft hzc Alexander ad occupandá maris imperíum uerfus, Cyprum,& cunctam, excepta Tyro,Phoeníciam,tradétibus regíbus recepit. Tyrum obfidere flatuens, aggeribus machinis ducenrístp tríremibus d mari menfibus feptem cínxit, Interím per fomná uídit Her culem poftquam illum crebrouocaffet,€ muro fibi dexteram porrigenté. Compluribus etam eT yríorum in fomnis Apollo dixi(fe uífus eft, fe ad Alexandr proficiífci, Non ením fibiquzin ciuitate perpetrarentur placere.Eapropter perínde actransfugam homínem plané deprehene diffent,eíus fimulacrum catenis ac clauís ad bafim alligatum Alexandrínü appellabant. Alíud dorniíentí Alexandro euenit ínfomnii,uídere fe Satyrum exiftímabat,qui procul eiíocaburs dusapplauderet,cuma ipfum capere uellet,fugiebat.Poftremo cum multa uerfatusoraffet/a manus uenít.Confulti uates partito nomínelonge credéda díxerunt:Sa,hoc eft tua, Tyruscl Adhucfontem ipfum oftentant, quem penes Alexander Satyrum cernere uidebatur. Eadu rante ob(idione,ín Arabes quí Antilibanü íncolunt, expeditione egit.In qua ob Lyfimachum pedagogum nonparuum uítz periculü adíjt, Subfequutus ením eft, cum fe Phoenice neque peiorem neque natu maiore effe diceret, Poftquam ad montes uentum eft, miffis equís pets ire coepit,& iam ceteri procul abfcefferant, cum intercipientibus tenebrís ac propinquísiam hoftibus, Lyfimachü zetate grauem,ac labore feffum,nunc hortando, nunc íuuando haudde ferere fuftíneret, longeab exercítu(quod mínus íntellexerant) cum paucís relictus eft comiti bus, íta ut per frigus ímmenfum horrentíbus ín locis noGem exegerít, Tum multa fparíim £4 emínus N a ^ go ÉE"O-—L-.1—28—À 8-! A m^?*&—"CM—-"à -— An NA n 0 n ue o mno HB NNNB dibo SUD s UM DQ n üs| T era lim t2, cít, im (fis [34 tl, et d dá no lés ril les iti tía in GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 299 p emínus ínimicorü confpícatus incendía,ut alí qua ex parte Macedones ínrerum inopia coníos laretur,corporís agilítate& quotidiano confifuslabore, ad propiorescurfu peruenit. Ibi duos busaffidentibus foco Barbaris enfe obtruncatís,torre correpto reuertítur ad fuos.]Magno itagg ione facto,nonnulli ex hoftibus metuattonítiterga dedere,quidà eos aggreffi uertuntur ín fue am,reliquum noctis fecurí duxere, Haec quide Chares refert, l'yriorum obfidio ralem habuit euentá, Cum Alexander poft multa pradlía maiorem copíarü partem quietí dediffet, paucis taz men,ne ociofus foret hoflis,pro murorum ftatíone relicis,arufpex Aríftander mactatís hoftí]s figna perfpexít,quibus audacior factusad circunftantes pra fagit,eo proríus menfe cíuitatem inceor& poteftate futura. uare cum ingeti cachinno irridere ccepiffent(ea enim extrema mene fis dies erat)fubdubítanté cernens homíne Alexander,ut quí eius plurímí femper fecerat uatíz cinía,eam nondum trigefimi, fed uigefimamfexta adnumerari iu(lit, Deinde figno tuba dato, enixíus quàm antea coftítuerat, muros adorítur,Q ua re firenue inchoata,& exercítu ad feren dumauxili& mature concurrente, cum defperatío T'yríos frangeret, ea díe potitus oppído eft, Pofthzc Alexandro ampliíffima Syríz urbem Grazam expugnanti,àuís quaedà exalto demiíz fa,cefpite perftrínxit humera.Ea deínde cum fuper quodà machínamento confediffer, ínter fu níum nodos íncauta complícatur.Q uamobré Aríftander humerí uulnus,€ potienda uíctoz tiam cíuítatis uatícínatus Alexádro eft:ítadp euenít.[nde cum Olympíadí,Cleopatrzeamícis; hoftilisexuuías mítteret, fpei cuiufdà puerilís tatísadmonitus,Leonída pzdagogo quíngenz tathurís,& centena myrrha talenta tranfmifit.Olím cum Alexander ínter facríficandá utragg manu thura uaporandis deís exciperet, tum L eonídes, Alexader;aít, cum ferentibus aromata terrís imperítabís,hoc pacto copiofe adeo uaporibus,at ín praefentía rebus utere parcíus, T'um igitur Alexander ad eum íta fcribit: Ad te thus myrrhamáp abunde tranímifimus, ut cum deís parcus effe definas, Delato ad eum fcríniolo, quo nulla ínter opes Daríj fumptuofior& orna» tior fuí(fe res uídebatur,amícos fcifcitatur, quidnam in eo preciofum digne collocandü exíftíz ment.Multos eíus ufus alijs demonftrantibus,hic optíme,ínquít,Ilíadís Homerí cuftodiz dabi tur, Hanc quipperem complures haud parua fideiautores affirmant.Caeterü fí uera funt quae Alexandrini Heraclide fequutí tradíderunt,non fegnem, non confilio uacu& comilítone Ho» p merü Alexandro fuiffe cenfuerim.INam potítus Aegypto,de urbe graeca condenda, quam ma gníficam,populofam,& ab fe cognomínandi relínqueret,agitabat, C) uam quidem ad rem ma enum foliambítum, quantum fuperíorí tempore nullus;archítectorum confilio metatus erat. Dehíncno&uper quiete mirabile uídit ínfomniíü,uírum cum canítíe pluríma, tum ftatura ue« nerandumaftare fibí exí(timauit,hos illi uerfus recítantem: 3 Preterea undifono quadam iacet ínfula ponto, QuamPharon appellant, Aegyptíalittora contra. Confeflim igitur confürgens Pharít adit, quz illa tempeftate paululü fupra Canopícü oftíum infula erat,nunc uero pet aggerem in continente recepta:ea inflar coronz Ifthmos erat;parem quaquauerfum latítudíne habens.Ingens ín ípfa lacum& t moriens mare portus agiplectítur, Egregílocí naturá contemplatus Alexander,Homerus profecto, ínquít,cum ceterísnrebus admírabilís,tum fapientiffimus extítit archíte&tus.Dehíncurbís forma pro íllíusloci fímilitudie nedefignarí iuffit, Quam ad rem tellus cum alba deeffet, ín nigri campí planitíe gyratit farina fign& deducunt,cuíus actz rectíus uelut ex fimbría línez: chlamydis ínflar interiorem efficíunt urbem.Eíusformam fumma cum delectatione fpectante rege,ínfinitz multítudínis& generis omnífaría aues é proxímo lacu ac flumine ín eum repentelocü nubis ín modü prouolant, íta utnihil farínz relinquerent, Id Alexandrá perturbauit augurít,aft illum bona fpe effearufpie cesmonent, Ab eo ením urbem condi, qua feracíílima uartjs homínibus futura fit educatrix, Poft hzc cómiffa operís cura ipfe ad louem Hammoné pergit, longü fané iter, durü aclaborís plen&,gemíno praefertím difcrímine,aquarü ínopía,qua non paucorü fpatio dierum deferta re gio eft;alteri, fi per apertam& profunda euntibus arenam rapidus íncumbat aufler, quemad modü de Cambyfis exercitu traditur.Is ením ingentes arenarü aceruos attollens flu&iyiante pla nítíe quinquaginta homínii millía obruta necauít, Hiec cum uníuerfi ferme anímaduerterent, Alexander tamen quícquíd ínceptaret deterrerí non poterat. Fortuna ením fuís propitia coz natíbus,promptíores ei reddebat animos,& donecagenda nauarentur, ínuicta ferebatur aníz mofa contentío,qua non hoítes modo, uerü& loca& tempora uíolentus urgebat.[n ea profee Glione mülta pro íncomodis affequutus eft adíuuantía;qua à Ioue míffa fuíe pofterioragone lirmant oracula,Q'uin ea quodámodo fidemipíis uendicant oraculis, Prímum quídé aquatum 3 ) Curtius lib. 4. TasAdl]aoew Val.Max. lib. LOp.4. Yuflinus lib. s, PLVTARCHI ALEXANDER MÁGNVS c multítudo& díaturniimbresá loue demí(li fatís foluere metum,& humectantibus arenis ficd tatem extínxerunt,quíbus ín fe condenfatis,& fuaues fpiritus,& purior impendebat aér,[nde Corui Alexan; Cum ductores confutasamififfent metas,íamqQ errare coepifTent,difperfis ex ignoratíone comi dro duces per tibus,coruos quí praeuolantes eis fter monflrarent,& tardius fubfequentes preftolarentur apa laca incognita, paruiffe conftant.O uod uero longe mírabilíus eft, tradít Callifihenes noctu palantes cantu ac uocibusad fequenda comítü ueflígía reuocaffe.Superato deniq; deferto,ut templum intrauit, Hammoniísantiftes illum louís perínde ac patris nomine faluere íuffit.Illo rogante num quif ex patrís ínterfectoribus ímpunístffugetit, faníoraloquí íubetantifles, INec ením parente ili mortale effe, Mutato dehinc fermone,cunctosne Philippi ínterfectores ultus fit, percontatur, & datum neei fit,utuníuerfos ditione mortales fít moderaturuse Cuí& hocipfum darí,& ple né peractam Philippi ultionem effe díuinum refpondit oraculum, C uamobré preciofis deum donaríjs, X pecuníjs ípfos dítauitantíftítes, FHzcfunt qua de Hammonis fortibus plurimi tras díderunt fcriptores. Alexander autem fcribens ad matrem,fe quxdam occulta ínquit accepiffe uatícínía,ea£p cum redierit ad eam folam explicaturum.A fferunt quídam, facerdote dum gr ce ipfum falutaret,& blandíus weztiop, hoc eft filiole compellare uellet, per barbarífmü pro y, abufum c, wal, ideft louis fili pronuncíaffe.Illum uocís errorem Alexandtrü libenter perín de acomen audiffe, Quocírca confeftím uulgatum eft, eum ab oraculo louis filíum appellati, Pammonem quog Aegypti phílofophü cum audíuiffet, illud maxíme probaffe fertur, quod dícebat omnes homínes fub deí imperio effe.Princípatum autem obtínere,ac ímperítate,díuis num quíddà affirmabat, Quibus de rebus acríus etía phílofopharíac difputare folebat, deum comunem quidem mortalibus patrem,optímü queng; peculíarem fibi filium adoptaffe. Cate: rum Alexander cum fe deogeniítü perfuafum haberet, ín ipfos ínfolentíor erat Barbaros, Ad Girxcos uero modeftíus ac parcíus de fua díuinitate fermonem habebat,excepto dum ad Athe nienfes pro Samo fcriberet: Ego quídem,inquit,haud liberam uobís tam ínclytam cíuitaté tra» didífem,quam ab eíus tunc domino, quem parentem meum appellabant, füfceptam habetis, Phílippum íntelligens.Poftremo cum fagitta faucius dolorís acerbitate collaberetur, A mici,di xit huncplanécruorem mortalíum,at non diuorum uulnera fpargunt, Dum íngens tonitrus D cófternaffetuniuerfos, fort£ prafens Anaxarchus fophifla, Tu quoq; loue genítus num quíc: quam tale perages?Ad qua rídensait, Nolo utí iubes,amicis efle terrori,quí meas per contem: ptum ccenas habes, quod non fatraparü capita, fed pífces ín menfa míhí cernís appofitos, Et profecto Hephaftioni míífisá rege pífciculis Anaxarchuseum protulífe fermonem traditur, tanquáeos afpernaretur& carperet,qui per magnos labores& pericula,illuftres& claras res perfequentes,nullam aut perexígua fibi uoluptate comparátes, níhilo magís qudm reliquí íu« cunditatís fruciü adipifcuntur.Ex hís quae fuperíusenarrata funt,liquet Alexandrum non per fuperbíaaut contumelíam,fed díuinítatís opinione cxteros fübiugaffe.[n Phoenícía ex Aegye ptoreuerfus facra dijs feftostp dies celebrauít, Tum ftata certamína& ludos fcenícos«didit; non apparotu modo,fed etíam certantibus permagnificos.Eiís prafecti funt Cypriorum prínd pes,quemadmodü& Athenis quitríbus fortíuntur.Decertatum eft mirífice ac fplendide à a4 lamínío prafertím Nicocreonte& Solío Pafycrate, Hís ut nobiliffimís praeeffent hiftrionibus forte obuenít, Pafycratí quidem Athenodoro, Nícocreontí autem Theffalo, cui ftadíofiffime fauebat Alexander, nectamen fuum ante ftudíü patefecit, qudm omnibus fere fuffragíjsuictor "Athenodorus declaratus eft, Tunc abíensfe quídé iudíces approbare díxit, uerumenímuero nefuperatü uidi(fet Theffalum,regní portíone perlibenter amíffurum fuiffe.Poftca uero cum Atheniefes Athenodor& quod Dionyfijs non ínterfuiffet,mulcaffent, eo reg£ ut pro fe fcribe ret obfecrante;id facere noluít,at mul&tà remífit. Cum LyconScarphei filius lepída quxdáage ret in theatro, inter recítandü comcedíam uerfum quo decem talentorá petítío fignificabatur, inferuit. Quod ridens Alexander,ea praberí iuffit.Deínde miffi à Dario legati pro redimendis captíuís,cum regíjs líterís peruenerunt,quibus decem míllía talentor&i,cunctam que íntraEus phratem 2ft regione,ac filie matrímoníü pollicebatur ,tum amici fe fociuméd futurd. Quibus vde.Maxlib, inter amicos fuos comunícatis, Parmenio,fi Alexander, nquit,effem,has ego conditiones acce G.cap. 4. píffem.Cuí fubinde Alexander,Et ego medíusfidius fi Parmenio. Alexander ítaq; Darío ut ad fe ueniret refcripfit, cuncta apud fe humanitatis opera confequuturus: quod firecufauerit, ad eum mox fe profecturü.Etconfeftim incoeptipiguit, quod eo in itinere uxor Daríj dolore par? tus correpta díem fuum obíjt, Cuius reí moerore nec díffimulanter tulít,quia maxima benigni tatís fuz declaranda occafione ami(iffe uidebatur, Ipfam igitur magnificis humauít impete tat -—— 9X(S —X"o a-——— Aum— 0— o$ mA. A) Dem S—(^—(m9. p o e e f9 o e$(9^ * m LUM. 77 w*—€»—- M Lodi 208008. 5 10 DL obl QE VEM WEC WAS 7. WW. WARE Ae Ah Be Av A ww ue Ltd * GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 260 p Eratinter eunuchosregínz cubícularíos una captiuos,quidá Tyreus nomíne,ís ex caftris proe fugusad Daríü equo prouolans,uxoris obitü renuncíat.C) uo nuncío accepto,Daríus cum per multas lachrymas caputplanxíffet, Pro Períicam, ínquít, fortunam, fi regis uxore eandég fo» rorem captíuá non modo uíxíífe,fed etíam deceílifferegijs priuatam funeribus contígit.Excíe iens Tyreus, Atením mi rex;aít, profecto funeris gratía& cutuícg proregta dígnítate hono ris nihil quod peffima Perfarum fortunà incufes habes, Nang Statíre regina fuperftítí,itema matrí& puellís nufquá priftínus opum ac rerit ufus,fplendoré&y defuit, nifí ut tuae clarítatís lu» menafpicerent,quod denuó potens reftítuet Oromaídes.Nec ea moriens ullíus generís orna mentorü expers fuit, quippecum ípfius obítü hofliles etíam lachryma decorarint, Alexander ením ficuti praelío terríbilis,ita parta uíctoría clemens, Hísrebus audítis Dariusaními egriruz díneac perturbatione uexatus,índígniffima(ufpícans,eunucho ad íntimá tentorij parte addu do, Nifi tu quogy cum ipfa fimul fortuna,ínquit, Macedonica factionis es,(i me tuum appeilas herü per hocíngens tefolis iubar acregale dextrà obteftor ac oro,haeccine mínima funtStatirze mala qua lugeo,an illíus uíuz longe magis míferanda perpetímur,& ultra dignitatem fzuior nosafflíxít calamítas, quod infuper in crudele acerbum hoftem íncídimuszNam quod hone flatis& caftímoníze figna eft, uirum atatis integra hoftis uxor& cam multis honoribus decoraffe:Eoadhucloquéte, T yreus ad eíus fe pedes demíttens, ut melíora diceret fupplex orabar, ne & iníurijs Alexandrüllacefferet, neu defuncta uxorí eídemi fororí turpes ínureret maculas, neue afflictis ín rebus maxímo fefe folatio príuaret, quod praftantioré qudm creauerít natura uí&orem habuiffet, Verumenimuero admiratione profequendü Alexandrü, quod maíorem erga Perfarü mulieres contínentíá,quám ín üíros fortitudine declararít.Eacp,fimul& ceteram Alexandri modeftiá terribiliiureiurando confirmauit. Tum ad familiares egreffus Daríus,ten fisín coelum palmís íta oraffe fertur:INarales regalestp dij date obfecro, ut quemadmodü latiffi mam olím fortuna accepí,íta reftítutam ac diuítijs incolumé poflerís relínqua, quo parta uicto tíaquasab Alexádro per domeftícorü zrumnam gratias accepi; quali períoluá meríto: quod fideorum íra fatalehoc tempus ingruit, quo permutandá iam Perficum ruet ímperià, nemíne nii Alexandrum ín Cyri folio federe precor. Haec plurími fcriptores fic dicta factatg cómemo p ratit, Alexander omní íntra Buphratem regione fübacia, contra Daríum decíes centenis milli busmilítum defcendente caftra mouit.[nterím íocofum quíppíà ín exercítu fieri renuncíatur,, Cómilítones in geminas fe per íocum partes diuififfe,atque utrícy ducem ac imperatore prafeciffe;uocaffep alterum Alexandrü,alter& uero Darí, Cumi mutua certamínis prxludía príz mum glebis,dehinc pugnis ínchoaffent,eó dífceptatione excandutlfe;ut íam à multís per faxa fudesiy res agi coepta fit;íta ut ne fedarí quíde poffet, Lum Alexander ipfos imperatores fingu larípradlío decertaríiubet.Ex quibus ipfe quidem Alexandrü,Daríum uero Phylotas armauit, ínfpectante rem exercítu quafi quoddam futurori aufpícium, Acrí pugna commí(fa, is quem Alexandrum appellabant,uictor euafít,[s igiturab Alexandro duodecím uicís& Perfica ftola donatus eft, Hxc Eratofthenesaít.Ingens dehinc cum Darío praliü non ín Arbelísyut quídam perhibent,uerum ín Gaugamelís comíffum eft, Id autem uocabulü Camelí domum fignificat, quam olim rex quídam cum hoftíüi manus dromedarío effugi(Tet Camelo,ibi condidi(Ie ttradíz tur,& adeiuscuram& ímpenfam quorundá uícorü prouentus deftína(fe. Menfe Iunio cum Athenis myflería inchoarentur,luna defecít, V ndecima poft nocte ín mutuo confpectu confti tutís exercitibus, Daríus fuas ín armís copias tenuit,easq5 lampadibus obibat. Alexander quie? Ícentibus Macedoníbus,ante tentoríü cum A ríftandro uate facra peragebat,& hoftías Phoebo mactabat, V t uero familiares fuí grandíores natu,tum uero Parmenío, omne quí ínter Nipha tem& Gordíanorü montes íacet agrum, Barbarorum collucere facibus uident, praterea incer tum quendá clamore terríbílemd ex caftrís tumultü, uelut ex uaftorefonare pelago,eorü mul titudine admíratí,colloquía ínter fe habuerunt,íngens quippeac arduum opus impendere, fiaperto congreffuri marte tam magná capeífere pugnam auderent.Inde perfectísfacrís regem adeunt,ut&p hofte nodu inuadat hortantur.Hoc enim modo maximü impendentíspugnz ter roréper tenebras occultaturá. llle uero uulgat illud, INon ego uictoría furor, ait. Quoddiciü nonnulli íuuenile nimís ac ínane íudicabant, quod ín tanto rerái difcrímíne cauillaretur. Quis dam ín prafentía fpeac fiducia elatum, recte futurorum euentü díuínaffe putabant, nec ullam Dario przbere occafione uoluiffe, ut fuperatus aliam denuó bellandi fiducia attentaret, ín hoc nod íncufaturus actenebras, quemadmodá fuperiori pralío mare, montes,& anguftiss ín« crepauerat.INec ením ínter tot copias tam lata regione ualenté Daríum,armorü aut homínum 4 ul C luRinu lib.u,, ac feroces deponerentfpirítus,lilis poflmodü difcedentibus,rex intra tabernaculum Txmiioy Pugta inter Alexandrü eo Darium Perfaz yum regen. Darij fuga. PLVTARCHTI ALEXANDER MAGNVS inopía pugnam detrectaturG, nifi aperta congreffione fummis dímícando ufribus vittis fpem I accubuit, ubi ín reliquü noctis preter confuctudiné fuam tam profundo preílus fopore dícitur,utipfi du Clores mirarentur,& illucefcente íam diluculo, militibus ut corpora cíbo curarent, edíxerunr, Poftea folicitáte tépore,íngreffus Parmenío cum lectulo aftetífTer,bis illü ter& nomíne compd lauít, Quem experrectü hoc modo percontatus traditur; Quidná hoc mal, ínquít,quafi non íamíam dimícaturus maxímo przlio,fed uictor effe uidearís, tanto fomno fecurus dormísz Tà fubrídens Alexander, nónne nosfiít uiciffe putas, qui peregre ac per abrupta loca detrectan; tem pugná Dariü perfequí definímuscINon folum igítur ante pracliü, fed& in ipfo difcrímine, magnáanimí conftantíà ac fiducíá fuí decdlarauít, Nam cum Badctríanorü equítatus contra Ma cedones magno impetu& fummis ferretur uiribus,in finiflro cornu cuí praeerat Parmenío,in: gentifluctuatione dimícatü eft, Subinde IMazeus ex acie miíferat equites qui impedímentoráü & farcínarü cuftodiz relictos adorírentur, Turbatus igitur utring; Parmenío,;ad Alexandrum quirenuncíet míttit,nifi eX príma aciei fronte fortes eueflígio auxilíarij ad poftremos füccedit, uallum,res,ac impedimenta diripí, Per íd ferme tempus Alexáder fuís ad egredíendü fignum dabar, Tum accepto Parmeníonís nuncio,uírum defipere,necanímí conflare díxít,ac percon fternationé oblíuífcí,quod uíciores quidem hoftía fortunas uendícant, V í&lís autem, non fu: pelleciilíi;non pecuníz,non mancipiorü habendá effe curam,fed quo pacto flrenue dimicans dogloríofam morté oppetant.Hzc ubíad Parmeníoné refponfa dedit,galea impofuít, Aliam quidem armaturá intra tentoríü índuerat, Sículum ín prímisamiculà, índe líntheum thoraca duplíce,quem ex Iffi fpolíjs acceperat. Ferrea caffis erat purolucidior argéto, T'heophiliopus, ceruícis tutamen ferreum gemis infertü.Enfis cum temperatura,tum leuítate mírandus,quem t Cypríorü rege dono fufceperat,co cum pugnas obibat, uti folítus. Infigne ením ferebat bal: teum,egregía magísillíus arte quàm cartera delectatus armatura, Antíquí nang opus Hclíco: nís erat.[dem praterea ob ciuitatis Rhodiorü gloríam,à qua eo donatus fuerat,geflare uideba: tur, cum ipío etia ínter praelíandd uteretur. Czterü Alexander donecaut acies ínflrueret, aut milites adhortaretur,aut concione haberet,autluftrans obequitaret, ut Bucephalo parcíus ute retur,alium fumebat equum,quont is xtate íam grádíor erat, Cum igitur congrediendü effet,' eo adducto flatím afcendít,ac íre pergít,magnaad Theffalos ac Gracos habita príus oratione, Qui ubirobur anímís addíderüt, fefe in Barbaros agí certatim clamitant, Tum hafta ín lire cepta,dextera(ut Callifthenes tradir)deos precatus eft,ut fi uere Ioue natus exiftat, fuís auxilíá atqj robur addat, Vates Ariftander candido índutusamidtu,& corona geflans auream fecum comínus equítans,fublíme fupra Alexandri uertícem aquilam oftendit, aduerfus hoftes redo uolatu delabenie, Eo aufpicío plurimü fpeí& alacritatis cunctis increuit, quare fefe inuíceex« hortati equites ín hoftes curfu procedere:undanté uero phalanga diceres, Ante prímá congrefs fione inclínati Barbari, fugientibus uictores inflant. Alexander ad medíam aciem ubí Daríus erat,uictosénfequítur. Ipfum ením emínus confpícatü inter confertiffimos regíz cohortís emi canté agnouit, uírum formofum,procerü,fublími curru incedente,& rutilantium equítum ca teruaftipatü,quícírca currum pro acie flabant parati hoftem excipere, At comínus terribilíor confpectus Alexander, ubí fugientes ufqy ad hoftile elobum períecutus, etíam cófiftere aufos terruít.Strenuiacfortíffimi ante regísora carfimutuodp cadentes fugam ínhíbebant,íta ut con blobata moríentíi agmína equos círcüuallarent, Darío grauíífima cuncta obuerfabantur ocu lis: cefa manus quam círca fe prafidij caufa locauerat: currus omnino immobilis uerti nequi» bat,tanta obtruncator(i firages rotas immerferat.Equi etíá tot ínferti cadaueribus faltibusaurie gam deturbarant.[nter hzc Daríus relicto curru armísip, effcetam(ut fertur)equam afcédens, falute fuga comparauít, Qui tamen haud euafurus uidebatur, ní(i denuo mí(fi à Parmeníone equites Alexandrüreuocaffent,ingentes ením ínuehi adhuc copías, necdü hoftes fefe dedere. Ineoprzlío funt quífegnem imbellemG fuiffe Parmeníoné carpant, fiue languefcente iam ob fenectute?udacía, fiue quod(ut Callífihenes refert) crefcenté Alexandri potentíà grauíter& ínuíde ferebat. uamobré moeftus Alexander diffimulato militibus dolore,utà caedibus tem: peraretur, nec ínfequí uelle fe finxit,& perinde acíam pugnánox dírimeret, receptui cecínít, Inde cum laborátibus auxilia laturus pergeret, in ítínere profligatos omníno hoftes fugatosiy accepit.Fluíus prxlíj exítu omne Perfarü imperia funditus excidiffe creditur. Tum Alexandet Afia rex appellatus, factificía magnificis flruxit impenfis, Dehínc amícís díuítías, domos, ac principatus largiturzmaxíma etíà ín Grecos utens munificentia, uniuerfas abolerí rami teitit j tei rm niat tísa uig: ben dad eft] ígn me por par fcet Ad fe: dro uís. pol OG VYVAARINO VERONENSI INTERPRETE, 261 y teflitniomnibus lberatem,ac fuísuiuere legibus íubet: praecipue Plateenfii urbem exadífica rimandans,quod eor& patres olím pro tuenda líbertate fe focios Cirzecís afcíuerant, Ad Croto niatas quocp ín Italia magná exuufarü parte tranímifit, ob Phaylí decus& gloría ímpigrí& for disathlete, qui Medico bello cum Graecos caterí deftítuiffent tali; propría tríremí Salamina na uígauít,illíus perículícomunicatíone fufcepturus,adeo omnía uirtutís opera fummo ftudio& beneuolentía obferuabat,Poflmodü Babylonior& regíone ingre(Ius,omnibus ín poteftate rez daáis,ibiín Bcbatanorü agro telluris híatum aílidue ignem tandj ex fonte fcaturíente míratus eft. Haud procul índe INaphtha magno inundat fludu, quibitumini perquá fimilis, tantà cum ígní cognatione habere uídetur, ut priufquá flammáattíngat, per ípfum luminis fplendorem, medíá perfzpe aérem incendat, Cuíus uim atq; natura uolentes oftendere barbarí, cum angíz portum quíad regiü ducit domícilí&, ea re paulífper írroraffent, primo crepufculo extrema ín patte conftítutí,faculas guttís admouere, V(xdum prímís íncenfis)haud fenfim flamma depae (cens uníco mentis íntuitu fine inuafit alteríus,íta ut angíportus perpetuá foret íncendiü. Erat Athenienfis quídá nomíne Athenophanes,qui regis quide corpus unguento aclauacrís curae reanímá ueto per íocos& oblectamenta ducere folebat, Is cum intra balneü adfiante Alexan dropufioné,cuí nomen eratStephano,afpectu quide ridiculá acfuauiffime cantante afpiceret, uísnquít,rex hoc in Stephano pharmacü experíamure' Si ením eo incenío extínguí nequeat, pollente utíqy ac inexpugnabile ílliuseffe naturam affirmauerím, Quam quídem ad rem ímpí grum fe prebente puero, uixdum peruncio ac lumine contacto, tanta emícuit€ corpore flame ma,rantumi pullulauit íacendíd;ut ancipíté Alexandrü fubtrepidaffe conflet: quod ní(i fore técomplures aqux uafa manibus tenentes affuiffent,non ante ferríauxilíü potuílfet, dj torum ignea uís occupaffet,cum hoc etíá modo pueri corpus undícy ínardefcens, maximo labore uíx potuerítextíngui, V erá membris poft hec debilitatü uixiffe certü eft.[ure igitur nonulli fabulae fidé facientes, hoc effe uenenü affirmant, quo Medea uulgatá ín tragoedíjs corona& pallium perunxiffe traditur, Nec ením ab eís(ponte fua ígné emícuiffe, nífi cti admota fláma celerítraz &udandefiína írrepfit.R adios enim ac fluxus ígneos longíusallatos,alíjs quide corporíbuslue mentantiimodo atque caloré conflat adíjcere, alijs uero pinguem quendaac perpetuü haben p tibushumore ficcítatem afferre fpirabile:hícolle&to feruore celeríter ín eis mutant matería, De huíus generatione dubíü eft,fi potius eftuans perd humidá flamma fufflat, qux ex ílla tellure pinguem ignigenamé habet natura. Eft enim Babylonía uaporibus uehementer obnoxía, íta utpofita humt fzpehordea in fublime profilíant, quafi ea loca langugre quoda cumentía falien tempulfum habeant, Incolze quocp per zftus immenfos fuper plenis aqua utríbus fomnos ca» piunt, Harpalus,cuí eius utbís expolienda cura relícta fuerat,regias ac deambulationes graecis ornarat arbufculís,cum czeterz adoleuiffent, folam hedera nunquá tellus adoptauit,at cotínuó necauít,quod íllam mínime ferret temperiem: illa nang; feruída regio eft, haec uero locís amíca frigidis, Has quide excurfiones cum modefte fiunt,mínusforfan(mportuni carpunt. Alexan der fubactisSufis,ex regía quadraginta millía zerís talenta, ítemQ precíofam fupellétüle cepit, cuíusinexplícabilís omníno numerus. Ibi& Hermíoníce purpurz quíncg millia talenta reper tatraduntur.Eaabannísferme ducentis repofíta,nouü adhuc& recent floris fcruabat colore. Cuíuscaufam fuiffe perhibent, quod rubra quide tínctura melle, candídze aute albo fíat oleo, Strabo lib. Uu. Babylonie tras Gus waporibus maxime obioa Xius» inhísenim cum par tempus habet, purus aclucídus fplendor cernítur, Dínon refert eos reges, ex Nilo atqpIftro aduectà aquam folítos gaze recondere, ut hoc pacto regní magnitudine affe rerétcum omníü domini appareret, Czeterü cum Perfidís fines,cum locorü afperítate,tum ím« pigerrímis Perfari adítá ftatíone tenentibus, Alexáder íntrare nequiret(íam ením Daríus effu gerat)ducé quendá nactus eft;quí eum paruo íntroduceret círcuítu.Is gemínz nationishomo, patre quíde Lycío, matre uero creatus Perfica. De quo cum adhuc puer Alexander effet, Pyz thicum przdixit oraculi, proficifcenti in Perfas Alexandro ducem fore Lycía, Ibi locorü potíz tus, íngenté captorum homínü cxdem comífit, quos ídcírco fuo íuffu necatos fcríbit, quod íta fbíadrem conducere exíftímabar, Ibi quantumSufis, tantundé pecunie comperiffcXe refert, Diuitías uero& reliquum ínflrumentü,mulorum íuga dena millia,& quínq; camelorü uexiíTe dicuntur, Deín ingentem Xerxis ftatuam confpícatus, quam íntra regíam írrumpentíü mul» titudoígnomíniofe fubuerterat, ad eam fubftítít,& perínde ac uiuentem alloquutus, Vtrum ne, ínquít, propter eam quam aduerfus Girzcíam expeditionem egifti, collapfum te finemusz an propter animitui magnitudine, alíasQy uirtutes íacenté attollemuseDeníc; diuturno fecim (lentio meditatus exceffit, Inde milítum cocporacurare uolens(hybernum ením pud erat) $ 'IPLVTARCHI-"ALEXANDER MAGNYS c quatuoribi menfes egít, Cum Alexander fub aurea primum regi tribunalis teftudíne confe; a qui diffet; Corínthíus Demaratus eí beneuolus,& paternus olim amicus, fenilibus effufis lachry. ME— dc mis ad eum íta loquutus fertur: Quuammagna Graci uoluptate príuatí, quibus antea quám in am Darij throno fedenté fpectauerint Alexandrü, expiraffe contigit. Flinc Darium ínfeciaturus BE— aut amicis fe per íocumlargíore prabuít uino.In ea lafciuía mulieres accíta à fuís amatoribus affue nil re,inter quas famofi(fíma T'hais, genere Attíca, quam inferiore tempore regnansPtolemzu; WE fei " Ícortá habuit.Ea Alexandrü nunclepide collaudans,nunc ioco demulcens,inter potandumin pe | quendi íncidit fermone,quí tametfi patría fuz rítum confuetudinetp decerneret, haud mulie; ret brístamen extitítanímí,Eorü enim laborü quos ín Afiam peragrarido pertulerat, ílla fe die gra río tillimü fufcepiffe fru&tü díxit,quod íntra fuperbiffima Perfarü palatíatam delicatüconuiuiüce WE— dit lebraffet:at uerolonge maíorem fibi aoluptate futura, fi Xerxis regia,qui fuas olím concremas fip rat Athenas,ipfa quogpper hilarítate incenderít, Tum fpectante rege,ipía facem accendit,utdi ad " uulgaretur,quod que cum Alexádro foeminz fuerant, maíoré pro Ciraecía ultione accepiffent, m i| quam fuperiores illí tum marítimarü, tum terreftríü copíari duces, Hís díctís plaufus fímulac lec , tumultus exoritur.Socíjs índe ad tam magnü facinus exhortantibus,concitatus Alexáderexis| re: l Iíjt,& coronatuslampada tenens ductor erat,ceterí dlamoreac petulantía confectantesregiam| T ni iíncendentes circuibant, Quod ubi fenfere Macedones,alacres cum facibuscocurrerun.Spe WE—(u rareením eum íam rebus patríz anímü aduertí(Ie, nec amplíus inter barbaríe obuerfarí debe WE— gr re;atcp ob id ignibusatría uaflarí, FTzec quídà iniuffu regis,quídà ita ut dici eft, perpetrata me[(T morant, Atenim mox piguiffe,ac reftingui incendii iuffi(Te, haud incertü eft, Caterü cum Ale p! xander natura muníficendílimus effet, eo magis líberalítate auxit, quo latíus ipfum propaga ía Liberdit4 ac gitimperiü, Aderat quedam ín dandis alacrítas, qua fola gratificarí beneficus poteft, uadere WE— tu ! mutificentis,| pauca, uerü egregía, meminilfTe fat erit, Pxonü ductor cum hoftísá fe truncatí caput ei oftédíf ac fet,Ó rex aít,hísapud nos donis precii aure foleteffe poculii. Tum ridens Alexander,uacuum d J quide,inquít, aft ego íd mero plenü tíbí propino. Dum quida ex Macedonibus mulü regium at ferent aurum ageret, defatigatumQ iument effet,is fublatü onus ferre coepit, Quem fub pon C derepreffum confpicatus Alexander,ubire cognita depofiturü uídet homiíne,ne reliquo defa: ol D tigeris itinere díxithocad tuum deferes tabernaculi. Denicg renuentibus quám poftulantibus pd n triftiorjad Athenienfem Phocionem fcribens, eum míníme exiftímaturü deínceps amicüaffe: eí ATHTI ruít,(ifua repudíet munera,Serapioní cuidam adolefcentí quí pila fecum luferat,quía nihil po x TR i pofcerat nihil exhibuit, Doft ladente Serapione, íacia ad cxteros pila, mihi nequaquá prabes q | dicentí regi, non petís Serapíon ínquít. Huic cum arrififfet, quammultaelargítus eft. EratProo Me— v theas quidam uir fané facetus,& ín fympofijs haud íllepídus,cuí cum Alexander fuccenfereui ti deretur, obfecrantibus amícis, ipfotp collachrymante, fecum ín gratíá redij(Te díxit,'T'um ille, ti quoddam míhíprímz fidei pignus przfla, confeftím eí quíncp erogarí talenta íuffit. C) uantas ri autem famílíaríbus,& his quos fui corporís praefidio habebat, ampliffimas facultates ímpartie: S rít, Olym(fladis ad eum declarat epí(tola:[n amicos beneficía confer,& gloriz fplendore auge: fi at in praefentía uníuerfos tíbí pares reges efficís, quib. cum multas amícitías comparas,teipfum deftítutü reddís, T'alía cum perfzpe fcriberet Olympías,ís occultas feruabatlíteras,femeldüta| c xatexcepto cum Hephaftíon folutà de moreillilectítaret epiftola, haud palàm ínhíbuit, uerá h , dempto fibí anulo,íllíus orí uelut figillum appofuít.Inter Daríj proceres dígnítatis ampliffima f E| hi Mazeus extíterat, Huíus filio quandá habenti prafecturi, altera adiecerat Alexander: quam u AERE recufans adolefcens, Mi rex,inquit,olim unícus erat Darius, tu complurís Alexádros eflecífti, d V Parmeníoni Bagoi domícili& uendícauit, ín quo ex Sufiorü manubijs milletalentüm uefico^ Mi f | fendi(I» traditur. Scríbens ad Antipatri, ut exquifità corporís fuí cuftodía haberet admonuit,| e ! quod eí infidías pararí díceret. Ad matre complura tranfmifit munera, quam nimíü gerendis q Ib implícari negocíjs,& bellícisímmifceti rebus uetuít. A qua cá grauius increparetur, ipfiusafpe( Ihi rítaté equo perferebatanímo,.Semel quog; fcríptiab Antipatro contra matré prolixam epiflo.| t Ie lam lecti ans,ignorare dixit Antípatrü,quod uníca matríslachryma ínnumeras deleret epiftor d l las, Suos poftea delitis ac illecebrís omnino folutos MAH Miel uíuétes animaduertens, c ] | j||! ex quibus T'eíum quidem Agnon£argenteos fub crepídis ferente clauos,complures Leonato h li camelos puluer&ad gymnafia ex Aegypto ufque transferentes, Phylotà cum uenaturus erat, i j|| per ftadía centum aurea& precíofa difponentem tabernacula, plures etíam ínter ungendü ac|: Di lay&ndum precíofis odoribus quafi oleo utentes cubícularíos fecum ac unctorescircumagero Me—' MN cunctos benígneac philofophorü moreobíurgatos,hunc in modum admonuit; Mirarífejn^|; quit; GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 262, a quit;eos tot tantísq cofectís certamínibus,baud memíni(fe,quod hí quí alíos fatigant, mollíus defatígatis ipfisdormíant,negy cernere fe Perfarum moribus fuos xquíparafle.Seruíle quíppe amaredelítias,appríme regi infudarelaboribus, Quonam modo fuum quífípiá curabít equá, authaflam exercebít,aut caífidem induet,cum per defuetudiné ne chari(fimü quide corpus ma nibus attíngat?An ignoratis hunc e(Te uictoríz fine,ne hoftíi mores ac opera in nos tranftulif (cuídeamurzEos magis ad uirtute inflammabar, cum uel milítia, uel uenatíonibus cunctos ín perferendís malis ac laboribus fuperaret. Cum Alexander eximia magnitudinis leoné fternee retSpartanorü legatus qui forté aderat,pulchrü erat medíusfídíus,aít, Alexander,ut pro impe riocum leone decertaffes, Hanc uenationé zreís conflata imaginibus Craterus Delphis appen dit Canesauté ínerant,& leonem Alexander adoríens,& Craterus adiutans,quorü parte Lyz fippus,partem Leochares effinxit.Hoc pacto Alexáder ut fe fimul laboribus exerceret,ac fuos ad uirtuté íncitaret, cum multa fubíret dífcrímína, eiusamíci fortunis elatí, llecebrís&p ac ocío magís íntenti,tot milítías peregrínationesQy moleíte perferre, índe fenfim ad cotumelras& ma ledicta tendere. Quz illeper quanda maníuetudínís abundantíá mollefte ac comiter tolerabat, regi effe affirmans, utà quibus male audias, ín eos magís fis beneficus, C) uzcung; ín amícos uel pufilla cotulít, ea ingentis beneuolentía honorístp extant indícía, Ex quibus pauca expo (uife fat erit. Cum Peuceftas urfi morfu uulneratus,id quíde alijs, Alexandro uero míníme(ie gníficaffet,ad-eum multa conqueftus fcripfit: At nunc quonáte habeas modo fcribe,inquitr,&C fiquis focíorü inter uenandá te deftítuerít,ut debíta luat fupplícia, Abfentí ob res gerendas He phaftioni fcripfit, dum ipfe ac nonnulli Ichneumoné per iocum ínfeftarent, Craterü Perdicz íaculo occurrente ín utraqj coxa uulnus accepíffe.A udíens ex xgritudíne quada príftínz reftí tutum íncolumítati Peuceftà, Alexippo fcríbens medíco magnas egít gratías. Dum Craterus aduerfa ualetudíne teneretur,ob quoddà infomníü nonnulla pro ea facra peregít,euméy ut ítí dem faceret,admonuit. Paufaníz quoq; medíco,cum Cratero pararet elleborü, poftquam pro anímí folicitudíne multa fcripfiffet, quo pacto antídotái propinaret admonuit. Hephíaltem& Ciffum quiprímü Harpali fugam nuncíauerat, ín uinculis habuít, quod ipfos de eo uiro falía obloquutos díceret, Cum infirmís ac fenectute confectis remeandi potefiate faceret, Eurylo2 p thus Aegaus fe inter xgrotos infcripfit: poftmodü ubi nuila infirmitate detínerí deprehenfus efamore Thelefippz captü fe confeffus eft, eamáp difcedenit ad mare ufcg confeciari uelle día xit. Eius foeminae conditione percontatus Alexander,utingenuü efTe ícortum accepít,nos, ine quítEuryloche ín hac peramáda focíos habes,proinde aut largítionibus,aut uerbís, ut ad pera manendá inducas uide, quandoquídé ex libera ortà affirmas. Hune(xpenumero uír& admíra tílicet,quod amícorü gratía,pro rebus huiufmodi opera& accuratam quide in fcribendis dede títepiftolís,Q ualía haec, cum Seleuci puerü quí ín Cilicía profugerat,diigentí(Time iufTit ínquí ri Peuceftam quog; laudibus profequutus eft, quod Crateri feruü NNiconem comprehendiflet, Seruusquidá ín afylo refederat, quam ob rem ad Megabyzum literas dedit, ut illum€ templo fiqueat elícere,corrípíat,intra facrá aedem nullam uím afferat.Príncípío cum ín cavis capitalis busíus diceret,orante accufatore;altera manu aure folebat occludere,utipfa reo omnís expers calumniz conferuaretur, Pofleríorí tempore ad calumnías quanquam falfas ac uerifimiles uez hementer excandefcebat, prxcípue cum de fe male audiebat, íta ut fxuíens ínexorabilísQqg dee fiperet, adeó uítze ac imperio gloríam anteponebat.[nde cum tertío congreffurus pralío ad uerfus Darium caftra moueret, ís captus à Beffo nuncíatur, tum prater ftipendía Theffatís? duüm míllíá talentüm munus erogans, eos domü dimittit, In perfequendo autem Darío afpez tisatqy longíffimis exactísitineribus(uno ením decem díebus tria míllia& ducenta ftadía equo emenfus eft)uníuerfum ferme exercítü per loca praefertim aquarü expertía labor affecerat, ubí quzdà Macedonü manus mulís aque plenos ex fluuío fubuchens utres, Alexádro fit obuiam. Quem urgente ín meridían& tempus díe,ob fitim egre fe habenté confpícati,extemplo ímple tam aquagaleam attulerunt. Eí deinde percótantíad quos eos perferrét latíces,ad fuosrefpon dereliberos,quos fi nuncamiferímus(tibi modo uita fuperfit)alios creandi facultaser(t. Hiísau. Curtius lib. 7, ditis ubí gale ín manus cepít, circüfpiciens quos círca fe haberet equítes,demifTo capite& fixís in potum oculis,inguftatà reddidit lympha,probatísip uírís,fi(olusbibero, ínquít, hos moeror inftigabir, Eius contínentíà& animi magnitudine cum infpexiflentequítes, eundum effe mae gnacum fpe certatím acclamarunt,ftatím calcaria equis fubdunt.Non enim laborem perferre, non deníg; mortalítatifefe obnoxíos exiftimare,donectalem eís regem adeíTe contigerit. Vna itag cunctorum fedulitas& anímipromptítudo fuit. Caeterum cum fexaginta tantummodo C Ciniulib.e. PLVTARCHI ALEXANDER MAGNVS (utaiunt)uirifufa iam Daríj caflra irrupiffent, difiecium grandeauri& argenti pondus calc, tes, multos quog puerorum& mulíerum currus aurígís deflítutos afpernati, proceres folümy do fugientes,in quibus Daríum effe arbitrabantur,perfequí contendunt, V ix tandem complu tibus confoffum uulneribus Daríum ín uehículo íacentem feretp expíranté offendunt: is cum frígidam aquam prabente Polyftrato potaffet, quifquis es mortalium, inquit, hoc mihi extre. mum uníuerfx calamítatís genus accídit,ut protanto ín me beneficío dignas tibireferre grates nequeamsatreferat Alexander, Alexandro uero dij, pro eíus fumma ín matrem,uxorem,acli beros reoshumanítate ac clemefitía, cuí hoc dextrx pignus pro me dabis, Hxc dícenté acce pia Polyftrati manu,uita deflítuít, Ad eum perueniens Alexáder, ipfius cafum per maximam doloris acerbitatem haud diffimulanter tulít, demptad fibi chlamyde illius corpus ornaui;, Pofiremoin poteflatem redactum Beffum grauiffimo crucíatu diflipauit, proceris nanque ín unum cutruatis arboribus,cum utrícy corporis partes allígaffet, eas tanto concítatas impetute mifit, ut laníata paffim membra diftecerínt, Tum Daríj corpus regíjsornatum infignibus ad matrem deferri íufTit,Eíus frarrem Exathrem magna fibí famílíarítate deuinxit.Inde cum rob ftillimís copijs profectus fubegit Hyrcaníam, ubí marís fínum haud Ponto mínorem, cateii autem maribus dulcíorem confpícatus, cum nihil ex eo certi perdídiciflet, quandam Maotidis paludis partem efTe cogítauít. Fluíustamen reí ueritas haud latui(Te phyficos uídetur, quí día ante illam Alexandríexpedítionem memoríz prodíderunt, ex quatuor exteríoribus Oceani, quí medíterraneum irrumpunt,finibus, Hyrcanum pelagus quod Cafpium uocant, propin: quum magis effe borez.Ibi cum quídam ex ínfperato Barbari fiabularíos inuafiffent,equiab: duxere Bucephalü, Quam rem immodefte adeo tulit, ut nifi reftituiffent, fe cun&os eorumá liberos obtruncaturíi per preconem interminatus fit. C) uocírca equum mox referentes(uas; ciuitates ín eius poteflatem ponentesaffuere, Q uos omnes benigne alloquutus, equí captii przmía reddidit, Hínc caftra mouít ín Parthíam, ubi íntentus ocío, barbaram prímo flolam ín: duít,(iue ut probatis illorum legibus ipfos per quandam fibi confuetudinem concílíaret,quod ad mítigandashomínum mentes plurimum patríj morís ualeat confuetudo, fiue ut hocpado Macedonum tentaretanímos, quos paulatím ad fpernendos patríz rítus affuefacere níteba tur, quo illum adorarí modeflíus perferrent, Nunquam tamen ut Medorumamíd&um bat barum nímís& ab fe alienum affumeret induci potuit, femper Anaxyrídas, Candin, Tía ramG repudíans, at medíum quendam ínter Perficum& Medum habítum aptiffime tempe: rans,quí ut íllo ucundíor, hoc íta eratauguftior.Eo primum ufus eft ín Barbarorum conuen: tu;acdomí cum zqualibis,deín paffim feu equitaret,feu íus díceret,eeodem fpectabatur orna: mento, Quod quanquam Macedonibus tríftefpe&aculum effet, relíquitamen eíus uírtutem ingenti admiratione profequentes, quadam íllí ad uoluptatem gloríam ue concedenda exili mabant, Is quanquam accepto nuper ín tibia fagíttz uulnere, íta faucius abierít, itemd lapidis ictu percuffusín collo, adeo ut oborta calígo diu oculos opprefferít, haud tamen fibi tempera: uit, quo minusaudentíusantealíos perícula prímus íniret, Superato Orexarte fluuio, quem is l'anaím exíflimabat, Scythas fudit,& ad fladía centum ufque fugauit, ulterius infequí flux uentris inhibítus, Ibí occurriffe illí Amazonem multi perhibent, ex quíbus funt Clitarchos, Polycrítus, Oneficrítus, Antigenes Iftrus, Aríftobolus autem, Chares Ifangeleus, Ptolemaus Anticlídes, Phílon Thebanus, Philippus Ifangeleus, preterea Hecataus Eretríeus, Philip: pus Chalcidenfis,& Duris Samíus,id figmentum fuiffe referunt; quíbus teftimonium Alexan der uídetur afferre, quícumad Antípatrum uniuerfa perfcriberet, Scytharum regem fbi fi; líam defpondiffeait: Amazonem uero ne commemorauit quídem. Pofteriorí tempore cum regnanti Lyfimacho quartum librum Oneficrítus,ín quo de Amazone ílla perfcríptum efl, legere L ylimachus paulum fübridens díxiffe fertur:Et tunc utíque ego aderam.His quifq fe dem aut habeat;aut deroget, baud Alexandrum propterea uel mínorí uel maíori admiratíone profequetur.V eritus autem ne Macedones in pofterum milítiz pertzíi fatíícerent,caetera qu? dem dimifTa multítudine,ipfe cum flore copiarum xx, w, pedítum,& tría equitum fecumdu cens,ín Ffyrcaníam proficifcítur.Q uíbus pro concione habitís, nunc fe Barbarís uclut ín fon nijs oftendiffe aít: qui fiperturbatis tantummodo A fix rebus abierímus,in nos íllico tanquarm in mulieres ímpetum facient, Verumenimuero quifquis abre cupíar, excedat inquit, obte ftatus fe amicorü, eorumói qui eam fecum perferre expediítíonem uelint, uíribus, uníuerfum terrerum orbem Macedonum imperío fübditurum.Hzcepiftola quadam ad Antipatrumhis fermé uocabulis confcríbuntur, Addítur prxterea cunctos mílítes quocundj terrarum agere fequuturos p feq du Co: ru de m Gy ARLNO:.VERONENSI INTERPRETE; 263 feqiiuturos fefe libehter acclamaffe, Hí cum Alexandrí conatus anímo füfcepiffent, reliqua ductu facilis turba confequícur, Tumrítum índigenarum propenfius ímítatus, ad Macedonis cos quoq tranftulit mores eorum temperata comuniícatione,facílius beneuolentia quán ui res tum imperíü comparare ratus,prafertím cum proculabetfet.Itag; triginta puerorum millibus delectis,eos graecarum difcíplína literarum infirui,et Macedoníco more armorti ufibus uerfarí rzcepít,compluribus adeamrem magif(lris inftitutís. R-oxanen confpícuz formzx mulierem olim in conuíuío conípícatus adamauit, quod rerum gerendarü propofito maxime conduxifa (cuifum eft.Eíus enim matrimoni fublatos ad fpem Barbaébs plurímum Alexandro fide be neuolentíag; coniunxit,in quo tanta ufus eft caftímonía,ut cuíus unícae amore foemínz uícius erat,eeam non nificunctis folenní more peractís attígerít, Eas res cum fummus eíusamícus He phaflion approbaret,paribusip uteretur ornanientís,Craterus autem in retínendís patríae mo: ribus pergeret,per illum Barbaris, per hunc Giracís& Macedonibus refponía dabat, íusty día cebat, Deníq; cum Hephafíliona uebementer amaret, Craterum honoraret, illum quíde Ales xandrí,huncuero regís amícos uocare ac exiftimare folebat.'uaprópter cum multas haberet fimultates,fxpenumero dífceptabant.Semel ín terra[ndía nudatís eníibus conferre manus coz erant; füccedentibus dehíncad ferendum utríq; auxílium ainicís,celeríter interuenit Alexan der,& Hephaftioné apertis carpfit conuícijs, uecordem,ínfanumq uocítans, quí dempto fíbá Alexandro, nihil fe proríus effe intelligat. Seuocatum quoqj Craterü per acerbiffimas habuit contumelias.Hís inde cóciliatís,Hlammonem caterosq deos obteflatus,fe illos cunctorü ami Gillimoshomínum habere iureíurando confirmauit. V erumenímuero fi eos in pofterum diíce prare fenferít,utrungy aut quí ínchoarít necaturum, Quamobrem hí poflea quicquam neque per íocum díxiffe,neque inuicem perpetra(fe traduntur.Erat Parmenionís filíus Phylotasamz plíffima inter Macedonas dignítatis,ut quí fortíffimus ac rob uftíífimus haberetur,& munifía cus acbenígnus, quantum poft Alexandrum nemo. Cum ex familiaribus quídam argentum exeopeteret,ísip erogari przcepiífet,fe difpenfator habere negauít.Cuí Phylotas,quíd aís,ina quít? neque poculum neque ueflem habes:zElátioneanímí, díuítíarum amplítudine,corporis ornamento,& uita modís fupra príuatorüi morem odiofius utebatur, íta ut per quendam exe p&l(i ftum animí,ínfipidumá acíngratum cunctis inceflum,magnam fufpicione ínuidíamds contraxerit, Quocírca eínonnunquam Parmeníonem dixíífe fertur,pauló mihi deteríor efto, Caterum híc Alexandro íamprídem in fufpicíone uenerat, nam poft fuperatum ín Cilicía Da tium, correptamQ Damafcí prxdam,cum multa captiuorü corpora referrentur ín caftra, com pertaeft ferua quedam genere Pydnza,facíe decora,nomíne AntiBone.Hanc Phylotas affe2 quutus,cum ínter potandá fibi,ut adolefcemrs amícae, multa rei famíliarís magnifice gefia paus loliberíus íactaret, quícquid firenue factum eft, fuumaut patrís opus effe demonftrauit, Alea xandrum quoqj quem adolefcentulü uocítabat, per eos nomen tenuíffe regium, Id ubi mulier amatorícuidam renunciaffet, ille alterí,ut fit, denícg fermo manaíTet ad Craterü,ille mulierem adduxítad Alexandrum.Q ua audita,iubet ut cum Phylota confueta facere pergat,sx eo quics quid excufferít,ad fe renuncíatum eat, INefcíus Phylotas huiufcemodi fe circumuentnm ínfiz dijscontubernium frequentabat Antígones, multa ínterím contra regem uerba per índígnaa tione atque íactantíam ineptiffime profundes. Alexander, tametfi aduerfus Phylotam íd pera quam efficax uchemenstp foret índícíum,tacítus camen perferre;fe&p cohibere ftatuít, feu mae gna ínfe Parmeníonis beneuolentía fretus,feu íngentem ipforum gloríam ac potentíam refor mídans, Ea tempeftate Macedo quídam ex Chalaftra nomine Dímnus capítales Alexandro fluebat ínfidías, Q uam quidem ad rem íuuenílizetate Nícomachum, cuius amoribus tenebaa tur,focíam adfcifcebat, quod ille afpernatus,rem fratri Cebalino aperit. uí procedens ad Phy: loram, fe íntroducí rogabat ad Alexandrü, Ipfe uero nefcio quíd cogitans(íncertum enim eft) eosmíníme íntroduxit, quod regem maiora quadá agítare negocía diceret, Q uod& fecundo fadum eft. Atílli ob Phylorz infolentíam ad alium fe uertunt, à quo mox ad Alexandrum ad^ míflii cum prímum Dímnü accufaffent, Phylotz factum índícant, quod à fe bis appellatus eos ufque paruipenderít.Ea res Alexandr uehementer inflàmauit.Miíffus deínde ut captum age tetDimnum,ipfum reluctante fegj defendentem obtruncat. Quare magis atq; magis Alexan: der excanduít, quoníam illum hoc pacto ne fuz detegerentur ínfidiz effugifIe fufpicaretur. Mox ubíacerbiffimum ín Phylotam odíum patefecít,íllius inímícos excíuit, palam díctítantes am regísignauiam efTe,fi Dimnum Chalzfirínum homínem tantum infe facínus audere gua. tt; ceterum eum míniflrum quendam, imó uero maíorís ínftrumentum fuiffe potentiz, In: " PLVTARCHI ALEXANDER MÁAGNVS illis eam difcutienda effe coniuratione, quibus utcelaretur plurimü conducebat, Cum adl; iufmodií fermonesatg; fufpicíones regía patuíffent aures, innumerabiles aduerfus Phyloii ca lumníz afferebatur.Captusítag; Phylotasin quaftionibus habitus eft praefentibus amicis, exz trínfecus autem€ tabernaculo audiente Alexandro,Quo ad Hephzftione miferabiles ac fup: piíces emíttete eíulatus,díxifleferunt Alexandrü;Cum mollis adeó effcemínatusd eífes Phy; lota,tanta receptabas facinorarOccifo Phylota,eueftígio miffus ín Media Parmenio ibiínter( citur,uír complurí& rerum geftarü Philippo focíus,qui folus autem ex natu grandioribus prae cipue Alexandrum ut ín Afiam tfanfiret, accenderar, Ex tríbusliberis quos in ea expedítíone habuerat,duo prídem ante ora parentis prelíado cafí, ipfe und cum tertío períjt Ínteremptus, Easobres cum multís Alexandri familiaribus, tum Antipatro uehemens terror incutitur, Ac, tolis ultro cítroG data acceptaty clandeftína fidei pignora. Hi ob deftructos Oeniíadas Alexan drum extímefcebant.Q uí eíus deftructíone gentís audita, Aetolos non Oeníadá filijs, uerum fibifupplícia daturosobtefiatus erat, FTaud longe poft Clyti cafus cófequitur, quem fi quísac. curate intellexerít, maíoris fxuítize quàm Phylote factum íudícabit;fin tempus caufa má ratio: ne perpenderít,non magis confilio, fed ínfelicítate perpetratü inueniet,cum per iram acebriera tem fuo fato Clytus matería occafíonemüp prabuerít, Hoc modo gefla res eft, Q uidam exor; marítíma grzca ad regt poma detuleranr, quorü confpicuam maturitate admiratus, Clytá ur comonflraret€ ímpertiret accerfit.llle facrificía peragebat,quibus omiffis regem adijt. Tres il lum oues ex ímmolandís hoftijs cofequuntur, Quod prodigíü confpicatus Alexander, accitis aríolis Aríftandro€ CleomantiSpartano aperit, His dira portendi affirmantibus, illicet pro Clyto ínfiaurarí facrífícia íuffít, Tertío fiquide anté die horrendá per quíetem uiderat ínfom: níum,Exiftímarat enim Clytum ínter Parmeníonislíberos atrís federe ueftibus,omnesá exa nimatos,Necdü lítato, Clytus pofteadg Caftorí& Polluci Alexander immolaffet, uenítadco: nam,Poftij exempta uíno fitis eft,Praníchi,uel(ut quídàaíunt)Pieríonis carmína decantaban cur, quz ille contra ductores Macedonü nuper à Barbaris proflígatos, per rifum& ignomini xdiderat.Q uam rem cum natu grandíoresmolefte fetrent,poétamád fimul& cantore percon tumelías interpellarent, Alexander& nonnulli cum eo magna cum uoluptate audientes, ce nentem exhortabantur, At Clytus íam uino grauis natura ferox& índomítus, id xgre tolera bat,indignü effe affirmás, ínter hoftes Barbaros, maledictis carpere Macedonas, uirosipíislon ge praftantíores irríforibus,tametfiminus fequunda fortuna obtígerit, Tum Alexáder,nihil d fe difcrepare Clytü,ínquit, qui Macedonü formidine, mínus fequunda appellet fortunam. In: furgens Clytus hac ínqufit; formido te dijs genítum, iam Spíthridatis gladio terga uertenti, leto erípuít, T'e Macedonücruor,te uulnera hac eó peruexerunt, ut Hammoné ufurpansge nítorem Philippü afpernerísInflammatushis Alexander, Cum hzcde nobis infandum caput obloquerís, Macedones ad feditione ínftígans,alacrem te futurü exíflimas Tum Clytus, nj uero ín praefentía fumus alacres,ínquít, Alexander, talia laborum pramía confequuti, Felices uero quibgsanté contigít oppetere quàm Macedones Medorum uitgis percuffos, nosd utad regem admítteremur Perfas obfecrantes,afpicerent, Hzecatqytalía Clyto liberius díctante, c teri qui Alexandrü círcunfleterant, exurgere& conuícíari, longxui autem fenes exorientéfe daretumultum, Conuerfusad Xenodochum Cardíani, ArtemíumdQ Colophoníü Alexa der,nónne Girzcos inter Macedones,inquit, tanquá femideos ínter belluas ambulantes cerne "re uídemíni?Clytushaudquaqua obfequutus, Alexandrü quodcunq uelít ín medium profe re iubet,at uíros ingenuos&€ loquendi fiducia habentes,ne ín conuiui uoces aít, uerum cum Darbarisatqymancípijs uitam exígas,qui zonam perfica candidumq adorent amículü.Irarum ímpatíens Alexander,cum proíecto pomo Clytum percuffiffet,gladí& perquirebat, quemf telles quidà Aríftophanespríor fubduxerat.Inde cum catterí precibus detíneret,profilijt, Ma cedonico fermone clypeatos uocans milítes.[d uero íngentís fignum tumultus erat. Subínde iuffo canere tibícini perínde ac tardius agentí tubamóp detrectantí, pugnis infultauic.Is poftte mo collaydatus eftquodpotíffimum ne caftris tumultuaretur obftítiffet, Clytus cum nullopa cto cederet é tríclínio,uíx tandem ab amícís explofus,fubínde per alías irrupit fores,iambícum illud ex Andromacha Euripidis per fummam contentione temerítatemá pronuncíans, Hei quám truces ín Girzecíam mores ueniunt, Alexander arrepto ex fatellítís manu fpiculo occur rentem fibí Clytum,iamá aulzum íanuz fubducenté tranfuerberat,Eum ingentí clamore fufgírijs corruentem,flatim defecít animus, Alexader ubi fecum facínus reputans,tacítos c^ nit aflantes, ex occifí uulnere telum raptim eductum, ín fuum uertíffet iugulum, ní facellíte correpas t *2£L e-— Pep rm m"m yr m— m- m ws IQ US rr» n.g i : GV ÀRINO:'VERONENS$SI INTERPRETE,^ 264. 4 correpfas ipfius manus cede retraxiílent, ipfumd ui intra cubiculi intuliffent. Eam noctem nunc uociferans,nunclamentans, Íxuís exegitluciibus, adeó ut malis feffus nullis xdítís uocia bus,poftridíe íaceret elínguíis,graues tantum emíttens gemítus.[p(ius zequalesea ueríti filentía incubículum irrumpunt,ubí cxterorum quídem uerba mínus admíttebat, Cum autem uates Ariflander tum ex fomnio Clytí,tum alijs ex prodígijs, ea íampride ex fatorum feríe obtigiffe memoraffet,fedarí nonníhil dolor uífuseft. CQ uamobrem íntromíffus eft Callifthenes Aríftoz telis neceffaríus,& Abderíta fimul Anaxarchus, Callifihenes quide honeftatís rationibus per quandam fuauitatem adortus, fermone círcunducto moerbrem leniter excerpebat, Anaxar2 chus príncipío quandam philofophandí uíam fibíuendícauerat, qua ínfolens& zqualíü con temptor exiftímabatur. Is igitur quamprínum ingreffus clamítabar, Híccine eft Alexander, quem cum orbis terrarü fufpicíat,more mancípij lugetabíectus,homínü leges& ignomíníam teformidans,quibus ipfe fe legem& iuftitíz metà conftítuilTe debuerat, per íllam quam uíctor obtinet maieftate,non autem ínanís cuiufdam gloríe cupiditate uíctum,feruilem anímtt índue re? An ígnoras,ínquít, proinde fas iusqp comínusaflidere louí, ut quicquid reges perpetrauea rint,lícere iuftumá effe íntelligasz Hac ufus oratione Anaxarchus grum quídem regís leuaz uitanímum,atipftus mores compluribus ín rebus nefaríos magís mollíoresis reddidit, eíG; mi rofe modo deuínxit, Calliflhenís confuetudine alíoquí ex íllíus feuerítate íngratà reprobans. Olim cum ínter ceenandum de anní partibus, coclí temperíe orta dífputatio effet, dícentibus ' hícafperíora quàm ín Girecíaad hybernandum loca effe, Anaxarchus per contentione aduer fabatur, Tum Callifthenes, Atqui hec íllís longe frígidiora confitearís oportet, ínquit:iftíc enim lacerna uelatus uniuerfam exigebashyemem,hícautem tríbus inuolutus tapetibusaccumbís, Eares Anaxarchum actíter irritauít, reliquos uero fophiftas& aífentatores dolore ínurebar. Quicum ab adolefcentíbus propter fermonis elegantíam fummo ftudío coleretur,non mínus natu maiores oblectabat, quod ad benehonefted uiuendd feípfo content& uírum cernerent: fux quoq peregrínatíonis uulgatam occafionem confirmabat, quod reducendorü cíuíum, ine habitandeQy caufz patríze, per quandam animí magnificentia ad Alexandrum comigraffet. Atenim ob eíus gloríam& opinionem inuidíofus obtreciatoríbus ínterdá inter fe obloquene p dímaterii prebuit, Nam quopíam ínuitatus perfzpe repudíabat:ín fodalítijs per grauítatem atquefllentíü nullum probare fa&um,nihíl deníg, placere figníficabat.Itag; Alexandrum eí di xilfe radunt;Odifapientem,qui fibí fapiat nihil.In ipfo conuíuartt ccetu íuffus aliquando inter pocula laudes explicare Macedonum,tanto eloquentíz fluuío rem pfam exornafíle fertur, ut furgentes uníuerfi fequundo ín eum plaufu coronas fparferínt, Tum Alexader,Profecto quif quís(utaít Euripídes)perpulchrá nactus eft ín dícendo materíam,eí haud ímmenfum eft opus beneornatejp dícere, Caeterum quo magis eloquentíze tuc uíres oftentes,ínquít, ipfos accufa Macedonas,uthifua nofcétes errata, uíros fefe meliores inftítuant, Callifihenes igítur cum ad paliínodíam fefe conuettíffetmulta Macedon delicta líberíus explicans,propter Cirzcía fedí tionesatque difcordías Philippiauctum imperium fuifle demonftrat: id Veníthonosfcelerí mifera ut dífcordía regnet. Qua resaduerfusillum acerbá grauemá Macedonü conflauit ínuídía, Tum Alexander Cala liihenem non orandi grauítate,fed fummü contra Macedones odíum comparatTe inquit. Hec quide Stroibum Callifthenís le&oré Ariftoteli narraffe prodít Fermippus. Poflmodum Cala, lifühenes cum alienatü ab fe regís amorem íntellígeret,eibis ac ter hunc protulít uerfum: Occidit& Patroclus uir te preftantíor olím, Nonab reigítur Ariftoteles dícere folebar,Callifthenem magnam in dicendo potentíam affez quutum, mentís ínopem effe, Cum ergo quadam philofophía acrímonía& rígidítatg ado randum díffuaderet Alexandrum, folus ea palám dictitabat quz Macedonum proceres apprí meQ feniores per grauem animi indignationem taciti perferebant, C'uare cumíllum adorane dimorem auertiffet,effectum efl,ut magna quídem Giraecos, maíoríautem Alexandrum ínfaz mía líberarit, fibi perníciem comparans;ui magis qudm perfuafione regem abflerreresonatus. Charesautem Mítylenzeus memoríz prodidit, Alexandrum ín conuíuío quodam cum epota uiffet;phialam cuidam ex familiaribus porrexiffe,qua recepta, illum ad lares uerfum furrexiffe, primumáp ut epotaffet adoraffe, poftea exofculatum Alexandrum difcubuifle:quod cum ome nes ordine feciífent,Callí(ihene accepta phíala poft potum ut regem ofcularetur accefliffe, quí cum Hephaftione colloquens mínus anímaduerterat. Tum Demetríus cognométo Phydon adregem, Ne ofculare,inquit;te enim folus hic haud adorauit, Quapropter Alexáder ofculum Calliftbenis clo quentia. PLVTARCHI ALEXANDER MAGNVS C deuitaffefertur: at Callifihenesalteuociferans dixífTe, Vno ígítur mínus habens ofculo dif; dam, Talibusalienati fignis anímibabíta Hephaeflíoni fides eft, cum Callifihene quídem adora repoilicitum,promíffa uero mentitum diceret, Inde Lyfimachi& Agnones ínflare,quíuirum affirmabant ad labefactandas imperij uíres procaciter obeuntem, Ad íllum concurrere adole; Ícentes,illí fauere,folum hunc ínter tot millía íngenu& appellare.Idcirco deínde aduerfus Ale; xandiü Hermolaí coniuratione detecta, íllud ei uerífimílíus obiectare crímen uifi funt, Síquis dem percontanti cuipíam,quonam modo illufiriffimum fe uírum facere: fi illuftriffimum inte remeris,ínquít.Dumép ad perpetfándá facínus Hermolaum exhortaretur,ne aurea fulcra for mídaretadmonuít,uerum fe hominem morbos ac uulnera patiente ínuadere reminífceretur, Ex ipfisautem Hermolaicomplícibus nemine uel extrema neceffitate adducí potuiffe confiar, ut quícquam aduerfum Callifthenem loqueretur. Alexander quocp ad Craterü, A ttalum, à Alcetam flatím fcribens;ait: Adolefcentes quide habitos ín quaftionibus eas res inceptaffe con feíIos,fe uero confciü habui(Te nemínem affeuerantes.Poftremo fcribens ad Antipatrum,poft multa Callifihenís conuicia;iuuenes quide, inquit, ex Macedonibus faxis obrutos, ípfum au: tem philofophü, qui£p illum emiferunt, quí& meos intraoppída fufceperunt ínfidíatores, ego fupplício afficíam.In quibus fe contra Ariflotelem aperte detexít, apud quem ob generís pro; pinquítatem educatus erat Callifthenes,eíus fiquidem mater Hero confobrina fuit A riftotelis, Ipfum ab Alexandro cruci fuffixum uítam finíffe quídam perhibent:alij ín uinculis morbo cor reptum expirafTe, Chares refert eum pofteaquam captus eft,ut coram Ariftotele in fenatu con demnaretur, feptem menfibus ín compedibus obferuatum:cumá Alexander apud Mallo Oxydracas círca Indíam uulnus accepiffet, Callifihenem ob nimià aruínam contracto pedore acfordibus fupremum obíjffe díem. Hxc pofleriorí tempore contigerunt. D'emaratus Corin: thius aetate íam confectus,ftudio ac uoluptate profectusad Alexandri, cum illü uíferet, quim magna príuatos amoenitate Cirzcos, ínquít, quibus priufquam ín Darij folío fedenté confpe: xiílent Alexandrum, uíta exceffiffe contigit, Necamplíus regia fructum beneuolentiz confe quutus,aduerfa correptus ualetudíne díem fuum obíjt.Eum Alexander funere extulítmagní ficentiífimo:exageeratus eft eíab exercítutumulusambitu quidem amplií(imo,altítudíneue: ro octoginta cubítorü; relíquía autem ornatiffima quadríga ad mare ufque delata func. Dein: de caftra moturus ínIndiam, cum prada: magnítudíne onuftum tardum cerneret exerciti, utprímum illuxit díes,fuos ac familiaríum currus paratos priores íncendit,poftea caeteros Ma: cedonum fubiectis urere flammís edixít, Cuius rei cum grande prímo confilium uíderetur,ma for extítit enentus:paucís ením dolore perculfis,cxterí perinde ac numine afflatí uoces,damo: resip alacres attollere, ufibustantum neceffaria capere, reliqua uelut fuperuacanea fuccende: re. Quazres impetu alacrítateQj refertum magís atq; magis Alexandrum concitauit, Iamením fuis effe terrori coeperat, ínexorabilís ad errata caftigator. Nam quendá ex xqualibus fuis, Me nandrum nomíne,caftellí cuftodíz prefectum,ob defertam ftatíone nece mulctauít, Oríoda: tem barbatum quíab illo defecerat, ipfe fagitta confixit.[nterea ouís quadam agnum quicolo: reacforma tíarz capite, gemellosáp utrínqy corymbos habebat, enixa eft,[d abhorrens prodi gium,quibufdam Babyloníjs quos ea de caufa de more fecum ducebat, puríficandumíe prz: buit. T'umadamiícos non fuí, uerum ípforum caufa turbariatque folícítarí díxir, ne poftíe ui ,liffimumac degenere quempiregnifaftigio fortuna prficíat, C) ua in re haud tamen diutius animi pendens extitít. poftea ením lzetíus apparens prodigium,omnem foluit tríftítíam. Cum ením(arcínarum cuftodix uít prefectus Macedo Proxenus nomíne regío locum tabernaculo prope Oxon amnem foderet,pínguis fontem liquoris aperuít, C uo prímum haufto, clarusac lucídus fcatens,non odore,non guftu quícquaab oleo differre uidebatur, quín eiufde omnino fplendoris ac pinguediínís: quoqj magis mírere,oleam illa nufquá fert regio, Oxí quod flum nís adeó pínguis aqua tradítur, ut qui ín eoloti fuerínt, cutim eis ac corpus ínungat, Ex eoau: tem prodígío quantum admírandz uoluptatís Alexander ceperit, ín his que ad Antípatrum Ícribít,moxíme declarat, quí hocá díjs immortalibus quàm amplü füfcepiffe munus exiftímat Vatesautem eam expeditione, cum clariffimá, tum afperam& cafibus refertam fignificabant, Oleum nang, adleniendum corpus á deo tríbutum efTe mortalibus. Multa ígítur lli inter pu* gnas obtigere dífcrimina, grauia recepta uulnera, uehementiffima quoq; fuís pernicie ínopia rerum attulit, Afpera cocli intemperies magna ex parte confecit exercitum, A fl ílle cum fortu nata audacía, uiresQy uirtute fuperare ftudío glorie níteretur,nihil fortibusindomitum,nihilg munítum fatisac tutum contraaudentes ducebat, CumSifimethrís urbem rupís ien obitdtori (2 "t4 Im les lez Wr ite Ot Jf ? z 20 4 2 ot n 0$ te 17] Qa fe li GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 265 4 obfidione cinxiffet,triftes confpícatus milites;percontatus Oxíarten dicitur, quid animi geftaz «et Siimerhresirefpondente Oxiarte,tímidiffimum illum effe hominum: petram, ínquit,capí Bclem nobís refers, quandoquide immunitum ac imbecillem ipfius inquis effe príncipem.Ita G&umeft.Eaením,tetrefacto mínís Sifimethre, potitus eft, Cumalteríin rupe quadam oppíz doiuuentutem Macedonícam admoueret,quendam Alexandrum nomine compellans, T ua intereft,inquít,uel ipfius uirtute cognominis,(trenui gefta militis conficere, Dehinc cum ipfe fortí(fime dimícans adolefcens oppeteret, non mediocriter animü perculit Alexandrí.Poftmo dum ínaggredienda INifa dum pauore torpent mílites,(iqdiidem profundü ei oppido flumen allabítur,emícat Alexander,& Ó deterrimus,inquít,ego,qui nunquam nare didicí, moxdQraz pro incumbens clypeo traíecit.Ibí confummato praelio ex obfeffis urbibus fupplíces aduenere legatí,qui primum in armís terribilem conípicati uirum,ftupore perculíi(tetere;allata pofimo dumfella,grandazuum quendam nomine Acuphin federe iuífit, l'um eius fplendorem ac clez mentíam admiratus A cuphis,ínterrogat quídnam facturi tuam affequi beneuolentiam poffu muse Cui Alexáder,Si fuum te ciues principem creauerínt,& ad ríe centum pracflanuíIimos mífetint uiros, Tum rides Acuphis, Maiori cum dignitate im perabo,inquít,fi nequiffimos ad te mifero.Erat preterea Taxiles infignis uír fapiétiz;fub cuíus ímperío maior Indíz par: quam uniuería ambít Aegyptus,tenebatur,píngue folü pabulo,& latus ager frugibus.Flic cum faz lutatum ueniffet Alexandrum,Q uíd mutuo decertandum efl nobís bello,inquít,fi no aquam autneceffaríum nobis cibum intercepturus aduentaftí, pro quibus duobus firenuosac fapien tes belligerare uiros decete Equide fite ditior aut locupletior fum, ín dandis ad te benefi. íjs paratus aduenío:fin inferíor exifto,tua ín me confer officia. Ego uero dignas habere tibí gratias nontecufo, Eare laetatus Alexander, uirum comiter amplexus, Atqui putas,ait,fine bello hac fermonum familíarítate nos amicitiam affequutos? Atqui ne fuperes faxo. Ego enim hocuno tecumbellandi genere enixiffime decertabo,ne quamuis frugiuir& cofpicua benignítate exíz flas;in gratificando uincar abste.Inde Alexáder multís ex illo fufceptis, pluribus uero reddí:is muneribus, poftremo mille eízrís talenta tranfmifit, Qux res fuorü animos uehemeti dolore conficiens,maiorem in modum pronas ín fe Barbarorü mentes effecit, Poflquam ftípendíarij B quidam& bellaciffimi Indorum milites eorum prafidio ciuitates egregie tutarentur,magnas Macedonum copíjs firagesínferentes, Alexander cum eis intra quoddam oppídá pactís indu djs,poflmodum abeuntes in poteftatem redactos cacidit ad unum, Id quidem facinus bellícís illius rebusalíoqui iufte& regía cum dignitate confedts, quandam ínuffit maculam, Non mí^ notiilliimpedimento quídam fuere philofophi, qui fauenteís Alexhndro reges deteríorem in partem uertebant,& íngenuos quofdam populos ad defectionem folicitabant,proínde com^ plures illorum fufpendioaffecit.Bellum autem quod aduerfus Porum geffit,fua declarant epí flolz, Scribit enim, cum ínter caftra medius fluat Hydafpes, Porum elephantibus pro fronte locatis tranfitum affidua flatione tuentem,fe uero per quotidíanos flrepitus atqj fragores, fuos, ne Batbaros reformidarent,affuefeciffe[nde per hybernze noctís tenebras cum de'gcta pedítá acfortíffimorum equitum manu procul ab hoflibus ín paruam quandam traíecít infulam:quó cüm prímum euafit,magno cum turbine defuper fundiímbres,ignes acfulmína aduerfum mi lites demiffa,complures íncendereac diflipare. Q uz confpícatus Alexander, excedens ínfula inoppofitam contendit ripam. A fper erat Hydafpes,& hybernis tumens imbribus,ita ut ma gnaex parte ruptis aggeribus fibi uíam effecerít, quà ingens fluminis curfus ferebatur, Hue delatus Alexander, cum lubricum& undisundig fiffum uix tandem uadum teneret, dixifTe fertur, Fidem nepraeftabitis Athenienfes, nos pro comparanda uobís gloría,huíufcemodi fue ÍcepifTe perícula? FIaec quidem Onefictitus. Ipfe aute Alexander refert, milites omiífisratibus per medías mamillar& tenus undas cum armís ruptum fuperaffe aggerem:ipfe cum equitatu uiginti ftadijs pedites anteceffit, Nec íd ab re cofilium extitít.Síenim hoftes adorírentur,equís eos facile fuperaturü:fin phalanx cedere cogeretur,mox fubfidio affuturos pedites.Euenit aue temalterum, Nam cum mille occurríffent equitibusac fexaginta curribus,eosin fuggm uertít, & captís curribus,quadríngenti carfi equítes.Porus ubi traiecifTe Alexandrum accepír,totas in eum cócitauít copías relictis quí tranfitu arcerent Macedones. Alexáder elephátos hoftium multitudinem timens,ad labefactandum alterum cornu contendít, czterís dextrum íuffis age eredi.Inclinati utríngy hoftes pedem ad elephantosreferunt, ut uiolentíus íncurfantes auertez rent.Ita commiffa pugna octaua uix hora fufi hoftes, Hacquidem Alexander fuis tradids epi flolis, Plurimí fcriptores Porum quatuor cubitis& palmo procerum extítiffe confentiunc& Curtiuslib. L PLVTARCHI ALEXANDER HMAGNYVYS C equítantis procerítatt elephantis quem inequitabat magnitudini reípondiffe, quanquamm;: » ximuseffet elephas, cuíus admírabilís quacdam prudentía& índulgentia perípecta eft Rege nang; adhuc incolumí,hoftes furens uaftabat proterebat&áp:ut uero cop!urimiís íaculis faucium fenfit,ne his deflueret uerítus fenfim humi fe genibusfubmittit.Inde paulatim ex COrpote tela probofcíde exímebat. Capto Poro,cum ex eo fcifcitaretur Alexander, quona modo eum pete tractaret;pro regía dignitate refpondit, Rurfus interrogante,num quicquá aliud diceret, Vni, uerfa,inquit,regía dignitas cotínet, C) uamobrem eum non modo folitís imperíitare terrís(iuit uerum infuper eius auxít imperiüsDcínde plurimos uaflat, in quibus quindecim nationes fuis legibus inftitutisq; uiuentes efTe traduntur:egregía praterea oppída quíncp millía numero,uiz ci complurími, Aliam quog; hactriplo ampliorem regionem cepít,cuíus aequalem fuum hj lippum prafectumdefignauit. Ex eo przlio Bucephalus non ftatim, fed ut plurími prodidere, poft longasuulnerü curationes expírauít. Refert Onefícrítus eum fenio ac labore confecium | Curtiislib.o occubuiffe, l'ríginta nang; annos natus moribundus íacuit, cuíus mortem acerríme indoluit | i Strábolib.:s Alexander, amicü quendam ac familiarem ami(ifTe fe exiftimans, Super eo penes Hydafpem Ó Li condítam urbem Bucephalíam appellauit, Cane etíà Períta nomine à fe nutríto quo plurima delectabatur amiffo,urbem eius nominis edificauit, Hoc Sotion à Lesbio Potamone accepi(fe ferefert, Ex eo pralío obtufior Macedonibus factusanímus:qua res illos ne ad interiora[ndi penetrarent,reprímebat,haud ímmemores quanto cum labore uígíntí pedítü millíbus,duo: ó bus equita,inflructiflimas Pori acies profligauerint.Proinde Alexander cum eos ad traíjcien: dum Gangem traheret,totís refragabátur uiribus, Eius quídem fluminis latitudinem duotum fpyvas& triginta ftadiorum,profunditatem uerotpafTuum centum effeaudíerantiaduerfas praterea ripas armís, equis ac elephantibus ínfeffas,[bi enim Giandaritarum ac Prafíorum regescum octoginta milibus equitum;uigínti peditum, octo curruum, fex bellaciffimorum elephantum operirí rumor nec inanís quidem erat. Androcottus nangg pauló poft imperitans Seleucum quingentis donauit elephantis.[dem uniuerfam peragrauit[ndíam, fexcenta bominum milla ducens,quibus uíctor cuncta fubegit. Alexander igitur primo fe intra tentoríum íra ac dolore contínere,nullam militibus nífiGrangem tranfmitterent, rerum geflarum gratíam babere;te: D ditum uero apertam cládis accepta confeflionem effe, Qua ín re preftó amícos adefle,eumg confolarí fubinde milites lachrymis& eiulatu ad fores fupplicare, His rebus placatus Alexan: || il der,retro caftra duxit, multa príus ad comparandi gloriam dolofa ac fimulata commentatus, maíora enim arma,fublimiora equorum prafepía,frena etíam grauiora fparfim reliquit,Deo: rum aras condidit, quas ín noftram quocp ztatem Prafiorum reges prxtereundo ueneranur, facratp ritu Gircorum perficiunt, Androcottus cum adhuc ímpubes effet Alexandrum uide: rat,ís poftremo fxpe dícere folebat,propé potíiturum Alexandrum fuiffe rerum,regis propter improbitatem& genus ignobile odío habítí atqy defpedti, Inde oceanum uídere auídus,infiri Cas remís carínas,confertasy ratesad quofdam tranfmifit fluuios, quibus paulatím deuehete: Tustinulib.:: tur, Eanawigatío haud omninotranquílla& imbellis, Alexandrum multis excepit pralijs, Vt Curtis lib.» besadortusomnía ín dedítione recepit. Apud Mallos,quosIndorum pugnaciffimos famaefl, fert trucidatur, Nam oppidanos€ muro fagittis profligatos cum deturbaffet, per fcalas príor murum afcendit, Quibus fradiís,cum difpofitís interius fub murís hoftibus, uulnera ex inferío ribus accepiffet,cum pauciffimis in medios fe prouoluit hoftes:ubi cum forte ftetiffet, micantà : n"'crífpans arma, Barbari fe quendam humana auguflíorem forma fpeciare rati, palantes profu: BO gere:utuero illum duobus tantummodo clypeatís militibus ftpatum uident, ipfum armísícfe | obtegentem hàflís atcy enfibus undíq; occurrétes petunt. Quidam emínus arcum adducens, | fagittamin illum tantis uiribus, tantoq emífitimpetu, ut tranfuerberato thorace fub mammz offibus infixa permáferint, Quo uulnere cum remiffum corpus collaberetur, eius autorídtus Hil Temtibas uelox affuit barbarícum enudans gladium.Contrá Peuceftas atqpiLimnaus fefe pro regeop? || berTimens, pofuerunt, ex quibuscum faucío utrogy Límnzus occubuiffet, folus Peuceflas propugnans | perftitit.&lexaderautem cum Barbarorá pluresobtruncaffet;multís faucius uulneribus,idu ín ceruíce recepto, muro corpus íta ut hoftes confpicarentur applícuít, donec íllum circunfufa Macedonum manus arriperet,& amifTo fenfu, referrent in caftra, ut mox per exercítü fermo | manarít,regem expíraffe, Aegre autem ac magno cum labore refeciis haflilibus, thorace uix tandem exuto, medici ín díuellenda ferri acie, quz offe penitus infederat,occupantur, Cuius quidem atítudo tríum digitorum, longitudo uero quatuor fuiffe perhibetur. Quamobrem fa giente anima uitam pené mors oppreffit, Exempta tamen cufpide reparatis fenfibus aai i eua(it A eü nds gc 1m ela ers hía lit, uís Uia ^hí (3 uít m nü (fe le GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 266 einafit,. Cum eiuslanguor domí per ciborum obferuationem ac medicamenta díutíusageretur, iMacedonibus cumultuaríín caftrís coeptum eft, quí fuum uífere regem cuperenr.ld ubi fene (it Alexander,fumpta trabea dijs ímmolauít,ac ruríum ín tabernaculü redijt,inde lectica delaz tusloca plurima& magnas euertit urbes, Decem quocp gymnofophiftas qui Sabam maxime ad defectionem folicítauerant, plurimisdy Macedonas malísafflixerant,in poteftarem redegit, uiad fuccincte reípondendum acuti ac perfpicaces erant, Dubiías quafdam ex eís quaftiones (cifcitatur:qui haud recte refpoderit primo,caterostp deinceps fe necaturum prarfatus eft.Cui quídem rei ex hís quendam atate maturiífimü praefecit arbXrum, Interrogatus ergo prímus, Questiones ab Vtrum neplures uíuentes an mortuos eífe cenfeat; V iuentes,inquit,nec ením amplíus eífe Alex. goo mortuos, Secundü cum interrogafTet, Maiores heterra belluas an mare nutríret:terrà refpon phistis facta. dit,eius nang; portionem mare effe, Tertium, Quodnam callídiffimum exiftat animalQuod necdum homo noffet,inquit. Quartü, Quo confilio Sabam ad defe&ione folicitaffet: Se iilum egregie uiuere, quam ignau morimaluiffeaít. Quintum, V trum diem an noctem príorem extitiffe putet; Diem,inquir,díe una.Cum rex admiraretur,Fríuola perfcrutanti,fríuola quoq referri oportere dixit.Eapropter permutata(ententía,fextum rogat, Quonam pacto quifpiam r] lateimperitans maxímam cotrahere beneuolentiam poffit;Sí optimus, inquit, terríbilis non fi.Ex reliquis tríbus unum percontatus, Quomodo mortalis quifpiam fe ín deor numerum referret:Si humanis maiora uíribus opera gefferit, Alterum, V itam nean mortem fortiorem opinetur:uitam díxít, quae tot aduería& calamítofa perferat, Extremum;,Q uoufg; uiuendum homini eft? donec mortem uíta potíorem efTe ducit.Inde conuerfus ad íudícem, fententías die) creiuffit: quí cum unü altero deteríus refi podiffe affirmaffet, T'u itag; moríere prímus;inquit, quod talía íudícauerís. Minime uero aít,O bone tex,ni(ite mendacem exhibeas,qui eum ín prí mis qui peffime refpondiffet, te necaturü aiebas, Eos tandem multis ornatos muneribus dímíz fi. Tum Oneficrítus mittitur, quíad e quofdam longe maíorís famae tranquillam degentes uíz tam philofophos accíret, Erat aute Oneficrítus philofophus,quí Diogeni Cyníco operá dede iat lstefertfeà Calano per acerbas admodü contumelías iuffum indumenta deponere,ut eíus uerbanudus audiret, alioqui fe illum affari minime uelle, uel fíex ipfo loue demiffus adeffet. & Dandamím uero maíorí c& comitate loquutü tradit,eum&p cum multa de Socrate, Pythagota, Díogenetp accepiffet,eos prxciput quide uiros ingenij commendiafTe;at legum uerecundíam nimium uerítos, Alij referunt nihil prorfus nífibocfolum dixíffe Dandamím,Q ua gratía Ale xander horfum tam longa confecít itinera: Taxiles Calano,ut Alexandrum adiret perfuafit, Cxterum eiSphínes nomen erat, V erum cum Cale Indorülínguspro falueomnibus díceret obuijs,ei Calani cognomentü indídere Graci. Hic eft quí Alexandro de principatu fimilitudie nemquandam propofuiífe fertur. Nam cum arídam actabentem ín medíum byrfam pertue liffet,eius oras calcare pedibus coepít:dum pars una deprímitur,reliqua tollátur in altum, íddg fa&üin fingulis eius partibus fic preffando obambulans exhibuit, donec occupato byríz mee dío,cunctas tandem fubfidere partes coégit: quafi per eam fimilitudínem fignificare uellet,ime petenda effe regni medía,nec Alexádro tam longinquis peregrínationibus aberrandum.[nde perfluuíosad oceanum nauígans, feptem menfiü tempus abfumpfit, Eo nauibus íngreffus ad quandam defertur ínfulà,quam ille Scílluftin,cateri uero Pfiltucin appellant. V bí deícendens cum peractis facríficíjs marís naturam aclíttorís quantum adiri licebat contemplatus effet,deos precatus eft utnemíni fuae terminos expeditionis fuperare daretur in pofterum. Dehinc reuet fus claffem circa terram Indicam obnauigare dextro iubet, ducem Nearchum,prafectum aue tem inlitus Oneficritum. Ipfe terreftre íter per Orítas íngreffus,ad extrem deducius rerum inopiam,magnum exercitus numerü amifit,íta ut ex Indía he quartam quidem copiarum pare tem reduxerit, cum peditü centum& uigíntimíllia,equítum quindecim habuiffe conftet, Bos Cwtiuin nang graues morbí, uictus acerbus,aeftus aridiffimí,ac dura abiumpfit inedía, Incultam enim fine noni. & flerilem peragrabant regioné hominum ferino more degentium. Hípaucosadmodum& degeneresaluntouium greges, qua marínos folítze pifces depafci, tabente odorís tetrícarnem habent,Ea loca labore maximo fexaginta tamen díebus emenfus, ín Gedrofiam peluenit,ubi regesac praefecti magná rerum copiam uniuerfo comparabát exercítui, Fic pro refocillandis curandistp militibus feptem dierum fodalítia& conuíuía per Carmaníam epit. Erat praterea quadrata menfa fublimís extructa, quam octo inuectam equís Alexander fodalesdp noctu pa titer ac die tucundís celebrabant epulis. Multa fubínde carpenta fequebátur;partím purpureís acuarijs ínftructa uelamiaibus,partím iecétes arbufculas& uírídes ferentía ramos, quibus fa 2 PLVTARCHI ALEXANDER MAGNYS c miliaribus regijs coronatísdp proceribus, dum potatur umbracula fierent. Nu tam,caflidem,fariffam ue confpiceres:at phialas,pateras,atq; pocula,& tota femita ingenti dolíjs crateribus&y proluentes fefe milites,ínq; uícem tum eundo,tum cubando Propínante; Comieffatíones fittularum ac tibiarum cantibus,tum carminibus,& lafcíuís mulierum faltbus paffim agebantur, Fufos autem& uagantes per cuíuídam bacchanalís petulantía: iocum Ales xander cum phíalis infectabatur,& procacem turbá quafi deus ipfelongo pramittebat ordine Profectus intra Gedrofiorum regíam,denuó cum exercitu feftos inflituít dies, ubi cumad f e Ctandos decertantiü coetus poft laegiorem potum ueniífTet, Bagoas ludorum praefectus quem amabat unice,pofl reportatà uictoríam ornatus per mediü incedens theatrum,penes Alexan, drum confeífum fe tulit, uod confpicati Macedones ingentibus acclamauere plaufibus uic illum fuauiaret certatim exhortabátur, donec illum Alexáder perlonga fuauía coplexatus elt, Interea redeunte Nearcho, ubi cíus nauigatíonis memoráda cognouit,ltatus,ingenti perEq phratem claffe flatím fertur.[nde Arabíam ac Libyam emenfus,per Herculeas columnas me: tecJan€- diterraneum ingredi adortus, multímodas moliri nauesi'I bapfaci cceperat, nautasund; ü "roMczvpiae bernatoresQ contrabens, V erum cum fi uperior& locorum expeditío com pluribus affecta da; areoe G9 Ev- dibus,inip Mallorum expugnatione magna copiarum internítio uulgaretur,nulla etíam Ale: Qe», quá. xandríex uulnere accepto íncolumiítas fperaretur, fubditíad defectioziem fufcitari,duces&( exiplar grecá. trapze per auaritía& fuperbia cuncta uiolare,prorfus omnía perínde ac falo turbata permifces ÜkLapop ba» ríjnouarum cupído rerum exoríri.Tum Olympias& Cleopatra aduerfus Antipatrummot bet, C Curtius feditione,regnü diuidere, Olympias quidem Epirum, Cleopatra uero Macedonía ínuaferar, Capfggs.^— Quodubirenunciatum eft Alexandro,Praftantíus,inquit,matris extítiffe confilia, Necenim Macedonas foeminz ímperíum xquo paffurosanimo., Eapropter cunctam oram maritimam bellis uexare uolens, rurfusad mare Nearchum cum claffe mifit, ipfe reuertens in flagítiofos quofdá prafectos acríter animaduertít, Ex Abulitís filijs unü Oxíartem nomine fari(Ta tranf: uerberatum occidít.Ipfe Abulítes cum nullum ei commeatü praparaffet,tría millia nummüm talenta attulít.Id argentü equis apponi íuffit Alexader,quibus minime guflátibus, Quz nam, inquit,tuí commoditas apparatus: cofeftimá trufit ín carcerem, Hinc profectus ín Per(as, nu: p miímata mulieribus erogauít, Is nang; mos erat regibus, ut quotíes in Perfas írent,mulíeribus aurum diíftribuerent, C uam ob caufam quidà raro, Occhusuero nunquam in Perfas iffe ua: ditur,quiob tenaciffima uilifTimze reí parcítate fe patríz extorrem fecerít. Poflea Polymachum PUN woe iPelleum,quod Cyri fepulchrum demolítus effet;necauit, quanquam uir illufiriffimus foret Mawidloviar. Biusepigramma cum legífiet, Graecis infculpiliteris edixit.[dautem erat: Quifquis esmora lium& undecung aduetis, Aduenturü enim te ício, Cyrusfum qui Perfis imperia quafíui, Hocigítur humi paululum quo meum corpus obtegitur,mihíne ínuídeas, Ea res Alexandri animum uehementer affecit,cum íncertum ac permutabilem rerum contemplaretur exitum, Hic Calanus haud dud aluo uexatus flruí fibí pyramorauit,quo delatus equo pofid adoraiis prece numinibus fibápfi parentauit, tonfumi crinem utí primítías qua(da iníecít, preheníos dextera Macedonas obfecrauít, ut illam latítíze diem cum rege fimul potantes exigerét,quem paucís poft díebus Babylone uifurum fe dixit, His dictis pyram afcendit,ubi íta opertus ocu buít,ut propíus admota íam flamma nullá omníno corporís motum dederít, At eo quolapíus erat geftu perpetue cóferuato, patríz rítu acfuorü inftituto philofophorü feipfum ímmolauit, 'Hoc ítidem compluribusannis póftalius Carfarís comes quídam[Indus Athenis fecít,& adhuc ipfum cernitur monument&,quod[ndi fepulchrum nomínatur.Cremato Calano Alexandet conuocatís amícis ac príncipibus folenne conuiuium inflítuít,in quo uínaríz potatíonis certa: men& coroná uíctorí propofuit. Bibaciffimus omníü Promachus quatuor íngurgítans cógios palmari meruit,& uniustalenti corona accepit, tribus tantü poftea fuperftes díebus:cateros unum& quadraginta potando fpiritum eructaffe Chares tradidít, Conflat enim eí fympofo acerrímum íntercidi(Te frigus. Poft hzc fociorum coníugía Sufis celebrat, Daríj quidem filia iuftinuslib.a Statíra ín matrímoní accepta, primarías optímatibus collocat, Reliquis quoq; Macedonibus quí iampridem uxores duxerant,cómune inftruxit epulü, Cuí cum nouem míllía couiuarum intereffentunumquenq ad perageda libamína,aurea donaffe phíala dícítur, Ad cartera mito quodam fplendore munificentiffimus, A es enim alienum credítoribus foluít. Cuius quídéim penífa fumma nouem millium octíngentorum ac feptuaginta talentüm fuít.|Monoculus Anti gonus cum grandem fe mutuatum pecuniam falfo diceret, fubornatü creditorem adduxitqul fe illam mutuaffeaffirmaret,quam eueftigio reftituit, Eum inde mendacij conuídum ira citu bus Íquam uero pel: - m r£ a--"-^-—V— fü—?ao—-— X oa IPC 908 S 00994— 8$ 055 pos e e pe bug (C5, bus es íne, pes lem als Iti eft, Eu nez gu la les 4n (7 A citus Alexand ! nus.Is dum ad fagíttà tranfuerberauit ocu gna excellit, q ercufferat Antigonum, ut nemini íncer Alexander,ira po dio ac difciplin abexetcitatíone prompt Alexandro uoluptatem fe regicurae futuros exiftimabant, dimitterentur,fe per cotume liorum ufus ductos, nunc cum dede talésacceperat.Proínde cunctos dímítteret,aiebant, utiles hofce iuniores nactustPyrrhicham faltaturos cum eís peragret, orbis terrarü(mperium quafiturus. E reic&tis ipfis, corporis fui cufto A quibus cum Macedones ftipatum Alexandtü, modo imítiora loq filio pofitis armis ínteriorí duntaxat adíere,fe illius men ipfostamet(i magna ex parte p nocies totidem &toj illos confpicatus habitu, comiter appellatis, complures GVARINO VERONERNSI INTERPRETE. 267 et eiecitabaula,& praefectura príuauit,Erat autem clariffimus bellator Antígoe huciuuenili effet zctate,Perinthum obfidente Philippo, mi(fa in eum é catapulta lum, quam parantíbus nonnullis eximere,prohibuit,nec ante pue uám füfum intra moeníá fugaffec hoftem, Caeterum ea ignominia tanto dolore tum foret quin fibimortem confcifcerer, EToc uerítus fita,jilli uffit argentü reddi.[nterea puerorü,quos triginta millia numer. ftue aexercendos relíquerat, robufta excreuerant corpora,egregia erat índoles,hid ifimí míram quandá& flrenuam pe fe ferebant agilitatem, Q uzeres & lztítiá, Macedonibus moerorem metum6B pepererat, quod minori Quamobré cum imbecilles,manci,& bello ínuules domum líam acuítuperium negligi dictitabant, Seper omnesantea prae core emeritos patríz ac parentibus reíjci, quod olím baud omnesá Macedonas imbelles uocec& íne a grauíter ferens Alexander, poft multa conuícia uehementer illís fuccenfuit,& diam Perfis credidit, Perfas fatellites,Perfas apparitores inftituit, fe uero ignomíniofe reiectos cernerent,non uí,fed& aemulatione& iracundia infanire cceperunt, V nanimí tandem con retenta tunica, regís tabernaculum clamore& lachrymís poteftatíquocung; uocaret condonare, fefe iniquosingratosqQ fateri, haud ta lacatus admifit. Hi nihil abfiftere,& geminos adeffe dies ac fletibus lamentísip fuum appellare regem, Tertío progre(Tus die miferádo affli díu íllachrymaffe tradítur,eís índe nunc modefte incufatís,nunc bello inutíles exautorauít,magnificentiffimetp donatos dimifit, Sctibens etiiad Antípatrum eís ad fpectanda certamina priores ín theatro fedes obfignarí,coz ronatosip federe íuífit. luit. Híncad Ecbatana Medía profectus, Defunctorum quoq, liberos pupillos paterna contrahere flipendía uo2 ubi neceffaría regnidifpofuit,fpectacula denuó& fo. strabolib.« nerant.Illis forte diebus febrícíta nefübductum per abflinentía abfentem,gallum pranditaffatü morbo,paucis poft díebus morítur. modeftía pertulit, at contínuo in eiuslu dituit,miferabilem uero medicum cruci B lennes índíxit dies, Quas quidem ad res tría artificum millía ad ipfum ex Gracia míífa peruee bat Hephaftion, quí cum atate integra& militari confuetudi m cibum ferre nequíret, Glaucum medicum ín theatro nactus ,& ingentem uini craterem baufit, Quamobrem inualefcente Hunctamacetbiffimü cafum Afexander nulla ratione aut cu equis mulísdp tonfis, finitimarü urbíum pínnacula fuffixit, Tíbijs& cxterísinftrumentis diu in caftrís ca» niuetuit,donecex Hammone delatum oraculi Hephaftioní tanquam femídeo díuínos hos noresac facríficía indixit. A d mitigandum doloris magnitudinem ad prxlíum perínde achomi numuenatíonem egreffus, Coffzorum gentem euertít, uníuerfis per omnem atatgm trucída tís.Id fà&tum Hephaflíonís inferías app tis decem millia talentum dedit, ut quía fam fuperare magnopere cuperet. Staficratem maxime dilexit ínter artífices, cuí fuperbà opee ellauít.[n eíus funere tumulo& huiufmodi ornamene ttíficio& magniíficentiffimis apparatibus omne impen ris magnificentíam pollicenti animum adiecit.[s eft qui T'hracie montem Athon ín homínís flatuam maxíme formari exculpíty poffe dicebat. Proinde fi iufferít,ei perpetuam ac nobiliffiz mamex illoimaginem effingere uelle,cuíus lua urbem, quae dena millia homínü capiat, ame plexetur:dextra uero labentísad mare fluuíj abundantiffimos libaret latices. Id neglexit Alez xander,ut químagis ardua longeQy magnificeniioris induftria: cum ipfis agitaret architectis,Eí poftmodum Babyloniam petentí ueniens obuíam INearchus([seniím ex magno rurílis marí in Euphratem iam nauigauerat) ín quo procul Babylone abeffet,admonebant. complures altercantes feGj mutuo ferie lapfifunt.Inde cum Babylonis praefecit fdam incidiffe fe Chaldaeos ínquit,quí Alexandrum ut Quod cum paucifaciens procederet, propinquus urbi ntes coruosafpexit,ex quibus nonulli penesjllum dez us Apollodorus pro eo ímimolaffe renuncíaretur;accíz tus arufpex nomíne Pythagoras íta factum affirmauit. Hoflíz modum códitíonemt percone tanti Alexandro,fine capite iecur extítiffe refpondit.Papz inquit, dirum hoc prodigium.Inuío lato dein miffo Pythagora, Nearcho non obtemperafTe pigebat. Subinde plurimum temporis extrà Babylonís moenía per Euphratem nauigans terebat. Caeterum multa ipfum progiígía perturbabant, Ex his enim quos educabar, leonem quendam eximi magnitudínís ac formae L 5 PLVTARCHI ALEXANDER MAGNVS C manfuetusafellus calcibus exanímarat. Alexander pofitis ut uigeretur ueftibus, dehinc pila TN lufit. Poftea cum colludentes adolefcentuli fuos receperüt amictus, fedentem ín folio tacitum confpicantur hominem diademateacregía ornatum ftola. llli cum ex eo quífnam mortalium effet,diligenter perfcrutarétur,díu manfit elinguis, V ix tandem ad fe rediens,Díonyfio fibi no Caliulib,s, men effe, fep genere Meffeniumait, ob quandam criminationem horfum ex marídelatum, |«ps4..— longuminuinculis tempus exegiffe, Nuper ad eum accefliffe Serapin, ipfum laxatís coms | pedibus hoc ín loco conftítuiffe, ac dixí(fe, ut accepto díademate fimul& ftola ibi fedens cona tícefceret. Haec audiens Alexanfier, iubentíbus ariolís hominem perdidit, T'um fpe deflitu tus grauíter angebatur anímo, iam deos€ familiares fufpectos habens,& prafertim Antipaa trum eíusáp filíos reformidans, quorü lollas pincerna regius erat, Caffander nuper aduenerat, quí quofdam Barbaros regem adorare confpicatus, utquiínter mores educatus Gracienfes tale nihilantea afpexiffe confueuerat,folutíores effudit cachínnos. Quapropter íra flíimulatus Alexander, utrag; manu comprehenfa iuuenis cafaríe, parieti caputillídít, Rurfas cum incus TTE fantibus nonnullis Antipatrum,cótradíceret Caffander, eum refellens Alexander,Quid ais, T l» inquit, nihílo uíolatos homínes tam longís confectis itineribus calumníatum adueniíTez Af: ferente Caffandroid effe calumniarum indícium, quod longo ne redarguíqueant proficifcan tur ítínere: id ridens Alexander, Hac illaj;inquít, Aríftotelis funt fophifmata,quze utrícp plora« bunt,fi quenquam uobis uíolatum effe comperero. Quam ob caufam tam impre(Tus Caffan e drianimo pauor infederat, ut cum pofteríorí tempore ille fuperata Gracia Macedonía ímpe« rans Delphos ueniffet, ibi&; deambulans quafdam contemplaretur fiatuas, Alexandri occur rit imago, cuiusafpectu tantoterrore perculfum repente concuffi uma corpus efl,utdíu poft uix ea fedarí mentis trepidatio potuerit. Alexander ígitur cum diuinis intenderet rebus,pers turbatus ac cogitatione pertrepidatus, omnía noua& ínfueta,quanquam perexilía,monftra quadam prodigíat fufpicabatur. Proinde hincimmolantes, illinc expíantes, inde uaticínane tes uniueríam complerantregiam. V fqueadeo graue eft íncredula mens hominum& con tempra numína, Rurfus graue efttanta fuperftitio, qua inftar aquz femperad ima& declíuía uergens, deliramentís ac uano timore, quemadmodü eo tempore Alexandrum,imbuit, Cz: D terum diuina de Hepharftione allata uaticínía omnem compefcuere luctum atque triftitíam: quapropter ínfiauratis facrificíjs& fympofijs,Nearcho folennes apparatus epularum ínflituit, | T Poftea more fuo lotus cum quietífe daret, Medius ínteruenit,quo exorante pergitapud illum per iocum atq lafcíuíam comeffatíonem acturus.[bí cum pofteram noctidiem potando iun: xiffet, epoto nondum Herculis fcypho, arftuare coepitob febrem, cum tantus repente dolor Videprourb. inuafit,ut tranfuerberatus hafta fpinam uideretur, Hacc nonnulli períndeac extremum íngen Seruatori ter» tís fabulae actum tragicum quidem& calamítofum dentes fcribendum cenfuere. Ariftobo tum. lus tradit illum cum per febrís fzuitiem fitim collegiffet, uinum potaffe:quare mentís ímpo« tem factum fuum obijffe diem decimotertío Kalend.Quíntiles.In díaríjs de ipfius gritudine Alexandri. fcriptüiinwenio, ipfum quartodecímo Kalend.Quintiles íntra balneas ob febrem cubaffe,po obi.^ flridieautemlotum ín cubículum relatum, inde cum Medio ín talorum ludo totam confum: pfiffe diem, V efperíautem loto ubí rem díuínam perfecit, fumpto cibo,noctu febrem ínualu ife, Vndecimo Kalend.fimulac fe iterum abluíffet, facrificium de more peregiffe, Subíndein balneo accubantem Nearchum dilígenteraudi(Te dicítur, cum fuze nauigatíonis, tum res ma gni maris explicantem, Poft hec decímo Kalend.per fummos aftus grauiffimá noctem pet peffum, die quog ínfequentí uehementíffimis oppreffum febribus, Poftmodum ad ingen tem ín balneo peluím translatum eífe, ubide confirmandis ordinibus, qui duce carebant, lon ga ad primates habuit colloquía.Octauo quanquam urgente febre cum facríficare uellet,ada críficía delatus eft, Ampliffimos inde príncipes in atríoadeffe iuffit, Centuríones reliquosi prafectos forís excubias agere. Septimo Kalend.in alteram traductus regiam, pufillo fopore lil quíeuít,baudquaquam ínterím fe remíttente febre, A duentantibus eó proceribus, ufq; ad íne l| fequentgm diem nullam prorfus zedídit nocem.Q uam ob caufam cum mortem obíjíTe crede: retur,fremituac minis fores obfedere Macedones, Quas poftquá uí referatas irrupiffent univ ! uerfi, folis ínterioribus induti tunicis, eius le&tum circandedere. Ea die Pythone atq; Seleuco ad Serapis oraculum míffis, percontantibus& íllucne Alexandrum ferre debetent,finendum | efTe eo inloco deus ipfe refpodit. Deceffit autem quarto Kalend, Qu uintiles círca folís occafum. MM Hz in ipfius díarijs feré uerbum ex uerbo fcripta comperí, Tum nulla uenení extítit fufpicio, hi Sexto poftanno cum de íllo renunciatum eft, Olympiascatfis compluribus, Iolle praemortul cíneres A [-:] MEC—————————"! -— DuBübs ülusr Á ela udi. ud GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 268 |^ cineres díffipaffe traditur,quod ís uenenum temperaffecrederetur.Q uídam Ariftotelem pere i hibent eius facinoris confilium Antipatro dedifle,& omnino illius afferendi ueneni autorem | extitiffe. Hxc Agnothemís quidam narraffe dicitur,quz ex Antigono regeaudiffe confiabat. | Ipfumautem uenenum gelidiffimam quandam effe aquam ex quadam petra ín Nonacride fu dantem ferunt: quam in rorís tenuiffimi morem colligentes, intafiníreponuntungula,catera tegui, babet nullo modo uafa fufferre,quin ob tanti uím frigoris fciffa fathifcant, Quidam ficta prorfus effe. 1ustinus. quz ad uenenípotíonem dicuntur,affirmant. Quibus baud paruum extat indícíi, quod mulz| tis poftea diebus, cum inter prímores de rerum fumma difceptarent, corpus per loca calida ac| exaftuantía neglectum íacens,nullum ueneni fignum habuít, uerum recens immaculatumüg'| permanfit, Roxanen quía grauída erat, Macedones tunc przcípuís profequebantur honoriz bus, Eaob aemulationem Statíra ínfenía, ipfam per quandam epíflolá dolo círeumuenit, qua M illamab A lexadroaccirí fimulauit, Eam adductà cum forore necatam deíecít in putei, ipfasqs| confcío atqueadiutore Perdícca, multa tellure iuffit obruí,Statím ením Perdiccas cum íngen-| tibusaderat copijs, fecum A rrídaum uelutí. quoddam regní munimen trahens. Is autem Phi| linna ignobili fcorto natus;ob aduerfam corporís ualetudine non natura aut cafu accidentem,,| parum mente conflabat, uerum cum ab ineunte xtate gratiofos admodum& liberales mores| t] pra fe fertet,datisab Olympíade uenenis,debilitatus animí uires amiferat,"Den d |.C*-QAESARIS| VITA b$T IACOBO ANGELO DE SCARPARIA INTERPRETE,| BLNNAE dicatorís filiam Corneliam à Cafare diftrabere potitus rerum Sylla uoluít:quod cum aut metuaut fpe efficere nequiret, eius dotem pu .. blícauit.Inimícitiarum uero Cacfarís& Sylla caufa, Martij affínitas erat. 4|.[uliam Cafarís amitam uxorem maior habuit Maríus,ex qua Cafaríscon fobrínus minor creatus Maríus, Cum alíjs intéto Sylla, poft«ditas ín eíus dominatu plurímorum cades, Cafar ab ípfo fe negligi cerneret, haud taz 72 men deftítit,quo minus ín petitione facerdotij uixdum pubefcens popu lumadiret,d quo mox aduerfante Sylla repulfus eft. Dehinc de ípfius exitío deliberante Sylla, fuere quidam quibus iniquum effe afferétibus talem necare puerum:eos amentes effe inquit, nifiin hoc puero multosinfpicerent Maríos. FIec ubiad Cafarem perlata uox eft,aliquandíu inSabínis peruagatus delitefcebar. Poftea dum per fingulas noctes,quanquam per ad uerfam , ualetudínem, in alterum fe transferret domicilium, ín Syllanos incidit milites,quí per ea diíqui rentes loca latítantes corrípiebant, d quorum duce Cornelio duobus fe talentis redemit, Mox .ad mare difcedens, in Bithynía ad regem. Nicomedem traíecit. A pud quem non diu uerfatus, inde defcendens circa Pharmacufam infulam á píratís capitur, qui per id tempus rguíbus mae gnís& immenfis dlaffibus mare occupauerant, A quibus cum primum pro feredimendo ui ginti depofceretur talenta, derifit,quod qualem cepíffent uírum ignorarent, proinde quinqua) ginta fe daturum pollicitus eft.Poftmodum fuos alium ad alíam ciuitatem pro expediendis pez cunijs dimittens, apud immaní(fimos Cilicas manfit cum uno amíco;& míníftris duobus.Eos autem adeo per contemptum habuít,ut quoties quieti fe dederet,quí filentium illis ediceret,mí ferit,Ibimulta cumlicentía duodequadragínta uerfatus dies,eos non ut cuftodes,uerum ut fa mulos& fatellites habens;nuncludis,nunc certaminibus prouocabat,ínterdum carmína,orae tionesip confcribens, ipfosad audiendum ínuitabat, quos non admíirantes,palàm imperitos, Barbarostp uocabat, eos inter rídendum fe cruci fuffixurum fepe minitans. Quibus in rebus himagnopere lztabantur, eam loquendilibertatem ioco ac fimplícitati cuidam attribuentes, Allatis ex Mileto traditisqp ad fe redimendum pecuníjs liberatus, confeftim ex Milefiorum |/— portuinftru&ís nauibus pre dones aggreffus eft, quos adhuccircaínfulá cum claffeper ocíum fub(identes maxima ex parte in poteftatem redegit. Rebus pecunijsip direptis,uiros Pergamí in uinculis pofuit, dein Iulium pratorem A fiam prouinciam adminiftrantem adit,quod proin dead eum ex captis fupplicía fumere pertineret, Caterum ís adiectis ad pecunías oculís(nec enim modícz fuerant) de captíuis confilii poflhac habiturum fe inquit, Eum ígitur per ocium ualere iabens Caefar, Pergamum profectus pradones ad unum patibulo affixit, ficut eis snulz totíes ín infula commorans ioco pradixerat, Poft heec tabefcentibus Syllanarum partíumuirís m PLVTARCHI C CAESAR C bus,cum domumab amicis uocaretur, Rhodum nauígauit,ut ibiper ocium A pollonio Vio: l lonis filio(cuius etiam auditor erat Cícero) operam daret, modeftiflimo quidem uíto,& darífli mo dicendi magiflro, Carfari elegantiffimam quandam ciuilis eloquentiae uim à natura ínfitam fuifTe perhibent,in qua eum fplendidiffime adeo elaboraffe conftat, ut fecundü abfq ullacons Céfai fecins tentione locum obtinuerít,príiorem mínime confequutus,dum dicendi rationem, ad quam ha duslocusinelo bilis& natura pronus ferebatur,omittens,rei milítarís& ustbanorum magiftratuum curam fa quentia, fcepit, quibus ex rebusin Repub, princeps euafit. Ipfe poflerius ad Cíceronem fuos confcris bens Antícatones, militaris homiriís eloquentiam cum graui(fimi oratoris ingenio,& ín ea plu rimum uerfati,comparari debere negat. Romamreuerfus Dolobellam repetundarü poflula: uit,quam quidem ad caufam complures Giracíz ciuitates ei teflimonia detulerunt. Dolobella tamen abfolutus eft, Caefar autem Girzecíz cíuítatibus utob earum promptítudínem parem referret gratíam,fuum contulit patrocíníum,dum P, Antonio fub Macedonia pratore M,Lu cullo diem dicerent, quod fufceptis largitionibus iudicia corrupiffet, ubieum tantum ualuiffz M liquet,ut Antonius ad tribunos plebís prouocarit, inique fecum actum efTe commentus fi(ibi , cum Gracís ín Girzcía difceptandum fit, Roma cum ín perorandis caufis magnus ei cum pra tía fplendor óbtigiffet,mox lenítate,clementía,confuetudine, ftudío,magnam ex plebe,quam prater eíusztatem colebat, beneuolentíam comparauit,íaméa fenfim,cum epulís€ comeífa« tionibus, rum fplendidiffimis in omni uíta moribus non mediocrem(ibi ín Repub.potentíam auxerat,quam princípio ínuídi deficientibus mature pecuníjs,cum mox exilem futuram atbis trarentur, florentem illam ín plebe paruifaciebant, Cum uero ingens adeó ut non facile aduer farí poflent increuiffet,eam propalam ad res permutandas tendentem, feró quídem intellexe: runt, Verumenímuero nullius reí tam paruum exiftimandum ínitium eft, quod nó aíTiduítas ftatim amplificet, praefertím cum íncuría ne ob(iftatur, efficit, Primus igitur Cicero cum eum Remp.uelut pelagi quzdam ridicula non fine timóre cerneret contemnentem,tantami, mo: rum grauitate fub ílla latitantem humanitate perdidiciffet, caeteris quidem illius ínfidijs& me« dítationibus domínandi con(ilium introfpicere fe dicitabat. At uero cum molliter adeó pen dentes comas, eumd unico duntaxat fefe fcalpenté digito,inquit,afpicio;haud profecto hunc D hominem ad tantum facinusanimü índucere poffe exiftimo,ut R.omanze Reipub. molíatur exitium, Hzc quidem pofteríus, Primum hoc erga fe fauoris& beneuolentíz popularis acces Tul pít indicium, cum C.Pompilíum tribunatus competítorem effet nactus, prior defignatus efl; ! fecundum uero manifeftius,cum amitam(uam lüliam Marij uxorem defuncta luculenta lau dauit oratione pro d efferendo ipfius funere, Marij(latuastam prímum poft Sylle do miínatum uifas producere aufus eft,iandudutn illius factionis homínibus à fenatu hoftibus iudi catís.Id nangg Cafarís fa&dtum,reclamantibus nonnullis, populus latís excipiens plaufibus,da riffime refragatus,huncuel precipue uírum admirates, quod longopofttempore decora Mas Mos Romanis tíj tanquam ex inferis in urbem reduxiffet, Ceterum grandiores natu matronas defundaslau matronanaty dare mos.omanis patrius eft, qui in iunioribus haud obferuari folet, Primus Caefar mortuz grandiores dc» uxotíslaudationem xdidít. Quz resquandam illi gratiam attulít, popularemi contraxit be: fanctat lauda» neuolentíam,quod uirum idcirco humanitate ac modeftía refertum cenferent, Poft uxoris fe re, pulturam,quaflor cum Tuberone praetore ín Iberíam profectus eft, quem honorifice femper coluit;ac eius infüper filium,pretor factus,quzftorem creauit, Ex eo reuerfus magiflratu Pom peiamtertam duxit uxorem, ex Cornelía fufcepta íam filía Iulia,quam poftea Pompeio Mas V gnoin matrimonium collocauít, Ad impenfas autem profufior,brenem ac momentaneam(bi gloriam tam magnis opibus permutare uidebatur,cum re tamen uera paruís ampliffíma com^ pararet. Antea uero quàm ullum inierít magiftrati,mille trecentorü tàlentüm zs alienum con flaffe dicitur. Commiffa dehíncilli Appia uíze cura,ingetes prodegit pecunias, A edilis x x ac ccc gladíatorum paría exhibuit. Circa fpectacula, pompasatq; conuíuía profufiffimis utens Ii fümptibus, uníuerfas fuperiori munificentías obliterauit, Quas ob res affectam fibiadeo ple | bem reddidit, ut unufquifqy nouas dignitates, nouost& excogitaret honores, quibus paresilli gratías referrent, Due enim Syllanorum ac Marianorum cum Roma partes effent, pollentis bus adhuc maximeSyllanis, difíecti fubtrepidi&y IVIariani, depreffam admodà humilemdQ ui tam exigebant.Has attollere ftabílire& Carfar uolens, cum xdilítiá munus xdere magníficen^ tiffime ínftituiffet, coflatas clám Mari flatuas,triumphalestp uíctorías noctu ín Capitolio ere^ Í xit, t primum ílluxit,cuncta auro mícantía& magnificis inftructa artíficíjs cernebantur. Tro I phaa fubínde Címbrícaínfculptis indicabantur literis, Q uocirca is quiin illís reftituendis Es hu ax a d m ul ín mo,^^ IT ey"o€ m.£79 PI le aii. 220— 201 2 t 2 Sud ^5»— Ad Ld - ue A B IACODBO ANGELO INTERPRETE. 169 dax adeó fuiffet,non parum tímerí ccepit. laud ením ín occulto res erat,caeterum dí(perfus ra mor ftatim ad fpectandü contraxit uníiuerfos,[bí nonnulli contra Cefarem uoces fpargebanr, utquí íandíu legibus ac fenatufcofultis fepulta reflituens ínfignia,cíuítatis fibi domínationem in(trueret, hífce illum rebus expetírí populum, quí tantis talibus ue magnificentijs demollítus mitigatustp fir, quam quidem ad rem nouella quadà hac exhiberi praludía, Marianí auté fefe inuicem exhortarí,quorü immenfa repente multitudo prodierat,& magno cum plaufu Capíz tolíum occupare. Multis cum Maríj facit íntuerentur,prz gaudio manare lachryma,tum Czee farem magnís attollere laudibus, hunc folum Martj neceffitudine dignü effe uirum. Eas ob res coacto fenatu, Catulus Luctatíus uir ea tempeftate pluríma inter Romanos auroritatís, multa in Cxfarem acerbiffima praefatus,uulgatum ílludinclamauít: Non per cuniculos Czfarem,ue rum iam machínamétis Rempub.occupare. At ubi perfuafo fenatu obíecta in fe refelliffet,lon ge magis quiill& colere admíraritp coeperant efferebantur,eum& ne cuiquam mentís elatione & anímorüi magnítudine cederet, hortabantur, Futurum enim, ut ftudío€ fauore populi fue peratís uniuerfis,prínceps exifleret. Interea defuncto Metello pontifice maxímo,cum pontifia catum ftudío& difceptationibus plenü Ifaurícus& Catulus, claríífimi uiri,R& ín fenatu potenz tíffimi, peterent, haud propterea Carfar quin& ípfe candidatus defcenderet, ceffit:caeterü parí undíq fauore ac ftudío apparente, Catulus quo amplior erat dignítas,eo magís euentus íncer titadínem reformidans, mífít quí grandi pecunía Cafarem utab ea cotentíone defifleret,índu cerent.Q uibus íllegrandíorem fe mutuaturum,certatimt enixius petiturum efle refpondit, Inflante comitiorum díe, cum mater eum ad fores ufc lachrymis profequeretur,illam comple xatus dixiffe fertur, Mater hodie aut potíficem,aut exulem tuü uidebis filium, Euntibus igítur certatim ín fuffragia tribubus,fupetíor declaratus,non paruü fenatuí& optimatibus terrerem íncuffit, anquam ad omne audacíz genus plebem redacturus. Quapropter Cicerone Pifo& Catulus incufabát,quí ínter Catílinarios tumultus occafione nactus, necí Cacfaris pepercíffet. Catilina nang; non folum R empub.permutare,uerumetía omnía confundere, uniuerfum delereimperíum machínatus, cum príufquam extrema ipfius detegerentur confilía in paruas quafdam cóíecturas incídíffet,urbe exceflit, relictis ín ciuitate Cethego& Lentulo,quí coníue rationis uíces obirent, quibus fiqua ín re clám adíutor exhortator&g Carfar extíterít,incertü eft, Deinde detecta prorfus cofuratíone, cum conful Cícero unumquengj de confciorü poena fen tentías rogalfet, caeteri quidem dedendos neci homines cenfebant, donec infurgens Carfar gra uiffimam& accuratifTimá fuper eare concionem habuít,iniquü negpatrij morís efTe dictítans, cariffimos ftirpe ac dígniítate uíros, uel ultimae neceffitatís tempore índicta caufa necare:quod fidonec Catilina debelletur, ipfi per ea[taliz municipia qua Cícero ipfe delegerit, cuftodíatur ín uinculis, poftea fedatis pacatísQp rebus fenatuí de omnibus ftatuere licebit. C) ua inre cum ma gnis dicendi uiribus petoraffet, tantam prz fe ferre humanitatem uídebarur,ut non modo eos quibus poft fe dicendü erat, uerumetíam illos quíantea dixerant, repudíantes priora, ad fuam tranflulerit fententía,donecresad Catonem, Catulumá peruenít.C) uibus enixiffilne refiften tibus, Catone ínfuper illis grauiffimam pro concione fufpicionem ínfligente;homínes ut nece mulciarentur ttadítí, Beredienti deinde curiam Carfarí magna iuuenü manus,quí Ciceronem prafidij caufa círcunftabant,occurrere,nudos intentantes gladíos.T'um Curío obiectu togae complexus eum eduxiíTe traditur, Cícero quoq afpectantes deterruít adolefcentes,fiue ob ple bís metum, fiue quod impiam acíniquam eam cedem duceret, Quod fi uerum eft, haud fcio quonam modo id utícg Cicero, cum de cófulatu fuo perfcriberet, tacítus pratermifit. V erum enimuero haud reprehenfione catuít ín poflerum, quod opportuniffimo aduerfus Czfarem nequaquam ufus effet tempore, plebem reformidans, quz illum mírandum in modum ambís ret: paucis nanqp poft diebus cum Carfar in fufpicionem ueniet, ab ea fe purgaturus curiam íhereffus,in diros incídít cumultus. Diutíus autem folíto fedente fenatu,plebs magniís elata cla moribus curíam circunfedere, uirum efflagitantes,& mííTum fieri iubentes. Eapropter Cato ínopesne quíd rerum nouarum molirentur, uehementiflime pertimefcens(hí enímaipem ge rentesín Czfare, reliquam multítudínem fuccendebant) fenatuí perfuafit, ut menflruü in ple bem frumentáü partiretur. Quz quidem largítio caterísannuis ímpenfis quinquíes uicies fefter tium adíecít.Id manifefte confilium magnü ín prafentía terrorem extínxit,X plurimum ex po tentia Czefarís tum abfcidit,tum diffipauit,eo praefertim tempore cum prxturam íniturus,terri bilior ex eo fieret magiftratu, ex qua tamen haud turbulentü quíppíà obtigit. Tum Cafaris do mumacerbus quída cafus inuafit,Erat P.Clodius uit cum nobili genere Milia 5 díuitijs,elo P] Catiline cort iuratio. PLVTARCHI C. CAESAR C quentíaG prarclarus, nulliautem uulgatiffimorü homínum,fuperbía ac procacítate fecundus,. Hic Cafaris uxorem Pompeíam,nec inuitam quídem adamabat,at ea dilígenti cuftodia obfer uabatur, Carfarís enim mater Aurelia fingularí pudicitia mulier ufquequady aderat, nurumá excolebat, ita ut difficilem ac perículofum illis congreffum& colloquia faceret. R omze Bona dea colitur; quam Graci quidem Grynzecíam nominant, Eam Phryges Miídz nepotes regis pa rentem aflerunt, Romani Dryada puellam, Fauni uxorem exiftimant. Nonnulli Graecorum illam ex Liberi matribus effe;quam ne faríliceat. V nde& mulieres cum feftos ei dies peragüt, tabernacula uíniferis intexunt ramis, facrum infuper draconé dez fecundá fabellam etigunt, Dumé illi facra celebrantur, neg; eo uirum accedere, nec domi adeffe fas eft, In eis facrificijs ipfa ínter fe mulieres multa Orphicis confentanea facere traduntur, Cum ígitur eaínflant(o. lennia, uit ipfe, feu przturam feu confulare gerat imperíum, cunctiqp mares unà emigrant, uxor domum ornatiflime extruít, ibi maxíma facrorum pars noctu peragitur, promifcua fonis& cantíbus íoca longas exercent uigilías, Has eotempore cerimonias celebrate Pompeia, Clodíus, cuí nondum genas príma lanugo ueftíerat(eam enim ob rem latére fperauerat)at: fumpto pfaltríz amictu apparatu, illo commeat,tenerz uultu puella perfimilis,Is igitur aper tas offendens fores,fecurusa confcia rerum ancilla intromiffus eft, Quae ad Pompeíam uttem aperiretaccurrens, cum tardíu(cula rediret, interealocí Clodíus expecüationis impatiens, et rabundus fpaciofa luftrat atría, Jumina ufquequag; fugiens, Cuí obuía quaedam Aurelíg pe: diffequa,eum perindeacfoemínam foemina ut modularetur prouocabat, R ecufante uetojíla in medium protrahens,quzenam& undefit rogat. Clodius cum fe Pompeiz ancillam, quaan cilla quoq; nomíne uocabatur; praftolarí fe diceret, uoce fua proditus eft, Quapropter fubla: to clamore, pediffequa ftatim ad lumina turbasQ profilijt, uirum comperífTe uociferans, Tum trepidantibus paflim mulieribus, Aurelía interruptis occultatísqy dez facríficíjs, fimulac fores claufitardentibus cereís domum circuit, Clodium uefligans.Is demum ín ancillae cubículoin: uentus, quo agnítus profugerat, Hoc patefactum modo Clodium é ianua mulieres pertut. bant, Abeuntes inde matrona eadem confeftím nocterem ad fuosexponunt coníuges, Vbi illuxit, frequens per ciuitatem rumor ít molitum impia Clodium, non folum ijs quos ignomi D níofe affecerat, uerumetíam dijs-& cíuitati poenas ac fupplícía debentem, Quidam igiíturex Tribunis plebis eum pollutarum cerímoniarum poflulauit, Aduerfus quem& potentíllini ex fenatoribus uirí, alarum quoqj libidinum& grauíffimarum procacítatum teflimonia dixe: runt,& fororis ínceflum addentes, quam nuptam Lucullo, corruperat. Contra horum fludia fefe plebs oppofuit, Clodium obnixe defendens, Q uam quidem ad rem íd potiffimum con: duxit, quod terrore multítudínis conflernatí iudices erant, Caefar ftatím repudíata Pompeia, cum teftís ín reum cítaretur, nihil eorum qua in Clodium obiecta dicuntur, noffe refpondit, Quod uerbum cum prater aflantiü fpem obueniffet, interrogauítaccufator: Cur ígitur uxo rem repudíafti? Quoníam meam,ínquít,neg; fufpicíonibus obnoxiam effe oportere cenfui, Quidam Ifzc ítafentientem dixi(le Carfarem perhibent. Quidam ut gratía plebis íníret,quam proClodij falute magnopere folicitam animaduertebat. Caterü eam Clodius accufationem euafit, iudicibus maxíma ex parte confufis,adeo literis fententíam zdentibus, ut ne fi condem naífent multitudinis diícrímen adírent;aut fi abfoluiffenr, ex optimatibus ínfamíam confeque rentur, Cafar ex pratura prouíncià fortitus Hifpaníam, cum proficifcenti credítores magnis clamoribus impedimento effent, confugitad Craffum, quí Romanorum ditíffimus aduerfus Pompe) in Repub.potentíam acrí Cafaris ingenio ac feruore fimul egebat. Craffo contraíns exorabiles maxime ac importunos creditores cum tríginta& octingentorum f, ponfione talen« torum jaterueniente, Carfar ín prouinciam abíjt. In tranfitu alpium cum quoddam Barbaro: rum oppidulum paucís admodum ac morfiís babitatum íncolís prterueheretur,comíteseum ioco& rifu ita percontati traduntur: INum hic aliquas effe putas príncipatus ambitíones,di^ gnítatumt& certamína,& mutuam ínter fe potentum inuídiamr Quibus Caefar ferio:IVlallem equidemeinter ipfos primus, quám inter Romanos effe fecundus. Iterum in Hifpanía cum ecium nactus res quaídam Alexandripictas perlegeret, fecum diu cogitabundus, dehíncilla: chrymafle tradítur. Cuíus reí caufam admirantibus focíjs, Nónne,inquít,iure dolendum arbi traminí;quod huius xtatís Alexander tot gentes fuo fubdidiffet imperio, qua nullum adhuc praeclarum facinus ipfe gefIerimz Quamobrem contínuó rebus gerendisinnítens, Hifpaniam obíeas,intra paucos díes cohortes decem comparat, quas alijs uiginti coní ungeret. Mox expe ditionem contra Calacos& Lufitanos agens, cuncia uíctor ad oceanum ufque pedo Proftras [diac] sm2go B9 mx — *»-AX"9g M,"US$(à. R3 74 aA fy;Ó2)0Ó5 c ^: e— PA)".—M -—Á IACOBO ANGELO INTERPRETE. 270 & Profiratas gentes tum prímum Romano fubiecit imperio, Bellícís deínde rebus optíme cone flitutis, profecto haud deteríus togatasin pace difpotuit, ciuitatibus ufquequagy concordiam & amicitíam peragens: precipue uero in medendis debitorum& creditoráü difceptationibus íntentus,iuflit ut ex debitorum prouentibus duas quidem creditor partes quotannis defumez rct, reliqua domínus quoad arí alieno fatísfeciíTet, frueretur, Hís rebus magna fibi gloría para ta, éprouíncía deceffit magis atqj magis opulentus factus,cum fuos quoq; milites íngentí prae daexuuíjstp dítaffet, à quibus imperator cofalutatus eft. Mos erat,ut qui tríumphum ducurí effent,extra utbemalíquandíu moram protraherent:quí uero confulatum peterent, neceífario in urbe prafentes adeffent, Caefar in huiufmodi conftítutus ambiguitatibus, quoniam co» mítijs confularibus aduentaratmífit quí à fenatu impetrarent ut per amícos abfentí etíam fibi confulatum petereliceret, Eíuspoftulatís primum Cato cumlegiís aduerfatus auxílío,mox ut complures à Cacfare delínítos alpexít, rem temporis prolixitate refellere cepit, totam orando diem conterens, Eapropter omiflo Carfar tríumpho, ad confulatum animum applicare füatuit, flatímd urbem íngreffus aftutum adorítur confilium,quod prater Catonem uniuerfos fefelz lithomines, Id autem extitit, Pompeij CrafTit potentiflimorum cíuíum inimicitíarum depo fitio.Quuos ubí Czfar ex fimultate ín gratíam reduxifer, ex duobus non paruam ín fe poten» tiam transferens, magna permutatione Rempub. labefactauit: quod cateros latuit, adeó ple na humanítatís ipfius reí erat appellatío, INec enim, ut plurímiexiflímant, Pompeij ac Cze(as ris inímícitía, fed amícitía potiusbellum ciuile peperit. Quícum ad diffoluendam optimatum potentíam prímum unanímes coiffent, mutuas poflmodum ínter fe dífcordias& odía cone traxerunt, Catoníuentura fxpenumero prauaticinanti euenit, ut eo quidem tempore impor tunus homo& fuperuacanea difquírens putaretur, pofteríus eíus fapientia atqj confiliti optia mum quídem, fed parum profperum pradicabant. Cerfar Craffi& Pompei amicitia utríngg munitus, ad confulatus petítionem deductus, cum Calpurnio Bibulo coníul creatus eft.Is ut magiftratum ínijt,leges non confuli, fed audaciffimo cuipiam tribuno conueníentes,ad plebis gratiam& uoluptatem tulit, nunc agrí uiritim diuidendí, nunclargítionis impartíunda. Hoz neflíflimis autem& praftantiffimís ín fenatu uírís obnixe refragantibus, Caefar dudum occa« B fionisíndigens, fublatís clamoribus obteftatus eft,fefe ad plebe confugere, ad quam colendam non fponte, fed neceffitate& fenatus infolentía& acerbitate compellebatur,ad eam profi» Iijt,& affiftentibus hinc Craffo, inde Pompeio, utrung; legesne approbarent interrogauit, Quibusapprobare fe affirmantibus,orauit ut auxilio adeffent,& yos aduerfantis cernerent, minis& gladás abflerrerent, Quod hi facturos fe polliciti funt, Pompeíus etiam adíecit,fe non modo aduerfus enfes cum enfe affuturum, uerum& clypeum infuper allaturum. Id dictum haud paruum optímatibus moerorem iníecit, alienam ab ipfius uerecundía,& ea quz fenatui debebatur ueneratíone indignam, quin furíofam potíus& puerilem uocem audientibus, Hae resmagnam plebi uoluptatem afferebant.Cafar ut maiorem ín modum ex Pompeíj potentía fructumlegeret, filiam fuam Iuliam ScipioniSeruilio antea defponfatam Pompeio defpondit, Pompefj filiam Seruilío fe prebíturum affeuerans, nec illam quidem indefíponfata,quin Faus flo Syll filio collocatam. Ipfe pauló poft Calpurníam Pifonis filiam uxorem duxít,quem fuce ceffurum fibí confülem ipfe creatat, obteftante multum uociferante Catone,rem haud fané tolerandam effe,praturas acimpería per nuptíarü lenocínía uendícarí,inip uicem prouíncías, exercitus X copías,propter huiufmodi mulieres ín feipfos traduci. Cum Cafarís collega Biz bulus fruftra contra legum promulgationem intercederet,& perfzpe unà cum Catone in foz ro uítz díícrimen adiffet,fefe domi concludens, totum magiftratus tempus exegit.Peractis nu ptijs latim Pompeius referto militibus foro,ad promulgandas leges focíum fe autoremxp prae flit. Omnem fübinde Cafarí tranfalpina citeríorema Ciallíam adiecto Illyrico cum legionis bus quatuor in quínquenníü adminiflrrandam adíudicauít, C uibus rebus cotradicentem obe níxius Catonem Carfar in carcerem adduciiuffit, eum ad Tribunos prouocaturü exíftimans, AftubiCarfar illum ne uoce quidem emiffa uadentern cerneret, nec folum prímoPes grauiz ter& inique ferentes, fed& plebeosob Catonisreuerentía ac uirtutem tacitos moeftosdqp cona equentes, unum ex tribunis plebís clám obfecrauit, ut Catonem€ manibus li&orü auferret, Dehíncex fenatorijs uiris pauciffimi ad eum ín curíam conueniebant, reliqui molefte tolerana tes quamproculabibant. Confidius quidam natu pergrandis idcírco non aduentare fenatores ixerat,quonía illius arma milítestp pertímefcerét. Cui Cffar, Quid tu,inquít,hxc quoq réfor midans non te domícontinesz At Confidíus,Sene&us me facít íntrepídum, Cui ením parum Mospetentilt triumpbü c2: con[ulatum. iB Cea inremi (itari omnibus prefrendus, PLVTARCHI C. CAESAR uitz fupereft,quid magnailli prouidentia opus eft? Quod autem ín Caffaris confulatu turpif; íime factum iudicatur,creatus Trib. pleb.Clodius ille,quí& rem uxoríam,& arcanas nodis ce remoniías temeraffe aufus efl: ad Ciceronís aut perniciem delectum fuiffe conftat, Nec prius Caefar ín expeditionem profectus dicitur, quàm Cíceronem& Clodium turbulentis ínter fe altercationibus írrítaffet,eeumdq eíecifTet Iralía.FTaec quidem ante bellum Gaallícum cofecta tra duntur. Tempusautem bellorum qua deinceps geílit,& expeditionem quibus pacatam red: didit Gialliam,alíud quoddam uita príncipium,ac gerendorum nouam quafíiuítam inflituit,ia utfummorum uirorum& dlri(fimorü ducum nemínem huic& bellatorí,& imperatori pra: ponendáü cenfeas.INam fi quis Fabios, Scipiones, Metellos,& aatis fuz aut paulo fuperioris duces,Syllam, Marium,utrung Lucullü,& ipfum deniíq; Pompeiü,cuius commodain re mi: lítari uirtus& gloría ad ccelum ufq; perfloruít, comparandos duxerít, profecto Caaris gefta fuperant, Huncquidem locorü afperitate, ín quibus ab eo decertatum eft,illum regionum am plítudíne, quas Romano adeptus eftimperío. Alium ab fe domítorum hoftium uí ac multitu dine, Quendam pacatarum ab eonatíonum feritate atqg perfidia, Alium maníuetudíne ac de mentía quas erga uíctos exercuit, Alíquem gratía& muntficentijs, quibus fuos profecutus eft commilitones. V níuerfos aute uel hocipfo fuperauit,quod€ longe plura commifit pralia,& plures ín acie obtruncauít hoftes.[n Ciallía fiquídem nec totum beiligerans decennium,octos ginta uí cepit oppída:trecentos fubíugauit populos:aduerfum trecetas fparfim ínftructus my ríades,centum quidem ferro cafis, totidem uítze referuatas captíuas habuit, T'anta autem fuos rum mílitü charítate ac promptiffima ufus eftopera, ut quí multum caterís dimicando przíta« bant,pro Cafarís gloría& honore ínuictíac forti(Timi grauilfima cuncta fubirent. C) ualís Atti lius,quí nauali apud Maffiliam prelio hoftilem ingreflus puppím,abfciffa eí gladio dextra,um bonem finiftra retínuit,eoufcg hoftes uultíbus obterens, ut proflratís omnibus,nauem uidor occuparít.Et CaífiusScaeua qui pugna ad Dyrrhachíum commiílTa,excuffo fagitta oculo,traie tis per humerum crus íaculís, centum ac trigínta telorum icübusacceptísín clypeo, hoftes períndeacfe dedíturusaccibat, fübeuntibus duobus, alteríus quidem humerum enfe cecidit, alterumore percuífum uertitín fugam, Dehínc uorum acceptus amplexibus tuto relatus eft, In Brítannía quoq; prímíis centurionibus in paluftrem& aquofum íncidentibus locü,irruene tes íncubuerehoftes, Tum pralíü infpectante Cafare, miles quidam ín medíos írrupit, plurima conípicuz fortitudinis oftentans opera, uerfis ín fugam Barbaris, centuríones reduxit íncolu mes:ípfe zzgre cunctos euad'ens,ín límofam fefe deiecit paludem,quam nunc natans,nunc pe dibus commeans,uix tandem omiíffo fcuto,traiecít. Admiírante deinde Caefare,& magna cum alacrítate ac clamore obuíum excípiente,moeftus ille ante Czfarem concídit,ex abiecto clypeo multís cum lachrymís ueníam poftulans, In Afríca cum Cafaríanorum nauis qua Graníus Pe tronius quaftor defignatus uehebatur, ín Scipionis poteftatem redacta fuiffet, díreptis cateris, Scipio quaftoríincolumitatem pollícebatur.Cui Giraníus,Caefaríanos, inquit, milites nó fufcie pere,ueruffi praflare(alutem folere:quo dicto feipfum pugione transfixum exanímauit, Hu iufmoditam feroces miílít& fpiritus,& tam elatasanimi magnitudines ipfe Carfar infiruxit,ipfe Cafar aluit, eos quidem primum honore ac liberalitate uberríme profequens, ufqueadeo ut oftenderet fe diuitias non.uoluptatís, aut fuarü gratia delítíarum ex bello cumula(fe, fed com: munía potíus uirorum fortium praemia apud fe conferuata íacere,fedp aliqua ex parte locuple tari,quotíes illa benemerítís.militibus impertiffet, Preterea quum illum unumquodgy difci men fponte adire,€ ad nullum laborum genus defatigarí cernerent, mírum ín modumin eius amorem íncítabantur, Eius quippe ín fufcipiendís periculis ftudíum haud adeó propter ingentem quandam honoris& glorie cupiditatem ad mirabantur, T'am magna uero in tole randis fupra corporis uíres laboribus patientía, cunctos ftupore conficíebat, Erat ením cor2 poris babítudine macilentus,candídus mollísGp,frequentícapttis dolore uexatus,comitíali mot boplerung obnoxíus, À quo primum Cordubz correptus, ut traditur, non mollítíei occa fionem ef ipfa fecít xgritudíne, quin ex militia egritudiniremedíum comparauit, Indomiítís nanq; uíarum difficultatibus, uictus parcitate, affiduis uigilijs,& duriffimis laboribus, aduer» fusmorbum dimícans, ínuíctum ac infuperabile tutatus eft corpus,plurimos fomnos uehicu loautlectica ducere folitus, ocium omne ín rebus peragendis reponebat. Interdum ueheba: tur,caftella,ciuitates,&& caftra obiens, affiftente illi ex pueris aliquo, quí eo quopíam profici Ícerite fubfcríbendi caufa fimul adeffe folebat: poné etíam milíte qui gladium tenebat affiften te. Tanta autem celeritate itinera conficiebat, ut cum primo Roma exceflit, octauo ad OR Rhode ^|— ul. 0.9—— AU Tw uwI———UU-rt www.—————-Ww——————————————M—— ^ "M"€———-— uM. 3 UD A— mM NO WC BC NAE — ow» NN S— Wa---—— C xbad Luna IACOBO..ANGELO INTERPRETE. 271 ^ Rhodanü die peruenerit, Equitandi ufus ei ex pueritía facilis adeó extitit,ut reflexis ín tergum manibus,equum ueloci(fimis concitare curfibus fepe cofueuerít.Equo uehebatur infigní,pez dibusprope bumanís,€ ín modum digitorum ungulis fi(Tis, quem alteríus mínimefefforís pa tenté primus afcendit.[n ea expedítione exercitationis gratía equitans dictabat epiftolas,duos bus fimul libraríjs,uel ut Oppius perhibet,pluribus abunde fuppediítans. Mutua amícorü per epiftolas colloquía primus excogitaffe Cacfar dicitur, cum ob negociorum multítudinem& ur bísmagnitudine uíuos urgentium caufarü affatus haud tempus expectaret, Círca uictum facía litasuel eo patetíndício,quod Mediolaniapud eiushofpítem Valerii Leontem coenans,cum appofitis afparagís V aleríus pro oleo unguentá ínftillaffet,facile commanducauit opipare,idqg molefle ferentes fodales íncrepuit,Satís fuerat,inquiens,rufticitatt uos cauiffe:quod porro rua flicitatem íllam accufatís, declaratís uos efTe ruftícos, Olím ex ítinere ui tempeftatís cuíufpíam cafam pauperis intrare copulfus, ut unícü ibí cubiculá uníus uíx capax inuenit, amícís inquit: Ex honorifico quíde loco decedendü eft potentibus, ex opportuno aut£ ijs qui aduerfa tenens ur ualetudine:fimultp ibí requíefcere íuffit Oppium,ipfe uero und cum caterís in príore tugu ríj parte apud fores recubuit. Caeterum primum Caefarí in Gallia aduerfum Heluetios& Tígu rinosbellum fuit,quí duodecim eorü urbibus uicísfp quadríngentís ab fe concrematis, ulterius per Romanocum terras mígrabant, quemadmodü antea Címbríaut T'eutones,quíbus no aut dacía,non fortitudine, ulla ex parte ínferíores erant.Horum plané multítudo uniuerfa trecetís millibus conftabat,ex quibus centum& nonagínta bellaciffimorum erant, Labienus à Cafare míflus Tigurinos penes Ararím fluuiü profligatos attriuit, Cafari uero ad quandam focíorum urbem exercítum agentí, de improuífo Heluetíj in itinere occurrerunt, Quos preueníens,ín munitum quendam cófugit locum, Ibí colle&ís copijs, ut prímum acíes ínftruxit,eí adductus equus eft:quo ínfpecto,Hoc,ínquít,poft uictoríam ín perfequendis utar hoflibus,nunc ín eos progrediamur: fimulip ímpetu facto, pedibus ire cepit, Aliquandíu fumma cum difficultate pulfahoflium acie,plurímus círca carros uallum labor extítít, cum hínó folum acres inde put güarent,uerumetíà pueri ac mulieres ad necem ufq; dimicátes obtruncati funt. C) uam ob caua fam uix nocte media finís pralio factus eft. Pulchrü mehercule íd uictoria facinus fuit,atlonge B pulchrius quodadíecit. Centenís nang Batbarorü millibus qui ex praelío profugerant collez Qis,defertos prius ab fe agros,uaftasdp urbes coliruríus coegit. Quod non abíq; metu ab eo fa Gum effeconflat,ne Germaní defolata íncolisloca tranfeuntes occuparent, Alter pro Gallís palàm contra Giermanos belli geffit, quanquam antea cum eorumgege Aríouifto R.omz foa cietatem íníffet, Hi autem íntolerandi Romanorum fubditís finitimi non díutíus quíeturí uía debantur,quín ad íncolendam habitandamáy tranfirent Galliam. Caeterum quum pracfectos quofdam metu perculíos animaduerteret, praefertim qui clari generís adolefcentes uoluptatís gratia,aut quaeflus fecum ín eam proficifcebatur expeditione, eos ín concíonem uocatos abire iuffit;ne muliebres adeó& pauidí ínuita fufciperent dífcrímína, Se uero, inquít, cum decima tantummodo legíone Barbaros inuafurü, cum nec aduerfus fortiores Cimbris hofibs, nec dez teríor Mario dux, fít dímicaturus. Quapropter ad eum ex decimalegione legati miffiaffuere plurímasilli oratías referentes,& fuorü improbitatem prafectorü exponentes. Deín anímofi acpromptiffimi omnes facii, diebus pluribus eoufcg confeciati funt,donec fladijs ducentis ína tra boflium regionem caftra pofuere. Id equidem ímpetum Aríouifti magnopere perculfit& audaciam, ut quí Germanos aduentantibus Romanis ne perftare quidem poffe íperaret.Ea igitur rescum GCiermanorum perturbaffet exercítum, longe magís eorum obtundebant anie mosfortileparum uatícinía mulierum, quz fluuiorum curfus,uortices,flrepitumt coníectan tes, futura pradicebant, neceosante praxlíum committere finebant, quám noua fulfiffet luna, Quodubi Caefar accepit, quoties Giermanos confpiciens, fatíus effe duxit trepidantibus cone gredi qudm idoneum íllís tempus expectantem federe. Facto itaq; ín eorum munitíones,tua mulosiy impetu, nó ante ftímulare ac íncefferedeftitit, quàm ira deducti pugnam capefferent, Eisinfügam uerfis, Cafar ftadíjs trecentís adufq; Rhenum perfequens,campum or&inem cae daueríbus fpolijs&s referfit, Aríouiftus cum paucis preueniens, Rhenum traíecít. Czforum numerum octoginta míllía fuiffe perhibent, His rebus íta confeciís,dímiíIis ín Sequanis ad hy berna militibus, ípfe íjs qua Roma gerebantur íntentus, in círcrumpadanam defcendit Gralz liam, quae commifTz illi prouinciae pars erat, Fluuius enim Rubicon Galliam cíteriorem à relía qua difterminat Italía.Ibi refidens plebís animos ad fe perliciebat, Nam cum ad eum multiton Qirrerent, unícuícg tum poftulata prabebat, tum fpem ingentem addebat, In ca expeditione Equat Ce[ais. C PLVTARCHI C. CAESAR haudintellexiffe Pompeius uidetur, quod Caefar cum cíuíum R.omanorü armís hoftes profli: garet,ciues hoflili uictos gaza capiebat. Dein potentíffimos Gallorum Belgas tertiam Giallig partem incolentes defeciffe audiens, compluribus fecum hominum míllibus fub arma coaáis, adeos uerfus immenfa celeritate cótendiít, Q uos in focíiorum Gaallorü agrís praedas conuecin tes adortus, maxíma ex parte turpiter dimicátes fudit, caecidit&p,íta ut per paludes& profunda quxdam flumina cxforum ftrages, Romanís tranfit prabuerit, Quo facto, ex ijs quíaptea defecerant cuncti fermé ad oceanq uergétes, nullo contecto pralío, imperata fecerunt, Poflea contra cfferatíffimos& bellaciffimos Neruios duxit exercítü, quí denfilTimas íncolunt fyluas, Hiigitur cum ínprofundiffimo nemore filios ac fupellectilem quamproculab hofte collocat: fent,cum fexaginta millibus armatorü contra Czfarem repentínos fecerunt ímpetus,quem ca ftralocantem,praliodp abflinente offenderunt, Etuerfo in fugam equitatu,feptimam acduo: decimam legiones círeumuenientes,uniuerfos trucidauere centuríones: quod nííi Carfar cor; " repro fcuto€ his quí coram fe prxlíabantur detentis,intra Barbaros irruí(Tet, ac fubinde quo: dam ex tumulo decíma legio per hofiilís trumpens acíes periclitanti fuccurríffet,neminé eua furum incolumem liquet. Atuirtute Cafarís& audentía fupra uires,ut dici folet, decertantes, haud tantü Neruíos dare terga coégerunt,uerü fortíter repugnantes obtruncarüt, Ex fexagin taenim miíllíbus,quíngentos euafiífe traditur. Ex patrítijs aute uírís,qui quadríngenti numez roerant,tres fuperfuere incolumes. Hacubi fenatui renüciata funt, per facrificia índictasiy fos lennítates,quíndecim dierum fupplicatio, quaniü ullaín uictoria nunquam fuperiori tempore obtigerat,dijs immortalibus decreta eft.NNam cum tot ín unü gentes erumperent,íngens proe fecto díícrimen ingruerat, V ictoríam aute eo illuftríore populi fauor€ beneuolentia faciebat, quod à Cafare parta fuerat. Inde Giallie rebus optime difpofitis,in cifalpina hyemauítillicres urbanas apparaturus. INonfolü enim qui dignitates& magiftratusappetebant, eo utentes lar gitore,corrupto illius pecunía populo defignabantur,& quicquid ipfius potentáaugeretperí ciebant,fed etíam clariffimi& ampliífimze autoritatís uíri complures ad eum Lucam peruene: runt,Pompeíus, Craffus,& Sardinie prztor Appius,& Nepos Hiífpaniz proconfuljtautli Ctores centum ac uiginti fenatoríj ordinis circiter ducentos fuerint. Hi confilio coftituto deae: uerunt Craffum ac Pompei defignari confules oportere,pecunias Cafarí uppeditari,& belli adminiftrationem ínaliud quinquennium prorogarí. C uz res à prudentibus íniquiffima iudi cabatur. At quí tam grandem à Cafare pecuniam fufceperant,eum indigentem etíam fenatui períuadebant, ímó uero qb ea qua decernebant, eó anguftiarüi fenatum redigebant, utlonge magis cogere uiderétur, Cato nang; aberat,íta de induftría miffus in Cyprum. Eíus aute fece Faonius cum níhil reclamádo proficerer,e foríbus profilíjt, multa uociferans in uulgum,autes "interímadhibente nemine, Q uofdam enim CrafTi& Pompetj reuerentia deterrebar, plurimi Troewveipons à Cefas rein Rbenum extruclus, uerofpem uítz gerentes ín Carfare, ipfius gratía quieti fedebanr, R euertens íterum Cafarad exercitü in Galliam, ingens in ea regione bellum offendit. Duo enim maxímí Germanor( po pulí,quosf& Tenterídas appellant, ad quxrendos agros nuper profecti Rhenum traíecerant, Debello aduerfus eos confecto Carfar in fuis commentaríjs íta fcripta reliquít: Barbaros míffis ad eum legatís cum índucías egíffent,eum in ítínere adortos.Q uapropter octíngentos corum equites quingy millia ex Carfaríanís deímprouifo in fuga uertíffe, Poftea míffos ad fe confeftim alios fubtexendz fraudis gratía:quibus retentís, contra Barbaros exercítü duxifTe.Dementia eíTe iudicante ullam tam infidis ac períuris hominibus habere fidem. Califius refert Catonem cum in feriatu pro ea uictoría fupplícatio decerneretur, fententiam dixiffe, ut Caefar hoftibus dederetur,quo pro cíuítate perfidí&expiarent,& execrationes ín autor uerterent, Caterum ex hísqui tranfierant, quadraginta millía ferro cafa, paucos remeantes excepere Sicambríea uero Germaníca natío eft. Hanc natus Carfar occafionem, cum alíoqui gloria cupiditate du: ceretur,quod prímusomnium R henum exercitu traiecíffet,pontem inflruxit.Erat per ídtem porísimmenfa eius fluminíslatitudo,undis& aftu rapidiffimi. Ingentes aute operi ictusdelata fluuio li£na& trunci infligebant, Ad quos excipíendos, uímá fimul fluminis refrenandam, Czfar ín fuperiori parte maximas cOiugatas trabes prafixit, incredibile pra bens fpeciaculum, intra decímum diem ponte nauato.'T'um obuíum fe ínferente nemine copías traduxitpra^ fiantiffimi Germanorum Sueui fefe ín profundiffimis fyluarum conuallibus abdidere. Cafat ín Germanía duodeuigínti confumptis diebus, poftquam hoflium uícos& xcdíficia incendit anficos&j populi Ro.ad fpem cohortatus eft,fe iterum ín Gallia recepit. Dehincín Britanniam expedítionem agete cotendít, Cuíus factí audacia magnamilligloríam peperit, Primus n4 oce IÁCOBO ANGELO INTERPRETE. 272 a occiduum claífe ingreffus oceanum,per& Atlanticum pelagus ad bellígerandá tranfportans ' exercitum,adnauigare coepit, Incredibilis nang; magnitudinis infulà,de qua non parum ínter: ! fcriptores& hiflorícos diíceptatum eft, cum eam non re, fed uerbo folum ac nomíne fictam | nufquam extare contenderent, fubiugare adortus,extra orbem terrarum Romanum propa» |. gauitimperium, E ex continenti Gallíz bis adnauígans, cum maiora hoflbus damna,quàm j fuísemolumenta contuliíTet(quíd ením ex hominibus acerbí(fimo uictu& fumma laborantía | businopia preciofum eriperet?) non qualem anímo coceperat,bello finem impofuít, A cceptís autem ex rege obfidibus,& tributis imperatis,ex infula remeauit, Cum nauem folueret,e I. o2 j malíterz illiredduntur,quiíbus ab amicis de morte filíae certíor fiebat, qua Pompeio nupta pas / P riensobierat, Qua res X Pompeíü& Caefarem magniís affecit luctibus, Amicos autem pracís puaaffligebat perturbatio, quoníam cum ceterae R eipub.partes xgrotarent,hacipía necefTiz / tudo, que pacem concordíamqQ conferuabat, foluta defeci(let, Infans enim cum paucis matrí diebus fuperftes fuiffet, flatim uíta exceffit, Populus Iuliam inuítís tríbunis attollens,in Mara tium campá detulitubí tumulata iacet. Caefar cum ingentes iam haberet copías,eas neceffaríó | indíuerfa partítus hyberna,ín Italiam utí confueuerat reuertítur,cum ínterim Galli magniísirz |] rumpentesexercítibus,undíq; Romanos milítes ín ipfis trucidant hybernis,caftra& fimul exe | pugnare conantur. Ex hísautem quí cum A mbíoríge defcierant, plurimi& fortiffimi Cottam | P&lituriumcum exercítu obtruncarunt. Ciceronis lepionem fexaginta hominum millibus cir OaME numuenientesobfederüt, paululumQ abfuere quin eos uíribus interciperent,uníuerfis ferme | uulneratis, Contrà à Romanis fumma uírtute prompti(Iime pugnatum eft.E1aec cum procul abfenti nuncíata funt Caefarí,haud pluribus feptem millibus homínum ín unum coactis flatím rediens Ciceronem ab obfidione liberare contenditiquod míníme obfidentes latuit, Itagy pere indeacomníadírepturi contemptu paucitatís occurrunt,Cafar ufquequacp confulto dolofa fe fuga fübripiens commodi(Timü occupat locum,ex quo paucis aduerfus plures przdlíandi facul taseffet,ibiqp caftra comunit, Suís ut omnino abítineàtà pralío edicit, Tum uallá altíus educi, portasqp obítruí tímoris fimulatíone iubet, ut fe ductoríbus defpeciti faceret, donecdifperfos & temeraríe fubeuntes egrediens Cafar fudit,& magna ex parte ínterfecit. Hiec uictoría mul B tas Giallorü rebelliones fedauit.Ipfe per hyemem quocung; progredíens,ne res ínnouarentut acutiffime prouidebat. Cofeftím enim ex[talía ad caforum fupplementü tres ad fe legiones ue nere, duas ex fuís mutuante Pompeío,alià ex Cifalpinahabito nuper delectu contraxit. Procul indeingentis ac perículofi bellí prímordia,quae dudum extíncta uídabantur,potentiffimorum uitor& ínter bellaciffimas natíones clandeftínus furor alebat.Id magnis emícuit uiribus.Ingens fiquidem armatorü zrate florentí&i undig; multitudo cogebatur, Magnz ín unum opes confee rebátur,ualidiffima oppida,ínacceffz penítus regiones. T'um hyberna glacies fluuios tenebat, niues faltus obduxerát,campitorrétibus inundabant.Profundiffimz níues incertas reddebant femítas:paludes& ftagnantía flumina, uías& cunctos occultabant adítus. Cuz res Czefarem omnino ne contra deícifcentes quícquà conaretur abflerrere poffe putabatur. Gieftes autem multe defcierant,ex quibus longe praflátiores Aruerni Carnutesdp. Totíus rei fumma admi niftratiot Vertíngentorigí demádatur. Huíus patrem olimregnü affectanté necauere Gaallí, Ispartitís plures ín partes copíjs, multísqp praefectis ducibus, omnem circumadiacentem oram quz Ararím ufq; uergit,fibi concilíat.[am enim Romz contra Cafarem cófpirantíbusaduere faris uniuerfas Crallize cíuitates ad bellum folicítare cogitabat. C uod(i pauló pofl profecto ad ciuilebellum Cafare gefliffet, non leuíor fané quàm Cimbrorü terror occupatfet Italiam, At Cafar cum adomnem bellicz rei ufum peritiffimus,tum ad captandas temporis opportunitas tesóptime à natura inflitutus, quamprimum cognita defeciione, prxdictas ingreffus eft uías, Quibus per tam fzzuam hyemem ui ac celeritate fuperatís, intellexere Barbari ínfuperabilem & inuicium bellís exercitum ad fe uentítare, Nam quó eius nuncios aut tabellarios diu pene» traffe íncredibile iudicatü erat,ibi cum totís cofpectus eft copijs agros uaflans, uícos dírues,op |] pída fundítus euertens, Dehinc receptís ín fidem quos facii pigeret,haud deftiítit quoad Eduoz | rum gentem,quií aduerfus eum bellü fufceperant,deuicit. Hi fuperiore tempore fratres fe R o manorum przdicantes, magnificentíffimis habebatur honoríbus:ea uero tempeftate focios fe jq defectionis afcifcetes, Carfaris copías uehemeter afflixerant.[nde caflra mouens in Língonurm ? fines tranfit;ut ad Sequanos in fideamicitíat5 permanentes fefe reciperet. Hi ex czetera Gaallía laliam uerfus incolunt.Ibíeum hoftes adorti,multís armatorü millibus círciiueníunt. Co uibus congrefTus terrore diuturno, ac fortítudíne compreflis Barbaris, cateris quide in rebus uictor PLVTARCHI!I C. CAESAR c euafitat initio mínus profpere dímicafTe uifus eft, Siquide Aruerni fufpenfum in templo gla; dium commóftranttanquam captum ex Caare fpolium,quem is pofteríorí tempore-confpi: | catus fubrifit:cuma detrahere íllum amíci iberent,nequaquá permífit,quod rem facram exi | Talexian, flimaret,Caterüi complurimiund cum imperatore fugientes íntAlefiam fefe urbem recepere, Eam dehinc ob(identí Czfari cum ob murorum altitudinem& ingentem repugnantíum ny merum capi pofle defperaret, quouis cófilío& ratione maius extrínfecus difcrímen incubuir, Trecenta enim armatorum millia Alefiam aduentabant, cum íntra urbem haud paucíora cen tumacfeptuagínta bellatorum millibus uerfarentur, Quamobrem íntra íngens adeó bellum deprehen(us& obfeffus Caefar,gemínos obijcere muros compulfus eft;alterum cótra urbem, alterum contra hoftis aduentum,Si enim hz utríng; coniungerentur copiz;profecto de rebus Cacfarísactum effet,[Non ab reigitur ín eo prelio quod apud Alefiam geftum eft, maximam adeptuseft gloriam, in quo maíora profecto quam ufpíam audentiz& fortitudinis opera egre | gie dímicando declarauit. Praecipua uero admíratione profequendum eft, latuiffe oppidanos » cum Cafar cum tot millibus exteríus Marte collato palmá reportarit, imó uero nec uictoriam ipfos príus intellexí(fe Romanos qui obiectum urbi murum pro ftatione tenebant, quàm op: pídanorum luctum& plangentes mulieres audiffent, cum altera ex muri parte praedítos auro & argento clypeos, refperfos cruore thoracas, Giallíca tentoría, paterasdj à Romanis in caftra deferricernerent, Adeo mature tantus exercitus uelut infomníum quoddam aut fimulacrum euanuit,ad internecionem profligatus,&& maxima ex parte pugnado deletus.Qui Alefiam te nebant,pofi multa fibi Cafarítp illata fzpius deiríiméta tandem fefe dedídere, T'otíusautébell dux& imperator V ertíngentoríx pulcherríma índutus arma ornatiffimoá delatus equo dí It,& deiectis armis ad Cafarís pedes tacitus fedit, donec triumpho deftínatus cuftodiz trade retur.Carfar de Pompetj deftructione, ficut& Pompeius de illtus, dudum mente concepenat Crafífo ením quíamborum medíus ínfederat, apud Parthos interfecto, reliquum erat ut alter augendz gtatía dignitatis ampliffim um íam factum deleret,alter quo mínusíd pateretur,eum quem pertímefcebat matura praoccuparet ruínaquanquam íd Pompeius haud magnopae formidare uidebatur, ufqueadeo Cacfarem defpicatum habens, quafi uero non arduum opus D eflet, quem adtantü extuliffet fafligii, denuó in flragem perniciemá detrahere, At principio Cafar contra aduerfaríos hociníto cófilio procul fefe conftítuit,&z more pugilís per Gallorum pralía ufum acexercítationem uendícans,& potentíam fimul inflruxít,& rebus ab fe cofedis fuam auxit gloriam.Quibus elatus, fefe magnificis Pompe geftis adzquarat;occafionécum priipatusam exipfo Pompeio,tum ex fxua Romana Reípub.tempeflate natus.INam quí honores prind biétesepul cy. patusp petebant,omni abiecià prorfus uerecundía,epulü publice largitionesi diftribuebant largitiones ps inpopulum, Quapropter corruptum mercede populum ad comítía defcendentem cerneras; blicc distribue non fuffragijs, fed arcu; gladio;funda& prolargitore decertantem,& tribunalía rpenumero bant, fanguine cadaueribusip foedantem,rem inter fe petulantiffime decernere, cum ínterím ciuitas amiíTo reBtore,icutínauis relicto clauo,flu&uans agitaretur. ldcírco quíanímo& ratione uz lebant;fatís fore exiftimabant, fi ex eahomínum infania& tanta rerum tem peftate níhil trucu t lentíus quàm monarchía tantífper emergeret, Erant quíaffeuerare publíce auderent,nullopa Conifidelato ad uniusarbitríum principatu;curari medícariue Rempublicam poffe. Eíuero medelam ex benígníflimo medico adhiberi oportere, Pompeium infinuátes, A cille belliffimis quide uerbís repudíans,re magnopere fatagebat ut Dictator crearetur.Q ui cum Catonecor BUM fentiebant,de eo folo confule defignádo ad fenatum retulere, ut cum íuftiorís appellationis fi gularem haberet príncipatum,de adipifcenda Díctatura nequaquam uiribus contenderet.Plu rimi de propagandaílliprouincíarum adminiftratione decernebant. Duas ením obtinebat Hí fpanías,& uniuerfam A phrícam,quas per legatos adminiflrabat, Ad alendos praterea exerd cus mille quotannis talenta ex aerario publíce fumebat. Tum Carfar qui confulatum pro eopt | terent,& fuarum quoq; prouínciarü tempus dílatandum impetrarent, mifit, Inítio quídem ta n cente Pémpeío, Marcellus& Lentulus alioquiodio Czfarem infectátes,aduerfari coeperunt, 1& Carfarís tantü ignominiz ac dedecoris auidi, neceffartjs haud neceífaría adhibebat, Coloni enimquos nuper Cafarínurbem Gallíe Nouocomü deduxerat,cíuitaté adimere conabatur. Ex quibus cum decurio quífj píaáRomzuerfare£,eum conful Marcellus uírgis pulfauit,ea fe illi adieciffe praefatus infignía, ut fe ciue Romana nequaquá effe intelligeret,cumdp difcederet,ut Pill ill&Cacfaricommóftraret ímperauit, Poftea Caefar aberrimas Giallorá díuitias per omnes pif Tub fim magiftratus hauriendas dímittens, Curionem tribunü plebis grandifoenore obfüriciálibe raut P4- 7 Fu mum"p—7 74 C Bus Babe Ua 2— ER o US um aum—MMSoS AR SO 4m RE— M—— uA—"^o A o m. 28 4——— 0 o A—$9—— 5— à—— 9 SO o—— OB"P X 4(2(4 MER SF PF J£ 0— n5 PT em m 0mm q las pi Xi: Ie, "" Jit, IACOBO ANGELO' INTERPRETE, 275 s rauít, Paulo quocp confulí mille& quingenta feflertía praebuít, Ex quibus nobiliffimam ille in forobafilicam Fuluíz dícatam extruxit. Eos íta confentíentes ueritus Pompeíus,íam ípfe cum amícis palám ut Caffariímperium cederetur efficiebat, quos illíad bellum Gallicum commo darat milítes repetijt. Eos remifit Caefar, ducentís& quinquaginta uírítim donatos drachmís, Quihosad Pompeíum deducendos acceperant, ímmites ac malignas de Caefare uoces ín uule gus fpargere, Pompeíü inani fpe corrumpere, eum Carfarianís militibus magno defidetío eífez cumq Romz ob glifcentem in Repub, inuídíaagre rerum potíatur, illic paratas profecto coe pías habiturum:moxépubiín Italiam tranfcenderít,eum fe&taturas;adeó illis Cefarem multitu dine pralíorum odío efIe,& ingentem infuper meturegnifufpicionem cóotraxifTe, Has ob res demolítus Pompeius,perínde acníhil pertímefceret,de comparandis exercitibus neglígentius agebat, uer& nunc orationibus, nunc fententijs aduerfum Caefarem inuehebatur. uae Caefar nihil pendiffe traditur, quín míffus ab eo Romam centurío quídam, cum ftans pro foribus cue riz tempusimperij mínimea fenatu Cafari prorogari cognouiffet,concuffo manu gladíj capu lo/hicprorogabit, inquit. V erumenimuero Cafarís poftulatio clariffimá pra fe ferebat equíta tem.Se enim arma depofíturü idem faciente Pompeío, utrunqy priuatum boni quippiam cía uibus confequuturum, At indignum efTe ut detractis fibi copijs, Pompeio uíres cofirmentur, cumi alterum tyrannum ínfimulent, alterum tyrannü ínfiruant,Hzc Curío pro Czfare obz teflatusad populi perfpicuis exceptus eft plaufibus, tum florentes ín eum coronas ueluti fore tiffimum pugilem íníecerunt, Poftea fuper hífce rebus líiterz deferuntur à Carfare,quas tríbue nus plebis Antoníusad populum extulít,& apud cófules recítauít. Socer Pompe; Scípío fen tentiam díxitín fenatu, ut nifi Caefar ad diem certam arma depofuiffet,hoftís 4 fenatu pronuna ciaretur. Rogantíbus fententías confulibus,nunquíd exercitum d Pompeio diímítti oportere cenferentur,fubínde nunquid à Cafare,illi quidem uocí pauci admodum, huic admodà paus cis duntaxat exceptis, cuncti affenfere, Deprecante infuper Antonio ut magífiratum uterque deponeret,cuncti plane approbarunt.Atuíolentius agente Scipione,& uocíferante Lentulo confule,aduerfus latronem non fuffragijs,fed armis opus effe, dímiffus eft fenatus.Dehiínc ob inteflínz fedítionis moerorem, obfoleta ueftis índuta.Delatís à Carfarelíterís quibus modefta B fatis deprecabatur(petebat enim ut omíflis ccterís, cífalpina rant& Gallia Illyricuma(ibi cum duabuslegionibus ufq; ad fecundi petítíone confulatus concederetur) Cicero quidem orator nuper ex Cilícía reuerfus utríufcg amícos concilians, Pompeium mítigate non defiftebat:qui cum cztera concederet, exercítus ílli denepgabat, Cícero quoqg Cararís amícos índuxerat,ut pradií&is contenti prouincijs,& fex tantummodo millibus mílítü in pacem amicítiam& cone cilíarentur.Inclinante Pompeío,quí cum confule Lentulo confpirabant nequaquá fiuere, Ar toniumá;€ Curíonem é curía propulfantes,fumma cum íignomínía ex urbe eiecerunt, Quae resbelliffimam atq honeftiffimam Caefarí occafionem pratextum(p attulít unde fuorum aníz mos militum accenderet, cum elegantiffimos uiros atque príncipes oflenderet feruili uefte(eo nancy habítu occultatí per metum Roma excefferant) merítoría rheda, fugiffe coactos, Erant cum Carfare fané plures equitibus trecentis, milítum uero quinq; millibus, Miferat autem qui telíum trans alpes exercitii ad fe deducerent. Cumdp ad earum rerum ínítium ac impetum quas moliebatur,haud ímprafentíarum magnaopus effe manu cerneret,quin terrore potíus, & audacía,& temporis celeritate fufcipiendam rem effe;ut quí pauorem cítius qudm ullam a£ fette uim poffe crederetur, paratus accedés, duces quide ac centuriones abíqp reliqua armatura folostenentes gladios praemífit, qui Arímínum extra Galliam ciuítaté occuparent,d caedibus &tumultu quammaxíme poffent abflínentes, Tradítis Hortenfio cohortibus, ipfe in publíco quidem diem exigens fpectaculo;quo gladiatorum munus xdebatur ínterfuit;uefpere autem curato paulífper corpore, tríclínium íngreffus cum conuiuís dífcubuit. V bí paululum immoe ratus,ín multá íam noctem exurgens,quofdà ex amicis benigne alloquutus, ut fe mox reuera furum praftolarentur edíxít, czeterís ut per diuerfa confectarentur prarfatur. Ipfe merítorium quoddam afcendens uehículum, aliam prímo uíam íngreffüs, dehinc Ariminum uesfus flexit iter. Ventum eratad fluuium R'ubiconem,quíciteríorem ut dixímus Cialliam d reliqua difter mínatItalía.[bí reputans fe prope grauiffima ferri,& íam aufurum maxíma,curfum compe fcuít,ac diu fecum tacitusanimum cogítatíonemqp circumferebat. Pluríma tamen confilía deli beratíonesi permutans,cum aftantibus amicis ex quibus A finius Pollio erat, complura difce prans,anímaduertensdp quot malorum inítium uníuerfis homínibus ípfe allaturus effet tra&fia Us,quantum ínfuper de eo relicturi fermones fint, denig; impetu quodam anímiperíndeac PLVTARCHI-€: CAE S-A-K C exfuturicogitatione dimiffus, cum id quod incertos ac audaces fubeuntibus cafus utulóà exo,. dium effe folet,[acta fit alea, dixiffet, flumen traíecit, Dehinc aduolans nondi illuce(cente di, Ariminum íngreffus occupat. Nocte quam infequutus eft Rubiconis tranfitus,impiü uidiff, traditur infomniü. Exiftimauit enim perquietem ínfando fe matri permifcuifTe concubitu, C, pto Arimíno,iami latíffimís belli portis terra mariQ patefaciís,coftufis prouincia terminís,pa; tríz legibus perturbatís, non utalias, uiros& mulieres pauore confternatos Italíam peragrare putares,at totas cíuítates propríjs exilientes fedibus mutua fuga diftrahi, R oma;confugieni: buseó undi finítimís,& undarüÍnfiar commigrantibus, referta, neqy facile parere principi, neg; ulla ratione detínerí, at parum abefTe quí in tanta procellz conquaffatíone ex feipía(ub. uerfa concideret, Contrarij nang; affectus acuiolentí motus omnem detínebant locum. Nec ením quilztítía gefliebant,quietem agebant,uerum quos formídine ac moerore cófectos afpi: cerent,illis perf pe audaciffime ínfultantes,de rerum urbanarü euentu longas concíones adi tabant. Pompeiü alioquíattonitumalij alijs fermonibus perturbabát, eum nang; poenas dare quícontra fe ac Rempub. Cafarís uires auxiffet, Alij acríus íncrepabant,quod cum Carfar e fua uoluntate cederet,& modeftas pacís coditiones afferret, Lentulum per infolentía reflitífe permififfet.'T'um Faoníus eum terram pedibus pulfare iubebat. Pompeíus ením antea ut om: nem de apparatu bellí curam ac folícitudinem patribus demeret,per quandam magniloquen tíam íta ín fenatu íactauerat, Cum folum pede pulfauero,plenam exercitibus omnem reddam Italíam.Eo auté tempore maíores Pompeio qudm Carfari copíz aderant,fed uírum utí fuis con filijs nemo finebat.[tag; cum falfi undíq; rumores ac metus íngruerent,perínde acinflante cuncia occupante íam hofle, cedens fimul&p omníü ruína eiectos& impetu,turbatíoné rerum uidere ftatuit. Q uocírca urbe decedens, fenatuife confequi iuíTit,nec qui patríz libertaté quàm tyrannidem malit manere quempíam. Ita confules nec peractis ante dígreffum de more facil cijs,fuga fe furríipuere, Complurími etiá confulares uiri fuis perinde ac alienis quicquid occur: rifet raptím acceptis effugiebant, INonnulli Cafaríarti partium,quanquam nihil ad eos tantus rerum attíneret ímpetus, tamen animi conflernatione compulfi una efferebantur, Miferanda uero ciuitatis facies erar, cum defperantibus in tanta tempeftate gubernatoribus, ficutí nauis quadam ad omnem praceps cafum deferebatur.Ex qua cum míferabilis adeo homiínü commi: gratío fieret, fupam tamen acexilium przfente Pompeio patrios lares& cómune domicilium exiftimabant,R omá uero tanquá Carfarís caflra reliquerant, Tunc Labienus maxima Cafai deuinctus amicitía,quibe]lo Gaallico legatus fortiffime decertauít, ut ab eo transfugitad Pom peium:quare cognita, Caefar eí pecunias farcínasG tráfmifit, Aggreflus deínde Corphinium, quod Domitius triginta prafectus cohortum przefidio tenebat,ibi metatus eft. Domitius cum defperatis rebus fuo medico feruo quidem uenenü popofciffet, datum ilico tanquam moriti rus haufit.Pauló poft ut admirabilem Caefaris bumanítatem qua erga captos utebatur audiuit, feipiumlugere& confilij celeritatem improbare ccepit. Eum uero cofolante medico,quoniam non mortferam,(cd fomniferam potionem haufiflet, alacer emícans ad Caefarem contendit, Cuius dextram amplexatus, denuó fe contulít ad Pompeium, Qua R oma nuncíata anam attulere uoluptaté,ut quofdam ex fuga reuocarint, Czefar acceptís Domiítij cohortibus,aca teris qui per oppida Pompeij nomine alebantur, delectibus am potens,iam timendus,Pon peium perfequi ftatuit. Ouihaud expeciato bellí impetu, Brundufium confugit pramittens deínde cum copijs Dyrrhachium cófules: pauló poft ut aduentare Cafarem audíuit, nauibus euafit, quemadmodiá ín eíus rebus confcribendis fingulatim explicauimus;Eum mox infecuri conatus,defectu claffis deftitit. Dehinc Romam cóuerfus, diebus fexaginta;nullo cruore pro fufo,cynctam in poteftate redegit Italíam, R.omze,cuius pacatiorem quam fperauerat flatum inuenerat,multi obferuabantur fenatores, ad quos benigniífima& popularí habita oratione, de mittendísad Pompeium legatis pro pace ac modeftis eius poftulatís exhortatus eft. Cuí ne minem paruiíle conftat, feu defertum ab fe Pompeium reformidarent,feu non ita fentíre Cz farem cogítarent,quamuis fpeciofa uerborü uteretur uenuftlate. Ei pofimodii pecunías araroo demere conantí, impedimento affuit Metellus tribunus plebís,cuileges quafdam proferenti, Non ídem armorü ac legum tempus eft,ínquit:quod fi has ipfe res equo animo ferre non po! tes,ín prefentía quídem proculabfcede, Necenim huiufmodií loquendi fiducia bellá indiget At cum peraciís foederibusarma depofuerimus,tunc rediens te plebis patronum age.Haz«c dbi meo decedens iure loquor. Nam cum te reliquosip mihiaduerfaríos ceperím,omnes mci urs factos liquet. FIzec Metello loquutus, ad zeraríj fe portas contulit, A pparentíibus nufquam d uibus AU tí d fi p r -"P3 4- UI— P 25 m GU S.— f^--— m PL———Uc— ww" ww ww A| 0t; lie [le ud PE i4 ti IACOBO ANGELO INTERPRETE. 274. a uíbus,fabros accerfit, quibus portas effringere íuffis, Metellus iterum quibufdam collaudanz tibusíncitatus obftare ccepit. Cui fi moleftus effe pergeret,necem commínatus Carfar,iftud inz quit/Nonne fcis adolefcentule longe míhi difficilius efIe dicere quàm facere? Quo dicto perter ritus Metellus abíjt,& cetera neceffarijs bellorum minifterfjs ftatim prabita,[n primís HHífpaz nienfem expedítionem egit, ut índe Afranium& Varronem Pompeij legatos expelleret,&C redaáís ín poteftatem copijs atcp prouinctjs, cum nullum poft terga reliquiffet hoftem,Poma peíum inuaderet, Ibi plura per ínfidias fubiens corporis difcrimina,quauís ingenti fame uexas retur exercitus,nonante deflítit quàm nunc hoftem infequens,nunc ad pugnam prouocans, aut foffa circumagens,caftrís potítus,copías quocp in dedítione acceperit. Duces autem fefe ad Pompeíum fuga receperunt. R euerfum Romam Carfarem focer eíus Pifo rogare coepít,ut ad Pompeiumlegatos pro pace mitteret, Qua in re obfequundans Cafarí contradíxit Ifauricus, Tuncdictator á fenatu creatus,exules reduxit, Borum etíam quiSyllana tempeftate profcrípti funt, filios admifit ad honores, AbfcifTa fcenorís parte, debítoríbus magnum detraxiffe onus uifus eft, Talia quidem populariter attíngens, íntra diem undecima depofita Dictatura, fe cona fulem'ac Seruili&[faurícum defignauit, l'unc ad exercítum couerfus, relíquas in itinere poft fe dimittens copías,fexcentos delegit equites,& legiones quínqy. Inftabat hybernum tunc fola fitum círciter idus Ianuarij, quem ab Atheníenfibus«eceditave appellatü dixerím, Cum ijs igitur lonium transfretans finum, Norícum& Apolloniam capit;inaues deinde ad traíjcíédos milites qui tardiores ín itinere erant, Brundufium remifit, Flí quandiu íter habebant Cafarem maledictís inceffebant, qui effoeto iam corpore ad tantam hoftium ac bellorum multitudinem debilítati cederent. Quem tandem nobis modum uír conítituet, quos ín omnílaboríi ufu pera indeacíndomitos&& immortalis círeumagiíte? Defatigatü uulneribus iam femur eft, Cuuznam thoraci aut clypeo ín tanta diuturnitate requies? Nonne Cafar feimperare mortalíbus,nosq mortis cafibus& doloris fubiacere uel ex ipfis uulneribus anímaduertit? Flybernos uero díes cum mare flatus agítant,nec deus ipfe uiolauerít:at Caefar non ficut hoflem perfequens,fed fu giensaperta fufcipit perícula, T'alia dicentes lente Brundufium ibant, Eo cum perueníifTent, tansfretaffe Caefarem comperíentes,permutata confeftim fententía,feipfos incufare,fe impes B ratorís proditores appellare, tum uero prarfectos carpere,quí non íter ocyus folicitauerínt, Cel fisitacy fedentes in collíbus,nunc pelagus, nunc contínentem profpectabant, fi naues ufpíam quibusad eum trafjcerent,occurrerent.Cafar Apolloníe commorans, ubi fatís copiarum quíz buspralíum capefferet fibi deeffe,caeterastp ex[talia lente fubfequi cernit,ín magna rerum am biguitate conflictatus, eraue& perículofum inijt confilium, INamYum tantis hoftíü cla(Tibus mare teneretur, confcío nemíne paruam remorü duodecim fcapham íngreffus,Brundufium tranfire decreuit. Nocte igitur clancufum feruilí afcendens habitu,fe ut uilíffimum quempíam tacitus abiecit, Annío flumíne nauígíum ad mare ufcy delatum eft.Solet ís quum matutína fpi ranteauta fluctum longe repellat círca oftium tranquillus illabí, Ea uero no&e ingensex pon to uentus perflarat;d quoextincta refederat aura. Caeterum cum aduerfus procellagac tempez flatemactíus flumen íirrumperet, ingens attollebatur fonítus,& rapidi confligebant uortices, Quamobrem gubernator poftquam nulla ui fuperare fperat, retrocedere flatuít:ítacy nautis utremigatíone permutarentíuflerat, Quod ubi perfenfít Cacfar,feipfum detexít:apprehenfa deinde gubernatoris dextra, qui ad eíusobftupuerat afpectum,Perge,inquit,generofe, perge, aude,nec extimefce quícquam,Cafarem uehis,ac Cxfaris fortunam nauigationís comítem, Tumboblítitempeftatís remíges,innixi remís promptiffime fluminis tmpetü füperate conten dunt. Quod ut fruftra conatífunt, Caefar multís obrutus fluctibus,& in ipfo fluminis oftio ma gnis fufceptis perículis, eubernatorí ut redíret ínuítusadmodum conceflít, Ei poftmodum ad fuosreuertentímultis querímontfjs rifles occurrere milites, affligi(e magnopere;nifi per fe fo^ losuictoríam adipifcifat perfuafum habeat, ac doloreangatur,& abfentíum caufa tanta petat difcrímina, quafi parwam przfentibus fiducíam gerat, Interím A ntoníus tranfmiífis ex Brune dufio copíjs aderat.Quibus factus audentior Czrar,Pompeíii prouocabat commodi(fime mee tatum,ut cui terreftres ac maritimi comeatus abunde fuppeterent, Príncipio Caefar cum haud magnam ínter copiam degeret, poflea maxima necefTaríorum opprimebatur ínopía. Interea milites radícem quandam auellebant,& commiftalacte uefcebátur. Interdum ex ea confectos panes inter hoftium flationes praetercurrentes ínijciebant,addebant&p,fe quoad huíufmodira dices terra produceret,obfidionem Pompefj non dereli&uros. Bos autem& panes& fergioz nesín uulgus proferri Pompeius uetuit, ne fuorum animos refríngerent, qui hoftíum immas à penuriattaxi ima in castris PLVTARCH!I C. CAESAR C nitatempertinacemi tolerantíam ficuti ferarum exhorrefcerent, Quotidie circa Pompeii wl lum tumultuaríz fiebant pugna:cunctís Carfar uictor íntererat, una duntaxat exceptajín qua fufis magna ex parte fuís, fummo cum perículo propemodum totum amiífit exercitum, A cies enim ínferente Pompeío perftare contra nullus ualuit, Repletz cafís foffa,nonnullí círca ual; lum& caftra paffim fugientes cedebant, quibus occurrens Caefar fugam ín hoflem cóuertere fruftra conatus eft.Signa etíam corrípienti reiecerüt figniferi, Duo igitur& trígínta ít hoftium poteftatem uenerunt.[pfe ne interficeretur parum abfuít, Nam cum procera ftatura& robu; fliffimo corpore uírum penes fe fugientem iniecta manu confíflere,& in hoftem conuertiíu(; fifet,illeterrore grauiffimo perturbatus,eum gladio uulnerare molitus eft. Itum auté Cari fcutifer occupabat, eíus abícindens humerum. Adeó uero fuarum defperatione rerumcepe, rat,ut cum Pompeius príufquam tam magna reí extremam adijceret manum, feu pietate feu cafu retardatus fuos ín caftra reduxiflet, Caefaramícis difcedens ínquít,Hodie penes hoflem uictoría fui(Tet,(i uíncentem habui(fent. Inde tentoríum íngreffus accubuít, ubi moeftiffimam exegit noctem, cum animaduertíffet quàm ímprobada uteretur milítía, qui fertilifTimz regio, ni€ opulentiífimis TheíTalíz& Macedonia ciuitatibus uicínis, íllíc difpergi ac uagari hoftes fineret,& cum aduetfaríj late maria claffibus teneant,híc fedeat in littore,uerius à neceffariorg penuría obfeífus, quàm armís obfidens, Tanta igitur inopía& praefentíü grauitate diflracius, contra Scipionem caftra mouit, quem ín IMacedonià iter agere cognouerat.Ita ením aut Pom: peium elicere ubi marítímo pariter deftitutus commeatu pugnam committeret,aut defolatum fubfidio Scipionem opprímere. Ea res Pompe; exercitü,reltquosip praefectos exciuit, uper: inde ac uictum fugientemg Cafaremperfequerentur. Pompeíus nan pro talibus pugnam detrectabat,& rebus fuis uniuerfis optíme przeparatís, uires hoftíum perbreuis quídemfutu: ras tempore,conteridebilitaríto cenfebar,Bellaciffima enim Caefaris copíae cum militarem qué dem fcientíam,& índomitam dímiícando fortítudínem haberent, tantís erroribus, labore ca firenfi,oppidorum expugnationibus, nocturnisiy uigilijs defatigatae, acfenio confecta erant, & íam corpore graues, perferendis laboribus ímbecilles, promptítudínem& audaciamami ferant. T'um etíam peflilens quidam morbus ab immaniíffimo uictu creatus, Caefaris caftra ue: xare tradebatur,quoddp uehementiflimum erat, cum neq pecuníjs polleret, neq cibaria fati adefTent, mature perfe periturus cenfebatur, Ha resd commíttenda pugna Pompeium abfira hebant.Q uod folus ut cíuibus parceretur collaudabat Cato,qui ut hoftes circíter mille pralio cecidifIe confpexit, caput obuoluens effufis feceffit lachrymis, Caterí detrectantem pugnam Pompeium malediáiís ín&ffebant, eum Agamemnonem& regum regem uocítantes,ut qui deponere recufaret imperíum,& tot fe ftipatum ducibus eius quotídie tabernaculum adeun tíbus,eloríaretur. Faonius Catonis more dícendilicentíam affequutus,ínfaniens fermé excrue ciabatur.O índignum facinus,ínquit,fi eo anno ob fludiü cupiditatemd imperandi Pompei, non T'ufculanss eífe ficos liceret. A franium quoqp(is enim ex Hifpania nuper aduenerat)cum re male gefla exercitum pecunia prodidiffe criminaretur,rogauít cur non aduerfus eum depu gnaret mercatorem, quíab fe prouíncías mercatus effe diceretur. Hifce omnibus copulfuszd dimícandum Pompeius,inuitus quidem ,Cafarem perfequi flatuit,qui reliquum íter grauifl mo labore confecerat,cum ob acceptam nuper fuorum iacturam& eí commeatus ínhiberetv tur, X omnibus eílet contemptui. Vt uero Gomphos Theffaliz oppidum cepít, non modo exercítumaluít, uerumetiá ab xgrítudine liberatum mirabili quodam modo reddidit, Ingev tem nang uíniaffluentíam nacli, cumlargiffime potaffent,íimmodeftis per uías faltibus debat chabantur, V nde reíecto ac propulfato languore, alteram fubinde corporis habitudínemrec perunt. Ingreffi pofimodum ambo Pharfaliam,caftra locant, ubi Pompeius ad priftinumrur fus confilium mentem reflexit,cum mínus profpera illi occurrerent figna paríter& infomnía, ínter catera cernerefe exiftimantifuo fe ín theatro magnis Romanorü plaufibusexcipí,non nulli fuorum íam fpe uictoriam adepti, eó temeritatís peruenerant, ut ínter fe de Caefaris pov tíficatu contenderent Domítíus,Spinther acScípio:multi etiam Romam mitterent, quíconfi laresac praetorías domos conducerent, perinde acpoft bellum continuó magiftratum inituri Pracipua uero dimicádi cupiditate flagrabant equítes lucidiffimis armis ínfignes, faturís pro ueci equis,praterea fpeciofis corporibus,& multitudine praefertim elati.Septem nanq milla contra mílle Cafarís erant, Necuero par peditum numerus, quíppe quadragíntaquinq mil lía gontra uigintiduo infiruebantur, Czfar conuocatis ad concíonem milítibus,Duasad nos, inquit;legiones Corníficius ducit, quem haud procul abeffe fcio, Q uindecím fub Cam d ortes ile ua ies il: tACOBO ANGELO iNTERPRETÉ: 15i 4 hortes circa IMegaras& Athenas refident, Hos ne operiri, an foli pracliarí nauultis? Tuncfuz blatís uocibus ne operíretur fupplices orauere, quin confeftím ut cum hofle congredíantur; quaminftrucüiflimas arte locarat acíes. Luftranti(übinde exercitum cum primum ímmolafTet hofti,aríolus tríduo,inquít,rem cum hofte bello decernes, Percotante deínde Cafare fi queri latum confpicaretur euentum: Tu tibimelíus refpondebis,inquit.IVlagnam nang flatus perz mutationem acrerum prolapfum ín cotratía díj tibí portendunt. Itagy fite ín praefentia felicem exiflímas,deteríorem expecta fortunam: fin ínfelicem,praftolare fequunda, Nocte quam íne fcquutum eft praelium, círca noctís mediü flationes obeunt cocleflís fulgor ignis apparuit, quí defuper uolítans ut fupra caftra Carfaris aftitit,late flammatior factus intra Pompei; uallá deciz diffe uifus eft. Matutina autem uígilía íntra hoftilem exercítum ingens, fed incertus fentírí caez prustumultus.Carfar tamen haud ea fe die pugnam commííTurum credíderat, uerum ad Scoz tuffam cafita mouerat,cum folutis iam tentorijs,praemífTi fpeculatores hoftes ad przelíüi defceni dere nuncíant.Ea re laetus admodum Cfar,díjs prímum adoratis phalangem inftruxit,trípliz cem componens aciem, IMedía quídem acie Caluínum Domitium, finiífiro cornu Antonium, dextro fe conftituít;in decíma legione praclíü íníiturus. Contra hoc collocatos cernens hoftium equites,eorum numerum ac fplendorem ueritus, ex pofteríoríacie fex clanculum uenire cos bortes íuffit,quas poft dextrum difpofitas cornu, quíd opus effet facto pramonuit, cum aduer fariorum aduentaret equitatus, Dextrum cornu Pompeius,finiftrum habebat Domiítius,mez dio focer eius praeerat Scipio, Totum uero pondus equítum ad finiftrum cofluxeratcornu,ut dextro hoflíum círcumuento, egregíam circa ducem fugam ac flragem efficerent, Nulla ením. p,pj,i, y c4 ucl confertíffimze phalangís arma obluctarí poffe, quín omnía oppugnantes obtererent,cum farem cy Ponta intusfimulequitum ingrueretimpetus,Cum utringy cocurrendi figna data efTent, Pompeíus cis. fuisprzcepít, ut ftantes& denfa manentes feríe,hoftilem íncurfum ací&tus donec íntra pili íaz &umeffent,exciperent, Q ua quidem in re Czfar erraffe Pompeiü afferít,ignarü enim quemz admodum feriendo,íta& initio cofligendo, magnas uíres impetu& curfibus adíjci,&tanímos perínde acflatibus excítatos omni ex parte fuccendí, Caefar cum acíem moturus progrederet, fidiffrmum ufquequag; centuríonem fuos ad ftrenue dimicandum exhortantem cernit. uo B nomíne compellato,Quid fpeí nobís,aut quidnam audemus inquít C.Craftinec T'um Crafliz nusdexteram protendens,magno clamore, Clarifime uincemus ó Carfar,ait: me enim hodie uel uíiqum uel mortuü collaudabis, Haeccum dixiffet, centü& uiginti fecum milítes trahens, prímus in hofles procurrit, interfectísQy ab eo prioribus, ulterius magna cum firage uíolentius irrumpens,obtruncatur,gladío per os tranfuerberatus,íta ut cufpígper neruos aduerfi promis neret occipitís. Confligentibus ita in medíum peditibus, iam& przlium ex cornu íneuntibus, Pompeiani equítes turmas pertinacifIime adígunt,ut dextrum Carfarís cornu círcumirent, At priufquam congrederentur immíffzed Carfare cohortes procurrere,necutanté folebant pila ía Gare,nechoftiü crura furasqp manu percutere,uerum oculos& uultus obnixe ferire, Ita enim à Czfare pramoníti,Eos nanc; iuuenes coma& ztatis flore decoros, parum bellís ac uulnere busaffuetos,tales maxime plagas deuitaturos, necexpectaturosín prafentía, cun fimul& dí fctimen,& oris deformitatem reformident.Q uod haud fecus accidit, uehementia ením tela ne fuftinere quidem poterant,utQp ferrum ante oculos uerfarí cernebant, omné protínus exuene tesaudaciam auertebantur,fimul& ut uultíbus párceretur,capita uelabant. Hí deníg; hunc in modum turbatí,fugz terga uertentes,turpifIimà ín cunctos edidere flragem. Confeftim enim uíctores,círcumuento pedítatu, tergo eos ínuadentes obtruncant.Parte alia Pompeius ut die fperfos fugauiditequítes, nó amplius ille qui quondam erat, nec fe magnum effe memínerat, uerum perinde ac deo aduerfante uecors& diuína fuperatus ui&toría obftupuit,T'um nullís emiffis vocibus pugna excedens, ín tabernaculü fe contulit, ibiq; confedit euentü expectans, quoad cunctis íam in fugam uerfis, hoflis uallum afcenderet,& contra eos qui cuftodize relicti erant, dimicaret, Tum quafi mentis inops factus,hanc folam(ut ferunt)emittens uocem, gitur ad caftra:paludamentum& ímperatoría exuit infignía, fumpto&p fubinde fugacís amictu difz ceffit. Qua autem in pofterum ufus fortuna,quo ue pactofe conferens ad Aegyptibsínterfes Cus fit, de eo cofcribentes oflendímus. Caefar Pomperj cafirís potítus,cum ftrata homínum ca dauera,alios&p infuper necari confpicaretur,fufpirans inquít:Floc uoluerunt, huc me neceffita tisadduxerunt, ut C.Cxfar maximis cofecüis bellis fiexercitus dímififfem, condemnatus utíq: forem.Hzc A finius Pollio eo tempore Carfare Latínis quidem uerbis pronuncíata,ab eo aue tem graece confcripta refert, Ex his quí in caftrorum expugnatione perempti funt, maxirflum 5 & Pompeianoe ramfuga. PLVTARCHI C CAESAR C feraorum numerum extitiffe dicitur, ex militibus quoq; non plures fex millibus cecidiffe Oui uiui ín deditionem recepti funt, plurímiin legiones promifcue redacti, Compluribus quoque clariffimis uiris ueniam dedit, ex quibus Brutus extitít, à quo pofteríori tempore occifus eft, Quo prímum non comparente acríter indoluiffe Caefar dicíturcumQp poftmodum incolumis adfeperueniffet, fummam cepiffe latítiam, Eius uictoríz comp'urima commemoratur figna; id clariffimum eft quod Trallibus obtigit:in templo uictoria: Caefaris erat ftatua,circa quamlo cus natura folidus& duríffimo defuper infiratus lapide, ex eo penes flatuz balim palma fer turexorta, Patauíj C.Corneltus agguralí fcientia praeditus, Liutj quoqy hiftorici conterranegs ac famílíarís, ea die cum ad captanda fediflet auguria, primum ut Líuius dicítpugna tempus agnofcens,aftantibus inquit:[am res ipfa conficitur,íam uírí opus ineunt.Iterum adaufpicium conuerfus& figna contemplatus, more ly mphati exilíjt: tum uociferans, V incís ait Carfar, E4 res cum uehementem aflantibus fluporem incufliffet, ílle detra&tam capiti coronam non ante repofiturum adíuratus eft, quàm resartí teftimonium adftipularetur. FIxc quidem Liuíusita gefla conflanter affirmat.Cafar ob uictoríz praemiü Theffalís libertate donatis, perfequi Pom peíum ftatuit, Dehínc attíngens Afiam, Theopompi gratía quiin unum fabulas coegit, Cni: dijs libertatem impartíuit, omnibus A fiam colentibus tertía tributorum parte remiffa,Poft oc cifum Pompeium profectus Alexandriam, cum Theodotus ei Pompetj caput attulíffet, per fummum faftidium auertithominem, Accepto autem anulo multas effudit lachrymas.Quot cundp etíam illíus focj ac familiareseam peragrantes regionem ín regíam uenerunt poteflaz tem,uniuerfos beneficétía ac liberalitate profequens,magna fibi charitate concílíauit.R omam ad amícos fcribens,maxtmum& iucundiflimum colligere fe fructum dícebat, quod ciues quos aduerfarios fibi femper habuerat,conferuaffet, Bellum Alexandrinum funt quinulla neceffi tate, fed amore Cleopatrz cum magno ip(ius difcrimine ac dedecore geflü afferant, Quidam ín regios homines& potífftmüín Eunuchum Photinum caufas conferunt, qui plurímumpo: tens occifo nuper à fe Popeio,eiecta Cleopatra, clandeftinas infuper Caefari tendebat infidias; Quapropter eum cuftodía corporis gratia nocturnas in conuiuíjs uigilias ex eo inchoaffetem pore comemorant, Photínus cum nibil in Czfarem moliri palám fufferret, multa in eum con« uíctjs& inuidia plena dicebat faciebatà. Militibus nang deterrímum ac uetuflíffimum difpar tiens trítici,tolerare aiebat,& aquo ferre animo,quando aliena abfumeretit bona, V afis pra» terea ligneis& fictilibus ad conuíuía utebatur, quod cuiufpiam gratia crediti, aurea& argen: tea cuncta Cafare intercepiffe diceret. Regis enim pater mille feptingentas quinquaginta my: ríadas Cafarí debebat, Ex e uibus cum reltquasantea Caefar quidem filíjs remififlet, milletanz tum unde exercitum aleret,receperat, Hortante deinde Photíno ut impracfenitíarü difcedens magnificas res adoriretur,cum omníum poflmodü gratía remeaturus: Aegyptiorum fibícone filio minime opus effe refpodit, continuo& éregione clanculum Cleopatram accerfit, Ea cum ex familíaribus folum adíciffet Apollodorum Siculum, paruulü quendam íngreífà lembum, dum primz íam íntenderent tenebrae, regiam adnauigauit. V bí uero alio occultari pacto ne quíret, fefefintra culcitram protendit in longum,quam loro círcunligans Apollodorus perfo res intró tulít ad Czfarem, Hic prímü Cleopatrz a(tus illexiffe Carfarem fertur, Cuius dehínc fplendore forma& quadam fermonis gratía uictus,íta eam fratri reconcilíauit,ut pariter regni gubernacula teneret, Quibus ín gratíamredeuntibus, dum publíce celebrarentur epula,ton for Czfarís pauore quodam quo uníuerfosanteibat homines,nihil indifcuffum omittebat,ue rum unumquodq auribus captans,& accuratiffima perfcrutans indagine, intellexit exercitus ducem Achílam,& Bunuchum Photinum Carfari ínfidías ordíri.Id ubí Caefar comperit, dípo fitis circatríclinium cuftrodíjs, Photinum quídem interfecit, A chilas uero ad exercítum confu gíens evum grauí& periculofo implicabat bello. Caefari nancy ad tantam ciuítatem,tantasQ uie tes oppugnandum, pauciffimz aderant copíz,[n quo id primum difcrimen adijt, quodiintet clufus aqua eft, interfectís ab hofte cuniculís, Deín cum eius claífis circubcíngeretur, coactus eft igne propulfare perículum:quí cum ex naualibus late proferperer,ingentem illam confum pfit bibliofecam.T ertío,conftituta ad Pharum pugna, quandam ex aggere fcapham infiljt ut decertantibus ferret auxilium, Aduolantíbus auté undíq; ín eum Aegyptiorum nauibus/fe in mare deíjciens fummo cum labore uíx enatauít. Tunc quofdam tenens libellos, quanquam undiíg peteretur mergeretur ue,ne omififfe quidem dicítur:at eis d mari fublatis in altum,alte ranaraíTe manu, continuo&p fcapha ín fundum eft deiecta. Ceefar demum ab hoftes fecedente regespreclíum commíttens uictoria potitus eft, comparente nufquam rege,& carfis utríng; pla ; rtmis, —-— Ís Q [4 s 7 oe$9(9$2£L *»"t "-"€ WW ew "ar e" X. | j mis IACOBO ANGELO/ INTERPRETE, 226 Confüituta dein Aegypti regina Cleopatra, fufcepto&p pauló poft ex ea filío, quem Alez xandrini Cafarionem appellabant,contendit ín Syríam,[nde proficifcens in Afiíam,cognouit Domitíum à filio Mithridatis Pharnace profligatum ex Ponto cum paucísadmodum profue ife. Poft eam uictoría inexpleta quadam cupiditate ufum Pharnacem capta Bithynia& Cap adocía, animum quocp ad Armeníam mínorem adieciíTe, uniuerfos ínfuper reges& tetrare chas expuliffe, Contra quem tribus confeftim legionibus uadens, íngenti penes Z;elam comz míffopradlio, regem quídem fugauitex Ponto,exercítum uero funditus deleuít. Huíus bellí celetitatem cum Romam ad eíus familiarem Amintíum nuncíaret, tribus perícripfít uerbís: Veni,uídi,uici, Poftea traíjciens in Italiam, Romamperrexit, Exacto íam anno in quem creas tus fecundo dictator fuerat, cum fuperiori tempore nunquam ea ínanní fpacium conferri día gnítas foleret, conful defignatur ín pofterum,(Quo tempore multa de fe audire conuícía contí it, Motís nang ad feditionem militibus, cum duos praetores Cofconium& Cialbam occidifa ent,tantü eos obíurgauiít, utípfos pro comilítoníbus cíues appellatos, mille uírítím drachmis donarít,& multa ínfuper Itali przdia forte díflribuerit, In eius quog; redigebantur opproz brium,furor Dolobellz,expilationes Amintij,ebrietates Antoníj,atque Cornificij,qui Pome peíanz partem domusperinde ac incómodz ac mínus idonez demoliebatur,fubinde rexdifiz cans. Quod Romanus populus iniquiffimo perferebat anímo. V erumenimuero Caefar fiae tum Reipublicae mínime ignorans, hifce míniftrís uel íauitus uti cogebatur. Poft Pharfalicam pugnam cum Cato ac Scipio ín Libyam profugiffent,& ingentibus ibicoactís copijs,rex luba opematdy auxilii fubminiftraret, Cafar contra eos expeditionem agere flatuít, Fiyberno ítacg folftitio ín Sícilíam traíjcíens, utomnem morze& ocij fpem ducibus abícinderet,ita tabernacu lum fixít,ut ipfo allueretur fluctu, Mox infpirante uento nauem cófcendens ín altum euccius eficumtribus millibus peditum, equítibustp pauciffimis. His interram expofitís, denuó cám mate repetíjt maioribus tímens copíjsquas cum iam offendiffetín pelago,omnes ín caftra des duxit, Cogníto aduerfarios uetufto quodam confidere uaticinío, quod femper in Aphríca uín cere fatale Scipionum geneti foret, haud facile dictu eft,fiue ut hoftitíimperatorem Scipionens per iocum quempíam floccípenderet, fiue ut ferío fibiíd uendicaret augurium, quendam ex 8 Corneliorum familía, hominem fané abiectum& alioqui defpectiflimum,Scipionem cogno mento Salutíonem, ínter praliandum perinde acexercítus ducem prapofuit,íta utínterdum cum hofte congredi cogeretur, Cum necj militibus frumenti, necy iumentis pabuli fatís effet; ob neceffitatem ex marís alga falfugiínem abluebant,& gramine tanquam fapore ac códimene toimmifto equis proponebant, Aduentantes ením& multitudine gc uelocitate cóofpicuíilNus midz,regionem quaquauerfus obtinebant, Carfaríanis olím equítibus ocíum agentibus, Lia byfticus homo ínterueniens,compofítís ad tibiam motibus mirabilem ín modum faliebat,qua tedelectati, cum pueris equos comififfent, affederunt. Tum hofles repentíno aduolantes ín2 curfu nonnullos ibídem interficíunt,alíjs intra uallum pracipiti fuga compulfis,illi und irruma puntquod nífí Caefar fimuldp A finius Pollio ex caftrisauxilium conferentes fugam inhibuifz fent,de eo fermé bello actum extiítiffet, Altero quoc praelio cum collatís aliquado&rmís prae ualeret hoftis, Caefar fugientem aquiliferum detinuit, eiusd collum obuoluens, Hic híc funt aduerfaríj inquit, Hifce uíctoríjs elatus Scipio, rem przlío decernere ftatuit. Afranium igitur aclubam paruo ínter fe metatos ínteruallo dímittens,ipfe penes Thapfum oppídum fupra fta gnum caftellum communiuít; ut uníuerfis perfugium& receptaculü effet.Eum in opere oc« cupatumcírca fylueftría loca& difficiles ductu aditus incredibili celeritate fuperans Cafar pare tim circumuenit, partím à fronte ínuafit, Quibus fufis, occafione ac fortuna ufus, tmpetu cone tinuato flatim clamore A franij caftra cepit,ftatimtp fugiente luba Numidarum caftra diripuit, unadíe modicis in fpacijs trinís potitus exercitibus,in quibus quíndy hoftium myríadas intere dit,ex fuis uixdum amiffis quinquagínta, Haec quidam de eo ita prodidere pralio,nónulli Cae farem ei negant ínterfuiffe, Eumautem quum inflructas locaret acíes, fubítus inuafit morbus, quem fimulac initio prafenfiffet, priufquam uexatus& omnino correptusab eo fenfus eílet, inproximá quandam turrím magna cum agitatione delatus quíetí fe dedit. Caeteruan ex prae torijs& confularibus uirís qui fe fuga furripuerant,nonnulli ín poteftatem redacti feipfos nee cauere,complures eti captos Carfar interfecit. Catonem uero ut uíuentem reciperet enitens, fummo ftudio cótendít V tícam,quam quidem urbem cum ille prafidío teneret, mínime prae lio interfuerat, Poftquam uirum fibi mortem confcifle cognouit, actiter índoluiffe certum eft: quamautem ob caufam, incertum, Tumy;tibi pro morte Cato,inquit,inuideo, nam& tu ihi M 4 TNopd tie CPLVTARCHI-C/^CAES AR C profaluteinuidifti. V erumenimuero liber quem ís aduerfus defun iam uíta Catonem adi: dithaud fané beneuolí& placati hominis fiena prz fe ferre uidetur. Quoením pado uiuentí peperciffet, qui contra deftitutum fenfibus uírum, tam magnam effudit iracundiam; Sedqy eam qua in Cíceronem,Brutum,&€ innumerabiles deni; hoftes ufus eft dementià,conícáy, ram faciunt,hunclibrumnon odio, non ínimícíta, uerum cíuili potíus quadam contentione hacde caufa fuifle compofitum. Cicero Catonís laudatíonem Ícribens, eioperi nomen Cato: nis indidit, Ea res plurimorum ftudio uti par erat comprobabatur,ut qua ab oratore eloquen: tíffimo,pulcherrímam nacto materiam,confecta uideretur.Hoccum moerore Cafarem anges ret,homínis nang propter fe occilt przconía,obtrectationes fibíac ignominiam ínurere exilii nlicato liber: mabat,confcripfit multa ín Catonem crímina obíurgationesip complectens,qui líber ínfcribi: áCefare inCa. tur Antícato, Opus utrunq; Czfaris& Catonis gratía multos habet adítipulatores, Romam tonanfcriptu. ex Aphricarediens, ex eauíctoría magnifice per ora populi ferebatur, Tant& enim agrtíab eo T ín ditionem fubactum,utannuo prouentu percepturus fifcus effet trítíci quídem ducentamil: lia modiüm Attícorum, olei uero pondo trícíes centena millía, Aliquot índe tríiumphoseoit, Alexandrinum, Ponticum, Aphricanum, non de Scipione, fed de luba rege, Eius filius luba i[» WM quog nomíne ínfans admodü ín eo deductus eft tríumpho,fortunatiíIim3 utíc captiuitatem, qua effectum e(t ut ex barbaro fcilicetac Numída, ínter dociiffimos Ícriptores connumeretur, Poft tríumphos íngentía militibus donaría dedit, Ad concilíandà fibi plebem fpectacula adi dit,conuiuía& celebrauít,uno die in duobus acuiginti millibus tríclinis epulum przbensuni ueríis, Munus gladiatoríü,ac nauale certamen filiz luliz dudum defunctx adhibuit, Cen(a de: indeperacto,centum€ quinquaginta homínü millia reperta, cum antea tercentum ac uiginti fuiffent, Tam magnam cladem tantas ue populi ftrages inteftína mala pepererunt,prater relie quas Italíz ac prouincíarü uaftitates, Hís íta peractis, quarto conful defignatus, in Hifpaniam contra Pompeij liberos expeditionem egít, Qui quanquam adolefcentes adhuc, íngentibus congregatis copijs dígnas imperío uires& audaciam oftentabant,íta ut extremum Cararí di [crimen intentarint. Magnum przlíü ad urbem Mundam commiffum eft, ín quo cum Cafar , fuosopprimí,&«gre impetum fuflinere cerneret,per medias armatorum difcurrens acies,ela D toclamore,Sinihil pudoris,inquit,fupereft,corrípite me,& in puerorum manus tradíte, Ma: gnauix promptítudine& animíaudacía repulfis hoftibus, triginta eorum millia cecídit,ex(vis mille fortíffimos amittens. Poft pralium excedens, ad familiares conuerfus,Szepenumero,ín: quit;pro uíctoría, nuncauté primum pro uíta dimicaui, Hic uictoriz dies facer Bacchanalium agebatur, quo Pompeius[Magnus ín prxlium progreffus traditur,cum íam quadríenníj tem pus ínterceíTifIet, Ex Pompei) liberis iunior fefe fuga fubrípuit, Eius autem qui atate proues Cor fuerat,paucos poft dies caput à Didiorelatü, Hoc ultimum d Cafare geftum efi bellum, dequo cum triumphum agetet, dolore permaximo Romanum afflixit populum, Non enim exteros ab eo ducesaut barbaros ín eo debellatos regesait, cum optímiuiri& certe Romano: rum przfftandiffimi filios ac flirpem per quofdam fortunz fucceffus funditus deleffet,ínterpar tríz miferí&s pompas ac tríumphum adiítaret, quibus ín rebus exultare iniquiffimum etat, Cum tamen unaad deos hominesáy it excufatio, quod id ex neceflitate geflü eft,& eo magis quod partis antea de cíuilibello uíctorijs, non nuncíos; non ullas publice literas miferit, quin pudore quodam eam femper gloríam repudiaffe conftat, ín eius tamen fortunam proníciues cum accepto íam freno, aliquam inteflinís malis refpirationem ex uníus principatu adhibeti poffe crederent, eum perpetuo Díctatorem defignauere, Ea uero cófeffa erat domínatio,cum T perpetaítatem ípfa regnandi uendícaffet impuniítas,atque licentia. Poflquam Cicero decom d ferendisilliprimaríjs pro humano quodammodo fafligio honoribus rogationem ín fenatutu« li(fet, caterítamen íimmenfos etiam certatim adiecere, utex rerum eí decretarum amplitudine ac faftu, inuifum ipfum& moleftum uel modeflifimis uiris effecerint. Quibus decernendis non mínus fauorís inimici, qudm affentatores tríbuebant, ut quamplurimís ín eum caufis& uehementifIimís inniti críminíbus uidetentur.Finítís cíuilibus bellís,cum caterís in rebusnul lius fe maledictis carpendum prabuit, tum uero Clementíce templuma fuísnequaquam mo tibus abhorrens, fuz gratía manfuetudinis eí merító decretum effe uidetur, Ex his ením quí i bellum contra fe gefferant compluribus dimiffis,quofdam infüper, ut Brutum& Caffium;d impería& honores admifit,quorum uterq; praeturam adminiftrabat. Difiectas etiam Pompei] flatuas haud.contempíit, quin contínuó reftituit,& ut aít Cicero, Czfar dum Pompei fiatua$ repafuit, fuas confixit, Obfecrantibus amícis ut prafidio corpus muniret, multísq ad id ope un ram le! t"uma a$a ansia a o UAR sua MB. s Guns uuu iR e S aU RAS RA. d ue M AURA did o ea Up— UA DP AS Jg 4 2— QU 22 5*4 di Dtí ob " ne "» C» uw LN Los od COMO 7e— We Qd UP IACOBO ÁANGELO. INTERPRETE. 277 y ràm fuam pollicentibus, facere noluit, fatius effeínquiens mori femel,quám affidua expeciae tionependere, Czterum ut fefe beneuolentía pulcherrimo quídem ac ftabiliflimo receptacuz locircumuallaret, ad alliciendam plebem uerfus, epulum multoties dedit, frumencumi díuís fi Ad conciliandum etíam fibi militum animos, quafdam deduxit colonías, ex quibus clarif2 (imz funt Carthago,atque Corinthus. Hifce duabus obtigit urbibus, ut cum fuperíoríbus an nís fimul ín poteftatem ueniífent, eodem etíam tuncrefltituerentur tempore, Petenibus con fulatus& impería pollicebatur ín pofterum,quofdam dignitatibus& honoríbus demulcebar, Cumin petendísultro magíftratibus adíretur, fpem emnips íngerebat,ita ut mortuo confuz le Maximo, quanquam uníca magiflratuí dies fupereffet, Canínium Rebulum confulem defi natít, Ad quem congratulandi€ affociandí gratía euntibus multís, Cícero maturemus inz quít, utad hominem ante fuí confulatus exitum praeueníamus. Czfarem natura magníficum & honoris percupidum cum nulla rerum magnitudo geftarum ad percipiendum ex prattería tislaboribusfructum uerteret, quinímo audaciam ad futura magís atq; magis accenderet, ma iorum ín eo cogitationes operum,& nouz cupido gloríz pullulabat. Eapropter perínde ac ufu prafentis laudis attríto, fibipfi tanquam alterí propenfius aemulabatur, ita ut ea mentís agitatio quzdam geftorum ad gerenda fieret contentio,[dcirco expeditioné ín Parthos agez redeftinarat,parabattp:quibus fubacis per Hyrcaníam ad mare Cafpium& Caucafum Pon tum obire: dehinc Scythiam& adiacentía Grermaníz loca ingredi, Peragrata deinde Grerz manía, per Gaallíam ín[taliam remeare,& hunc íta gyratum ímperij ambitum coníungere,fi» nibuseíus quaquauerfum ab oceano complexis. Medio etíam expedítionis tempore Córinz thíacum fodere Iflhmum enítebatur, Praemedítatus ínfuper erat, ut Anienen ac T'iberim ex urbe flatím profunda excipiens foffa,& ad Circum ufque deflectens, l'arracing immiítteret marí; qua ín retutelam pariter&& commoditatem negocíatoríbus excogítarat. NNomentanas pofibac Setínasip effundens paludes campum aperiret, compluribus mortalium millibus opem atque fubfidium, Proxímo Roma maríclauftra per aggerem inducturus, cum caca& malefida nauibus faxa ex Hoftíenfi líttore excidiffet, portus& tanta dignas nauigatíone fta» tiones extruere uerfabat, HTc quidem parabantur. Ordinandorum autem accorrigendorum 8 dierum fimul& dífcrepantístemporís ratío ab eo cum fapienter, tum gratíofe plurímum ex^ cogitata atque perfecta, íucundiffimum attulit ufum. Non folum ením antiquiffimis R.omaní tempotibus confufís ad anniambitum menfibus utebantur, íta ut facríficía& feríze fenfim de cutrentes ín contrarías anní partes caderent, uerum cum reliqui tunc etiam Solis curfum igno rarent,folity ipfum tempus facerdotes nofcerent, repente fentientg nullo íntercalarem mene fem, quem Mercedonium uocabant,;afcribebant, Hunc prius intercala(fe Numa dicitur,pare uum fane,& ad eos emendandos errores non longe tendens adiumentum commentus,ficut íneius uita perfcriptum eft. Caefar autem poftquam ea de re inter philofophos praflantiffie mosq mathematicos propofita dífcuffiffet, ob fubiectas antea difciplinas,propríam quandam emendatíore cum diligentia uiam demonftrauit.Qua quidem in bancufque díem utentes Ro maniíjín tanta difcrepátia minus qudm caterze nationes uidentur aberrare. Quod Quanquam itafit, haud tamen efficere potuít, quo mínus ínuídí, quíqp homínis facultatem aut potentíam grauiter ferebant, íd factum íimprobarent. Orator igitur Cicero cum quídam cras orírí Lye rani diceret,Ita eft,inquit,ex edicto,quafi uero& hocipfum hominibus neceffaríó(it accipien dum, Regnandi uero cupidítas manífeflum prafertim odium& capitalem ín eum conflauit inuidiam.) uz res príma compluríbus caufa fuit, his aute qui ueteres cum eo fimultates agez bant, honefliffimam praflítít occafíonem. Hi quoque qui hanc Carfarí dignitatem compara bant,ín uulgus fpargere uoces cceperunt, ex Sibyllinis portendi libris, res Parthorum R.o2 mano fubiugandas imperío, fi aduerfus illos rex cum expeditione mítteretur, inuíctosalíoqui fore Parthos, Poftea defcendéte in urbéex Alba Cafare, regem falutare eum aufi funt, Tunc perturbata plebe indolens Czfar,non regem,fed Cafarem uocarife dixit. l'unc facto cunctoz rum flentío, non lztusmagnopere,non beneuolus prateruectus eft, Cum honores íllí quofz damín fenatu humano ampliores fafligio decreuifTent, eum forté in roftrís fedentetn,confue lesac praetores, cunctis fimul confectantibus patribus adiere: quibus haud affurgens Cafar, eomorerefpodit, ut principem infima conditionis bominibus refponfa dare crederes, Minus endos magís,inquit, quàm amplificandos honores effe.Id non modo Senatotríbus,fed& plebi magnum incuffit dolorem, tanquam ín patríbus eam cíuítas contumelíam fufcepiffet, Idcire co quibus abire licebat, ftatim grauiffimo cum moerore difceffere,[d ubi animaduertit, iliídb fe M.5 Atti ordinatio per Cefarem. PLVVTARCHI C. CAESAR | c domum conuettit,& deducta ex collo uefte;ad familiares uociferatus eft,fefe cuicuncp uoleng IM paratum prabere iugulum, Eius reí caufas pofleríus ín morbum reieciffe fertur: quo quites I nentur,cum concionem ad populi habituri furgunt, eorum fenfum quietem nufquam ages ! requin flatím conquaffatum& círcumagitatum uertigines accerfere,immobilemá deprehen l di. R es auté haud itahabuerat, Nam cum magnopere Senatui affurgere uellet, quidam eum ex amícis, quinimó affentatoribus, Cornelíus Balbus detinuiffe traditur:INónne te Czrfarem effe memínerís,inquit,tetp perindeac potentíorem coli reuereritp duces indignum: Inter hac Lupercalia, rerum obftacula Lupercalium falennítas aderat,de qua multi fcriptores prodidere eam ant quis temporibus fuifle paftorum,& profecto L yczísqua ín Arcadía celebrantur,perquam fi milis eft, In ea multi nobílesac primartj adolefcentes per urbem nudi tranfcurrunt, denfislo: rísobuíum quenqy pet rifum iocumqQ cedentes, Complures etíam uxores procerum eis fefe obuías de índuftria offerentes, manus tanquam fub praeceptore íctibus exhibent, Perfuafum Lila enim habent, przenantibus mulíeribus paríendi, flerilibus autem concipíendi facultatem at j i| ferre, Hac Caefar tríumphali habitu aurea fedens ín fella, fpectabaté roftrís, Antonius ex his » quifacrum agebantcurfum unus confulatum adminífirabat,[s igitur cum forum íntrauit,ce: dente populo, lauream tenens coronam perrexít ad Cafarem: haud clarus,& ís quidem ex apparatu modicus, fubfequutus eft plaufus, Tum eam repudiate Czcfare,uniuerfus applauft populus: offerente rurfus Antonío;applaudebant paucí:eo autem repudiante, denuo cunái fauebant. Patefacta hunc ín modum experientía, füurgens Carfar coronam in Capitolium de: ferriiufTit, Eius quocp flatuz regium habentes diadema uifz funt,quod tribuni plebís duo,Fla uius& Marullus detraxerunt, compertísQp quí primo regem Caefarem falutauerát,eos ín uín cula duci iufferunt, quosmagno cum applaufu infectatus populus,eos uíros Brutos appella: bant. Brutus nang regum íucceflione deleta, fummam rerum ex uníus príncipatu ad Sena» tum populum detulerat, Ea re inftigatus Cxfar, Marullum dignitate príuauit:eíus comple ces fubínde íncrepans, ut populum quoqy und obíurgaret, Brutos crebro& turbulentos ho: I mines uocítabat. Hoc pacto multí fefe ad M.Brutum conuertunt, cuí paternum quídemge |: nusabillo fuifTe cenfetur, maternum uero ex ílluftri Seruilij domo, Catonis quoqj generum, D&exforore nepotem.Hunccum per fead regiam deflruendam poteftatem íncitaretur,fufce ptíà Cafare honores& gratiz retundebant,Non folum ením bello Pharfalico ex Pompeifa ga conferuatus, multis quoq; fuorum falutem ímpetrauerat, uerumetíam magna eí à Cafare fides habebatur, claríffimam praetura dignitatem affequutus erat, quartum ín annum cons ful futurus, competítori p'zlatus Cafífio, T'um ita Caríar dixiffe fertur:luftiora quippe referre Cafli,& tamen haud Brutü prateríre licuerit.) uín confecta iam coníuratione,& nonnullis aliquando uírum incufantibus, nequaquam fidem adhibuit, corpusiy manu tangens ad accu fantes conuerfus,Hoc,inquit, corpus Brutus expectat, ut qui principatum uírtute meruilfet, princípandi tamen caufa nullum per ingratítudinem fcelus admitteret, C) uídam commutan: darum rergm cupidiin hunc folum aut primum fpectantes,cum illiuerba facere nufquamau derent, noctu tribunal ac fedem ex qua prator ius dicebat, infcríptioníbus huiufmodi reple: bant: Brute dormis,& Brutus non es. A quibus ut Caffius illiusanimi magnificentia paulatim commoueti fenfit, magís folito ínflrare, uirost ftímulare, Nam príuatim quoc nonnihil odi contra Czfarem habebat, ob eas quas cum de Bruto fcribebamus,caufas explanauímus,Caz fari prterea fufpectus habebatur,ídcírco ad amicos olím dixifTe fertur: Quidnam Caffíü uelle putatis? haud ením míhi magnopere placet is, magnopere pallidus. Rurfus delata ad fe de Aa Lil tonio& Dolobella calumnia, quod resínnouarent,Non hos,inquit,pinguis crínitosip perti mefco,uerum pallentís magis atcj macilentos íllos, Brutum uidelicet& Caffium, Sedenim[2 Prodigi«que tum prgeuideri quàm euítari facilius poteft, cum admíranda quadam figna& prodigía appa Cafarismor^ ruiffe dicantur. Fulgores ítacg cceli,&€ nocturnos ftrepítus per multa delatos loca,folítaríasin tépreccfiere. forum aues delapfas,in tanta commemorare calamitate fortafTis indignum eft.Strabo uero phí lofophus fcríbit complures ignítos apparuiffe homines, Extítiffe quendam militís feruum ex cuíus mafiu íngentem emícuiffe flammam, quod quí íntuebantur, concremari homínem exé ^ ftimabant:ut uero extíncta eft,eum nihil mali habuiffe liquebat. Ipfi quoq; Cafarí ímmolantí cor nufquam comparuiíTeuictimze, quod dirum fané erat prodigíum, Nullum ením animan: tium fine corde natura conftare, Multi praterea tradidere, eid uate predíctum, ut magnum Idibus Martis difcrimen przecaueret, Ea die Caefar cum ín Senatum iret, uatem falutauit,fe cumq cauillatus, Martíz quide, inquit Idus aduenere: cui ille fübmiffa uoce, uenere uriq;.fed nondum s noi do nie mi (ii uo ínt ref ma» 4 PT") P»"^ n 69 wb ,5 A-—(99.— ES 1S LI A M "-——— w--—— AB os. "A we MEC Ww cT—— bid *"—- pA bad eM—".bA IACOBO ANGELO!NTERPRETE,. 2758 y nondum prateriere,refpondit, Pridieapud M.L épidum coenans, cum difcumbens quaídam domore fubfcriberet epiflolas, incidente fermone quanam optíma mors effet,cunctos praeue niens magno cum clamore ínexpectaia refpondit, lllo deínde penes uxorem(ut affolet) dors mienre, omnes pariter cubiculi fores atcp feneftrz patefact(unt, Strepitu uero ac fplendore (ilucefcebat enim luna) perturbatus, Calpurníam fenfit profundo(apore íacentem, incertas uoces& inarticulata fomno fufpíría emittentem. Ipfa uero fe illum lugere exíftimabat, quem inter ulnas trucídatum haberet) uidam hoc mulieri uifum obtigiffe negant;uerum ut Líuius iefercante Cafaris domum facellum quoddam inftar tumuji decoríac uenuftíex cofulto Se« natus inflructum promínebat,hoc ín fomnijs demolitum cernens Calpurnía, maximis profee quílamentis& lachrymis uidebatur, Cum igitur illuxit dies, Cafarem fupplex orauit,ut fifierí poffet, foras ne progrederetur, autfenatum faltem differret:(in fua parutfaceretínfomnía, alis diainationibus& facrificijs rei fcifcitaretur euentum. lam uero quidam Czxfarem metusatg; fu fpicio ceperat, quod fuperiori tempore nullam fcemineo more fuperflítitonem Calpurniz obie &àri poffe cognorat, quam eo díe hííce malis gram afflictamá uidebat. Poftqua multis pere actis factíficijs, male litari uates tetulere, decreuit miffo Antonio fenatü dímittere.[Interea Dez cíus Brutus cognomento Albinus,cui magnam Czefar fidem habebat,adeó ut fecundus ab eo infcriptus hzres effet,aduenrar,[lle alteríus Bruti& Caffij ín ea coniuratione focíus,ueritus ne licam Caefar diem omitteret,res ipfa uulgaretur,& uates obiurgare,&& Carfarem nonnibil ine creparecepít, quod Senatoribus, quíirriderife exiftiment, caufas in fe detrectationís praeberet & obloquíj:eos nang íllo iubente ueniffe:prompta etiam omníü effe fuffragía, ut iptum cune darum perltalíam prouínciarum regem crearent,utüp per cxteras terras& maría diadema ge flaret, Sin quifquam fedentíbus illís dixerit ut imprafentíarü quidem abícedant,denuó affu^ tutí cum meliora Calpurnia obtigerínt infomnta, quosínuídorum fore fermones putastcaut quífnam tolerabit amícos, quí talía necp feruitutis, necy tyrannidis effe edoceante quod fiíllam omnino diem abomínaretur,aut fufpectam auerteret,prarftare;ínquir,ut ipfe procedens in cu tiam,appellatis patribus fenatü in aliud tempus differret. Haccdicens Brutus,fimulg manum Cafaris apprehendens,ipfum deduxit.Is ubi paululum extra fores proceffifTet,feruus quidam B alienuseum alloqui uebeméter nítebatur:ut uero fuperante populi frequentía rerrudebatur; domum irrumpens, fefe Calpurniz quoad redíret Czfar,obferuandum,cuflodiendum&y trae dídit, utpote magnas illires propalaturus. Erat prxterea Artemídorus natione Cnidíus graea c praeceptor eloquentíz,cuíus reigratía cum quofdam Bruti familiares confuetudine fibi con ciliaffet;plurimam perpetrandi facinoris partem agnouerat.Id Caefasy figníficaturus cum quo damlibello peruenít, Vídens auté Caefarem uníuerfos quos fufcepiffet libellos eius mínifiris commendantem, propíus admodum accedens, Hunc;inquit;Cafar confeftim folus perlege, Ineo enim magna,& qua tua uehementer interíint confcriptà funt, Q uo accepto,cum eum fapenumero Carfar legere eníteretur,ab colloquentiü multitüdine ídfacere inhibítus eft.Eum tamen folum cum obíeruatíone manu retinens Senatum íngreffus eft, uídam ab alío tradiz tum huac libellum afferunt, Artemidorü etíam tota explofumi uia nullum in moddn adijffe, Verum hac profecto cafus affert:cgeterum ipfum caedis& certaminis locum in quo ea die See natus cogebatur, Pompeius ínter alía ornamenta ante theatrum dedícauerat, In eo praterea qüzdam Pompetj íacebat ímago.Eapropter declaratum omnino efi, ídalicuius numinis opus extitiffe,eó rem peragenda ducentis couocantísqp. Caffius itag; antequam facinus adoriretur; ad Pompeíj ftatuam afpiciens, eum tacítus ínuocafle dicitur, quanquam haud multum ab Epi curí opinione foret alienustuerumenimuero cum terribiliaiam ingruerenr, conflernationem témpus íncufferat,& priorem fubinde fententíá mentis egritudo mutarar, Anronium fidum ufquequag; Cafarí& precipua pollente robuftitate Brutus Albinus'xteríus detínebat,lone gum de induftría fermone iníjciens. Ingrediíéti deinde Cafarí honorifice Senatus affurgit.Bru tiuero complices partím pofteíus fellam coflíterunt,partím ei obuiam proceflere;ut unà cum Metello Cimbro pro fratre exule fupplicáti íntercederent. Síc(j magnis eum obfecratíonibus ad fellam ufq; funt confectati, Cum uero fedens rogantes fubmouiffet, hi uiólentiustmminee bant:quod grauiter ferente Carfare, Metellus comprehenfam utràq; manu togam deduxitex collo, Id enim aggredíendi fignum erat. Prímus Cafcas iuxta collum enfe perculit, ut tamen neq; graue adinodum,neg, letale uulnus effet, V irum enim, ut par erat,ingentis audaciae coee pta perturbauerant. Tum faucíus Carfar fefe coüerteris,ubi gladium eíusapprehendit,appres henfumép tenuit, latine fimul inclamauit, Sceletate Cafca quidagise llleautem ubi perculfit, PLVTARCHI C..CABSAR C fratrem Giracofermone uocans,Fer,inquít,frater auxílium,Exorto tumultu,eos quí aderan, Wi rerum ignarí,conflernatío facti pariter& horror oppreffit, ita ut neq; fugam capeffere,neque !l opem ferre, neq; uoces emittere prorfus auderent, Ex hís autem quiad necem ínfiruciiuene: | rant, cum aduerfi nudis círcunflarent enfibus, ítaut quocunq intueretur uulnera Occutrerit, ferrumá& per uultum atcy oculos agitaretur, inter omni& manus utfera uerfabatur, Eiusenim | cadis íniuum unícuig; deguflandum erat, Q uocírca Brutus eum in inguine uno confodit vul nere, Tradunt quídam illum caterís quídem repugnantem,huc atqp ílluc corpus magno cum clamore ferentem,ut Brutum nydo mucrone confpexit,cotracta uefle caput obduxiffe, Tun fiue cafu, fiue obtrudentibus homícidis, ad quampiam fe bafim demiífit,íin qua Pompe flatu; fuerat,quam occifi cruor magna ex parte refperfit, adeó ut prarfide Pompeio, fubiectum pcd Cefarisinteri. bus hoftem poenasdantem,& ínter uulnerum multitudine terram calcibus pulfantem xiij tusuigintitris mares, qua uigintitría numero ís fufcepiffe dicitur. V bí complures dum unum ín Corpus tot busuulneribus intendunt plagas, fefe mutuis confauciant ictibus, Mortuo Cafare, cum Brutus de his rebus : iewnilais.' àfe confectis relaturusín medíum procefliffet,nequaquam ímmoratus fenatus, per portasef: , fugit, plebem tanto tumultu& ancipiti terrore repellens, utalíj claufis domibus,alíj relídis tra FG pezis& nummularíjs officinis, difcurrerent.Q uidam locum czdisinfpedturi, quidam íamcon Ípícati aduolabant, Antonius& Lepidus Cafaris amiciffimi cum fefe fubduxiffent, ín alienas ! quafdam domos profugere. Brutus& reliqui ficuterant à cede tepentes, nudis enfibus ex cu: ríafefe und non fugientium more in Capítolíii receperunt, quin appríme alacres ac fiducia ple ( níad libertatem populum cóuocabant, obuíos quof optimates congratulantes excípiebant, INonnulliperindeac operis participes coparebat,fe íllis cofcendentibus admilcebat,ex quibus C.Octauíus€ Lentulus Spinther erant, Hiab Antonio€ Cafate Augufto pofteríus interfe Ci, oftentationís& íactantíz poenas luere,cum interím ne gloríz quidem,ob quam glotiaban tur,fructum ullum percepiflent, Nam nec eosaliquod ín ea re perículit fufcepiffe creditüefi quig illos trucidabat,non perpetrati facínorís,fed uoluntatis fupplicia exigebant.Pofttídiede: Ícendens Brutus concionem habuít, cuieo fe pa&o populus attentü adhibuit, ut factum neq grauius íncreparet,necy probaret,uerum permulto filentio declarabat fe cum Bruti reueréta, p tumuero Cafarís míferícordía comouerí,Senatus uniuerfis cociliatus,obliterandas flatuítini micítias:Carfarí quoq; díuínos decernere honores:ex hís qua in fuo príncípatu cefuiffet, nemi nimum quidem labefactandá effe decreuit; Bruto reliquis&j tum prouincías,tum honorespto i uniuícuiufcy dignitate diflribuit,Q uapropter omnibus& pacatares& tranfacta probé uideba | tur. Apertis autem Carfayssteflamentís, poft ampla Romanis legata uiritím effe compertum eft, ac delatum per forum corpus deforme uulneribus apparuit,nullus amplius rerum decor, nullusordouulgi detínebat'at congeftis fuccenfisq; círca cadauer ex foro gradibus, fubfellís, cancellís,trapezis,ipfum concremarunt, Ardentibus inde fublatís torribus,ad percufforüdo: mos ut eas incédio uaflarent percurrebant. Alij per omnes utbís regiones, ut captos difcerpe: tent uiros, magna cum índagatione commeabant, Ex quibus in nullum prorfus(hi enimíefe ín tuto fe$ferant)inciderunt, Cinna aut Carfarís zqualí fuperiore noce durum quoddá obti: giffeuifum ferüt, Exiflimabat enim feà Cafare ad coená ínuitarí, quod cum recufaret,ínuitum acreluctanté ab eo manu trahí, Cum uero Carfarís corpus ín foro cremariaccepiffet,exurgens uteum decoraret;ibat,quanquam& ínfomníj fufpicione& febri teneretur, Eo ín publicum prodeunteconfpectum,cum ex multitudine quifpíam de illius nomine perconraretur, exalio certior factus;fubinde alteti retulit, Confeftim per omnes díuulgatü efl bunc homínem ex Cz hi faris interfectoribus effequidám enim eiufdem nominis Cinna inter coiuratos fuerat. Quem | cum iftum ipfum effe fufpicarentur, eum magno cum impetu trucidarunt, Hocueríti Brutus & Caffius,paucis poft diebus ex urbe decefferunt, Quid autem hí geílerínt,ac deinde pertule rintinuita Bruti ícripfimus, Períjt Carfar fexto& quinquagefimo zetatís fuz anno, pofl Pom peihaud multo amplíus quatuor fuperftes annís,cuí ex ea domínatione& príncípatu,quem omníuítz tempore per tanta infeciatus erat perícula, nullus prxter nomen& referta inuidia gloriam€x ciuibus fructus obtigit. Magnus illefuus quo uiuens ufus erat geníus, eius quo defuncti necís ultor fubfequutus eft. Omnes nang; terras& maría peragrans,eoufq; inuefliga uit,utex percuíforibus neminem relinqueret, quín uniueríos aut operí manus inferentes,aut Cefarismor? confilium impartientes ín flragem dederit, Czeterü ex humanis quidem rebus id prxcipuz ad: queadmiráda mirationis extítitquod Caffio euenit, Eodem fiquidem pugione quo ín Czrfarem ufus fuerat, Jubfecuta fint. feiffum interemit, Ex diuinis autem,flella ingens críníta,quae cum poft Carfaris ínteritumad feptem $9,-"n F^" fomes i -*-—-— A NS,"- w— 1.» A^"M NT SO. TU UM XA i& feptem u IACOBO ANGELO INTERPRETE. 279 fq; noctes eximio fulgoreapparuiffet, poftea nufquam uifa comparuit:folísprarterea lumen caligine obfeffum, toto nangy illius anní fpacío pallens globus,& fine fplendore oríens; imbecillem ac tenuem ex fe calorem emíttebat:quare grauis ac difpertientis imbecillítate caloz risobfcurusaér, femicoctos debat frucius, ímmaturos,& imperfecto flore collabentes,tana uum aeri frigus ínerat,Ingratam uero mínimed deis complacítam Caffarís necem prafertím fa dum Bruto declarat oftentum,Idauté eiufmodi, Ex Abydoin alterum líttus traiecturus exer citum,(uo more intra tabernaculum nodiurna fe quieti dederat,haud dormíens,uerum futurí folícitus.Hiunc enim uirum omníno longeimperatorum fugpte natura uigilantiffimum,;míe nimumíomno tempus impendiíTe tradunt.Interea circa fores quendam fenfifTe firepítum uíe füs.cum ad ínclínantis íamlucernaz lumen intueretur,horrendum cernit fimulacrum homínís inufitata quidem magnítudine,& fpecie grauíífima: quem utnihíl agentem aut proloquene tem, fed letulo tacitum affiftentem afpexit, primum attonitus quifnam effet ínterrogauit. Et refpondens fimulacrum, Tuus,inquit;malus fum Brute g enius,ín Philippísme uidebis, T'um Brutus fumma cum fiducía intrepidus, V idebo,ait:cotinuodp euanuit ímago.Infequenti teme pore Brutus in Phílippis aduerfus Antoniü& Czfarem pro acie dímícans, priori praelo à fua arte uictor, fugato ac fufo hofte, Carfarís caftra diripuit.Secundam deínde pugnam commílz faro nocte quadam eadem aduentat mago, íta ut nullum faceret uerbum.Brutus ubíimpene dere íam fatum intellexit, fefe difcrímini obiecit. Eí tamen ín certamíne cadere nequaquam euenit, at uerfis am fuís in fugam, ipfe in praecipitem quendam ferecipiens collem,nudo mue cone pectori incubuit: itaque familiari quodam(ut fama eft) ictumfortíus adíuuante, moríz bundus cecídit. PHOCIONIS VITA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, SIE MADEM oratorem tradunt plurimum Athenís porentía& opíbus 74 hualuiffejobid maxime quod ín R.epub.adminifiranda nihil przter Macez | donum& Antipatrigratía quarítabat, Hunc pleragy contra patría digníe ||| tatem& commoda facientem, dicere folitum accepimus, iure(ibi ueniam ^4 tribuendam, quí naufragz cíuitatís reliquias gubernaret, Dictum nempe | temere imprudenterd ab homíne ficut non prudente,ita& parü íntegro ES 4l in Repub.cíue. Id fi ad Phocionisínftírutum Oquítam, ílliusqp feculi mos resretulerís, uidebitur ab eo quidem non ínepte falfo ue dici potuíffe. Nam Demadem ipfum Reipub.fuille naufragium conftat, cíuem luxu& auarítía perditum.[n quem fxpe,cum effet .ftacta tate,corporecp fenecto,dicere folebat Antipater,nihil eí perínde ac caefís uíctimis, prae ter uentrem& linguam reliquí fupereffe, At non magnas Phocionis eximíasdp uirtutes,íníz quítate temporum, uelut infüperabili quodam hofte deprehenfas, minus ad confequendam gratíam idoneas effecere Crraccize calamitates atqj procella, Nep enim Sophoclí cefeo adhís bendasaures, cum uirtutem eius fingit fuapte natura& uiribus imbecillam, Non ením ínfelía cbusó rex,inquit,ídem manet animus qui florebat ante, fed languer,& fefe ipfe deferít. Bgo uerofortunz magno cuíg; ac forti uiro aduerfantí,nihil plus tribuendum poteflatis exiftimo, quàm ut ínuídià poffit pro laude, pro debita gratía odium comparare. A1iquíplebem comperz tum eft tum folítam íiníurijs benemerítos de fe ciuís afficere,cum fequundis rerum flatibus uez lutczco quodam ímpetu pulía feratur: quanquam ídipfum interd folet uel afflictis Reipub, temporibus euenire, Nam calamítatís& miferíz hanceffe caufam(pe perípicimus,ubí mora taliumanimos ad omnem irze impetum mobiles ac procliues reddít, à quibus nihil folet nifi quod blandü fit, zequís auribus audiri. Mordet econtra aduerfum omne, tametfi ratione íllud bona& mente dicitur. Síc enim plané comparatum efl, ut cum calamitofi homínis erratum rea prehenditur, mifería illi potius uideatur exprobrarí.quám culpa. Quo fítut ciliberíus patefae Cla ueritas non tam monendí, quàm obíjcíenda ínfelicitatis caufa explicata putetua Nam ut mel natura fuaue quidem, hulceribus tamen falubriter admotum acerbos dolores concitat,íta & infelicem aduerfi fermones, uel fi falutares funt, mordenttamen, nífi prudenter admodum & alíqua cum miferícordía proferantur. R ecte igitur iucundum diffiniuit Homerus, quod ucutidimg menti facileaffentíret, Necillípalám obfiftunt ex aduerfo foli, qui oculorum laborent ualetue quif. dine,fed umbrofa loca opacostp rerum colores appetunt,& ab omni paulo excellentiluriine PLVTARCHI PHOÓCION C abhorrent,Id quod ciuitatibus euenit erauíore aliqua procella fua praefertim culpa exagitatis, t tius improbat, fi quís ueritatem nudam, nullo&j adornatam fuco deprompferit,fi quis fortiter, grauíter,acfeuere afflictis rebus confulat, Nihil falubre gratum illis eft,finó ídem alíqua fueri adulatione confperfum.Ego ítacg eiufmodi ciuítaté minime tutam, quin potius labente& indi natam dixerim,ín quais poteft plurimum, quí neglecta cíuítatísd pofthabíta falute, captands popularis aurae caufa,ad gratíà pergat confulere.Eorum demum breuiffima uía eft,in qua fef, patiteracbonum quen fallende ac mentiendo perdítum eat. At opereprecíum eft,in ciui; Qua ficutaffentationibus capiuntur maxime, ita perínique ferunt fi quis illarum peccata aper Modcráde mil tíbus& populis gubernandis folem ipfum imitari, fapienti(fimü rerum parentem& fermato titudinisratio,. rem, Hunc mathematici perhibent fupremiorbis uíacimpetu raptum obfequi,nonihil tamen contrá tendere nítí&p,fed ea modeftía€ arte,ut illínec omnino obfequi,nec obfiflere contuma citer uídeatur, Nam cum íntelligeret hinc fuperioribus coeli uiribus parendü effe, illincrerum naturam fine altero cotrarío motu haud pofle confiflere, cepiffe illum aiunt íter ex tranfuerfo oblique mollíterG deflexum, eatp ratione nou quoddam motuum ac temperamenti genus excogítaíTe,quo uno rerum ortutac falutíperquam tute cófuleret, Sicitag, in cíuitatibus dura nímíum& populatí uolátati femper aduerfa feuerítas, contraty item blanda& ad uulgitanti libidinem accomodata facilitas, parí cíuitates labe ac perículo affecere.Q ui uero in adminifiran dis rebus íta uerfantur,ut ad falutem publícumtp commodü uelut ad metam aliquam fua con filia dirigant, nonnihil&p interdum cíuíum grati& uoluptati cocefferínt, nec fíngula uelutad filum redacta, uelint feueritate potíus& àí,quàm manfuetudine& humanitate conficere hi míhi plané uidentur fapictiffime feruandarü rerum uíam íncedere:quanquam exiftímo baud paruíeffe negocíj, feuerítat£ poffe cum comitate retinere: quod qui nactus eft, rem profedo eft affequutus,qua nulla eft neg; armonía concinníor, nec; concinnitas fuauíor, neq fuauíta gratior aut utilior, Ea eft qua mundi molem hanc deus gubernare dicitur, nó tam ui fretusaut potentía,quám arte& ratione neceffitaté paredi demulcens. Hoc iuniorí Catoni defuiffe pro: ditum efljhomínifeueríore íngenío pradíto,€ moribus ad popularem gratíá mínime accom: modatis,cuíus íd fuerit femper ín Repub. ínftítutum, ut nihíl unquam aut affentando,autam biendo,autobfequendo ín omni uíta confecerit, Eapropter Cicerone dicere folítü accepimus, confulatu caruiffe Catone, quodin Romuli Repub, uiueret quemadmodá fuerat in Platonis polítia uiuendum, Mihi uero idem Catoni, quod íntempefliuis& extra naturz legem nacen tibus pomis,contíeiffe uídetur, qua non tam libenter homines comedere,quám miírari,& iu: cunde confpicere folent. Cic prifca illa Catonis am&p obfoleta& alte nimium repetita uíuendi forma inter perditos fui feculi mores excellens,admirationem habuit illa quidem& gloríamfín gularem,fructum uero& utilitatem minime certe parem.Eius ením uirtus celfa nimium emi nenstp, haud utlo potuít pacto cum eiufce tempeftatís profltatís morib, adacquarí, Cato finon dírutam uel labentem patríam ut Phocíon, at certe crebrís agitatam procellis& fluctibus: Ctus eft. E cuius puppi clauod exturbatus, cumníhilo fegnius rudentibus& uelis inníteretut lei od adobruendum Romz libertatem omnes uires fuas intenderat,ufqueadeo impe dimento fuit,ut ancipitem íllidíut dubiam uictoriam fecerit, Sceleftorum ítagy ac perditorum ciuium auxilío freta, Romanz tandem libertatis fplendorem extinxit,non id quidem cító fac» le'ue.Níhílením propíus factum eft,quám ut Roma Catonís uirtute coftantíatp defenfa exeo perículo fupereffet, FIuictanto uero Phocionem íure comparandum duximus. Fuit enimin utrog; morum,uítz,íngentj& fimilitudo, non ílla quidem remota& generalís ut inter multos fxpenumero fuiffe legimus, Eft enim plerung; fortitudinis ad fortitudinem diffidens quedam comparatio,ut Alcibiadís,Epaminonda&, Quofdam diffimiliter prudentes fuiffe accepimus, ut l'hemiftoclem,& Ariftidem,luftitiamd item ín Numa, aliter ín Agefilao eluxiffe dicitur, Phocionísautem Catonísd(i non fortuna, at certe cum natura& ingenium, tum multo ma xime mores uidentur& ínflítutum fic couenílTe ínter fefe, ut omni uel tenui uarietate füblata, unam uterg; prafftiterit animi fpeciem& íngeníj líneamenta, Ambo etením feueritatem cum comítatejfortitudinem cum prudentia,alíena rei curam fine fuí neglioctia, turpitudinis odium cum honeflatís cultu fic parízqua ue lance míflas habuere,ut in dignofcenda,fi qua eft,uarietà te,fubtilí quodam accurato&p iudicio opus effe uideatur, Catonem nobili dara familia natum (uti nobísdicetur) conflat, Phocíon auté Athenienfis haud cert habemus quo genere, qué bus ue paréntíbus fuerit.Ego tamen nó abiecto illum puto aut ignobililoco natü,tamerfildos mefieo placet,patré eius cocleariá fuiffe opificem, Extat enim Glaucippi oratío ín Phocioneni [4o ge & at co ui Med uan palude it C 1 u 1 9 1 AA«^ "^-—R2 e o£ "U^. wb Ww LAPO-£LORENTINO INTERPRETE. 285 y,&actís& uehemens, ín qua cum plura ín eum conuicía€ probra cum collegíffet;nullum de enere aut parentíbus maledí&um attigit, Abducit me ítem ab Idomeneifentetía eximía uirí & praftans ín omni uíta,& modeflia,ingenuadp inflítutio,ac liberalis,quem coftat ab ineunte giate Platonis prima, deinde Xenocratís in Academia fuiíTe difcipulá,& optimarüiartíü ftudía coluiffe, Hunc Duris tradit fuiffe morum grauitate conftantiaty,ut eodem orís habítu ín omni uitaferuato,nec ridere illum quifquam,nec lugere facile uiderit. Nunquam lauandi caufa uulz ates balneas eft íngreffusiindutus nunquam é pallío manum exeruifIe uifus eft, R'uríac milíz tiz nudo femper inccífit pede,nifi hyems illá atrocíor ad calceos impuli(Tet.Idcircoferunt íntef ixantes milites nullum fuiffe fignificandi crudelis frigorís certius argumentum, quàm affirz mate calceatum Phocíonem tunc fuíffe,Erat ingenio miti humano$p,fed cuíus lenítatem facies natura ttíflisatqs feuera íta mentiretur, ut eíus congreffum nemo non familíarís aut folus aut lí bens petierit facile, Inde Chates(ut erat orator non infulfus) cum ín eíus fupercilíá feftiue inter orandum ínuectus uníuerfz cócíoni rifum excitaffet,ín eum,Foc fupercilii;Phocion,inquit, nihil moerorísufpíam uobis Ó ciues íntulítat huius falibus& facetijs luctus eft fapenumero pa trí comparatus, Fuit eius oratio grauís,uehemens,& praceptís& fententijs falubríbus cone. ferra, Maxime autem eíus erat acuta quadam& íniucunda breuitas dicendi,Síquidem Z enoz nem Stoicum dícere accepimus folitum, philofopho dignü mínime efle id uerbum quod non fuiffet mente príus& cogitatione íntinctum. Idipfum quoq uidetur placuifle Phocioní,cuíus eratfermo uerborum paucítate perbreuís quidem, multus uero fententíarum magnitudine& grauitate, Polyeucto quoq; homíni graui& erudito ornatiíífimü oratorem uiíum eft fuiffe Dez mofthenem, ín fuadendo autem uim maxímá Phocíonem habuiffe, Anímaduertit ídem orae toni conuenire quod nummís, quí eo funt prxflantiores,quo ín mínore matería plus ualorís ac precíj complectatur, Síc optímum effe uidetur orationís genus íllud,quo paucis multa funt Orationis quod grauiter, fapienter; acute, fignificata, Igitur Phocione apud populum aliquando dícturo,cum fit genus opti oppletoíam homínibus theatro cogitabüdus deambularet in fcena, familiar£ eius quempíam mm. ferunt propius accedentem rogafle, quidnam iftuc effet, quod fecum tam accurate cogitaret, Tum Phocion,Ita me pol,ínquit,iandudum cogito fí quid ex ea poffum oratione quam habíz B turus íum,demere,Demoftbenem uero fama elt caeteris fpretis oratoribus,fi quando dicturus fententiam Phocion furrexiffet, conuerfum ad amicos fummiffe dicere folitum,En adeft uerz borum meorü gladius, Caterum hoc non minus fortaffe moribus quàm eloquentía tribuena dum. Etenim fzpenumero compertü habemus, multas difertí hominis argumentatíones ínge nio& arte inflructas, uel uno uíriboni uerbo, uno etíá nutu facile ibas atq difiectas,Phocion adhuc adolefcens fub imperatore Chabría meruít, à cuius nunquam latere miro quodi dífcen diftudio difcedebar.Is ad difcendas bellicas artes militaremd difciplina magno Phocioniadíue mento fuít, Nec mínus ille fui ducis ingenium ín reagenda non fatis coftans aut frenatum,fuo confilio grauitate& prudentía gubertniabat, Chabrias enim fuapte natura ad ineunda perícula tardíor,pofteacf cepiffet cum hofte conferere,íra nímía cocítatus uéhementer folebat accendí, imperatoríj officij facile obliuifci, fefe temere perículis obiectare, Cuius audacía quó tandé pat eateuafit, Nam ín pugna naualí aduerfus Chios prímus omníü in hoflile líttus nuectus,cum proexplicando in terrà milite in occurrentís hoftesaudacius proruiffet pugnans cofoffus eft, Atuero Phocion& ín cauendo perículo prudens,& in gerédo negocio impiger,illum& cun &antem íncitabat,& copefcebat nímía audenté, Chabrías ut erat ingenio docilt perhumanody, illumlibéter audire,ei maxíma quz; credere. Si quíd firenue, fortiter fapiéter eflet obeundü, illiuspotiffim& uti opera,nihild ptatermittere,quo minus infignem uiri uírtuté omni Ciraecíae palàm faceret.[n eo praelío quod aduerfus Naxíos fequundo Marte nauíbus geflü eflumaxímàá fbi Phocion& fortítudinis& prudétíae laudem uendícauit, in quo dux Chabrías ill oppofuit dextro Naxíor& cornu,ubillocatü eratomne fermé militis robur. Prima illa naualís pugna pro Graci ab Athenienfibus poft uaftitate,propríauí,felicibustp aufpicijs confecta,longe cbarífIl mum Chabría patríx reddidit, Eeregiá quoc uírtuté Phocionís am digna imperío cupcti fum mis laudibus affirmabát.Parta eft ea uíctotía quo die agebant Athenis magna myftería,eiusqp gratía Chabrías quoad uíxít poculi quotannis Attíco populo dedit, Hic deínde Phocíone dele git,quicum uigíntínauibus ad exigenda ínfularü tríbuta proficifceretur, Tum Phocion zrarij potíuspaupertati quàm fue dignitati cofulens,dixiffe fertur:Exiguas eas efe copías fi ad hoftes pugnaturus emíttatur, fin ad focíos, fat fibí uel unà fore.Ita unica cum tríreme fingulasadigns infulas earumay principibus fibi concilíatis, cum multis quas infulares ad conuehenda tributa PLVTAÁARCHYI PHOCTON C coégerant,nauiíbus Athenas uenit. Vlortuo Chabría, grati admodum& beneuolíín illum ahi 1A miargumentum dedit, Nam quem uíuum multo ftudio& obferuatione coluerat,extindum | etiam omní quo potuit officij genere eft profequutus. Eius enim neceffaríjs nulla ín re defuit unquam.Ctefippum filium diligenter ac perhumane recepit, quo impuros adolefcétis mores B uuu ipfe componeret:eíus tamen cum duro, cum míníme líberali iíngenío nufquam adduci potuit, WEM utcuram& laborem iníllo ínftituendo dimitteret, cuius ineptías nó modo pertulit patíenter, 'l uerumetíam ftudiofe tegebat:quanquam femelaíunt Phocíonis conftantíam importunitae leuiflimiíuuenis(uperatam, Narf, cum ille imperatoríum quoddam munus ftudio accuratior obiret, Ctefippus uterat futilís delirusdp, grauiflimü peritum imperatorem ccepit fatuis qui bufdam interrogatiunculis obtundere;atgy illum quafi monens docens ue importunius petür gere, T'um flomachatü Phocíonem dixiíIe fama eft,O Chabría Chabría, cumulatam tibi pro amore noftro gratíam nuncperfoluo, quí nati tui deliramenta fuftineo, V t uero anímaduertít ciuitatis príncipes munera bellica& togataínter fe quafi forte partítos,quidam enim uelut Eg; bulus, Ariftophon,Demofthenes,L ycurgus, Hyperidestp, é foro tantü& curia dignitatem f TUE bí& amplitudinem quarítabant:alij uero bellicos magíftratus& imperia fe&tabantut,hi erant TM Diopethes, Menefthenus,Leofthenes,& Chares.Hac inquam ubianimaduertit Phocion,ui fumeftficmunusutrung; fibi complecndá, ut ín toga poffet excellere,& nullí ducum inar mís eíTe inferior. Meminerat ením tales Períclem,A tíftidem,Solonemáp fuiffe, quorum nemo (ut eftapud Archilochum) aut Martís opera fxuí, aut placída Mufarüm dona neglexit. Atg Palladem ípfam bellicam fimulac ciuilem& effe& uocítari, Hoc ínflituto R.empub.capeffen: dam ratus,nihil tamen potíus quàm quietem pacemáp publícam cupere uidebatur.[mperiafa buit quot quantadj nemoaut fuz aut fuperioris etatis ducum Athenis eft confequutus,é quis í busnullum omnino aut ambiens, aut ulla fignificatione cupiditatis eft adeptus. Sed illa ficut populiuoluntate fponte delata capeffebat; ita repudiabat nunquam R epub.poftulante. Cet; tum eft enim Phocionem quintum fupra quadragefimum gefiffeimperium, cum necfemd ipfe comitijs pra(ens interfuiffet, Quod eo folet utderí maíus, quo nibil eum ín omni uita pe pularis gratíz caufa uel feciffe certe,uel dixifle conflat, quinimó ab íjs adulatoríjs artibus tantá D abfuít,utfzpiflime plebifitacerríme contumeliofed aduerfatus.Hoc nonnullís miraculo fuit, qui parum popularéleuítatem expertí,non íntelligát uulgarem turbam reges imítarifolitam, ! quibus poft epulas ubí Cerere& Líbero laeta mens diffluít, ioci antü& afTentationes,poflha: bitis ferijs,ín precio funt. uod ítem ín ciuitatibus ubi plebs imperet, factum uidemus.Namar ridente fortuna tranquillóG rerum curfu,ín quo plus blanditíarum& affentationis confpexe rint,ín huncfacile fuos honores cóferunt, Aft ubíintonuerít, ubi grauior aliqua tempefüasílli uelutcrapulam& fomníum abegerit, am in gubernaturo non quaruntur blanditíz, uerum feuerítas,íuftitía, fapientia in honore eft, ad eos tum confugitur maxíme, quos ante uíderinter roríbus fuis fuiffe uehementer aduerfos.Habuerant ex Delphis Athenienfes oraculum,cuíus erat hac(?rmé fententíarVnum Athenís homínem effe folum,qui aduerfus cíuitatem fenté ret, cum cxterís tamen omnibus idem effet in R empub. animus, Hoc ubí publícé recítatüefl phogionisdi. exurgens Phocion,Definite cíues,inquítquemnà deus ea uoce fignificet, deinceps ínquirere eaficlagmd unus enimis ego fum, cui placeatnihil eorü qua in Repub.nuncgerantur. Rurfus cum intet (acgregia.— orandumeeíus fententíam uniuerfa magno affenfu concio accepiflet,ad proximos uerfus, Me míferum,inquit,uereor enim ne quod mihíflultum uerbum imprudenter excíderít.Sacroslu dos Atheníenfes ínftítuerant priuata cíuium collatíone ornandos,portionemi fuam contule rant cztetí, l'um ínuítatus ad foluendum Phocion, A diuitibus,inquit, ifta expofcíte:puderet ením me,fi eam qua fum Callicli feneratori obnoxius pecunia in hofce fumptus abfumerem, Cumuero ímportuníius illi clamore infiarent& minis, fabulam huíufmodi orfus eft: Ignauus quidam miles ín praclíum pergítíre,illum grex cornicum obfcoena uociferatíione círcumuolat eo quafi infaufto omíne perterritus miles, pofitís armis non ultra progreditur. Sílentaues,ille telarefuspens ite coftituit.Ingeminatur auíum cantus de integro, tuncad illas conuerfus, Vos, inquit,prouíribus clamabítis,me certe nunquá guflabítis. Ferunt à militibus aliquando rogze tum utfeín aciem pugnaturos educeret, illorum díffifum anímis ac uiribus noluiffe:tunc irat milítes crebrísíllum maledidis inceffere, trepidum imperatore effoeminatu mp uocítare,cum metui fuo perículum uanum prztendere, Ad hac Phocion: O uirorum,inquit.fortiffimi,ned uogme intrepidü,nec ego uos ítem ignauos unquam efficiá, Atqui fat nobís efl;noftra utrifg nofirüm planécognita effe ingenia, Re aliquando militie male gefta;accenfa plebs,iramq in Phocío: p P ihi uit tes li ie CUM 9" UU)- Á(9" Ww—a Q(»"Lo 59 ww—wO"T "5 - G——— EDO WM ae— X LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 281 & Phocionem euomens,poenas ab eo male admíniftrati imperij depofcebat, Quibus ille: O felis ces,ínquit,faluti prius C perículo ueftro confulíte, deinde meís de críminibus per ocía ftatuez tis. Fuere nonnulli mílítes, quí quoad fub ipfo meruerant,inter tubas& armorü ftrepitü exane uesacconfternatíhoflís etíam longínquí confpectum non fuftínerent:hí pace facia, omnis exacto perículo,feroces de repente audentesty facti fefe íactabundi extollere, Phocionem igna uizinfimulare,íllum unum fuiíIe cuíus formidine uíctoría émaníbuseffeterepta, Tum ridens Phocion, O fortunatos uos milites, ínquít, quibus imperator fors dederit ueftrz gnarum uirtu tisatque ingenij, alioqui fampridem míferé períjffetis, Dif'eptabant Bocotíj de agrorum finie buscum populo Atheníenfi, quem cum uideret Phocion repudíatís arbitrís ferro malle quàm iutelitem dírímere: Sí fapitis, ínquít, uírí Athenienfes; uerbis potíus quibuspraftatis, quàm armís quibus impares eftís; decerníte, Oranté illum cum obflrepens concío ímpedíret quo mí nus fententíá dícerethaud íllisomníno gratam, V eftrí, ínquít,arbítríj ciues eft, ut quod nolim áuobís coactus facíam, contra uero fententíam meam ut eloquar, íd profecto hominit nemo fa durus eft.Sed ínterferamus nuncé multis pauca,que ín oratores contraríarü partíum mordaci ter abeoferuntur, Cum populü aliquando paulo liberíus ín concíone reprehenderet, Demo fihenesait, Trucidabít te plebs Phocion,fi paululum infaníerít: cui Phocíon, quín te potíus, fi paululum refipuerit,Polyeuctus Spheciuslongam de fufcipiendo contra Philippum bello ora tionem habuerat:erat aute tunc acítas medía; hunc ígítur partím pínguedíne corporís, partím folísferuore coactum quum uiídiffet fzpius ad recreandos oppreffos anhelitus aquam forbilla teínter orandum: Dígnam herclerem,ínquít,uírí Athenienfes ut huic de gerendo bello creda tur:quanta ením íllum ín medío marte fua galea€ thorace faGurü exiftimatís, quem uel ipfe loquendo labor ín animae exhalandz difcrimen impuleríttL ycurgus Phocíone multís ín cone cione maledíctis carpferat,quía Alexandro decem ad fuppliíci&i ciues pofcentí dedendos cena fuiffet:cuiPhocion,Meis,inquít,confilijs utínam tanta fuiffet habita fides, quanta erat ín illis fa lusatque utilítas;Fuít ea tempeftate Athenís Alcíbiades quidam;cui fictí fucatít mores Lacoa niflz cognomen índíderant; Hic autorítate fibi non tam uirtute, qudm enutríta barba prolíxi tate,graui fupercilío, tardo inceffu, lacernad laconica quaritabat, IIl& igítur Phocíon cum fibá B adpopulüdiícentí parum fidei haberetur, diGorü fuorum inuocat teftem: quí cum populo ut affentaretur, uerítate negaffet,contínuó accedens propius Phocíon, íllíusqp barba ín fpeciem mulcendíapprehendens, Quam decuerat, ínquit, hanc barbam& índumenta, boni uíti ínfis gnía,príus quàm mentírerís depofuiffe, Nec íllud Aríftogítonis fygophantz praetereundum, cuíus conciones nihil fermé prater bellum fonabant& arma,quitp fuís populi orationibus ín periculafzpe compulerat.Is cum íntelligeret haberí delectü, fimulata ualetudíne crus obligat, baculo& inníxus ínftar uulnerati claudícado prodít in publicü:quem Phocíon à tríbunalilons geptofpíciens,uociferans ínquít; Scribe Ariftogitonem claudum,& eunde improbü,ac mene dacem,Hzcmecum ínterdü reputans, mírarí foleo homine ufqueadeo durum feuerumi, frue gicognomentü effe adeptü:quanquá haud impoffibile puto,ut eft in uíno, fic& ínimíro fuauía tatem effe cumaufteritate coníunctam,utí plerofqy contrá uidemus prímo flatím congreffu fa ciles uideri fuauesdp ac perhumanos, quorum íngeni& confuetudo longa detegitafperü intraz QabileG Propterea Hyperídem tradunt Atheníenfibus dicere folítü, ne uellentan effet acere bus, infpicere, fed an effet abre proteruíterQpacerbus, V ulgusenim fi quí pracellant modo, etiamfiuelad íníuría,uel ad ínuidíam, uel ad iram, uelad ambitione potentía fua non abutane tur,uelut graues odít,moleflostp perfequítur, At uero Phocione ex omní cíníum numeronee mínem compertü eft non modo príuatum affeciffe íniuría, fed ne odifTe quidem, tametfi cum multís fzpius eftab eo R eíp.caufa fufcepta contentío, Atque hacin re ficfe conftante prxbuit, ficacrem ínexorabiledp,ut nullo perículo,nulla gratía, nullis denicy potuerítartíbus ab iuuanz dzpatríz inftítuto abducí,cum príuatím tamen tanta ín omnes fuerit humanitate beneuolen tía, utuel eorum fzpe quosín Repub.aduerfoshabuit, temiporibus& periculís non deeffet. Quarecumá fuis reprehenderetur quod homin& improbü ín iudicio defendiffet: Acsemo bo^ nusjínquit;eiufmodií patrocinio indiget. Aríftogitone fycophantam Atheniefes damnatii uine culís coércebant;ís oratum Phocíonem míttít,ut paululum uelítad fe uifendum accedere:affen fus Phocion,cum hanc eíus facilitatem fui damnarent(erat ením fceleftus Aríftogiton flagitíoz fustp)atque illum conarentur ab ítínere am coepto deflectere:Sinite,inquit, nam ubilocorum tucundíus quám in carcere Ariíftogitone uiderimzNec mínore fuiffe beneuolentia,quàm auto ritate& fide apud urbes infulasip focías ferunt, Nam fí quando claffis alío duce Athenís emíte Pbocionis bua matnitás, PLVTARCHI PHOCID:ON C tetetut,focij omnesnon tam amícos illos, quàm hoftes ratí,loca omnía aduentantíbus eis oct, dere, portus molíbus aggeretp muníre, liberos, uxores, armenta, mancipia ín utbem ex agro compellere,utnihil lociillorum rapinz líbidini& pateret, Aft ubi Phocionem audiffentclaffi elTe praefectum, longius omnes nauibus obuíam íre, fertis, coronis, omnid latítiz fionifi. tíone illum excipere,urbes,uillas,portus,domos deníg ipfas uacuí anímo patefacere, tanta de illius erat íntegrítate& continentía apud omnes mortales exiflimatío. Ea tempeftate renuncia tum Athenis eft; Philippum traductis ín Eubocam ex Macedonia copíjs, urbes alíquotalledis fibi príncipumanimís, primo ftat£n aduentu occupaffe, T'um Plutarchus Erethríeus legatos Athenas míttít,qui opprefTx à Macedone ínfulze opem efllagitent.Placuít mittiauxdia,& pras ficihuícexpeditioní Phocíionem.Cum paruaigítur militis manu(fpem enim in Erethríenfium uiribus& fidelocarat)ín Erethríam extemplo traíecít,ubí cum omnía offendiffet ínfida prodi. tionibus, auroQp uenalía, in magnum rerum díícrímen uenít, Tunc locís omnibus oculo ac mente luftratis, tumulum tandem confpicít paululum ex una ualle furgentem, é quo patebat ín planítíem qua círca Tamynasefl,loge late profpectus;eo cum ínfignirobore militum ipfe conceffit, Nam ígnauus quífque,uel quíbusad pugnandum deerant uíres, uel frígebat ani: mus,locíacrerum defperatíone perculfi caftris profugerant,quorü difceffu ne diffidant, ne'ue rem gerant fegníus, duces qui aderant fecum hortatur, Fugaces ením íllos fi cum hofte coníz; rendum fuiffet,non modo non utiles,uerumetíam fortí cuicy ac ftrenuo impedimento fore di, cebat, Secundü hac,crebrí de aduentu hoftium afferuntur nuncij, Tum Phocion milítem con tínuó curare corpora,& arma capere iubet, atcp armatos pro caftrís quíefcere, quoad ipfe rem diuina abfoluíífet, In eo igítur paulo díutíus immoratus, feu quía non ciító ríte lítaffet, feu quo fimulato metu propíushoftem alliceret,focijs ignauíze ac defidize fuz fufpicionem iniecít.Ergo Plutarchus Phocíonem pugnam detractare ratus, fignís temere motis, impetü ín Macedonas «um peregríno mite fecít.Poft hunc equítatus omnís íncondito turbatoq; agmíne,non míno ri temetítate quàm clade ín hoftem ruit, Primis ítaque facile profligatis, caterísQ fubínde fuli diffipatistp,Plutarchus& ipfe tandem pedibus turpíter falutí fux confulít, Macedo iam prope debellatum ratus,uallum cum parte copíarum adorítur continuó:quod dum excíndíomnico: natu parat, Phocion peraciís ínterím facrís Atticum militem magno impetu ín hoftem inflru: cum emíttít, Atrox pro uallo ínítur pralíum,multa Macedonum cades xdítur, reliqui fu(ifu gatíty.Inde Phocíon receptui caní. filii, figna imperat,ut fuos longius hoftem infedtatos,et pe regrinum príore impetu paffím difiectum colligeret, collectos ín ordínem difponeret, difpo( tos uniuerfa dímícationt in hofte educeret, Igitur cum acíem prolocíac temporís opportu: nítate(truxiffet, hoftium caftra pede citato petit. Ingens bí de íntegro pugna oborítur,utríng díu eft dimícatum, ficuti cruento Marte,íta& íncerta fpe,ancipití&p uictoría, Ingente Macedo num ftragem xdidere Thalus Cínei filius,& Glaucus Polymedis,ante ipfum imperatorem in: firuci.[n prímís tamen Deophanis uirtus ínfignis eo die,& clara fuít, Nam ut prímum foedam equitum forum fugam agnofcít, impreffis equo calcaríbus, fingulos ut poterat adiens hort: ri monere, precaríq ne plus pedibus qudm manu fiderent, neu exercitum ac imperatorem ín fummo laborant difcrimíne foede defererent, Nifi redierínt, omnes fuorü copías paríter cum Attíca dignitate cafüras: fi fleterint, falua omnia fore, feffum íam& facile ínclínaturá hoftem eíTe.FHis uerbís mutatus eques cum animos recepiffet,ín hoftem à fuga conuerfi,afflicto pedi ti rebustp labentibus& opem& uíctoríam attulere, Secundá hanc pugnam Phocíon exEre thría Plutarchum exegit. Zaretra deinde oppídum locum fibí peropportunum occupat.[n ea infulz latitudo perflringítur,ubí coércentibus utríng; flu&iibus,in anguftum protracia infu Ix latítudo redígitur.Girecos captiuos manu omnes emittit, ueritus ne fi ín Atheníenfiü confpe Cum ueniíífent, plebsoratoríjs flimulís concitata, ín eos animaduertíffet crudelíus, His íta ge ftís,reuectus Athenas Phocion,íngens fui defideríum focijs ipfe reliquít,&& Athenienfibus ma gnocum fuo malobreues mora oftendere quanta ín eo uíro uírtus, quantus effet rerum ufus atq przffantía. Nam Moloffus imperío fubrogatus Phocion, uíqueadeo infelící-rem geflit euentu,utamíffo exercitu,ipfe uíuus ín Macedonum uenerít poteftatem, Qua uíctoría elatus Philippus,íngentí plenus fpe, contínuo ín Hellefpont& ínfeflum traducit exercítü, ratus uno fe impetu Cherronefi,Perinthíjac Byzantíj potiturum. Terruít Athenienfes eiufce profeciío: nís nuncíus,& eos hínc fociorum fides,illincfuum perículum impulít,utauxílíum matureduw bijs ebus afferrent. Charetem ítag; populus non tam fuo merito, quám oratorum ambiítíont, & ftudijs partíum,huíc expeditioni praficiunt, Is magna cum claffe profectus, níhil huic prf culo -—-— o0 n. den—— s, 0A—(P9 b le) £z C ro Tis (da de (ía dis x2 tn liz at Íe le -— (o--— mW E 529*w(9 we ow LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 282 p culoaut apparatui par effecítquín tantum ab omni focijs ope ferenda abfuit, ut fua illum líbía do& auarítia cunctis mortalibus eque fufpecta, ab omni prorfus focíalí urbium íngreffu exe duferít, Caeterum errabundus,amícoruméa rapinís ac prada locupletatus,& apud hoftescon temptui,& formidini odíogp apud focíosfuit. At uero plebs oratorum incenfa facibus,in focios coeperat ob fuum fpretum imperatorem írafci,poenítereQ auxilij quod Byzantijs nuper mífez rant, Contrá Phocíon plebís indignatíonem leníre, innocentíam focíorum defendere: nil e(Te pratet ducislíbidínem& perfídíam accufandum, INon tam oportere non credentibus focíjs, quàm imperatotiíure non credíto fuccenfere,ducum tantummodo uítío Atticum nomen íam effeamícis omnibus inuifum atque horrendum, Nihil caufz efIe quamobrem focíj ín tanto rez rum& falutís fuze difcrimine fibí traditam opem afpernarentur, fi modo potuiffent fefe& fua imperatorum fídeitutó committere. Socíorum falutem míníme omníum rerum oporterenez ligi,cum qua falus effet Arhenarum quoq coníuncta,[n hancfententíam multa cum grauíe ter X fapienter differuiflet,populus mutatís anímis imperatorem Phocionem delegit ad opem focijs in Hellefponto mature ferendam, iubet claffem ad eam rem pararí de íntegro. Fuít ea tempeftate Phocíonís nomen ílluftremagnum«p, nec fama tamen uírtus fuít ín ea expeditíone inferior.Eíus ením prafentia maximum ad tuendum Byzantium moment tulit. Nam Cleon uírín urbe illa& genere& uírtute facile prínceps,Phocíoníd ufqueab A cademía neceffitudís ne& famíliarítate deuinctus,cum Byzantíjs pro contínentía& íntegrítate ducís uadem fe prae flitiffet, haud funt íllum oppidaní paffi extra moenía caftra tenere, fed apertis portís, ínuítum prope& fola modeftía reluCtante cum omní milíte latte ac períucunde excípíunt. Attícus míz lesfub alijs ducibus& rapaxanté& perfidus, nuncfub Phocione Byzanti]s paffim immiflus, (efe non modo ín omni uíta moderatum& íntegrum, uerumetíam ob habítam fibi fidem ín ar cendíshofübus omnid obeundo labore,& acrem ín primís,& impígrü praebuít. Macedo po» tiundi Byzantij fruftratus fpe,contentus Hellefponto ceffit, neque ad ínferendum modo bel: lum,fedne ad propulfandum quídem perículum fatis idoneus habitus, A ttícus ínterim aliquot exPhilippí captísnauíbus, nonnullas infuper cum fuís prarfidijs urbes ín poteftatem redegít, & crebrís díffenfionibus hoftiles agros igní, ferro,omnity depopulandí genere peruaftauít, 8. quoadacceptísab hofte uulneribus,recipiendá Athenas claffem exíftímauit.FTaud multó poft Megaréfes dám nuncíos ad Phocíone míttunt;qui fe Athenienfibus dedi paratos,fí cum prae fidio mature aduenerit, polliceantur. V erítus ille ne Bceotíjs(fi id prafcíflent) Megara prae occuparetur, poftridíe ubí primum illuxít, concione habíta, cum ea profecto populo placuifz fent,confeftím d concíone tuba caní,capídqy arma eueftígío iubet, A Megarenfibus itaque pera humaneexceptus,Nífzam cíngít muro,& duabus alís ab arce ad nauale deductís,urbem maz tíiungít, utab omniterreftri impetu tuta uíamunitagg Athenienfibus femper pateretà marí, lam cum Philippo eó inímícitiarum uentum erat, ut bellum non clàm,aut dolo, utanté, fed ma nifeftis animis& uíribus gereretur.Athenienfes eibello duces defignarant abfente Phocione, quiubiprímum é Megarís pedem in urbem retulít,(ummopere populum conasjir ab armís. abducere,fuadet ut de pace cum hofte agatur, cum eam& ipfe Macedo uideretur uehementer expetere, Huic fententíze magno ftudío aduerfatü ferunt(ycophantam quendam eorum quí circa llieam(íd eft Athenis tribunal) uerfari folebant,eumq ut nímíam Pbocíonislicentía ex^ probrantemita dixiffe; T ne Phocion is homo es, quí populum Atheníenfem audes coníul t íam captísarmis in hoflem ruentem retraberec'Audeo,ínquit ílle,atque id quidem& uolens & prudens facío,tametfi plané íntelligo,ín bello me tibi,ín pace te mihi ímperaturum, Demoflhenisautem uicit oratio, elegantíor certe quàm felicior, ut bellum fcilicet cum Macedone dj longiffimeab Attícís finib. gereret. C) ua ín re Phocion, Per deos immortales, ínquit,uíri Athe nienfes, non ubipugnetis, fed quo pacto uíncatís ínfpícite: uí&toribus enim bellá undecuncg abeftlongiffime,uictís autem etfimultum hoftis abfuerit, proximum eft omne periculum. Ace cepta igitur pauló pofta Philippo clade, factiofi& rerum nouarum cupídí Cbaridemum fum marerum prafící nolebant. At optímus quífcqg,cuítp plus ín falute publíca quàm indelectu& gratía penfí erat, accito ín urbem A riopagi confilio, plebem fupplices lachrymis& prece ora» re,nelabentipatriz ín ranto rerum dífcrímine defínt,neu uelínt facínoroforum cíuium libídí2 nem fuz liberorumd& coniugum falutí praeferre, Phocíonem unum effe ex omníbus, cuius. exploratz íamprídem fideiuirtutíG ciuitatem ín tanta tempor difficultate tutó committant.Vicit taque ambítíonem& gratíam perículum immínens,ut urbis fcilicet Ímperíum ad ghos cionem deferretut.Is inito magifiratu, de pace cum nolente Philippo agendum putauit, T'ulit, Odlvos.& .| D Phociotis oras &io itt concilio, PLVTARCHI^. PHOCIÓN c itagirogatione Demades,pacem eo duntaxat pacto factum írí,ut Atheníenfes& ipfihaberen, quas effet reliqua Gracia conditiones cum Macedone habitura, una effet cum relíqua Gra, cía pacís conditio. R efellebat eam fententi Phocíon, ftultum effe affeuerans, incertis& alieno arbitrio ftatuendís condítionibus pacem firmari: príus effe íntelligendü quídnà(ibí Philippus d czterís Girxcís expeteret, Superior fuit tempori ac morum iniquitate Demades. Pace itag; facta,cum populá anímaduerteret Phocion fuí íam fero poenitere confilij(nam& equitat& matítímas copías Macedoníi míttí ex foedere oportebat) ifthzc, inquit, ego uobís ínitio metuz; tantopere Demadis confilio adueiabar,uosQp par erat anímo haccante profpícere: nunc uero quoníam íta uobís cum Philippo conuentum eft,& ín fíde manendum cenfeo,& zquis hanc fortem animis effe ferendam. Sic maiores noftros accepimus nunc ímperando, nunc parendo, ín utrag fortunz uíciffitudíne fapienter fortíter& uerfatos, non modo urbem hancnoflram, fed€ reliquam Graciam conferuaffe.NNuncíatà interím Philippi mors eft,& ob id plerifcg pla cebat publíca facra feftosdp ludos dijs immortalibus pro felici hoc Guo lan To períoluen: dos.R efellebat hanc fententíam Phocion,ignobilis ac demifTi aními effe affirmans, cíuítaté am; plíffimam& belli gloría uíribusdy florente,manifefto gaudío petulantíus exultare,quía rant hoftíum ín Charonea copie uno duntaxat effent homine immínuta, A dmouerat Thebis ínfe ftum exercítum Alexander,Huncfxpenumero cum Demofthenes príuatím publíce& male di&tís infe&aretur, Phocíonem eí dixiíIe tradunt Homerícum illud, Define íam demens fzuum ftímulare leonem, Gloria quemtorquet,regníctp ímmenfa cupido. Viís'nehanc urbem tanto tamq urentírogo infjcere? Aftego cui feruandx tantz ciuítatís cura comíífa eft, nu(quam eos cíuis audiri patíar, quí fefe aliosts caeci& imprudentes perditum ire pergunt.Captis deinde Thebis Alexander Demofthenem,Lycurgum, Hyperidem,& Chari: demá fibíad fupplící dediflagítat,&X Thebanos qui profugerant, Hxc cumad populá effent relata,uníuerfiín Phocionem unum ora oculosqp conuerterát, Quíut fententíà díceret nomi: ne fxpíusappellatus,exurgens EROR adfe INícocle, quo nec amore fibi nec cofuetudi nequífquam fueratcharíor,ita uerba facíit:Hií quos Alexander uíctor efflagitat,uíri«A thenien fes,cíuitaté noftram inhocperículum compulerunt, Quod equídé pro fua magnitudine tanti exiftimo,ut Alexandro fiuel hunc meum Nícoclem fibi depofcat, uítandi publíci perículicau fa continuó dedendü cenfeam, mihi íp(ifi pro ueftra patrízd falute lux ífta relínquendafit, fummámediusfidíus íncomparabilemiy felícítate me confequuturüi putarím. IMouet meinfu per nonníhil eorü mífetícofdía, quos xrumnis deformatos uidemus deletís Thebis ín nofltam fidem unicum fibi portum confugiffe.[am fatís eft uirí Atheníenfes,íam Cirxcíz fatís eíl, unas Thebas earumi excidi& deplorare,líceat nobis illarii exeplo,de capite&& fortunis nofiriscon« fulere.Egoneq; hos calamítofos profugos negligendos duco, atq; multo maxíme publicá falu tem in tanto rerum difcrímíne paucorü gratíz praferenda arbitror:uíctoríGg, quonia íta noflra fors tulit, ítepericula poftulant,gerere morem malím, qudm pugnádo fimul uníuerfa fortune commíttere.Prímum ígitur decretum mi(Tum ab Atheníenfibus fama eft Alexandtü contem nentemabíeci(TeftatimQ uertentem adlegatosterga percontumelía abíjfTe. Idipfum uerofe: cundo per Phocíoné ad fe delatum perhumane admifiíTe,d maioribus natu admonitü, Phocío nem ob exímiá eius laudem& uírtute,à Philippo femper fingulari honori habíti, C ua igitur illelegatíonis nomíne petijffet,in hís facile fefe Alexander exoratütp praftítit,&& priuatim non eius modo ufus eft familíarítate congreffudp,uerumetiá confilio& fententía.NNam cum a Pho cione quafiffet, quidnam potiffimá ín uita fibi cenferet agenda, coníuluiffe prímus omnii di: citur, ut arma exercitusQp dímítteret, fi tranquillítate fibi fecuramáp expeteret uitam. Sin uero gloríam,nominis celebritatem,ín Barbaros,quos eí natura fecerat hoftes,non ín Graecos uítes fuas uírtutemt explícaret. Multos praterea fertur ad eíus íngeniü inflitutumt accómodatos fermones habuíTe,atrocesdp iuuenis animos ínflexi(fe,& ab Athenienfíü odio ín beneuolene tíam ita trgduxifTe,ut per Phocioné Atheníenfes monuerít rebus fuis íta profpicere, ut fi quíd fibi contigiffetaduerít, Girzciz ímperíü uendicarent.Eum fibi priuatim& hofpite fecit, ami? cum appellauít, Cui honorís tantum autoritatisp tríbuít,quantum nemini fermé omníti quos apud febabuit unquam, Nam Durís híflorícus Álexandrü tradit,pofteaqua proflígato Darío magnü fefe cognomínari uoluit,nulli mortalíá in epiftolis dixiffe falutem praterqua Phocion; Angpatrog, quos duos honorís caufa femper ínitíolíterarum faluere iubebat. Hoc ipfum Chares rerü fcriptor memoríz prodidit, Fama eft preterea Alexandrü ex Afía centü Fani talenta Á tal lei A uí t s talenta do lerantroga Athenís uiros uirum bonü& hone: perpetuo. llli domáü Phocíone!fubfequutí í ,pínfentem uxorem,& illum fibilauandis pedibus aquam haurienté, hec fpuit. ínquam ubí confpicíunt, ut pecuníam accipiat rogant ímportuníus, indígnü effe dícentes, rez zdes uidelicet uacuas LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 285 nomififfe;atque Phocionem ut erat auri mínime auídus, nuncíos qui ad fe illa detu^ ffe, quidnam effe caufa: quamobre fe unum Alexáder inter tot claros praftantesdp donandá potífftmü delegiffet, R efpondentibus íllís, quía te unum ex omnibus fà íudicat: Sínito igitur, ínquit, qualem me iudicat talem& effe&C uideri Alexandri do» ngreílitp, ubí domeftíca uíri paupertate infpícíunt, n Phocion ve» gisamíco eídemipprímaríio ín omní Graxcía uiro,uítà ufqugadeo abíe&tam& ínope efTe, Con uerfus tum Phocion, cum mendicü quend à fenem uidi(fet fordido amíctu pratereunte, íllos rogat,num mínorís fe exíltimarent quám iftum. Precantibus ut diceret melíora; A tquí paucío tibusinquít,quám ego uíuít ille,cuifat eft quantulumcundqj quotídíanus labor adijcíat.Definí teígitur me fruftra obtundere:ego enim argent íncaflum fumpfero,fi fumpfero:pro eius atm plitudíne non utar; fuero utar, dígnam ego cum rege ipfo ínuídíà cíuíum& fufpicione non cuitabo.Nuncíj perfpecta uirí conflantía,ad regé cum auro redeunt.Omne uero Grecíam ce lebtíseiufce rei fama peruafit,dícip coeptii, dítiore effe eum, quiin fummaauri egeftate aurum contempfiffet,quám quíaurü obtulifet.[ndígnatus Alexander muníficentía íuam Phocionís frugalitate& contínentía fuperata, longe plura mittit de integro, illud adíjcíens, amicti nemíe nem fe putare,quíáfe non accípíat, At Phocion cum níhilo fegn íus hocauriírefpuíífet, ne rez ístamen uideretur afpernarí líberalitate,pro auro petít, ut Echecratídem fophiftam, fimul& Athenodorü Imbríum,duosG item Rhodíos,Sparatone& Demaratü uínculís folueret, quos bo uatíjs accufatos crímíníbus Sardibus coércuerat. Flos Alexander contínuó carcere liberatos dí mífit,Etpauló ante quàm€ uita mígraret, prodítum eft ímperaffe Cratero ín Macedonías uez nienti;utiex quatuor hís Afize urbibus, Chío, Gergetho, Mylafis,et Elzz,deligenda Phocíoní faceret optioné;adíjceretGp,fi omnes ille repudiaffet, graue íd admodü& permoleftum fibí fuz turum, Nectamen potuit uel munerís amplítudo, uel dulcedo fumendí, homínis contínentía & pedtoris firmitate labefactare, Extant adhuc in Melita Athenart uíco Phocionís«des xreís adornatze lamínís,alioqui parce& nullo fplendore autluxu elaborate.Gieminas eum habuifle uxoreslíteris mandatü ínuenío,prímam Cephifodotifiguli forore,eamá nullainfigni laude ce lebratam, Alterius uero pudícitía modeftíatp haud mínus illuftrís, quám uiri uirtus Athenis fuit, Aiuntenim cum ad fpectandas nouas tragcedías frequens populus couenííTet, unum ex tragoedís regínze perfonam íntroducturi,à Melanthíoludorum prafecto cum plures petíjílet ancíllas cultu magnífico exornatas,& cum Melanthíus tot fe dattrum negaflet, íratum tta ecdum in theatrum noluíffe procedere. Tum praefectus tragoedo uí protracto ín medíum, quanta uoce potuít clamauit; V ídesne improbe homínü, uxorem Phocionís uníca cumancil lamulíere femper prodíte ín publicum: Iam nímiü íneptuses, nímíum muliebrífaftui tríbuis, corrumpís exemplo tuo Atheníenfiüi matronarü mores& modeflía. Hec aMelanthío dicta ínz gentiplaufu abomniítheatro excepta funt, Ferunt ínfuper nobilé quanda mulíer£ genere loz nicam Athenas profectam cum ín uxoris Phocionis amícitía ueníffet, aureos illi torques,uae ríjsipgemmís díftincta monilía,mundá fuí corporis, oftenta(íTe, T um ílla, meum ueto, ínquit, ornamentü eft Phocíon, Atheníenfium íam uigefimü imperator.Phocíon fílío Phocio cum cu peretequeftrem certare ludum,permífit,non tam uictoríz defiderío, quàm utadolefcentís cor puslongepríus ufu& labore exercítü,robuftius GC agilíus redderetur; ut illum ludort& delecta tionepelle&um,à priori uíta fi fierí poffet abduceret, Erat ením intemperans Phocíus,& uíní immoderatíus appetens.Potitus eft adolefcens uíctoría,uniG ex aequalibus fuís,cum tamen id pletíg; omnes peterent, parandí ob uíctoría epuli munus tradítur, Coenz itaq tempore Phoa cion firatís íam tríclínijs ueniens,cum ple rag offendiffet pauló delícatíus fplendidíusty parata, ín prímís uína uarío mífta aromate pedibuslauandis appofita, Quid finís;inquit,o Phocíarchí triclintihunctuam hoc luxu fcedare uíctoriaz[ntemperantía uero filij cum nulla poffet artead ingenuos mores transferre,Lacedxmone illum tandem ín flíituendum adducít,& ínadolefcen tíum locat ordíne, Viifa eft eares Athenienfii animos íncendifTe, arbítratos Attíca ignitatem atq; doctrína fummis ubíq; laudibus cele idem& primarius cíuis,peregrína dífcipli bratam fperni contemnítp, quod grauiffimus homo, ná íllorá moríbusprartuliffet. Tunc Demade ítaPho cioni loquutü aíunt:En quíd prohibet 0 Phocion,quo minus po ulo Atheníenfiüínanimum RS! índucamus;ut Laconicam difciplina ín h lorum forma& inflitutü traducere/mep anc cíuítatem excipíante uelíntáy patríos moe ilz rofeco fieadem tibimens eft;& ferende€ fuadendze N:5 PLVTARCHI' PHOCION C legisprincipemfore polliceor. Quid níferas& fuadeas Phocion inquit* quandoquidé nemg te magis eft eíufmodilaudandilegem idoneus, INam tíbí uní maxime omntiü cíuítas íure credí derit,hominí unguentato,& myrtumundígiredolenti,quo ue nemo uíderí cupiat aut ín uefii; tu fplendídíor;aut domi lautior,aut ínomnií luxus genere delicatíor, Tíbi,inquam,ciuitas iure credíderít,cum de frugalitate,de continentia, de neglecto corporis cultu, de labore, de uigilís, de paupertate, de duriítfimís deníc Lycurgilegibus earumt laudibus difputabis, Ea tempefla te Alexander tríremes ex foedere fibi debítas ab Atheníenfibus poftulabat,Eí poftulatíoni the tores Attící magno funt ftudío adwerfatí. T'um Phocion íuffus fententia fuam dícere,Ego, inquit, uobis aut armís uíncendum fentío,aut uictoríbus plane obtemperandum.Pytheas homo tunc nouus erat, X nuper in R empub, cumlargiendo, tum populü blande falutando afcitus: cuíuscum quotidíana dícacítate concíones obtunderentur, Phocion inquit, tacebit ne unquá homohíc nouus,€ populi Atheníenfis emptítiuseHarpalus ab Alexáadro fugiens cum íngens tíauro ex Afia Athenas traíecerat, Ad hunc certatím continuó confluit magna cíuium uis,au: rímagís quam homínís amore compulfi,in prímisp oratores,et hi quí quzflü ex pulpito facíe: bant. Hos Harpalus exígua largitíone pellectos facile fibi emptítios effecit, V bí uero Phocios nis,quemante omnes beneficio fibi deuínctum cupit,integrítaté conflantíamd intelligit, ualie díorí retead huiufmodíaucupiü opus effe ratus, feptuaginta illi dono talenta mittit, orat ut fefe fuasty fortunas in fidem& clientela accípíat. Indignatus Phocion ad nuncios uerfus, Au: Pbociotiis cott» ferte iflhzec,inquit, hominü improbiíTimi, meoj nomíne maerore& luctum renuncíate Harz Slaniis. palo,nifi4 corrumpenda cíuítate manü abflineat. His uerbis fibi metuens Harpalus,nemínem deíncepsauro eftoppugnare adortus, paulo&p poft plané perfpexit plus fibi ex largitionibus detrímentí,quám comodí comparaffe, Mox ením cum de illo apud populá ageretur, eosome nís quos doníslabefactare quafierat,ut fe fumptíauri fufpicione exímerent, fuae caufze palám aduerfos habuít, Contrá Phocion haud mínus uerítatis cultor, quàm eiufmodi críminationis intrepidus, Harpalum apette defendere;affirmare tanti uiri non efTe faluté afpernanda,€ Re: pub.fe putare ut ille uitam Athenis degens, ciuitatis temporibus fi cafus dederít, prarftà adeffe poffit, Harpalushís auditis, gratíá Phocíoniquequo modo referre conatus, ubi homine uidit D omniundíc exploratoaditu,uelut munitiffimà arcem, donis inexpugnabile flare, ad eius ge: nerum Charíclem fefe conuertít, bomine ficut ingenío parum integro, íta cító in malà famam ex Harpaliconfuetudinelapfum. Harpalus ítaq; multa Chariclem generum Phocíonís fami» líaritate complecii,ei fe fuat omnía facilecredere,(iquíd fa&o confultoue opus effet, eiusope ra& fententía potiffimü ud Feruntáy mortua Pythonica nobili fcorto,quam Harpalus amore infano deperibat,ex eap filiolam fuftulerat,condendi magno(umptu fepulchrí curam Chare cli Harpalum tradídi(Te.Erat ea procuratio genere ipfo abiecta& fordida,& ignomíníà auxít ipfius tumulítenuís€ mentíto fumptu míníme refpondens ornatus.Extat ením adhuc fepul chrum illud fecus Hermaum,quá ín Eleufinam ex urbe eft(ter, ín quo níhíl omníno cofpicitur dignum trígjnta talentis,cum tot Charicles reddíta impenfz ratione ab Harpalo exegifTet, Har palus deinde morbo oppreffus natur tandem conceffit. Eíus filia quam Pythonica partu adi derat,ín Phocionis ChariclísG tutelam relicta,& díligenter ab hís& perhumane educata eft. Etcum Charicles male admíniftratx Harpalíanze pecunie accerfitus reus, fruftra oraret foce: rum,ut fuz caufz patronus adeffet, Ego te, Phocion ínquit, honeftis tant& in rebus generum mihíadícíui, Alexandri mortem Afcepíades prímus omnium Athenisrenuncíauit,cui Dema des credendum effe negabat, quía tantí odore cadauerís primo dieimpleri orbem terra par fue rit, Cum uero populá uíderet Phocion res nouas molíente,furgentes motusomni ftudio com peícebat,ad tumultuofum quency accedebat, hortabatur ut certíorem huius mortís nuncium expeciarent. Et cum multitam ígnarí uerítatis quàm nouandarü rerum cupídí pro concíone clamarent Afclepíadem uera dicere,Phocíon ait:Si hoc hodíe uerum eft,& cras erit,& perpe» tuó deinceps uerum.Q uare per deos immortales uírí Athenicfes uos oro,nepracipítes ín no ua ream on filia, fed grauíter&p tute& ita de Repub. flatuamus, ut noflrí pofthac cófilíj noa peeníteat,Ea tempeftate Leo(lhenis erat Athenis ampliffima autorítas.[s ad ínferenda reliqua Gracie arma populum quotídíanis ftímulis concitabat:qui cum Phocíonem fibi aduerfantem percontemptí rogaret, quídnam toties imperator Reipub. profuiffet: haud parum equidem Phocíon ait,quí cíues meos ut propríjs tumulís conderentur effecí, Huic quog fuperbe mul ta& yatía de fe actanti, Sermones, ínquiít,tuí cupreffo funt plane fimiles, nam magni funt, X nullos fructus ferunt, Et cum exurgens Hyperides fic Phocionem interpellaffet, Quo igítut | tempore *A tei de ne nu rei ex LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE, 284. ! tempore gerendi à nobísbellum cenfebís? Tunc,inquit, cum milites uídero fuos ordínes non deferere, diuites libenter tributum conferre,& oratores à peculatu penitus abftínere. Leofthez nesigitur dux tandem ei bello prafectus cum íngentís copías co&yiffet,& multi mortales tum e numerumcum mílítis ornatum admírarentur,rogatus Phocíon qualís fibi ille exercitus uidez retur; Belle me hercules,inquit,ad ftadium decurrendü infiru&us: longiore uero bel'i curfum n a expaueo,quod cíuitatí nofira íntelligo necj naues,negp militem,neq; pecuníam in fupplemen C uum fupereffe, Q uíbus uerbís pauio poft attípulatus eft ipfe rerum euentus. V tprímum enim! : citeductus exercítus,fequundo Marte pugnatum eft;Boeosjj collatis utríngy fignís proflígatí, Antipater in Lamíam fugatus& conclufus, Ea príma fortuna cíuitatem non minorí fpe quàm gaudio inflata extulit;Iudí per urbem paffim in(tituti:templís omnibus& delubris fupplicatío nes gratítp dijs bene fauentibus babitze.[nter hxc nonnullosferuntà quibusPhocion de moe uendobello díffenferat,e& exprobrandi gratia rogafTe,nunquíd hzcuellet non eueniíIe.Q uíe busille, Minime quidem, ínquít, nec me propterea confilfj poenitet meí, Eccum frequentes€ vd.Max.lib.| aftris nuncij fuperalíum alíus profperüaliquid quotídie nuncíarent, nunquam'ne inquit, fí« 5.cap.8. I nem hís uíctoríjs faciemusc Mortuo ín ea expedítíone L eofthene,ueriti quidam ne Phocíon fí illifübrogaretur,bellum ín pacem uerteret,homínem quendam adornant, ficut ignobile fama j] & genere, íta pulchreadmentiendum ínftructum. Hicdum ímperatoría haberentur comitía, exurgensaít, Setenerisab annís Phocionem non uulgariter dilexifIe, primamép puerítia fub E codem praceptore;& reliquádeínde tatem fecum familíariter exegiffe,(e quum beneuolenz | tía,tum illius uirtute adductum, de falute hominis folícite cogitare, l'anti uiri uítae ac laboríbus» |] effe parcendum, illum anguftíoribus Reipub.temporíbus feruandum,cui nec fimile ciuitas, : neq; proxímü quenquam haberet. Abunde ídoneum effe Antiphilum quí huícimperator bel | lopraficiatur, Hís commentis cum populum in fuam fententíà traduxifTet, accedens ad eum "LT X 0 46d e W/ 7|d —— X Phocion,Ego te,ínquít,nulla aetate condifcipulum,nulla familiarem aut cognitü habuí,& amí cum ex hocdie perlibenter accipio,quem intelligo quaqua ratíone adductum& comodís& fa | lutímez confuluiffe. Atheníenfesíra percítí arma uidebantur in Boeotíos effe moturi. Coepít Phocíon per íd temporis ímperator,íncen(e multitudini primam obfiftere:tunc nonnulli eius | B capítí metuentes,illum hortatí utab incepto defifteret;czdem ei parata effe fiinfanz plebi fem peraduerfus,cum illius ira& furore pugnauerít, Q uibus Phocion:Iniuría equidem peream,fi ro falute Reípub.certans cecidero:fi uero contrà,iure& magno meo occumbam merito, A ft ubi uidit nihil fe confilio aut uerbís proficere,populumáp furent ín bellum& arma ruere,aftu illoscohibendos ratus,quamprímü edici per praeconem tubet,omras quí intra fepruagefimum annum ac pubertaté eflent, ftatim dimifla concione armatos adeffe, fumpto& quíng dierum cGmeatu;fefe confeftim fequi.Ortus continuó tumultus eft, Namhi quos íam atate confectos íaualídum corpus ipfa&p naturz lex emeritos fecerat,edicti crudelítate acríus incufabant,Q uís busPhocíon:Qouíd hoc intemperiarü eft? quídnam ego íniuriz uobis facío, fi& ipfe octogena tíus inarmisaderocHac fiquidem arte mutatosillosá bellí impetu ad quíetem ocíumép tradu xit, Sub ídem tempus nuncíatü eft Mitionem cum frequentí Macedonti manu, rultog item mercenarío milite oram marítimá crebrís excurfionibus deuaftare,& ad Rhamnufiü ufcg pro» ereffüm omnibellíclade adíacentem agrum peruadere. Tum Phocíon raptim coactas educít, copías, Macedoni quàcelerrime occurfurus. Caftrís itaqj intra confpecü hoftíum pofitís, cum pleri; ex fuis aliunde alíus ad eum concurrerent,atcp officio uelut ímperatorio fungétes dícee renthíc quidem,proxímü e(fe tumulum pedite occupandá:ille, Macedonem equite circumue niend,alíus aliundehoflem adoriendum, ftomachatustandem,O hercules,ínquít,ut multos hicimperatoreshodíeuideo;at paucos milítes.Suis deindeín acíem explícatisunum ex militia bus uidet rélícto ordíne aliquanto longíus in hoftes prodire. FTic deínde confpecto Macedone quíacer in armís fibí pugnaturus occurrerat,pedem metu referens,fefe contínuó ín príftinum locum recipit, Tum Phocion:Non te,ínquit.hominum ignauíffimebini iam defert ordínispu det/nam& quem imperator locum tíbí decreuerar, X quem tute tibi locü delegeras,relíquiftí, Conferío tag; prallio, breuí mora proflígatti hoftem longe latecp dífiecít. Fuit ea ulctoría cum ipfius Miítionis,tum aliorum nobili caede infignis, His ita geftis, Leonatus accítís ex Afia Maa cedonibus, grzcas quoq; copias in Theffalía cum Antipatro iungit. Pediíti przerat Antiphía lus;Menon Theffalus equiti. Hos Phocion cruento marte fuperatos fudit. Cecidít ín eo praes lio Leonatus, infefto telo acríter dímícando traiectus. Secundum hanc Crateruscum íngentí militum ui ex Afia traíecít ín Graecíá; Cum eo quogp inflructis copijs in iili i pugrhtum PLVTARCHI-PHOCION | C eft. Ancépsdíu certamen fuit,ceffitip tandem Grzcus uiribusaliquanto ínferíor haud tlapna I| tamen accepta dade, paucístp ferro abfumptis:quanqua Graeci pauló poft in Antipatriporefty tem fua culpa redacti funt,tum ob contemptosab fe duces, quos necatas, necrerum ufus, nec gubernandi perítía imperío dígnos fecerant,tum etíam ob ipforum ígnauíam, quíut Antipa: tram uíderunt fuis admotum moeníbus,uano metu perterríti,et urbes€ libertatem pariter tra dídere, Pofl hzc Antipater ínfefto agmíne Athenas petíturus uidebatur, tum Demofthene, Hyperídestp capitis metu ex utbecefferüt.Eratea tempeftate Demades& fenatu& omni pus blico eiectus munere,cui neque cqmítijs intereffe,néque ulli confilio publico tunc licebat,quia pecuniam qua illum Athenienfes mulciauerant(fepties enim falfi damnatus fuerat) nondom | foluerat ob ínopíam,[s igitur priftína fibi ob iniquitatem temporum ufurpara licentia, tulitad Wi populum utlegatiad Antipatrum de paceacturi cum imperatoria poteftate mitterentur, Plebs metuensad Phocione ftudíofe confugere, eius opem& confilium implorare, ílli uní fuam pae 1h tríxG falutem comíttere, Quibus Phocíon: Sí míhí credítü,íinquit,effet, cunc cum ocíofis 0s TE| bís confulebàa;haud nuncprofecto tumultuantes confuleretis cuí potiffimum ueftraG credere i debeatís.Cum Demadis ergo fententía populo placuíffet,Phocion omníum confenfu legatus ad Antipatrum míttítur.Híc cunc in Cadmea ftatiua habebat, reficíendo armandog militi íns tentus,ut índe ín Atticum agrum írrumperet. Phocíon prímum omnium ab Antipatro petit ut Atticis finibus quoad agatur de pace,abftineat, Craterus íniufle idà Phocione peti dicebat, negabat enim prudentis effe aut boní ímperatorís, exercítum ex fociorum agris atque opibus alere,quem tuto líceathoflili pra paftü locupletare, Tum Antipater apprehenfa legatídex« tera,danda eft,inquit,hzc Phocíoni noftro gratía,de cxterís uero iuffit(ic ipfis Atheniefesrem permítterequemadmodà ín Lamía Leoflheni permififfet ille.Inde Athenas rediens Phodon, ubípopuli confenfu firmata funt omnía, Thebas contínuó alijs cum legatís emítrítur, Horum Xenocrstisphi principe conflat Xenocratem fuííe philofophum,cuíus de uita,moribus, uírtuteG, canta fuit lofophi autori, mortali ea tempeftate opinio,tanta nominis apud omnes fama celebrítas,ut uulgó credere: tas, tur,nullum effe hominis tam crudelem, nullum íta ferum& concitatum animü,quem non ud folus X enocratís confpectus ad manfuetudine, fuí&p ueneratíonem,& amos traduceret. Sed D fefellíthanc homínü opinionem íngrata quxdam Antipatri& bonis ínfefta malíenitas, Nam cateroslegatos humane complexus, hunc unü non dico non falutare,fed nec afpicere quídem faftínuit, l'um Xenocratem benefecumagi díxifTe ferunt,fi fe unum Antipater fuz ín Athe: nienfes íngratitudínis& perfidíz uereatur teftem.Eum deínde dicere incipientem,tacere tan: dem cum obftrependo;tuataduerfando& cominitando cogit, Phocion ítaq; cum poft Xeno cratem fuz cíuitatís caufam peroraffet, Antipater ín amicitíafe populi Athenienfis manfurum reípoditpermiffurumá ut ibípatríjslegíbus uiueretur, fi Demofthenes fibi& Hyperides de: derentur,fi magiíítratüi more maíorüd cenfu creauiffent, fi fuum pracfidia in Munychíàa Athe: narum arcem accepiflent,fí denícy abfumptá eobello pecuniam, acceptady damna refarcirent, Has cxterílegati condítioneslxto excipiunt anímo:at Xenocratem dixit: fama eft,(eruisillas adeó belle nfodeftas fore, liberís uero ficuti d uriffimas,íta& repudiandas omniíno.Cum autem Phocíon oraret Antipatrü,ut arcem uellet eíusip prefídíum in Athenienfiti manere poteftate, nonnullí Antípatrüitarefpondiffe tradunt: Volumus equíde omnía tua gratía facere, his exce ptís quz aut tibi pernicíeí,aut nobis perículo ueníre poffint, Quanquialij non hcdixiffefcri bunt Antipatri, fed rogaffe Phocionem, uellet ne uas effe pro Athenienfium fide& conflan: tía. ípondere& populum, fiarcem íllí& prefidiü reliquíffet,ía pace fua; amícitía permanfurti, nihil tumultípofthac contra fe excítaturü, T'acente Phocíone,& repetenti haec uerba Antipaz tro hihil przterea refpondente, Carabum quendam Callímedonté procacemhomínem& lí bertatís hoflemacerrímü profiliente díxiffe tradunt:Et fi fpoponderít hic,ei ne credes Antípa ter? Atheníenfes ítagy accepere pra'fidium,cuius fuit praefectus Menyllus,homo& ingenío mí | tí,€ Phocioní neceffitudine iunctus. V ífa eft nobili(Timze ciuítati triflis nimium& fupetba ac infolens ea conditio,nectam ad A ntípatri firmandam potentía,quám oftentand lícentíz, ín ferenda Contumelíz caufa excogítata. A uxít autem homínü luctum atq; mocrorem tempus ipfum,nam ad xírj.Kal, NNouembresín arcem eft accepta cuftodia, quo fcilicet die magnorum myfteriorum Athenis agebantur folennía,& lacchus, hoc eft L ber pater ín Eleufinam exu be tranfmíttebatur.Igítur ha deorum immortali& cerímonix haud mínorí Girzcorü celebritas tequám ueneratíone confici folitz, cum armorü ftrepítu, tumultu militari confunderentut, pluriinis occafioni fuere mortalibus,ut extínctum claríffimae cíuitatís fplendorem, obrutamg dignitatem A d [t -""4-« ex. LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 28$ a dignitatem lamentis& fletu conquererentur.Exactam fuperioris aeui felícítatem cum przfenti calamitate conferebantR epetebant anímo myflícas illas& uoces& uífiones,quas melioribus Reipub. temporibus incredibili admiratione ftuporeg; uel ipfí Athenaráü hoftes excípíebant, utdeorum numína tuncuíderentur id fibíex omni terrarum orbe clarí(fimü domícilium delea giffe, nuncuero deos ípfos uelut íratos uenifTe fpectatü Girzcíz miferías atq; ruínam,& quafi exprobrata fuperiore fortuna, nunc ignomíníz caufa fancti(Timum ex omnibus& íucundi(Ti mum contaminaffe diem,ut quí lzetiffimus effet antea appellatus,nunc mutato nomíne mifera bilis, macftusqp& fibi& pofterís díceretur. IMemoría uer» prodítü eflpaucos anté qudm hxc eueníffent annos Dodonídes oraculum Atheníenfibus xdídiffe, quo confulebant arcem Pals ladisab externís uíribus dilígetí(fime cuftodiri.[tem per eos dies ferunt quibus euenerunt bac, uí&ímas myftícis ínfulís círctiuolui folítas, mutato colore atras ex puníceís uno tem porís puna &ofadlas, cum príftínum tamen colorem relíqua omnís príuata fupellex retínuiffet, Et facera dotem aíunt cum porcellá tranquillo ín portu lauaret, cetum derepente emergentem ab ímís corporís partíbus ad uentrem ufque deglütíui(fe, quafidea cíuitatem hoc uoluerít monuifTe prodigío,ut fuperíores urbís partes marítímis ínferíoribusqy amícis cuftodírent,Mlenyllus mie lites quos fecum ín prafidíum duxerat, ab omniprorfus íniuría íra continuit, ut nihíl trífte Atheníenfibus íntulerít ea conditio. Eos quí.ex foedere ob inopíam& egeftatem€ cíuítate funteiecti, fupra duodecim millia fuiffe tradunt, quorum pars ín urbe manentes hac noua dez honeftatí contumelía, fpectaculo mortalibus erant, pars reliciís patríjs laríbus, ín Thracíam mígrauere: ubí cumagrum illís Antipater& urbem definíuí(Tet, quodam ínclufi uelut cara cere uidebantur, Indígnus autem Demofthenís in Calabría, Hyperídísqp apud Cleonas ína terítus, de quibus alio díxímus loco, Alexandri Phiílippígg nedum extínxít odíum, uerume etiam defideríum excitauít licuit Athenienfibus íd tunc dícere quod agricolam quendam ín Phrygía dixi(fe conftat, Nam pofteaquam trucidato Antígono occtfores eíus rerum potítí, omnigenere íníuríarum mortales fibí(ubiectos affecerant, agrícola quídam agellum fodiens rogatus quídnam faceret, Ego fufpirans, inquit, Antigonum quxrito. Hocipfum lícuít per íd tempus Atheníenfibus dicere,cupere fcilicet fe Philippum, Alexádrumd. IMemínerant ením quantus fuiffet ínregibus illísfplendor, anímíG; maieftas, quanta rerum geftarü gloría, quana tum ínomníregía uírtute lumen atque preftantía,quos tametfi hoftes fibí;iratosty habuilTent, fuifetamen illorum,ut ín anímo celfo generofoG, facilem iram atque placabilem. Contrà ue ro Antípatri truculentum& crudele imperíum eo erat omnibus duríus, quo afpectu facdo, deformique, fordido& popularí amictu, uictu parco plane uulghrí, regis fpeciem ac dignis tatem mentiebatur, Atquí Phocíon precatus Antipatrum, complures exilío foluit, multisás ítem quorum unus Agonides fycophanta fuit, effecit ut Peloponnefum habítare líceret,ne ue utceterí Gracia eiecti ad incolendum T'narum,aut Ceraunícos faltusrelegarentur.[nterea Phocion cíuítatís cura fufcepta, eos quí íngenío fuiffent miti& urbano, magiftratibus honeftas bat, Sedítiofos& nouz fortuna cupídos, quos nec impofitum íugum, nec ablatacalcitrandí lícentía fatis edomuíffet, ad tellurís& agrorum colendorum curam ftudíumd conuertít. Xe nocratem uero ex ínquílinorum ordíne quum ín cíuíum numerum transferre uellet, Nuna quam, ínquit ílleoe commíttam ut eíus cíuítatís appeller cíuís, quz ne talís fieret, omnídíligena tía legatus elaborauí, Cum uero Menyllus Phocioní pecuníam dono miífífTet, refpondifle ila lumtradunt, Alexandro Menyllum neque effe prftantiorem, neg; honeftiore nunc effe fue mendioccafíonem,à quo etíam maiora repudiarit. C uum autem à Menyllo eam ut Phocío fia lío famendam permitteret rogaretur,Phocius,inquit, filius fi uítam& mores compofuetít, uía uetille quídem paterna hereditate contentus: fi prodígus, ut eft, ímpurus que perflíterít, nec argentum hoc fatís futurü fcio. Antipatro autem íníuflum quippiiab eo per nuncíos flagitans ti; Non habebit me,ínquít,& amicum paríter& affentatoré Antipater. Antípatrum quoque plerunque dícere folitum accepímus, duos Athenís fibi effe amicos,Phocionem,Demademá, quorum alterinunquam potuífTet ut caperet(uadere, alterum nunquam potuíífetJargiendo explere, Paupertate etenim Phocion,quafi praecipuum alíquod uirtutis decus& argumentum excoluít, qui Atheníenfiüi toties ímperator tantam opulentíffímorü regum beneuolentíá con fequutus,omnem tamen xtaté pauper díuitijs contemptís exegerit, At uero Demades íngena tes díuitías ficuti quzefitas turpiter,ita luxuríofe dífiectas profudit.In quo quídem non neceffi2 tas, non ratío, non honeftas, fed fola líbído modum fumptibus ftatuebat, quí fibílaudeng ex impeníis non modo turpibus, uerumetíam patríalege uetítís quxrítabat, Nam cum Athenis .PLVTARCHI^ PHOÓCION c. effetlex, que peregrínum uetaret publicis ludis in theatro faltare,& mille drachmarü mulá índiceretur ludi prafecto, qui faltatorem eíufce induxiffet, Demades cum ludos ipfe pararer, poena nihílo mínusquám legis ueneratione neglecta,centum& eo amplíus magno undiq; iy díoconquifitos aduenas faltatores ín theatrum admifit, millenasqp pro fingulís exoluit drach: mas.Demez uero filij nuptias regío fplendore parauit, ín quibus eum íta filío loquutum ace: pimus; Matrís tuz nuptías ó Demea uix uel uícinorum quifquam fenfit cum ducebatur, cum tuz nunc€ príncipibus€ regibus celebratz fint, Cupiebant uehementer Athenienfes Ma; cedonum leuaríprarfidío,Phocion&fp propterea importunius ea de re agítabant, quafi ís unus efIet,cuíus dígnitatí ac beneuolétiz id ab Antipatro faciledonaretur. Phocion fiue confequen da reídefperatione perterrítus,fiue,íd quod arbítror,populü ratus modeftíore bocmetu quie tíoremdin ciuítate futura, nullis adducí precibus potuit, utíd munerís uellet accipere. Tribu: tum uero ut ín aliud dífferretur tempus,líbensab Antipatro ímpetrauír, Populus Phocione conuerfus ad Demadeé,facile illí fuadet ut proauferendo przfidio legatus proficifcatur.Dema: des íumpto fecum Demea filio,ín Macedoníà uenít,fato quodá tunc, ut uídetur,eà profectus, quo tempore letalí ualetudíne Antípater tenebatur, Nam Caffander, cuíus erant prímz par; tesapud Antipatrü,Demadisad Antigonülíteras nuper ínterceptas habebat, quibus íllum ex Afia ad occupandà Girzcíam íam uelut ex putrí uetereG filo pendente accerfebat, Antipatrü fcilicet filum putre per concumelía appellans, Caffander ubi primü iftuc uentum eft, parentem natum íubet prehendí. Prímus Demeas intra paternos finus carnífici iugulum dedit, ítaut Demades cruore natífoedatus,flebile cunctís mortalibus fpectaculum fuerít.Ipfum deinde pa trem multipliciaffectü contumelía,& prodítore íngratumdp fxpius uocitatum,tandem crudeli ter trucidauít, Antipater moriens Polyperchontem imperatore conftítuit, tribunü uero mili: tum Caffandti, Hícrege uíta functoin fpem occupandarü rerum elatus, omní fublata mora INicanorem períndeac Menyllo fuffectum Athenas mittit, qui Munychisantequá Antipatti uulgaretur mors,ab illo recipiat. C) uod cum ceffiffet€ fententía, pauló poft re patefacia, Pho: cíoné populus ínfimulare,quaft ille INicanorís gratía cognita Macedonis mortem filentio con: texííIet.Phocion popularileuitate neglecta, Nicanoré nihílomínus conueniensínlongádiem fecum tra&o fermone,beneuolum eum mítemtp Athenienfibus reddidít,à quo etiam ut the tricosludos ad leniendü moerorem populí multo fumptu& fplendore infirueret, impetrauit, Secundühzc Polyperchon,cui relicti filij curam líquerat Antípater, dolo& aflu cum Caffe dro agendü ratus,epíftolà regís nomine Athenas míttít, qua fe illos fcribit priftínz reftítuereli bertatí,permíttereGy ut more patrío, ueterí& lege cíuítas gubernaretur, Eo confilio infidiasPo lypetchon fefe Phocioni parare credidít. Nam cum conftituiffet animo Athenas ín fuam redi gerepoteflate,nihil fe non eiecto Phocíone confecuturti putauit.Pbocione autem facile perdi: tum írí,fi eiecta ex foedere cum Antipatro paupertas ín cíuítate recíperetur,& fi factiofi& po pulares Repub.nancifcerentur de integro.Igítur cum motus ob hafce literas excítarétur Athe nís,uíderetyr&p plebsadres nouandas plurimü inclinata, Nícanor populí colloquíi petens, ín Pyrzum coacto ibifenatu prateríjt,fefe, corpus ac falute folíus Phocionis fidei tradens, Der« cyllus ínterea,quem regís nomíne Attíca tuncregio praefectum habebat, infidias Nicanorí pae rat, ut eocapto Caffandri deinde prafidium Munychía eijcíat.Prarfenfit dolos Nicanor,& in Munychíam permíttente Phocíone fefe repente recipiens, cum Dercyllí fefelliffet infidías, putabatur ulcifcendae íníuríx gratia aduerfus urbem confeflim arma moturus, proptereag Phocionem uulgà incufabant,quod Nícanori fugiendi fecerit poteftate, Contrà Phocion fele : alebat fecurü omnís perículieffe,& INícanoris promiflis íta fidere, ut ex eo níhil penítus fpera retboftíle. Quod fifecusacipfe putabat eueniffet, mallefe tamen acceptae quám illatz íníuriz & pigere,& reum effe. Hocfi Phocionís dictum ín fe nud& confideres,uidebitur illud profedo honetti,conflantís€ fidelís animiímagine plane referre:fin autem ad patríz conuertasperícu la, memínerísi illam non hominís príuatí,fed fummü gerentís magiftratü uocem fuiffe,nefcio an pauló feueríor ílla fuerít, quàm uel patríx píetas,uel magiftratus íura, uel neceffitudo cíui poftulabat,Nam quod Nicanoré permiferit Munychiá repetere,non id fecit quía cíuitatemfü fpícaretur ín manifeflü bellá impingere,fed amicítie iura, datamtpà fe Nicanorí dextra fuo huic crímíni praetendebat, arbitratus quíeturü illum promífTz fibi pacis pudore, nihil tumulti, nihil iniuriarum Atbeníenfibus illaturum. Alijs etením argumentis plané perípectum eft Phocío: nenjillilonge plus aequo credidifTe,quem cum palm plerig; crimínarentur quod Pírao para ,retinfidías,tranfmítterettp peregrini milítem quotidie Salamína,& multos ítem Dirai accolas auro w-—— we— gH NO ax)"Teo 0M fi" n rmms5 LÁPO FLORENTINO INTERPRETE. 286 5 autofibiconcilaret, non adhibuit aures Phocíon, falfas eas effe calumnias arbitratus, Co uin& Philomedé Lampreum contempfit,quí eiufce fufpicionis metu ad populum tulerat, ut omnes arreptísarmís ad imperatoris fignü prafio effent, INullaením ratíoneadduci potuit, ut ijs qua: Nicanorcontta cíuitatem moltebatur,adhiberet anímüi,quoad ille e Munychia impetü cum are matís faciens,foffam Píraco uallumq círcunduxit, Tum Phocion tumultuantem populum fru fira conatus educere,& odío& cotemptui omnibus erat.Dum haec ita geruntur,Polyperchon Alexandrum filíum cum ingentíarmatorum numero mittit ín fpeciem quídem ferendae Athe nienfibus opíscontra Nícanoré,re autem ad fubigendam9íi poflet, urbem ínteflíno íam morz bo languentem, Fauebant eí exules fermé omnes, quibus fuo iam beneficío reftítutís cíuítate fruilicebatifauebategenorum turba;qui KR eipub.per íllum reddití,eopotiífimü pacto relaturí ratíam uídebatur,Concio igítur ex omni mortalia colluuione congerítur,ín qua eíecto magís firatu,Phocíoní nouos imperatores fufficiunt. Nec Athena hoc unquápericulí effugiíTenr,ní crebri dlandeftínidy INicanorís cum Alexadro congrefTus prope maenía fzpius deprehenfi il lorum patefeciffent concordi,& Athenienfes eíus perículi cautos reddídifTent, Secundü hac Phocion reus prodítíonís accufante Agnonideaccerfitur. Eo metu perterríti Perícles& Calliz medon cám fe ex urbe furripiunt,Phocion& ipfe relicta urbe ad Polyperchonté fe cofert cum paucís, cum quis& Solon Platxeníis,& Dínarchus Corínthíus funt profectiaambo Polyperz chonti neceffictudíne& familíarítate coníunctí,Caterum Diínarchus morbo Blatez correptus, compluríü dierum moram ítíneri illorum adiecit, Hoc interim fpatío rogatione tulít Archefira tus fuadente Agnonide,populotp probante, ut quí Phocíone accufarent legati ad regem con tinuó mítterentur. Eodem tempore& ípfilegatí,& Phocion Polyperchonté peregre cum rez geprofectum affequuntur ad Pharygas.Is eft Phocidís uícus ín radícibus motis pofitus, quem Galatam nuncuulgo appellant.Ibí Polyperchon aurea umbella pofíta, cum fub illa fedentem regem conftítuíífet, Dínarchü contínuo comprehendi íuffum uaríjsaffectum fupplícijs íuguz lat.Deíndelegatis Athenienfium poteftate dícendi facia,ín ipfo ftatim confeffu rumultuarí& mutuís accufatíoníbus conclamarí coeptü. T'um Agnonides, Míttite nos,inquit, Athenas ome nes& uínctos,& una conclufos cauea, ubí de cuíufque fupplícío populus decernat ac flatuat, Eam uocem ín ríifumregem foluiffe fertur. Macedones autem& peregríni quos audiendi defíz deríum traxerat,ut eo ín loco accufatio ínftítueretur legatísínnuebant.Fuit ín eo iudicio partiü períníqua condítío,nam Phocioni dicere pergentí fxpius obflrepens Polyperchon,baculo tan demtellure percuffa abactum illum filere coégít.Hegemone uero fuz ín populum fidei& bee neuolentíz Polyperchontiís teftímoníum ímplorante, cum íllí Polyperchon refpondiíTet ira» tus ut defineret ímprobe de fe coram rege mentiírí, profiliens rex eum pilo tranfuerberaffet, ní Polyperchon íllum extemplo complexus cohíbuiffet.Eius tumultus caufa folutus cóofeffus eft. Tum Phocion& quí cum eo aderant, lictoribus cuftodiendí traduntur; relíqui eius comítes, quos melior fortuna tunc forté abfentes fecerat, mutata uefle,capíted uelato, falutem fibí fuga comparauerunt.lllos itaque Cletus uínctos reduxít Athenas,non tam,ut aiebat, guod de illoz rum criminibus iudícato ftatueretur,quám utcapíte plecterentur ínívdícatí. Fuít íd(pe&acue lum cunctis mortalíbus& moeftum& miferabile,uiros illufirium factorü,omnísi laudís glos ríaprzcellentes,latronti more compedítos,plauftrísG ínuectos per Ceramicum(id erat fcortos rum díuerforíum) fpectante populo ín theatrü peruehí: quos ibí Cletus(gnomíníz caufa tane díudetínuit, quoad exomnihominü labe concio d magiftratíbus aduocata eft; qua non man: cipium,non peregrind,non lenonem, non perdítiffimü deníq; quempiam exclufum fuiffe fe» runt,fed uolentí cuíqg& theatrum,& pulpitum patuí(fe. Hic regis pro concione recitantur líte rejn quibus manífefto fe reos prodítionis illos deprehendiffe fcríbitpopulo& Athenienfi iuz dicandí facere poteftatem, quíppe quílíber íam& fuis legibus uíueret. Hís lectis, cum Cletus eosdíftraxiffet in medium, optimus quifcg crudelítate facinorís miferícordía& perculfi, faciem uelare,oculosá tam truci flebility fpectaculo prohibere,folem níhil ufquam crudelíus,níhil uie die indignius affirmare,Fuit ínter hos quí furgensín medía concione dicere paulo Jiberius au deret,feruum faltem effe& peregrínum queng eo confilio abígendum: regem íudicandiarbí tríum populo permiífiffe non ut nefaríe infufteip,fedut legítime,ríte,fancte,de cíuíü capite fla» tueretur, Huic uociplebs ínflammata obftrepit,conclamat aduentaffe iam diem,quo hanc pau corum potentíam funditus deleri oporteat: perdendum effe quicuncg multitudíngoderít, rem Attícamalio íam pacto flare nó poffe, Ad ea cum nemo deinceps refpodere auderet, Phogíon ipfe inter futentis turbx tumultum& uoces uíx auditus, Nunquíd nos, ínquit, iure an iníuría ÉATG soAue ueyisn ; Quxidlos, C Phocion capite damtatus. Ktbenienfina in Phocioné more iu. crudelitas. PLVTARCH!I PHOCION necati par ducitis:Tllis uero íure clamantibus, Quonam modo ígítur, ínquít, de ínauditis iure decernítís?Et cumnihilo tamen attentíusaudiretur, procedens paululum, Ego, ínquít,me ca. pítisreum profiteor prohís quz in Repub.& geffi;& fxpe confuluí, Atíftos o uiri Athenien: fes,quíd eft caufze quamobre nihil uobís íniuriatos occídatis?Cui cum refpondiffent, quoniam tibiamicifunt, fecedens Phocion tacitus quíefcebat, Tunc Agnonides decretü recítat famprie dem ab feconícríptum,cuius hzc ferme fententía; Populus hos fi reos obíectí crimínis íadica: rít,capíte plectantur,Flocaudíto,fuere nonnulli tanta ímmanítate animí,fxuítíatp, ut decreto íd'unum deeffe dícerent, Phocione&ilícet non ante necarí, quám uaríjs effet cruciatíbus& tor mentis afflitus,iubebantG índucirotam infpectante theatro,& ipfos cum flagrís& fecuribus carnífices expediri, Aguonídes feu quod íd xgrís auríbusa Cleto auditü aduertít,feu quia fací nus ípfum& barbarum& crudele nímíü exíítimauit, Cum Callimedonté,ínquit,maftigiam Atheníenfes damnabimus,tunc ea fupplícij crudelitate fzuírelicebitín Phocíonem uero nihil talelaturus fum, Huíc quendà fummíffe dixife tradunt, Recte facis Agnonídes, nami excru cíabítur Phocíion,tibí quíd faciemus* Poft haec cum ad fcrutandam fententia populicírcüduce rentur urnulz,nullís ut ín euerfa concione fedentíbus, quibufdam etíam coronatis, ut plede: rentur capite íudícatü eft.Fuere cum Phocíone damnati Nicocles, Thudippus,Hegemon,& Rithocles.Demetri& uero Phalereum,Callimedontem, Charíclem,alíosip nonnullos qui forte tuncaberant,& hosmortís decernunt reos; Concíone dimiffa, cum damnati ín cuftodià duce: rentur,czterí quídem ínter poflremosamícorü familíaríüt complexus fletu& lamentis mife: ré complebant omnía:at Phocioné cerneres eodem orís habitu incedenté, quo domi olim fole bat ímperator à concíone reduci, INec minore admirationis quàm míferícordiz occafione uiri uultus& gefítus, animíd conflantía& magnitudo mortalibus afferebat, Aduerfaríos tamen eius tanta fuiffe anímiatrocítate,tanta crudelítate& ímpudentía dícítur, ut obuía ínter ducen: dum fzpius facti,certatím illum probrís& maledictis incefferent;auderet£p ex hís unus fputís eíus ora foedare, TuncPhocíon ad magiftratü conuerfus, Cohíbebic'ne quifpia, inquit, hodie huius hominis petulantíáatcy ineptías' Atqui Thudippo cum híc íam trit poculo& infufum uenená confpicíens horruíffet,fleretq; calamitate hanc& crudelis iudicij indignítate,accedens propíus Phocion, None folatur, ínquít, quod íam es cum Phocione moríturus x R.ogatusab. amícís fi quid Phocio filio nomíne fuo díciuellet: Volo equidé,ínquít, ne fcilícet íllatz míhíab Athenienfibus íníuriz reminífcatur, At cum ab eo peteret INícocles ís quem fideliffimü femper omníüt charifTimá habuit, ut príori fibi liceret haurire uenenü; Durum íd míhí quidé,ínquit, óN ícocles,moleftumdp, ta lhen& hoctibí concedendá eft, cui nihil unquam in omní uita ne gandüputarím.lgitur cum& relíquiomnes poculum príores fumpfifent,defeci(fe uenenü di citur: carnifex uero fealíud nifi duodecím príus acceptís drachmís daturü negabat, tantí enim uncíam uenire aiebat,'um Phocion ubíhomine uídit ín propofito flante, ne morti fieret mo ra,examícisunum aduocas, Quandoquidé,inquit;gratís emori Athenísnon lícet,huícquafo precium dao, Erat tunc Munychíonis menfisundeuigefimus dies, quo tempore equefter ot^ dolouífolennem afferebat pompá.Horum pars ín fpecíe luctus coronas auferentes,pars flen: doad carcerís fores conuerfí,eo pacto prarflantiffimi& innocentífTimi ducis interítum ornaue re. Nec mortalium quifquam fuít,ín quo non fuiffet aut ferítate naturae,aut íra,alíadp acerbita: te penitus extíncta humanítas,quí non ímpíü& nefarium duxerít diem illum fancüffimü fem per,& populo Atheníenfifacrum atque folennem;hocpublico píaculo fuiffe pollutum,& c tas per íd faltem temporísmanus àtam impio fcelere non feruaffe, At eius inímicí, quorü nor» dum erat ín uíuum fatís explícata crudelitas, mortui quoque corpus atrocíter infectatí funt, Illud enim nullo prorfus igne fuccenfo; nullo funefto lumíne, nulla denique non honorísmo do;fedne humanitatis quídem figníficatione, A ttícis exportari finibus edixerunt.Dícíturg ex illius familiaríbusneminem eíus corpus contingere aufum, fed Conopíonem quendam cu: randis funeríbus quatum facere folitum, mercede accepta ín Eleufinam deporta(fe cadauer, ibí ignegxagro Megarico fampto, íd concremaffe, Indigenam uero mulierem cum ancillis alíquot ínane ibi conftítui(fe fepulchrum,atque dijs manib us,umbrac Phocíonis ínferías pa rentaífe, Hancipfam tradunt collectoscínetes, gremióquerecondítos, intra domeftícos lares tellure defoffos fepelíuiffe, dixiffeqy, Ego uobis charipenates innocentíffimi uíri reliquias cu ftodiendas trado, uos íllas patríjs laribus, fi quando refipifcant Athenx, reddítote.Nec mul to ppítcum res ipfae edocuííIent qualem Athenienfes przfidem, qualem R.eípubl, omnísq "iuftítie perdidiffent cuftodem, fatuaillí rea(uffu populi conftituta eft, eius que ínuentz relíquía A rel de nís ed: a ba ní: nís uit m -BE-E-E "U.-— FM WW—C9—d—— VO-. DA Ww UC CNPO OU- cC. c LE NE ci m€—————NC X --"——-— A OCC Oo—.-— o» iliud ns itii Dena -ULAPO. FLORENTINO INTERPRETE, 287 a reliquie publicis fumptibus tumulo funt mandatz, Accufatores autem eíus Agnonidem quíz dem capite damnatum ínteremerunt: Epícurum uero Demophilum urbe profugum Phocíos nísfilius proprio telo eft ultus.Phocíusintemperans,perdítusi; puellam ad lenone quempíam eductam mífere deperiffe dicitur,eumáp Theodorum Atheum forté aliquando audiuiffe ín ly» cxo huíufmodiratíunculam concludentem: Si amicum alere honeítum eft,& amícam utíque baud turpe:quod ficum focío uíuere fas no e(t,nec cum focía honeftelicebít.FTacratíone íuuea nístanquam fana ad íntemperantíam fuam abufus amícam feruauít, FIxc unt quz ín Phocio nísuítam congerenda putauímus, cuíus fane interitus lu&uofam Socratís memoríam excítaz uit.[n ambos ením ficutí parí Athenienfium ingratítudine,íta nec difparí Athenarum incoma modo anímaduerfum eft. CATONIS IVNIORIS VITA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, ATONLIS genus príncipitidignitatis& gloriz fumpfit à proauo Catone R^ uiroín prímís claro magnadpautorítatis, ut à nobís in ipfius uíta fcriptum eft. Relictus eft auté Cato parentüáorphanusund cum fratre Czepione& d 3](orore Porcía.Erat& Seruilia Catonis foror ex matre,ethiomnes apudL «7/4 uium Drufum auunculà fuum,uírü& eloquetía& fapientia preftantem, NE i| quíperid tempus prínceps cíuítatis erat,educabantur. Feruntaute flatím Q 7222 d puerítía conftantía& feueritate Catonis confpícua fuiffe. V im nancy has bebant ultra ztaté eíus íncepta,adulantíbus afper,terrétibus aduerfus,tardus ad rí(um,ut perz raro uultü remitteret, Ad íram non facílelabens,fed cum ín eam deuenerat, ímplacabílís, Ad magíftrosauté difciplinasqy delatus ín dí(cendo quidem tardus erat, quz uero femel didicerat, memoriter retínebat,quod ín cxterís quocp natura fit,ut qui celerí íngenio funt,nó mult& mez moria ualeant:qui uero cum labore percipiunt,hí funt perceptorü tenacíores,propterea quod p uelutinurítur quicquid ab huiufmodi íngenijs difcítur. V ideturaute ipfa inflexibilítas mentis caufa fuiffe ut Cato ín dífcendo tardíor effet.Nam paffio nímírum quzdam eft dífciplína,& ut quifg infirmíor eft ad refiftendà,íta facilius in fentétià trahitur.[tatg& iuuenes d fenes,& eegri ij fani facilius credunt:& in uniuerfum ubi quod fluctuat ímbecilliffimü eft, quod fuggeritur maxíme procliue, Paedagogo tamen,ut aíunt,parebat Cato,om niáty faciebat illius iufIu,fingu lorü uero caufas,rationestp ab eo efflagitabar,Erat íllipedagogus Sarpedon;homo comís atqj urbanus,& quí uerba magis quám uerbera in promptu haberet. Puer adhuc cum effet Cato, Latini fummo ftudio conatifunt ut ín cíuítate recíperétur. C)ua de caufa cum Pompzdíus Syl lo uir milítaris,fummaip ínter focios autoritatis propter amicitia que fibícum Drufo erat, domi eius multos dies VOLARE: JURA familiaríor factus, eosrogaffet ut focíospopuli Romae níín impetranda cíuítate apud auunculü íuuarent, Cz pione id fe fa&urü comiter fignifícante, Catone uero níhil ad hocrefpondente,fed oculístorue in hofpites fixis& intentís, Quid tu, ín» quít Pompadíus, ad hac íuuenis refpondes? nunquíd non íuuare hofpites apud auunculum quemadmodá frater potest V bí uero nihil Cato refpondiffet,fed tacíturnitate& uultu negare uideretur,prebendens iuuené Pompzdíus,per feneftrà inde abiecturum fe illum ni(i precibus annueret,commínatus eff,atque ita manibus füfpenfum efferens mínací uultu& acerba uoce concuffit,neg; tamen ab incepto mouere íllum potuit. tay deponens eum Pompadíus adíociosreuerfus,Giratulemur,ínquit,nobís hunc eíIe puerü,qui fi uíreíTet, nullo modo cíuitatem fperarelíceret.AÀ quodá ex cognatis ad coená in natali uocatus,cum czterí puerí ín quada pare tezdíum luderent admífti(ímul mínores& maiores natu(erant autem eor ludi iudicia&& accu fationes& detrufiones ín carcerem)uno ex pueris forma infigni, quía maíore ín cubiculü deductus,& per uím inclufus erat, uociferante, Cato intellecta reí foeditate cucurrit adoftíá, atqs hísquiadítum prohibebant uí deie&ís,puerum eduxit,íratp íncenfus domü abrit,czterís pue risund fecum abeuntíbus.Ita uero ínter pueros clarus erat,utcum L.Sylla equefire ludá quem Troíam uocant, zdere ftatuíffet, ac delectís patrítijs puerís duos prafeciffet, alterumt puerí acceptarentgratía matrís,erat enim filius Metellz uxorís Sylla: alterum uero quí Pompetj nez poserat Sextum nomíne,necrecipere,neq, fub eo ludere uellent,ínterrogati Sylla quem fibí ducem optarent, omnes unoore Catonem depopofcerunt, quinetíam ipfe Sextus fefe ultro pueritie cotta ftantia. C Corporis tolez rantia, PLVT ARCHI CATO VTICENSIS. Catoni fubmifit,.Erat L.Sylla Catoniac fratribus paternus amícus,quare fxpe illos ad fe uoc; bat,& ínter fuos habebat,pauciífimis hunc honore familíarítatis per infolentíà tribuens, Graie ígitur hocaccipíens Sarpedon, plurímumd exiftimans huíufmodií amicítía pueris cum ad honorem,tum ad fecurítatem conducere, frequenter ducebat eos ad Syllam,cuíus domus periq tempusníhilà carnificína quadam dífferebat, Erat tum Cato quatuordecim annorü, uidensa ceruices clarorü uírorum ad Syllam deferri, atq; eos quí aderant clanculü mífererí, à Sarpedo; ne quxfiuit cur hunc talem uírum nemo trucídaret.R efpondente pedagogo,;quía plus timent Syllam homínes quàm oderínt:C) tamobrem mibi,ínquít,gladíum non dabas, ut patríá(uo huíus domínatuliberaremzHac cum audíflet Sarpedon,& fimul acrítate uultus confpexiffe, ufqueadeo terrítus efl,ut relíquo tempore dilígentiffime puerum obferuarer, ne quid temere contraSyllam molíretur.Paruulus quem maxime amaret rurfus ac fepíus eodem modo ínter, rogatus,femper fratrem refpondendo ínterrogantem fatígauít, Sumpta deínde uírilítoga, ma gis confirmauit erga fratrem beneuolentiam:uígy ad uígefimum xtatísannum nunquá ímefra tre ccenabat, necperegrínabatur, necín campum defcendebat: cum tamen frater ungeretur, ipfe uenía poftulabat.In caterís quz ad uictum pertinent, durus erat atcy feuerus, Czpío itag cum ípfe ut contínens moderatusQ laudaretur,non definebat predicare fe fortaffe talem uides rificum alijs comparetur,uerum fi cum meo Catone,ínquit,comparor, nihil mihia Síppio ui deor differre.Eratautem Síppius quidam propter mollítíe atq; luxuríam apud Romanosnou tus.Inde Cato facerdos Apollínís fa&us a fratre mígrauit, centum uígínti calentís ín díuifione bonorum paternorü acceptis: uicium magís etíam ímmínuit,&& Antípatrum T'yríum Stoíce difciplínze homine fíbí familiare coniunxit, ac moralibus cíuilibusip praeceptís inbzerens, cum omne uirtutis fpeciem íngenue amplexaretur, egregie ramen honeftaté, feueritate rígoremg bonitate acgratíaimmotü adamauit, Eloquentíx uero ea de caufa operá dedít,ut philofophig praeceptís alíquíd roborís,neruorumáy ín agendo confultandoGp adíungeret.INon tamen cum cxterís iuuenibus exercebatur,nec audíría quodj uolebat. Qua de re cum quídam eum repre: henderet,dicerettp,ímprobant homínes hanctacíturnítaté tuam Cato: V t ltber,ínquitdümo: do uítam non ímprobent.& addídit:Ego uero tunc demum banc tacíturnítate meam abrum; pam,cütalía dicere ualebo qua non fint digna tacíturnítate.Erat bafilica quaedà Porcía, quam magnus Cato íncenfura zdíderat,tríbuni pleb.quoníàin ílla íus dicere confueuerant, colum nam quz fellas eorü ímpedire uídebatur,decreuerant tollere,uel in alium locü transferre:eares Catoné licet ínuítum príma ín campü deduxít:opponens nang; fe tribunorü uoluntatí,& uím dícendí fuam ac prudentídfoftendens,uniuerfos cíues in admiratione fuí conuertit. Etenim fa moeíus nihil iuuenile,necy comptum habebat fed erat rectus,plenus& durus,quinimo grata quadam& attentio inerat breuitati fententíarü, most eus orationi admiftus, uoluptate&ri fum quendá honeftum audíentíbus afferebat, Vox aute multa,& abundans, tonum habebat infractü,ínexbauftüp,per uniuerfam fepe díem inceffanter locutus, fine laffitadine definebat. Tuncítaqggum ea ín caufa fuperior fuíífet,rurfus ad(ilentíii redijt,ac in gymnafijs fe exercens, affuefecit corpus tolerare labores& níuem detecto capite,íter conficere(ine uehículo, Cum ue roamíci quí una íter faciebant equísueherentur,fingulos fpe adiens,& paríter cum illis am: bulansloquebatur,pedibus ipfe uadens, cum illi ueherétur, Admirabilís uero tolerantíz tupc erat maxíme,cum aduería ualetudíne laborabat. Febríenim oppteffus ipfe folus degebat, n« ullum fecü efTe patíebatur donec releuatione certam fentíret, In coenís aut partes fortiebatur, quod(i nonobtíneret,amicis ipfum príus capere iubentíbus,dicebat, Non bene fe habere inui ta Venere, Ac femel quídé przpotus ibatad menfam, deinde íta perftabat,ut fepe cum amícís adaurorá ufque ín potatíonibus uigílaret. Caufam huíusrei credunt fuiffe negocía publíca, ín quibus per totos díes occupatus,atc íta philofophos conuenire,& cum illís uerfari prohibitus, per noctem atg; potum cum eí(de efTe cogebatur.Itaq; cum Memmiíus quída dixífTet totas no Ctes Catone ebríum effe,refpondír Cicero:At illud non addis,eum díes totos adaleam ludere. Omnino gtatís fuz moríbus feoppofuit, utpote improbis,& à quíbus contraría uía eundá cc febat.Itag; cum ceteris homíníbus purpuream ueflem faturarà muríce atqj rutili colorís places re uideret, ípfe fufcam gerebat: interdum uero nudís pedibus& abfq tuníca ín publicá prodi bat,non gloríialíquam ex hacnouítate captans,fed feipfum affuefacíens obfcoenis rebus dut taxat erubeícere, cztera uero ut ignobilía afpernari, Ex hxredítate uero Catonis nepotis cum cenjii talenta ad eum peruení(Tent, pecunii ex bonís redactam fiue ullo foenore indigentibus mutuabat; nonnullíagros etíam ac míniftros eo largiente ratumáp habente ín patiamen ferebant. bod iih d LAPO-. FLORENTINO INTERPRETE. 288 à ferebant. Deinde cum íam tempus fibi uífum eft matrímonij contrahendi, nulla muliere ante idtempus cogníta, Lepídam uxore accepit, qux príusScipioni Metello defponfata, renuncían te Scipione,& uadimonij poenas foluente, tunc líbera erat, Eam cumaccepiíTet Cato, pósnís tentía ductus Scipio,rurfus íllam acceptauít. Hac re uehementer comotus atqj infenfus Cato, decreuerat díe Scípioni dicta iniuríam ulcíící, di(fuadentibus tamen amícís fe abftinuít,& íra fimul& iuuentute accenfus,iíambos ín Scípione,non fíne Archilochí mordaciítate,cítra tamen laíciuiam& obfcoenitatem confcripfit, Auíliam deíndeSarrani filiam cepít uxorem,quam mu lierem dicitur primam cognouííTe;non tamen eam folam cggaouít,quemadmodü L zlius Cae pionis amícus.[lle nang in hoc felicior,quí. unamtantum ín omni uíta uxorem,quam à príncíe pio duxerat,cognouit. Bello feruilie quod 5partanum appellant,exorto,fub Gellío pretore uo luntarie milítauít, íd&p fecit gratia Capíonis fratris qui ín eíus exercítu tribunus milítum erat, Sub quo quídé duce uirtutem quantum cupíebat oflendere non potuit, in mollitíe tamen atq corruptela exercítus audaciam,fortitudínem;ac decorem oftendens,nihil antíquo illo Catone inferior apparuit.Sed cum prator uírtutís gratia eum donare uellet, repudíatis muneribus,& níhil d fe fadtum quod honoredígnum foret teftatus, ínhumane facere uífus eft,[n petítíone quog tríbunatus legem qux candídato t nomenclatores adeffe uetat, folus feruauit, per feíp: fümappellans populum atque alloquens:qua res ipfis quoqj laudantibus grauis erat,Gc eo ma gís quod uídebant hocgenuslaudis mutarí non poffe. l'ríbunus militum factus, ín Macedoz niam míffus eft ad Rubrium praetorem: cuíus diíceffum cum uxor Attílía grauiter ferre uide retur,atque ob id lachrymaret, Munatium quendam ex Catonís familiaríbus ei díxife ferunt utbonam fpem haberet, nam fe Catonem illi cuftoditurum. Cuíus uerbís Cato tunc prafens cum annuitfet,poftea unius díeí íter profectus uocatum ad fe Munatium monuit fidem Attíz liz feruaret, nec ufquamá fe dífcederet;atque íta ex eo die binoslectos in eodem cubiculo fter niíuffitípfum& Munatíum iuxta feaccubare,non cuftodíentem,fed certe cuftoditum.Profíz difcentem Catonem quíndecím feruí,duo libertí,& quatuor amíci fequutí funt,quí cum equis ueherentur,Cato ípfe pedes cum fingulís loquens paríter gradiebatur. V bí uero ín caftra uen tumeft, ex legionibus qua illíc erant uni prafectusá prxtore, nequaquam magníficü putans fe duntaxat boná pracftare, milítes fibi pares effícere contendít, non timore alíquo íníecto, fed uerbis acrationíbus eos caftígans, Difticile ígitur díctu eft,utrum humaniíores uel fortiores,& anferocíores uel íuftiores fua eos dífcíplina effecerít,tam fcilicet feroces aduerfus hoftes,huma nos uero erga focíos,tímidos ad íníurias inferendas;promptos ad laudes adípifcendas reddidit, Sed quod míníme quarebat,íd maxime factum eft, ut cum fummábratíam atque beneuolenz tiam,tum gloríz honorísq plurimü apud milítes affequeretur.Nam unà laborando,& uefle, & uí&tu atque ínceffu militarímagís quàm ducís utendo, tum mírafolertía ratíonedy illos col laudando, duces atque imperatores appellando, dám aclatenter beneuolentíà exercítus erga (c maximam concítauít, V era enim uirtutis zelus non fit nifi per füummà laudantís beneuolen tiam& honorem:qui uero fine amore laudant bonos,íj reuerétur quide famam ípfyrum, non autem uírtute admirantur neque ímitantur.Inter hzc cum audíuiffet Athenodorü cognomíz ne Cordilionem Stoícz difcíplíne homíne Pergami comorarí,& íam fenefcenté regum ac prín cipum familíarítates amicitíasqp refugere, non putauit Cato per líteras atq; nuncios quícquáfe profe&urum, fed cum perleges duos menfes liceret eí abeffe, tranfgreffus in Afiam, homíne adijt,flexitiy eíus animü,& ex fentetía deíecít,effecít&p ut fe in caftra fequeretur,lxtus atcp glo» tíabundus,uelut íngenté adeptus palmam,& multo clarioré,quám aut Pompeíus,aut Lucul» lus,quítunc uniuerfi orbis reges natíonesip fubigebant.Nondum finierat milític tempus,cum frater eius Capío in Afiam proficifcens,ín Aeno Thracíz urbe íncídít í morbum:quod cum perliteras nuncíatum efTet Catoní,lícet& mare undofum foret,& nauísalíqua idonea: magní tudínis non adeffet, tamen paruam nauículam cum duobus familíaríbus& tríbus feruís con: fcendens,e Theffaloníca nauigauít. Nec multum abfuít quin marí obrueretur, fortuna tamen quadamex íngentipericulo feruatus, Cum fratre íam mortuum reperíffet,grauíus ferre uífus eft quàm philofopho conueníret:non folü enim lamentationibus,& planctu,& maftítía, fed fumptu funerís immodico exquifitísqg uaporíbus& preciofts ueflibus corpus cremauit, Sez pulchrum illífecit ín ipfo Aeníorum foro lapíde Thafio talentorum octo. Hacautem non» nullí carpebant propter cxteram Catonís feuerítatem, non attendentes quantum ín illa adz uerfus üoluptatem,tímore,& impudentes preces ínflexibilí durítíae humanitarís alfectionístp ineffetbí cum ciuitates& potentes dona amplíffima pro honore defuncti mífiffent, pecunijs Pria. Catonis militia, tévoucA6yot, Milites ad uirtt ten qua ratioa tte excitauertt. Aivog apoAue ,» Op&xne,&Nuvloc xaAovpRun. PLVTARCHI CATO VTICEHSIS c omaiínorepudiíatis, thura folum& orhamenta ob honorem illorum quí mittebant recepit,[n MEN díuifione hareditatís quz ad ipfum& ad filíam Capíonís obuenerat,níhil ex his qua ín funes IJ re expenderat, deduxit, Hec quanqua feciffet faceretáj Cato,tamen inuentus eft quíaccufaret, | quod cribro exufti cadauerís cinere colato,aurum quafiuerit igni deftíllatum,Fínito tempore, Sonorimilii, prouíncía abeuntem non uotís(ut fieri folet)fed lachrymis& ínfatiabilíamplexu milites profes Wl busbais, Quebantur, flernentes uefles per ealoca quibus ipfe pedibus íturus erat, manustp ofculantes, ^. quodgenushonorísnonnifi ímperatoríbus ídtp perpaucis eo tempore tríbuebatur, Cum ue: roinftituiffet antequa ad R empultlicam fe conferret ín A fiam proficífci,&€ moreshominü uí« ab eopoftulantem conueníret,hoc modo péregrínationem confecit, Premíttebat fummo ma; ne piftorem& coquumad ea locaad quz díuerfurus erat, quí cum fumma contínentía atque filentio urbern íntrantes,fi nullus Catoriís hofpes paternusamícus íbí effet,ín díuerforío,(iha« berípoterat,neceffaría preparabant,fine ulla cuíufquam íncomoditate.Sí uero non erat díuer forium,tuncmagiftratum adeunteshofpítalitatem poftulabant,& quancunqy fibia magifira tibus traditam capiebant, Ac fxpe quide euenit,ut fide non habíta,illi quos przmíferat à magie flratibus contemnerentur,quía non ínfolenter neque mínitando petebant, Itagy interdá nuila preparatíone facia, Cato fuperueniebat.Ipfe infuper à plerííq; contemptui habítus ob magnía tudiné curarum fepe racítus fedens,& ob íd fpeciem homínis ignauí fecordísip prz fe ferens, Nonnunquá tamen ad eos conuerfus monere folebatut ceffarentab hac improba hofpítalita: te,non enim femper Catones ad ipfosuenturos,com prímerent fualibertate eorumlícentiam quí occafionem quererent ab inuítís extorquendí, quafià uolentíbus obtínere non poffint, In Syríam uerocumueniíffet, ridiculum quoddáferuntei contigíffe, Nam Antíochíz appropine quans;offendit íngente multítudíne uatío ornatu atque fertís obuíam extra portam effufam, ! Ephebí in chlamydíbus;pueríínalio ornatu feparatím confiftebant, facerdotes& magiíiratus puras ueftes€ nonnulliferta gerebant, Opinatus igitur hunc honorem fibí d magí(tratu prx« paratum,grauíter ferre coepit,& eos quos praemíferat increpare, quí talía fieri non prohibuifz fent, íuffiti familiares ex equís defcendere,& pedibus und fecum íter facere, Q ui cum magís D appropinqua(fent, unusex hísquí turbam Antíochenfium& ordínes atque ornatü dífponea . bant, uir iam grandior natu, baculü manu& fertum ín capitegeflans, obuíam Catoni factus, fine ulla honoris uel reuerentize exhibitione,quantü abefTet Demetrius percontatus eft, Cuna &iís fermé hominibusper íd tempus ín Pompeíum conuerfis, fummo ín honore etíam Demes tríus feruus eius,quoníamfnultum apudillum poterat, habebatur, Ex eare tantus rífus focíos Catonis ínuafit,utfe nullo modo contínere ínter multitudinem ambulantes poffent, At Cato. ipfe uehementer commotus,O miferam, ínqüiít,cíuitatem; nec quícquá amplius loquutus eft, Pofteríorí autem tempore folebat ipfe quoq; memorando atque narrando ea que tunc fibiacci diffent,rídere, Verum homínes quí per ignorantia illum neglexerant,pauló poft ín admíratío nemeíus alipfo Pompeio conuerfifünt.Nam cüm Ephefum ueníffet,& Pompeia(quoníam is maior erat natu maiorísq; autorítatís)falutatüíuiffet;ut confpexit illum Pompeíus, non paf uiam proceffit,dextera& eius apprehenfa,multa in ipfo congreffu, plura etíam poft díceffum ín laudem uirtutüeíus fic enarrauit,ut quíiaudíerunt, omnes ín Catonem conuerterentut, lla admiírantes quz pauló ante contempferant, manfuetudíne fcilícet,&c magnanímitate, INeque Pompeíj obferuantia obfcura erat, fed manifeftiffime apparebat, ínferuientís magis effe quàm amantis,id& ex eo maxime intelligebant homínes, quod przrfentem uerebatur,& ob eius di^ fceflum gaudebat,& cum ceteros aduenas iuuenes promptiffime apud fe detíneret, cuperet ut fecum adeffent,níhil taled Catone poftulauít, fed tanqua uerítus prafentía eius libenter di míttebar,Solí fermé ex omnibus quíad eum uenerant, filíos atque uxorem comendauit, cum propter ceeteram coníunctioné;tum propter neceffitudínem.Ex hocftudia cíuitatum ín Catos nem accenfa,ínuítationes& conuíuía certatím exhibíta. uibus ín rebus fpe iubebat Cato fa mílíares fuos diligenter uidere ne Curionis uerbü à fe confirmaretur, quícum amícus quidem efTet Catonis, caeterum infenfus eius feuerítati,ut audiuit ín Afiam profecturum, Bene efi, in quít,nam mítíorem& humaniorem A fia illum nobis remittet. A b rege Deiotarout filios& fi líam fuam eídem cómendaret uocatus,cum ipferex dona egregía protuliffet,ufqueadeo fuper care.comotus eft,ut cum uefpere ad eum ueniffet, pofiridie círciter horam tertíàabiret, Profe Strabo lib. 1s, Clusetiam unius díei iterapud Piflinuntem maiora etíam dona ípfum expectantía offendit,&C fimul resi prouíncíatum agnofcere,fimult utregem Deíotarum hofpitem paternü id fummoperen fus eft;neque expectauít ut fedentem fe adiret, fed affurgens extemplo quaficuída maíoriobs -—"^$5 a-——-— n m i n ua cu o t ul— uu Re LR£M [»*] LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 289 n 4 fimul regis epiflolam, qua rogabat ut fi ea dona capere ípfe nollet, amícís faltem qui propter fe a bene merebatur habere fineret,nec enim ípfum tanta habereut pro amícis quocp fat effec, Sed 5 nec ípfe accípere uoluít,necamícos(quanquá nonnullos eorum fubfequentes cernebat)cape ; repermifit,affirmans omnem largítione uelamen honeftatís facile reperíre poffe, amicos uero : eius habíturos ex íjs quz ipfe iufte poffideat. Brunduftum rediturus cum cíneres Czpíonís fra , utsfecum ferre decreui(fec, amícis fuadentíbus ut ín alía naue huiufmodi reliquías poneret, po : tiusaníma fuam fe feparaturum refpondit, Et dícitur quídem magno cum perículo ea nauís LI uaíeciffe,cum caeterae nihil fermé perículí paterentur. omaln deínde reuerfus, omne tempus autdomí cum Athenodoro, aut ín foro cum famílíaríbus erat. Q'uaítor uero factus non príus magiftracü inire uoluit,quám omnesleges quaftorías perlegiffet,& ab íjs qui earum fcientíam habebant,recte atque ordíne fingulas cognouiffet.Itacg poítea huiufmodi magiftratum iníens magnam fecit conuerfíonem míniflrorum& fcribarum quíin eo ordine uerfabantur,quí cum leges& publicas fcrípturas in manibus haberent, homínes adolefcentes qui eum magíltratum gerebant,íta gubernare foliti erant,ut ipfi plané magiftratus effent. Sed Cato, qui prudentíam recam ratione magísquám nomen aut honore fequebatur,fcribas(ut par erat)miniflrrorum locum tenere coégít, fraudes eorum redarguens,& per ígnorantíá peccantibus quíd agendum foretoflendens, V cuero erantíimpudentes,& ceteros collegas adulando fibi afcifcere conaban | tur,& aduerfus Catonem repugnabant, prímü eorum ut reum fraudis ín haereditate comitTze |& infidum zrarío expulit,alium uero tanquá inutilem neglígentedp accufauit:quem cum Luz -&latius Catulus cenfor,uir magna autorítatís,&& Catonis amícus defenderet, uictusqp ratíoníe E 11 busatq; argumentis aperte poftularet ut fibi reus donaretur,erumpens ín medíü Cato, T'urpe | eftinquít, Catulete quí cenfor fis,& morum noftrorü moderator effe debeas, ne ín mínífirís quidem noftris grauítate feruare. Hc dicente profpexít Catulustanquá refponfurus, fed fiz ue íra,fiue uerecundía,filentio cofedit.[Non tamen in eo iudicio fcriba ille remotus eft, fed cum unoplurescondénarent qudm abfoluerent, M, L ollíus collega qui ob ualetudíne abfens erat, gratía Catuli in lectica ad aerarium perlatus,fua illum fententía liberauit, N unqua tamen addu cipotuit Cato;uteíus fcribe opera uteretur, necf ut falaríü perfolueret, nec Lollium in numee B roíudícum habendü cenfuit.Ita fcríbarum ínfolentiaà Catone repreffa,deínceps eorum mínís flerio quemadmodá cupiebat,ufus,breuí tempore xraríum boneftíus qudm curía oftendit, ut omnes dícerent ac fentírent, confularem dígnítate quaftura adhíbitam à Catone, Nam cum reperíffetmultis Rempub.debere, multos etíam Reipub. debítorese(Te, ab alijs repetens atcg exígens,alíjs uero perfoluens,omniíü mentes erexít,€ eorum quí nunqua folututos fe atbítra bantur,& eorum quí nunqu& ut fibifolueretur expectabant.Et cum antea ratíones& decreta quxdam admiítterétur falfo, multa fierent per preces& precíum,nihíl tale Catone aufugit, fed femel quodam decreto ín dubíum uocato,quanquá multíteftimoníü ferrent,non credidit, nec príus recepit,quám confules íureíurando affirmarentfe ei decreto interfuiffe.Erant multi quia busob cafos cíues L.Sylla pecuníam dederat,& quand omnes odio illoshaberentspollutosd arbitrarentur, nullus tamen puníre audebat, At Cato índígnatíone fimul atque ratione como tus,& impíü factum deteflatus, ab omnibus pecuníá tanquam índebitam repetijt. Enimuero hacpecunia reftítuta,(latim preiudicii factum uidebatur,& quafi príus condemnati ín caufam homícídij rahebantur,applaudente populo R.omano,putanteG tunc Syllam ipfum damnae tum uídere,tyrannidem' - o" v ww v. ue ex urbe depellí, Capiebat preterea populum affíduitas ac dilígena tía Catonís, Nullus ex collegis príor ad erarí& ueniebat, nullus pofteríor abibat, nulla concío, nullus fenatus habítus quin adeffet,tímens ne homines per gratíam, aut pecunía, aut uectigae liapublíca condonarent. Cum itaq; zrarium calumníjs purgaffet, pecuntsQp repleífet, docuít atq oftendítlicere Reípub.pecunias habere fine cuiufqua íniuría.Et quandj ín príncipio magi flatus quibufda collegis odío fuiffet,poftea tamen ab uníuerfis amabatur,onus omníum fufcí piens contra largítíonem atque gratía, Nam cum quíd poftulabatur, omnes ea ratíone preces reíjciebant,quod nequitet íd fieri contra Catonis uoluntate, Erat Marcellus Catonissb adolez fcentía familíaris,& ín hoc magiftratu collega;uir quidem bonus fi Catoní coni ungeretur,ípfe autem per fe fic pronusad gratíam,& fic facilís ob pudore, ut nihil cuiquam petenti denegare cire, Extrema ígitur die finito magiflrratu,magna frequentía ciuíti domum reductus Cato, au diuit quofdà potentes Marcelli familíaresapud zraríum conueniffe, peril Marcello, ut debitam quandam largitione perfcriberet. Confeftím ítaqy ad eraríum regreffus, Marcellyim offendit precibus uictum omnía conceffiffe/Tum Cato irrumpens tabellas pido add uís Contittentia. Queftor que in Repub.[aluz briter immutas rit, Yu E 3079s E d PLVTARCHI CATO VTICENSIS c dente ipfo Marcello, atqj filente,ín pra-fentía eius deleuit, nectamen ob eam rem familiaritas: eorum diíiuncia efl, necunquam Marcellus aduerfus Catonem eft queftus, Poft finítü quoq; magiftratum curam zraríj non remífit, fed fingulis diebus feruos mittebat quí ea quz ageren: tur perfcriberent. Ipfe autem librosin quibus ratíones publicará pecuníarü erant a Sylla tem: poribus ín fuam quafturà perícriptze, quinp talentis emit, femperd eos tenebat in manibus, In fenatum prímus ueniebat,ultímus abibat, Interdü uero cum caterí cogerentur, ipfe fedens toga círca librü obducta legebat,nec unquá abfuít cum fenatus haberetur. Qu uandog pet Cn, Pompeíj amícos tentatum eft,quám js qua contra íus facere uolebantrefiflente uíderent, fibi impedimentü alíquod ínijcere quo mínusín fenatu adeffet, Q ua re animaduerfa, omnía fem; per negocia pofthabuit potíus quàmabeffet. Ned ením gloríz caufa, neq; lucri, neqy aliquoc fu;ut pleriq; ad R empub.fe contulerat,fed certo confilio urbís uelut priuatí cuiufda negocia fü Íceperat,ratus non mínus opera dilígentiz&p rebus cómunibus impendendá,quám apes fauo folent, Q uínetíà prouínciarü negocia,& decreta,& íudicía, per hofpítes atq; amícos fibi nuncíari procurabat.P.Clodio turbulentiffímo cíue facerdotes ac uírgínes V eftales, iriter quas Fa bía T'erentía erat,foror Terenti Cíceronis uxoris,apud populü accufante, fufcepta earü defen fione Cato tantáaccufatorí uerecundiía íniecít,ut cogeretur urbem relínquere.Qua de re cum Cicero Catoni gratías ageret,non fibi fed R eipub.inquit gratias agendas,cuíus caufaifta feci Íet.Ex hoc magna erat Catonís apudciues Romanos autorítas, ut etíam orator quidà ín dícen Aworits/ docum unícoteflí noneffe credendü díceret,nec fi Cato,inquit,is foret, Plerung etíam ad res Cams, íncredibiles, quafi prouerbíj loco refpondebatur, nec fi Cato ipfe diceret, fidem effe adhibendam.Et aduerfus perditi adolefcente uerba in fenatu faciente de honeflate& cótínentía, affur Videfuprain gens amícus,quís te,ínquit, ferat coenanteé ut Craffus, xdificante ut Lucullus, loquenté nobis Wa Lulli. ut CatorCzterosquog prodigosatq luxuriofos cum quíd feuere de contínentia loqueretur, derifos Catones appellabant, Multis Catonem adhortantíbus ad tribunatü plebís petendum, non putauít conueníre ut potentía tantí magiflratus ín tempore non neceffario cofumeretur, InLucanü ítag per id tempus cum ocium fibià R epub.foret,cum libris& familíaribus(habe: batením illíc uillas fatis amcenas)proficifceti, multitudo hominü cum uehículís& ímpedímen D tísfitobuíam,ex quibus intelligit Metelli nepotem Romam redire ad tribunata.Perftítit ergo aliquantulü tacítus,ac fubító ín urbem regrediendà effe dixitadmirantibusdp focijs, Metellus, inquit per fe ipfe formidolofus eft,& nuncex Pompeij uoluntate redit, ut quafi fulmen Rem: publica feríat. Non eft igítir ocij tempus, neg; rufticationis,fed huíc omnía turbare cupíentite fiftend eft,aut pro libertate oppetendá. Extorferunt tamen familiares ut uillas adufq progre deretur, fedbreue tempus comoratus,cum ad uefperá ín utbem redi(Tet,poflridie fummo ma: ne in campü defcendens, tribunatü petíjt, ut Metellí conatus refríngeret, Ius enim tríbuniti Tribwiitie po» poteftatís magísad impediendü eft quàm ad agendum,quippe cxterís omnibus collegís uolen tfisisii.— tíbus,unusqui nolít& fe opponat, plus poteft, Príncipio igitur pauci ex familiaribus, deínde cíus fentertía latíus patefacta,omnes boní Catone fequebantur, cxterosqj ad mandandá Ca tonítribunatü pleb,cohortabantur,utpote qui non honorem quareret fed operà fuam patríz offerret, qui cum líceret per ocíum gerere magiftratá, noluerít,nunc uero pro Republícaaclíe bertatenon fine perículo certaturus petat. Ferunt tantam fuiffe multitudine ei fuffragantium, ut ínter ftudía homínüpreffus ín perículo fuerit, uix&y habuerít facultate fefe turba ex plícan dí. Creatus ígitur und cum Metello ceterísQp tribunus plebís,cum anímaduertiffet comítía con fularía uenalía effe,increpuít uehementer populum Romanum,& in fine oratíonis fux iureíu rando teftatus eft, fefe quicungy largitione faceret,eidiem effe dicturum. Excepit tamen Sylla num,qui forore eíus Seruilíam habebat, propter neceffitudíne, quam ob caufam hunc pratez riens L.VMurenam ambítus accufauit, quod per largitione obtínuiffet ut und cum Syllano con ful defignaretur, Dabatlex reo,ut cuftode quoda apud accufatore pofito, cuncta refcíret qux illeattentaret, ut níhíl clàm neq; inopinate ad iudicium afferre poffet. Mií(fus igitur quídam Murznacquí Catone obferuaret,ut íntellexít Catone nihil inimíco animo gerere, neq iníufle quicqua tentare, fed ingenue& humaniter fe ad caufam comparare, ufqueadeo moribus Ca^ tonis credidít,ut relicta obferuantía ílla,contínuó fxpeinforoaut domi Catone adiret,ab eog percontaretur an ea die quícquam quod pertíneret ad accufatione foret acturus,ac fi Cato ne garet,contínuo abibat, Cum uero tempus dícendz caufze uenifTet, Cícero quí per íd tempus erar conful, Muranam defendit, uaríjs modis Stoicos philofophos,& ifta quz appellantur Pa» radoxailludens;ex quo cum multum rifum iudicibus iniecíffet, ipfe quoqy Cato fübridens illi qui [v] A s S 8 8o a8 dmm MM lo$E(INNAM RO 00 NE AC A M MER L^— SA 28 v $2 wo^ WM-—9. wy WS ow uaa acis dili LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE. 290 A quiaxtderant dixifTe fertur, Dij boni quám rídiculum confulem habemus, In eo iudicio Mué renaabfolutus non ínímícum fe prxbuit Catoní, fed ín confulatu geffitomnía ex Catonis uo luntate,& in caetera uíta illum obferuauít;atqy eíus iudicii fequutus eft, Erat Cató ín fuggeftu quidem grauis atq; terribilis uftítí cuftos,ín caterís uero rioribus mitiffimus,atq; humaniíffiz mus.Príustamen dj tribunatum íníret;multa geffit pro Republica: przcípuü uero quod fuít, rebusmagnís atq; amplíffimis à Cicerone confule geftis fínem przclarü impofuit. Nam L..Ca2 tílína coniuraffe ad pernicíé Reípub.conuictus à Cícerone,ex urbe migrauit. At Lentulo,Ce thego,caterísQp coníuratis quí domi remanferant, urbety incendere,& rebellioníbus bellís&g concítatis ímperíii delere parabát,deprehenfis,quemadmodá ín Ciceronis uíta fcriptü eft, agiz tabatur ín fenatu quíd de íllis flatuend effet, Cenfebat Syllanus eos ultimo fupplício afficíene dos effe,huíus fententia pleríqy fequebantur, At Cxfar rerumnouarü cupidus, materíama ad illa quz íam mente conceperat quarens,necandos fine iudicio nullo modo cefebat, fed ín cate ceribus habendos, Hzc Carfarís fententía miti& compofita oratíone explícata fic mentes om2 níum flexerat,tantumáp tímore fenatui iníecerat, ut Syllanus fententia fuam interpretaretur, quafi necípfe cenfuerít morte afficiendos,fed carcere, quod effet Romano uiro extremü fupe plícium,Fadia igitur tanta conuerfione fententíar,omníbustp ín mítíorem ethumaníore fen tentíà ínclínantíbus,furrexít Cato,& ín príncipío orationis fuae M, Syllani oratione reprehen fa;aduerfus Carfaré fufpicionem índuxit,quafi fub populari pecie& mítí fententía Rempublí cam euertere uellet,acíenatuí formídíne incuteret;cum timere ipfe deberet,& bene fecum agí putare fiimpune talía patraffet,non infuper tanta impudentía parícidas defenderet,nec patríze uixá tantoperículo feruatz mifereret,fed eos quosoportebat nunquá effe natos, comploraret, cum tamen eorum crímína fateretur, grauíterip ferret fi perdití hominesa cade atqj íncendío Remp.fuo fupplício liberarent.FIanc folam oratíone Catonis feruata ferunt, C ícerone confus le uelocífTimos fcriptores deponente,atq docente ut per figna quedam& paruas breuesqj no tas multarum líterarü uím habentes dicta collígerent: nondum ením repertí erant íj quí notaa ríjappellantur,fed tuncprímum huíus rei ueftígíG ferunt extítifTe; V icit(tac Catonis fentenz tia,affenfusdp eft illifenatus,utde coniuratis fupplicíum fumeretur, Etfioportet ne parua quí2 B dem fuorum morum figna pratermíttere, ut tanquá píctores anímí eíus fígura exprímamus; ferunt dum magna effet inter Catone Cxfaremü de fupplício coniuratorum ín fenatu conten tío,intuente eosuniuerfo fenatu,literas Carfari in curíam allatas fuiffe.C) uod cum anímaduer tiffet mato, putaret per alíquem deconiuratiseas literas Cerfari mjffas, clamare íncepítac pos ftulareut publíce recítarentur.Atilla erat epíftola a Seruilía forore Catonís Carfarí fcrípta,pae rum quide pudíce,& amatorié, ac ne publíce legerentur Cefar eí legendas porrexítquas cum legífTet Cato,ín Caefare ftatím eas reiecít;& ínquít,capías ebríe,atqy íta ad fermone quem ínftiz tuerat reuerfus eft.Parum omníno fortunatus uídetur fuifle Cato círca pudicitiam foemínarir, Nam& Seruilíaforor(ut dictum eft) à Czfare corrupta putabatur:ac de alía Seruilía eíus foro renihilo fama melior:nupta ením Lucullo fummo uiro,cum puerum ex eo pepertffet, propter libidinem ab eo repudíata eft, Cato cum íam duos filiosex eade fuftulíffet, poft díuortíà Attí^ liz, Martíam Philippifilíam duxít uxore. Haec eft Martía de qua tam multa feruntur, Quandj utín fabulis, íta ín hac parte Catonís uita incerta atqj obfcura eft;attame ut T hrafeas fcríbít,quí huiüfcerei Vlunatíum famílíare Catonís atg; in uita comíte habet autore, íta gefta res eft, Inter multos Catonís amícosuírtuté eíus maxíme admirantes;& alijs alíos magiísaffectos magis prz febeneuolentía charitatem ferentes,in prímis fuit Q.FHortenfius;uír quidem clarus atcp humanus, quí cumoptaret non folumamícus& familiaris effe Catonis, uerum neceffitudine «oniunctionemé totíus familíz admifcere,fuadere perrexít ut Porcia Catonis filía, qux Bibue loeratnupta,atcy eí duos íam filíos pepererat, fibi uxor traderetur, tanquà foecundus ager ad fobolem procreanda. Nam effe id opinione quidem hominü fortaffis abhorrens, cterum naz tura honeftum atq cíuile;ut mulier ín etatis flore conftítuta, neca procreatíone filíorum uaca ret,necplures cuíquá pareret quám illí comodum foret.Id ením nihil alíud effe quem moleftía & pauperiem inducere,fi plures quàm opus fit natos quis tollat: counctione uero famíliarum interbonos uíros,& uirtutem crefcere,& charítatem,& ipfam ciuítate huíufmodií neceffitudia nibusquafinexibus quibufdam collígari atq; conftringi. Q uod fi Bibulus grauíter ferat, neca fedifiungí mulíerem patíatur,confeftim fimulatgy illa praegnans effet, fe reftituturum, contraa Cla íam maíorí amicitia,&C ar&íorí charitate, tam cum ipfo Bibulo quam cum Catone, propter natorum confanguinitatem, Huic cum refpondiflet Cáto, fe Horteníium mat. indignum T 2 Sect Me ita pe. PLDVTWÀRCIHIT CÁATO VTrCENSrIYES C tamen effeuerba facere de nuptíjs filix quzalteri nupta effe:non erubuit Hortéfius, am aper, te agens, fententía fuam enudans, Catone poftulare,ut fibi IMartíam uxorem daret, iuuez nem adhuc,€ ad procreandum ídoneam,cum ipfe certe fufficientem prolem haberet.Nec dici poteft hocfecifTe Hortenfius, quod fciret Catonem mulierí non dare operam, nam ín hoc ipfo tempore fcribit Martíam praegnantem fuíffe, Cum igítur ftudium atque uoluntatem Hortene fij íntueretur Cato,non denegauít,fed ínquit oportere,ut Philippo Martíz patri hoc perfüade retur.Quod cum factum effet fponfalia facia funt, ipfo Catone prafente atque adftipulante, Ifta quanquam pofleríori tempore fuerunt, tamen placuit quoníam in mentíoné foemínarum íncideram,referre.Sumpto ígítur de coníuratís fupplicío, CzefareGy pro hís rebus quarum gras tia ín fenatu à Catone impugnatus fuerat, ad populum fugiente,hominesQ perditos& corrus ptos cotra Rempub.excitante,ut conatíbus eíus obuíaretur,perfuafit fenatuí Cato, annonam plebi Romanz largiendam,Eratautem fumptus annuus mille ducentorum quínquagínta tas lentorum, Ob quam largitíonem omnís motus popularís tunc fubfedit: fed pauló poft rurfus concítatus eft, Metello tríbuno plebís rurbulentas concíones habente, lege promulgata, per quam cenfebat Magnum Pompeíum cum exercítu ad urbem uocandum, eí& demandandi, ut uideret ne quíd Refpub.detrímenti caperet. Et uerbís quide fic Pompeíus uocabatur, quafi perículum quod ex Carilína immínebat propulfaturus,re autem uera íd agebatur, ut R efpub, ín poteftatem Pompetj deueníret, De hoccum ín fenatu referretur, fentétiam dixít Cato, non íam quemadmodum folebat, contra Metellum ínuectus, fed míti oratíone atq; compofita ad» monens,ac eríam obteflans Metellum per familiz fuz dignitate que femper optimas R eipub, partes fecuta fuiffet, ut ab incepto defifteret, Sed cum Metellus longe magis elatus fe per uim omniafacturum przdícaret,confeflím mutata oratione atque habitu, magna uoce proteffatus eít,fe incolumi nunquá paffurum ut Pompeíus cum exercitu ad urbem uocaretur, íd&p ufque adeo fenatus probauít, ut uníuerfi faterentur riullum prxter Catonem recta ratione utí,eíusig puram uirtutem pro ftatu optímo cíuítatis pugnare. De Metello autem ita fentíebat,ut de ho: míne qui omnia perdere atcy turbare uellet,Cum dies itaque fuffragij ueniffet, Metellus arma, hofpítes,gladíatorestp ín forum deduxit.[tem magna pars plebis nouarü rerum cupida Metela lo fauebat. Czfar quoqp quí per id tempus prator erat, Metelli fludium enixi(fime adiuuabat, Boniautem uíri magis índígnabantur,€ fecum ipfi molefte ferebant magís quàm Catoné fo uerent.Itagy tanta domi Catonís moeílítía erat,tantady trepidatio, ut& quidam ex familíaribus eíus folíciti de Catonis falutg cibum non fumerent, uxor atg; forores luctu fe afflictarent, Sed ipfe Cato intrepidusomnía qua ín eotempore agenda forent, folíto more exequebatur,coena uítqp ut confueuerat,dormíuítG altiffíme unà cum Minicío Thermo collega. Mane uero non magno comitatu defcendit ín forum, multis anté monitus,ut falutí fuz confuleret,diligetergy caueret, Forum itaq íngrediens cum uideret templum quidem Cafloris armís occupati, ome nestp aditus gladiatoribus teneri,ipfum defuper Metelium und cum Carfare fedentes,conuerz fus ad amícós, O tímidá,inquit,homine, quí contra unum atqj ínermé,tantam multítudinem armauít.His fimul díctís,reca perrexít cum Thermo, ijs quiadítum feruabát uíam ambobus duntaxat concedentibus,cxteros omnes prohibentibus, ut uix Minícius per manum à Cato ne tractus íntroduceretur, Inde ad(edendum pergens Cato,repente fefe medíum ínter Cafa rem Metellumáp coniecít,eo confílío,ut mutua eorum colloquía ímpediret, Q ux res tum ad« uerfarios eius prímo aduentu turbauít,tum bonos atq; urbanos uíros fiduciam Catonís admis ratos erexit, lta propíus accedentes clamore& plaufu bonam fpem habere Catonem íube: bant, acfe ínuícem cohortabantur ad refiftendum pro libertate, Catonemt defendendà, quí pro Repub.egregie dímicaret, V uero mínifter legem manu tenens per Catonem legere pro» hibituseft,€ ipfe Metellus eam capienslegere coepiffet, Cato librum€ manibus extorfit, Sed Metello uerba ex ore,quod ea mente tenebat, pronunciantí, Thermus manum orí opponens uocem Metelli prclufit, Quos cum uideret Metellus ita agere,& fimul uniuerfum populum Romanurt adutilítaie R'eípub.libertatemá couerfum,iuffit armatos quí domí erant, magno clamore ín forum difcurrerezquo facto cum omnís multítudo perterrita aufugiffet, Cato uero ipfe folus relictus lapidibus atqy fuftíbus concíderetur, Murzna quem fuprá memorauímus Catone accufatum,tam indignum facinus non tulit, fed accurrens toga protexit Catone, atqj eumrepugnante ín templü Caftorís perduxit, Vacuefacto foro, Metellus fe uicitferatus, ar matcs abíre iufTit,ipfe ad tríbunal reuerfuslegem ferre coepit.Sed íj qui profugerant,cofeftím redeuntes aderant mínací clamore, adeó ut perterrítus Metellus, ac uim formidans, una un uis i an ams aue mmus uso mul e uo ld DA UND" MM.uUÉA A d a) de 4" "a LY ti o T » e PS ww-" ww MX -— —— w€—o AN-— LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 201 a füiseforo profugeret,Cato ftudíum populíRomani cómendauit,confirmauítip,S plebsquíe dem Metellum omníno deferuit,fenatus autem Catoni fauere ftatuit ad legem impediendam, utpoteturbulentà& bellum cíuíle excítante, Metellus ítacy licet pertínax erat, tamen uídens amícos tímore perculfos,putans&p ínuíctum& ínexpugnabile effe Catonem, ex urbe mígraz re flatuit,ac prius ín forum ueníensi nuidi Catoní conflare conatus eft,uociferans fe tyranníz dem Catonís,& coniuratione aduerfus Pompeium ínítam aufugere,ac fore aliquando ut po^ ulum R.omanü pceníteret, quod tantis íníurfjs clariffimü uirum affeciffenc, Confeftím ítaque ín Afiam abíjt,quafí haec omnía apud Pompeium accufatutus, Erat ob hoc magna Catonis fa ma,quítantas inimícítías ín tribunatu pro R epub.fufcepíffet,&& Pompeij potentia ín Metello contríuiffet, fed etíam magís ea creuít,quod fenatü ígnominiam Metello ínfligere uolente, fua fententía compefcuít, Tunc enim& apud multítudínelaudata eft manfuetudo eíus,quod íníz mícum non ínfectaretur:& apud prudentes confilíü eíus approbatü, quod Pompeíü míníme irritand& putarat.Poft hac cum C. Memmíus ttibunus plebis L.Lucullá tuncábello Mithrí daticoredeuntem,cuíus finematg gloría Pompeius abítuliffe uidebatur, tríumphare prohibe ret díedp illiapudpopulü dícta, resab eo geftas magis ob gratia Pompetj, quám ob alía caufam criminaretur, Cato propter affinítate Lucullí, quod(ut dixímus) Seruilià uxore habebat, tum quod rem índigná iníuftamá exíftimabat, fefe Memmio oppofuiít, tandemé effecit, ut caufa deferta,ab accufatíone defifteret. Cum ergo tritiphaffet Lucullus, poftea magis atcp magís Caz toní adhafit;putans maximá fibíprzfidid in illo conttitut& aduerfus Pompe opes atc potene tíá, Ipfe aute Pompeíus ab exercítu redíens,nihil(ibí ápopulo Romano denegari confifus,per literaspoftulauít ut comítía confularía ín aduentü fuum dífferrentut,quonià Pífoniín petitíos neconfülatus prafens fauere cuperet, Haec plerícy cenfebant facienda Pompeíj gratía,fed Ca toípfeobflítit)non quía magntimomentt in dilatione putaret eíTe,fed quía coducere exiftíma batPompeíj fpem experientíagp refcíndere, Senatus Catonís fententía fequutus eft. Qua res non mediocriter Pompeíü turbauít, ut am níhil fe fa&urü arbitraretur, nifí príus Catone fibí conciliaffet,& ín amícítía fuam traduceret.Per MunatíG igitur poftulauit, ut duas neptes quas B habebat Cato,alteram fibi;alterá filío nuptui traderet. Nonulli tamen fcribunt non neptes, fed filias Catonísà Pompeiío petitas, Quod poftquáper Munatiti Catoni relatum eft,uxore acfo roribus hancaffinítaté cum uiro primario atq; ampliflimo uehementer approbantibus,cupien tibustp,ipfe Cato flatím fine ulla dilatione íuffit Munatíum ad Pompeíü redire,eitp refpondez re, Catonéper mulieres capí non poffe,fed beneuolentía eíus fibi gratà eífe,et firecta facíat ami citíam pollícerí,que omni propinquitate fidelior effet:obfides uerocontra Rempub.Pompeío nequaquá daturi, Hoc eius confiliti& mulieres domeflicx grauiter tulerunt,& amíci refponz (ionéimprobarunt utferam ac fuperbam, Poftea tame cum Pompeíus cuídam ex amícís ín pe titione confulatus fauens pecunia ín tribus díuififfet, eat largitio uulgo iactaretur,& ín hortís Pompeij numeratá effe pecunía conftaret, Catone tunc ad mulieres& amicos dícente,necefTa tium fuiffe huíafmodirebus,fi affinitas contracta effet,conníuere:confeffi funt omes recte&C honefte fa&tum à Catone, quod Pompeij affinitate repudíaffet. Sí tamen oporteret ab euentu rerum confilía íudicare,uídetur erraffe Cato ín hac propínquítate repellenda,nam effecit dene gando ut Pompeius ad Cafarem fe conuetteret, E iam uxore acciperet per quam utríufg; opís businunum coniunctís Refpub.opprímeretur: qua forfitan ftetífet, ni Cato parua Pompeíj €tratametuens maxima neglexiíífet, patíensalterius potentía contra líbertate augerí. Sed haec pofteríus.Deínde cum ínter Pompeium& Lucullü effet orta contentío(certabat ením uterqr, utcuíq; quz ín Ponto egerant,rata manerent,& Cato Lucullo, quí íniuría paflus uídebatur, fauebat)uíctusin fenatu Pompeíus ad populumconfugít,& ad legem Agraría milítes prouo cauit.Hancetíam legem cum Cato fefe opponens impediret, Pompeíus Clodíum turbulenti( fimum popular fouit,& Cafare fibi amicum fecít, ipfo Catone quodámodo caufam praftans te,Nam cum Carfar ex Hifpania,ín qua prator fuerat;rediens tríumphum poftularet,& fimul confulatumpetere uellet,legesdp iuberent,ut qui tríumpbatuti effent,extra pomoegja expecta rent:qui magíftratum peterent comítíjs adeffent:poftulabat Cxfar àfenatu,ut fibí per aliii pea tereconfulatumlíceret, Contradícebat Cato,qui ut fenfit ad gratiam Carfarís fenatum inclína tí, longa diem oratíone cofumpfit,& fic facultatem fenatuíabftulit decernendí.Qouare cogni t2,Czfar confeflim petítionetríumphi omíffa,urbem intrauít,à Pompeio adíutus, confuleft defignatus,filíatp Iulía Pompeio tradíta,quafi coníuratione quandá contra R empub.iniergint, & alterde colonía deducenda, de& agris diuidundis leges tulít, alter fuís iilii potentía 5 Cato affinitaté Ponpeij rca PLYTÁARCHI CATO:VTICENSAIS C huiufmodilegibusfauít. Híuero quí cum Lucullo Cicerone fentíebát, ad Bíbuli alre:; i| TM ful& cofugientes refi(tebant,& ín prímis ipfe Cato,quí amicitia& coíunctione Pompei; eC 1l farís nulla bona cauía factam iam índe cernebat, dicens non tant diuifione agrorüfe tíme quantá id, quod hac largíentes populo pro mercede petíturi forent, Hac igitur oflendensa t qz fe, ig ferebant Carfarís prauitate,quod is cofulari poteftate turpíter abutens,ea perficere cótenderer, quzleuiflimi tribuni plebís ad gratíam multítudinis facere confuc(Tent. Diffifi igitur fuffragis uícenfueruntagendum,& primütipfi Bibulo ín foro defcendentí cophínus flercorís faperíu, Mil| fus eft, deínde lictoribus eius accepti fafces atcp fractí,cande uero telis& uulneríbus ex foropel T luntur, Sedalíj quide curfim fugerunt, Cato uero ultimus omníum pedetentim ceffit, fpe ín 1H perfequentes conuerfus,eostp deteftatus.Non folum igitur lege tulerunt,uerumetía fenatum | iurare coégerunt,fe fauorem huíclegi,(i quis impedire uellet,praftíturi, magna poena aduer: fuseum flatuta,qui íufiurandü recufaret.lurauerunt igitur omnes fenatores neceílitate coadi, antíquí Metelliexemplo,quem oltm in fimilí re iurare recufante,extra Italíam exulaffe memi: d! nerant. Quapropter& mulíeres domi multis cum lachrymís,& amici atque familiares Catone M| monebant,ut temporí cederet,atgy iuraret.|Maxíme tamen eum monebat, atqj adigereníteba tur M. Ciceroorator,quí differebat, nó effe fortaffe iuftum,hís qux populus uníuerfus flatuif: fet,ciuem unum repugnare:& cum uíderet nullo modo ífla qua facia erant mutare poffe,(tul tum atg ínfanü effe fponte fine ullo fructu fe perículis obie&are.Extremü uero malorü effe, fi patríam,cuius gratía hzc omnía faciat, deferes prodat malís hominibus,& fecum ipfe gaudeat ex ciuitate abíens,certamína R eipub.relíquiffe, Nam fí Cato Roma non indígeat,at certe Ro mam índígere Carone,índigere etíaamícos omnes,inter quos fe prímü Cicero fatebatur, cum P.Clodiíus fibi per tribunatum ímmineret, Eíafmodi ratíoníbus precibusd tradunt Catonem expugnatü ad iuramenti defcendiffe.Iurauit tamen ultímus omníü prxter unum M.Fauoniü familiare fuum atq; amícum.His rebus elatus Cefar aliam legem tulit,per quam fermé omnem Campaníá egenis diuídebat, nec ullus quí contradiceret ínuentus eft prater Catonem, Hunc igitur Czar cum fubfellijs in carcerem traheret, nihil remífit Cato mentis atq propofiti fui, D fedinterambulandü uerba faciebat, dícebat&y non effe ferendos quí ifto modo R empub. euet terent, Catone uníuerfus(enatuscum fumma morftítía& omnesboní cíues uni cum fenatu 1 tacítí atqp afflicti(equebantur, Q uod cum anímaduerteret Czar,cupiebat ut Cato precesalie In| quas porrigeret:deínde cum íam manifefta effet níhíl tale Catonem effe acturum, uerecundia adductus tribuno cuidam plebis períuafít ut Catone exímeret, necín carcere trudi pateretur, His legibus atq; hís muneribus plebem capíetes,obtínuerunt ut Cafarí quide lllyricá,& Gal lía prouíncía,& quatuor legíones ín quínquenní& traderetur, pradicente Catone atq; monen te,populum R o.acrem tyrannü fuís fuffragijs conftítuere, P.autem Clodíü ex pattítía familía, ut Cicerone urbe depelleret, atq; omnia íllorü gratía faceret, tribunum plebis: confules uero CalphurniiPifonem,quí erat Cacfarís focer,& Gabinium Paulum,quierat(ut dici folet)ex fi nu Pompefj,fecere,Sed quanquá tanta uí Rempub.occupaffent,& alia gratía, alía tímore effi cerent,tamen formídabát Catonem.INam magno labore,& non fine uerecundía ín hís rebus fuperabant,uím tamen eiafferre,ac reum facere nefas erat,ned; omníno tentand&, Nam Clo díus nec Cicerone expellere poffe confidebat prafente Catone: quare confilí& cepit, uteumá conípectu urbis remoueret.[n príncipio ením tribunatus fuí Catone ad fe uocato, fic uerbafe: cit,quafiomni& cíuíum íntegerrímü atq; incorruptiffimi efTe, iudicio fuo putaret, eius reí índi hi cium fe facturü, Nam multos profectione in Cyprum poftulare, fed ad eam rem Catonemfo: | lum exiíftima(fe idoneü.Cui cum flatim aduerfaretur Cato, affereret&y non ob honore, fed ob contumelía atgy ínfídías hoc fibí negocium demandari,Clodius nimium fi uperbe, At fi nonuo: lens,inquit,tamen coactus dolensip proficifceretad uocatatp concione, plebifcito firmauít mif: fionem Catonis, eitp abeuntinec nauem, nec milíte, nec míníftrum quempía tradidít prater duos fcribas, quorà alter fur erat, alter Clodíj clientulus, Et quafi parum negocíj foret Cyprus ac Ptolemzus, etíam ut exules Byzantía reduceret, íniunxit,eo confilío utípfum plurímotem pore extra urbem ablegaret.Hac igítur Cato neceffítate coactus,antequá proficííceretur, Cice ronem cuí Clodiusapud populá díem dixerat,admonuiít ne inarma atqj cedes urbem conijce ret,fed temporí cederet,ut rurfus patríz falutem praflare poffet, Deínde per Canídia familíaz rem uum ín Cyprum praemiffum, fuadere Ptolemaeo inflituít,ut fine contentíone atq; pugna concederet, quafi neg; pecuniarü, neq; honorís expers futurus: datur enim fibipop ue Rr . acerdo* docens,fenatum uniuerfum ín fuam fententía adduxit,ac multos preterea bonos,qui grauiter mA FA^ OS» C€», 73 L—.^ 8B]-— p"^5 Bus o com "COT. m OS..] - da KREER).ÉsuM EE dift uA 3anabB.unh.uh. dn LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 292 facerdotium Veteris Paphize, Sicergo Canidío quí hxc nuncíaret praemíffo, ipfe Cato apud n ? Rhodum cómoratus,ea quibus opuserat comparabat,& fimul refponfum Ptolemazí expecta e, bat.Inter hac Prolemzus Aegypti rex à cíuíbus fuis exactus, relicta Alexandría R.omà nauis g gabat,ea fpe,ut Pompeij& Caarís armis in regnít reduceretur, Volens igitur Catone affarí, ". BP S, certiorem deuoluntatefua eum facit, credens illut ftatim ad fe effe uenturü, Cato per id tema ] puspurgando uentrioperam dabat,ítagj iu(lit Prolema, fiita placeret, ad fe uenire;ac ei ue2 n níentí nec obuíà procelfit,necaffurrexit, fed tanquá príuatum quendi recipiens, accedere iu2 ls bens,prímo congreffu regem turbauit,& ín admíratione conuertítquod fub popularí mente :& fimplíci, tanta fuperbia infolentia& lateret.Sed paulo poft cum uerba Catonísaudiret,optte 1 mo confilío& fumma prudentía de re fua dífferentis,ac eum reprehendentis, quod tanta felicí ; ate relicta laboribus;dífpendijs,& obferuationibus eor& qui Koma potentes forent, fe fubij^ s dat,quorum cupiditate fi uníuerfa Aegyptus ín pecunü redigatur, uix explere poffit,& fimul confulentis ut domü rediret,& cum fuis cíuibus pacaretur,& fe un nauigaturü,ac interceffuz : rumpollicentís,tanqua ex infanía quada refipifcens,uerítatemá agnofcés,& uirtutem Catoz : nis admírans, decernit íta facere ut Cato fuadebat.Sed poftea ab amícis ín príorem fpem redu» à us,cum Romi ueníffet,flatím cum ad íanuáalícuíus magiftratus peruenit,errorem fuü reco : gnouít, damnati quod non confiliü uiri boní; ímo potíus deioraculü neglexiflet, Cypríus autem Prolemzeusfelícitate quad Catonis fe ueneno necauít, quí cum magna uím aurí&Carz i gentíreliquíffe diceretur, ipfe Cato quonia Byzantii nauigare decreuerat, M. Brutum nepoté t fuum ín Cyprü tranfmifit, Non enim fatis Canidio ín traciatíone pecuníará confidebat, Exue d 1 1 | libuspoft hacc Byzantíü reductis, pace ínter eos fírmata,in Cyprü uenit; ubícum gazam res giam ín poculís,menfis;lapidibus;& purpura reperiíTet, qua omníaopus erat uenundare,& ín pecunáredigere, uolens ín ea re dilígetia uti,& in fummü precium adducere, cunctísi ipfe adeffe,& fupremálícitatíoné fufcípere,non credídit confuetís auctionibus,fed ín fufpicione ha buítomnes míníftros,omnes pracones,omnes mángones, omnes amícos, per feipfum príuae timeosquiemereuolebát conueníens;ac res tractans effecit, ut cum cxterí amíci quafi parum p fideíeishaberetur,molefte ferrét,tum ín prímis ís qui omnes anteibat Munatíus,ut Cafarí ora tiohem adüerfus Catone fcribentí,acerbi(fimze accufatíonís pars ífla fuerít, locumtQp ímmoran | diexinde habuerit, Munatíus tamen fcríbít non díffidentía fibi aduerfus Catonem accídiífe ut indignaretur;fed negle&u quodam Catonis& obtrectatíone Canídij. Nam Munatíus librum | adidit de rebus Catonís,quem T brafeas maxime fequutus eft, In eo libro fctíbít fe poft Cato» |. nem ín Cyprü ueníffe;nec fatis honeftea Catone fe accepti, fed cum aliquando flaret pro fori | bus,reiectum fuífTe, Catone íntus alíquid und cum Canídio fabulante:& cum de ea re querez | tetur,non fatis clemens Catonetulífferefpofum.DixiíTe ením aít,Perículüeffe ne nimía amíe : citíafecundü Theophrafti fententia, interdum caufa foret odij generandi: quippe tu propter Og maiximüamore, mínusteín honore habit putasapud me quàm oporteat, ddp grauiter fers: |.€goautem opera Canidij utor,cum propter experientíà rerum qua ín ipfo eft, tug propter fie - delítatem,quí& príusuenit,S& integer comprobatus eft, Flac tamen Catone fecrete fecum Io quutum dícít,uerum poftea ad Canídíü relata cum audíret,nec ad coenam ire uoluíffe,neq;uo cantibus paruíffe:mínante autem Catone(ut fieri folet)fe pignora captur&,ex Cypro nauigafe fe;& niulto tempore ficaduerfus Catone ínfenfum perftítifle,Deinde Martía(adhuc enim Ca toni cohabitabat)comprobáte quum Barca ad coena eos uocaffet;& Catone moram trahente, alijíam dífcumberent,tandem uenienté Catonem quefiffe à Barca, ubinam federet: cum uero Barcadíxiffet, ubicuncp liberet, circunfpexiíle Catone ac díxífle, iuxta Munatíü federe uelle, atq íta feciffe,nectamen quicquam colloquíj ínuicem in coena habítum, V erum poftea Catoz nemá Martía rogatum ut Munatio fcriberet, fcrípfifTe ut poftrídíe mane domü ueniret: fe aue. tem& à Mlartíaretentum donec omnes receíferunt,atqy ita Catone ad eos íngreffum falutaffe Munatíum,& ambabus manibus complexü fuifIe, El1xc fcrípfimus prolíxius,arbítrantes non mínus ín huiufmodíirebus moreshomínü cognofci poffe, quàm ín peruagatís ac magnisnego cíjs.Coégit autem Cato apud Cyprum círcíter fepte millia talenta argentí, V erítusautem lone gitudíne nauigationis, uafa multa przparauít, fingula duorum talentorum& quínquagínta drachmarü capacía:longum funemautem fingulísalligauit,& in funís capíte fuber bona maa gnítudinis erat,utper ipfum finaufragium fieret, ubi effet argenté cerneretur. Haec omnis pez cunía incolumís Romam delata eft, prateradmodum pauca.Libriautem duo,in quibus gatos nes de ea pecunía diligenter perfctiptz erant, in uía perierunt; nàm cumalterum libertus eíus ; O 4 ai i Suae Wa di^ !PLVTARCHI CATO VTICENSIS c fiominePhílargyrus fecum deferret,ex Cenchris delatus cum ipfis oneribus períjt, Alter üez ro cum ipfe Cato ufque ín Corcyram feruaffet,nautis propter magnitudine frigoris ignem im. modice facientibus arfere tabernacula,liber&g deperíjt.Etlícet calumniatores refellere poterant míníftrí regi, tamen hanc líbrorü íacturá xgerríme Cato tulít, non tam ob fidem Grobexem: plum díligentiz fue,quod ceteris homínibus prebere cupiebat, Aduectus igítur nauibus cum urbem íntraret,omnes magíflratus,omnes facerdotes,omnis fenatus,ítem maxima parsplebis ficobuíam procefferunt,ut ripae Tiberis utríngy complerétur,neca triumpho multü differret, Nonnullis tamen agreftis fuperbus& uííus eft, quod confülibus pratoríbusqp obuíam progre dientíbus neg; fubítitit,neg; curfum retínuít, nec ín terram ad eos defcendit,fed pratterere([us non prius deftitít,quám claffem in naualía coníeciffet.Cum tamen argentá perforum portare: tur,admíratus eft populus R.o.tanta magnitudine:&(enatus poft multas Catonis laudes, de; creuít ei praetura extra ordinem,& ludos ínfpicere purpurea uefle, V erum hzc fenatus dece ta Cato ipfe deprecatus,Nicíam regís feruü petíjtà fenatu manumittí ob fidem ac diligentiàrez rum admíni(iratarü.Erar per íd tempus conful Philippus Martíz pater,& quodámodo magis flratus eius potentía ín Catonem redíbat,collega Philippi Lentulo non mínus ín honore Ca tonem habente propter uírtutes,quám Philippus ipfe propter affinitatem, Poft hzc Cíceroia urbem unde príus à Clodío pulfus erat reuerfus, quum potentía qua plurimi pollebat fretus, tabulasín Capítolío fixas ín quibus res ín tribunatu Clodíj geftze perícriptae erát, per uím des leuiffet;fenatusdp fuper ea re haberetur,& Marcus Cícero abfentem Clodium accufaret, díce ret&p à Clodio gefla effe irríta oportere, quoniá ipfe Clodíuscontra leges tribunatü accepíffet, non placuír id Catoni, Itagy affurgens dixít, Clodij tribunatü nihil fani tfeg; boni ín fe habuit: fe,fi tamen quís itrítare uellet quicquíd ab eo geftum effet, necefTe fore ut ea etíam qua ipfeín Cyprofecíílet, irrita haberentur: neqj fuiffe fecunda leges profectíone eius ín Cyprum, cum is tribunus referret quí autoritate non haberet, Non ipitur contra leges tribunum effe fa&um P.Clodi&,quíex patrítíafamilia ad plebemlegecócedente tranfiffet: quodi tribunatu quem« admodü caterí multi abufus eftiipfum corrigere oportere quí deliquerít, non uero poteftatem tribunitia dífloluere, Ex hoc indígnatío ínter Catonem& Cicerone exorta eft, poftea tamen procedéte tempore reconcilíati(unt. Cum deínde Pompeius& Craffus cüm Carfare quí cítra alpes uenerat comunícato confilío,ftatui(Tent(ecundá confülatum iníre;& coníules facti Cas fatíquídem in quinquenníü prouínciam& exercitus prorogare,pro fe uero magnas pecunias & prouíncías& dele&tus accipere,& R.empub.uexare,ac cum multi boni uíri confülatum pe cituri deftíti(Tent,folus L.DOómiítíus,qui Porcíam forore Catonís uxore habebat,monente Cas tonenó effe illis concedendá, fed pro R eípublica libertate certanda,fuftinuit competitor effe, INec folum ad Domíti&hic peruenitfermo,fed ad omnes bonos, non effe neglígedas Crafli X Pompeij opes ín unum collectas, fed difiungendü effe alterum à confulatu. Fore enim grauem & intolerabile eorum potentiam, fi una confules fierent.Fauebant igitur omnes Domitío,con fírmabantigoftendentes multos ex íjs quí metu filerent,in comítío eí fuffragaturos. Hoccum Pompefj familiares uererentur,ínfidias Domitio tendunt: cum ís príma luce in campü cum funalibus defcenderet,uno ex fuis qui precedebát interfecto, multis infi uper uulneratís,omnes ín fugam uertunt prater Domítíum& Catonem, Nam Cato Domitium retínebat, ipfumi cohortabatur,dícebati refiftendum effe pro libertate patríz aduerfus tyrannos quandíu fpíri tus fuperfitqui quemadmodi magiftratu abufuri fint,íam ex tunc patefacíant,per tanta fcele ra ipfum procurantes.Hac dícebat Cato iam brachium faucíus:fed cam Domitius periculum expeciare nollet, domüdy fe reciperet, defignantur confüles Pompeíus& Craffus.NNec tamen Cato quieuít fed praeturam petijt, ne príuatus confulibus aduerfaretur, At illí cum hoc tímee rent,quoduidebantpraturz dignitatem in Catone parem fore confulari poteftatí,fenatum ha buerunt multis ignorantibus,& ín eo decreuerunt,primo quíde uti praetores quí creati effent; confeftim magiftratum ínírens, neq; confuetum tempus expectarent: deinde ne fraudi effetfí quis eum rpagiftratum per ambitum obtineret.Et fimul ipfiamicos& miniftros ad petítíonem eius concítarunt,porrígentesargentum,& ipfi fuffragio praefidentes.Et cum nibilominus ome nía ipforum ftudía Catonis uirtus fuperaret,erubefcentíbus cunctis, futfragíti non dedere Ca toníprzturam petentí,qui uel precío comparandus fueratad eum magifítratum gerendum;& cum príma tribus eum nomínaffet, Pompeíus id anímaduertens, turpiffime mentítus fe toni» truaaudiuiffe,comítía diffoluít. Nihil enim fas erat agere, cum talía contígifTent, Poft haecrur^ [us magnis largitionibus ftetí,& optimatibus ex cam poper uim pulfis,pratoré fecerunt Vati» nium e t3 n" Cu."C BO Ww» t" v» WW GP a "—.- A«-- OU— wm"um V)- o A D m o9 w-."C— UM uu— Une ub.— bod LAÁPO FLORENTINO'. INTERPRETE,- 295 A niumpro Catone,quo ín loco ferunt eos qui(uffragium tulerant, contínuó ptx uerecundia e campo fugiffe. R.eliquí uero quí íd grauiter ferebant,tribuno quodam plebis concionem prata bente, Catonem induxerunt, quí omnía que futura erant& Reipublíca euentura;quafia dijs edoctus pracdíxit,cíuesq5 in Pompeíü& Craffum cocítauít, qui íta fibi confcij effent,ita Rem pub.adminiftrare cuperent,ut timerent Catone pratore frerí, l'andem uero cum domü reuets teretur, tanta multitudo eum profequuta eft, quanta ne omnes quídé íllos quí praetores erant cteatí, C. deinde Treboniolegem promulgante de prouíncíjs cofularibus, ut alter Hifpaníam Aphricama haberet, alter Syríam& Aegypt&,& quíbus uíderetur terreftríbus naualibusqs copíjs bellum ínferrent,cxteri omnes cum defperaret prohibere poffe, fuperfederunt, nec ade uerfatí funt, Catoní autem contradícere uolenti uix tempus duarum horarü ad dícendü cone ceffum eft:quí cum multa dícédo ac praemítterido,tempus confumpfífTet, non permíferuntut amplíus loqueretur,fed mínifter eum adhuc dícentem& ín fuggeltu ftantem arripuit, Quina etíam cum ex ínferíoríloco uociferaretur,multid ex ea re turbatí eíTent, rurfus per líctoreapa prehenfus extra forum tractus eft,ibig relictus, Cato uero fimulatg; dímí(fus eft, rurfus ad ro» fira magna uocíferatíonereuerfus, menebat cíues ne hoc paterentur. Hoc modo cum fzpíus exeoloco deductus femper redíret,mole(teid ferens T'rebonius, íuffit ut Cato ín carcerem du ceretur; quod cum factum effet, íngens multítudo cíuíum fequebatur,& ipfe Cato inter ame bulandum-cohortatí ac monere contralegem non defiftebat, quamobré terrítus Trebonius, Catonem dimifit.Btilla quidem díesfruftra confumpta eft.Pofterís uero díebus partím mínis, partím largítionibus, uno praeterea ex tribunis plebis Aquilío armís depulfo, ipfotp Catone quítonitru auditum effe clamabat,foro deiecto,multís uulneratís,nonnullís etíam ínterfectís, per uímlegé tulerunt: quod quidem tam indigne tulerunt boní, ut plerícy flatuas Pompeij ob indignatione cderent;fed hxc quidem fterí Cato prohibuít.Deíride cum de prouincíjs exercí tütg Cafariprorogadisreferretur,non amplíus cum plebe egít Cato,fedad ipfum Pompeium conuerfus,atteftatus eft ac przedixit ín fuam ceruicem Carfarem armarí,íd&p non uídere nunc, üerum ením eo tempore fenfurum effe,cum propter grauitatéac potentíam nec deponere ua» leret, nec perferre: proínde fore uteo tempore Catonís reminífcatur, íntelligatt non mínus p ütilitatisíneffe fententia fuz quám honeftatís atque íuftitiz, Hxc tamen Pompeius neglexit, confifus felicitati fuae; nec putans fieri poffe ut Caefar ab eo difiungeretur, Sequenti uero anno prator fatus Cato,non tant uiífus eft dignitatis eí magiftratui afferrequantum demere, fxpe nudíspedibus& fine toga ad roftra ueniens,& caufas capitales clogorü uirorum eo habítu co» gnofcens, Tradiderunt& nonullí jíudícía nonunqua poft prandiüi,cum uinum potaflet, eum exercuilfe,quod tamen falfum eft. Cum auté populus Romanus largítionibus corruptus tane quam mercenaría opera fuffragijs uteretur,cupiens mederí huic parti R eípubl.Cato, fenatui perfuafit decernere, ut hí qui defignati effent, fí nullum accufatore haberent,ipfi tamen íudíci lubire atcp ratíone reddere cogerentur. Hoc perínique ferebant íj quí magiftratü petebant;iniz quíus etiam plebs largitionibus affueta. Itaque cum Cato poftridíead roftra uenitet, multitu do homín& ín eum impetü fecít,clamans,deteftans,ac percutiens íllum, quoad uniuerfi quí cír caroftra erant, aufugerent, Ipfum uero Catonem multitudíne preffum atq; delatü, uix roftrís apprehenfis contínere fe potuiffe dícunt: fed cum in roftra fe recepifTet, grauitate& autoritate turbam fedauit,clamorescy reprefTít,& oratíone habita mítí, attente auditus eft; turbationegs omnem ex animis deleuít, Ob quam rem cum à fenatu laudaretur, At ego, inquít, P, C. uos míníme laudo,quí me praetorem ín tanto perículo deferuiflis, Hi uero qui magiftratum petes bant,cum finguliàlargítionibus deterríti effent, ín unum conuenerunt, contuleruntip unuf? quifg; duodecim míllía& femís drachmarü argenti, facta(ponfione, ut quí ex eís per largítíoz nem peteret,íd argentü perderet;arbitrü ad eam rem Catonem eligunt,& pecunia apud illum deponere flatuunt, fed ípfe Cato pecunia quidem recipere noluit, fideiuflores tamen recepit. Cumautem dies comítíorá ueniflet,obferuans etíam fuffragía, deprehendit quendà ex fponforibus contra pacta egíffe,ipfumt damnauít,& eius pecunía alíjs tribuit, Ili uero anftítíaatqg integritate hominis admirati, poena remiferunt,fatis poenar dediffe illum arbítratí,quod à Ca» tone effet damnatus.Sed ea res non mediocré ínuidíam ín Catone concítauit,quafí fenatus íu» dicium ac magiflratut uím atque poteftate fibi arrogaret. Nec; ením ulla uírtus eft quz magís inuidia contrahat, qudm iuftitía,quam potentia& fides populorü maxíme fequuntur, Neque enim duntaxat in honore habent íuftos quemadmoda fortes, neg; admírantur quemadmiodü fapientes,uerumetià amant,atcy eís cofidunt: ex íllis uero quos fuprá memoraui;alíos tíment, O 5 Inuidid comes iustitie, E ÓÀMÀ— PLNVTARCHYE'!CATO VTICENSIS C alijsparum credunt,prxtereaarbítrantur natura magis quám uoluntate illos excellere, putan tesfortitudíne& prudentíam, alteram acrítatem quandam, alteram robur aními efTe,*[uflus uero effe quíuis poteft, modo prauítatesrepellat, Itaque iníuríam maxime ut inexcufabile ui: tíum ímprobís dicunt, C uuamobrem Catonítunc omnes potentesatg; clarí ínuídebant,& ín prímis ipfe Pompeíus,quí putabat Catonís gloría fuz potentia officere, atque ea de caufa fem per quoídà fummittebat calumníatores ín Catonem, quor&ü unus P.Clodius, qui rurfus cum Pompeio ín gratíam réuerfus, Catonem críminabatur mult argentí fibí in Cypro expilaüit: fc:Pompeíoautem bellum ínfetre quod nuptias filize ut índígnas repudíaffet, Ad haecrefpon: debat Cato,fe tantumargentí ex Cypro Romá detuliffe fine ullo milite, quantü Pompeíus ex omníbus tríumphísacbellis, quibus uniuerfum terrar&i orbem turbaffet,non attulerat. A ffini; tatem uero Pompeíj nunquá elegí(Te,non quod íindígnum putaret,fed quod non eadé ín Re: pub.eífet mens acuoluntas, Nam fe quid prouincía ab(tínuiffe cum fibía fenatu poft pratu« ram ultrotraderetur/PompeíG uero partim pro feaccepifTe prouíncías,partím alijs procutaffe, nuncautem fex millía milítü ín Galliam ad Caefar€ mittere,quos neg; Cafar petíerat à fenatu, . necipfePompeíus autorítate fenatus conceffit:fed tot homínü, tantx armorü copia, totequi, gratíz funt acremuneratíones príuatím elargítze, Imperatore appellatum Pompei alijs pro uíncías exercítusq; comififfe,ipfum uero domí manere ut feditioneset turbas aleret:quibus re; bus manifeftum eit ímperí& affectari d Pompeio, Hoc modo Cato Pompei ultus eft, Erat M, Faoníus Catonis amicus atq; emulus,qualísA pollodorus Phaleríus dícítur Socratis fuiffe;uír quem faciliter uerba moueret,nec íd quidémodiceauthumane, fed ufqy ad ínfaníam atcp furo rem. Hic xdilitaté petensrepulfam ferebat:cui cum faueret Cato,animpaduertit tabulas una ma nu omnes perícriptaszitaq; hanc machinatíonéredarguens,& tribunos fuper ea re appellans, comítía diíffoluit. Poflea aute Faonio xdilífacto,& cxtera pro eo munera obíuit,& fpectaculü zedídít ín theatro;proponens certantibus non ex aurocoronas, fed quemadmodà in Olympi: cofierí folet,ex oleaftro, Dona etíam attríbuít, Girecis quidem ex porro,& lactuca,& rapha: no,& blíto,&€ apío:R omanís autem uíni amphoras,carnes porcínas,& fícus,& cucumeres,et lígnorüfafces:quorum utilítate alij deríferunt,alijlaudauerunt propter Catonís aufterítatem. Faoníus ínter multitudine fe conijcíés,&€ cum alíjs fedens, Catoniapplaudebat, àadmonebaté ut uíctoribus ea dona tribueret;atteftrabaturg fe Catoni hanc poteftate conceffifTe,[n alío au« tem theatro collega Faontj magníficeludos faciebat, fed uníuerfa multítudo illum reliquerat, & ad Catone Faoniumd pro reí nouitate fe contulerat, Fecítauté Cato hac,ut doceret oporte re eum quí ludos faceret,ludis uti,& gratía magis ac fimplicítate certare, qudm tantos appara tus& fumptus ín rem non utile cofumere, X curas íngentes ea de caufa fufcípere. Pofthecue: ro cum Scipío,& Hyfpzus,& Milo confulatü petentes non folü illís folitís ufitatísp largitionis bus, fed etíam armis€ necíbus contenderent, ac temerítate& audacía bellum ciuile concitafs fent,quíbufda cenfentibus Pompeiüi comítijs przficiendum, contradixit Cato,neq oportere, ínquít,à Pefnpeio legíbus prfidendá effe, fed Pompeio à legibus, V eri poflea cum per mul tos díes tría ueluti caftra forü obfiderent, cenfuit antequá fumnia neceffitas cogeret, fponte X gratía fenatus eam rem Pompeio effe mandandi, ex duobus malís quod mínus foret elígens, necum cíuítas fedítionibus atcp armís díu afflicta efTet, tunc demá ín poteftate unius deueniret. Dixit ígítur fententia ín fenatu M, Bíbulus Catonis neceffaríus, qua cenfebat folum Pompeii confule defignandum,Fore ením ut uel R efpublica quíete accipiat Pompeio gubernante, ucl meliori feruíat. Cato autem affurgens contra expectatione omnium Bibulí fententía laudauit, afferens praflare ut queuis poteftas in utbefit, quàm Rempubliíca fine magiftratu ac prafide manere,Se quide expectare ut Pompeius Rempublíca fibi cómiffam laudabílíter tueatur& ge rat,Per hunc modá confuldefignatus Pompeíus,d Catone poftulauit, ut in füburbanum ade ueníret:quí cum ueniffet,amíciffime eum recepit,atqy gratías egít,rogauítty ut fibíin confulae tu gerendo adíutor effe uellet,fe ex íllius autorítate cuncta fa&urü. Ad hec refpondit Cato, fe neq, príortempore aliquíd unquá contra Pompeíü fecíífe inimico animo, neg ín pracfenti ut gratíam eíus fibí compararet,fed pro utilitate R eipublicz femper locutá effe, Príuatim quídem igitur fefe Pompeio affuturü fi Pompeíus íd poftulet, publice uero etam fí no poftulet, omnia perfcrutaturum.Et fané íta fecit ut promíferat, Prímum ením magnam ac nouam poenam ad uerfus Decuplatores Pompeio flatuente,prateríta condonanda cenfüít, futura uero puníen da. Fleque enim finem praterítorum facinorum facílíter reperírí poffe, nec noua poena que nunc ímpofíta eft, punienda eífe delicta tunc commiíffa, cum lex alíam poenam aur einae m-—(-—— à^"^ n9)»» [os] (mm A^ p NonD-——2 JA -— f. a——^ f£)?» c"—-»"FT 0 Phy) f£; n Pm, oo 89($$" ""— e GC— LÀ "- Www o .-P——— M—M.—P A V. AA we. VE we w a-— w-- w LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 294 A Deitidecum multí(ummíuirihac ípfalege reí poftularentur, Pompeíusdp ínterdá proamicie tía& familíarítate eorum fe facílem praftaret,remítterettj feuerítatem, increpabat eum Cato uehementer atc excitabat.Praterea cum Pompeius comendatíones reis darí ín iudicijs confue tas per legem uetuiflet,ac poftea ipfe Munatío Flacco comendatíone fcripfiffet,Cato quíin ea caufa iudex erat,cum recítarí coepta effet Pompeij comendatio,aures manibus claufit,legicp ils lam prohibuit, Flaccus uero ipfum ex iudicibus reiecít,& quide poft oratam caufam, fed nihilo mínus condemnatus eft.Omnino auté difficilís arg; anceps fcrupulus erat Cato íjs quí ín iudi cium uocabantur.INullus enim reorum habere íudíce uoldbat Catone,& tamen reijcere formi dabant,Nam multi eo ipfo condemnati funt,quod Catone reíjciédo non fatis confifi fug inno centíz uidebatur, Multís etiiín magni opprobrij partem obí]ciebatur, quod Catone iudicem oblatum recipere noluiffent.Poft hzc cum Caefar ín Crallía magnas haberet copías, Roma ue ro pecunía, largitionibus,& amícis plurímü poffet, tunc demü monítíones Catonis diu antea przdicta: Pompeiü quafi dormiente excítarunt:cumép etíam tunc píger uideretur ad Cefarem compefcendü,perrexít Cato confulatü petere,quafí confeftím arma Czfarí arrepturus, eiuscg infidias patefacturus. Competítores Catonís duo fuerunt,ambo gratíofi, quorü alter P.Sulpiz tius plurímü Catonís autorítate ac potétía omní tepore fretus, no recte tunc facere uídebatur, neq fatis gratum fe erga Catonem praflare. Ipfe tamen Cato nunquá queftus eft, fed míníme admírandü effe díxít,fi íd quod quís maxímü bonü effe putat;alterí non cocedat. Senatuí uero perfuafit,utí ipfos qui confulatü peterent, per fe Romant Pop.appellare iuberet, nec per alios quícquá agere:ob quod etíá magis homínes fibí aduerfos fecit, quafi non folü accipiendi pecue níam, uerumetíá gratíá concededi populo Romano reuerentía abflulíffet, Ad bac accedebat, quod nec pfe ad dícendá pro fe fatís ídoneus erat, fed dígnitaté morum potius conferuare uo2 lebat,dj compellando atqj rogando dignitate magiftratus acquírere:negy ut amici hoc facerent permittebat, ob quod multitudo capi€ delínirí folet. tag; uictus à competítoribus confulatü nonobtinuít:& cum eares non folü ijs quí repulfam tulerant, uerum amícís quoq;& familía» ribus ruborieffe foleret,& tríftítíam atq; calamítaté per multos díes afferre, ipfe Cato íta neglí genter íd tulít, ut fequentí díeunctus ín camp defcenderet,& poft prandíü rurfus ut folebat [ine calceis& tunica ín forum ueniens,und cum familíaribus ambularet.Hoc factum Catonís Ciceroreprehendit,quod rebus pofcentibus ut conful fieret, non ftuduerít populü humaníta tedelinite,fed etíam ad reliquü tempus defeffus fuerít. Atquí praturá quídé rurfus pettjt, íd&g illa de caufa fe facere dixit, quod non íudícío populí R.omaní, fed yíolentía atque corruptione quorundáhominü ín ea petitione fuccubuiflet. At cofularibus comitijs nullam fraude adhibiz tam,íed non fatis populo Romano fuos mores probatos fuiffe, quos neq; mutare ob eam caue Íam,neg cum illis utatur, uelle fe rurfus periculá fui facere, Inde cum Cafar ín bellícofiffimas nationes impetü feciffet, easy fuperafTet, Germanos etíá contra foedus bello laceffiffet,& tree centa homínü millía occídi(Tet;alijs ob rem profpere geftam fupplícatíones decernentíbus, Ca to cen(uit pfum Cafarem tjs dedendá quibus contra foedus bellum intulerat, neq) faciendum ullo modo utípfi ín featqy ín Rempub. tantá pollutíone reciperent. Attamen, ínquít, dijs ima mortalibus gratías agendü eft, quod pro hac tanta ímperatorís noflri temerítate, ín exercítum noflrá pcenas non uerterunt,fed Reipub.pepercerunt.De hís Carfar certíor factus, epiftolam fcripfit ad fenatü,ín qua multa maledicta ín Catone congeffit, Co ua lecta, Cato ípfe affurgens, nonab íra, neque ab obtrectatíone aliqua, fed ab ingenío atcp ratíone crímina qua ín fe dícta erant,iurgío fimílía effe oftendít,& ludum alíque pompádg contínere. Deinde mente Caefaris ab ipfo ínítio patefaciens,&& omnem illius uoluntate quafi ipfe focíus atq; coníuratus foret ape riens,ac docens,non Brítannorü neg; Celtarur filios,fed ipfum Cafarem efle formidandum;: ita mentes omníü mutauit& acuít, ut amícos Cafarís uehementer poenítuerít, quod eíuftnoz di epiftola ín fenatulecta facultate Catoní dedifTet, ut uerbís pro iuftítía factís, Cafarem merító & iufliffime redargueret. Nihil tamen fenatu decretum efl, uerba duntaxat habíta, oportere Cafari fucceffore darí, A mícis Carfaris dícentíbusut Pompeius etíáarma deponerst, prouíne cíasQs dimitteret,quod ní facíat, Cafare quog; non effe facturá,[am illa uocíferans Cato qua ab initio predíxerat; aduentare fcilícet uirum,& manifefti(ime uím afferre cum íllis ipfis coe pijs,quas à decepta cíuítateadeptus foret,apud plebe quide qux Carfarí fauebat plurímü, proa mouit nihil,fenatüi uero in fuam fententíá traduxít, Deínde cum Arímíno Cxfar occupato ad urbé contendere díceretur, hinc íam uniuerfíi Catone intuebátur,tam Pompeí us,quáàm cgterí omnes,utpote quí primus omníü ífta uídiffet, Dixit igitur Cato: At fi js que ego pradicabam Catonis coff.ctn tia in. con[ilaa tus repulfa. PLVTARCHI CATO VTICENSIS c credidiffetis P,C.nec unum nunctímeremus,nec etíam in uno fpes noftras haberemus. Pom. peío uero refpondente,;prouídentius ea à Catone pradictajamicítius autem à fe facta, cófuluit Cato uni Pompeio cómíttendum ut uídeat ne quíd R efpublica detrimenti capiat. Etením eo. rundem homínü efTe folet,magna inferre mala,ac repellere, Porpeíus igitur cum necp exerci tum paratum haberet,nec quas tunc diligebat copíjs fatís credendum putaret,urbem deferuiít, Cato uero cum Pompei fequi decreuíflet, mínore eius filíum ín Brutíos ad IMiunatíum mifit, maíore uero una fecum duxít, domus autem& filiarü fuarum gratía, IMartíam rurfus accepit, quz tunc uídua erat,& ab Hortefid'hxres relt&ta, Quod eius fa&um maxime Carfar carpendo auarítía Catonís críminaríconatur. Nam fi indigebat,inquít,cur eam dimififfet 7 fin auté non indigebar,cur eam recepífferznifi uídelicet illam muliere tanqua efcamá principio pofuiffer et fuuenem dímífiffet ut díuíte reciperet. Ad hzecautem quz d Cacfare dicta funt, probe illa conueniunt qux dixit Eurípidesin eos quí Herculi tímiditate exprobrabant. Prímum quzefas ef dicere(nam dicere fas no eft tímídum effe Herculem.) Nam perfimile eft Herculí títniditatem animi obijcere,& Catoní turpítudine quaftus, An uero improbandz fint hz nuptiz, alteríus erat confiderationís.Sed poftqua Martíam recepit,& curam rei famílíaris, ac filias eicommifit, ipfe Pompeíü fequutus cfi, qua dieferunt neg; capillos neq; barbam depofuiffe:luctum uero acmoeítitiam pro tantís Reípublíce cladibus, fiue fuperarent,fiue fuperarentur,eodem modo femper obferuaffe.Sortítus aute Sicilía prouincía,ac Syracufas profectus, cum audíuiffet Afi nium Pollione cam multis mílítibus Meffana traiecí(Te, mifit quí eius traiectionís caufas abeo perquirerent:fed cum ab Afinio contra, rerum nouatarum Romz caufas rogatus effet ipfe, fimul cognouí(let Pompeíj fugam ex Italia, res díuínas permagnam obfcurítatem multosi ín fe errores habere queftus eft, fiquidem Pompeio ín hísrebus quibusníhil iuftítíz ínerat, feme per dij fauiffent, tuncuero patríam feruare cupienté& pro libertate pugnantem deferuerínt, quanquam ítag; Afiníum ex ínfula deturbare poffet,tamen neSícilíam cladibus belliinuoluez ret,abeundi confilii fumpfit, monitís prius Syracufanis ut de falute fux cíuítatís prouíderent, Dyrrhachíum ad Pompeíum nauigauit, Cum ín caftra perueníffer, femper in eadem fententia fuít,cenfebat enim oportere ut bellü protraheretur,fperans ut tra&tu temporís írz mítígaren: tur, neque ferendum putabat ut populus Romanus feípfum pugna ferrog; trucídaret. Suafit etíáut Pompeíuscateríip prímaríj uíridecernerent, ne qua cíuitas focía aut amíca populi Ro, diríperetur, neue quifquà Romanus cíuís extra aciem interficeretur, Hac ille humanitate mule tos mortalesad partes Pompeij conuertit. Miffus deinde ín Afiam, ut apparatus nauíum dele: ciustp militum acceleraret,iecum duxitSeruiliam fororem,& Lucullí puerum ex Seruilía gez nítum, NamSeruilía quídem poft morte uírí fe Catonis poteftati fübíecerat, eumé fpontefe: quebatur ob aduerfam impudicitíz famam abflergendam. V eruntamen Carfar ne in hac qui dem parte Catoní pepercit,& ín czterísquídem(ut uidetur) níhil eratopus Catone, Nam íj quía Pompeio míffierant,fumma cum dílígentia cuncta perfecerant, R hodíos duntaxatauto rítateatqy osatione fua permouít,& Seruilià illicatq; puerum relinquens, ad Pompeíum redíjt cum magnísterreftribus atqy naualibus copíjs. Atq; ín eotempore maxime Pompeij mensac fentetía cogníta eft, Nam cüm naualibus copíjs prxficere Catonem decreuíffet,& haberetna: ues pügnacescírcíter quingentas,przter lyburnícas& exploratorías& fcaphas, fubitó muta uitfententíam, Bibulumá claffi prafecit,putans non íd laborare Catonem ut Cefar fuperare: tur, fed ut omníno R efpublíca libera foret,tam Pompeio qudm catterís potétibus é medio fub: latis.Sed ín quadam pugnaqua Dyrrhachij comíífa eft, cum ípfe Pompeíusad pugnam milí« tes hortaretur, ducesiy idem facere íuberet,tacentibus cuncís Cato oratione habuit de liberta: te,de uíirtute,de gloría,de contemneda morte,qua in philofophía didícerat, prout tempuspa ' tiebatur differens, tandedp oratione fuam ín deos conuertens, utpote prafentes,& illos intuen tesquípro patría pugnaturí erant,íta mílitum animos íncendit, ut cum fummo clamore, fum: moá& decernendídefiderío pugnam depofcerent, omnesdQ Caefaris cohortes ea die in fugá uet teret,ní(í Geefarís fortuna,& Pompeij infelicítas obflitifTet,ut ín eius uita Ícripfimus. T'uncau tem omnibus ob ea qux gefta erantlxtítía exultantíbus, Cato ípfeplorauít patríz fortunam,et ambitionem deteflatur,cernens multos acbonos cíues ín acíe cecídi(Te, Deínde PompeíusCx farem perfequutus,cum ín Theffalia ueniffet, multas copía Dyrrhachíj effent relíctz,& pra terea mult pecuníz, multi R.o.cíues,omníü cuftos atq; dux Catopraficítur, datís fibi quinde cim ephortíbus, Atque id fecit Pompeius quía Catonis praefentíam formídabat,quem utabfen tem firmíffimum uictis refugium, fic praefentem uíori fibí minime conceffurum exiftimabat, nec A fe ea ue la íb! -— I LAPO FLORENTINO INTERPRETE: 295 4 necpermiffurá ut pro arbitrío uictoriam exerceret, Accepta deínde apud Pharfalíam clade,in eafcntentía fuit Cato,ut fi Pompeius interífTet, omnes qui feci erant ín Italiam reduceret, ipfe uerofolus tyrannídé fugerer,atqy ín exílium iretfin autem Pompeius euafiffet,omníno copias illas Pompeio conferuare, Hac igitur mente ín Corcyrà ubi naueserant delatus,cum Cícerone ibioffendiffet,perrexít primum omnes copías íllí tradere,& fefe eí fummittere, ut decens erat pratoríü uirum confulaií:fed Cicerone non recípíéte,€ in Italiam abeunte, cognita Pompeíj uoluntate,quí cum míníme tempus expofceret,eos quíín Italiam nauígabant,affícere fupplíz cíjs,& ín primis Cíceroní ipfi manus afferre cogitabat, príudtím ipfum corrípiens Cícerone ex manifefto perículo liberauit,& czterís facultate abeundi pratitit. Arbítratus uero Pompeium Magnum ín Aegypti aut Libyam perueniíIe, ad íllum ire perrexitcum omníbus copijs, data prius poteftate abeundi íjs qui non uoluntaríe fequerentur. Catoni oram Líibyz prateruecto fitobuíam Sextus Pompei] filius mínor natu, quí morte patrís nuncíauit, Cuius mortem cum uníuerfi grauiter ferrent, necalíum quàm Catone ducem fequí uellent, Cato pudore fimulac mifericordía uctus, uíros bonos, quidp fpecimen fidei fuze diderant íam, deflitutos& ancipiz tesín terra peregrína deferere noluit,ted príncipatum fubjt,& in Cyrené perueníens à C yrea nzísreceptus eft,cum paucis ante díebus Labienü exclufiffent, Híc cum audi(fet Scipíone ad [ubam reg£ fe recepiffe,& Appiüi Varum Aphrica prafectü unádcumScipione efle,profe&us adeos pedes hyberno tempore,multísafinís quíaquam ferrent congregatis, multum praterea cómeatum fetens,multos etíam currus ducens,& infuper homines qui Pfylli nomínantur,quí£ morfibusferpent& medentur oretrahentes uenenü, ipfos ferpentes cantibus mítígantes, fez ptem cótínenter diebus íter fecít, pfe femper abícg equo& uehículo agmen przcedens.In ccc» naueto fedebat,nam poft Pharfalíca pugnam hoc quoq príorí mocflítie addíderat,ut nunquá íaceret níficum dormíret.[n Aphrica hybernis peractis exercítü eduxit; erant militum circiter decem míllia.R es auté peffimo loco erat,Scipione& Varo fimul contendentíbus,& ob íd lue bamobferuantibus, homíné propter opes& potentíá tumentís fuperbíz, qui prímo Catonís aduentu thronü fuum mediü pofuitinter Scípione& Catone: quod cum anímaduerteret Ca^ to,fublata fella adaliam parté fe contulít,& Scipionem inter fe€ Iubam medía fecit, quanquá p fibiinfenfum atq ínimicü,utpote quí librum aduerfusillum ediderat. Achoc quídé nonatten dunthomínes Catonís fa&um:fiuero Philoftratum ín Sicilia mediü ambulans habuít ín bono rem philofophíz,illum accufant, Tunc igítur luba infolentía repreffa,qui quafi fatrapas effece rat(ibieos qui cum Scípioneerant,omnibus concilíatís,cum ducesp Catone cundi fequi uelz lent,& przcípueScipionís ac Vari milites, negauit fe contra leges ímperiü fufcepturum, quas utferuaret, aduerfus Cafaré bellum gerebat,neq; fe pro pretore dum proconful adfit antepo fitatum.INam Scipio pro confule prouincia obtinebat fpesdp nonnullíserat ín Scipionis nomí ne,quafiín Aphricatd effet ad uíctoríam fatale, Accepto ítacy Scipio príncipatu,cum ille ftatim [ubz gratia omnes V tícenfes quí ín atate erant trucidare uellet, urbemá fundítus euertere, ütpote cum Cafare fentíentes, Cato obflítít, Atteftans enim ac uocíferans in concíNo uix crue delítaté eorum coércete potuit,ac partim V tícenfiü rogatu, partim ex Scípíonis fententia, cu» flodíam V tícae recepit,ut negp ínuíta neg; uolens partes Carfarís fequeretur. Ea urbs opportue niffimoloco fita,& abunde muníta erat, magis tamen à Catone confirmata eft. Nam& annos nzuím íntroduxít,& moenia turríbus, uallo, foffadj muniuít, prefidíadp impofuít, Cíuesaue tem quícuncg puberes erant ablatis armís pro turribus collocauit, relíquosin urbe contínuit, uehementidilígétía adhibita, ne cuiqua eorum ínferretur íniuría, nec ínferre alíjs ipfi poflent. Armauero& pecunia& frumentü índe ad caftra mittebat, habebat&p eam urbem quafi hor teum belli, uod autem Pompeio magno príus, ídem tunc Scipioni fuadebat,ne figna conferz ret aduerfus homines pugnacíffimos,fed protraheretbellü,tempusy contereret quoad tyran nídisacíes obtunderetur.Sed Scipio Catonis confilía negiexit, aliquando etíam tímíditatem exprobrauit,fcribens ad eum,fatis non effe fiípfe ín urbe fit& moenibus círcüdetur, nifi etíam cxteros ímpedíat quo mínus ea qux optíma factu funt,exequantur. Ad haec refcrip&t Cato,fe paratü offerens cum ijs copijs quas ín Aphricam duxerat, ín Italiam traijcere,&& Cafarem ab illis ín fe conuertere, Cum uero hoc quoq; Scipio afpernaretur, manifefliffime cernebatur ín Catone peenítentía,quod príncipatum conceffiffetei,quí neq; belli artibus ualeret, negy fi for tunaalíqua uínceret,temperate uidtoría ufurus foret, Quamobre& fecü ipfea gítabat,& famí liarbus patefecít,fe non bonam fpem ín bellum habere propter imperítiam ac fuperbía dveis, acetíam fi Carfar ipfe fuperaretur, fe Romx non manfurum, fed ín exilio futurum propter Liber A Catone inn Scipione«dí tus, PLVTARCHI VYVTICERNSIS C crudelitatem& fuperbíam Scípionís, qui íam tunc infolentes mínas aduerfus multos faclatet, ll Eteuenitquídem citius quàm expectaret Cato,ut d Scipione male pugnat effet,& príma no, cte quídam à caflrís ueniens tertía ante pugnam commiíffam die, Cafaremd uícifle nuncia: uít, capta etiam effe caftra,Scípione& lubam cum paucís euafiffe,relíquas omnes copíasfun: dítus effe deletas, Hís auditis, uniuerfa cíuitas ad huiufmodi nunciü attoníta uíx fe intra mo: nía contínebat,Q uod cum anímaduerteret Cato,fingulos monendoatque confolando,quod non tanta efTent quanta nuncíabantur mala,fed rem uerbis augeri,trepidatione fedauit,Poflii díeuero Romanos cíues qui Vticd! negocíabantur, quorum trecentos ín confilíum delegerat, per precone ín templü louis acciri iubet: quo facto, uenit ipfe ín templi fine ulla trepidatione, uultu pacato, quemadmodá príori tempore folebat, librum ín manibus tenens, dum illi Coges bantur,lectítare coepít, Erantín eolibro fcripta ratíones rerum quas ad bellum prxparauerar, Ordtio Catoz inftrumentorü,armorum,frumentí, baliftarüi, Coacto autem cócilío, incípíens ab ípfis trecen müsdRom. tísuiris, laudauitfidem& ftudi eorum, quod confilio, quod corporíbus,quod pecuníjs bene de Repub.meruíffent: deínde cohortatus eft ne(pem abtjcerenr,ne ue ín díuerfas partesaufu erent,fed fe in unum contínerent,fore ením ut eo modo plus roboris ín refiftendo haberent, Bciliusigà uíctore falutt impetrarent.Proínde fibijpfis confulerentín utram uellent partem; tamen perículísfefe obiectare uelint,& pro libertate pugnare,fe non folum uirtuté eorumlaw daturum,uerumetía ducem ac focium fe praftíturü, quoad extremá fortem patríz experítene turqua nec V tícafít,nec Adrumentü,fed Romana urbs,qua fepe maioribus perículís euafe rit,& fefe receperit. Multa quide effe illis ad falute parata,& praecipue quod aduerfus eum ho: míné bellum gererent,quià tempore acfortuna totus penderet, Hifpania ad Pompetíü iam de: feciffe,urbem uero ipfam Romaná nondum frenü feruítutis propter infolentiam recipere fcd grauíter ferre,etad res nouasconfpirare.Denig; hoftem ipfum pro exemplo habendü,quinul lum recufet periculi ut patría fuam ac íura fubuertat: quod cum ille facíat pro íniuria, quanto magis eos facere decet,quí(i uícerínt felícítateadeptuti,fi uíncantur gloríofíffima mort obitu: ri fint, Debere tamen ipfos per fe confulere,deos precantes ut pro uírtute quam fuperiorítem: porepraftíterunt,ea res felicíter eueníat, FIaec cum díceret Cato, plurímíi oratíone eius duce p bantur, acfortítudíné hominis humanitatem intuentes, quafi perículorü immínentit oblíti fe offerebant,utcorporibus& atmís eorü arbítratu fuo uteretur, utpote folus omníü inuídiffi mus dux,& cuíufcung; fortunz uictor.Satíus enim fore ut eum fequentes morerentur, quim fi eo deferto falutem recipiant, Cum uero quídam cenferet feruis libertatem efTe dandà,& ple: ríq eius fententiam laudarent,negauit Cato fe ullo modo id paffurum, neq; ením effe iuflum, nequelegíbus confentaneum,fi tamen domíniliberare uelínt,receptur, quod cum multípol licerentur,íuffit eorum nomína adi atqj fcribi, fic concilium dímifit, Nec multo pe(tafferuntur fibíliterz à luba& Scípione, quorum luba quidem cum paucis ín monte quodam latebat,Scí pio autem non longeab V'tica naues confcenderat,atque ín portu ipfo euentum rerum expe: Ctabat, Ar&bod Catone perlíteras poftulabantquíd fibi agendum uíderetur. Iuba expedire etíam fe(cribebat,ut relicia Vtíca cum exercitu obfeffo fibi(accurrat. Cato itaque eorum tabe laríos quoad príora confilia firmarentur;retínuit.Et fenatores quidem promptíffime feruosda bant,manumiíttebant&p,Starmabant:cxtera autem multítudo uelutí nauicularij,fceneratores, & cxtera huiufmodi turba, qui maxímam partem fortunarum fuarum ín fetuís habebant,mi: rumín modum refrixerant. V elut enim corpora quadam facilíter incenduntur,& rurfus re moto ígne cíto frígefcuut, fic dum prarfens erat Cato, uerfabaturdjp ín eorum oculis, ad uírtu« tem íncendebantur: cum uero dífcederet, atque ipfiper fe erant,Cafarís formido plus ualebat quàm honefta confilía, Q ui ením fumus: aíebant íllí, cui'ue bellum ínferre paramus? Nónne híceftille Cxfar quiomnem Romanorum habet potentia? Noftrüm autem nemo eft Scipio, neque Pompeíus, neqy Cato, fed quíbus temporibus uníuerfi mortales tímidiores funtquám oportet,ín his temporíbus nos prolíbertate R.omanorü ex V tícapugnabímusaduerfus eum, qui€ Catonem,& Pompeíü ex Italía pepulíte Et feruos aduerfus Cacfarem liberos faciemus, quiítantum libertatis ípfihabíturi fumus,quantum ipfe Caefar nobís concedete Cognofcamus nofipfos dum tempus eft,ueniamá petamusá uictore, míttamustQ ad eum homínes qui illius iram deprecentur.Hec multorum uerba erant)nam reliqui uím aduerfus fenatores parabant, putantes fi eos caperent,& Cafarídarent,fore utíta Crfarís mítigata facilius falutem impetra/ rent.Quue ci CatoaudifTet,nihil hanc mutatione reprehédit,Scipioni tamen Iuba reícripfit, ne V ticá accederet, Cum uero magna manus equiító d pugna qua ínter Cafare& Sapien comilia CATO Ac b d fe [Lu et, 104 Ía: if1a a ^ od ri it, e es it, en ne fü lt, :Ái uz [2 ffe 04 e (tí ie A B LAPO FLORENTINO INTERPRETE,^ 296 commí[fa etat,euafiíTet;mi(fi funt ad Catone tteslegatí,non tamen omnes eadem mandata ha bebant, Nam alij ad lubam eundü fore cenfebant;alij Catone ducem pofcebanr,alíj V tícá acce dereformidabant, Haec audiens Cato, MR ubrío operam dedít ut nomína eorü reciperet qui feruos ad belláà manumittebant.Ipfe uero fenatoribus affumptis, V tíca egrefTus tribunos equís tüm conuenít,eosQp rogauít ne fenatores proderent,neq; lubam potíus quàm Catonem fequi mallent,fed in urbem accederent,ut feipfos ceterosQq feruarent: eífe quíde urbem ipfam ínexe pugnabilé,& multorü annorü uíctum babere,omni& apparatu belliabundare, Ea cum fena tores multís cum lachrymis precarentur, praefecti equítü ad equítes retulerunt, Cato ínterea ín quodiaggere unà cum fenatoribus fedens, re(ponfa equiti expectabat.Inter hec M. R.ubríus accedít cum fumma indignatíone nuncians motum ín urbe fierí;quod cum audítum effet, alijs quídé ín lachrymas lamentatíonesGy conuerfis,Cato eos confirmare tentabat. N uncíj poft hec abequítibus uenere acerba poftulantes,aiebant ením necs lubam ducem fequí uelle pro mer cede,neg; Cafare ullo modo tímere,(í Catone habeant ducem, V tícenfibus tamen ex Phoenía cía profectis, hominibus ínfidís,nullo modo intra eade moenía fefe coniuncturos, nà fímulatqg Cafar copias fuas ad urbé admoueat,inuafuros effe Romanos tg prodituros: proínde fi uelz let Cato eorum opera ad belli utí, V tícenfes omnes uel expelleret urbe,uel íntra moenía trucís daret:quod fi faceret, V tícam fe accefTuros pollícebantur.Ifta Catoniafpera nimia& intoleraa bilía uia funt,benígne tamen pro tempore tefpondit;fe de ea re und cum trecentis deliberatua rum:atgp íta ín urbem regrefTus offendíthomínes non clàm,neqp latenter,fed corám reclaman tes fi quis contra Cafare impellat, cui neq; pofle fe bellum ínferre,neg; uelle dicebant, INonulli etíam uoces contra fenatores íactabant,capíendos efle íllos,& Cafari dedendos. Sed ipfelícet hzcaudiret,tamen non audire fimulabat,& erat quidem fubfurdafter, V t autem equites abire nuncíati funt,tímens ne trecenti íllí uírí cotra fenatores aliquíd molírentur,profectusuna cum amícís,cum cerneret eos íam procul abeuntes,equo accepto confequutus eít.Et equites Cato» nem intuentes cum fumma Ixtítía conueríi eum receperunt,adhortátes ut una fecum effe uel let.In hocloco ferunt Catonelachryma(Ie,dum pro falute homínum fenatoríj ordínís,mílítes precaretur,manusQ tetendiffe,& nonnullorü equos freno captos uertííTe,armat ipforum tes nuifle, quoad ab equitibus extorfit,ut ea die iuxta V tícam morátes fecurítate fenatoríbus praez flarent, Vtigitur eos reduxit, alios quide portís,alíos arcícuftodes impofuit,magnus metus plerofqg ínuafitne poenas darent mutatz uoluntatis.Poftulabantigítur à Catone ut eos adiret, Atfenatoríj pro Catonefolicítíeum retínebant,neq; dímiffuros fegneg prodíturosquí ín tan tísperículís eos feruaffet, predicabant. Maníifefti(fíimus enim,ut uídetur, fenfus erat& zelus & admiratio uirtutís eíus cunctis quí V'tícz erant, cum ípfe nihil fímulate, níhil dolofe faceret: uit quí cum díu antea mortem fibí afferre decreuifTer, ingentes tamen labores& magnas cua ras proaliis fufcipiebat,ut cum ceterí omnes fecuré íam uíuere poffent,effentá à periculo libe rati tunc ípfe demum mortem obíret.Erat occulta eíus deliberatio ad morte,quanquá pro cate risafflligeretur. V enít igitur tuncad trecentos folus qui cum ei gratías egiffent;roca(lent& ne eos in fufpicione haberet, fed fideí eorum crederet,(omnes Catones nó effent, neq; tantam magnitudine anímíiprzftarent,miferendum efle eorum imbecillítatís: cenfebantad Cafarem míttendum potíffimüi pro Catonís falute:quod fi Czfar non cencederet,ne fi ipfis fponte offe rat,gratía eius accepturos, fed quoad fpiritus fuperfit aduerfüs eum pro Catone pugnaturos, Cato eorum fententíalaudata, refpondit ut pro feipfis(fi ita uellent) Cefaré precarétur,pro Ca toneautem nullo modo faciendá, Nam uíctorü quidem effe deprecarí,& eorum qui erraffent ueníam petere: feuero peromné ztatem ínuíctum fe praflítí(Te,&« Cafare honeftate atg; íuftítialonge fuperaffe. Neceffe uictum aut captum Catonem, fed ipfum Carfarem,quí bellum quod íandíu contra patríam parabat,cum fepeid negafet, nunctandem conuictus eft agítafz fe, Hzc locutus abíjt. Cum uero audíret Caefarem cum omnibus copíjs aduentare, Díj boni, Inquit, ut contra uiros,ad nos ille,& ad fenatoríos conuerfus, monuit ne differrent dum equis tes adeílent, falutí fuze prouidere. Etomnibus portís praeter unam quae ad mare prfpiciebat, caufis, naues fuís affignauit, ordínauitip uníuerfos fine trepidatione ulla aut tumultu, egenis autem& tenuioribus pecuníam tradidit, Deínde cum M, Octauíus cum duabuslegionibus haudprocul ab V'tíca caftrís pofítis,à Catone poftularet ut pro imperío definiretur, Cato nihil refpondit, fed ad amicos conuerfus, quís íam mirabitur, inquit; fi'res male gefta eft, quando in ipfa morte cupídítatem dominandi ín noftrís hominibus cerniítís t Inter hzc audiens equie t5 íam abíre uolentes V ticenfíum domos diripere, curfitmad eos profectus, primis fpolía€ Catonis mira constantia, PL'VTAR:CHE: CATO| VTICENSIÉ c manibuserípuit,cateri uero omnesabiecerunt,& cum fummo rubore difcefferunt. Pofthac.. Viticenfes ín uibem reductosorauit,ne Cafare contra cíues Romanos qui V tíc erant,írrítas rent, fed cómuniter proomníbus falutem peterent: acrurfus ad mare rediens, curauít eosquí nauigaturí erant,€ amícoshofpitesq; complexus dimifit,Filío perfuadere non potuit ut und cum caterís nauigaret,neg ením putabat ullo modo patrem efle deferendü.Erat autem etíam quídam Staulíus xtate íuuenís, mente ualidus, Catonis imitator, huíc fuadebat Cato ut índe nauígaret,nec Cafaris fibi inimíciexpectaretaduentum, Quicum fe facturum negarer, refpiz ciens Cato Apollonidem Stoicum& Demetríum Peripatetici, ínquít, V eftrum hocopus eft íuuenemlenire,& ad curam fui ipíum conuertere, T oram noctem& magnam partem diei ín dímittendisamícis,& pecunijs dandis confumpfit, Deinde L, Cxfar C. Carfarís cognatus, qui átreceritisad Cafarem mittebatur; d Catone poftulauít, quemadmodü fibi uerba facienda uie derentur pro falute cíuiü Ro.Nam prote quídem, ínquit,& manusapprehedenda,& genua amplectenda erunt, Cato uero nullo modo íd faciendum refpondit,fibi enim ipfi(falutem pe. tere uellet,ad Caíarem eundum fore, fed nolle fe tyranno gratías agere pro rjs rebus quas con tra leges per iníuríam facíatNNam contraleges facit qui falutem dat quafi dominus eorum;quiz bus nullo modo domínarí poteft; C) uemadmodü tamen ílle preces Romanortü cíuíum exaue diat, fimul confiderare uelle. Hzc und cum L.Cafare meditatus, cum filio amicis comítatus eft,amplexustp uírum dímifit,& filíum fuum amiícosdy reduxit.Etcum caetera multa loquutus eft,tum íllud praceptumfiiío dedit,ne unquáad Remp. fe coferret. Nam utíam digna Cato: ne facereunullum eífe locum ía Repub.aliter autem utfe gereret,turpe effe,Poft hzc cum ad: uefperafceret, balneum íntrauit,& ínter lauandü cum fibi Statilij in menie ueniffet, alta uoce Apollonídem uocauít, petíjtipan íuuenem dímififfet, eiusd magnitudine animi repreffiffet, &an ille nauím afcendiffetfe infcio& ínfalutato. Refpondente Apolloníde, fe multa cum illo uerba feciffe,uerü perfeuerare illum in fententía,ut omnía faceret quz Cato ípfe faceret:fubria dens Cato,at hoc,inquít,confeftim apparebit. Poftlauacrü cum multís coenauit fedens,quems admodü pofi cíuile bellá confueuerat,necy ením iacebat nifi cüm dormíret, Coenauerunt cum eoomnes familíares,& V tícenfium magiftratus, ac poft coenam magna& íucunda dífputatío agitata efl. Cum deincepsphilofophía quaftiones proponerentur, quoad peruentü eft ad illa, quz ParadoxaStoicí uocant, ueluti, folum uírum bonum liberum effe, omnes malos effe fere uos; aduerfus qux cum Perípatetícus pugnaret, ueheméter ín ea dífputatione accenfus Cato, extendit difputationem miro certamíne,íta ut omnes fufpicarentur illum uítae fuz finem fa&u rum, atque é rebus humanis migraturum,[taque cum filentiti poft uerba Catonis fequeretur, anímaduertens Cato eorum moe(litíam,conarus eft timorem auferre,& fufpícione quam ante conceperant,remouere, Q uamobtré curas rurfus illís íniecít pro przfentibus rebus, quafi pro íllis quí nauígarent folicitus foret,& pro illis qui pedeftre íter facerent, cum per deferta loca& aqua expertía tranfituri effent. His ílle dictis conuiuium dimifit,& facta cum amícís deambula tione,quz ílli poft coenam confueta erat,& íjs qui excubíjs praeerant, ea quae tempus pofcebat loquutus, ín cubículum ire coepit: abienstp filium,& amícorum quenque magis quam príus confueuerat amplexus efl,ex quo rurfus fufpicíonem praebuit necís futur, Cubiculü autem ingreffus, cepítín manibuslibrum Platonís de aníma,& maxíma parte eíuslibrí le&a oculos extulít,& cum non uideret enfem pendere,furripuerat nang; eum filíus dum coenabatur, uo cato feruo, quís abftulít enfem popofcít. At illo tacente,rurfuslegere incepít,& quafi non fefli naret,fedalía de caufa enfem quxreret,utadferretur mandauít:quod cum ille non faceret,atg ípfeíam totumlibrum perlegilfet,rurfus fingulos feruos uocauit,et maíori uoce enfem repofce re capit. Vnum etíam ex feruís pugno percuffit,ex quo cum ei manus tumefacia fuiffet graui ter íam id ferens, uocíferás fe inermem fllio atqy feruís prodí,non príus deftítít, quàm filius cum amicís uenit,& multis cam lachrymis fe fupplicem obtulit, Cato autem torue ipfum pro: fpiciens, A n me;inquít,infanü putas, quí non ratíonibus,fed ui compefcis" Q uíd me uero noa ligas patreei,actandíu in uínculís tenes,donec Cafar occupet nullo modo refiflere ualentem? Sed nihilagís míhi crede, non ením mihi en(eopus eftad mortem. Nam fi breue tempus fpírís tum przclufero,& ficaput parieti íncuffero,mori poffum.Hxc cum dixiffet,adolefcenslachry mansabijt. Caterí etíam amíci cübiculü egreffi funt, prater Apollonidem& Demetríum, qui intus remanferunt;ad quos Cato conueríus mítíorí uoce, A n uos quog putatis retinendü elfe homínem grandem natu, íüxta fedendo eum cuftodíre? An ratíonem aliquam habetís, pét quam poffitís oftendere, non effe turpe Catoni falut&ab hofte petere? Quid igitur non uerba facitís? LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 297 e^ facitis? quid non arguitis me, ut primis illis rationibus quíibusad hunc diem uixímus repulfis, ls& per Cxfarem faprentíores facti,ingentesilli gratias habeamus: Atqui decreui equídem níhil 1í de meipfo,oportet tamen me deliberare, íta ut ea facíam quz facienda uidebütur. Deliberabo d igitur uobifcum, fi cum ijs rationibus quibus uosín philofophía utímíni, id facio, Abiíte igítur "| bono anímo,& monete filium meum ut patrí uim non afferat, Ad hac illí nihil refpondentes, le(cd lachrymantes abiere, Quí cum abíj(lent,Cato enfem fibi remíífum nudauit,inípexíttp, ac a meinunc iuris fum,ínquiít;ac rurfus enfe repofito,lectítare ccepit, Feruntbis librum de aníma t perlegilfe totá, atc fubínde dormí(Ie altiffime, utetíam ij qQuiextra cubiculü erant,flertentem "|(entirent, Cum effet círcíter medíam noctem, uocauít ad fe Cleanthem medicum,& Butam ii quendam,cuíus opera ad res cíuiles plurímum utebatur. Eranthíambo Catonís liberti,& Bur : tam quídem ad portum mífit,ut fciret an omnes nauigaflentimedíco autem manü oftendit tue a more inflammatá,ob eam plagá quam(ut fuprà díximus) feruo inflíxít.Ea resfpem omnibus . praftitit,quafi confilio mortis abiecto, de uita cogitaret. Pauló poft Butaredijt,& alios omnes a prater Craffum nauigaífe nuncíauit, Craffum quibufídi impedímentis detínerí, caeterum ma : remagnis flu&íbusagitari, Quoaudito,ingemuit Cato pro eorum qui nauígarant íncommo^ " dis,& rurfus Butam remífit,ut fi quís cuiufquam rei índigeret,afferret, Iam erat circiter gallicíe $ 1 nium,& rurfus ín fomnum cóuerfus eft:deinde reuerfo Buta,& compofita effe omnía renun : ciante,íuffiteum prouidere ut porta clauderetur,& fe ín lecum demífit, quafi reliquü noctis s Jj quieturus. V biuero Butarecelfit, flatím accepto enfe, fe fub pectus percufTitfed cum zegrota Interitus )] manus mínus alte uulnus imprímeret, nó confeftim exanimatus eft, fed moribundus ex lecto Catonis." c prolapfus, abacum quendà geometrícum, qui forte iuxta le&um ftetit, non fíne magno firez " pitu ín terram deiecit: qui cumá feruis auditus effet, fubitó acclamatum atqp cocurfum eft tam d ámíniftris quàm à filio& amicis, Ingreffi itaq; cubiculum offenderunt Catonem fanguine fce d datum,ínteftína eius magna ex parte effufa,ipfüm tamen adhucuiuentem, Medicus ígitur ac^ cedens tentabat& uifcera remittere quz íllfa erant,& uulnus ligare, fed ípfe flatim atcy ad fe à] redíjtmedicum repulit,& uifcera manu lacerauít,uulnusi patefaciens€ uíta deceffit, V ix cre 9. debaturín tota domo auditum,cum íam in portis aderant ciues Romaní, quos trecentos fuifle 0b OB fupridiximus,& paulo poft populus uníuerfus V tícenfium occurrittomníum erat una uox, -- acbenefactorem,liberatorem, folum liberum, folum inui&tum Catonem uocítabant,& hac fa |» debantcum íamaduentare Czfarem nunciaretur,fed neqj tímor,nec gratía uictorís,necp fe» Lh j] ditiones qua inter eoserant inhibebant,quo mínus Catoní honorem debitum redderent.Fue nusornatíífimü cum longa pompa magnifice ERN to ener inlíittore marís,ubí nunc eft eius flatuaenfem manu tenens.Funere autem perfecto,ut fibífalutem quarerent perrexe runt. Caffar ígitur à transfugíscognito Catonem und cum filio& familiaribus expeciare,nec abiffe cum caterís fugientibus, excogitare non poterat quod foret Catonis confilium, Itaque |«ummultifaceret Catonem,exercitum admouebat: deinde cognita eíus morte, dixiffe dícíturz Inuideo mortí tuze Cato, nam& tu gloríz mez pro falute tua inuidifli, Keuera 3ním Cato, dum falutem Carfare cófequíerubuit,non tam fuam ipfius gloríam dedecoraffe, quàm íflius illuftraffe uidetur. Q uid tamen futurum füerít,fi petita effet falus,incertum eft:creduntur uez to meliora de Cafare. Mortuus eft Cato quadragefimooctauo/fuz statís anno.Filius uero eíus nihil malid Cafarepaffus eft. Ferunt huncfilium Catonis díffolutum fuiffe,& pracípue erga mulieres male fe temperaffe, V nde ín Cappadocía cum hofpíte haberet Marphadatem quen damregulum, cui mulíer pulcherrima erat, ac diutíus quàm deceret apud ipfum moram traz hetet,talía in eum fcrípta funt carmina: Cras abibit Cato poft tríginta dies, Porcius€ Marpha | dates duo amici,& una anima, uocabatur enim anima, Marphadatís mulier. Et praterea illa Nobilis& clarus Cato regíam poffidet animam; Sed haec maledicorum uerba deleuit& falfa effe oftendit gloríofa mors. Nam cum pro libertate patriae contra Auguflum& Antonium ín Philippís pugnaret, inclínata iam Brutiacie, necfugere uoluitnec latere,fed in hoftem ruens magna cade adita,& quis ipfe,& ex quíbus ortus foret teftatus,admírationem uirtyitís fua o4 mnibusprarftitít,atcy ita mortuus eft, Filia etíá Catonis, uxor Brutí quí Cafarem occidit,necg pudicítía, neg; fortitudine inferior fuit: nam& coniurationis aduerfus Czfarem fuít confcia, & quemadmodá nobilitatem fudtn decebat, generofe mortua eft. Sratiliurn cunc fe inftar Catonisoccídere uolenté,philofophí quiaderant prohibuerunt;fee quenti uero tempore fe Bruto coiungens,cum fidem& ftudiü 2 in bello oftendiffet, in Philippis€ ipfe mortuus eft. O- AE»— AX$KX- Ww— M WW«- Ww— VÀ— M VU c GS-—SNw Ww—9 ve— T"— c£» A T.C DIONIS VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, B pd: lam ROFECTO SofliSenecion, quemadmodum Troíam ijs minime fucs uitt Li NJ cenfere Corínthíjsaít Simonides, quíaduerfas eam und cum Achíuis ex; ínp |[^4] peditionem egerunt, quonia illis ipfis etiam Glaucus ex Coríntbijs genus dtt 3/8 ducens,promptiffimum fe belli focium a(ciuit:íta nec academia Romanis fett j aut Giraecís merító fit incufanda, ut qui pariter ex ea profecerunt,quemad| pla j| modum ífcrípfa noftra mox docebunt,Brutí& Dionís uitam contínentía per PES£ quorum cumalter quidem Platonís confuetudiné habuerit;alter uero DIa per tonicis innutrítus fit dífciplínis,uterg; perinde ac una ex palzfiraad maxima prodiere certami acr na, Nec uero admirandum eft, eos quí fimilia permulta ac confinía geíTerínt, ipfi uirtutis duci rog teflimonium reddidiffe, quod prudentía aciu(titiz cum poteftate comitem oportet effe fortus exc nam,quo pulchritudinem pariter ac magnitudinem ciuiles fufcí píantaciiones,INam ficut Hi eif pomachus alíptes, cum exercitatos ínfiructosip ab feadolefcétes feretes€ foro carnes aliquane Gr do uidifet,fe illos ex fuis effe procul agnofcere dictitauit:fic& doctori hominum ftudía acdi; ma fciplinz res eorum geftas pari uirtutis ratione profequantur eft neceffe,qua concentum quen nih dam&(imüem eís aptitudinem afferant cum decore. Horum autem uirorum fortunz cafibus nih quàm uoluntate magis exdem ipforü uítas ad fimilitudine quandam perducunt, Ante exítum citi ením cafus eft uterqz, dum per multas& íngentes conflictationes nauare propofitü nequiuif: car ( fent,quodá& fuper omníalonge mírabilius eft, utríg; geníus fuum fignificauitinterítum,utrig; Cot baudbeneuolü fane phafma intuendü fe obtulit, Tametfi quid3 talía prorfus tollentes afferant, 6ir nullifapienti fimulacri comparuííTe uel geníum, aft puellos mulieres ac uecordes quofdam lib 1 ex imbecillíate homines inaními horrore aut corporis intemperíe conftítutos,inanes& alíes ul nas opiniones attrahere,qui malum ín feípfis effe zenium fuperflitione habent.Quod fiDíon cx atq; Brutusgrauiflimiuirí,& fapientize ftudio dediti, ac nullam per affectionem morbumue ín aberrantes,aut facile captabiles,ab ípfo íta difpofiti fuere phafmate utamicís acfamilíaribus rea alt tulerint)haud fcioan ex uetufliffimis quenda maximo admirationis fermone cogemur admits fui D tere, quoduíles quidam ac malígni daemones cum uiris bonis ínuídeant, eorü rebus gerendis:| B rel obflant, metus€ perturbatíones índucunt, uirtutem conquaffant,fallunt&s, ne cum flabiles pt integri&p in honeftate permanferínt, poft fupremü uítae diem meliorem illis[ortem confequan T tur, Verum hacad aliud dicendi genus réferuétur, Cateríin hac duodecimacoparandorum—| de hominum uita, maíorem fatu priorem adducemus, Dionyfius fenior ftatim utínprincipatu—| cc conítítutus eft, Hermocratis Syracufani filiam duxit uxorem, dehínccum fiabilitonondüdo«| m miínatu,ab eo Syracufij defeciflent, mulieris corpus grauibus& iniquiffimís affecereuítupes—| ill rijs,ob qua fibinecem fponte cófcíuit, Dionyfius recuperato poflea confirm atodp domínatu, iu duas fimul denuó duxit uxores:alteram quidem ex Locrorum gente Dorida nuncupatam, e teram uerqjndígena nomine Aríflomachá Hipparini filiam,[s erat íntet Syracufanos homo ty primarius,& Dionyfíj cum primo belli dux& imperator delectus efl,collega, Feruntambas—|€ « una duxifle die,íncertumt& hominibus fuiffe utri príus congreffus fit,reliquum tempus utriq; d Íe parem aífidueprabuifTe, Solebant nang cum eo communes habere coenas,ín&p uicem no« c Curnam agere quietem:quamuis indigenam ac nobílem,quámexternamplushabereSyra.—| m cufana cuperet multitudo. V erum huic ad genus adiumentum exiftebat, quod iam Dionyfio in grandíorem natu filí pepererat, Ariftomacha uero diu cum Dionyfiohabitans fobolecaruít,| Ó quamuis de fufcipiendis ex ea liberis admodá folicitus effet,quippequiLocrinz matremquod—| t Ari(tomachen uenenaffet incufans,ínterfecít, Huíus frater cum Dion effet,ínitio quidé ob fo« q rorem ei magnus habebatur honos:poftea uero cum prudentíz íam experímentumzdidifle,— c per feipfum tyranní beneuolentíam contrahebat, Quocirca uníueríis edicitur cuftodibus,ut u quícquid expofceret Dion,tribuerent, ac fi quid tríbuifTent ea die regi referrent, Cum excelfis a moribus,ipgeni) magnítudíne,acuírilianimo plenus effetmaíusad eas res incrementum acce n pit,dum díuina quadam forte,nullohomini confilio Plato ín Siciliam appuliffet,ac numenali n . quod;ut uídetur,eminus Syracufanis initium libertatis afferens,deG abroganda íam tyrannis[ de medítans,Platonem ex[talía Syracufas adduxit,& efas doctrínis Dionem adíüxic, C ui tum t apprime iuuenis cunctos Platonis dífcipulos ingenio ac índuftría fuperans,ad obeunda etiam] uirtytís praecepta impigerrimus& acutiflimus extítit, ficuc& ipfe Plato fcribit,& rerum teftis f monía comprobant, Humilibus enim fub tyranno moribus innuttitus,X ínaqualis ac fubtrez d píde Its Xa Us lig ad ZH ni. ici m m v—— I a um 202uu'u [Y "SS P» e we K. ww- ue wu à£0 LL) a -O CK. S—— MR. GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 298 s pidze uitae confuetudine,per locupletem indulgentiam fuperuacuas delítías& uiuendi formu lam imbutus,qu« ín uoluptate auarítíap bonum poneret, ut prímum difciplina& ducem ad uirtutem phílofophíam deguftauít, conteflim animo conflagrauit: cum per ipfius egregiam ínperfuadendis honeflis potentiam idem obtingere po(fe Dionyfio fperarer,ftudiofiflime effe citutilleper ocium cum Platone fimul efet, eumip differentem audiret, Quí ubi couentfTent, fermo quídem fumma de hominis uirtute fuit:cumq plurimü de fortitudine difputatü effet, Plato cunctoslonge magis quàm tyrannos fortes e(fe demonftrauit, Hincad íuftitíam uerfus, perbeatam quídem iuftorum, calamítofam autem ímpiorü aítam effe docuit. T'yrannus haud erindeac redargutus Platonis uerba tulít, ceterum cum aftantes homínes eloquia fufcipere, acmirum ín modü demulcerí perfpicetet, dolore angebatur, T'ande furijs& íra percitus eum rogat,cuíus rei uoluntate ín Siciliam aduentaffet:quo refpondente,fe uirum bonum quzrere, excipiens Dionyfius, medíusfidíus,inquit,talem nondü comperiíTe uíderis. Dion hunc factum cífeirarum exitum putans,folicítus emittere Platonem ín tríremi quadam curabat,quz tum ín Graciam Spartanád uehebat Pollidem, Dionyfius uero Pollidem clanculü exorauit, ut quam maxíme homínem ínter nauígandü occíderer;quod(i minus liberet, eum omnino uenderet, nihil detrímenti perpeffurum: at cum íuftus exiftat,tametfi redactus ín feruitutem fuerit,eum nihilominus fore beatum, Q uocírca Pollis Platonem Aegínam deportans,eum uendidi(Te díz citur,qua tum aduerfus Athenas belligerante decretü extabat, ut quifquis ex Atheníenfibus caperetur, Aegínze uenundaretur, Necuero Dion propterea apud Dionyfiü minus honoris confequebatur aut fidei, caeterum ad Carthaginenfes miffus maximas difponebat legationes, Singularis quoqj admirationis erat:huius fermé folíus fententià intrepide loquentis,& dícendí libertatem fufferebat, ficuti cum illum pro Geloneacríter increpuit.Nam cum Gelonís,ut fer turpríncipatusirridere£,ipfuma Grelona Dionyfius Sicilie ava, hoc eft,rifum efTe diceret, cxterís quide admirari dicacem hominis morfum fimulantibus, grauíter ferens Dion, Tu fané inquit Dionyfi,cum ob Gelonem fidem babeas,dominarís:cut uero te propter fides habeatur, alter futurus eft nemo, Et profecto cum Gelo pulcherrimum uideatur oftediífe fpectaculum, fuo moderatam imperio ciuítatem, Díonyfius certe turpíffimum.Dionyfius cumliberos babez B rettrís quidem ex Locrina,quatuor ex Axiflomacha,ex quíbus dua foemínei fexus erant,Soz phrofyna uidelicet& Arera. Filio ipfius Díonyfio Sophrofyná íunxít uxorem, Aretam uero Thearidzefratrí,quo mortuo Dion coiugem cepit Aretam fibiex forore neptem. A egrotante deinde Dionyfio,ubi nulla uit fpes habebatur, eum fuper Ariftomachz liberís Dion alloqui conabatur.Quam quídem ad rem medici,ut(ucceffuro ín imperíoTnorigerarent,tempus míní meprzfítabant;& ut Timaeus afferít,fomnifera eí poftulantí potionem tradiderant,omnemüp illifenfum ademerant,quo cotínuatam fopori morte efficerent.Díon tamen poftea, cum apud iuniorem Dionyfium factus eflet amicorum conuentus, adeó protemporís commoditate difz feruítut cundtos profecto fua quidem prudentía pueros,oratíonís uero autorítate atqp licentía tyrannidis feruos oftenderit,quí plura eorum cófilía demi(fe actrepide ad adole(cegtis gratiam explicarent,Eos praecipuo ftupore cófecít, cum ex Carthagine impendentia contra domínatü di(crímina formidantibus pollicitus eft:fi Díonyfio pace opus effetfe quamprimum ín Aphri cam nauígaturum,& bellum optime depofiturum:íin adbelligerandum promptíor foret anie musipfum fefe proprijs fuftentaturü impenfís:bello praterea quínquagínta ad nauígandum infiructas triremes daturü, Cuiusanimi magnitudine uehemétiffime admiratus eft Dionyfius, G tantam promptitudine infuper amore complexus eft. At ij fefe Dionis claritate argui;ac po | tentíadeíjcí cogitantes, captato flatím ínitio, nullis parcere uerbis, in eum ínftigare iuuene;ut qui fibi per maría prínciparü alliciens, omnem ad Ariflomacha filios potentiá nauibus perdu T ceret,qui fibi nepotes erant. Apertíífimz:& maxímze adodíum& ínuidiam caufz aderant,& ] uit differentía,& nulla cum admiftione feuera uíuendi formula. Illi enim principio quídem adolefcentis tyranni ac turpiter educati conuerfatione familiaritatemdp illecebrís& affentatioz | nibus occupátes,quofdá femper amores& inanía excogitabant exercítía in compotatíonibus, mulieríbus,ludísy alijs inhoneftís,a quibus tyrannis ipfa perindeacferrum demollita,fubditis | perhumana uidebatur, qua nímía illam fummitteret contentíone,non aliqua pottus manfuez tudine,quám fecordía dominantis obtufam, Quamobrem progreífa paulatim& depafcens ea iuuenem remiffio,adamátina illa uincula, quibus alligatü fe relicturü príncipatü fentor Diony fius dictitabat,líquefecit arg; deftruxit. Cum entm inchoauit,affidue per nonaginta(ut ferunt) dies compotabat:interím aula honeftis uírisatqy fermonibusnullü prorfus patefecit ingreifum: p:z PLVTARCHI DION C debacchatíones,dícacitates,cantus,faltationes, procacítates ue cuncta tenebant, Quemadmo; Diorisinge» dum ígitur par efl,inuifus erat Dioni,quod ad nihil fefe iucundü aut iuuenile dederet.Q noci. tim quae, cauerifimilia uitiorü nomina illius uirtutis calumníatores obíectabant. Eíus nang; grauítatem, infolentíam,& orationis libertaté, pertinacia uocítabant:commonefaciens etiam,accufare cen; febatur.cumq deliciis fe mínime(ocium adícifceret,afpernator putabatur, quippe cum mores nonnihil natura tumídos haberet, effetáy ín colloquíjs afper,& ín compellando difficilis. Non folum enim florentis ztatís homini,& delícatifIimas ab aflentatíone aures habenti, aduerfa& nequaquam gratiofa ea aderat cóffietudo, uerumetía ex famíliaribus multícum fimplícesac ge nerofos eíus diligerent mores,conuerfatione improbabant, quod acerbíus,& quàm ciuiliá rer neceflitas exigebat,fe difficilius adiungeret. Quibus prorebus ad eum pofleríoritempore Dla to,quafi futura díuinaret,prarfcripfitut comitem ac uicínam folitudinis pertínacià magnopere deuitaret. Per íd tamen tempus cum ob turbulentas fané res cius plurimi dígnitas cenferetur, quafi folus egregie labefactatá attollere ac tueri regnü poffet, intellexít fe no gratía,uerum nes ceffitate& inuito quidem tyranno primü effe longedj maiorem, Quod cum ab imperitia profi cí(cí Dion opínaretur, eum ad liberales adducere exercitationes,& ad deguflanda fludia mo: ralescp difciplínas cupídiffime cotendebat,ut cum reformidare uirtutem defijíTet, honeflatelz tari confuefceret. Dionyfius ením natura haud uiliffimus ex tyrannis erat:caeterü ipfiuspater uerítus ne excelíos captans animos,aut prudentíü homínü íníta familiarítate,eí quandoq tens deret infidías,ac príncipatü interciperet, inclufum domi fub cuftodibus obferuabat. Quotem: pore alijs deftitutís equalibus,& rerum inexpertus,plauftella,candelabra lignea, fedes acmen fas fabricafle dícitur.Eo enim tímoris fenior Díonyfius procefferat,ut cum nemini fidem habe: ret fufpectos omnes duceret mortales, íta ut capitis crínes tonforio radere cultro nequaquam auderet,fed pigmentaríus quida accedebat, adurens carbone cz(aríem.Eíus cubículü ned fra ternecy filius ut indutuserat,íngrediebatur, at unufquífti fuo depofito prius amíctu,alterü f fcipiebat,íta ut eum fatellítesnudatum afpicerent.Frater eíus Leptínes cum aliquádo regionis fitum explicans, à flipatore quodam fufcepto fpículolocum defcripfiffet, illum quíde grauiter obiurgauit, huncuero qui íaculü tradídiffet occidít, Ab amicis quog; fapientibus cauere fibidi D ditabat, quando ignarus nó effet eos imperare malle,quámferuire. Marfíam quendá ab fead dignitatem eueclum idcirco necauit, quod is Dionyíium per quietem iugulare fe exiftimarat, A diurna enim cogitatione ac cófilío bac illi uifa per fomniü aftítiffe, Contra Platonem furore permotus eft, quod eum cundiís longe mortalibus fortiorem mínime pronunciaffet,quítrepi dus adeó tantis refertum nfalis animü ex pauore gefiabat. Eíus filium& ímperitia,ut dici eft, corruptum,& infractos mores confpícatus Dion, utad difciplinam animum cóuerteret exhor tabatur,príncipemt philofophorü ut ín Siciliam perueníret totís exoraret precibus, eig; cum adueniffet, totum fe dederet, ut comparato ex moribus, uirtute ac fludijs ornamento, ad diuie num& rerum omníü pulcherrímü fefe coformaret exemplar, Cuíad fingula ductori cum obs temperatugn efl,ex turpitudine ac deformitate ornatus exiflit,atqy uenuftas.Permultum etiam fibi felícitatis,perm ultumi cíuibus uendiícarer,quantü ín przefentia in raceroribus& mollia commorantur,modoresillorum modeftía,iuftítia& charitate paternocuratas more praílans, feipfum ex tyranno regem efficiat, INec enim ut eíus pater referebat adamantiína efTe uíncula, metum, uíolentiam, claffem,aut illud ex decem millibus Barbarorü conftítutü prafidium,ue: rum beneuolentíam, promptitudine,& gratíam à uirtute ac íuftítia infitam, Q uae quanquam fuperioribus illisrígidis quidem atcp duriffimís molliora exiftant, ad regní tamen diuturnitate magiís magit ualítura.Ignominíofum effe prxterea mínime& expetendum,ut cum prínceps corpus precíofis ornet amiciibus,delícatisq& apparatis refpondeat xdibus,nihilo magís cone fuetudineaut difciplina infimís excellat hominibus, nec ipfam animí regíam proregalidignita te conuenientíaG honeftatam habeat, Hzc cum multotíes Díon admoneret,& nonnullasíne terdum Platonís rationes interfereretuehemens ac ínfanus quídam ftudiorü confuetudinis ue Platonís agyor Dionyfium tenuit.Statím igitur complures Athenas à Dionyfio líterz,complu res infupera Dione caufz ratíonestp peruenerunt, Àlíz etíam ex[talía à Pythagoreís,qui illum Ut eó proficifceretur,exhortabantur,quo nouellum animü ingentilícentia& poteftate uagan tem corripies,íntra grauíora cófilía detíneret.Itacy Plato, quemadmodü ídem refert,fuoptepu dore commotus,maxíme ne folís obuerfari uerbis, nullum aute fponteopus fubíre uideretur, fperansip fi ünum uirü ficuti príncipale part expiaffet, cunctam languenre Sicilia medicamie nibus curaturG,obfequutus eft, At Dionis ínimici Díonyfij permutatione ueriti,eí i Serio '! hilífium cer /fi GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 299 5 Phiftumaccerferet perfuaferunt,quo illum contra Platonem acphilofophíam perínde ac obí cem acimpedímentü haberet.Príncipío nancg Philiftus dum principatus conítítueretur,prom pulfimum fefe praebuerar, díuQp cuftodia arcis prafuerat, Erat aute rumor eum cum fenioris matre Dionyfij congreffum habuiffe,haud prorfus ignorante tyranno. Cum L'epiines ex alía uadam uxore ab fe uíolata,duas genuiffet filias,alteram nihil Dionyfio praefatus, Phílifto cole locat:ille ftimulante ira, Leptínís quídem uxorem ín compedibus cotínuít,ac€Sícilía Philiftum expulít.[s círca Adríam ad quofdi fefe hofpítes profugus recipiens, ibí nactus ocium plurimàa hifloríz partem compilaffe credítur, INecenim quoad feníórí Dionyfio uita fuperfuít, reuerfus efiuerum poft illius mortem, ut díctum eft,ab ingenti quadam cxteror(t erga Dionem redu &useft ínuídía,utpote& illis longe magis idoneus,& tyránidi ftabilior futurus, Ifte igitur cum primum aduenit, fefe regni rebus applicuit:czterí de Díone calumnías crímínatíonesq; ad tve rannum ínftruebant.De diffoluedo enim imperío,cum Theodote Heraclidegy colloquutum, [snang fperate uidebatur, ut aduentante Platone,cum ímpetíofam illam éprincipatu nímísig intemperatam acerbitatem abftuliffet, míti(fimum atqj legitima regem Díonyfium conftituez re quod firepugnaffet, autmitigari nonuellet, decreuerat eo deflructo Syracufanís cíuítatis moderamina reftituere: non quia popularem collaudaret príncipatü,fed quía eum tyrannide multo praftantiore iudicaret, In huiuícemodirerum códítione profectus in Siciliam Plato, pri mis quidem occurfibus mira familiaritate& honore fufceptus eft, Bínang; tríremem egreílo tegius affuit currus, decentiffimis inftructus ornamentís, Tyrannus etíam períndeac maxíma regno felicitas obueniffet, facrificía celebrauit:uerecunda deinde conuíuía,ordo curíz,ipfa etia tyranniín iure dicendo benignitas, míríficam cíuitati Ípem de hominis comutatione praftítít, Érat unus omníum ad doctrínam& philofophíam impetus, Erat praterea puluerulenta ut fe tunt regía, ob eorum multitudinem quí Gieometriz figuras defcribebant,Paucís poft diebus intra regias edes facríficium de more fiebat, ubi przecone ut affolet orante, ut multa per tempo ra ncocuffum duraret ímperíum:Dionyfius cum adeffet, Num defines,ínquiít,execranda no» bísimprecaríz Id permagnum Philifto mcerorem íncuffit, cogitanti inexpugnabilem Platonis tempore ac confuetudine fore potentíam, fi parua modo couerfatíone iuuenís mentem& fen B tentíamalienaffet atque tranfpofuiffet, Haud amplius ítaqj feparatim aut occulte,fed uníuerfi Dionem manifeftis urgere conuícijs, non effe clàm cum carmínibus& ueneficijs per Platonís eloquentíam ínuafifle Dionyfium, ut cum ille ultro repudíarít ímperíü, Aríftomachz liberos fubinde conflítuat, quorum exiftat auunculus, Nonnulli moleftiffimum habere fingebant,fi fuperiori quidem tempore Athenienfes íngentibus eó copijs,tum nauibus, tum terreftribus nauigantes, ante profligati ac in perniciem datí funt, quàm Syracufas capere potuiffent:nunc uero Díonyfij regnumuno cum fophifta deftruat,cuíusanimum hucínduxerunt,ut édecem millibus flipatorum fugiens,omíttens etíam triremes quadríngetas,& decem millia equitum, acmilítes pluries totidem, tacitum quoddam ín academía bonum perfcrutetur,& beatam ex Geometría uítam fibi perquírat, cum interim Dioni Dionísqy nepotibus conftantem ex rez gno,opibus& delícíjs beatitudinem relinquat, Eas ob res cum prímum quidem fufpiciomox autemapertior ira& inímícitia conflaretur, quadam clanculum Dionyfio defertur epiftola, quamad Carthaginenfíum prafectos fcribens Dion;petebat ut cum Dionyfio de pace dífTez rerent,& haudabfq fe colloquía facerent,quo per eum conflantiffime cuncta componerent, Eam ubi Dionyfius Philifto perlegit,fecum ínito(ut ait'imzeus) confilio,Diíonem ficta ínuaz ditamicitia,& pauca quxdam commentatus, ubi fecum ín gratíam redifTe dictitauit, folum ín atcem mare uerfus adduxit,commonftransp illi epiftolà uehementer increpuit, quod cotra fe und cum Carthaginenfibus fpiraffer.Dionem excufationem afferre uolentem nequaquam to lerans Díonyfius, ftatím ut erat,cymbaeímpofitum nautis edíxít, ut delatum ad[talíam expoz nerent, Hoc poftquam homínibus palám factum eft, regiam quidam muliebris tenuit ululae tus:Syracufana uero cíuítas res nouas& fubitam expectans permutatíonem pendebat, tüm hocipfo Dionis tumultu, tum czterís nullam tyranno fidem habentibus. Quz w Dionyfius confpexít,tímore anxíus,amícos ac mulíeres folaríccepit, haud exulaffe Dionem, at feceffiffe paululum,peregrínationemdp fufcepifTe, ne íllo prefente cotra homínís pertínacíam deteríus aliquid per íracundíam delinquere cogeretur, Dionís inde cognatís duas exhibens naues,quic quid pecuniarum aut mancipiorum optarenteís imponere, eum ín Peloponnefum conuez &iare iuflit. Erant Díonís opesimmenfz,& regia propemodum in uiuendo pompaatqse fu^ pellex, quam ín unum collectam ad eum amíci detulere;alia complura mulieres a focíj tranf: E: Diotis exilium Diohisopes émmen[e, PLVTARCHI DION M opulentia regnipotentíam declararít, Dionyfius continuo Platonem com mígrare ín arcem(a ciens, honorificam ílli fub humaniffimz hofpítalítatis praetextu cuftodíam excogítauit,ne fie | licec Dioní comes nauigans, teftís iniuriarum effet. Cum à diuturno deinde conuíctu, ficuti I: fera quedam, hominem attíngere, confuetudiínemqpac fermones iam perferre affueffet, eum tyranníco amore complexus e(l, mutuasd(olum ín amore uíces à Piatone confequi,& ab e€opra cunctis admirationi haberi poftulabat, res illi regni committere paratus,modó ne Dio nís amicitíam fua anteponeret, CHE ue duceret, Itag; Platoni quaedam erumna hac ipfa erat affectío, dum ille per zelotypiam,ut difficiles ac importuni folent amatores, infanirer, breuí multotiestempore nunc fecum iratus,nunc concilíatus,modo ad fupplícandum uerfus, De percipiendisab eo difciplinis communicandis ue phílofophiz negocijs immenfo ferebatur ftudio, quid illumab ea re detrahebant, ipfos perínde ac peftem aliquam uerebatur.Ingruen: te interim bello quopiam, Dionyfius Platonem emií(it, fecum pactus, ut infequentís anniuere D ionem reuocaret. Quod cum flatím ementitus effet, ei tamen przdíorum prouentus mifit, ueniam fubínde propter belli tempeftatem à Platone pofiulans, Nam cum primum confedia pax effet,D ionem fe accerfiturum, modo illum ut quietem agat exoret,& ab ínnouandisre: busabftineat, fe& apud Girecos nullis infectet maledictis, Hacc facere Plato conabatur,quos circa conuerfum ad fapientíz ftudía Díonem ín academía continebat. Habitabat igítur in ope pido penes familiarem quendam Callippum nomine, agro ocíj& amcenítatís gratía compas rato. Hocpoftea cum ínSiciliam trafjceret, Speufippum donauit, cuíus amicitia& confuetue dinelonge magís quám caterorü qui Athenís uerfarentur, ufus eft, V olebat enim Plato cum Dionem gratiofa conuerfatione& conuenientibus protempore íocís temperaffet,eíus mores dulces ac facetos reddere. Talis autem Speufippus erat:quamobremTímo cum de falibus cria beret,eum ad íocos atcp facetías idoneum appellautt.Dum Plato chorum puerorum fpectacus lo exhibuit,& Dion chorum exercitatione inflruxit,& cunctam perfoluít impenfam conces dente Platone, quotalem erga Athenienfes magnificentíam oftenderet, quz maiorem illi bes D neuolentíam quàm fibi gloríam afferebat, Altas quoque Dion urbes adibat und cum optímis nihil eius uíta mmodeflum, nihil ryrannicü, nibil lafciuum indicaret, uerum temperans, pro» bum,forte,& honefias denig ftudiorum ac philofophiz curas acexercítatíones. Quasobres ex omnibus beneuolentías,X aemulationem confequebatur,& publicos infuper honores ac Dionciui'a'e.ciuitarum decreta. Ab Lacedzmoníjs etíam cíuitate donatus iram Dionyfij paruipendentibus, donausgb La tametfi eum contra Thebanos per id tempus promptiflimü belli focium haberent, Feruntalie cismonj5. quando Díonem Pteodorí Megarenfis opera indigente, eius domum perueniffe, Pteodorus autem,ut ferunt, díues ac potens erat, Díon igiturturbam proforibusconf pícatus,eumq prz negocior& multítudíne fummo cum labore colloquía€ congreffus admíttentem,cum íd focij grauiter acCnolefle perferrent, ad eum refpecians,Quid iflum incufamus inquite nam& ipfi Syracufis bis omnino fimilia faciebamus, Procedente deinde tempore, cum CGirzcorum erga Dionem beneuolentía Díonyfium zelo metuüe torqueret,ei prouentus míttere deftitit,ipfius bona proprijs curatoribus erogzns, V olens deinde malos aduerfum philofophos rumores Pla tonis caufa defe difperfos oppugnare, complures ex íjs qui eruditíflimi exiftimabantur,con duxit.Cum uero per quandam gloríz cupiditatem uniuerfos uíncere differendo contenderet, SN audítís à Platone rebus male uti cogebatur, Eius autem defiderio tenebatur, fety ipfe damna: bat, quod illius prfentía míníme ufus effet, nec quz honefta fuerant,aufcultaffet.L ymphan: tís igitur& leuiffimi more tyranniad cupiditates& omne celerríme ftudium approperans,ad Platonem ftatím concitatus efl, tum omnem attollens machínam, A rchytam alios&j Pythago: raós conuentorum ac pollícitationum uades& confirmatores induxit, ut ad fe Platonem con uocarent, Ipfius nanque ínteruentu ij primum amicítiam hofpitalítatemá confecerant. Mif? fusad eum«Archídemus. Dionyfius quoque tríremes ad Platonem& fuppliciter exoraturos J tranímifit amícos. Ipfe etíam aperte ac dilucide fcrip(it,nihil fe Dioní quod modeftum effet(a &urum, nííi ín Siciliam aduentante Platone, eo autem perfuafo, cuncta facturum, Complue resitem ad Díonemà forore ac uxore confici uenerunt caufa, opus efTe ut Díonyfíum prot fus ad«at Plaro, neq; ullam eípratexendi occafionem prabeat, Flunc in modum ad Siculi fau ces frctí tertío commeafTe fe Plato refert, quo perníciofam denuó charybdím remetiretur. lgie tar poftquam aduenraffet Plato, magna quidem latítía primum tyrannum expleui neum ruríus C mifere,itautob eam pecunii grandesiy adeó diuitias& clarus inter Grecos extiterit,& exilis & excellentibus in R epublíca uírís, ocíum agens,& feflos conuentus celebrans, cum ínterim " WT UU EEPUUTU- Uwe tTR X M. Poo. m. ur lís a cie 1tí GVARINO VERONENSI INTERPRETE. 300 5 rurfas fpe feruam ínfulam refecit, intentam& pracipuo folícitam ftudio, ut ipfius quídem Philítum, amor autem fapientíe uiolentum fuperaret imperium.Prafertim uero magno in eum ftudio mulíeres extiterunt: fingularis illi à Dionyfio fides, qualem alíus affequutus eft nemo,habebatur, íta ut íllum índifcuffus adíret, Cum grandemillí pecuntáà dono multoties traderet,nunquam fufcepiffe conftat, Cui dum aliquando Cyrenzus íntereflet Aríftippus, Tuto,inquít,liberalis& magnificus eft Dionyfius,qui enim pluribus indiget,is pauca tribuit: Plato uero cum nulla fufcípiat, permulta exhibet, Pofteaquam familíaríflime prímo cone teífi funt, fuper Díone fermones ínchoante Platone,dildttonibus primum, mox conuicíjs acdifceptatíonibus actum, clám tamen exteríus rem occultante Díonyfio,& conante infuz per ut Platonem quum honore, tum alíjs multís muneribus& donisa partibus fludiogg&€ faciione ac beneuolentía Díonís auerteret retraheret&p.[Nec uero fuperioribus ille tempo ribusperfidíiam& mentita uerbaretexerat,ufqueadeo patiens fímulatam oftentabat habítue dínem, His eo pacto ínuícem fe habentibus, cum latére omnesarbítraretur,Helicon Cyzíe cenus unus ex Platonis qualibus, Solís defectionem pradíxít: qua uti prarfatus erat eftee &a,ís à tyranno íngenti habítus admiratione, argenti talento donatus eít.l'um Aríftippus adalíos iocans philofophos,Ego quoque mírabile quippíam habeo,ínquit,quod praedicam, Quibus ut proferret obfecrantibus, Pradíco igítur,ait, Platonem atque Díonyfíum breui tempore ínimícos fore, Díuendítis omnibus facultatibus,omni fubflantía opibusq;& patríz monío Díonís, ipfe pecuniam ex íjs conflatam retinuit fibi: Platonem uero íam non ame plius hofpítaliter habuit utante, fed ín applícíto quodam dibus horto díuerfantem abdícae uít, abíecittp inter ipfam fatellitum flipatorumqQ turbam, futurum fperans ut homínesíam olim ipfius odio flagrantes ipfum circumuenirent, necarentip, qui exuere imperío Díonyz fium conatus effet,& fatellítio deftitutum priuatum uíuere, A rchítasac fuí ubi ín huiufcemo diconftítutum effe perículis Platonem didicerunt, confeftim nauem cum legatione míferunt, quz uírum d Díonyfio repofceret, diceretjy illum quoníam uades fe ac ínterceflores fecurítatís accepiffet, Syracufas nauigaffe, At Dionyfius cum pro eorum controuerfíjs excu fationem attuliffet, Platonem antequam à fe dimitteret, per epulas& familíaríflima habuit B officia, ad quem talealiquíd díxiffe commemorant: Complura de nobís Plato& grauíífima certe crimina tuís denunciabis aequalibus,& ftudiorum focíjs. Cui fubrídens ille refpondit: Haud tanta difciplinarum fieri poteftín academía mendícitas& inopía,ut tuis derebus quic quam cómemorare uacet. Hoc igitur pacto praftátiffimus uir Plgjo, cum per fíimulationem primum honorífice à tyranno acceptus effet, mox ínfidijs petítus,dimiffus tandem à Sicilía dífceffit,quanquá haud fjs ualde confona fint que ab ipfo Platone feruntur. Catterü ea Dion grauiter patiebatur,& pauló poft cum uxorís factum perdidicíffet, de quo Ícribensad Díoz nyfium Plato, obfcuriffimis infinuauít uerbis, apertum fefe penitus egit hoftem. Id autem erat huiufmodi, Dionyfius eiecto Dione cum Platonem ab fe dimitteret, orauít ut eum fecre tó ínterrogaret, Nunquid impedímento effe uellet, quo minus uxor alteri in masíimonium collocaretur, Erat enítn rumor feu uetus, feu à Díonís aduerfartjs fictus, ingratum illud Dío níextitiffe connubium,ut eum cum uxore difcrepantem haberet conuictum, V t gitur Plae to patríz ex ingentibus perículis reftitutus peruenit Athenas, habito cundis derebus cum Dionecolloquío, atque uníuerfa re gefta diligenter expofita, quandam tyranno conífcribít epiflolam, cetera quidem clare quibufuis explicantem, iftuc autem ipfum illi duntaxat foli cognitum, illa dere fe cum Dione colloquutum effe, eum uehementiffime declarare,fe moz lite perlaturum, fi Dionyfius eam confecerit. Botempore cum magna deípforum recone ciliatione fpes adeffet, nihil erga fororem nouiítatís intulit, ipfam autem cum Díonis filíolo habitare finebat. Poftquam omnís ín gratíam redeundiadempta fpes eft,& Plato rurfus ín Siciliam profectus cum odío& inimicitíaremiffus erat, Aretam ínuitam equidem cuídam fa milíari fuo Tímocratí nomine nuptuidat, ín hocfaltem haud patrís manfuetudinem imítae tus, Polyxenus ením eíus fororis l'efthae marítus inimicus factus illi effe tradítur.Quo proe pter metum fecedente,&€ Sicilia profugiente, Dionyfius accitam fororem íncufare coepít, quod fugz mariti confcía nil(ibi denuncíaffet, Illa mediusfidius fecura& omnis pauoris exe pers, Adeo ne Dionyfí,ait,uilis,abiecta,& uítilítatis índíga uifa tibi fum mulíer, ut fí coníus gis meí fugam ipfa pracíciuiflem, eiufdem nauígationís comes& fortuna purieps efÍenos T o PLVTARCHI DION C luíffem? At nonanteíd cognitum habuí;quoníam mihi fatius extítiffet, Polyxeni uelexulan tís uxorem, qudm tui dominantís fororem appellari, Hzc cum ingenue ac egregia quadam licentia T'eflha protuliffet, admiratum ferunt tyrannum, admíratos&p Syracufios tantam ín muliere uirtutem, adeó ut poft deftructam etíam tyrannídem honoribus& regali more colere perfeuerarint, Defunciz uero funus cíues publice confectati funt, Haec quidem ex« curfionem habent haud incommodam. Deínde Dion anímum conuertít ad bellum, ne: quaquam ínterueniente Platone, tum quía hofpitalítatis erga Diony(ium iura uerebaiur, tum quía matura íam przgrauabtatas, Caterum Speufippus& familíares alíj auxilia con ferebant, fimul&p exhortabantur, ut porrigentem manus Siciliam,& promptiffimis rece: praculis inuitantem,libertati reflitueret. Cum enim Syracufis Plato uerfabatur,Speufippus longe magis fefe hominibus immifcuiffe, ac illorum ftudia fententías ue perdidicifle uidetur: qui cum inítío quidem ipfius ín loquendo fiduciam perinde ac regis tentamína formídarent,ei fidem tempore habuerunt, Idem nanq; omníum erat fermo fupplícantium,& Dios nis aduentum inuocantíum, non claffem agentis, non mílítes, non equos, ipfe modo cons ta Dionyfium corpusac nomen Siculis in mínífleríj partem accommodaret. Hac annunciante Speufippo,confirmatus Dion, occulte peralíos externorum delectum habebat,quo fuam celaret íententíam. Confpirabant multitum philofophí, tum cíuilium rerum ftudio(i, ínter quos& Cypríus erat Eudemus, ad quem moríentem Ariftoteles fuum de anímo díaz logum mífít: temi Leucadius Tímonides. Ei quoq; Miltam Theffalum addixerunt,uirum diuinatíonís peritum,& fludiorum ín academia focíium, Ex fjsautem quos in exilium tyran nus extruferat haud pauciores mille, quinque duntaxat& uiginti fe expeditionis comites adíciuerunt, ceteri eum timore perculíi prodiderunt, Prímus bellimotus€ Zacynthiorum infula extitit, in qua fefe milites collegerant octíngentís fané pauciores, ac celeberrímioms nes, multis ingentibusue milítíjs exercítatí, praterea corporibus ftrenui, índufiria& fortia tudine prar(tantiffimi, quit multítudínís animos quam in Sícilia Dion habere fperabat,fuce cendere pariter X adaudacíam incitare poffent, Hi cum primum contra Dionyfium ac Sí cilíam deligiclaffem audierunt, iniecto ftupore, coepta damnare, Dionem per íram ac futias D defipientem, aut propter fpeímelioris ínopíam feipfum ad plenas defperatíone res iníjcere, ProdigiaDio flate quidem plenz fint, ubi perfloruerín nfio aduerfa. Dionyfto deorum portenta apparuiffe dí fignificantia. fuis inde ductoribus€ quíeorum delectum habuerant, magnopere fuccenfere, quodipfis confeflím ex inítio bellum non pradixerant, Tum Dion habítaoratione, quanta regnum imbecillitate labaret edocet, eos non magís Syracu(anorum aliorumt Siculorum milítes quám duces traíjcere, quí iampridem ad defectionem patatí aderant. Poft Dionem orauit A|lcimenes, qui inter Achzos gloria genere& prímaríus erat: eorum fermone deflexi funt militum aními, V igente tum zítate tenebant fretum Etefiz, luna pleno lucebatorbe.Dion cum magníficentiflime Apollini factíficium pararet, und cum milítíbus ornatas índutisarz maturas, pompam duxitad templum, Poft facríficium in ipfo Zacynthíorum ftadio difcum . bentibus éedit epulum, argenteas atque aureas admirantibus pateras,& menfarum fplene dorem longe magis quàm príuatorum cófuetudo poftulet opulentum, reputantibus etiam ut uir ílle, ztatís íam flore decurío, tantarumi domínus opum, haudardua profecto& pee riculofa ínuaderet facínora, nifi certa fibi fpes& amici plurímas atque íngentes íllinc occae fiones tradidiffent, Poft libamenta faciasqp de more precationesluna defecit: quod quía defe Clionís límites,& occurrentemlunze à fole terrz umbram callebat Dion, nihil eft admira: tus:turbatís autem militibus, addenda quadam erat confolatío. Conftitutus igitur in medio Miltas uates, eos bona fpe effe,& optima quaq; expectare iuffit, Significarre ením numi na quempíam defecturum effe clariflimum. Díonyfij uero regno claríus extare níhil,cuíus fplendorem ab eísut prímum Siciliam attígerínt, reftínctum irí, Hoc quídem Miltas in mez dium cunctis expofuít. At cum examen apum círca Díonís nauesá puppe cofpedtum effet, de illo feparatim fibi& amicís explicauít, T'ímere enim feneres illius gerenda cum hone t; breuícontabefcant tempore. Complura etíam cunt. Aquilam correptum d fatellite iaculum in fublime detuliffe, dehinc ín profundum abieciffe, Mare quod arcem alluít, die una dulces & potu peramcenas prabuít aquas, íta ut unicuigy perfpícuum foret, Sues ílliin lucem nu» perditi, cum reliquis mancí partibus non effent, nullas habebant aures,Declarauere ua «: tes p. Ra$9 P? po^- 0$ à)"7 -—(» C3. 29 ($^——$e Fx quem GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 501 tulan s teseadefectionis& fpernendorum oftenta mandatorum effe, nec amplíus audituros impe idam rio ciues, Marísuero dulcedínem,£ trífti ac(eua tempeftate ad optimum rerum ftatum perz itam mutationem Syracufanis afferre. Praeterea míniftram Iouis aquilam, infigne magifiratus ac nore potentíz íaculum effe. Deos itaque maxímam regno cladem internítionemi decreuiffe, I2 Hac Theopompus refert, Díonis milites duabus rotundis receptifunt nauibus,& tertio nec quodam haud íngentí fane nauigio: dua praterea triginta remorum naues fectabantur,& CUT, arma quz milites geftabant, duo clypeorum millía, miflija celagj complura, abunde etíam icon uíaticum, ne quid eís pelago proficifcentibus deeffet, ut qui metu terrz uentisac freto fuam '€cez| plurimi nauígatíonem facerent, Philiftum enim cum claíle ín lapygíaflationemagere fene )pus ferant, Ceterum díebus duodecím raro molli nauígantes flatu, tertíodecímo Pachinum itur; Sicilie promontorium applícuere. Prímus gubernator eos íllico defcendere iuflit, Sí enim ida omiffo fponte promontorío à terra longíus abierint, complures ín marídíes ac noctesagís Jios tandos, zftiuo tempore Auftrum expectantes. Dion propínquum hofübus defcenfum res ons formidans, cum ulteríora pertingere loca mallet, Pachynum tranínauígat, Tum afper ínz Uns—| cumbens Septentrío, longíus à Sicilía naues íngentí procella díípulit. Exoríentetum Ara quo&uto, fulgura fimul& tonitrua concidebant, permultam tempelatem,& pracipítes€ coe ofi, lo nymbos díffundentía, Q ua re turbati nautze cum errare ccepiflent, nauesrepente ad fini díae tímam Libyae Cercínam fluctibus diífiectas effe uídent. Ea autem ínfula eft quamafpera, rum uz maximis referta fcopulís, ín eos aequore delatos obuía procurrebat, Parum ígitur cum" ran—| abfuiffet ne eiectí faxis illiderentur, fummo cumlabore remís ínníxí elabuntur,donec temz lites peflate fedata, fefe ad magna capita Syrtis effe cognouerunt,[is íta dífiecus& in ipfa etiam um wanquillitate moeftíffimis,€ regione Auftralis quzdam effunditur aura, cum Auftrum ne ome| quaquam expectarent, eamáp minime fieri poffe permutationem crederent. Paulatím crez tía fcente& ualidius flante uento, tota panduntur uela:tum adoratís deis,€ Libya Siciliam (uCe uerfus medío profugere pelago, Quinto demum die facili curfu penes Minoam iactís con Sí| flitere ancoris,[d fcilicet oppidum eft Carthaginenfium fubdítum poteftatí, Eíus forté loz tas—| cipraefectus erat Synalus, pluríma Díoníamicítía& hofpitalítate coiuncius:quí cum Dioz ete,] p nem eíusip claffem adeíTe nefciret, defcendentes arcere milites adortus eft:atíllí cumarmís pis:| excurfantes occífo nemine(íd ením Díon ob Carthaginenfium amícítíam perpetrarí cohíz um| buerat) uerfisd in fugam oppidanis una irrumpunt, itáque locum ín poteftatem redigunt. íes—| Deinde cum duces fe ínuicem falutantes occurriíffent, Díon uiglato nemíne, urbem Syz iuit nalo reddidit, Tum Synalus habítis hofpitaliter militibus,neceffaría Díoni comparauít.Prae unt cipuam uero íjs fiducíam afferebat, quod cafu Dionyfium forís uerfari contigerat: nuper ion| ením octoginta nauibus ín Italiam nauigarat, Idcirco cum Díon milites díu per maritíma av jd fatigatosíncommoda, ibidem ad curanda corpora íhuitaret, minime paffi(unt, dum adarríz Qn— J piendam temporis occafionem permagno approperant fludio, Syracufas adducí depofcee 2 bant. Superuacuis igitur armís& farcinis ibi relictis, a&exorato Synalo ut ea adt ubi teme am—| pus effet tranfmitteret, Syracufas itur, Proficifcente índe Dione, ducentí Agrigentínorum Dez equites quiBcnomum íncolebant, ad eum fefe conferunt:poft eos Geeloi. Illico fama Syracu» Ca fasaccurrerat, Tum Tímocrates uxoris Dionis& fororis Dibnyfij marítus, quí relidtorum efe inurbeamicorum prínceps erat, repente nuncium cumlíterís ad Dionyfium fuper Dionis [a4 aduentu míttitiipfe dehíncad cíuiles tumultusac motus anímü aduertít, uniuerfi nang; pen do| debant: caeteri quum rebus fides non haberetur, ínter pauorem quíes agebatur. Tabellario nis| cafus quidam fané admírandus obtigerat:nam ubi traiecit ín Italiam,cum iam R'hegínü euaz íus| fiffetagrum,ín Cauloníam ad Dionyfium accelerans, in familiarem quempáü incídít, quí nu v^ Qa percacíum ferebat aríetem, à quo fufcepto carnís frufto iter approperat. Magna deínde patu riter parte noctisabfumpta, cum ob laborem fealiquandiu fomno dedere cogeretur, ut erat lez fecus uíam in fylua quadá accubuit. Sequutus odore lupus, alligatas facculo carnes díripíes, m— Jg carnes fimul apportans& facculii abíjt, ín quo homo líteras deferebat. Dehínc ctm excitain tusperfenfiffet, errore plurímo fingula incaffum perueftigans, nihil ínuenít. Ad tyrannum ces igitur finelíteris haud proficifci decernens, profugit eminus,quocirca ferus quíde ex alijs ad uc Dionyfiü deSicilize bello peruéturus rumor erat, Interea commeanti Díoní Camarinzi fefe j^ d focios adíciuere,& Syracufanorü quí per agrosuerfabantur,nó parua multítude cófluebat, P$ i PLVTARCHI DION c Erant cum Tímocrate Leontíniatque Campani, quí Epipolas proflatíone tenebant. Hi fi; Horologium Dion)fij. mulacfalfus quídam à Dione fermo manauit,eum quamprímü ad eorum urbes copías conz uerfarum, l'imocrate deftítuto,abíere,opem fuis allaturí. Fac ubi Dioni círca IMatras exer: citum habenti renuncíata funt, concitatis militibusper tenebrasad Anapum fluuium, decemab urbe ftadijs diflantem peruenit. Ibi fiftens iter, mactatis penes flumen hoftíjs, folem adorauit oríentem;fimul arufpices deos uictoríá portendere tradiderunt:tum aftantes unie ueríi Dionem inter facrificandum corona ín(ignem confpicatí, uno impetu fibi coronas ime pofuerunt,Erantautem haud paucíores millibus quíng;, qui fe Dioni inter eundum comiz tesàdiunxerant, Caeterum cum ob repentinum íncurfum male armis ínfiructi ueni(lent,ar morum ínopíam promptítudo fupplebat,adeó ut cum Díon caftra mouiffer, ij curfibus ínce derent,clamore magno quodam& alacritate fumma ftudío& fefe mutuo ad libertatis dulcedínem exhortantes, Ex oppídanis quícung gratía& nobiliate praeftabant,in(ignibus or» natí ueftibus fefe ad portas obuíam effundebant, catera fubinde multítudo tyranni familia: res inuadit,'um delatores(fic enim appellari folebant) di(cerpuntur,impíj fane& díjs inui fihomines, qui utbemSyracufanis promifcui peragrabant, fingulorum dicia facta ue fagaz citime fpeculantes,deínde tyranno cogitationes omnium fermonesq denuncíabant, Hi pri mum omníum occurrentes poenas dedere, uirgis enim caefos excoríarunt, T'ímocrates cum fe arcis cuftodibus permifcere nequiret, accepto equo profugusex urbe migrauit,cuncta pa uore ac tumultu replens;ne mediocri trepidatione amífiffe urbem uideretur, maíoré in moe dum Díonis res extollebat, Accedens ínter hzc Díon, perfpícuus íam cundis erat lucidiffie mís índutus armis: cíngebant íllíus latera hínc frater eius Megacles, hinc Atheníenfís Cal lippus, coronis ambo decori, Ex externis militibus autem centum erant, quí Dionem ad corpotis cuftodíam fectabantur, reliquos praefecti ducebant ornatiffime inftructos, Specias bartSyracufani,& períndeacfacram quandam& deo dicatam libertatis& popularís poten tx pompàexcipiebant, qua tandem poftannos octo& quadraginta rediens cíuítatem ín» uiferet.Per Menítidas índe portas ingreffus,fedato per tuba fonü tumultu, huiufmodi prae coníum zedídit:Díon fraterj Megacles, cum ad abolendam uenerint tyrannidem,Syracu: fanos relíquosip item Sículoslíberos& tyranno folutos reddunt. Volens etiam per feipfum homínes compellare, per A cradínam confcendit, Syracufaniper uias utríndj facríficia,men fas,craterasip ftatuerant,& quocung; accefferat, milfos flores frugesiy fpargebant, fed ín eum uti deorum preces acuota conuerterant, Sub arcem& Pentapylaillufire quoddam€ excelfum Dionyfij opus extabat hiorologium:huc afcendens concionem exorfus,cíuesad uendícandam fibi libertatem incitauit. At tj ambos per fümmam latítiam& feftiuitatem im» peratores& belliduces creant.Eis infuper íta uolentibusac rogantibus,Syracufani collegas uiginti deligunt, ex quibus dimidijab exilio unà cum Dione redierant, Vates ílluftría exta re prodigia cenfebant, quoníam Dion ínter orandum magnificenuffimum Dionyftj xdtfiz cium fubtcium pedibus habuerat. Caterum expauebant, quía locus ín quem delectus ime perator afcenderat, de folis permutatione rationem contínebat,ne fcilicet mox ullam fortue nz permutationem res illius gerenda capefferent. Dehinc redactis ín ditionem Epipolis, coníectos illic ín uincula ciues&xoluit,murü infuper circunduxitarci.Septimo poft die Dios nyfius ín arcem fefe cum claffe retulít, Arma Dionicum uehiculis comportata,quz Synalo ante reliquerat, haec ciuibus difpertita: reliqui pro fe quifq ornate inflructí promptos exhi» buere milites,Dionyfius ínitio quidem priuatim miffis ad Díona legatís,experírirem coepit: aftillí ad liberosíam Syracufanos in medium uerba facere iuffi, bumaniffimam tyranni no: míne concione habuerunt. Mediocría pollíceri uetigalía, militiae requíem, excepto fiquam illi ultrofüfcipiend3 effe decreuerint,Ea Syracufanuspopulus írridebat.Dion legatis refpon dít, Dionyfius ne uerba faceret,nipríus fe príncipatuabdicaflet, quem fimulatg; depofuiffet, ubíad rem quampíam modefla opus effet, pro ori neceffitudínis memoría fuam fe impen furum opfera.Ea Díonyfius collaudabat:atmíffis denuó legatís petíjt utund cum Syracufanis aliquíad eum in arcem commearent,cum quibus tum períuadens,tum perfuafus de publica utilitate differeret. Miffi ergo ad eum uíri quos Dion ipfe probarar. Tum plurímus perSy: racufanü ab arce populü fermo manabat, Dionyfium relicurü effe tyrannide, ídGy fuí magis quàm Dionis gratía facturü, At ea fub dolo quada erant fígméta tyranni,& infidiarü contra « Syracue Fn 7*5 P, fh, 9"^*-- f F?diÀive "» LI "— A" —€— GVARINO^ VERONENSI INTERPRETE. 502, 5 Syracufanos inffructío, Coníectís nancy ín carcerem cíuitatis legatis, luce príma faturatos mee ro flipendiaríos contra círcunductum àSyracufanis murum diícurrentes ímmifit. Tum inuaz dentes ex ínfperato Barbarímulta cum audacia paríter& tumultu murum peruaftant: quibus deinde intra cíuítatem írruentibus, cum ad ferendam opem expectare nemo prorfus auderet, foli Dionis milites reftitere, quí ut prímum tumultuantes perfenfere, fub(idium attulerunt, litamen auxilíj modum intelligere, exaudireqp haud fatís poterant, adeó fuga furripientes fe indeSyracufaní,errore ac uociferationibus ínter eos permifii difcurrebant, Díon cum eíus exa audití uerba non poffent, ad rem peragendam opere fe ducem exhibere uolens,prímus írrua pitin Barbaros. A crís círca íllum atrox pugna commíttitur, quandoquidem nihilo mínus ho fiiquàm fuís agnofcebatur, Facto enim a cundis impetu, magno cum clamore concurrítur. Arille cum íam per tatem ad huiufmodi fubeunda certamina grauior effet, aními fortitudia ne ínuadentes tum excipíens,tum obtruncans, manum tragula uulneratur. Ad relíqua deíne de tela& ínflictos cominus ictus, uix thorax ipfe per clypeum quoque fat erat, haítís undique plurimis pulfatus& fpiculis, quibus perfractis collapfus eft Dion. A militibus fubinde abre ptus, imperatorem eís Tímonidem ínítítuít:ípfeautem equo urbem circuire, Syracufíos€ fue aretrahere, externos milítes quí Acradinam pro flatíone tenebant, contra Darbaros concía tatos adhibere, integros quidem contra labore confectos, promptos contra fpe debilítatos, 8€ inipfoíam conatu deficientes animis. Cum ením impetu prímo uníuerfam paríter cíuitatens ueldífcurrentes occupare fperaffent, ac ex ímprouifo in fortesuiros& flrenuos bellatores ina cidiffent, gradum ín arcem referre cceperunt:dehinc ut ínclinati funt,íncumbente uehemens tíus Gracorum agmíne,terga prebentes fefe moenibus includunt, quatuor ac feptuaginta ex Dionís parte truncatís, cum ex fuís multos amififfent, Pacta adeo clare uictoria, Syracufanus populus externos milites centum mínarü coronís ornauit, aft illíaurea corona Dionem. Mox à Dionyfío caduceatores defcenderunt, epíftolasa neceffaríjs mulieribus afferetes, ínter quas una extrínfecus erat ínfcripta ad patrem ex Hipparíno, Iftucipfum ením Díonis filio nomen erat, tamet(i Tímaus illum ex Areta matre uocatum fuiffe dicat Areteum. V eruni hís de rez busmaíor habenda T'imonidi fides, uíro Dionis cum famílíari, tum commílitoni, Caeterze im uulgus perlecta: multas ex mulieribus fupplícatíones precestp continebant: illam uero quae à filio perícrípta uidebatur cum paldm foluí mínime permítterent, Díon ínuitís foluit. Ea ex Dionyfio erat, quz uerbo quidem Díoni,re autem Syracu(aníscolloquia faciebat,formá quip pefupplicationis& exponendi pro fe iurís habebat, ad Dionís calymníam compilata. Eorum fiquidem cómemoratío erat, qua pro tyranníde prompto effeciflet animo, in chariífima cora poracomminationes fororis filij& uxoris. Caufa etiam quzdam graues querelis& plangore confi&tz,& quod eum maxíme permouit, obfecrabat ut regnum ne deftrueret, uerum capefz feretjneque libertate donaret homines, quí acceptorum haud ímmemores malorum magnis íneum odijs conflagrarent:at uero principatum iniret ipfe, amicis ac neceffaríjs tutamen exhi bens.lilis perlectís Syracufanion(ut xquum erat) Dionis conftantíam nullo languentís affea &u,aut animi magnitudinem funt admirati, quí honeftatis ac íuflítize caufa contra tot neceffiz tudines& fanguinís coniunctiones fortíffimus perflaret, fed fufpicari tímered coeperunt,ne cum ingens illis neceffitas adeffet,tyranno parceretidehíncalips intueri przefectos,praecipuedg ut Heraclídem redire didicerunt, eidem magnopere affecii funt, Eratautem exul Heraclides, reiquidem militarís gnarus homo,& ex principatu quem penes tyrannos habuerat,celebera rimus, uerum ineptus confilio,€ ad omníaleuis, ín rebus qua dignítatem haberentaut glos tiam communícandis mínime ftabilís, Ille poftquam ín Peloponnefo cum Dione dí(fidium adita(fet,decreuít fuapte contra tyrannum claffe annauigare. Tribus igitur nauibus,& triíres mibus feptem Syracufas aduentans, rurfus Dionyfi&i muro circunfeptum offendít,& fufpene fosanimo Syracufios. Mox igitur quandoquidem ad fuadendum permouendumá gratíam nonnihil à natura leporis habebat, popularem íngreífus e(t gratíam,blandímenta quarítante turba.Eos fufcipiens facíliusad fe traduxit, quod ij Dionisrígorem ut grauem, Gáin cíuilibus duríorem officíjs abhorrebant,cuíus rei caufa erat,quod parta uictoria ociofi& iam audaces fa Gipopuli duces, priufquam populus effet fibi praeeffe uolebant. T'um ad concione ultro cone curfantes,claffis prfectü delígunt Heraclídem, A ccedens eo Dion, collatam Heraclídí prarfee Curam priftíni príncipatus fui labefactione effe coqueftuseft. Singularem enim manere impe ratorem nó euenit, ubi marítimís alter rebus przfíideat.Cuocírca haud lubentes quidem Syyraa cufij deponendü Heraclidem cenfuere, Inde Dion accítum dom& Heraclide paucís íncrepuit, Pugtaintcy Dionem e Diony[um. [] Heraclides. PLVTARCHI DION C quodnóbeneaut commodeeo tempore fecum pro gloría, feditiones atqj difcordías actítaret, cuíadinferenda cladem exiguo certe opus effet momento. Coacta rurfus concíione,ipfe claífis prafecium defignauit Heraclídem,cíuttati perfuadens uc& illí quemadmodá& ipfe habebat, corporis cuftodia praberetur.Ille Dionem uerbís quídem& habitudine colens,& eratías habere confeflus, humilís fequebatur ufquequagy íuflisobtemperans:at multitudinem ac rerum nouarü cupidos corrüpens,& clandeftinis mouens tumultibus, omnibus Dionem ambieuita tibus círcunfidebat.Siue enim per inducias dímittendü ex arce Dionyfium diceret,calumniam ut illius íaluti parceretur habebat:fíue utne quo moerore conficeret,obfidionem quietus agere ucilet,conferuare bellá cenfebatur, ut diuturníore príncipatu perculíos terrore cíues teneret, Erat Soffis homo quídàob flagítía fimul& temeritate inter Syracufanos notus atg; famofus, quiquandam libertatis abundantia effe ducebat, ut adufqg res huiufmodi effrenatas uoces& procaciffima emítteret obloquía. Ifle Dionis infidíator frequenti prím& concione furgens,mul ta inSyracufanos conuicía protulit, quod ex uecordíac temulenta liberati tyrannide, uigilanz tem ac fobrium fufcepiffe fe dominum non íntelligant:dehínc manifeftá fe Díonis hoftem ape riens,e concione diíceflit, Poftrídie nudus per urbem curfitans, capíte ac uultu fanguínolento fpectatus eft,ut quí perfequentesplerofcp fugeret. Talis forum ingrediens paratas fibi Dionis militibus referebat ínfidías, uulneratü fubinde caput oftentans. Qua quide ín re compatientes fibi multos,& aduerfus Dionem ínuectos habebat, illum imperiofa& grauía patrate,fi per ca des ac perícula liberas ex cíuítate linguas uelítauferre, Eíus tamen detectz funt fraudes.Díon enim tametfiindifcreta turbulentatue concio effet, eó procedens purgauit obiecta, Soffidécuiufídam ex Dionyfi(lipatoribus efTe fratre demonftrauit,eíus uerbis inductum feditionibus ci uítatem ac dífcordía perturbaffe, cum nullá Dionyfio nifi pereorum díffidentías& mutuas diíceptationes,fuperfit falus:fimul& medicí Soffidis plaga perdifcentes,per fumma magis quàm profundeactam inuenerunt, Eníes enim uulnera círca mediü praefertim profunda infligunt, totum ueríi pufillàeratin Soffide,multa habens ínítía,cum is(utípar efl)ictus ex dolore remit: teret, X fubinde ruríus adigeret, Deinde familiares quidam inter concionem attulere nouaci: lam,narrant&p commeantibus ípfisobuiü facta effe Soffidem cruore ftillantem,& Dionianos fefe fugere milites dictantem, quibus ea fe uulnera accepiffe:quihominemiinfequeretur pror fus deprehendiffe neminem, czterum fub cauo íacentem faxo cófpexiffe nouaculam, undeis prodilTe uifus fuerat.Hasob res facinorofus iam Soffis per haec habebatur indicía:plerícg etiam aduerfus illum feruíteftimenía díxere, noctu folu cum nouaculam teneret egreffum.Quo circa feceffere Dionis accufatores,& populus damnato morte Soffide, in gtatíam cum Díone redijt,ftipendiaríos aute nihilominus fufpectos habebat, praecipue quod plurima aduerfus ty^ rannum marítima agitabantut certamína, Poflquam ením Phíliftus ex lapygia multis tríremi« bus Dionyfio fubfidii allaturus aduentaffet, cum hi externí forent milites, ad nulli amplius belli ufum eos effe idoneos cenfebant,uerum fatis per fe fore, cum& nautíca inftructi& uires acpotentíatiauibus effent affequuii. Eos infuper profper quídà marís euentus amplius extol; lebat,ubi fuperato Philifto ín eum crudeliffimeac barbarorüritu degraffati funt.Ephorus qui dem refert eum capta naui morté fibiconfciffe/Thímonides autem à primordio rerü geflarum Dionís focíus,cumad Speufippsim philofophü fcriberet,Philiftum uiuum ín poteftate ueniffe tradít ín terrá excedente naui, Syracufanostp exuto thorace nudá ofentaffe corpus homínis iam tate cófedti, Ei fubinde per cótumelías habíto caput obtrücaffe, pueris corpus tradidiffe, ut&p per Acradinà dífiractü ín Latomías deijcerent mandaffe, At rurfum Tímoaeus maioribus infultans uituperíjs, puellosait Philifti cadauer claudo ex crure deligatü per urbe ínter probra contumelíast uexafle,fpectantibus interea Syracufanís raptatum crure homínem dictitare fo litum,;oportere Dionyfii baud equocitato,uerü crure raptatum€regno profugere, V erum: enimuero Philiftus non ab fe,fed ab alio prolatum Dionyfio nunciarat.Caterü T'ímaeus haud iniufta occafione fufcepta,quod fidum ftudiofumt pro ímperio Philifiá extítiffe conftabat fefe íactatis ín etim maledictis exaturat.Cuifi quis ea laceffitus tempeftate ad ufcp infenfibile iracun diam grauiter eftinuectus,impertienda fortafTis eft uenia, Q ui autem res illius geftas poflremo fcripfere, cum in eíus uita trífle nihil pertulerint, hí hominis gloría refelluntur, ne rumoribus, autalieno fermone freti per cotumelías ac procacitatem miferías obiectent, quarum partícipes uel praftantiíffimos homines fieri,modo fortuna uclit, res nulla prohibet, Necuero fanuseft Ephorus;qui laudationibus Phüiftum exornat,qui tametfi rebus iniuftís& moríbus prauís ho neftasadijcere caufas,& ornamenrorá rationes inuenire grauiter aptedpfcíat,haud tamen or cuncia " A" DUMP€ v Au o GVARINO.,VERONENSI INTERPRETE. 3505 ^ cuncta excogitans, eum ab incufatíone poteft abducere,ne fupra omnes homínes tyránorum amator extiterit, GC maxíme omníti tyrannicas femper illecebras, potenttam,opes,& conubía beatitudinis exiftimatione admírationed fit profequutus.Sedenim aptiffimus ille quifquis Phi liftíneqy gefta collaudarit, neq; fortunas obíectarít, Poft Philíftíinecem Díonyfiusad Dionem mittít,quíillum arcem tradereuelle dicant, arma& ac mercenarios mílítes,& integrum illis fes prenos per menfes flipendiG:fe per inducías inItalíam deceffurum, ibi; domiciliü habiturum, exGyarte modo frucius perciperet, Is íntra Syracufanos fines permultus ac fertilís ager eft,ad mediterraneum à marí furgens,Ea cum Díon mínime recepiífet, exorandos effe iuffit Syracus fios:aft illiuinentem Diíonyfiumab fe captum írí fperantes, legatos repulere, Tum Díonyfius grandiorí natu filio A pollocrati arce tradita, uebemente obferuans flatü,preciofiffima corpora preciofiffimamá fupellectilé nauibus impofuit,íitacp pracfectá claffis latens Heraclidem euafír, Qua re maledefe audíens,cum cíues eum magnís tumultibus círcumuenirent, Hípponem fa ciofum quenda homine inftituit, qui plebemad diuidendü agrum accerferet, Etením libertas tiísinitium aequalitate eíle,feruitutis uero penuríam,cum przdijs careant. Huíus fententíz faa uens Heraclídes,aduerfantem fibí Dionem magis implicat feditionibus,tum Syracufanís pera fuadet, ut hífce rebus decreto confirmatis, externos milítes mercede fpolient, alios fubinde belloimperatores deligant,fefe ab huíus moleftía& difficultate liberantes.li confeftim dum ex tyrannide perinde aczgrotatione longzua fefe conantur attollere,& uti fuis reflítuti legibus intempeflíua factitant,rebus infeliciter geftís,odiía contra Díone exercebant,qui inftar medici, inaccurato& modefto uiuendi ordine cótinere cíuítatem expetebat. Ad nouorü deinde creas tionem magiflratuü cum coueníflent, aetate medía ínufitata tonitrua& dira prodigia per díes quindecim obuenere,ob quorü religione furgens affidue populus,alíos defignare duces mpe diebatur. Factíofis poflmodü conftantí ferenítate obferuata,comitta coficientibus,bos quidam domiítus,tumultus haud inexpetíens neq; infuetus,per íd tempus furore contra bubulcü agis tatus,e iugo profugiensad theatrü cítato cucutrít íÍmpetu,quocirca furgente illico populü nula lofugiédi ordíne paffim diffudit, cateram diífcurrit urbe petulcís coturcans faltibus,quantum poftea hofles occupauere.Hís tum neglectis& uanefactis Syracufani quinq;& uigínti praefez bs creant,ex quíbus unus erat Heraclides:alios clanculü fubmittere,qui militesà Dione fub ducerent,eosad fe multís pollícitationibus prouocare,& cíuítate paríter donaturos dicere, At illiearepudiantes,Díonem fíde&€ proptítudine cum armis coplectentesatq flipantes ex urbe deducüt,uíolato nemíne:quibufcunq; obuíabant multa de íngratgudine,de improbitate obie Clabant, Syracu(íaní cotemptu paucitatís fefe quod eos nó príus inuafiffent paruipendere.IVia ioriigitur coacta manu impetü facíür,ut íntra mcenía fuperatos obtruncarent, In hoc neceffita tís ac fortunze cóftítutus Dion,ut uel cotra cíues dimícandü,uel cum fuis moriendá effet, militis busmulta fupplícare,manus Syracufanís tendere,refertà hoftibus arce oftendere,qui defuper émuris comparenteseorü facta intueren&.Sed cum ínexorabilis multitudinis incurfus effer,& íam factíonis duces ciuitate, ficutí mare uenti,late tenerent, fuis ut ab aggreffibus aDflineant im perat. Atillis períndeacincurfum faceret cum clamore arma uibrantibus, null& Syracufanorü manere cerneres,fuga per uías decedunt ínfectante nullo, Dion ením fuis contínuó reuocatis, Leontinos cótendit. Syracufani principes derifui mulieribus&cli,fefe cum ab ea eximere igno mínía quzritant,armatís denuó ciuibus Díona perfequunt,quem ut fluuíüi quendi traíjciente offendunt, adadio equitatu praliü ínchoant. Aft illa ubinecg mítianimo neq; more patrío fua amplíus errata fufferre cofpicant, uerumetiíá fuos facto agmíne per íracundiá conuertenté, foe díorem djantea fuga capeffentes, haud multis fané cafis,in urbe reuertunt.Leontini Díonem fplendidiffimis fufcipiit honoribus,militibus flipedia cíuiliter ímpartiunt,a Syracufanís per lez gatos poftulant, ut milítibus qua íufta funt faciant:fed ij legatos qui Dionem accufarent mífez runt. Cum uniuerfi deinde focij in Leontínís coueniffent, pofl multa differuere,Syracufios iniufta patrafTe cenfetur. lllí fociorum iudicio nufquam flare,íam delítijs& infolentia gloríari, quod nulli aufcultarent,fed ferui&tibus& reformidantíbus plebe ducibus uterentsr.Inter hxc à ionyfioad urbt uenere tríremes INeapolítanü aduehentes Nipfium,quí& annonam& pe cunías apportabat obfeflis. Facto naualí przclio uíctores Syracufani fuere ,captís ex regía clafTe nauibus quatuor.Ea uíctoría infolentes,& iam nullíus audientes imperio,lztítiaad couíuía& furiofos uertuntcouentus,adeó qua ufui erant neglectuidata,ut cum arce habere fe putant,cí uítatem infuper amifere, INipfiusením ubínullam in cíuitate partem cernit íncolumem, 84 uul gus quidem à luce príma in profundà uíq; noce inter modulamina ebrietatesáp detentü,pracfe Pughainicr Dionem c3 Syracuftos, c T Dionis oratio ad Peloponen fes c focios. PLVTARCHI D10O'N Cosuero per huius fodalitij aoluptatem multam temulentís homínibus adíjcere neceffitatem Íegnes atqj pauentes, commodiífime fretustempore, murum aggreditur, Quo perfracto;im; miílis ímperat Barbaris, ut quofcunqy obuíos habuerínt, eíspro uíribus atq; libidine utantur, Statim id malum fentíunt Syracufani, tarde autem& magno cum labore per ftuporem auxi lia conferebant, Populationes in urbe fierí,mortales interími,paríetes diruí, mulieres ac puetí cum eíulatu ín arcem agi.Summa rerum defperatio prafectos habebat,quod ubíq; promífcue os cum hofte cíues ullos ad ufus habere nequibant, Hunc ín modum urbaniís fefe rebus haben tibus,cum Acradinz íam propinquum difcrimen effet, ín quo reliqua fpes inniteretur, quod quanquam intelligerent facile omnes, nemo tamen palam dicebat, ob ingratitudínem& mala in Dionem confilia pudore perplexí, Caeterum ui neceflitatis ímpendente,focíorum equitum clamor exorítur, uocandum eíle Díonem,& ex Leontiínis accerfendos effe Peloponnentes, Quod ubi peraudaciá proferrí,& exaudiri coeptum eft, uocíferatío,gaudíum,lachryma cun: Clos tenuereSyracufanos, hominis orantes aduentum,afpectum ue cupientes,baud immemo res quanto ín terroribus robore ac promptitudine ualeat, ut non modo ipfe ímpauidus fit, fed €os etía audaces,& in coferenda cum hoftibus manu intrepidos exhibeat. IMox ígitur ad'eum mittunt(ociorum quidem nomíne, Archonidem& Thelefidem: ex equeftri uero ordine qui tum cum Hellaníco miffi.FHi per totum iter equos laxatís agítantes habenís,urgente iam díeín Leontínos perueníunt, T'um defilientes equis,primum coram Dioneobortis procidere lachry mis,calamítates Syracufanorü exponunt, INonnulliíam L eontinorum ínterueníebant,multi etiam Peloponnenfes círca Dionem congregabantur, dum homínü cum ftüdio,tum fi uppliícas tionibus innouatum aliquid fufpicantur. Eapropter cum prior illead concionem proceffíffet, promptiflime fado cócurfu, Archonides& Heillanícus introgreffi fuccín cte malorü magnítu dinem exponunt,& milítes oblíterata iniuriarà memoría ad ferendà Syracufanis opem depre cantur,quandoquide maiores ipfi poenas dederint, quám illi maleficijs írritatí uoluifTent.Doftz quam hi defiere loqui,ingensfilentiü totum habuit theatrum.Surgente Díone,cum orate cae píífet,complures ei manabantlachryma,ita ut uocem teneret, Tum condolentes eí milítes,bo no ut effetanimo rogitabant. Cum igíturex affectu fefe paululá Dion recepílTet, V iri, inquit, Peloponenfes acfoctj, hoc uosin loco utpro uobis deliberatione capefferetís coegí:míhi haud pulchre res fe habeat, ut cum Syracufana uaftetur ciuitas, de me ipfe confultem: quod fieam feruare nequíero,proficifcar,in patríaíígni& ruína tumulandus. At fiinconfultiffimis& infeli cilimis nobis opem afferreftatuiftis,ueftrum opus Syracufaná erigite urbe:fin hoc propterSy racufanorum iracundia,& conceptas in eos querimonias afpernabimini,díj uobís pro priflina in me uirtute& promptitudine dignas perfoluant grates. Meminerítis auté neq; uos príus iniu tía laceffitos,nec, cíues pofteríus calamitate uexatos,4 Dione deftítutos, Eo adhuc dífferctemi lites cum clamore profilíüt,mature fefead przftandà opem ducí íubentes, T'um Syracufanorü legatí cos amplexantes falutare, multa dijs immortalibus Díoní, multa militibus bona orare, Sedato tuntultu,Dion illís ímperat,ut confeftim abeuntes apparent fefe,cumá ccenítauerint, illum inlocüarmati ueníant, noctu enim fubuenire decreuerat, Czterü Syracufis Díonyfij du ces quoad illuxerat, multis ciuitate malisafflixere, Ingruétibus tenebris, paucís fuor amíffisin arcem deceffere. Tum factioníseprincipes recepta fiducía, cum hoftem ob perpetrata quiíerem acturü efTe perarent,rurfum ciues ut Dionem omítterent orabár,quem fiforté cum militibus aduentarit,ne fufcipiant,negyillís ut uirtute prafiatioribus cederent,ipfi uero per fe urbe liber? tatemi faluam tuerentur. Denuó igitur przfectiquíeum auerterent,míttunt:equítes autc& familiares cíues,ut maturaret íter hortabatur, quamobre tarde fimul ac per ocíum proficifcens aduenerat.Procedete nocte;Dionis inimici ut íllà excluderent, portas tenebantat ipfius rut fus exarce longe plures multo& promptíoresimmittens flipédiarios, uniuerfum cofeftimmu rum demolitus efl;tum cíuítatem percurrens diripuit, Caf no modo uírí,fed etíam mulieresac puerí:díreptiones modíc,aft magna cunctorum flrages, Dionyfius enim cum defperatís iam rebus inSyracufanos grauifTimis coflagraret odíjs, cadenté príncipatü urbe tumulare uolebat. Proinde dum illi Dionis auxilii przuenire cocupifcunt,que perntciffima omníü flrages& con uaítario eft,igne graffant,proxíma qua g tzdís ac lampadibus fuccendentes, fpícula ignita aüt arcubus inlongínqua fpargentes.Quií profugerent per uías,intercepti necabantur: quí domos introirentigne cópulfirurfus erumpebant:íncedío complures interiere, quidà ín dífcurrentes ferebantur.Ea maxímecalamiíras und uociferátibus uníuerfis urbe Dioni referauít. Cum enim inclufos ín arcem hoftesaccepí(Tethaud amplíus gradü ftudio folicitabat, Procedente díe;pro: deuntes A d £5.95 ^ WA$e ome(5^ 9» p w» o€" 55 s s 6r) 73 f£$'"m 9 S L3 -— BL pmo e f$ Per T^(9)?"* f9 20?"$(pn P m e p (n Ts Ir 4 ltí Ww 2 cg. $2^ [2110 Qi e 9 T' wb(09€—c$ o0 f. w. v ÉD o3 Z6 s. £0 wW w CA A B GVARINO VERONENSI INTÉRPRETE, 304. déuntesei obuiam equítes captam fecundo urbem denunéíantinonullí deinde aduerfariorutn aderant, uelocíus properare obfecrantes,latíus intendente malo. Heraclídes fratrem emittens, dehíncauunculum T heodotem,auxilium fupplex implorabat.Nullum iam hoftibus impedi mentoefíle,fe quoq; uulneratü parum abeffe,ne ciuítas euerfa& concremata collabatur,D'ion cum ín tales íncídiflet nuncios,procul à portis fladíjs aberat fexagínta:expofito militibus urbís periculo,eístg nonnihil adhortatis,haud amplius pedetentíim,uerum concitato curfu ad oppíz dum duxit exercítü,alijs atq alijs occurrétibus,& utapproperaret deprecátibus, Míra dehinc militum uelocitate ac promptítudine fretus;per portas urbis ín regíonem Hecarompedon ape pellatam euafit,continuotp ín hoftesleuiorem immifit armaturam, ut eorum conípecius auda ciam Syracufanísadíjceret, R.elíquos munitos armis(imul& confluentes ad eum cíues,unáue confiflentes inflruxít, rectas componens turmas,prafectosq difpartiens, ut multis fimul ex lo cisterribiliorem fe hofübus inferret, His ítaqy paratís,ubi deis adoratis fuos per urbem in hoftes agens cernitur, clamor latitía& íngens uociferatio Syracufanorü uotis pariter& adhortatíonibus permíflus exorítur.Liberatorem Díona, deumág compellabant,milítes uero fratres atq cíues,nec ullus ea tempeftate tanto fuíaut uíta amore tenebatur,ut nó magís pro uníco Díoz nequam caterís uniuerfísanxíus uideretur,qui per cruorem,ignem,& flrata per plateas cada uera difcrimen prímus ínibat, Res etíam boflíü formidolofa erat, qui fauitía referti ftructa pro muro acie difficilem ac pene infuperabilé reddebant ingreffum. Ingens ab igne perículü Dios níanos perturbabat milites, ac infeftü efficiebat iter, Hii nang; cum ades flamma depafceretur quaquauerfum relucens,feruída permeabant rudera,& defcendentía murorü fragmenta anci pítes tranfcurrebant,multo fimul fumo& puluere incedentes obnixe contendebant,ne contí nuata fcínderetur acíes. V t uero fefe hoftibus immifcuere, pauci cum paucis ob locorum angu fias& iníquítates, comínus pugnam coferunt, Syracufanís clamore& promptitudine fortius incumbentibus,compulfus ui Nípfius plurimos fuorü in proxímà fugientes arcemreduxítine columes, deflitutos quofdá extrínfecus& palantes ipfi Dionís mílítes infectantes interímunt, Eius uíctoríz fructum,alacrítatem ínquam,atq; complexus,qui talia decent opera, prarfens mí nime tempus exhibuit, dumad fuas couerfi domos Syracufani in reflinguendis ignibus,quod eauix nocte factum eft, occupantur, Vt prímum illuxit, caterí quidem factiofí propria falute defperata fugam capeffunt:Heraclides uero& Theodotes Díonifefe dedentes iniufle perpe uale fatentur, utip in eos fe meliorem quam erga illum fuerint exhibeat, fuppliciter orant:dez cere profecto,ut cum Dion reliquis uirtutibus nullis comparandusfit mortalibus, in ipfam íraz cundiam etíam ipfis excellat ingratis, qui ut inferiores fe uirtute fateantur,aduentant,pro qua priores cum eo fedítiones actitarunt, Hacc deprecante Heraclíde,amici quidem Dionem horta bantur ut ne flagitiofisac inuídís parceret hominibus,caterü Heraclidem militibus largiretur, & popularem ex ciuitate feditione eximerer, quam fane furore uexatam non minorem tyranz nide cóftat effe languorem.Quos Dion placabat ita prfatus:Catterís quidem imperatotíbus aduerfum bellum& arma plurímum exercitationis extítí(e, fe autem ín academid diutius ex» ercítatum,quo furorís,iracundiz,ínuidiz, omnis uictor cótentíonis effet, quarum rerum dez monítratio eft nó erga familiares& bonos uíros modeftía,uerum fi quis acceprís iniuríjs,delin quentibus exoratu facilis mítís ue fit, Velle autem fe Heraclidee non tantum poteflateacprue dentía,quantü bonítate ac iuftitia fuperiorem effe, In iflis enim uere meliorem effe liquet:at res bellicas profpere geftas etfínemo mortalium, certe fortuna fuo iuri uendicat, Si ob inuidíam Heraclides perfidus nefariustp fit, haud propterea opus eft Dionem uirtutem per iram furos rem ue corrumpere, Merítas enim ínfligere poenas,quám íníurías prouocare,íuftius effe defi» níturalegibus:quod ex imbecillitate natum eft. Homínís autem ímprobítas,quanquam íd for tafle difficile, haud ufqueadeo ferox penitus& immitigabilis eft, ut non multís perfzpeuicta beneficijs, gratía permutetur.Hifce fretus rationibus Dion miffum fecit Heraclidem, Ad mu rum deinde conuerfus,Syracufanis uírítim imperat, utunam cominus foffam extruerent.lllis autem noctu quietí fefe dedentibus,milites anté locans tranfuerfis trabibus arcem sircunfepfit. Qux res adeólatuit,utluceprima hoftes pariter ac cíues& celeritatem& opus admírarene tur. Inde ubínecatos fepulturze mandauit, captiuosiy haud certe duobus millibus paucíores foluit,conuocata concione, procedens ín medium Heraclides, ut terra maríqy Dion ímperaz tor deligeretur fententiam dixit, Quod cum optimates fufcepiffenr,& creandum effe cenfee rent,nautarum& mercenaríorum greges fremere, é«claffis prafectura eiectum Heraclilem condolere, eumtametfi reliquis in rebus nullius dignitatis hominem, atomníno popularem; PLVTARCHI DION C multitudini; magis obhoxíum autumare,Hoc permifit eis Dion,& Heraclidi maritimum tec flituitimpertum:eis deinde ad agríac domorum díuifionem cocítatis aduerfatus,& facta príus fuper his decretarefcíndens,moeroreminiecit, Quocirca alterum ftatim FTeraclides iniens prin cipatum, focíos nauígationis mílites ac nautas Meffanam deducens, ibi refedit, ad feditionem illoscommouens&€ contra Dionem ínfligans, quem fibi regnum parare diceret. Ipfe clande. flínas cum Dionyfio pactiones per Spartanum Pharacem tranfigebat. Quod ubi claríffimiS racufanorum íntellexere,ín exercítu orta fedítio eft,ob eamá rem caritas acpenuría Syracu(as premebat, adeo ut anceps Diíon nfale de fe ab amicis audiret, quíhomíné adeo intractabilem, líuoretp acnequítía corruptü,contra fe amplíficarit Heraclídem,Pharace penes Agrígentino: rum Neapolim metante, Díon camSyracufanis egreffus fecü alío in tempore decertare uole: bat,ínclamantibus Heraclíde ac nautís, Díonem ídcírco nolle rem praelio decernere,quo pets petuum illi maneat imperíum.coactus Martem conferuít,ubi& fuperatus eflCarterum cum ob feditionem inteflínam perturbati fefe magis ipfi ín fugam uertiflent, terato Dion pralíum parare, inftructisgg perfuadere ac adhortarí. Initio mox nodís nuncius affertur, Heraclídem tota cum claíIe Syracufasuerfus annauígare, eo cófilío,ut capta urbe eum cum toto excludat exercítu, Contínuó igitur robuftiflimos& expeditíffimos recipiens,nodtu adequitat,& tertia demum hora diei feptingentis exadis ftadijs, pro portis fletít. Heraclides quanquam nauibus certatím cotendíffet,ubi fero uenífe fe intelligit, reflexo curfu errabundus agenda inuadebar, Itaeximprouifo Spartanus illioccurrit Gaffylus, qui ex Lacedarmone ut Siculorü ducem an» nauigare fe aiebat, quemadmodum fuperiori quandoq; tempore Gylippus. Huncítalibens uirum affumens, ut eum perinde acaliquod contra Dionem medícamen adfcifceret, fe focíis oftendit, At premiffo caduceatore Syracufas, ciuibus ut Spartíatem fufcí perent pracfe&ü, im: perabat.Cui Díon,fatis prxfectorum Syracufanís effe refpodit: quod fires ipfa Spartano pror fus indigeant, Spartanumffe ciuem fatum efTe, O miíTo Gifylus príncipatu, ad Dionem na uigans conciliat Heraclidem,fidem maximam& iufiurandum praflantem;quo Giatfylusipfe iurauít, Dionís quidem ultorem& acerbiffimum Heraclídis animaduetforem fore, fi quídab eo nefaríe perpetratum extitifIet, Dehínc Syracufaní caffem,quandoquidé nihil ea opuserar, D diffoluunt, quz ingentium ímpenfarü ac feditionís caufa principibus fuerat, Ad obfidendam dehíncarcem íntentí,circunductü exzdíficantmur&, Poftmodá circunfeffis opitulante nullo, cum íam annona deeffet,& facínorofi forent milites, Dionyfij filius defperatís omnino rebus cum Dione índucías agit,elarcem,arma,X relíqua tradit impedimenta,ipfe matre fororibusg receptis,quinis onuftis triremibus ad patre nauigat,tutó illum emíttente Dione,Huícf; pecau loSyracufanorü nemo fermé defuít:at quícunq; defuerat, magnís ínclamabat uocibus, ea die folemliberís exorientem Syracufis non infpeciaffe, IMlaxímum& quod aate etíam noflra cia riffimum narrari fortunz poffit exempli, fugam coflat effe Dionyfij.Q ualís tunc íllorum exi ftimanda latítía, qualis uero illis fenfus,químinirnas per occafiones ex amplíore, quàm pratee ríta uiderirw fecula, tyrannide defcendebarit? Pofiquam uela dedit A pollocrates, Díon uadit inarcem,Cuíus ingreffum haud expectare mulíeres,ad fores cutlitare, Aríftomacha Dionís fi lium ducere,poné fequi Aretalugubris& incerta quonam modo uirum falutans compellaret, qua cum altero confortíum halguiffet. Eo fororem primum, dehinc filiolum faluere iubente, Ariftomacha adducta corám Areta, T'e quidem,inquit,exulante Dion ín magnas íncidímus míferías, caeterum redíens parta uictoría, nobís omnibus maerores eleuafti, hacfola duntaxat excepta, quam ínfelix ego teííncolumíalteri nuptam uiro coactam quídem& inuitam afpexi, Cum igitur te nobís domínum fortuna conítítuerít,quo pacto illam huic neceffitatem íudicas? teneut auunculum,aut ut marítum cófalutabitz Talia dicente Ariftomacha,Dion profufisla: chrymiís, uxorem magna beneuolentia& charitate complectitur. Tradito poftmodum eí filio, ín fuam tranfmifit domum, ín qua pofteaquam ín Syracufanorü manu arcem pofuiffet, uitam ducebar, Progredientibus hunc ín modum rebus,nullum ptíus ex praefenti felicitate fructum fufcipere dígnü cenfuit, quàm amícis gratías, focíjs largitates, praecipuedp in urbe familiaribus & militibusalíquam bumanitatís& honoris portionem impartíret, animí magnítudine uires ac facultates exuperans,cum ínterím ex ijs qua obuenerant,fefe parcé,tenuiter,ac modeflecu raret. Magna uero omnibus admiratione habebatur,quod nó folumSicílía atq; Carthago, fed uniuería etíd Girzcía ad eum feliciter ac tranquille degentem afpíceret. Cumá níhíl tantz ame plitudinis ea tempeftate putaretur, necalteríus im peratoris clariorem efTe fortitudinem fortu namép conflaret, ipfe talem fefe pracftaret uefte,famulatu,& menía frugalem,qualem uS in academía Á ac tot lot tut fp ho tat EC NE- CDU OCUX XE AN -—GVARINO VERONENSI INTERPRETR, 505 Á academla uid cum Platone uitam duceret,no quí ínter ductores milit aut mercenaríos bellatores degiffe uideretur, quíbus quotidianae fatietates,libidínesip uoluptariz laborum ac pericu lorumfolatíum eft. Ad eum perfcríbens Platobhuncunum aiebat ex orbe terrarum omnes íne tuerícum ille ipfe unicum unius cíuítatis locum academíam cernere uíderetur.Eíus locí uiros fpectatores& iudices agnofcebat, quí non rem geftam,non audacíam,non uíctoríam quamz iamadmirarétur,fed qui íd folum anímaduerterent, fí quísin magna rerum amplitudine per honeftatem,temperantíam,ac modeftíam,uti fortuna fcíret.[n habenda autem homínü focíes tate,nihilex elatoanímí tumore,& feuera nímís in populdm contentíone auferebat,níhil'ue remittebat,tametfi res íllius gratía magnopere indigeret,& Plato eum,ut diximus,increparet, acperfcríberet comitem ac uícínam folitudinís effe pertinaciam, Caterü cum folutos nímíum Syracufanos€ mollítos ex illecebrís retrahere nitebatur, natura quadam nullo lepóre autco mítatepermifta uidebatur uti. Rurfusei Fleraclides incumbit,Is prímum quídem ín concílium accitus,adíre noluit,cum enim príuatus effet,no nifi cum caeteris paríter ciuibus ín concíonem iturum, Dehíncaccufare Dionem coepit quod arcem demolitus no effet:cumi populus Dio nyfijfepulchrum euertere,& difíjcere corpus affectaret, haud fiuerit;confilíarios etiam ex Co» tinthoaccerfat,quod cíues dedignetur habere collegas, R eautem uera Díon Corínthios aduo cabat,quoníá eís praefentíbus facilius Reipub.ftatum quem anímo uerfabat, conftítuere pofTe fperabat.Cogitabat enim illum populi domínatum inhibere, quí non ciuilis formareí, fed ut áPlatone dictum eft, quidam uníuerfalís rerum cíuilium mercatus effet, At cum Laconicum & Cretenfe quoddam genus permifcens ex popularíacregio optímatü principatum compas raffet, qui fuperior ampliffima quay difponeret, ordinem rebus inflituere decernebat, V idee bat nang; Corínthíorum cíuitatem dominatione paucorum admíniflratam,haud multa ex pu blicisinpopulo agere. Cum igitur his aduerfaturum cofilijs expectaret Heradidem,alías quíz demadres turbulentum homínem,fedítiofum,& permutationis auidum, quod diíutíusímpez dierat,eo tempore necare uolentibus affenfus eft. Hí igítur domü írrumpentes,illum obtruncant,Eíus mors Syracufanos uehementi dolore confecit, Dion tamen ei magnifice iufta paraz uitinfecante exercítu cadauer affocians. Habita deinde ad populum concione ueníam impar B tierunt:haud ením fierípotuiffet,ut cum Heraclidesac Díon ciuiles agerent magiftratus,urba nz feditiones pacarentur, Erat quídam Dionis focius Callippus Atheníenfis,quem ílli non ex difciplína, uerum ex myfteriorü inductione& círcuncurrenti focíetate notum& confuetum fuiffe Plato refert. Hicexpeditíonis particeps magno habebatur honore,adeo ut cunctis prior zqualibus Syracufas coronatus ínttauerit,& dimícando clarus acinfignís extíterít, Aft ubí pri maríosatg praeftantiffimos Dionís amicos bello abfumptos cernit,& occífo Fleraclide Syracu fanum populum duce príuatum, Dioníanosetíam fibi militesanimü magnopere adiecifle,fcez leftíffimus hominum factus eft, Ex hofpitís cede pramíum omníno Siciliam cofequí fperans, & ralentauigínti(uttradidere nonnullí) necís mercedem ab hoflíbus captans,quofdam aduer fum Díonem milites corruptos ínftituít,nequifTimum ac uerfutiffimü agitans exorslium, Nam cum aliquas femper milít& uoces aut re uera deprehenfas, aut commentitías ílli referret,talem exfidelicentiam cepit,ut quibufcung; uellet contra Dionem magna cum audacía occultos faz ceret fermones,eo íta mandante, ne cuíufpiam fimultas latéretaut odium. Hinc euenít ut Calz lippus flagitíofos aclanguentes cofeftim repertos adícifceret: quod fi quis hífce reíectis fermo nibus,fefe Díoni tentatum fuifTe retegeret, ille nihil turbatus aut grauiter ferens erat,perínde aciuffa nauante Callippo. Conftítutis huncín modá ínfidijs, ingens ac prodígiofum Díoni fe fimulacrum obtulit.Díes uergebat ín uefperam, cumille intra domí cubicula folus fecum co: gitabundus federat. Interim€ regíone portícusrepentíno exoriente ftrepitu,cum nondü plaz né dies defeciíTet,ftetítinfpectans,grandem intuetur foemínam, nihil ueftítu aut facie à tragíca permutatam furía,Ea fcopis quibufdam mundabat ades, Perculfus grauí pauore Dion,conuo catísamícís uifum exponit, penítusp confternatus cum extímefceretneid denuó uídendum (oli fibiaduentaret oftentá,eos obfecrauit,ut cum eo pernoctantes manerent, V eríenimuero id haud rurfusaccídit, fed paucos íntra díes filius eius cum ferme pubefceret, ex parua quippe tríflitía& puerili quadam íracundía príus caufa fufcepta,e tecto fe ín caput pracipite derjciens petij.In hoc rerum flatu cum Dion effet, Callippus infidijs magis atq; magis inftare,in Syracu fanosrumorem zdere,ut orbatus liberís Dion, Dionyfij filium Apollocratem uocare& haere dem facereínftituiffet,qui uxori quidem ex fratre nepos erat.lam Díonemac mulieres eum qua patrarentut fufpicio habebat,& undig; nuncij afferebátur, At Díion,ut lid es Hevraclidis interitus, Prodigia Dios nismortem pre cedentia, REDEEM PLVTERCHI- DION C raclídis ínterírtum moerore confectus, quafi uítz acrebusa fe geflís quandá ínureret maculam, ! grauiter femper ac molefle degens, multoties íam fe neci paratum elfe,& cuíqj uolenti prabiz turum fe íugulum dictítabat:íí uiuendum eiforet, non hofles modo, uerumetía amícos obfer; uaturum.Callippusuero cum mulieres rem diligenter inueflíeare cerneret, perterrítus uenit ad eas,factum effufis negare lachrymís, quamuis daturü fe fidem, Illae ut magnum íniret iufigs Tufiandumas randum poftulanr,.Id extat huíuímodií.C ui fidem praítar;in Cereris defcendit templa, quis gnum quale, buídam peracits facrificíjs, deze purpura induít,tum ardentem captans faculam iurat. His confe Cis omnibus, Callippus íuratus debs adeo irrífit,ut eíus quam iurauerat deze diem feflum expe Cans,cedem ínter ipfa perageret Proferpínalía,eam nihil faciens deze diem,quam omnino uio laret& impie coleret,fialío in tempore dux ípfe facrorü illius facerdotem iugula(fet, Cum plu res ín eius communicatione facínoris efTent,& Díon domi qua nonnullos habet accubiítus, unacum amicis a(Tideret,alij exterius obfidere,alíj foribus atq feneftris ad(lare,Zacynthij qui manus afferre debebant,tunícatí fine mucronibus accedere, fimulj qui extrinfecus uerfaban tur attractos tenere poftes. Zacynthij Dionem inuadétes ut eum teneret opprimerenti eníti; quod ubí íncaffum cedit,enfem efflagítare,nemo fores referare audere, Multí ením cum Dio: ne íntus erant,quor& unufquífq; dum eo miffo de propría falute cogitat,nufquam afferre fub Dionis» fidium audet.D um íta cuncüatur,Lycon Syracufius pugioné cuídam Zacynthío per feneftras teris,— porrígitquo retentumaliquandiu& attonít& Díonem uti uíctima obtruncant,Sororem con tínuo una cum uxoreprzgnante coníjcíuntín carcerem, Obtígit auté ut cum per fummam qa lamítatem partus inflaret,ín uinculis mafculum parturiret infantem, quem placatís cuftodibus mulieres educare aggrefIx funt.Iam enim turbulentz fedítiones Callippü inuoluebant, Prínz cipio nancy Dione cafo cum famofus eífet,& Syracufas opprefliffet, Athenienfiá ciuitati crie pfit,quam fecundü deospofleaquam tam abomínando fefacínore contamínarat,uererí acex pauefcere debuiffet, Sed id uere diciá extitiffe uidetur:Excellentiffimos uirtute eos effe uiros, quos bonos cíuítas illa protulerit:quos aüt malítía deprauatos, eos quamfceleftiffimos: quem admodum eorum tellus& mel optímü,& ocyffimum necatu Coníum parturit, Fiaud tamen Callippus quoddam fortunze deorumiy conuícíum díu fuperftes euafit,ut qui bominem tan D tamper humanitat príncipatus€ opulentiá confequutii,íncuríz aut neglectuí dediffet, At di . gnacofeftim dedit(upplicia, Siquide Catinam capere adortus,cótínuo Syracufas amífit,Quo tempore eum diíxi(le ferunt,amifTa urbe, T yrocneftím in poteftate redegi, Subínde Meflanos inuadens,maximam mílitum partem,ín quibus& Dionis interfe&ores, perdidit, Poftmodum cum nulla eumSiciliz cíuítas fufciperet,uerum uniuerfi per odium propulfarent R hegium oc cupat,ibícum fumma degens inopia ftipendíaríjs neceffaría male fuppeditat,à Leptino& Po» lyperchonte occiditur. Ad ipfius necem eo forte ufi pugione dicunt ,quo uulneratus eft Díon: illum autem à magnitudine cognitü perhibent:Laconicorum enim more perbreuís, praterea artíficij apparatu,utpote magno cum ornamento ac fubtilítate fabricatum, Huiufmodi poenas Callippus dedit. Aríflomachen uero& Aretam, ut prímum exempta uínculís fuere, Hícetes Syracufanus Díonis amícus fufcepit,& magna fide ac beneuolentía curare uifus eft;dehincab Dioníshoftíbus inducius, eas períndeac in Peloponnefum tranfmiffurus, nauíad íd compa: rata impofuit,fubinde mandang ut inter nauigand necatx deíjcerentur in pelagus, Nonnulli uiuentes adhuc unà cum puello demerfas afferunt Hunc etíam dignae pro audacía poen inva ferüt,ipfe enim cum ín Tíimoleonísmanus peruenífet,interijt, Syracufani praterea ín Díonis ultionem duas filías nterfecere,de quibus ín Timoleonis uita fingulatim perfcriptum eft, MARCI BRVTI VITA GVARINO VERONENSI INTERPRETE, í |4 R C 1 Bruti progenitor fuit Iuníus Brutus, quem prífcí Romanorum /& ín Capitolio ex ere finxerunt medium inter reges, enfem ftriciü exeren 4| tem,quodis conflantífTime Tarquiníos euertiffet,[Ile uelutí quadam ful j| mínei enfis aces durum& inexorabile ingeníum nactus, adeó tyrannos ij| odít male, uttanquam infano impetu uectus, ufcy ín liberorü fuorum cz 8| dem(zuíerit.Hic uero Brutus de quo nunc agítur,& bonarum artíum di zzz. fciplína,& philofophiz ftudijs imbutus,moresq; fuosnatura graues& hu egocijs excitans,ad boni& quum modeftiffime ferri uifus eft, Quare etíam i qui RIETI miles ciuilibus n a |? S Z li GVARINO VERONENSI INTERPRETE.$06. ^ quiob confpitationem qua ín caput Carfatís acta eft, inimícitía ín Brutum flagrabant,firesea magnificum& generofum quícquamafferebat,id Bruto dabant:fin difficile durum, Caffio. Erat Caffius in primís Bruto familíarísatque beneuolus, fed diffimiliíngenio,ac uaríus impu rus&.Seruilía mater Brutifuit,cuius genusad HalamSeruilium referunt,quí clám gladio cíne &us,Melium Spurium feditiofum cíuem& folicitatione plebis tyrannidem machinantem ín medium forum traxit, ibiq fímulato colloquio,eum obfequentem ferro cofecerat.Maternum hoc Bruti genus clare compertü habetur:paternum uero, quí Carfarís gratia odio quodam in Brutum zftuabant,non ab eo deducunt Bruto qui Tarquiníos urbe eiecít,cum ab eo dicant lí beros fuperftitesnullos fuiffe,nam eos occíderat,fed plebeium ipfum cómemorant,& ex quos dam ipfius Bruti dífpenfatore genus ducere, ipfumdp nuper ín fenatum accítum. Pofidonius philofophus priorem Brutum narrat geminos filios natu grandiores(ut habet híftoría) fecuri percuffiffe,fed tertíum unum,eumé infantem,ex eo fuperftitem fuíffe,d quo uno deínde eius familie poflerítas omnis propagata eft.Praterea afferít tempeftate fua quofdà claros ex ea gen te florui(fe uiros, quorum aliqui formam ex Bruti fimulacro ducere uift func. De hís haec come memoraffe fatis eft.Seruilíz, quam Bruti genitricem dixímus,frater fuit CatoV ticenfis,quem auunculum prímo,deinde etíam focerum,Brutus ín prímis Romanorum omníum ftudio ha buít.Philofophos Cirzcos ferme(utíta dicam) omnes audíuit,necullíusipforum difciplina uel expers uel ignarus fuít. Platonicos tamen enixe coluit,nouam ac medíam academíà línquens, ueterem fouit, Huic fectae addí&us Antiochum Afcalonitam ingentí admiratíone obferuauit, eiusqp fratrem prarflantí uirtute uirum amicitía fibiiunxit,ac uíuendi comítem fecit,Híc enim doctrínze habítu licet à multis philofophis longe abeffet,uita tamen íntegrítate ac humanitate cgregía prímis adzequádus habebatur,Emphilus lli nomen,cuíus Brutus ín epíftolis fuis,Bru tiq; domeftici fzzpius meminerunt ob amborum uictum, quem communem fimul agebant.Ís etiam Emphilus erat orator,& de cede Cxfarís opufculum quod Brutus appellatur,non igno bilezdidit.Latíne Brutus facundiá militarem bellisáj accommodatam exercuit. Cirecum uez rograue acfententiofum dicendi genus,& Laconumbreuítatem quodammodo imítatus eft, Exquo in quibufdá epiftolis fuís Girzecís eft adnoratus,ut ín ea quam iam bello implicitus Pers B gamenis fcripfit, ubi inquit: Audio uos Dolobelle: dediffe pecunias: fi fponte dediítis,faffi eftís iniuríam:fiinuiti,hoc oftendetís,fi contra'eas míhi fponte dederitis. Rurfum Samijs: Cofilía ue flranil penfi habent,res tardze, quis horum finis exí(Limate, Scripfit& alibi de Patareísin hac uerba: Xanthíj beneficium meum contemnentes, fepulchrum defperatíonis patríam habue runt. Patarei fefe mihi dedentes, confifi nulla re deficiunit,omnía qike ad libertate attínent pula chreadminiftrantes.Fas fit& uobís aut Patareorum fenrentíam,aut Xarithiiorá fortunam elía gere, Huiufcemodi epiftolarum Bruti genus eft,qux ex hac breuitate notantur. Nondü adoie Ícentize fines egreffus,cum auunculo fuo Catone, quíín Ptolemzum Aegyptiregem à fenatu dux fuerat defignatus,íni Cyprü eft profectus, In qua expeditione cum Ptolemaus fefe necafz fet,& Catoapudinfulam Rhodum opportunam moram ageret, Canidius uir Catoni beneua lus,ad tutandas regis opes ab eo mifTus ín Cyprum:fed Cato extímefcens ne Canidius fefe fur to noabflineret,Bruto fcripfit ueextemplo e Pamphilía Cyprum peteret:íbi enim redímendae ualetudínis caufa obuerfabatur, Brutus lícet inuitus Cyprum nauigat,ibiy Canídium modez fle conueniens, diífimulata fufpícionis caufa,ne à Catone adeOignominiofe improbariuiderea tur,eum liberaliter habuít,omnemá, procuratíonis curati ut íuníor ac uacuus,niíhil ad fe perti nere fimulauítuerum ítaomníi ftudío& diligentía reí folícitus fuit, utà Catone fummis laudiz bus ornatus fuerit,& opibus íllisíin argentum redactis,& magna pecuníarum parte accepta, Romam nauigarít, Ceterum cum res urbis ín manifeft3 feditionem ruere uíderentur,& tur^ bato fenatu, Caefar atq; Pompeíus arma proferrent, credítus eft Brutus palàm Carfarís partes fequitnam eius pater iampridem ob Pompeium obíerat. Sed ipfe indigniíimum ratus príuas tosaffectus publícísanteíre,praterea Pompeij caufam zeftimans íuftiorem effe quàm Carfaris, Pompeíum fequutus eft,lícetantea,cum obuiam illi fieret,eum mínime falutaret,ícelus ingens aflimans cum ínterfectore patrís habere colloquíum.Pompeío igitur qui dux patrfie conftítue tus fuerat fe fubíjciens, legatus cum Sexto cuiSícilía forte euenerat ín prouincia proficifcitur, Qua inlegatione cum nihil gloria dignum emergere poffe cogitaret,& iam Cxfar atq; Pom peiítisdererum fumma certare ftudui(Tent, ex ínfula in Macedoniam uenít,fponte uniuerfum perículumpatriz fubiturus, Eius aduentu audito, ferunt Pompeium fumme latàtum,admi tatumt,mox prafentíaffurrexiíTe, ipfumap uelut catterís przeftantiorem ín cofpectu omrum Q 2 PLVTÁARCHI M,^B-8RVTYys C amplexatum,.In caftris per integros dies(nifícum Pompeium ipfum coueniret)circa literarum ftudium codicesq diuertebatur. Cuí curx nedum alíud dedit tempus,fed etíam diem qua mas xímam illam Pharfaliz.cladem anteceffit, Erat medía zfias,& prater loca paludofa,ubí caftra metati fuerant,calor ingens,necBruto aderant quíceleriter tentorium attuli(Tentfeífas aute haciugí cura,cum meridies aduenta(Tet, modice uncius cum pauca comedi(Tet, quiefcentibus caterís,aut de euentu futurx pugna anxíjs, hic ufcp ín crepufculá fcripfit, Polybíj Epitomam componens. Dicítur etía Cafarem uirum hunc haud neglexíífe, fed exercitus fui duces pras monuiíífe,ut illum ín pugna non orciderent,fed feruarent,quin(i facilem fe praberet,liberali: ter ducerent:fi capientibus obfifteret,eum mítterent,nec uim alíqua ínferrent fibí, Hizec dicunt obgratíam Seruilíz Bruti matris Czfarem feciffe, Nouerat enim cum adhuc effet adolefcens, Seruilíam fibiinfano amoreaffectam extiítiffe,& quía eo tempore quo hic amor efferbuit Bro tus eft genitus, quodámodo creditus eft Brutus€ Carfare genitus, Fertur cum ardui motus Ca tílinze qui fere R empublícam euerterunt,ín fenatu íncidiffent,& Caefar atq Cato aduerfis fen tentijs differrent,inter hzc líterulas quafdam forís delatas Caefarí reddiítas,qui cum tacite easle gifet, Cato id egre ferens acclamaffe perhibetur, rem indigna Cafarem facere,qui colloqui, quiliteras medio in fenatu ab hoftibus acciperet. Ex quo cum plerícy fireperent,& Carfar lite: rulas quemadmodum ipfe habuerat Catoni dediffet,Cato lecta impudica Seruilíz fororis epi ftola,eam Carfatí proiecit ínquiens, V ince ebrie,atcg ad fententíam ac propofitam orationem extemplo reuerfus eft. Síc ergo amor Seruiliz aduerfus Cafarem uulgó patuit, Caterum ex: pedita Pharfalica clade,cum Pompeius fefe per undas prariperet,& caftra obfiderentur,dim Brutus per paludem aquís plenam calamís&j manantem noctu euafit; LariífTzcép fefe recepit, Hincdeínde cum fcriberet, Caefar eius falute[tatus eft, eumd iubens ad fe uenire,non tant ueníam ilii dedit, fed prater caeteros qui iuxta fe forent ipfum maximo ín honore habuit, Cum nemo dicere poffet quó Pompeius fugeret, obj id omnes anxíj forent, Cafar fpacium quod: dam cum Bruto ambulans, folus huíufcerei fententiam Brutum rogat; cumQ uídereturex quibufdam rationibus de fuga Pompef Brutum optime coniectare, Carfar alias míttens,iterin Aegyptumarrípuit,Pompeius autem ficut eflímauerat Brutus Aegypto haferat, ac fatís cet ferat. Brutus deinde Caarem Caffio inclinauit, Praeterea cum Carfar ín regem Libya graui ira afficeretur,& magnitudine criminü ipfius obrueretur, pro hoc fufcepta caufa Brutustam precandotum excufando,ipfum liberauítmultamá illi partem feruauit imperij, Fertur Cafà rem cum primum Brutum orantem audiret,ad amícos couerfum dixifTe: A dolefcens ifte quid uelit ignoro, quod ením u£lt,nímis uult, Eius enim grauítas, quz non facile imó nequaquam obgratiam flectebatur, fed ex habitu rationis tendebat ad bonum, ualido atq; efficaci impetu fruebatur, Ad íniuftas uero partes fuit inexorabilís, Eorum modeflíam fiue turpe filentium quífine rubore iníufta rogant apud magnü uírum,acríter improbans dicere folítus erat,quod quínihil negare audent,(bi uidentur male fuum tempus inftítuifTe, Traiecurus Caefar exerd cum ín Libyam adueríus Catonem& Scipionem, Galliz cífalpínz Brutum prafecít,ex qua: dam felicítáte prouínciz, Carteras enim prouíncías& cótumelíjs& auatítía praefidum, quieas uelut captiuas díripíebant, cum male adminiflrarí contíngeret, Brutus requies& confolatio erat,omnestp accedebát in Carfaris gratia, V nde cum rídens Caefar círcumambularet Italiam, dulcifIimum fuere fpectaculunf ciuitates quibus Brutus praefuerat, cum maxíme Brutus ipfe Caaris honorem fua pra-fentía adaugeret gratíffime, Cum plures praetura forent,& ea qua uocatur urbana, maxima dignitate praecelleret,manifefte conftabat Brutum aut Caffium eam fortíri.Sunt quídicant eosexaltjs prímis caufis maxime differentes, tamen magis ex hoc íniet feipfos ín odíum erupille, licet affines effent. Iuniam enim fororem Bruti Caffius uxorem du xerat. Alij cotentíonem hanc manauíffe ex Czfare dicunt, quod ínter utrungy fe ingerens,fpe utrung pafcebat.Demum irritat incenfísqy animísad certamen conftítuti funt, Certabat Bru tus gloría& uirtute,cum multa& fplendida ftrenuitate Caffij apud Parthos comparata.Qux audiens Cxfar,amícosip cófulens,ínquit Caffium zquiora dicere, fed rei fummam Bruto eífe dandam. Déclaratus tamen fecundus prztor Caffius eft, non tantü beneuolentíz habensex bac quam fuerat adeptus,quantum íracundiz ex íllíusamiffione,Caeterum Brutusaliàs ex po tentía Czcfaris quantum uoluít habebat; Volentí ením fas eratamicor omnium Cafaris effe prímo,& plurimum poffe: fed hínc eum fodales Caffij abftraxerunt, ipfumZ plan£ in pernis ciem adduxere. Nondum ením ex cótentione prxturz Caffio concilíatus fuerat,cum illos aus diet orantes ne fefe defpiceret,& à Caefare mollitum, Cafarísqy blanditíjs captü, fed fimula (a5 s»? P? Pe f/9 5$)(C€0 5"t3 -—. [9 a(^— RE (c£"P ge(fe[Cá M 9 me 9 9»—pem s-—(99 pu e 6^ 95 GYARINO VERONEN$SI INTERPRETE. 307 T n tasgratías tyrannícas& illecebras fugeret. Non ením honore uírtutís Cafarem fibi effe pros às pitium,fed utomne eius robur animumép ad fe traheret,aiebant, Nec tamen Cafar ipfe abíag T huíusfufpicione omníno erat, nec ín eum abígy calumniía,fed huíus uírímagníitudinem, dignis n tatem,& amicos extimefcebat,praterea eíus fidebat confuetudini, Cum Antoníus arq; Dolo am bellaapud Cacfarem primo rerum ínnouandárum crímínarentur,Non,ínquít,fe à pinguibus n accomantibus illis uiris moleftarí,fed à pallidis& macilentís.de Bruto locutus& Caffio. Deine 7 de quibufdam calumniantibus Brutum,Cafaremáp monentibus uti fibícaueret, manum pez i:&oríadmouens,Quid,inquit,non uidetur uobís BrutumpofTe hoc expectare corpufculum? it uelutí nemini nifi foli Bruto poft eíus fata tantum pofle liceret, Atquiinurbe omníum prímus ; fuíffeuidetur eo tempore paruo,quo tempore Cafari obfecutus fuam gloríam ftrenue compa , ratam parum opprímíuel extingui permifit:fed Caflius uír furiofus& priuate magis ínimicus a Cafari,quám publice tyrannidi, illum inflammauit ímpulít&. Dicitur enim Brutus domina ? tonem grauiter tuliíTe, fed Caffius odiffe domínantem:& prater cztera qua ín ipfum crímiz e.] natus eft,etíá leones ablatos commemorabat,quos ípfe aedilibus ludis prxparauerat.Hos enim , apud Megaram relíctos, cum cíuítas per Calenum capta eft, Cafar detinuit. Fertur has feras " cadem Megarenfibus ingentem fuifIe: nam cum cíuitas(am caperetur, IMegarenfes carceres T ferarum effregere,laxarunti ipfarum uincula,utmox írruentibus hoftibus obijcerentur.Sed 1: leones ín ipfos huíufce reiautores uerfi funt, ínermestp uiros fugientes tot laníarunt, uthoftí : busipfishocfpectaculü miferabile fuerít,Fanc dícunt fuiffe Caffio conípírationis potiffimam i caufam,falía exiftimantes.INamex ínítio erat Caffio naturalís quxdam impatíentía atq; difficul Cafüijin, ;, T] tasad omne tyrannorum genus, ficutícum adhuc puer effet oflendít,cum ad eundem pracez. Cefarécaifa. i ptorem cum Faufto filío Sylla graderetur, Cum ením hicintra puerosfe efferret,& patris fui 1 monarchíam laudaret, ínfurgens in illum Caflius colaphos ípfi ínflixit: quam rem uolentíbus :& procuratoribus& neceffarjs Faufti ferri atq; decerni iudicio, inhibuit Pompeíus;puerosd ambos und coíungens de re iudicauít, Dícítur etíam Caffium hac uerba dixifTe:Eía Faufte;au decoram hoc proferre fermonem illum quo írritatus fuí, utos tibi iterü frangam. Talis quidem erat Caffius.Brutum uero multiamícorü fuorum fermones, multi etíam ciues pluribus rumoz B ribusatque literis ad rem prouocabant incendebantdy. Apud ením flatuam progenítoris fui Bruti,quiregum deleuit imperíum,fcríptum efl; Vtinam Brute nunc uíueres,& nunc Brutus effes.Praeterea ipfum tribunal Bruti praetorís manerepertum eft talibus uerbis plenum;Dorz mís Brute,neces reuera deníq; Brutus. Horum caufa erant ipfius Czfarís adulatores,quíalíos inuidiofos honores ei dabant,& noctu flatuíseíus coronasimponbant,cum plerofq; adducee rent,ut pro dictatore regem Carfarem appellarent, Sed fecus ipfis obtígit, ficut in Caefarís uíta dixímus. Amícos cum pertentaret Cafftus contra Cafarem,refpondebant omnes affenfuros, fiBrutus hísrebus fe ducem praeberet, Hoc ením non audaciz, non manuum índigere dícez bant,fed dignitate uiri, qualis eft Brutus,ut fíínciperet,remip affereret,ius fecum adefle exiftía mabant:fiabnueretínagendo anímosdefuturos,uel priufquam íd perfecifent in(ufpicionem manifefte uenturos:unde abíqg íllo pulchram habíturos caufam nó cenfebant. F2 fecumree Confpir«tio putans Caffius,poft contentionem illam prior couenit Brutum, concilíatísip animís,íntergras PrwicCafj tacolloquía ipfum ínterrogabat,an Idibus Martijs flatuiffet intereffe fenatuí,fe enim audiuiffe, i" Cafarem. ínquít,amicos Caefaris de domínatione regía tuncrelaturos.IJícente Bruto,fe non affuturum, Quíd,inquít, Caffius,fi nos uocent? meum eft refpondit Brutus nó tacere;fed tuerí Rempub. & pro libertate emori. T'um elatus anímís Caffius,Quis,inquít, Romanorum te moriente id tolerabit? An nefcís ó Brute teipfum: uel credistríbunal tuum homines extorres uel tabernas | tios infcribere, non prímos& optímos uíros? A czterís quídem praetoribus largítíones, fpee Cacula,& gladiatores, d te uero maiorum tuorum debítum,eueríionem tyrannidis repetunt, 1 ipfiomnia per te pati parati funt, teun& qualem optant expectant. Inter hac illum amplexans ] ofculatus eft, deinde difiunctí ad eorum amicos cum hís fefe ambo uerterunt, Erat quídam Q.Ligaríus inter Pompeíj beneuolos, quem ob Pompeii apud Czrfarem criminatum Caefar liberauerat:híc non ex crimine quo folutus fuerat gratías babens,fed dominationfm ob quam accufatus fuerat grauiter ferens,erat Czfari quíde inímícus, Bruto uero maxima familíarítate coniunctus, Ad hunc egrotantem accedens Brutus, O L igarí,inquit,en quo tempore gro» tas:& ílle confeflím fe cubito erigens, dexteramd apprehendens,O Brute,refpondit,fi quid teipfo dignum excogitas,ualeo. Ex hoc ínter notos quibus fidebant, quos& tenthuerant, hzc communicare coeperunt,neqy folum delectum fecere familíaríü,(ed affumpferunt etíà othnes Q 5 -— Be GEAEB oo-—-—-^ ER NEA BDUDU SNAM UEM. WT AM MN -—' W---— WNBEOU CN C E ERESNP CONÍS TM OU NUEUw o use PLVTARCHI: M /BRVT-Js M C quotquotàd bonum pronos ac audaces mortísi contemptores agnouerant, C uare& Cíce, lii)! Ii i ronem fide pracipuum& apud eos beneuolentia fingularem latuerunt, ne ipfe quí natura ag M dacíz erat inops, praterea ex atate fimilem cautelam affumpferat, ac omnia fuis rationibusaq | fummam fecuritatem fatagebat adducere, ipforum promptitudinis robur obtunderetquicea n leritate factotp egebant, Dimifit& Brutus ex alijs fodalibus fuis Stallium Epícureum,& Fao« fa i nium Catonis imítatorem,quoníam e longinquo inter dífputandum ac philofophandum fer; Ub mone círcuíto illorá animos expertus erat, Inquítením Faonius, bellum ínteftínü duríus effe T quám monarchíam ex lege. Stalliug, Viri fapientis no effe ob indoctum uulgus& infenfatum fc turbaríperículumq fubíre,C uibus cum Labeo intereffet, contradixit ambobus, Brutus uero quafi hic fermo aliquid rationibus difficile haberet, maleG poterat folui,fubticuit, Deinde La: beoni confilii communícat,quo annuente haud trepide,uifum eft alíum Brutum cognomine Labienum,non tamen ftrenuum fiue audacem, fed gladiatorum copíjs quos fpectaculis prz feruabat potentem, CafaríG, fidum,negocijsaddere,Cuí Caffio& Labeone rem aperientibus é nihil ille refpondit.Brutus príuatim ipfum conueníens,dicensá fe ducé huic rei efTe ,confeflim t: libentem illum fecít annuere, Plerofq; praterea aliorum optimosad hoc dignitas Brutiaddu: uü xít,qui omnes neq; iuramento aftrictí, necy inter fe fide tradita uel accepta, neq quibufdam fa rí cris obnoxij, fic confpirationem hancapudfe habuere, fic eam conticuere, fic ipfam pertulere, k ut díuinationibus,facrificijs, fignístp deorü ipfam portendentibus, nulla negocío fides data fit, e Caterum Brutus uelutí uir quí ín urbe dignitate genere acuírtute pror eratfecum rem medi—| h ( tans,& omne periculum fecum uoluens,& ín difficultatibus ipfiusreíímmorans,uxoremund| li quíefcentem mínime latuít, quod infolitae cura atqy turbinis plenus erat, quodáp indiffoluble—| quoddam& maleferendum confilium apud fefe mouebat,Hcerat Porcia filía,ut fuperius di . ximus,Catonís:habuerat hancab auunculo Catone Brutus ín coniugem,non ex pueritia,fed eiuspríoreuiro defuncto,quam adhucpuellam& ex illo filíum paruum habentem nomineBi Pordeias bulum ípfe duxerat, Huíuice Bibuli opufculit quoddam de geftís Bruti feruatur, Cum fapiens gnatimitas. effet Porcia& uiriamatrix, praterea baud uanz dignitatis referta, non príus eft aufa uirum de arcanis fuí cordis ínterrogare,quám fufjpfius hanc experientia fumeret, Paruum accipiensculs D trumquo tonforesauferunt ungues, omnesá thalamo pediffequas pellens,profundum uul« nus fibi egítín crure,ex quo non pauci fanguinis fluxus erupit:deínde pofl paucum uehemen tes dolores& horrida febres ex plaga ipfa corripuere;Quua in reanxio Bruto atqj íd grauiter fe rente,cum dolor acríus ipfam urgeret,ad eum ficeftlocuta;:Ego Brute Catonis filia tuze domul data fum non quemadmodf pellex, ut cubilis folum& menfa tecum partíceps fierem,fedut communicarem tecum lzta,communiícar fimul& tríflía. Q uz ex cuo coniugio mihi omnino funtquerí non habeo:qua uero tibi ex meo funt, quam habent demoftrationem fiue gratiam apud te, nífi paffionem tuam ípía pariter feram,& curas fide dignas ego quoq; tolerem: Scio muliebrem naturá fragilem effe ad arcana ferenda, fed eft 6 Brute uis quxdam& bonz educa: tionis€ optímz confuetudinís ad íngeníü mihi,& Catonis effe filiam,& Bruto coniugem da tam effe, His fihactenusminus credidi,nunc meipfam agnouiadlaborem inuictam eífe, Hac locuta plagam oftendit, ac periculum quod de fe fponte fecít aperuit. Tum exterrítus Brutus acmanusad coelum tendens deos orauit,ut coeptis flrenue fibi perfectis faxint fe uirum Porcía dignum effe:deínde uxorem fol£tus modefteelt, Caeterum defcrípto fenatu ad quem manife fie conflabat Czfarem ingreffurit,confpíratores eum aggredi ftatuunt, Nam tunc ínfimul con gregati abf fufpicione fe fore cenfebant, praeterea omnes bonos& optímos uíros fe habitu ros effe credebant, quí cade perfecia confeftim pro libertate fimulaffurgerent, V idebantex di uinitate etiam quadamlocum ipfum offerrí,Portícus enim erat unius gradus ordinem ad thea tti imilitudinem habens, ín qua erat ímago ipfa Pompei populi iuffu erecta, cum intercates—| ras portícus atcy theatra locus ifte exornaretur, Ad hancígítur medio menfis Martij,quodRo,— f Idusappellant,conuocabatur fenatus, V nde uidebatur fortuna quadam uíirumhuncadPom— f peij íudicíum ducere.Díes ergo cum adueníffet,Brutus uxore tantummodo confcía paruo fuc cínctus gladio ín fenatum peruenit, alíj Caffio cogregati eius filium tuncfumentem uírilemto gam ducebant ín forum.Hiínc deinde omnesad porticum Pompeíj profedti;ibi commoraban^ tur,ueluti confeflim Caffare ín fenatum uenturo. In qua requífüturum excogítaffet maxime uirorum cóftantíam,& in tam grauibus periculisfortitudíne admirari dignifltme poffet. Nam cum ex officio praturze tnultis cogerentur dare iudicium, non quiete folum adftantes& diffe« renté) inter fe uiros audiebant, fed uelutiocíofi, iudicia diligeti cum deliberatione ac een reddee [--] se. mme A t om mo m m M o$j—- 9" f^. F5 -— m» " w^"»& 2) e S.pam syO(e AR PASOS F"M om mt, omn, PRA €» Aa mo ws -——— n LJÀILAJAEM A X s 1 "o 4— x—R u--—- 8&4.-.—- v5 o9 A.— 7—,-—- WMo— A— X— 0(v2 E23 N " GVÁARINO VERONENSI INTERPRETE. 350 5 reddebant.Cum uít quidam qui iudicium fubire nolebat,prouocaffetad Czfarem,& multum exclamans obteflaretur, Brutus ad(tantes afpiciens, Me Caefar, inquit, facere íuxta leges non prohibet,neg; prohibebit, Multa etia alia turbulenta cafu quodam tum contigere, Primum& maximum,quod procedente die Carfar in fenatum uenire tardauít, Nam male fuccedentibus facrisd coniuge domí detínebatur, praterea ea díe proficifcí prohibebatur à uatibus, Secundáü uero,quod quídam accedens ad Cafcam, quíex cófpírantibus unus erat, dextera apprehenfa, Tu,inquit,o Cafca,arcana nobís occuluifti, Brutus autem mihi omnía nuncíauit.Exterríto Ca fca,ridens ille, V nde,inquit,O beate tam fubito díues factus es, quod ad xdiles accíngeríse Fere meitaq; abamphibología deceptus Caíca, occulta detexit. Ipfum etíam Brutum& Caffium uir fenatoríus Popilius Lena cum auidiífime falutaffet,placide fufurrans,Deos,inquit,oro,ut qux corde habetis recte fequundent,moneod ut maturetís,nó ením res ipfa tacetur, Hoc dís cens nó paruam illís fufpicionem iníecit, quod omne íd negocíum perfenfifTet. Interea quídam édomo currítad Brutum,nuncíans fibí coniugem fuam morí.Porcía enim futuri anxía,nec cu rz ipfius magnitudine ferens, feipfam uix detínebat. Ad omne praterea murmur,ad omnem uocem,utuates quz íníano furore Bacchi tenetur, exiliens, quemlibet€ foro uenientem intera rogabat quid ageret Brutus:alteros illuc etíam frequenter tranfmíttebat:tandem cum tempus longitudine tereretur,uís eius fuftétari nequíuit;príuíquam domá fefe reciperet,circundedere eam ficut erat ín medía porta fedentem exanímatío& ingens ftupor,color mutatione accepit, & omníno uox faucibus hafit:ad cuius reí afpectum acclamauerunt ancillae, Deínde uicinis ad limen domus procurrétíbus,flatím exiuít rumor,fermoc(parfus eft, quod Porcía moreretur, Extemplotamen refpítauitílla,& ad feredíjt;aca mulieribus fuauiffime fora eft.Brutus hocau díto ficut decuit exterrítus, publica tamen mínime líquít, negg domü ob dolorem accurrít.Iam Cxfar etiam uenire nuncíabatur lectíca delatus,deliberauerat enim ob infaufta facraamagnum nihil ín eo fenatu fancire, fed malam fimulans ualetudínem, ín aliud tempus cuncta differre. Cum électíca egreffus effet, occurrens fibi Popilius Lena ille,quem pauló ante diximus Bruto & Caffio cooptaíle ut eís omnía dij fequundarent, per multam horam colloquii cum Cafare habuít,quiomni cum díligentía atq; fide audiebat.Ex quo cóíuratí(ut eos ficappellemus)non B intelligentes ipfius uocem,fed coiectantes ex quibusantea ex íllo perceperant, íd colloquíum effe confpirationis indici animis fracti fe mutuo afpexerunt, fronte plane confeffi,non expea candum efle ut capetentur, fed confeftím potíus emori. Igitur Cafiio& quibufdam alíjs maz nusimponetibus fuper capulis gladíorüi, quos fub uefte tenebant,cum ipfos clám enudaffent, Brutusadgeflum Popilij Lenzafpiciens quí ftudiofe Caefarem ótabat, non clám alios crímie nabatur,níhil locutus eft,ob multos alienos uiros quíbus ímmifcebatur,fed lzto ex uultu Cafz fium exhortatus eft, Deínde poft paucum L ena Czfarís dexteram ofculatus inde difceffit, maz nife(le cognitus,quod pro feipfo obaliquod ad eum attínens negocíum,id colloquii cum Czez fare habuiffet, Czeterum fenatu ad confeffum ingrefTo, cxterí curulem Caefarís circunftetere, uclutí quíddà cum ipfo colloquuturi, Caflium feruntad ímagíne Pompefj uerfumjillam uelutí anímatam orale. T rebonius iuxta fores curíz moratus ad Antoníum,colloquía fecum pros ducens,eum extra tenebat.[ngreffo porticum Cafare eí fenatus affurrexit, deinde fedentem flatim circunftant illi frequentes, Tullium Címbrum ex ípfis unum obfjcíentes pro exilio frae trísorantem,pro hocorabant& fimul omnes, ac Cafarís matfus apprehendentes& pectus il lius& caput ofculabátur.Has preces atqj blandítías cum Caefar modeíte prímum manu pros pulíaret, deinde non definentibus illis, ín affürgendo repelleret, Tullius utraq; manu ueftem ex humeris illius traxit, Cafca primus, retro ením flabat, eladiit exerens,eum íuxta humerum uulnerauit,licet uulnus haudaltius penetrauerít. Deínde obluctante ob plagà Carfare,& mae gna uoce latíne clamante, Scelerate Cafca quid facis: ílle erzeco fermone fratre nominans au xilíum fibípetijt.Caefar cum à multisíam faucius foret,& obfiflere uolens fe círcumafpicerer, utuidít Brutum gladíum in fe nudatum efferentem, manum Cafcz quam tenebat dimífit, ca^ put&pfirum uefle obtegens,corpus uulneribusliquit.Illí tamen ínter feipfos implieíti, multis; gladijs corpus ipfius agereffi,fe inuicem etíam uulnerabant,unde Brutus etíam manum plaga illifus eft,cum cadis in Cacfarem uulnerumqy communícaret. Omnes tum& fuo& cai fan» guíne maduerunt, Cafare exanímato Brutus profectus ín mediü orare uolebat,& fuafu fuo fpei fiduciz fenatü detínere,fed ij metu acti confufeomníno fugerunt. V nde circa fores pere Ícquentenullo feu urgente, plutes prae turba illifi, Statutum intra eos ualídiffime fuerat,alium nonoccidere prater Cze(arem,(ed omnes ad libertate reuocare, Caeteris tamen omnibustum Q 4 C Cefarisinterfe oribus prouitt ciedeerete, PLVTARCHII M,-BRVTVS de facinore cogitatent, placebat occidi etiam Antonium uírum cótumeliofum,monarchíamtg fouentem,prxterea addentem Carfarí uires ex ufuac reí militaris peritía,obip id maxime quod natura elatus ac magnís ínhíans, cofulatum cum Carfare affi umpfíerat,eíustp collega tunc erat, Sed Brutus hís coníilíjs fe obíecit,primü xquitati innixus,deínde fpem habens mutationis An tonij.NNam ipfum agnouerat ambitiofum atq; tumentem uírum& nímis gloríz cupidum, fed ablato Cafare, illum fperabat patríz libertatí conuenturü,acob ipforum gratiàallectum cum eisadbonum commune occurrere,His ígitur Brutus faluauít caufis Antonium,[n hocrerum turbíne Antoníus mutara uefle fulplebeio habitu fugit, C'uí uero cum Bruto erant,eo duce, manus fanguine refperfi,& enfes flríctos oftendentes,ín Capitolium profectí cíues ad liberta tem uocant.Inítio igitur ululatus, dífcurfíonestp,quemadmodàü un&quendj ex dolore ferebat calus,tumultü auxere:uerum poftquam nulla alía cxdes facta eft;neq; rapina ullíusrei patrata, cum fiducía multí fenatorum, multi etíam popularíü in Capitolium ad hos uírosafcenderunt, Hic magno numero cíuíum congregato, Brutus uerbis gratíz populi& ípfireí accommodatis concíonatus eft:quae cum omnes laudafTent,&€ Capítolio eos defcendere iuberent, confifiilli nforum defcendunt,alíus alium fubfequutus. Brutum multi ínfignes uiri ín medíü fplendide nimís ab arce deduxerunt,ac ín roftris conflítuere, Ad eius afpectum permulti ex plebe ad tu« multum paratí procurrerunt,& tacite atq; modefte reí fummà expectabant; procedente dez inde ipfo omnes filentii índíxere, Quod nó omnibus grata ea caedes fuit,tüncplané apertum eft.Incipiente enim orare Cinna& accu(are Carfarem, cotra ipfum multíira prorumpere;eit maledicere íta perfeuerauerunt, ut íterum uiri ín Capitoli fereceperint, Quo in loco tímens obfidionem Brutus,optimatesilluc fecum quí afcenderant dimittit, exiftimans indígnü ut quí ín caufanon partíciparant,perículum fubirent,Senatus nihilominus poflera die cum cóuenif fentín templo Tellurís,€ Antonius& Plancus& Cícero de abolitione caedis atqj concordía concionarentur, cenfuít non tantum ueníam confpiratoríbus, fed fententíam de pramijs fibí dandis protuliít.His fenatufcofulto ríte decretís inde decefTum eft, Antonius cam filium in Ca: pítolium obfidem mifi(Tet, fpem optimam de fe prebuit: unde Brutus cum caterís ab arce dez Ícendít,Q uo facto cum conueníiffent,alius alium míxtím complecti, dexteramd cum dextera coníungere.Caffium Antonius ad fe trahens couíuam domí recepit, Lepidus Brutum, catetí cateros,ut quifq; cum quod; aut amícítía, aut confuetudine affectus fuerat, Poflera etíam die cum fenatus mane coueníflet, Antonium laudibus profequutus eft, quod bellum inteflínum iam oríens extínxiffet. Deinde Brutoad(tantibus omnibus multa przeconía data;índe díuife prouíncíz, Bruto Cretam, Caffio Libyam, Trebonio Afíam,& Cimbro Bithyníam defígna: uere, Alteri Bruto Gialatíam íuxta Erídanum tribuere, Poft hac de teflamento Carfarís eíusqy funere cum fermonesínciderent,& Antoníus eius&p beneuolicenferentteflamentum palám e(ferecitandum,corpusi Carfaris efferri non occulte, nec abfqy decore, ne ex hoc írrítarentur plebis anímí, pertínaciífíme contradixit Ca(Tius.Orauit deinde Brutus, Antonioép confenfit, fecundo hoc errore captus.Dum ením Antonio parcit,caufa fit flatuendí cofpírationi grauem & inexpughabilem hoftem: permittens etíam quae Antoníus iudicauerat de funere,ín fenatu fanciri,ab omni fpe deceptus euafit.Primüigitur teftamento cum legauíffet Caefar ciui cuilibet feptuaginta& quíng; drachmas, praterea cum reliquiffet hortos qui trans Tiberim erant,ubl nunceít templum Fortunz,ínfens beneuolétía& admirabile defideríii omnes tenuit, Poftea funere permedium forum elato,ac Antonio laudes iuxta confuetudíné pro roftris proferenz tecum multitudinem ad fuam orationem commouerí uídifTet, fermonem ad míferícordiá fle xit Carfaris, ueflem illius accipiens fanguine maculatà eam extendit, palám oftentans& ictus, & uulnerum multítudinem,Ex hoc dignitatem& decus fuum nemo feruauit, Alfj homicídas occidi clamabanr,alíj uelutiantea ín funere Clodíj ex officinis fedilía meníasi diripientes& ag gregantes in unum,permagná pyram flruxere, ín qua corpus cum pofuiffent, ín medio mule torum facrorum ínuíolabilii fanctorumá locorum illum cremantes confecrauere.Cum prí? mum flamma cluxit,hinc índe írruensalius atqj alius femicombuflos diripientes flipites,ad do mos percufforum concurrere utiipfas incenderent, Sed illiantea moniti propulfabant perícue lum.Cínnaaute uír quidam erat poéticus,& quíín hoc crímíne nihil cómunícauerat, fed amí cus fuerat Cafaris, Hicípfe per quíetem à Czfare ad conuíuiü uocari fibi uífus cum abnuiffet, ab ipfo orarí,deinde cogi,tandemá manu comprehenfus, ad uaftum& obfcurü quendam]o: «um adduci,'& inuitus& ftupefactusillum fequi fe uidit, Quod fomní& cum haberet,obtigit ut edinocte febricitareticum tamen efferretur Caefaris funus;pudore captus quod non adeffet, ^— procelfit B Pt ; m X. 085, 49. 9» fu^ Bm oum gn—q mp FS P^ m. r lm 0 ww OM i PIU RN GVARINO VERONENSI INTERPRETE,$69 |& proceffitad turbam, quac íam irrítata erat. Cognítusitacy& ab aliquo appellatus, creditus effe Cinna ílle quí nuper in frequétía incufauerat Caffare, trucidatus eft, Hic furor Antoni] anímü mutauit,quare Brutus ac fuímetu copulfi ex urbe difceffere,prímumi apud Antíum commo | ratifunt, ut quamprímü íiracundía plebis extíncta fiue mollita foret, ad urbem reuerterentur, | quod facile fore fperabát, ex repentíatgy celerríma mobilitate uulgi, praterea quod propitium | | Íenatum habebant, V erü fenatus eos dimittens qui Cínnam trucidauerant,quaflione propo fuit illorum qui domos percufílorum inuaferaht, eorumq plerofcy comprehendi iuífit.Interea ob Antoníum quí monarchíam ferme fibi conflituerat, eníxíus coepit Brutus defiderarí, prae« j terea expectari ut fpectacula qux ob praturá debebat, pradfens exolueret.Sed Brutus fentíens plerofq; quí fub Cafare militauerant,&C ab eodem agros& ciuitates acceperant,infidias fibipa rare,& paulatím utbí affluere, Romá proficifciaufus no eft,fed ftatuit ut eo abfente ludi fieret magnifice nimís& fumptuofe,Elephantes enim cum emííIet quamplures,íuffít eos fpectacue lísdari,& parce nihil exponi,fed omnia abufiue tribuí;deinde profectus Neapolim,cum plurís bus Bacchi cultoribus, íd eft híftríonibus ac mimís,colloquiü habuít.De Comitio quodam quí intheatrís habebatur ftrenuus,ad neceflaríos fcripfit,ut non nifi uolentem illum ludís adducea rent, Nonenim fas efTe dicebat, Grecum quenquam uí cogí, Scripfit& Ciceroni, ipfum orans utomníno hís fpectaculís intereffet, loc ergo in ftatu cum res effent,alía oritur mutatío iunio, cefzriuior; ris Cafaris quiíam urbem aduenerat.Hicerat filius filz fororis Caefaris, Oc teftamento Caefaris. qui poftca Au ínfili adoptatus relictus, In Apollonía ís moram ducebat cum Carfar occifus eft,& literarum. gustus. ftudio operam dabat. Praterea ibi expectabat Cafarem, quí nuper expeditionem in Parthos habuerat. Audita cade Cafarís,híc ad urbem acceílit, ubiprímum fauorem plebis alliciens,& fibiCafaris nomen affumens,argentum etíam teftamento relictum díuidens ciuibus,in Anto nium feditiofe fe habuit, ftipendiadp diftribuens,multos quí fub Cacfare milítíam egerant,ad fe traxít, Poftquam uero Cícero Antoníj odío fauebat partibus Caefaris, hoc exterritus Brutus, Ciceroni fcríbít,quod domin& molefle non ferret, fed eum quí domínü oderat uereretur:praca terea in R epub.domeftíca feruitutis partes eligeret,fcribens& inquiens,quod uir bonus efTet Caffar,fed noftriíínquit,progenitores neg; dominos mites fuftinuere, Hoc tamen ín tempore £ neq; manifefte bell delibera(fe cognitus Brutus eft,neq plane quieturus,fed unum tantum modo confuluííIe,non feruíre fcilicet, Admirabatur tamen Cíceronem,quod bellum cíuile pe ticulofum& graue tímeret,turpem uero concordia& infamem non expauefceret, premíum pofcens,quod Antoníum à tyrannide eijceret, Cafarem tyrannü conftítueret, T'alís ín primis epiftolís fuit Brutus:íamt hisad Cefarem,alíjs ad Antoniü partít.atqg militibus ceu fub hafta uenalibus ad eum cócurrentibus;quí ftipédiía maiora dediífet, rebus defperatis Brutus Italiam linquere ftatuít,terreftríd itinere Lucaniam ad Eleam maríadiacentem peruenít, Ex hocloco Porcía Romá repetitura dolores quibus urgebatur uiro tentauít occulere,fed generofa ac mae gnanímadpíctura quadam prodita eft. Ex Giraccis erat híc textus, Hector uidelicet Troíam exi ensab Andromacha comítatus, quz ab eo filii fufceperat, oculosdp in uiro figebat, Flzec cum afpiceret Porcía,fimilitudo paffionís ipfam ad lachrymas liquefecit, pluriesqp PoXia huc acce dens,míferandos ploratus emifit, Qua ín te cum Acilius quida Brutí beneuolus, uerfus quos Andromachaad Hectorem habuerat recitaffet:,, Hector tu mihííam pater es,& optíma mater,» Tu mihi germanus charus,dulcisq; marítus, Subridens Brutus,Sed mihi,inquitad Porciam,uerfus Hectoris proferre nunclícet: | Te tua penía decent,lanas,calathumq repofce, AncillisGp iube,;; ] Corpore ením natura deficita uírilí ftrenuítate, mente quoq; pro patría non mínus quàm nofz ipfiuitilis, FIzecín hiflorijs fuis Bibulus Porciz filius tradidit, Digreffus inde Brutus Athenas [ nauigauit;ubi à plebe auide fufceptus,& honoribus& decretís ornatus apud hofpitem quen dam manfit, Audiens interea Theomneftum Academicii, SC Cratippum Perípatetícum,philo fophize cum ipfis operam dabat, Atomnino círcaid folum uacare uidebatur, uerum circa rem. Brutupbitofos belliabfcg fulpicione operabatur, In Macedonia enim mifit Heroftratum, eosalliftens quiíbiz phie ftudiofus. demmilitarent;przeterea mínores qui Athenis philofophíz operam dabant,apud fefe recepit, | ín quibus Ciceronis filius, quem apud caeteros praecipue laudat,inquiens,Seu uigilía pfa;feu fomno ductus fit,fe illum admitariíta generofum ac íta tyrános exofum. Cum ad bellü Brutus fe manifefte expofuiffet,audiens R omanas quafdà naues cum pecunijs permultis ex Afia ade ducijillarum ducem effe praetorem uirum íucundü fibi notum, apud Caryftum obuíam fibi 5 PLVTARCHI NM BRVYVTVYS C faciuseft,Colloquio deinde cum eo habito cum ipfiperfuafiffet,acceptis nauibus feftum fplen D didíus duxit,eoqj maxime quod hac ipfa ín die primü in lucem zditus fuit. V tergoad portum peruentü eft,libationes factz,atcp Ixtítía de uictoría Bruti,& de populi R.omanilibertate, Hi cum cuperet Brutus magis rem ipfam latificare;permagnü cratera expofcit, quo accepto,nul« la motusoccafione,uerfum huncprotulit: Sedmefors mifera,& Latonz perdiditinfans, Prater hac in hifloríjs reperitur, Brutü inea pugna quam ín Philippis ultima egít, Apollinem ín fignum milítibus tradidife,unde exíflímabant eam pronuncíatione huíus infortunati confli ctus fuiffe portentum, Ceteri Andflius ex quibus adducebat in Italiam, quingenta míllíaaris Bruto dedít, Quotquot milites ab exercítu Pompeij in Theffalia uagabantur, auíde ad Bru: tumconfluxere. A Cinna equites quíngentos abftulit, qui Dolobella ín A fiam ducebantur, Cum Demetríada applícuiffet,compluría arma quz Antonío ferebatur nactus eft, IufTu enim prioris Czcfarís haec Parthícum parabantur ad bellum. Hortenfio praetore IMacedoniá fibitra: dente, praterea regesac principes circüuicini cum ipfius adderentur partíbus,nunciatur Caíus Antoníj frater ex Italia profectus ad copias quas Dyrrhachíj& Apolloniz Gabinius cotínes bat;celetiter aduetare, V nde defiderans Brutus ipfum inuenire,& prxoccupare milites,pros uocatis militibus fuís perloca grauía atqg afpera, coelo etía affluente niuibus proficifcens,cum Dyrthachíum acceffiffet, ex labore ac frigore defecit, Haec paffio maxime contigit ex frigore, niualí tempore, íumentís& hominibuslaffis, feu quod calor cumís ex frigore& obturatione meatuum íntusín corpore comprímítur, confeflim cibum ftomachi cófumit,feu quod rigidus & acutus quídam fpirítus ex niue procedens corpus allídit, corrumpitéy calíditate quae ab ipfo forasegreditur,Huíufce enim morbi fudores calidítas praebere uidetur, quze circa corporis cu« temextíncia eft,frigido obuia fibi fato?hzec in cxteris animalibus dubia magis funt,Cum defe ciffet animi Brutus, nullusáp in caftris ad uefcendum cibus haberetur, eius comítes coactifunt ad hoftes confugere: unde cum ad portas ipforum profedi forent, cuftodes cibum petiuere, quíaudíto Bruti cafn aduenerunt,& ipfi Bruto cibum potumá ferentes,ex quibus Brutusut urbem nactus efl,non folum íflos, fed ceteros omnes huíufce urbis horum caufa fumma hue manítate tractauít, Caíus enim Antonius ut Apolloniam applícuít, illuc milites qui uicíni fue rantcouocat:fed poftquam nouít eos Bruto deditos,pratereatg Apolloniates fenfit Brutoobe fequuturos,urbem relinquens, Buthrotü profectus eft, prímumdp ín itínere ipfo cohortes tres amiífit à Bruto cafas,deindeloca quz circa Byllidem ualíde preoccupata fuerantfi uperare coz natus,pralíü cum Cícerone committens uíncítur.Hoc enim duce tum Brutus utebatur, mul tatp per eum ftrenuegefta fertulit, Cum Caium nactus effet ín locís paludofis longe diftradti, manus conferere paffus non eft, fed circumequitans fuis iubebat ut abftinerent, ueluti hoftes confeflím propria prada futurieflent: quod contígítíta ut díxit, illí feipfos cum duce dedide re,undeíam magna potentía Bruto fuit. Tempus uero non paucum Brutus Caium ín precío habuit,& ínfignía fuz dignitatis non abftulít,licet,ut ferunt,alij permulti,ac Cicero ipfeaRoz ma confcripferin, illumá occidí iufferínt, V erum cum íncepiffet clanculüm conuenire cum ducibus, reip ínnouandz ftuduíiffet, naui impofitus cuftodiz tradítus eft, Caeterum milítibus Caijab duce deficientibus,€ ín Apolloníam uocantibus Brutum, Non,ínquit Brutus,hanc effe Romanorum confuetudinem fed oportere eosad principem proficifci,& apud eum oras re ueníam,& ea quz perpetrautrint excufare delicta, ut principisira emolliatur. Ex quo cum aduentaffent ílliueniamt rogaffent, eam Brutus indulfit, Interea cum efTet in A fia, profectus € Romaretulít nuncíus mutationem rerum ibi fuiffe, iuníor enim Carfar aduerfus Antonium nitebatur, qui cum ex Italía eum eíeciffet, am fe tímendum omnibus prabuit, ad confulatum afpírans preter legem, ac exercitum alens, urbe huius impenfz non índiga. Afpiciens igitur has ob caufas fenatum grauarí,& ad Brutum forís oculos fle&entem, praterea ínclínantem Bruto fententías,ac ei prouíncías confirmantem,extimuit,confeftimd ad Antonium mittens, ipfum ad amícitiam prouocauit: deinde copiasurbi fiftens, conful factus eít, nondum adole: fcens xtate feos feduigefimum agens annum, quemadmodum ipfe in fuis commétaríjs dixit. Hoc fácto ftatim aduerfus confpiratores de patrata cxde propofuít,quía uirum dígnitae te maximum índemnatum occidiffent, Accufatorem Bruti conftituit L, Cornificium, Caffij M, Agrippam. Qua ín re cum illorum caufa refpondente nullo deferta foret, coacti iudices fantproferre fententías,Fertur cum praeco, utconfuetum extíterat,€ tribunali Brutum uoca retad iudicíum, uulgus manifefla duxiíTe fufpiría, optímatesQ oculís defixis ín terram, filens tiumtgíffe, P,uero Silitiumlachrymauiffejmoxá parua interiecta mora ex profcriptís unum ncc - sua.n*^ m 7/7 UM Z5 ms o UEMR En UEMP uS um t lic ils m Ili rís 'el duudguc GVARINO VERONENSI INTERPRETE.$10 g necidamnatum, Poft hectríumuíti concilíati, Caefar, Antoníus& Lepídus,prouíncías partítí funt,ac caedes profcriptiohesy ducentorum uírorum fecere, ín quibus Cícero ípfe occifus eft, Haccum nuncíarentur ín Macedonia, coactus Brutus Horteníio fcribit, ut Caíus Antoníus occideretur, ín Bruti Ciceronis uindíctam, Huic ením amicus Brutus, alterí autem genere propinquus extíterat, His igitur ex caufis Antoníus cum Hortenfium poflea ín Philippís com prehendiffet,eum ad monumentum fratrís íugulauit, Brutus caufam cadis Ciceronis erubuit magis,ut ínquítquam de nece doluerít, Qua ínreamícos fuos Roma íncufabat,quiex eorum caufa magis feruirent,quám culpatyrannorum. Praeterea pxafentes atcy uidentes eos fpectare poffe dicebat, quz fibi tolerabilia auditu non erant, Cum exercítü iám amplum& fplendídum traieciffetin Afiam, claffem in Bithynia€ apud Cyzicum liquit, terreftriG itínere proficifces, ciuitates fibí confirmat, interi illarum príncipes fi quid oportuerat íudicauit, In Syríam etíam míttitad Caffium, ipfum reuocans ab Aegypto.INon enim aiebat feipfos ob príncipatü errare, fcd ob patri libertatem copías comparare, quibus tyrannos opprimerent. Oportere igítur fez ipfos dicebat memores efTe, propofítumép feruare, necy ab Italía longe abeffe, fed eó feftínare, ciuibusdp fuccurrere, His cum pareret Caffius, indeabiens Bruto iuit obuiam, iuxta Smyre nam ín mutuum colloquiü& euenere; Tuncprimum ex quo à Pyrzo Atheníenfi difiunctiCafz fius Syriam,& Brutus Macedoníam petiuit, Lactítía ergo utrífcg ingens, fiducías praeterea ob copías quas utercg ductabat. Cum ením ex ltalía egrederentur, fimiles fupitiuis exulibus uifi, inopes,íinermes,non folam uníus ordínísnauem,non militem unum,non cíuítaté unicam haz bentes:inde paruo nímiur tempore elapfo conuenere,nauibus,peditatu,equítibus,opibusqs íta copiofi,ut digni iudicarentur pro IRomanalibertate certare, Ceteri uolebat Caffius quae lemhonorem Bruto tríbuere,fed praueníebat huíc reí Brutus, quí ut plurímum accedebat ad Caffium,quod atate precederet,corporísqy labores nó zqualíter fecum toleraret.Erat opínío inremilitari Caffium aptiffimum efle, iracundía afperum, metui extímefcendá,cum domez flicisquog; rífui pronum& fcommatís auídum. Brutum ferunt uirtutibus fuis à pleríftqg amae tum,ab amícis defideratum,praterea admirationi fuifTe optimís,ipfis&p hoftibus non exofum: etíam maxíme clemens fuitatque magnanimus,ab omniíracundía,uoluptate,auarítíaip íntas B dus:mentem etíam rectam& inflexibilem ad bonum& zquum conferuans, maximam fibí gloríam auxit, fidei adiumentum ín electíone partium quam affumpfit.[Non ením magnus ille Pompeius fi Caefaris uictor euafifTet, fperabatur utiq; dignitatem atcp potentíam fuam ex legibusdimiffurus,fed femper rerum potíturus nomíne cofulatus ac dictaturz,aut alía mítiori dignítate plebem confolaturus, Huncuero Caffium ímpetuofutiPatq; iracundum uitum,ac plerung quaftus gratíaa recto deuium, fermé exiftimabant omnes errare, atque ín armis effe acpericulís, quod domínationem quandam fibi machinaretur, non patríz libertatem. Caterí etením ea per tempora qua hactenus praceflerunt, Cínnz,Vlaríj,ac Carbones,pramíum ín medio pradamQ fcilicet patría ponentes, modo nó palám, pro tyrannide patríz certauerunt, Bruto necetíam hoftes hanc mutationis labem impofuere, fed conflat nonnullos ap Antonio audiuiffe dicente, quod folum putabat Brutum inuafifIe Czfarem à fplendore& bono pattíze ductum, ceteros uero ex inuídía atq; odío ín uirum confpirauiffe, V nde Brutus non potentía tantum quantum uirtutibus notus erat, His enim inníxus&imíam perículo uicínus,fcribít ad Attícum,optimo ín ftatu mentem fuam]locatam effe, aut eninf uictor Romanam Remp.líbea rabo,aut moríensa feruitute euadam, Alij licet uítz certitudinem atqj fecuritatem fibi propos nant, tamen íncertü eft an cum libertate uicturifint(iue morituri, M, Antoníum,ínquit,merís tam poenam daturum, quicum poffet ín Brutis& Caffijs atg; Catonibus numerari, feipfum Ociauio addidít,quilicet tum alio modo non fuperetur,poft paucum tamen cum íllo pugnaz bit.Hacquídem optime deuenturís Brutus díuínaffe uifus eft, Caeterum pecunías quas Cafa fius quammultas Smyrnze collegerat, fecum ut partíciparet petebat Brutus, Qua ením Brue tus habuerat,cum firuxiffet claffem qua omne interíus mare fübíecerat,expenderat. Non peta mifere tamen amící Caífij illas dari,dícentes equum nó effe ea quz parce teneret,& cum odío congregaffet,Brutum accipere,& cum ipfis magnum apud populum fieri,gratiofuma militia bus effe, Nihilominus Caffius partem omni illarum tertíam illi dedit. Poft hoc iterum dífiuna Ctípro agendorum díuífione, cum Caffius infulam Rhodum uicepiffet, non ut decuít rebus ufus eft,& círca inclementíam maxime. Huíus autem íngreffü infula cum appellareturrex atque domínus, refpondit fe neg; regem,ned; dominum effe, fed regis atq; domíntinterfectos tem, Brutus uero Lycíos pecunías exercítumá popofcit,fed INaucrates quí princeps erdt in C Lydorum facie tus maximum. PLVTARCHI M. BRVTVS populo, poftquam perfuafit ciuitatibus Bruto díffentíre,& colles quofdam tanquam aditum claufurus praemuniti fecít, Brutus quamprímü prandentibus ipfis equitatum ímmittit, dquo fexcentitrucidatí:deínde loca& caftella expugnans,captiuos omnes abf redemptione dimi: fit, uelutillos ad fuam beneuolentíam adduciurus, Sed hi pertínacíores facti,íracundiam au« gentes ex damnís quz pafli fuerant, clementiam& humanitatem omníno contempfere,quo: ufq; Brutus eorum bellícofiffimos perfequutus, apud Xanthum eos obfedit, qui iuxta cíuitas temlabente flumine fubnatantes in mocnía quafiuere euadere. Captí ín retibus plerícp fuere, qua ufq; ad ima aqua emíttebantur, Summitates enim retium ttntínabula quaedam appenfa habuere, quorum fonitu plané cognofcebatur fubnatantem in retía incidifTe, Caeterum cum Xanthíj machínís quibufdam in Romanos noctu irruiffent, ignem ipfis iniecifent, à Rios manis cognítí ut fe recepere ín moenía, ínfpirante ín eos ualidiflime uento, ex facibus flamma ad ligneas turres delata eft,acdeinde ad uíciníores cíuitatís domos íngreffa.Ex quo tímensBru tus urbís incendíum,militibus fuis iuffit utad extínguendos ignes hoftibus auxilio forent.Ly cios deinde impetus quidam durus& dictu incredibilís ad defperationem accepit,quam defide rio mortís perfimilem quís iudicaret, Liberienim& feruí cum filijs atque coniugibus fuis,pra: terea omnís aetas acomniís fexus hoftesad comprímendos ignes immiífTos€ moenibus reíjciez bant,eosQ ferire haud ceffabant: ipficalamos,ligna,omnety ignis formentii afferentes;ignes ín urbem inducebant, omnem materíam ipfi prxbentes, omnit quo poterant modo nutrien tes íncendium. V t lareflamma fe fparfit,& per cíuítatem circumplexa undique multa eluxit, eos miferatus Brutus forís circumequítans, auidiflime auxilium ipfis obtulít, deinde& manus extendens ípfosorabatut fibipfís parcerent, urbem faluarenr, Sed hi níhil bís uerbís inten tí,fed omnímode feipfos perdentes nó folum uíríac mulieres, fed pueri paruulit cum clamo: re atque ululatu ígní ínfiliebant, Cuídam uero ab excelfis feipfos muris przcipitauerunt, alij fuorum patrum enfibus iugulum nudum porrigebant, orabantd ut fe ferírent, Cofumpta di uítate ínuenta mulier eft quz laqueo feappenderit, quz paruum infantem manibus firangu lauerít, qua íncenfís ardens lampadibus domum combuflerit, Hoc fpectaculum ferme tragi« cum uidere Brutus haud fuftinuit,uerum ín eius auditu collachrymauit,conflituít& pramíum militibus fuís, quí hominem Lycium faluaffent. Dícunt hos tantum centum& quínquaginta fuiffe,qui falutem fuam mínime effugerunt. Xanthíj ergo,ut íufferunt fata,per multa tempo: ra fuz euerfionís curfum cofequuti,íimili audacia progenitorum fuorum cladem ínnouauere, liliením eandem urbem belloPerfar fimiliter incendentes,feipfos abfumpfere, V erum Bruz tus Patareorum cíuítatemfafpiciens contra feipfum innítí,eam inuadere noluit,fimilem defpe: ratíonem& crudelítatem timens, Habens autem quafdam ipforii mulíeres captíuas, eas non redemptas,fed omnino liberas dimifit, C uz coniugibus ac patríbus qui ínfignes ín gente Pata reorum erant de Brutonarrantes,quod uir efTet continentiffimus& iuftiffimus,eos Brutoce dere fuaferunt,cíuítatemáy tradere. Ex hoc& alíj hos imitati, feipfos Bruto commifere, potíti duceoptímo,& prater fpem uíro beneuolo. Qui cum Caffius Rhodios fermé per eandé tem: peftatemi coégíflet, utaurum& argentum quod quifq priuatim fibí poffidebat, ipfiafferret, ex quo círciter octo millia talenta collegerat, publíce uero cíuítatem quíngentis alijs talentis damnauerat, ipfe à Lycijs centutn& quinquaginta talentis exactis, cum his nil aliud feciffet iniuríz, ín loniam profectus eft, Multa quídem digna hoc tempore fecit,honores,poenasg ín benemerítos ftatuens. V num quo& ipfe€ Romanorum optími lztatí funt exprimam,Cum Pompeius Magnus Aegypto atque Pelufio propinquaret, quando illum magnum principa tumamiferat,& à Carfare fugiebat, curatores regís qui adhuc puer erat, cum beneuolis fuis ín fenatu frequentes erant, nó inter fe eadem fentientes. Quibufdam enim uidebatur ipfum re cípi;alijsab Aegypto repelli/Theodotus uir quidam Chíusín rhetorica facultate mercedisgra tía regis praeceptor, cum ex ínopía meliorum rogatus fuifTet ut confilíjs adeffet, utrofdqy cone fultores errare oftendít, eosfcilicet quí Pompeium recipi iudicabant, aceos quí repelli eum ab Aegypto iubebant V numením utile effe,inquitut receptum occiderent, addens confilijs,ho* mínem mortuum non mordere. Huicfententize cum fenatus inclínaretur,incredibíle& ínexe pectatum fuit exemplum Pompeius Magnus rhetoricae Theodotiatqy facundic,ficut ipfe ora toríactare poflea non eft uerítus, Paucum deinde poft tempus cum Carfat ínuafiffet Aegy^ ptum,illí ob iudicii fqum peffimipeffime extincti funt, Theodotus uero forte quadam ad igno bíle& miferü quoddam tempus referuatus, errabundus Brutum non latuít cum A fiam exet cit&petíuiflet, Coram Bruto itagy adductusatq; damnatus, magis ex morte nomen, quám ex uita uo "Uc Oz [24 'e, 1a GVARINO VERONENSI' INTERPRETE. 5i A uítaadeptus eft. Caffium interea Brutus uocauit Sardis, quo accedente Brutus cum amicis illí obuíam fit,utroftg armatus exercítus ímperatoresappellauit. C uemadmodiü autem ín rebus magnís& amícis multis ac ducibus contíngere folet, hí ex caufis quibufdam ínnatís atq; calum níjs,ante cxtera omnia cofeftim ex itínere ipfo in parte quada hofpitij fefe colligere, ibiamotís procul arbítrís& foribus claufis,ad mutuas querelas deuenere,deínde fefe arguere crímínarid cepere, Ex hís cumob utríiufqy uehementíam ad lamentationes, lachrymas, audaciam fluxíffent, admirari horum beneuoli afperítatem uocis& tonum, extímuere ne ex hoc ulteríus procederent.Iniuffi ígitur ad eos íngrediaufi non funt. Marcus autem Faoníus Catonís ímitator,necy doctrína magis quàm ubertate quadam& infano fermé affectu philofophans,intró profectus eft, quanquam à domeftícís inhibítus, Operzpreciüi quippe erat nancííci Faoníum íntra cuiufqs generis litiganteszuehemens enim erat in omnibus atq; promptiffimus, V erü hac inre nonexiftimabat fe dignü ínter hos Romanos duces cofultorem,fed quiaudacía quadam Cynica,utalids non femel, altercantíum íras extingueret, cum iucunditate rífuc receptus, V í ítaq; cum per prefentes manibus fibi locum uendicans portas irrupit,&& compoítta uocead eos acceílit,carmína recítans quae Homerus INeflori dedit: Sed credíte nobis,ambo etením íuue nesmagís eftís, deinde utfequit,Caífius ín rifus eft ductus, Brutus ipfum foras eíjcít,uere fal fum canem grzcís uocabulis ípfum appellans,& nihilominus hoc tunc finem illorum alterca tionibus dedít,ftatími difiici funt, Flinc Caffius cum coena apparauitfet, Brutus amicos con uocat:qui cum omnes difcubuiffent,Faonius ex obliuíone dimiffus,ubi fe lauerat inter coenan dum acceílit.Sed atteflante Bruto illum non accerfitü ílluc ueniífe, cum ob id in infimam fpon dam deducí iuberet, Faonius uí profectus ín medium difcubuit, inde cíbus potustp non iníue cundumrífum atqueiocum exhibuit, Poftero die Brutus L.Pallam cíuem Romanum quí fub ipfo milítauerat, fibi íam fidus fuerat,Sardianis furti ipfum crímínantibus publice damnans, ipfum infamem cenfuít:quam rem grauiter Caílius tulít.Ipfe enim antea dies paucos duos amí cos fuos eifdem delíctis redargutos, príuatím admonítos paldm dimifit, eiscp cum etíam utebatur. V nde Brutum ímprobabat, quod nímis aufterus atcp(euerus foret eo tempore, ín quo hu manítate atq; clementia opus erat. Sed ille eum admonebat, ut Idus Martías ín memoríam fibi B duceret, ín quibus Czfarem occíderunt, Non enim czefum aiebat, quod omnes homínes un decunque uexaret, fed quod fuftentaculum ac columen illis foret qui íd facerent, Quare fi quaoccafio laudari poteft, ex qua neglioeretur iuftum, fatíus fuerit Caefarís amícos tolerare, quám eos quí coram feipfis delicta patrarent. Illísenim ínhumanítatis crimen imponitur, rioz bisiniquitatis, Caeterum cum ex Afia digreffuri effent, dicunt adrhírandum fignum feu porz tentum Bruto fuiffe, INatura quidem erat fomniparciffimus hic uir, fomnumd& exerciítío & contínentía ad. paruí temporis fpacíum producebat. Interdíu dormiebat nunquam, noctu tantum quantum neque quícquam facere, neque cum quoquam colloqui quieícentibus cae teris omífiffet. Inftante bello hic rerum omníum fummam babens ín manibus, praterea fenz fus omnesrebus futurís exponens, cum primum feró ex cibis fomnefceret,quiefgebat, deine deteliquum noctis tempus neceffaríjs rebus dabat: fi uel faperabat tempus, uel negocía illa deficiebant, ufque tertíam uigiliam líterís operam prabebat, iuxta enim eandem horam centu tionesatque tribuní fecum conueníre confueuerant. Cum'trgo ex Afia dífceffurus foret,exe ercitumi trafjcere uellet, nox equídem erat profunda&(cha? medía, lumen uero fplendiz dum nimis contubernía non habebant,& filentíum undig; tenebant caftra, Is ítacg fecum alie quid reputans, fibijpfi intentus aliquem ad fe ingredientem prafen(ít: ad introitum afpiciens horrendam& monítrofamafpexit ímagínem corporís feri atque terribilis fileritio fibi afliftere; Interrogare tamen eam aufus Brutus,Quis,inquit, hominum aut deorum es? quidtibí uis,quí ad nos uenííti? Ad que fubmurmurauitille, Tuus 0 Brute malus geníus fum, ín Philippis me uidebis, Tum Brutus non exterritus, Videbo refpondit, V erum cum euanuiffet imago,accer fitis pueris, atque hís dícentibusfe nullam uocem audiuiffe, atque nullam uidiffe imaginem, Brutusaccubuit, Deínde fuborta luce; uerfusad Caffium uífíonem eí narrauit, um Caffius rationibus Epicuri innixus, cofuetus& alias ín hís cum Bruto differre, Nofler,inquit,o Brute hicfermo eft, quod non omnia uere patimur, neq; uere uidemus, fed mutabile ac deceptibile quiddam nofter fenfus eft, praeterea íntellectus eft perfpicax ad mouendum fenfum, illumqg €Íubiecto nullo mutaread omnem formam,[maginatio enim cerz fimilis eft, Animz uero ho minis, que fingens& ficta paríter habet, facillima efl per feipfam idem uaríare,cotnponeredg; Hocofiendunt fomniorü mutationes, quas breuí momento phantafía uertítin multiforfnes Uugdl e Bruti mira wigilantia. Monstrofa ima go uifa Bruto, C uen Cefaria morum c7 Bruti in Philippis. TAvsanGPLVTARCHI M. BRVTVS paffiones& imaginum fpecies, IMioueri femper naturale hoc eft. Motus aut£ uel phantafia eft uel quzdam íntellipétía: tibió Brute corpus natura trífte eleuat intellectum atq; diuertit, Das monesnullo pacto effe,credibile: necp fifunt,homínum habent formam, aut uocem fiue pos tentíam quz ad nos pertranfeat, Quam uellem ó Brute hoc eífe, ut nó folum armís,equis,na uibus, fed deorum fuffragijs fideremus, qui optimorum operumac fanctíffimorü duces funr, His fermonibus CaffiusBrutü emolliuit. Cum milítes ad prima figna egrederetur, duz aquila fimul impetu magno delata íuxta caftra euolauere, ufq; Philippos à milítibus contínuó enus trit, ex quoloco ea die qux pugnam anteceffit abire ui(ze, Caeterum plerafcy uicínas hís locis gentes Brutus fibi fubegit.Si qua ciuítasaut dux ipfisobfiflerettunc omnes illuc copías condu centes tantos totip expugnauerunt,ut ufque maread urbem Thaílum progreffi fuerint. Hinc iuxta INorbaná inlocís quz difficillima atq; angufta funt caftra ponétibus,infultantes in ipfos hofles utabfiflerent coégere,& dímifTislocís fugauere. Cua ín pugna cum Caefar ob ualetus dinem abeffet, ne copias Brutus capetet,parumabfuit, nifiauxilio& breuitate morz contra Brutum caeterosi hoftes incredibili celeritate Antoníus fuccurriffet, Deinde poft decem dies uenít& Cafar, Caflradifpofuere,aduerfus Antonium Brutus,& aduerfus CaffiumiCafar, Campiquiín medio eorü adíacebant,Philippos Romaniappellauere.Hínc tuac maxime Romanorum uites utríncg conuenere, V erü multitudine Bruti copíz non parum difltabant à mi litibus Caefaris, fed ornatu& armorum ipforum cultu fplendidíor Bruti exercitus apparuit,ex auroením pleraq; homínum arma uidebantur,argentumáp ínter eos abunde exuperabat,li« cet in ceterís ex(íingularí quadam Brutus modeftía ductores fui exercitus parce& modice afz fuetos contínutíTer, Cenfum enim quem círca manus& reliquum corpus habebant, exiftima bat in uírís honorecupídís quiddam dignitatís ac elationisadducere.Praeterea huíufcemodiam bitiofos atcp cupídiores uiros bello afperíores fore, fíamorem& fiduciam in armís perinde ac diuitijs eorum pofuiffent, Ceterum cum Cafarís caftra luftrarentur,paucum trítici,& quing; drachmas uirítím ad facra diuiferunt, Cuuam rem milites Brutí contempferunt ex parfimoniía feu ex pufillanímitate,Inde ipfo fub dio, quemadmodum eft cofuetudo,luftrauere exercitum, atqj pro facríficijs cuilibet féeundum eorum contubernía frumentum debitum,& quinquas ginta partítí drachmas,& ex beneuolentía€ auidítate pugnandi longe magis beneuolos fuos adepti fuere, INíhilominus ín hac caftrorü luflratione memorant pefliferum quiddam de Caf fio ufum, Coronam ením ínuerfam ac delaceratam eius fatelles fibi attulit. Dicitur& anteaín fpectaculo quoddam uicloríz fignum ex auro conflatum, cum fibi apportaretur cecídiffeIa« bente illo qui íd afferret, Pieterea uolatilía plura quz carnibus pafcuntur, interdiu in caftrísap paruíífe, Examen etíam apum círca locum quendam intra uallum infediffe, quem locumaue gures fuperftítione commoti làm exclufere à caftrís, Hoc etiam Caífius ex Epicurí ratíoni bus fubduxit, fed eius milítes omnino perterríti. Vnde non uehementer optabat Caffius ims prafentíarum rem ferro decerni, fed cenfuit milites quod auro dicebat efTe uberíores,numero uero deficere ab hoflibus, przlij moram terere, Brutus autem feftinabat id expedirí, quodce« lerrímeab hoflibusaut libertas patríz expedíretur, aut uítíomnes qui ímpenfis,militía& ime períjs uexabantur,his malis liberarentur.Dumé hacanimiís reputaret,afpiciens Brutus equis tes fuos qui íam ínítía pugna acceperant, preualere,& aduerfus hoftes falubriter profpetari, dum magís mentem attollit, detectiones etíam quadamad hoftes calumnia& fufpiciones in caflris ínnata.Plures ex amicis CafTij ad fententiam Bruti uerterunt, uerum A ttellíus unus ex beneuolis Bruti ípfi aduerfabatur, íubens ad pugnam hyemem expectandá omníno effe: quem cum ínterrogaffet Brutus, quíd expectatioilla in alium annum conduceret;refpondit, ut aliud níhil;plus tamen temporis uíuam, Ad hoc Caffius indígnatus eft, fed nihílominus At tellius& alios fimili fermone dícaci haud mediocriter lit, Decretü eft igitur poftera die prae lium committere, Brutus ínterea optima fpe fretus, ac philofophicis rationibus ínnixus,pete acta coena nulla;quieuít.Caffium inquit Meffala ccenauíffe,fecumq ín coena ex domefticisha buiffe quàm paucos,& prater naturz fuz confuetudinem, fecum meditantem tunc confpe: &umfuiffé;acfilentioprefTum,Deinde amota menfa refert eum cum fuam manum apprehen diffet,hzec uerbís Girzcís íaGtantem(ut confueuerat) protuliffe,T'e ó Meffala teftor,haec Pom peio Magno coactus prabui, ut una ín pugna pro patría íacta alea fit: mentem tamen bo: nam habemus, cum ad fortunam íntuemurt, cui etfi malum confilium ínimus, diffidere haud iuftum. Ha'cloquuto Caffio, refert Meffala illum tunc ultimo fe complexum, deinde ab ipfo feit'pofterum diem conuíuam uocatum, ín quo eíus natalitium celebrabat, Vtuero fe íes 5 di €o pe fir qi ( O9— hs WV— e» Ww wo wGVARINO VERONENSI INTERPRETE, 512 1, dies,utríufcg caftrís Bruti& Caffij certaminis figna impofita funt pallii rubrum, ípfiin medio conuenete caftrorum, Deinde Caffius, V tinam Brute,ínquit,nobís uincere datum fit, fim uli peromne tempus mutua felicítate coniungí, Cum autem maxíma rerum humanarum íncerta fint,& practer utríufqg mentem, euadentes pralío no facile eft ut nos iterum mutuo uideamus: quidautem de fuga;aut de nece decernis? Ad hac refpondit Brutus: A dhuc cum iunior effem Caffi,& rerum ínexpertus,nefcío quomodo ín philofophia fermonem zdidí magnum,ín quo aduerfus Catonem fum ínuectus,quod feipfum peremiílet,rtanquam nefas&€ ínhumaná effet fatis cedere,neqy íntrepide recípere qua contingunt, fed eaugare. Nunc diueríz fentetizin cafibus fio:quare fi deus praefentía non tueatur,íterum aliosapparatus, iterum alías fpes redars guere non eftopus, fedà fortunaliber euadam,[dus Martías laudans, ín quibus libertatem pa trize dedi, alibi uícturus ob patría líbera,& gloriofam& fplendidá uítam, Hís uerbís fubrídens Caffius Brutü complexus, Hoc,ínquir,propofito ín hoftes irruamus: aut ením uíncemus, aut uíncentes non timebímus., Poft hzc prafentíbus eorü amicis de flruendis acíebus inter eos fer mo exortus eft,Brutus Caffium poftulauif ut dextrum fibi cornu concederet,quod& ob peris tíam rei milítarís,&& ob zctatem magis uidebatur CafTio pertínere, INihílomínus hoc CafTius conceffit: preterea Meffalam hoc in cornu bellícofiffimam partem tnilítum habentem locarí iuffiquo pacto Brutus equitatum eduxit omni ornamento maxime cultum:íuxta quos haud fcgníus pedites inflruxit, Antoníani uerfus paludes ubi caftra pofuerát,uallum iniecere,iterdg ad mare Caífio praecludebant, Carfar ínter haec locabatur abfens ipfe quidem ex mala ualetudine, fed eius copíae aduerfus hoftes pugnatura haud nimíum uidebantur, fed íncurfionibus tantum pro tempore ufurz,quz leuibus fagittísatq; tumultibus ínfilientes aduerfaríos pertur barent.Parum hííntentí,cornu oppofito Brutí damorem,quií circa uallum effundebatur admí rabantur, Non ením huíus caufam fcire poterant,& híc contínuus multus efferebatur. Ine terea cumá Bruto teffara prodíret,ex qua pralíj fignum ducibus dabatur,ipieg Brutus eques legiones ambíret,admonensutí pem bonam haberent,pauci expectare potuerunt ut fignum fibidatum acciperent: alij uno impetu íngenti clamore ín hoftes profiluere. Perturbato ígítur acierum ordine,ac legionibus híncinde díftractis,à Meffala prímum, deinde à cxteris(ini(trum B Caffaris cornu praetermiffum, unde parum in hoclatere ferientes in medía caftra procurrunt, Ex hís Cztfar,ut ípfeín commentarijs fuís fcrípfit,cum quídam Artoríus Marcus per fomnum uifionem habuiffet, qua iubebatur monere Cafarem ut pugna excederet, caftraty relínquee ret,antea parum excefferat,creditum tamen eft eum tum occífum fuifTe, Lectícam ením ipfius lícet uacuam pilis enfibus&p cum perforarent,hínclaceram abftraxére.In cafirís índe fit magna cxdes comprehenforum, praterea duo millia Lacedamoniorum;quí nuper ín auxilium Cae fatísaduenerant ce(a,non ením ambierunt Cafaris copías,fed recta írruentes facillime perter ritos auerterunt,ftrí ist gladíjs tres cohortes fudere, Deínde fugientes alíos perfequutiín ca fira funt,uíncendí cupiditate detenti, Brutumt ipfum ducem habentes.Caterum íd quod uie Gores ipfihaud aduetterunt, Cafar ipfe uictus oftendit, Nudum ením& fciffum Igtus aduer fz phalangis, d qua dextrum cornu Brutidifiunctum erat, dum infequuntur, medíam eorum aciem non omittunt, fed magno conatu ín ea detínentur, Síniftrum uero Caffrj,& ex confu fione militum,& ex ígnorantía rerum qua obtigerant,in cal'tra cum fugaui(Tent,illos intra ual lum perfequuti cuncta dirípiunt,prafente nullo ímperatorum, Antoníum ením dícunt initio pugnz hoftíum congreffum euítaífe, atcp in paludem fefe recepifTe, Caefar uero nufquam maz nife(tus erat,nam uallum exierat. Quida praterea Brutoenfes fanguine madentes oftentauez runt,iactantes fe ill interfecilTe, effigiem oris ac etatem ín qua fuerat, referentes,Interea&& Cae faris media acíes flrage fuprema oppreffa fuerat,& omnino Brutus uictor apparebat, quemz admodum Caffius uíctus. Hoc uero folum horumres ín perníciem duxit,quod Brutus Cafz fio uelutí uictorí auxilium non tulít, Caffius Brutum ueluti uíctum expectare non potuit,dez inde quod Meffala uictoríz metas pofuerit,quod tres aquilas,& plura hoftium figna compre henderit,ipfi& nihil amiferínt. Verum rediens Brutus íam deleto Cafarís apparati admíratus quod copías CafTij(ficut confueuerat)in loco non uideret excelfo,neg; cetera ordíne fuo effe, rapta etením extéplo atq dilacerata fuerüt ab irruetibus hoftibus: quí uero íuxta ipfum erant, aciem acutiore habentes, fibiretulere, fefe multas uidere caffides fulgentes, multos clypeos are genteosíntra uallum Caffij deferrí,undeapparere fibi,neq; eundem numerum, neq; eundem armatorum apparatü efTe quos reliquiffer, nihilomínus necfe uídere cxforum mültitudínem, qualem fas foret tot cohortibus ui deuíctís, Haec primum mentem Bruto prabuere Ca(llhinae Pugnainter Ce farianos Antoa niattis isctos, et Bruti qz Caft. Antonij in palu de occultatio, PLVTARCHI NM, BRVTYS C cadis Relinquens igitur prafidia ín caftrís hoftium milites reuocat, eosdy cogit tanquam latue li. ros Caffioauxilíum. Sed res Caffij ficierant, neq libenter afpexit Caffius primum íngreffum | militum Brutí,quod fine figno,quod fine iuffu irruiffent in hoftes:neqy fibi placuit, quodhi ui: Gores confeflim ad rapinam procurríffent& ad quxftum, contemnentes hoftes círcundare, i Quare dilatatione fua atqj ignauía magís quám confilio& impetu ducum à dextro hoftíücor: | nu cítcüm oppriímebatur, moxG ut equites inclinare uidet,& uerfus mare de fuga cogitare, fubfugientes etiam pedítesretinere tentauít,fignumáp ab euadente milite uno rapuit,& illud ante pedes fixit, Sed militibus qui'circa corporis fui praefidium locati fuerant,haud fponte ma« nentíbus,coactus Caflius cum paucis in zdítum collem unde caftra fpectare poterant euadit, Sedprater caftra ab hoflíbus capta híc níhil profpexit:eratenim uifu hebetíor,Equites uero cir dium fibi miferat,Sed credidit Caffius hos,cohortes hoftium effe, quíipfum agerederentur,Ex prarfentibus unum tamen dímíttit nomine Titinium,quí cuncta fpecularetur, Hic ergo profe: Cus equítes adueníentes míníme latuít, fed uteum uidere uirum amícum& Caffio fidum,la: Th títía exultant, índe cófueta falute data ex equis defiliere, dextras& iunxere, Alij ipfum ambien tes ex magno gaudío cum plaufu pana cantabant, quod maximü malum euítaffent, Interea Caflius uere exiflímauit Títiníum ab hoftibus captü:cumt hoc dixíffet, Ob falutem nofitam fpectare potuímus uirum amíciffimü ab hoftibus captum, tríflis in folo quodam tabernaculo fefe recepit, ex libertis unum nomine Pindarüfecum trahens, quem ex cladibus Craffi inhos extremos cafus fibí apparauerat, Tunc Cafftus chlamyde obducta caputobtegens,iugulum enudans,fefe ferendum przbuit. Auulfum ab humeris caputrepertum eft, At Pindarum poi czdem hancnemo homínum uídit, ex quo plerifg; fcrupulum dedit, quod íníuffus uirum ín terfeciffet.Poft hechaud longe equítes manífefte cogniti funt,& Títínius corona redímitusab his redibat ad Caffium: ut uero ex ploratu& amicorum fefe affligentium queflíbus& ululas tibus rem íntellexit,& errorém ignorantíz,enfem dirípuitmultuméap ín fuam tardítatem ínue cus,feipfum íugulauit. Brutus conflictü etíam Caffij cum íntellexiffet;ápproperans íuxta ual D lum,mortem ípfiusaudiuít: corpus deinde cum exornaffet lu&ibus, ac fummü Romanorum uirum omníum eum appellauiflet, afferens nullum íam poffe cíuem talem in urbe fore,ipfum decenter ornatü Thaflum mittit, ut ín exercitu eius funus turbae atq; moeftítí caufa no effet, Quo peracto, ipfe Caffianos milites cogens, eos folatus eft, Przeterea cum afpexiffet omnes neceffaríjs fpolíatos,pro rebus amííTis cuilibet duo millía drachmarum pollicitus eft. Milites ad huius orationem fpe recreatí funt, magnitudinem largitionis admirati.D'einde abeuntem eum cum Ito clamore funt comítati,ipfum laudibus efferentes,quod ex quatuor ímperatoribusfo lus ipfe inuictus fuerít, Fa&um ením res ipfa docebat,& pralío tunc bene fecum peracti effe conítabat, nam cohortibus paucísaduerfaríos omnes fugauit, Siomníbus copíjs ufus effetia pugna,necplurími omíffis hoftibus ad hoflilem predam corruiffent,nulla profecto pars ipfo: rum ínuicir,ut credítur,remáfiffet, Horum octo millía carfa cum domefticis, quos BrutusBris gasappellare folítus erat, Aduerfaríos refert Meffala fe exiftimare plures quàm in duplo cece di(feO uapropter magis extimefcebant íllijantequam CafTij feruus nomíne Demetríus noce ímminentead Antonium uení(fet.[s enim€ cadauere chlamydem rapiens atc enfem,ad An tonium eft profectus:quibus delatís ita confidere coeperunt, ut príma luce copías ad pugnam ducere flatuerínt. Caeterum cum uterqy exercitus apud Brutum fatis cum perículo fluctuaret, fuz etenim copía captiuis onuftz diligentiori przfidio egebant,Caffiani uero mutationem du cis non facile ferebant, fed aduerfus uictores inuidía quadam acodio flagrabant, milítes ínare mís effe iuffit, pugna tamen abflinuit, Captíuorü deinde qui ferui fuerant,& in armís fufpedi uerfabantur,occidiíuffit, liberos à uinculis foluítínquíens,optare fe ut ab hoftibus magis cape rentur,& apud eos captiui& ferui fierent,apud fe ením nifi ciues& homines liberos effe non poffe.O uam rem cumafpiceret duces& proxímos fuos molefle ferre, eos occulte tacíted fal» uauít,clámcos flationibus prorípiens.Inter hos uíri quídam erant Volumnius IMimus, A Sa culio híftrio captiui, quos cum Brutus ínalíqua forte nó poneret, eos adducentes amicicoram Bruto ipfo criminabantur,quod etíam tunc, neq dicere neg carpere cotumelíofe abflínerent, Quuocircatacente Bruto alijs implícito curis, Meffala Coruínus cenfuit uti eos uírgís cafosnu dos traderenthoftíá ducibus, ut uíderent qualium uírorü ín exercita egeant,compotatorum atqp dicaciüi,Publíus Cafca is quí primus Caefare percuffit Non belle, inquit, defuncto Caffio cumriífuíocoó facra facimus:tu uero Brute clare oftenderís qualem animá habeas círca coll gam cunítantes afpiciebant multi quí ad ipfum adu&tabant:hí erantilli,quos nuper Bratus ín pra. a gà ma gat mí. tra nít du Br mí tat ac Br ígi & iu: mi fet ní. laa lit, Ww—b -— - B9 Ww» f? JS c€ s--- o. GVARINO. VERONENSI INTERPRETE, 515 a gam d ucem,fi hos punierís mordaces ac contumelíofos uíros, aut ín uíncula detruferis, quí eí maledicere haud ceífabant, Ad haecindígnatus Brutus, Quid ergo,ínquit, o Cafca me interro gatísccur non ipfi íuxtalíbit facítís ueftrum? Hoc refpóío captafle uifi Brutí mente aduerfus miferrímos hos uítos, ipfos índe adductos perdidere, Brutus deínde dona promíffa mílitibus tradidít: mox&p pauca queftus quod nuper pugnz fígnü nonaudiflent,quod uniueríi ímmoz niííatg confuftin hofte erupiffent, pollicítus ipfis eft fiuictoríá proxímz pugna reportarent, duas cíuítates ín praedam libera fefe conceffur&á, Theífalonica& Lacedamone.Hocfolá ín uita Brutiínter caetera crímína quíbusarguítur inexcufabíle h abetur,lícec longe hís grauíora prae mia milítibus fuís Antoníus atqg Caíar promiferínt, Italia fermé totam,exclufís antiquís habe utoribus acpoffefforíbus eíus, ut ea loca illí, praterea cíuitates íntegras níbilá fibí pertinetes, acciperenr.Sed íllís quidem domínarí ac uíncere propofttü erat,€ híc erat belli ipforum finis. Brutü ex fola uírtutís gloría negy uíncere,neqy faluari creditü eft, nifi cum bono& equo. Hxc igitur conceffit poft exceffum Caffrj,quí à pleriy accufabatur,quod Bruti ad iniufta quedam & uiolentía adduceret.Sed quemadmodá ín naue temone effracto conatur alía lígna figere& iuxta neceffitatem operi adaptare, licec male id poffit:fíc Brutus ín tot& tantís copijs baud nía míum re fortunata,collegà ducem non habens qui parí lance refpoderet,rebus cogebatur prae fentíbus utí praeterea multa facere ac multa dícere milit fuorü arbitrio. Quare uidebatur om2 nia ílla coceffurus, quae Caffij milítes placatura erant, Intractabiles enim hí erant ín caftris, ex amíffione ducisafperi& effrenes,aduerfus hofles ex conflictu percepto ígnaui ac tímidi. Nihil uero melius Antoníj ac Cafarís fe res habebát, quí neceffarío utebatur(ut aíunt)foro,& ex ca firorum concauitate afperrima hyemem expectabant, Paludibus ením implicíti, praeterea poft pugnam autumnalíbus pluuijs copiofilimo omüía contubernía impleuerant,aquadQ, qua ex frigore in glacíe denfabatur.Dum hoc ín flatu fefe utricg habent,de clade pelago accepta nunz cius ín caftrís Caefarís refert.Plures ením copíz mílitum quz ex[talía Caefarí ducebantur,;à na uibus Brutiabfumpte funt, Horum perpauci hoftes effugientes ex fame uela rudentesiy man dentes,fuperflítes tamen fuerunt.Haec audientes Caefar& Anroníus feftinauerunt rem ferro B décerníantequam Brutus uictoríam prafentiret: eadem nangy die obtígítut terreflrís pugna commifífa fuerit atqy naualís, Verum quodam ex cafu magis quàm ígnauía eorum qui nauibus przfidebant, ignorauít Brutus uíctoríam partam, cum íam uígíntí dies abijffent, Non ením pugnam conferuiffet fecundam,cum per multum tempus res neceílarías pro caflrís reparauiíz fet. Praterea ipfein locorum opportunitate tenebat exercitum, hyemís expers,nec facile hofti bus ínuadendus. V íciffe mari,uícifle etíam contínenti,ad fpem mabnam Brutidígnitatem elez uauiffet.Sed cum res ut uídetur íam d multis regendx non effent, fed ad monarchía afpiceret, deus& mutare& abducere cuncta qux uelít potens, Bruto fortuna hanclxtam abftulit, lícet íamíam íta propinqua foret,uteum uíx latuerít.Ea nang; die quz pugnam praceffit, ferme fub noctem Clodius quídam fponte€ caftris hoftium ad Brutum uenit,nuncíans quod quía fenfifa fetCacfar claffem ab hoftíbus fuperatam,pugnare feftinat,Q ue cum dixiffet, híc uir fidem non habuít,necad confpectum Brutí acceffitomnino fpretus,(eu quod uerum níhil audiffet, feu ob gratiam falfa nuncíaret, V erum ín ea noctedicunttetram illam imagínem Bruto apparuifz fe,qua cum eandem faciem reprafentaffet, nihil díxiffe, fed mox abijfle dicitur. Publius Voz lumníus uír phílofophus,qui ex ínitío Bruto commilitauerat?hoc non commemorat fignum, fedaquilam prímam apum plenam confpeci fuiffe refert,& ex tribunís militaribus quendam repente brachíü mira füauítate rofeí odoris manans oftendiffe, quod cum plures abfterfifTent, nihil defijffe, Duas etía refertaquilas in medio utriufqy exercitus fpatío ante przlíü congreffas fimulpugnauiffe: quas cum uidíffent omnes in prxltum profectas, filentium ambo cafira te^ nueruntpermagnum& incredibile fermé:ceffife tamen aquilam épattíbus Bruti profectam, atg;fugiffe narrat.Praeterea Aethíops uulgo fefe oftédit, quíapertis caftrorum portís aquílam ferentiobuíam factus,d militibusauguría captantibus gládío cefus eft.Brutus acie educta cum eam ex oppofito hoftíum flatuífTet,permultum fpatium immoratus eft. Nam fufgiciones mul t& índicia quedam difponentiexercitum 4 quibufdam prabíta.Praterea equites uidebat pu 9nz inítíum haud auíde iníre,fed contínuó operam pedítum expectare: deínde uir quidá bele lícofus& hactenus maxime fortítudine fua celebris,iuxta Brutü ex equo defcendens defecit ad hoftes, Camulatus ís uocabatur,quem cum uíderet Brutusabeunte, grauiffime índoluit, pare tím ob iracundíam, partim ob maiorís mutationis prodítionístp metum. Círca lioram deinde nonam ínclínante íam fole, aduerfus hoftes Brutus mouítcaftra, quiea mílíti parte quath due PLVTARCHI M, BRVYVTVS € cebatipfe uicit,urgens finiftrü hoftium cornu quod írruenti(ibí cedebat, Equites ením Cortos ' boratiund cum peditatu hoflesuirepulere. Alterum uero cornu ne ambiretur, ducibus ipfum in hoftes adducentibus,quod numero erat breuíus,per medi fci(Tam eft, V nde írualidius fa: Cum aduerfari]s míníme obílítít fed prímü aufugit:tum hoftes illud feríendo perfequutiperij nacíífime Brutum circundederunt,Sed ipfe quotquot opera uel ímperatoríz uel muilítarís uir: tutís X manu& menteín re tam grauíatque perículofa tum oftendit, Sed quod príore pugna fibí profuerat,ín haceum offendit, Tum ením quicung ex hoftibus uí&i erant,confeftim pete ditifuere;praeterea€ milítibus C aft; fugatís pauci czefi, Qui uero euaferunt antequam confliétusundig fieret,reliquam exercítus partem tumultus atqj timorís repleuerunt, In hocautem pralío prater caeteros IM, Catonísfilíus ínter optimos acgenerofos íuuenes pugnans defeffus haud fugit, fiue ceffitfed ftrenua manu ufus díces quis effer,& fefe d patre denomínis,in pluri mis cxforum corporibus cecidít, Cecíderunt& aliorum fortiflimí, Brutigratía omni perículy fefe obijcientes, Inter Bruti domeftícos erat uir quídam optímus nomíne Lucilius, híc Barba; rosquoídam equites uidens in profequendo aliorum nullam ratione habere,fed in folum Bru tum cum magno impetu ferrí,flatuít perículo fuo quamprimá fe illis obíjcere: omifTus ergo b ip(is paucum,cum íterücoram adeffet, fe ínquít Brutum effe, Credíderunt ílli, quonia orabat ísutad Antonium feipfum adducerent:; nam Czfarem extimefcebat, in Antonio uero fpem latam habebat:cumillí uírum complexi,& admíranda quadam felícitate fe fruí exiftímantes, nocte iam ímmínentead Antoníü illum ducunt, prxmittentes€ fuis quofdam quí bac Anto; nío nuncíarent.His latatus Antoníus,obuía fit adducentibus uirum; nonnulli etíam alíorum audientes Brutum uíuum haberi, ducí&y, procurrerunt, Hí fortanze cafum miferabantur, alij dignitatis fux ipfumarguebant,quod uíuendi cupiditate Barbarorü pradà fe fecíffet, Cum ap propinquaffet, fubftítit Antonius, mente uoluens qualíter Brutü recipereoporteret. Lucilius igitur ductus, Antonío pernimiü fidens, Marcum,ínquít,Brutü 6 Antoni nemo cepit, abfita; ut ipfum quif capiat hoftís,ne fortuna tantz uirtutis uictrix fit, fed ille aut uíuus inuenietur, aut mortuus, díguefeípfo ufus.Ego milites decipiens ad te uení,ob hoc níhíl pati abnuensinto lerabile.Heclocuto Lucilío exterrítís omníbus, Antoníus ad eos quí ipfum adduxerát uerfus: p Nempeócómilitoneshuncerroré grauiter fertís,eludiexiftimantes:fed fcitote meliore uosue nationem adeptos:dum enim hoflem quarítís, amicum nobis adduciítís, Víuo quídem Bruto per deos ignoro qua ínreuterer,hís amicís utínam magís quàm hoftibus potíar, Cum hacdi« Xiffet Antoníus,Luciliáa plexus,tuncillum cuídam ex familiaribus comendauít:poftea ue to illoin omníafido atque diligentiíimo continuó ufus eft, Caetera pertranfíens Brutus fluen; tum quoddam arboribus undicg confítum ac praeceps, fam nocte obfcura haud mult procefz fit fedínloco concauo& permagná petram habente fedens, prefentibus paucis& amícorum & ductorum exercitus,€ prímum ad coelum fiellís ornatü infpíciens, duos loquutus eft uer fus,quorumalterum Volumnius fcripfit: [íta louem.haud lateant, quip horum eft caufa malorum, Verfum alium feoblítü fuífTe cómemorat. Paulo poft peracta pugna, Brutus ínter comítesce terosamifTos quemlibet nominans,maxíme ín FHlauij atqy Labeonís mentíone fufpirauít. Erat Labeo ipfius legatus, Flauíus opifiéi prafectus,[Interea€ proximis quidam fitíens, cum Brutá afpiceret fimili auíditate detenti, galeam accepít,& ad fluuíü cucutrit.Sed flrepitu e parte alte rafacto, Volumníus fpeculatüacce(fit,& cum eo Dardanus fcutifer. Hipoft paucü regreffide potu perconrantur, ad qux modefle nímís fubrídes Brutus, Volumnío inquít,abforbitus efl, fed uobísaliusafferretur.I[dem igitur deflinatus fermé coprehenfus ab hoflibus faucius uíx eua fit.Exi(timanti Bruto non multos ín certamine cecidíffe, pollicitus eft Statilius id per hoflesua dente fe fciturü, Alias ením fas non erat eorü caftra confpicere, Facem accenfam igitur híc ele? uaturü fe,fi euafosa czede inuenitet,redítu promíffo,eó profectus efl, Cum ergo in caftra per uentum effet, face&eleuata plurimi horam terente Statilío inquit Brutus,Sí uiuit Statilius ue niet, Obtígirauté ut cum redíret,in hoftes íncideret, períretQs.Caeterü nocte procedente, Bru tus accubans ut fedentem tulerat cafus, Clítum eíus familiare alloquitur, Quo tacenteatg i lachrymante,Dardanü fcutíferüad fe ducens,fermon£ quendi príuatim cum ipfo egít. Tande Volumniü ipfum grace quibufdà orationib, exempliísi5 cómonefaciens, orat ut manu enfem uulneríadaptaret,fimul& ímpelleret.Sed Volumnius id ab anímo Bruti euellere tentauit,cxz terít5 haud diffimiliter íd conati funt, V erü dícente quoda ex prímís, manere no oportere, fed fugere:furgens Brutus,N empe,ínquít,fugiendd eft no pedibus, fed manibus: deinde den cuilibe & cu ne re — pere uh dem PPS S— 4—$ uà PI^— hem /5. B 4^ Np. GVARINO VERONENSI INTERPRETE, 514. n cuflibet faperimponens, iucunde nímí& felatari ínquít gaudio fummo,quod amícorfi fuorum TO um nemo fibi mentitus erat,fortuna uero patríae accufare, Se quippe ipfum magisbeatü exiftimaz fa, requám uíctoresfuos, neqj herí tantüimodo neg ante, fed nuncuirtutisgloríam relinquente, erti quam necarmís nec potentía relinquunt illí qui uíncüt, Iudicio nang) meo uíros íuftos iníquí, litz& optimos peffimí perdunt,& prater leges fasdp domínantur, Hinc eos obteftans obfecrasqy "là ut aluté iplorum curent,cum duobus íllorü aut tibus logius rece(fit.[n hís fuít& Strato, in fa ets cultate rhetoríce quondá domefticus. Hunc Stratone Brutusapudfe conflítuensacenfem nu prutus feipfum fli: dumambabus manibus fuper capulo erígés,cufpídi incubuit, uitamq finiuit.Sed aliquí dicunt interfici. Satone ualídiffimís Brutí precibus oculos alíorfum inflexum,enfem fibi fubieciffe,Brutü uez em u$| roimpetu pectus prabent uiribus propríjs ufum quamprímG obíjffe, Stratone hunc Meffaz tü la Brutibeneuolus cum poftea Carfarí effer conciliatus ín prxfentíam egit:lachrymans enim, Ó lo Cafar,ínquit,hiceft quí meo Bruto gratías extremas fubmíniftrauít.Q uare Cefar ipfum fufce as| pít,eum ín laboríbus foci habuit. Deinde in agonibusapud A ciíü ex optímis Cirecís unum tu|& ipfum duxít.Meffal etíam dicunt poflea à Cafarelaudatum, quod lícet ín campis Philíppís ab Brutigratía acerrímus hoftis fibi fuiffet,ín A.ctío tamen prom ptíffimü fefe praebuit. Ad qua& at illerefpondifTe fertur:Ego tibi ó Cafar femper melíorís atgy iuftioris partis honoríst fui.Cate m| rum Antoníus Brutum defunctü ínueniens,corpus ipfius in preciofiffima fuar& ueftium íuffit A- ínuoluí, Hanc ueftlem purpurea cum deínde furto ablatà cognouiffet, furem occidit: relíquías 94| deroad matre BrutiSeruilíam mífit,& uxore Porcíam, Nícolaus philofophus& Valerius Ma m ximus narranthanc cum morí ftatuiffet,& nemo amicorum affentiebat, ímo dilígenti cura íd: | prohibebát,ex igne ardentes prunas arrípuiffe;atqg bibíffe,deínde os laudent fic uítam extín p| xiffe, Atqui epiftola quada Bruti ínuenítur aduerfus neceífaríos conquerentís atqj lamentan " tis quod ab ipfis Porcía ita neglecta fuiffet, ut ex morbo uítam fíníire magís elegíífet, V idetur p] igitur INicolaus tempus ignorauíffe,poftquam& paífionem mulíerís& affectum&& modum [, necís fubintelligere praebuit epiftola,fiepiftolam uere Bruti fuiffe dicimus, j| 8 COMPARATIO DIONIS AD BRVTVM, : i3 Is itaque hominibus cum multa bonorumadíint genera, illud quod ínter prímates 0 l ampliffimí minímas per occafiones facti funt, Díoní pulcherrímü extat. Nemínem iz lenimhabet quí ullam rerum ab eo geftará partem fibi uendicet, ficuti Brutus Cafz 4 2-5(ium:quiuirlícetin uírtute gloría ue haud fimile meruerit exíflimatione, ad bellum de tum audacía& fortítudíne,tum etíam gerendo non minora profecto moméeta prxbuit,quippe , cum nonnulli fint quítotíus exordi& operis adfcribàt,& hunc ipfum fufcepti contra Cafarem n confilij ducem afferant. Dion uero ficut arma,naues,milítarem ue potentíá,íta& amícos& fo : tíos& ad rem peragenda adíutores ipfe uídetur ab fe comparaffe. Nec uero Dion utí Brutus ex bello rebusip gerendisullas habuit opes aut poteftate, caterum proprias ipfe bello facultates attulít,quem exílio comeatum habebat ad liberandorum cíuíum ufum erogans.Pxterea Bru : tus& Caffius cum patría eiecti R.oma, tutum agere nequírent ocíti, quínimo capitali damnaz t tícrimíned perfequentibus peterentur,ad bellá neceffarío confugere, et feruanda armís corpo í ta cómendantes;pro fe magís quàm cíuibus perícula fubíre.Dion aute cum fecuríoreacíucune—* , díorem exulans quàm quí extorre illum fecerat tyrannus uitIn degeret, in tta difcrímína pro : Siciliz falute fe ultro coíecít, Haud certe Syracuftjs atqy Romanis par fuít,illís utab Díonyfío, hísutà Cafare abfoluerentur. Ille ením fe tyrannü effe non ínficiabatur,& Sícilía infínítis íam i teferferat malís, Caefarís uero potentía dum conftítuebatur quidé,non modícas aduerfantibus )| turbas atqj moleftías prabuit:poftqua d uictís füfcepta eft,nome& opínío duntaxat apparuit. ;] Nullum ex ea crudele facínus, nullum deníq; tyrannícü extitit, fed rebus fingulari índigetíbus príncipatu,fe clementiffimüquafi medici 4 numine datum oftendít, Quapropter Romanus continuó populusadeó Cafare affectauít,ut infeftus& ínexorabilis illius fuerit ínterfectorib.; AtDíonemuelhíncmaxíme ciues quod€ Syracufis euafiffe Dionyfiü fuiffet, SC prioris fepul ehrumtyranní funditus non euertíflet,íncufarunt.[n reigitur bellíca Diona íncu pandá fuifz - fe imperatorelíquet. Rebusením quafcung; uoluitoptíme functus eft, qua ab alijs infeliciter | gefta funt recuperans, meliore in flatum conftituit, Brutus cum de fumma reí poftremo decer | taret,necj prudenter ínfjffe,negpre poftea male gefta reci comperifferemediü utdetur,& fra» T ctoanimo fpem prorfus abíecit;nec quantum Pompeius ipfe contrafortunam autlentíor fjt,&€ | quod maíus maíusQ eft,ingens fibi fpes reftabat ín armís,&t omne marítima oram claffe dictor | Rz bu bad PLVTARCHI DEMOSTHENES C conflanterobtínebat, Maxímü Bruto crímen obíjciunt,quod cum Carfarís gratía coferuatus, infuper quofcung uelletex captís conferuaffet,eíusq; non folumamícus exiftimatus,uerums etià pluribus antepofitus foret, ipfíus corpus confoderít, Hoc aduerfus Dionem dícere nemo poterít,uerum econtrarío, Díonyfio nanqy amícitía& propínquitate coiunctus, res illius admi nifirabat unaGj tuebatur, Patría uero eíectus& ín re laceffitus uxoría,bonís infuper fpolíatus, manifeftü infütuít bellum, íurelegitímo indictum, Saneíftucipfum prímü modo fe habet Ops pofito.Quod ením uíris maxima cedit ín laudem, odi(fe fcilicet tyrannos,& exofam malitia ha bere,id fyncer& purum ueconfeqdutus eft Brutus. Nam cum nulla ín re Caefate priuatím infi; mularet,pro comunilibertate pericula tanta fufcepit, At Díon nifi mala ipfa pertulíffet,nullum profecto bellum íntulíffet,quod Platonícís declaratur epiftolis, quibus perfpicuum eft eum ab regno non dífcedente,fed reíectum deftruxi(Te Díonyfium,R.utfus Brutus cum hoftís Cari & aduerfaríus effet, quíd Pompeio etía concilíauit; nifí bonum publicü utilitasp comunis, ut quí unícoamorís& odíj termino ipfa uídelícet iuflítía uteretur? Dion ad gratía permulta Dios ny(ío mínifirabat,quoniá conftans illí permanebat,caterü fide fibidetracta per iracundia bellie gerauit, Quocírcanec íd uníuerfi quidem credídere familiares, eum cum prím& Díonyfíüex: pulíffetyregnum fibi mínímeftabíliturü, cum per manfuetíus tyrannide nomen cíues fubdu: xilfet.De Brutoautem& ipfidi&itabant inimíci,folá ex conípíratoríbus C xfarís ab inítío uf. in rerum exítü unícum fibi propofuíffe fignum,& rectis iritendí(fe ftudijs,ut folità populí Roe mani Rempublícireftitueret. Praeterea contra Dionyfit ac Caefaré haud fimile profecto certae men extítit, Nam quí Díonyfíü non floccifecerít, nemine uel ex eius aequalibus fuiffe conftat, quod plurímá per ebríetates,aleas,fcorta&;,temporís exigebat. Ad Carfarís uero pernícíé men tem adiecíffe,nec íllius potentía uires ac fortuna expaui(le, cuius etíam nomen ipfos Parthorü & Indorumreges fomnü capere non finebat;íd anímí natura praflatiffimi fuit,quíper metum nihil ex propría íummiítteret excellentía. Eapropter cum primü in Sícilia cofpectus eft Dion, non pauca hominü míllia contra Díonyfiá confluxere, Czrfarís autem uel cadentís gloría ami: coserexit, quic illius functus eft nomíne,ex ímbecilliporró adolefcente per íd adeo ín fublime peruectus eft,ut prínceps confeftím R omanorü factus, aduerfum Antoníj uires& inímicití D quafíquoddiauxilíare medícamenti fuetítadhibítus.Dicet quifpíà, per íngentía Dion certa« mína tyrannü extrufit, Cfare Brutus nudum ac nullis munitü prafidijs interfecit, Hoc ipfum excelientís induftriz,& imperatoríz uírtutis opus extítít,uírum tanta circunfeptü potetía, ín obferuatü nudumue depeqtindereisicc enim illá repente folus autcum paucís ínuadés occi dít,ex quibus eum nemo fefellit, Aut enim illíco delegit optimos,aut fidos fibi delíges ftrenuos effecit, Díon uero fiue male íudicarit, nefartjs fefe credidit: fiue dum utitur, tales eos ex bonis effecit, quorü neutrum ad prudente certe attínet.Eum quocp Plato ueheméter íncrepat, quod tales fibi delegerít amicos, quibus in perniciem datus fit, Cxfo Dione nullus eí ultor apparuít, Brutü hoftis etíam Antoníus honorifice fepulturz mandauit, Caefar fuos illi conferuauít hono res. Medioloninang, cífalpinze Gallía urbis xrea íllius ftabat imago, Hanc pofteríorí tempore Cafar Bruto perquam fimile generofiffimelaboratà confpícatus, praeteruectus eft paululum, deínde fubfiftens aufcultitibus multis, cum principes accerfiffet,fidifrapa fefe illorü ciuitate de: prehendí(fe dixít,quz fe penes fum teneret hofte. Inítío quide(ut par erat) inficiabantur, fep ínuicé intuentes, quemná dícerét percontabátur.Conuerfusad ftatuam Cefar uultu cóotradto, nonne ifle, inquit interdiu híc manet hoftísIMiaiore rurfus ftupore perculfí conticuere, Carat fubrídens Gallos collaudauít, quod amicis& prater fortunas confiantesadeffent,& utflatua eodem ínlocopermaneret,imperauit, DEMOSTHENIS VITA LEONARDO ARETINO INTERPRETE, ] 5 quípropter equeftrem ludis olympícís partam uíctoríam, laudibus Alci ] bíadem celebrauit,fiue Euripides(fic ut obtinet fere fama)fiuealíus quifpiá ] fuít,SoffiSenecíon,deberí cenfet illuftri primum patría prognatum efle, ] quifquis felix uir fit futurus, Ego uero ad genuinam illam, qua moribus | magna parte& anímí habítu conflat, felicitatem confequendam, quàm 8| obfcura& ignobili patria, quàm deformi pufíllai matre genitus fis, pa« rumreferre puto,Rifu quippe dignü fiet,fi quis lulídam, Ceus infula non magnx, Lied t3 a- e a A mo uh Rua ZA S DM. Pa. QU pA 1s, ns no mí I$, ps ha fis iti 2 cÁÓs --» M X ovn , magni, perexíguam parte, aut LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 51$ Aegínam, quam Attícus quídam Pyrao uelutoculís macum eximend& cenfebat,cum mímos& poétas bonos zdídíifent,uirosbonos abfolutatp mete prae dítos& magnanímos dare pofle neget. Nam cateras quidéartes quzcung dífficiiores paulo funt,& ad gloríam quandáafpírant,ut uerifimile fit, ín obfcuríoríbus iftíslocis uelut languere: uirtus certe,quemadmodá planta generofa, fortísqp& robore fuo nixa, quoríefcunc ingeníü frugi, X animum laborís non íntoleranté nacta eft,ubi libet radíces íacít.[tag; fi quícquam uel rudentía,uel ufu uítz ab eo quod rectum eft defícíamus, imputare non patríz tenuitatí, fed nobis ipfis decet.Equidem qui híftoríà non ex undicy íjs diuerfis,& apud alíos aliosdy paffim difiectis coéun obuijs, domefticís ue,fed pereerinís,atqg tem rebus, fcribere fítaggrefTus, huícin prímís urbe przclara,líterarü& humanitatís ftudiofa,modis omnibus fitopus,quo fimul& lí brísomnígenis abundans,& quacunque fcriptores fubterfugérememoría hominà luculene tiore cum fide feruata,audíens ipfe& fingula cordm difquirens, conficere híftoríá partibus om nibusabfolutà poffit, INobís uero& urbs parua habitatur, quz ut ne minor fiat libenter ifthíc cómoramur,Et Romz íamolím& in Italía cum effemus,negoctorü publícorum,hominumdá propter phülofophiz ftudia fubíndead nos comeantíum turba prepediti,Latinum fermonem * negligebamus,quem fero nuncet proue iore fub aetatem condifcere coepi, Accidit&y míranda quidem, fed uera tamen nobis res. Equídé non tam ex uerbis cognofcere perciperedy fubiecta negocía,quám ex rebus iamolim auditis, uerba latína confequí, doctí, fuetítg quomodocungi fumus.Elegantí uero& acumenlingua Romanz,tum nomínü tranflationes,& compofítíonem,cteradp quibus oratío gaudet,iudicare poffe ut pulchrum& non iníucundá,fic exercita tione& fludto perfequí haud opportunü nobis duco, fed ijs quibus atatís&ocij ad eam couen tíoné plusabundat.Q uapropter de Demofthene& Cicerone in hoc quinto huius operíslibro fcripturí, ex ipforü geftís,& Reipublicae adminifiratione, íngeníà utríufcg& mores inter fefe conferemus. V ter uero dícendo fuauíor, Nam illicquocj,quemadmodáü Ion ínq terís omnibus multus& temperans ma p ínter fe comparationem fuit aufus. fuperior'ue fit, dícere nunc quídem fuperfedeamus. uit, Delphiniín terra uís eft,quam Cacilíus homo ín cz le,parum reputans, zdere Demoflhenis& Ciceronis Verumenímuero illud quod dícítur, Teipfum nofce, fi cu» iuf fithaud merità oraculí loco celebraretur. Demofthene uero& Ciceronem cum íamolim eundem fingeret deus,multas ín eorü íngenia fimiles res infecuiffe uídetur: quale eft, quod am bitíofus,quod cíuis dícedo liber, quod ad perícula& bella fortís parum uterqy fuit, Multa com munia funt etíam fortuna, INam duosego rhetoresalioshaud ínuenio, quí ex obfcurís parz uisqy fadiifint tantí, quí ryrannís fe€ regíbus obíecerínt, filias amiftrint, patría fua exularínt,re uerfi(int cum honore, rurfus fugitantes ín aduerfaríor& peruenerínt manus, quí und cum paz tríz libertate(ínt extíncti, uod fi natura dam ínter fe contendant,difficile iudicatu miliores reddíderít. Demoflhenís pater Demo mis honeftusac probus uír fuít, Cognomínatus e quam Athenísegregiá multísd artificibus feruís ínftructam habebat.Quz uero fortunadp uiri utríufqg fic quemadmodá artífices quí^ fitymagis ne moribushzc, an illa geítís eos rebus, fi fihenes(ut Theopompus hiftoricus tradit)in prí ftautem Macheropius ab emu gladiorü, ematre eius dixit Aefchínes,ex Ciylone quodam ob prodítione ex Athenís pulfo,& Barbara mulíere na2 tam fuíffe,ea nefcímus utrum ad uerítate uel ad falfam calumnia orator obíecerít.R elíctus aus temá patre feptennís abundante patrímonio(parum enim alferat à quíndecim talentís)tutoríbus male admíníftrantíbus,cum partím fubriperent eíus bona,partím neglígerent,nec prxcez ptoribus pueri falaríum perfoluere curarent, nonfolum ín patrímonío cladem accepituerum etíam liberalibus artibus quemadmodá decebat imbuí non potuit, Accedebat ad hzc imbecil: lítas corporís,quam ueríta mater,ipfum one rarilaboribus non permittebat,nec pedagogi co» gere,ac uím afferre audebát, Erat enímab initio tenui ualetudine,& ex hoc Batali cognomenium,quod aduerfarrj ín eíus contume autem Batalustibícinis nomen,ín quem o liam frequenter ufurpabant,d puerisilli inditum eft.Fuit b infractum acdiftortum corpus Antíphanes poéta uerfus perfcripfit Alij poctamlafciuorum carmínum fuiffe Batalum tradunt, V ídetur ínfuper quadam ex hís corporís partibus quae honefte nominari non po(Tunt,tunc afud Attícos Bata lusappellata. Argas uero(nam hoc etiam cognomentáü fuiffe Demofthenitraditur)aut ex feríz tate morum illííndítum eft,quod anguem nonnulli poétz Argam appellant: uel ex durítia fer monís,per quam nó medíocríter audítores obtundebat. Eft enim Argas nomen latorís legum malarum quídem ac durarum, Ad oratoríà uero facultate per hunc modà applicuífle animum oratoria anie Demofihenes traditur, Callíftrato oratore caufam Oropiacturo,permagna erat d expe mi applicuerit 3 Getitis. » Facultates. Corpus inbecil lum. Nomina d cora poris uitijs ina dita, Batalhs^ Arg4s. Quomodo ad PLVTARCHI DEMOSTHENES C élatio,cumpropteroratorís famam tunc maxíme florente, tum propter iudici rei per ídtem, T pus fatis uulgatz.Cum ítagy magiftri& pxdagogíaffore ftatuiffent,poftulauit Demofthenes3 pzdagogo fuo utuna fecum duceretur.[lle habens cum publícis míniftrís quí íudícía aperie; m bantfamílíarítate,locum facile obtínuit, in quo puer clàm collocatus federis audíret, Cume jeà lii li die Calliftratus egregie oraffetmagnamq; prabuiffet admiratione fui;gloriam eius Demotihe QU nesadamauít,urpote quem uidebat magna homínü multítudine comítante,inter ínpentes ap. | plaufus magnís cum laudibus domü reducí, Admírabatur itagy illum Demofthenes,(ed multo magis orationís uím poteflatéQ aGmirabatur, ob quam omnía perfici ac mítigarí pofTe cernes bat.Quare omí(lis cxterís difciplinis,ad id unum fefe ipfum comparauit,atqy exercuít,utdicen Ducs[lulij difacultaténancifceretur.Etad eam quídem rem praceptore habuítlfum: quanquá florere qui. tunc maxime Ifocrates,fiue ut quídam aiunt,mercede,propterea quodorphanus elfet; prata: relíocratí non ualens(erat enim precíum decem mínarum)fiue quod Iízí fermone ut efficacio rem cautíoremá magis probauít, Hermippus tamen fcribit fe ín cómentaría quadam fineau: tore íncidiíTe,in quibus fcriptum erat, Demofthene fuiTe auditorem Platonís,magnamá exin de utilitatem ad dicendá fufcepi(Te, Refert etíam Citefibíü apud Calliam Syracufanü& quof dam alíos dixiffe,Ifocratis& Alchidamantís artes clàm habuiffe Demofihenem, ac didiciffe, Vt Ingenijpeci« ígitur per xtatem lícuit, tutoribus fuis diem díxit, multa& ín eos uatíe fübterfugientes,& cons men fub prima: trouerfias iudicatas referre conantes,fcribens,& fe ín his rebus ftudio, quemadmodàa Thuc inuenta, oc« didesinquit,exercens, tandem non fine perículo& induftria fuperauit, A quibus quanquam cafio fivenfise^ exigere quantum fibi(ubreptü erat non potuít,ramen íd affequutus eft, ut audaciam ín dícens lqwnis.^ do& confuetudinem nactus,guítata caufarum orandarti dulcedine famz ac potentíz, flatue: rít prodire ín medium,& ad R'eipublícz certamina fe conferre, Et quemadmodü Orchome: nium Laomedonta fcribunt ob uítandum fplenis morbü ex confilio medícor longíífimis cur Exerdtatio fibus uticonfueffe,atq; exinde habit currendí nactum,poft recuperatá ualetudíne certaminis pertinax aduer. bus intendíffe,ceterosd, uelocítate currendi f uperaffe: fic Demoflhení euenit, prímo neceffi fus non fatisop. tate recuperandípatrímonij ad dicenda ueniffe, atqj ex hoc perítíam nacto ín R'eip, currículis poriumnam 14^ tanqua certaminibus quibufda czeterosantei(fe, Atqueabínitío populi alloquens turbas ftre: ran. pítumtip concionumferre non poterat,fpernebaturi; ab auditoribus, quod eíus oratío confufa D círcuitionibus& fuperfluis argumétís elaborata uidebatur, V oce praterea& língua fpiritu; laborabat;ob qux nó mediocriter turbabatur oratio,nec mens eíus intellígí poterat, Cumitag defperatione quadam harum rerum maerens in Pírzum feceffiffet, íncrepitas eft uehementer Quo monitore à Thrafio Eunomotuncadinodum fene, quod cum eius fermo perfimilís effet Periclí, feipfum ges dendi proderet ob ignauiam atque fecordía, nec ftrepítus concionü perferre auderet, nec corpusad praum inopti certamina prapararet, fed mollitie quadáanímifeipfum abijceret, Rurfus igitur orare agere: mum;item quo fuscum apud populü concidiffet,et confufus domü abiret,afTequutus eft eum Satyrus hifirio, actionem ingrá apud quem cum de fuo cafü(eratenim íllí cum Demofthene familiarítas) grauíter quereretur, tamin[uan] quod fibi ape omní diligentiam tempus adhibentí,& quafi omnes uires corporis ín co mam comma ftudío confumenti,folieueníret ut apud populü nullam ín dícendo gratíam affequeretur: nau ni, tis crapulantibus& índoctís hominibusaures& filentíü à populo praflari, fe uero reíjcíác re pellizpollicitus eft illi Satyrus, fí m6do aliqua fibi E uripidís aut Sophoclís carmína pronuncia re uellet,fe medícíni adhibiturufm.Q uod cum Demofthení placeret,& faceret,fíc uocem eíus & actioneSatyrus emendauit,formauiít,ut non príor Demofthenes,fed alter uideretur.[ntel OH ligens ergo quantum gratíae& ornatus pronuncíatio apta loquutioní afferret, fubterraneülo n Studie exer cum,quiufaqy ad noftrá extat etatem, fibi xdificauít,in quem per dies fingulos defcendens gefti citatio ineredi« acmotum corporís fingebat, uocem exercítabar. Sepe etíam duos uel tres menfes cótinuos ilis. domíínclufus non ceffabat,abrafa parte capítís, ut exeundi facultatem fibijpfi przriperet.Sere mones ínfuper, negocía foris agitata ad fludíü referebat, confeflim fiquídem domü redíens€ in locum fuübterraneü defcendens,res ipfas recitabat,& rationes cur íta feciffetadíungebat.Ser mones etíamin quos fortuna incidifTet, recolligens feipfum, in fententías& períodos reduce bat,omnigenis Córrectionibus& renouido,quecungy uel ipfius ad alíos,uel alíorutm ad ipfum dicta extabant. Atq; ex hoc putatus eft non multum natura& ingenío, fed labore& exercítas Ingenióneplus tione ualere. Huius reifignum uidebatur,quod non facile reperíebatur quí Demofihenem ex andocirina wa» tempore dícenté audíffet, quem etíam fepe populo nomine compellatü cum federet ín con: M luerit bim. cioneafTurgerenoluifTe conftabat,nífirem de qua dí&urus erat íam antea cogítaffet, Quod& T fuifie. alij qGidam tuncclari uiriítrídebant& Pytheasaliquandoínquit,Demofthenis enthymemata lucernam Pi ^c—n67-5.0.5-55rz es] PME x Au. og lis [i4 Íís LEONADO ARETINO INTERPRETE. 516 5 lucernam olere, Echuíc quídem non fíneamara cauíllatione Demofthenes refpondens, quía noneorundem tíbí& míhí, ínquít, lucerna confcía eft, Alijs uero non penítus inficíabatur, fed necomnino fcripta,necomníno non fcríptaab fe díciaffeuerabat,quanquam populare ho mínem effe debere dicendi ftudium índicabat, Giratía ením placendi& ínferuiendi populo elo quentiam comparari, Negligere autem ftudíum eloquentíx,eoru m eífequi domínari populo quxrunt.Non ením fuadendo, fed cogendo per uím operam dare. Timídum autem fuiffe Dez moflhené ín dícendo ex tempore,illo quoc probatur, quod Demades orator fxpe ex tempo reaffurgens Demoftheni índígenti opitulatus eft, Demofthenes autem illi nunquà. Q uomo do ígitur(dícet quifpiam) Aeíchines audaciffimum ín dícendo fuiffe Demofihenem affirmat? Quomodo Pythoni Byzantio aduerfus Athenienfes inuecto folus tefpondit? Cu uomodo ad^ uerías Lamachum Myrrhenxumlaudes Alexandri& Philippi quas fcrípferat Olympiíz recí2 tantem,& in eís multa contra Thebanos& Olynthios dicente, affurgens,& quanta bona The bani& Chalcidenfes Grzcia feciffent ex hiftoría& probationibus oflendens,& contrà,quám multorum malorum caufa fuiffent affentatores Macedonibus blandientes fubiungens, fíctan dem audientes cómouít,ut Lamachus ipfe ob timorem clàm aufugereteSed uídetur hic uir mo rem Períclis ín hac parte imítatus,non facilíter nec de omní read dicendum profiluiffe, fed ma tutitatem quandam utautorítate tueretur, obferua(Te,& ob hoc non temere fortunz& tempo riexíftimationem fuam committere uoluiffe, Nam audacíx quidem plus habuit, quàm fcrípta eiusoftendant,ut Eratofthenes,& Demetríus Phalereus,& Comici quídam probare uidetur: quorum Eratoflhenes tradit ipfum ín dicendo nonnunqua ueluti furore quodà correptü dez bacchatü fuiffe: Demetríus autem quodáloco immaneillud iufiurandá iuraffe dicit, per terrà, oer fontes, per amnes, per undas fluentes. Comícorum uero alíus fezozpiteav, quafi dicas, uerba uelut fafciculos uoluentem,ipfum nomínat, Alius antítheta cauillans fic, Recepit ut acce pítquod hoc uerbo admodá ufus fit frequenter. Nifi forté ad ora tíoné pro Halonefo Antípha nesallufitiín qua non capiendam fed recipiendam eífe à Philippo Halonefum fuadebat. Om2 nesíuí temporís oratores fine controueríía fuperauít,prater unum Demadem,quem natura B liíngeniofretum infuperabilem fuiffe;& preftitiffe Demoftheni omnes fatebantur,cuíus in di cendo curam& apparatum,jlle extemporali dictione referebat. Arífto Chíus ín hifloría retulit quoddá Theophrafti íudícíüi de oratoribus, Dícit enim T'heophraftü rogatum qualís fibí ora« torDemofthenes uíderetur,refpondiffe, dignum cíuitate Athenarü fibi uíderi.Subinde qualís Demadesinterrogatü,refpodi(le,fupra Athenas,Idem philofophys fcribit Polyeuctum Sphez tíum unum ex his quí tuncín Repub. uerfabantur,folítum eíTe dícere,maximum fui(Ie orato rem Demofthenem, fed plurímá uim ín dícendo Phocíonem habuiffe, multas eum fententías paucis uerbís complectí folitum, Quinetiam ipfum Demofthene quotíes affurgebat Phocion ab eodiffentíens, familiaribus dícere confueffe, dictorum ab fe fecurím afTurgere. Hoc tamen íncertum eft,utrum ad uim dicendi,uel ad integritatem uítz& autorítatem Phocíonis Demo flhenesteferebat,Plerundq; enim probatus uír& fidem apud populum habens,uao uerbo uel nutulongasaliorum orationes fuperat. A duerfüs impedimenta quibus laboraffe Demofihee nem fupra diximus, hzc(ut Phalereus Demetrius fcribit) temedía adhibuit, Refert enim fe à Demofihene ipfo íam fene audiuiffe,hafitantíam lingux confectis ín os lapillís emendaffe,uocem autem currendo& fcandendo ínter pronuncíandum exercuiffe,dum orationes uerfuscp contínuo denfod fpírítu proferret: habuiffe domi magn fpeculum, ad quod feipfum uidens geflum formaret, Dicitur cofugíenti ad fe cuidam narrantíty plagas accepiffe, cum patrociníü eius imploraret, refpondiffe, A tenim ex hís qua tu narras,nihil perpeflus es, uod cum illealz tioriuoce& indignatione quadam clamaret, Nihil ego paffusc T um Demofthenes,uocem,ine quitaudío iniuríam paffizputauírením ad fidem faciendam plutímum attínere, fi quampluti2. mum uocem íntendiffet, Er multítudíni quide eius pronuncíatio uehemeter placebat, polítíorí busautem homínib. figment& quoddáleue ingenerofumép uidebatur,ex quorü numero Dez metríusPhalereus eft, Refert Hermíppus cum effet quefitum ab Aefione,dgfuseríoribus ora toribus,& qui fuz aetatis fuifTent,quíd ipfe fentiret:díxilTe;admirabile ín illis ornatum maíeftatemi dicendi cum ad popul&loquerentur,fuifTe,fcríptatamen Demofthenis multum catterís antecellere, Quanquá uero ex le&tione oratíonü fuarü durus quíde& aufterus Demofihenes uídeatur,tamen& ioco nónunquá ufus eft,uelutiaduerfus Demadé,cum ílle díxífIet,me De: mofthenes fus Mineruam:at ífla, inquit, Minerua nuper ín adulterio deprehenfa fuit, y urfus aduerfum quendá Ferreum nomine quide furto fufpectus erat, cumille uígilias& lucubratíoe R 4 Cautusin dicet do, idcirco tiit dus babitus. Grandloquen tiaeg: quiddant itt oratione tua nidum fupeva bund;. Quos dicendo reforuidauerit Nature uitiaut mepdarit; ubt 1.: labor c2: induz slria fignifieda tur. Protntutojatio pluribus non fa tis approbata, oci, PLVTARCHI DEMOSTHENES T C nesDemoflhenis ín iurgío carperet,Scío,inquít Demofihenes,tibi moleftum fuiffe quodegg ll lucernam per noctem habuerim; V os autem uirí Atheníenfes nolite íam admírarí pluríma fur ta in hac urbe comítti,cum fures quide ferreos, paríetesuero luteos habemus.Sed hzclícet plu: | rain hocgenere poffemus referre,omíttamus. R'eliquos autem eius mores ex rebus geílis con Ad Rép.quan; templemur, Contulít fe ad R empublíca fub tempus Phocenfis belli,ut& ipfe dicít,& ex Phi; do acceferit, lippicisorationibus deprehendi poteft, quarum alíz íllís íam rebus tranfactís natae funt,alíe ue; roícilícet uetuftíores proxime ea negocíaattingunt. Conftat autem duos fupra xxx. natüan: Nolá ex caufa nosfuiffe quando Midíam accufauit,quo tempore necpotentía nec autorítate alíquam inRe: Midiana excus. publíca habebat: íd&p ut credo uerítus,pecuniía accepta ab accufatione deftítít, Neq enim beni fs gnítate aut magnítudíne anímí íníuríam contempfit,cum effet pertínax& pronus ad ulcifcen dum, fed cum uíderet nó effe potentíx fuz uirum diuirijs, eloquentía& amícorü copia fufful: tum euertere,concelfit medíatorü precibus. Nam pecuníaílla quam ob deferenda caufam acce pítnon miht fatís ualuiffe uidetur ad acerbítaté eius obtundend, fi fuperare poffe credidiffet, Gloria, INactusaute ín IRepub.matería uberem& honeftà pro Girecorü libertate aduerfus Philippum, & in ea przclare decertans,confeftím nomen& gloríam affequutus eft.Nec folum ut difertus, uerüetiam ut fortís uír fufpíciebatur,ut admíraretur ipfum Graciía,obferuaret Perfarü rex,plu ríimusapud Philipp fermo effet,cófiterentur aduerfari] fibí aduerfus przclarü uirum effe cere tamen, l'aliaením Aefchines& Hyperídes de illo dixerunt.[tag; difcernere equíde nó ualeo, Conflantiacon qua ratíone motus fcribat Theopompus mutabilís& ínconftantís aníimí Demofihene fuiffe, tra. fentcrtióm. nec eifdé rebus, neq; eifdem homínibus fatís longum tempus utí potuíffe, Conftat ením quas Tbepompi. EKeípub.partesabinitío fufcepit,in eísufqy ad finem conflanti(fíme perfeueraffe, nec folum ín uíta non mutati,fed ipfam uítam ne mutaretur abíeciffe, Non ením ut Demades, qui mutatío " nem fua ín Repub.excufans, díxit fe fibí quide ipfi contraria fepe díxiffe, Reip. auté nunquá, Necut Menalopus,quí aduerfus Callí(ratü rem gerens, fxpe uius pecunía dícere folebatad populi: Vir fané ínimicus eft mihi, tamen Reip. uíncat utilitas, Sed ut Nicodemus Meffeníus, quí Caffandro príus fauens,deínde cum Demetrío fentiens,non, inquit, fe cotraría dicere, fed D bumnecactioné unquá deflexit, fed in uno atqj eodem límite ufq;ad finem perfeuerauit, Pas nztíus philofophus oftendit ex Demofthenis orationibus plerafcy íta effe fcríptas, quafi folaho neítas per feipfam fit expetenda, ut contra A efchínem pro Ctefiphonte,ut contra Ariftocratt, utdeímmunitate aduerfus b.eptinem,ut ín Philippicis quibufda,in quibus omnib, non ad uo: luptatem aut utílítaté cíues hortatur, fed ubiqy fecuritati& falutí honeftate& gloríaanteponit, Q uod fí generofitatí eius in dícendo& propofito in R epublíca, uírtus bellica& íncorrupta actto refpondiffet,no cum Mirocle& Polyeucto,& Hyperide, fed cái Cimone& Thucydide Kon omnino€ Pericle foret merító collocandus.NNam Phocion quídem unus ex ijs quí temporibus Demo: incorrupta uita flhenis fuít,licetnon probati Reipublicae partem fequutus, fed ad Macedones ínclinari uifus, fiit;quanquam. tamen per fd: titudine ac íuítitía nihilo ínferíor habítus eft Ephíalto,aut Címone,aut Aríftíde, oratio plemm Sed Demofthenesipfe necbello fortis(ut Demetríusait)necaduerfus corruptelas pecuniarum phlofophem| omninopuruserat,fed à Philippo quídé non accipíebat,d rege autem Perfarü accí piebar. Itag gre fe feret... laudare maiorü facta poterat, fed;'nequady imítari, cum oratores quídé fui temporis, uno Pho: cione excepto,non foli eloquentía, fed uíta quoqy fuperauerit, V ídetur autem Demofthenes n Libcrias dicii magna femper fíducia ín concionibus fretus, libertate reprehedendi maxime omníü exercuíf: mii fe.Scribit uero Theopompus,iuffiffe aliquando Athenienfem populum Demofthení ut quen d dam accufaret,at illum recufaffe. V t ergo aduerfus eum reclamatío populi, quemadmodü con fueuít,facta eft,furrexít Demofthenes,& inquít: Vos me uírí Atheníenfes confultoré habetís Autoritatisin etiam ínuiti,calumníatore uero necfi uelítis quide, Pracípui potentatus eíus actio in Republ, Republ. exciie fuit cum Antiphonted populo dimíffum ipfe perfequutus cepit,& confilio Areopagi íudícan pita. dum tradídit.Necuerítus eft quod populü in hocoffenderer, fed ipfum conuincens promífiffe Philippo nazis ncenfurü, fummo füpplicío utafficeretur obtínuit, Theorída etia uatidicá fce mínà cum alía multa comíttentem,tum feruos ad fallendum inftítuenteé accufauít,& mulciauit morte.Dícitur oratíoné illam,qua Apollodorus contra Tímotheü ufus eum debiti couicit,De« Orationes que mofthenem fcripfifTe, quemadmodü alías oratíones Phormioni& Stephanío fubminiflrauit, falfo ipfius no» Pro quibus merító infamía fubijt, cumueluti ex gladíatoría taberna uendere pugiones quibüs minc arcunfe» fe inuicem confoderent aduerfaríj,uifus fit, De publicís quoqy orationibus illa qua eft in An: runtur, drotíonem,ítem qua ín Tímocraté& ín Ariflocratem, alíjs(unt fcripta, Ipfe nondum per id l tempus idem femper,uíctoríbus fcilicet parére;utilíus effe: fic Demoftheni licet dicere, Non enímuet«: A t3 Jm Am e Pel pesijeul(M3 ws"XE tc O^—- FF£q9em 098 0 090"098 -— "p AS—— Ésh^W—34—^——— Quà PA— F^ D -" ih—Qà wc. dA MEE 79 V v—S wm LJ "M VW Ao o- 3" TU."s ue Cc WS—-— 7" WB——w 09 wa* Ww)— m Ww LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 317 A tempusad Remp.fe contulerat, V detur enim xxvij.aut xxvítj, fuae zetatís anno orationes dí díffe.Namquz eft aduerfus Ariftogitone,ipfe orauít,& quz eft aduerfus Lepti nem de ímmu nitate, Ad quamactíone defcedít gratía Ctefippí Chabrio filij, ut ipfe idem affirmat,matre pue r(utquídátradunt)fibidefponfata.'NO tamen eam uxore habuít,fed cuidam Samia fe coniun xitut Demetrius Magnefius ín fynonymis fcribit.[Nam oratío illa quz eft cotra Aefchíne falfze legationis, incertü eft an orata unqua tuertt; quancf afferat Idomeneus, trígínta folà fuffragijs exceptis,abfolutü fuiffe Aefchíne,Sed non uidetur id uerym, ut ex utríu(g oratíonib.ín caufa Ctefiphontis fcriptis coníectarílícet, ín quibus nulla meniio buius íudicij necy clare neqg obícu re habíta eft. Sed haecalij folertius dijudtcabunt. Propofiti autem Demofihenis ín Remp. etía ín pace perípícax eratomnib, Philíppí conatibus przcípue aduerfarí; cuncta ením eius coepta patefaciens ac redarguens, mentes Atheníenfid in rege accendebat.Quare apud Phílippá ma» gnuserat de Demolfthene fermo:& quando unus ex decem legatís ín Macedoníà peruenit,liz cet fingulos audíret Philippus,tamen maíorí cum apparatu& diligentía Demofthenirefpons dit.Inalijsauté honoribus non fimiliter eum pratulít,fed& Aefchine et Philocraté magis com plexus eít.Itac; laudantibus poftea íllís Philippá ut eloquentiffimü et pulcherrímü,ac feftiuum & promptüad potum,coactus eft Demofthenes cauíllarí,quod partím fophiftz, partím mulie rís,partim fpongíz huíufmodilaudes effent,imperatorís uero nulla ín eis effet commendatío. Sed cum ad bellü res inclínaffet, Philippo quiefcere nequeunte, Athenicfibus uero per Demo fihené írrítatis, prímo ín Eubceam per tyrannos Philippo fummiíífàm Atheníienfes cóocítauít, quó illi trafeuntes Macedones expulerunt. Deinde Byzantíjs& Perínthijs à Macedonib. per id tempus laceffítís auxilia ferre perfuafit,obliterata memoría eor& quz bello fo cíalí utraqy cíui tas gelferat,Pofthac ipfe legatus abíens monendo& cohortando omnes fermé gracas cíuitáz tesin Philippü conuertít,utforet numerus copíarü peditum quídem quíndecim, equítü uero duorü millía,abíqg urbanis copíjs cum flípendior& coducto milítí fatís, Vbi queadmodü Theo phraítus fcribit,cum focij tributi fummá definirí poftula(ent, Creobulusbellí dux refpondit, belli menfurari nó poffe. Erecta igitur Grrecía ad futurü belli exit, Euboea, Achaía, Coríntho, Megaris,Leucadía,Corcyra fimul confoederatís,maximü reftabat Demoflhen i opus, Thebas p notüfcilicetaggregatio ad comune focíetate,Habebant ením Thebani regione A ttícze uicína, & gloría milítarí maxime omníü Circorü per íd tempus florebant, Caterü difficile uídebatur Thebanosín Philípp& concítare poffe,deuinctos ob eíus recens beneficii Phocenfi bello accez ptum:accedebat uícinítas,qua(ut fit)cotentiones& fimultates ín3er cíuítates pepererat, Sed lí cet his dífficultatíbus obfíftentíbus,tameé cum Philippusob ea quz circa Amphitfam profpere gefferat elatus,fubító Elatía inuafit, l'repídantíbus Athenienfibus, nec ullo fugeeflü afcendez reaudente,fürrexít Demofthenes,& ad Thebanos couertendosanímos perfua(it.Deínde ipfe cum quibufda alijs legatus ad Thebanos míffus eft. Mifit etíà Philippus, ut Marfías ínquír,&C Amynthá& Clearchum Macedones,Daochum,& Theffala,& T'hrafydzum contra Demoz flheneapud Thebanos conaturos. Et utílítas quídé non latebat Thebanos,fed bélli íncomoda ante oculos uerfabantur, recentibus adhuc Phocenfiüi uulneríbus, Sed oratorís uís(ut ínquít Theopompus)iram mítigás, X mentes accendes,ad honefigre& gloría animos traduxit, cxterísuero refpectibus tanquátenebras infudit.[taqueilli uelut Sirore quodàá correpti poft Demo rabilis c» clo. flhenem properarunt. Tanti uero momenti hoc praclarü oratoris factum rebus attulít, ut con. riofa. feflím caduceatoré míferit Philippus ad pacem depofcenda. Nec folum duces bellí Demofthez ni parebant, fed& magiftratus l'hebanorü eíus íuffu non mínus dj Athenís conciones admíz ní(lrabant, Amabatur ením apud utrofqy,& plurimum poterat, nec ímmerító neg; índigne, ut Theopompus oftendit. V er& fortuna aliqua,ut uídetur, libertati Cirecorü finem imponés, Dea mofthenís confilijs aduerfabatur,multadgy erat figna futuri euentus,inter qux refponfa Apolliz nís& Sibyllina carmína círcüferebantur uetufta,pugnam apud T'hermodonté praedícentía:^ fortune logis Dij faxíntne Thermodontiía pralía fpectem, Ní celfa librer nube uolans aquíla, ' Ferturautem Thermodon effe fluuíolus quídam apud nos ín Chzeronea fluassfn Cephífum tun rcijcit. amnem: fed nos hodíe nullum habemus fluuium íta uocítatum, Credímus tamen coníectura quadam Hamona apud antiquos Thermodontem appellatum fuiffe, fluít enim íuxta Hes raclium, ubi tunc Grací caftrametati funt. Coníectamur autem, quod ex illa pugna fanguís ne& cadaueribus repletus fuerít,appellationem commutaffe. Durís uero tradír non effe flus uium Thermodontem, fed cum tentoríum quoddam ín caftris figeretur, repertam fuiíle ftatuam lapideam paruam cum fuübfcriptione T'hermodontís tenentté Amazone m uulneratam: R 5 Rurfun de con flattiain Rep. VisWicendi mis Inclinationen repetitamid fa Fuga turpis, Ciuitatt Gres eiczon[piratio PLVTARCHI DEMOSTHENES C quapropteralíud etíam oraculü fic pugnam ad Thermodontem canít: Heus beus Thermodontíacz mane pralíacorue, Suppetethumani corporis efca tibi, Hac ítag; ut fe habeant perfcrutarí diffícileeft.DDemofthenes Girecorum armís ac tanta& tam prompta uírorü potentia confifus,nec mente adhiberi oraculís,neq; uatícinía exaudíri permi: lit, memorans Epamínonda& Períclem illa femper formidinis& ignauíz uelamenta putaffe, & hucufg uirfuít egregius.Sed cum ad pugná deuentü ef, oblítuseorum ad qua cxteros aní mabat,turpíter abieciís armís flatim aufugit, nec uerítus eft fuperfícriptionem clypei(ut Ínquit Pytheas)in quo liíterisaureis CPC AME AREA 7vy*, íd eft bona fortuna. Philippus ígitur uido ría elatus& in cadauera ceforum uinolentus ílludens, cecinit principíü decreti Demofthenis, inpedes díuidens hoc modo: Demofihenes Demofthenis Pzaníeus fic ínquit, Sed pauló poft ad íe reuerfus, XX magnítudine perículí per quod uno tempore de imperío fimul ac de uíta cer» tare coactus fuerat, contemplatus, oratorís uim poteftatemd, per quam ad tantum dífcrímen compulfus erat, perhorruit, Penetrauerat huíus bellí fama ufqy ad Perfarü regem, Ícripferatay ille ad 5atrapas,ut pecunias Demofibenitraderent,ei parérent,ut Macedone coercere d Gra cis rurbationibus ualeret.Hacpoftea deprehenfa funt ín epiftolis quas apud Sufas Alexander ínuenit,in quibus etíam modus pecuníarü Demoftheni tradendarü erat expreffus, Tunc ergo accepta prziit] clade,oratores quí per contrariam factione Demoftheni aduerfabantur, ín eum affurgentes,alíus alío modo ín iudicium traxerunt,d quibus populus non folum ipfum abfol uít,fed etíam in honore przcipuo habuit,Itaq; cum offa illorüi quí ín przelío cecíderant,ex Cha ronea delata tumularentur,cómi(fum eft Demoftheníut publíca oratíone eos laudarer,Popu: lus enim rem nongrauíter ferebat, quemadmodé multís& tragíce propemodü Theopompus Ícribit, fed ad hec ducem confiltj honorando ornando&, fatis declarauít,confili) bellí& fufcepti nondá fe peenituilfe.Oratíone igitur Demofthenes quíde dixit, fed decreti publici, quod pa» rumaufpicatü genium fortunamá fuam putaret,nullum ipfe nifi per amicos zdídit, tantífper dum animü mortuo iam Philippo recepit. Mortuus eft aute Philippusnon multü poft uictoria in Chxronea habia; hoc figníficauiffe oraculum uidetur ultímo illo carmíne cum dixit: Hlet uictus; uictor intertjt. Cognita Demofihenes Philippi morte,cum populü preoccupare uellet,latus ín fenatti uenit, per fomnum.fe uídifIe affirmans maximü quoddam bonum Atheníenfibus futurü: nec mule to poftaderantDhilippiíinterítü nunciátes.Statim ergo facra díjs ob ea qua felíciter nuncíaban tur fecerunt, Paulaníz cezona decreta. Proceffit uero& Demoflhenes corona& fplendida uefte,feptímo die poft ínterítü filíaeutínquit A efchines,eíus durítíem,& odium natorü accus fans;ipfe uídelícet ingenerofus& mollis, fí humanitatis& amorís índícía fletus& lamentatío nes elfe putabat,leuiter autem& indolenter ferre improbabat, Ego autem ob ínterítü regis íta moderate uíctotía freti coronandü aut ímmolandü nunquam cenfere, INam& odibile& ínge nerofum eft,quem uíuum coluerís& cíuem effecerís,ab alío necatum effe ímmoderate lzetarí, & exulare, Quafi abíqy facinore perpetrato. Quod tame relictis domefticis lachrymís,que R eis publ.utilia erant Demofihenes fecerítcómendo,& magnianímieffe iudíco,femper ad R emp. refpicientís& pofiponentís dome(lica, dum dignitate tueri, quàm hiftriones ,reges& tyran: nosreprzfentantes ímítarí mauq!t,quos nec flere, nec ridere, interludos ex arbítrío fuo uide mus,fed tum cum uel argumentá uel comacdía íuffit.Praterea fi eos quí ín dolore ferendoani mumabícíunt,non defpicere decet, fed rationibus contra dolore íuuare,& animá illorum coe gitatione melíorá alíqua cofirmare,& uelut oculis laborantesaciem à lucidís& repercutientie bus uífum coloribus, ín uírídem autmolliore alíquem íntendere ubere: unde quafo confolae tío rectius ducatur,quam fi laborantís patríz mala, malís fuis permífcédo melioríbus rebus de» teriorü fenfum aboleamuscFzc diximus ídeo dígreffi paululüi, quia ínfle&í quofdam comoue rip ad miferatíonem Aefchínís uerbís uidebamus.C íuítates Graecíz poft morte Phílíippi De« mofthene autore rurfus confpírauere. Thebani prafidium regís aggreífi multos necauerunt. Athenienfest;dfrendum Thebanis auxilium fe prepararunt, Demofthenes fuggeftum tene bat,& cunciaex illius decretís agebantur, Scripfit etíam prarfedtísregís Perfarum quí ín Afía erant,utbellum aduerfus Alexandrum mouerent, puerum& ímbecíllem appellans.Sed cum Alexáder cum exercítuín Boeotíam ueníffet,fractís Athenienfi& anímis,& Demofthenis ardo re extincto, Lhebaníab Athenienfibus defetti,& per feipfos pugnare coacti urbe amiferunt, Magytoinde Athenístímore exorto,miffus eft Demoflhenes una cum alíjs quibufdam legatís ad Alexandri; quí cum Cítheronéadufg; profeáus effet, reuoluens fecum Alexandrí iram, & eum dE Mu. uà.u EN dil. will uie uMy— sa— liio uunc un dium RT ln LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 518 A&eumformidans,defertalegatione retroceffít.Sed Alexander flatím mifit ad ciues depofcens dos decem,ut Idomeneus& Duris tradunt:utautem alij plurími(criptores,octo oratores,[es i mofthenem,Polyeuctum,Ephíaltem,Lycurgum,Míroclem, Damona,Callífthene, Charídes mum,Quo ín cempore ferunt eam fabulam qua eft de lupís& ouibus& canibus, Demofthes nem retulifle,cíues quí cum eo poftulabantur canibus pro populo certantibus, Alexandrü ues rolupoaffimilans, Praeterea ut mercatores, ínquit, uídemus figna circunferentes modica trítí» cíparopfide magnos uenundare aceruos, fic ín tradendis quí petuntur cíuibus, uofípfos tradí tis, Haec Aríftobolus Cafandreus fcríbit,Confultantibus ergo Athenienfibus, nec quó fe uerz terent Ícientibus, Demades pactus mercede quíng; talentorü,legatíonem pro illísad regem fu fcepít,aufusid quod uel eius amícítiz fideret, uel quod plenü íam illum, cedéque, tanquam leo nem,faturum fe ínuenturü fperabat.C)uí tandem& apud regem quod petebat obtínuit,& eí ciuítatem reconcilíauít, Abeunte ígitur Alexandro, Demades ac cateri Alexandriamíci plurí mum Athenís poterant,Demofthenís potentía omníno fupprefTa, quanquá haud multo poft; Agide Spartíata res nouas molíente motus alíquis Athenis fuerít, fed flatim refrixit, Athenien fibusoperam míníme nauantibus Agide oppreffo,& Spartíatís confractis, Per íd tempus agí» ) tata eft contra Ctefiphonte accufatío,fuerat ením dies dicia fub Charonda praetore parum an^ | jJ te Chzronícá pugnam,[udicata eftrautem caufa poft annos decem, pratore Aríftophote, Hoc eft iudicíá illud famofum ut nullum alíud ex publícís, cum propter orator excellentíam, tum : propter íudícum magnanímítatem,quí accufatoribus Demofthenísper íd tempus in R epub. maxime potentibus nequaquá gratificatí funt,fed ita praeclare abfoluerunt,ut quíntam calcua lorum partem Aefchines non ferret. Aefchinesergo in exilium eíectuscírca R hoda& loníam |. d rhetorica docuít, Necmultó poft Harpalus Alexandtá ex confcientía rerum male admíniftraz A tarum, ex íraregis qua contra amícos defzuíre confpexerat, fugiens ex A fia Athenas perue nít.Quicumadpopulá fe contuliffet,& cum nauibus et pecuníjs eorum arbitrío fummitteret, ; alíj oratores ad pecuníasrefpicieres aduocati Harpalo erant, fuadebant&p populo ut fupplícem | reciperet;tutareturQp, At Demoflhenes prímo repellendá effe homine,& cauendü ne per eum | bellum fufcítarent, ex mínime íufta caufa fuadebat, Paucis uero poft díebus cum pecuniz& | B uafainfpícerentur, uídenseum Harpalus opere barbari cuíufdà uafculi delectatü, formamág |.&artificium dilígenti(fime contemplante,iuffit ut uas appenderetur, Admírante uero Demo flhenepondusaurí,& quantum traheret poftulante,arridens Harpalus,talenta,inquít,uígíns titíbitrahet,atqy íta noctu uas cum xx. talentís Demoftheni clàmamíttit. Erat Harpalus(ut uíz detur) callídus homínis aurícupidi per oculorí motum mentem dígnofcere, non enim reftitít Demofthenes,fed largitione percuffus,quafiarce prodens,Harpalo conceffit.Itaqy cum poftea derecipiendo Harpalo agitaretur,lana& uittís collum círcüfarciens,in concione proceflit:tufz fusiy dicere renuit, quafi gulae morbo loquí impediretur. At uíri urbaní qui aderant, rem íntelli | gentes,rídebant,non gula morbo,fed aurí per noctem conftríciüi uocem perdidiffe Demofthe | nem clamítátes, Ob eam corruptelà pauló poft apud popul& patefactam,cum né? excufatíone Demofthenís fufciperent,nec dicente audire uellent,fed fumma cum índignatíone cumultuaa rentur,furgens quídia ín illum cauillans, Q uíd,inquit,uírí A theníéfes, eum qui uafculühabet,—» nonaudietíscStatím igitur Harpalü expulerunt, V erítiautégeratío pecuniarü ab oratoribus acceptarü à cíuitate repofceretur,inquifitione habuerunt dilígente, perfcrutati edes cunctorü, praterqui uníus Callíclíis Arrhenidae. Huius ením,quod nuper uxoré duxerat, non permifez runt Athenienfes,ut Theopompus fcribít,domü ín qua noua erat nupta perquírí.Sed Demo: fihenes obuia íacedes ad populü tulít,ut confili Areopagiítarü de ea re cognofceret: d quibus cum ipfe ín prímis condemnatus quínquaginta talentís,& ín carcerem ductus effet, partim íu2 dicrj grauitate, pattím(mbecillítate corporís, cum carcerem ferre nequíret, clàm aufugit, alijs | quidem íd ignorantibus,alíjs autem latendií facultatem illi offerentibus.Et dicitur illa fuga cum | nonlongeab urbe effet, uideretip aliquos aduerfz factionis homines poft fe currentes, occule, | tare prímo fe uoluiffe:deínde ut illíbenígne appellantes uíatícü offerebant,assffblabantur;, ingemuítille magis,& ínquit:CQuuomodo fieri poteft ut non grauíter feram hanc cíuítaté relíns quere, ín qua inimíci tales funt,quales ín alía reperíre amícos dífficileeft? T'ulít aute exílía graa uíter ín Aegína& Troezene mora trahens,& ad Atícá cum lachrymis refpicíés uoces emíte memp.non a4. tens íngenerofas.Ferunt etíá dum fugeret refpexiffe ad arce,ac dixifIe: O Pallasurbiíü cuftos, cundz adolcfcz - ae NP——"9— 9 Lu nbi i cd jce cut tribus ínfeftiffimis beftijs delectaris,noctua, dracone,€ populoz'A dolefcétes etíá fe adeun2 tibuDemoftbe tes monere folebat,nead Remp.fe coferrent,affirmás,(i dua effent uíz ab ínitio propofiteuna wes fuudebaz. C Fortiter obit, PLVTARCHI DEMOSTHENES quae ad Remp.altera qux ad ínterítü aperte ferrent, e(fent& manifefla illa quz gerentes R efp, fubire oportet,formídines,inuidías,odía,calumnías,fimultates,cotentíones,certamina, illà po: tius electuros e(Te homínes,qua ad ínterítü ferret.Eo exulante obijt Alexander, cuíus cognita morte,rurfus cíuítates Cirzcíz confpirauerunt, Antipatro ín Lamia urbe à Leofthene fortiter obfeíIo.Pytheas ígitur orator& Callimedon ex Athenís profugi Antipatro adhzferüt,et cum amicis€ legatis eius círcüeuntes cíuitates ín fíde cotínere adnítebanrur, D emofthenes uerole: gatos Athenienfíü quí contrà mittebantur fequutus eos íuuabar, fuadens ubíq; ínfurgendum e(Te aduerfus Macedones, eorumQ domínatü depellendü, Et ín Arcadia quide etíam íurgium quoddiinter Pytheam& Demofthene fuiffe fcribit Phalereus, illo pro Macedonibus, hoc pro Cirzcís in concíone dícente. Quo ínloco cum Pytheas dixíífec, ut domum ín quam uenalelac importatur, malum alíquod habere putamus,fic cíuítatem neceffe eft morbofam effe, in quam AthenienfiG iueratlegatio.R etorfit Demofthenesid exemplá,quod& lac uenale pro fanítate zgrotantíü ímportaretur,& Atheníenfes pro falute ciuitatum adeílent.Q ue cum Athenís re nuncíata fuiffent,adeo grata fuerunt,ut flatim ipfum ab exílio reuocarent, Damon Pxaníeus Demofthenis nepos deeíusreductione ad populü tulit,populusi fcíuít, míffac eft nauís una longaín Aegína íllum aduectura.Profecti obuía magiftratus& facerdotes cuncti, cíues etíam alij ete fufcepturi gregatím exiuerunt. Qua die fcribit Demetríus Magnefius Demofthenem fxpiustetendiffe manusad coelum,quod przclarior quàm Alcibíadí fibí reditus ín patria fues rit,perfuafis cíuibus,non coactis, Mulctam uero aduerfus eum ínflictam, neq; ením remiíttere illam lícebat,ín aram louís conuertendá flatuerunt. Confueti fiquídé ín fefto louís Seruatorís pecuníam pro ornanda ara conferre, ad hoc perficiendum quínquaginta talenta Demofihení ftatuerunt, qua erat poena damnationis fuz,[Non tamen multum tempus patría fretus eft, fed haud multo poft redíti,rebus Girxcíz confractís, Maio quidem menfe pugnatü eft apud Cra: nonem,[uníioautem prafidiüi acceperunc.Iulío deinde morte obíjt Demofthenes ín hunc mo: dum.Cum nuncíatum effet Antipatrü&& Craterum Athenas aduentare,Demofthenes& qui cum íllo fentiebant,urbe profugerunt: populus autem autore Demade, capítis eos condemna uít, Quibus uarie dí(perfís, mifft ab Antipatro fatellites eos perfequuti funt, Prínceps fatellitü erat Archías quidam Phygodotheras dictus:hunc uero Thurium nomíne fuifTe fama eft,acto: rem tragcediarü, cuius difcipulus fuifle traditur Polus ille Aegíneta, quicatteros omnes hifitio nes fuperauit. Flermippusautem Lacriti rhetorís difcipulum fuiffe Archíam dicit: Demetríus uero Anaxímenís familíarefui(Te tradít. Hícergo Archías Hyperídem oratorem& Arifloni cum Marathoniü& Hímerxum Demetri] Phalereí fratrem,quí ín Aegína ad Aeací templum confugerant, per uím detractos ín Cleonas mifit,ibig; ab Antipatro necatí funt, Hyperídis ín fuperlingua euulfa.Inde cum audifTet Demofthene ín Calabríam ad templum Neptuni cone fugi(Ie,nauígans illuc cum fatellitibus fuis(Thraces hí erant) templum ingreffus eft, ac primo fuadere Demofthenicoepít, ut und fecum ad Antípatrü pergeret, nihil moleftum ab illo perz peffutus, D&£mofthenes ea nocte per quíetem uífüs erat cum Archia tragoedijs ín theatro certa re,& cum íllum fuperaífet, tame defectuapparatusab íllo uíncí, Ita; Archíam tunc multahu maníter locutü íntuens,Níhil eft Archía, inquit, quod conerís, necením ín fcena míhí unquá placuiftímímus,neg nuncperfqadebís legatus. Cumqy Archia haec audiens fe per uím detra: curum effe díceret,tande, inquit, Macedoníca oracula aperuifti,nam príus quidem tanquá hi firío fimulabas, Verum age,parumper expecta dum pauca domefticis fcribo. Exc fatus ín inte riorem templi parte concefTit,captodp libro quafi fcribere uellet,calamü orí admouír,ac mordie cus teuuit,ut ín cogitando fcribendoà facere confueuerat: quod ubiper aliquod fpatiü feciffet, demáü uefle fe tegens caput ínclinauir, Satellítes qui pro foribus adftabant hzc íntuentes,uelut timidum ac uecordem Demofthene írrídebant, Sed Archias ipfum adíens ut affurgeret cohor tabatur, repetens illa priusab fe dicta, fore fcílicetut ab Antípatro humaniíffime fufciperetur. Iam Demofihenes fenferat uím ueneni uítalibus ímplícita, itaq; aperiens caput Archíadp proe Ípíciens,norfgzeeuertes me,inquit, Creonte illum agens,& hoc corpus ínfepultü abijcíes. Ego aute Neptune uiuus adhuc ex tuo facrarío excítor. Antipater aute&€ Macedones ne templum quide tuum ínuíolatü reliquerunt. Hzc fatus ut fe caperent iuffit.[am tremor ac uacíllatío con Ípícua erat,uixqy dum ara detractus cecidit, fufpíransiy emífit anima, V enenum ex calamo illo quem mordicus tenuí(Te fuprá dixímus, fümpfiffe Arífto tradít.Pappus uero quída, cuíus hí ftorísHermippus repetit, ínquít, cá apud aram cecidiffet Demofthenes, repertü fuiffe ín libro quem maníbustenuerat,príncipium epiftolz ín hunc modum; Demofihenes Antípatro: nec quícquam ^—L C. So.— EUM UU CK. wi» P SES C WD oU» M Ww—. ACHILLE:/PHILEROTE BOCHIO INTERPRETE. 319 & quicquà amplius.De celeritate aut& mortis narraffe fatellítes illos qui pro foribus fteterutit,uez nenum é panniculo quodá ín manü acceptü oríadmouiffe,& bibifTe, cum hi aurum effe quod bibebat putarent, Ancilla uero qua fibí míniftrabat dixít,longü tempus id uenenü Demofthez nem fecum habuiffe,uelut praferuantem medicinam fiquíd accidíflet.Eratofthenes ín circulo quodá concauo,quem círca brachiü ferebat, uenenü feruaffe dicic,"'radunt& alij alíter, quoz rum opiniones(multi enim funt fcriptores)non eft neceffarium referre, ní(iquod Democares Demofthenís familiarís non putat ueneno ínteriffe, fed deorü bencuolentia ex Macedonü fx uítia ereptum fubitó ac facili genere mortís, Obíjt xv.die rhenfis[ulij, quam omnium moeftiffis mam agetes díem ínter facra Cererís ieiunant mulieres, Huic pauló poft honore reddens Athe nienfis populus,ftatua,utip maximus natu fui generis publice ftipendia haberet, decreuerunt, Adfcriptum eft flatux epigramma illud uulgatum; Hic,fí quàm recta tam fortí mente fuilfet, Haud te Mars Macedo, Gracía capta ferat. Nam qui hocab ipfo Demofthene ín Calabría fcríptá uolunt tum cum uenenü accepit, nugas agunt; pauló enim antequá Athenas uenímusnos, accídiffe huiufmodi quiddam fertur, Miles quidà in iusab imperatore fuo uocatus,aurum omne quod habebat in manus eíus flatuz occul tauit(habet ením implícítis digitis complectentes fefe manus.)Eft autem íuxtà platanus parua, undecumfolior& multi fiue uento fiue fortefortuna defluxiffet, ijs aurum ille íftic abditü cona texit, Latuítautem haud diu:znam cum quífpia iftucafcendens aurum ínuenifTet,& fparfa íam reifama, homines indufirij argumentum epigrammati lepídum nadií, ín integrítatem uiri uer fibus decertarunt, Demadem haud fané multum tempus gloría freti, Demofihenis iudicium íà Macedoniam traxit, quibus turpiter adulabatur, ab eifdem íufte fupplicio affe&us. Inuentz funt líterz eíus, in quibus Perdícam ad capeffendà Macedoníam feruandamá; Girecíam horz tábatur, à putrído ac uetufto filo(hocenim de Antipatro aiebat) pendentem. Ob qua Dínara cho Corínthio accufante,irritatus Caffander,ín eius complexu filium trucídauit,deínde ipfum necatí íu(Tit maxímís calamitatibus expertum proditores ín uendenda patría feipfos prius ue nundare,quod fxpeprzdiícentí Demoftheni credere noluerat, Demofihenis igitur uitam Soffi habes,ex ijs qux uel legimus uel accepímus, M- TVLLII CICERONIS VITA ACHILE PHILEROTE BOCHIO BONONIEN, INTERP, ES ERG T CICERONIS matrem fui(Telocuplete,& fplendída uítá egiffe ferunt, 2/3 V e RS $ E Depatrenihilcertü proditüeft.Suptquí dicant eum ín taberna quadá ful» lonaríagenítum,& ibide ad uirllem ufq; aetatem educatü, ATíj genus eíus uíg; ad T'ullií Appíum referunt,clarü V olícorüregem.Q u&primus gene tíshuíus Cícero dictus eft,& tanta laudá celebrítate polluit,ut eíus deínde poflerosab eo cognominarí Cícerones non puduerít, ímo íd cognomen Eze» 49^5 auídecomplexifint, dignus memoratufuiffe uídetur,lícet hocà nonnullis ludibríá quoddam uideretur. Eft ením cícer, unde id dedu&ü eft nomen,quzdam leguminum fpecies. Nam Cicero prímusá quo gentis huíus orígo funditur, hoc cognomen fumpfiffe trae diítur,eo quod in poftrema parte nafí emínens quíddà obtufum ín modü cícerís habuit. Cartes rum híc Cícero de quo nunc agítur,cum prímas dignitates Reip.ccepiífet attingere,& à benes uolis fuis crederetur íd cognomen aut omníno euítaturus, aut in alíud ráfumpturus, íuuenílí quadam audacía dixiffe traditur, fe certaturü fpledídius Scaurís atq; Catulis Cicetonís nomen efficere. Sicilia quaftlorcum argenteum quíddi dijs obtulífTet, poft príora duo nomína Mare cumatq; Tullíum,quz íam infculpta erant,pro tertío iocofe iuffít opificem cícer incídere. FTaec deipfiuscognomíneapudhiftoricos traduntur. In lucem xdítü eum memorgpsullo puerpe rij dolore,nullísiy uterí maternianguftijs,tertío Kal.lan. qua die nunc primores urbis pro falu tefui príncipis, hoftiarum lítatione publica uota fufcipiunt, Eius nutricifpectrum quoddà uíz Dima teflie Noten. fumferuntatq; loquutü,eam uníuerfz Reíp.ingens comodum alere, Quod cum uanü quod^ moni, dam foninium uíderetur,extemplo ille ad xtaté erudiendi prouectus,uerum fuíífe portentum oftendit.[Nam íngenío cxteros prxueníens pueros, íncredibile nomen adeptus. V nde nonulli Íuorum fodalíá genítores ea permotí fama, fcholasacludi prxceprore adíbant, ut fas ipfis effet C Admiratio pue ti etiamnum, Promptitudo ingenij. Poétd. qn. philofophia preceptor quis A Repub.quaz tenuscz quane do abslinuit,cz id tempus quoe modo célocaz rit. Difficlem caus fam cum laude fdtinuit. D ( &ur]u ad Rem pub. quo pacto redierit. PLVTARCHI:M,'4^CICERRO Cicerone oculis íntuerí,fidem acutí(fimi eius ingenij atqj difciplina captare. Alij ruflici ma: gis,indoctí magis íracunde fuos obiurgabant liberos, cum honorís loco eos afpícerét per urbís uícos Cícerone medium íntra fe tenere, INatusergo talí ingenío Cicero, quale fingít Plato ar« tíum liberalíü capacifTimü, ad nullum líterarü genus ineptus, ad poctícam fluxít promptior, Eiusadhucpueri, paruum lícet, feruatur opus Pontíus Glaucus, tetrametro uerfu condítum, Procedente deínde atate adeo ornatus fe hís curís ínferuít,ut non folum orator,fed R.omanorum omni poca optimus iudicatus fit. Verum rhetoricz gloría ipfi nüc ufq; feruatur, cum ín dicendí praceptis& eloquentiz copta eíusínftitutío non parum eluxerit, Poética aute,quoni fuperarent nonnulliclariffimi ingenij uirí,qui excellentiffime ín ea floruerunt, omnino obícu ra& ignobilis períjc.Puerili confuetudine tranfacta,Philonem Academicü,quem Romaniin: ter primos Clítomachi familiares ob ipfius eruditione egregíam celebrarunt,& ob humaníta tem íucundiffimam eníxe coluerunt, conueniebat:tum paríter ordinís fenatoríj populares ac optímates eos uíros,quí cofuetudíne Muti fruebantur, à quibus inftitutís legibusi; urbis ín firucius e(t.Bello Marfico fub Sylla tempus quoddá ftipendia egit:fed mox animaduertens cí« uíum fuorü fedítiones,ex quibus Rempub.in ingenté monarchía ruíturam nouerat, ad quíes tum ocium líterarü fefe contulit, His fímul curís eruditos quofdam graecos uíros príuatím adhi buít,cum quibus und eratnec príus huncuíuendi morem dímifit,quàm uictor Sylla fuiffet,& ín ftatum quendá urbs redijffe uideretur, Sub hac tempeftate Chryfogonus libertus fub hafia Sylla bona cuíufdá,quiex profcriptione czfus uidebatur, duobus millibus drachmarum emit; quod cum R ofcíus filíus€ defuncti heres grauiter ferret,& ducentorü& quinquaginta talen torum eadem efle probaffet,redargutus Sylla; gredy comotus,fubornato accufatore Chryfo: gono,parícidij Rofcíü poftulauít.A derat nemo quí defenderet Rofcíam,auertebanturt om nes,quifqy Sylla odíum timens.INudus ergo patrocínío IR ofcius ad Cíceroné confugit. Bene: uolítuncomnes ad(ufcipiendá hanc caufam hortabantur, uelutalíás níhil aptius nihili; cómo díusad prímü fplendore fuí nomínís effet ínuenturus, Sufcepto itag; R.ofcíj patrocinio, uito ríam cum fummalaude nactus eft, V erá Syllam tantífper extimefcens in Girzeciá proficífcitur, üulgo fímulans quod ad rem curanda mala ualetudinís, urbem egredi copelleretur:& quippe flomachicruditate, uiribus exíguis fuit,&C macilentus,parciffimo cibo,eot plerung; uifcofo,ín horam etiá produciíore ufus eft, V ox ipfius multa acbona, fed afperaac íncompta: cum eíus fermo uehementia€ affectü haberet, ea ad fuperíores expulía tonos prabebat,ut praecordíjs tímeretur, Athenas utattigit facílítate fimul& mira língua fuauitate Antiochi A fcalonitz alle Cius,eíus audítor fuít,licet ea qua ílle círca precepta nouíter agitabat haud probaret.Iam ením nouam Academia exierat Antíochus,& Carneadis fectam relíquerat, permotus fiue actíbus, fiue fenfibus,aut(ut quid tradunt)ambiítione uel diffentione quadà aduerfus Clíitomachi atq; Philonis fectatores: mutatus enim Antiochus Stoícá ratíonem afferebat ín plurímis, Sed& Cí ceroní placebant illa,illiscp plurímü haerebat, magis etíà meditatus, fi omnino publicis nego: cijs eijceretug, hucex urbe acforo tranflatus, ín quieto philofophiz ocío uiuere, Poft haec cum exercitatus gymnaftjs,& íam ad ualetudine latam deueni(let, uocemáp& audituí fuaue,& ad habitü corporís accommodat fatís effecifTet& firmam, mors Sylla fibi nuncíata eft.Igitur cum adeífentab urbe beneuolorü fuorüliterz, qua eum ad íneunda negotía R eipubl, excítabant, praterea cum ipfum idem admohieret Antíochus,íterum uelut organum quoddi oratorías are tes,quibus potentia R'eip.agítaret,perpolire magnopere curauit. l'antifper ergo nauigat, prí mum6 apud Afiam clarorü oratorü X enoclis Adramyteni,Dionyfij& Magnefij,& Menip: pi Cari cofuetudine ufus efl, Deinde apud Rhodá ad Apolloniü Molonisclariffimü oratoré, & Pofidonium illuftrem philofophum fe contulít, Hic traditur Apolloniü cum latínzelínguz . expers effet,rogaífe Cicerone ut grece declamaret:quod Cicero, quafi exíftimaret hínc emen datíor fierí, libens complexus eft. Cum itaque declamauiffet, cxterí in ftuporem addudii, de laudibus Cíceronís íntra fefe certabant: fed Apolloniü ferunt iam primum ex admiratione ínz gentí ín tantam.mentís confufionem prolapfum,ut illum orantem nec intelligere poffet,& fa Cto dicendi fíne,lecum meditante diu tacítum fediffe.[nde uero prorumpente Cícerone filen« tíum dixífle memorant: Te nempe Cicero€ laudo& admiror:fed Cirecorá fortunz me mífe ret,cum uideam eruditione€ eloquentíam, qua fola bonorü nobis relí&ta erant, per te Romá acceffiffe, Cicero igitur fpei plenus, ad curas R eipubl. pronus ferebatur, ní eius impetus díui no quodam oraculo retardatus obtufusQy effet, Nam cum Delphís rogaffet Apollínem,quid "acturus gloría fplendídiffimus poffet fierí, reponfum tulít, ut naturam fuz uitae ducem non multorum "--— mn nD,n.0"t:f55 FSs ACHILLE-PHILEROTE.BOCHIO INTERPRETE, 520 d a multorum opíníoné ageret, Q uamobréhorum memor prímü redítus fuí tempus confulto dus í xítpigredp publicis dignitatibus uelut eas quodámodo in coremptü haberet,ingerebatur,gràes Adotius fe c5 a cum& ociofum fe audiens appellarí;qua uerba ín oreradi& opificü de eo crebro facile diuul adit,uide ic^ : gabantur. Honorü tamen defiderío cum natura flagraret, d genítore fimul amicisqg omníbus eligi ceptus. t incitatus forenfibus caufis fefe obtulít,in quibus non paulatim ad fumma peruenit, fed extém » plogloría clarus emícuit,non parü à caterís differens,quitum in foro obuerfarentur.Ferturet pronumciatio buncprimum ín pronuncíatione non mínus tj Demofthene laboraffe,unde omnicura& Ko. s fti«pia. a Íiíum comícum,& Aefopum tragcedü obferuafletradítur. Hunc A efopiimemorant;cum ín d theatro alíquando repracfentaflet Atreum confultante de fupplicio Thyeflís, ex ingentí dolos | te mentísímpotem,quendi ex míniftris quod ipfe non obferuato tempore celeríus aduéta Tet; k fceptro percufliffe,ínterfecíífeto.INon parua deínde lícetía perfuafionís ex pronuncíatíone Cí N ceroní fuit, Aduerfus oratores magno clamore uti folítos, hoc íchemate ufus eft, quod penuria id uirium ín clamores,uelutí claudi ex debilitate membrorü equis ínfiliunt.Eíus ingenij agílítasin is cííde fchematibus íocísqp prímo facetum dulceg eum praftitit;índe nímís ínfolenter hts utens. 1, jocando sí * plerofqpacríter offendit, ín opinione aftus ac uerfutíx ea urbanitas uería eft.Prafectus anno nius. Quintil: 6| nz cum effet,fortitusq Sícilía in míílione frumenti quam apud urbem agere coactus erat,plez ( rif Siculis moleftus grauístp prímü fuít;fed mox cum eius íntegrítate, beneuolentiáachuma 1; maoifirin a nítatéexpertiforent,eum uelutí nemínéex alijs ducibus fuishonorefummo dignatifunt.Sub. punanu ac iii H ídem tempusnonulli ex infigni Romanorü íuuentute clarís parentíbus natí, reí ad praetorem gens, n Sicilix relegati fut, quod ín milítía molles, quoddy male feruatTent acíem:quí cá uocarentur ad" » iudicid;patrocinij fui opera praebuit hís Cícero,uoto& potitus eft.Igitur ijs magis elatus Romà "| tediens,in rem quandirídículà íncidit,[n Campanía ením cum uíro cuídà claro,quem fibibez í neuolum putabat;obuíá fuíffet, eum rogitat qua ratío de rebus fe geftis Roma haberetur,& : quid cíues de fe fentirent,ucluti quí fa&orü fuorü gloría totam urbe impleuitfet, Sed ad haec íla á le: Vbi,inquít, Cícero tempus hocegifti? Tunc üeroperterrefactus Cícero eíl, quod ín urbem 5 jj tanquá ín uaflum pelagusfermo rerüià fe geftarü ingre(Ius nihil ad fplendore nomínís fuí attu e jJ lí(fet, Vnde pofthac eadem fecumreputans;non parü ab honoris cupíditate repreffus eft, uelut d p adinfinítá& inacceffibile quendam termini pro gloría fibi certandum foret.Sed nihilomínus s laudá fuarü lxtítía,& urgentifTimus norniínís illufirdí,ín omne tempus perfeucrauít,fepiusg; s 1 ín ea te íta mmoderatus fuít,ut de recta fua ratíone plerofqy terreret, Quamobrem eníxíusad remenfa laudis e Rempub.uerfus eft;ín qua cura cam turpe exiftimaret opifices,quyinftrumenta ac uafa ínaníz cupiditate dili i mata tractarent,ullíus cíuís(iue nomen,fiue uillas,fiue facultát€ ignorare,eum uero per quem gétiuad Re : ciuilesactíonesagendz effent,eorunde infcíum effe ac neglígenie, folertem operà hís ímpene pub.animit ads j dit,unde non folum appellationes cíuíá fibí domefticas fecít, uerum loca ubí quífqy ex notís ac iecit. li familiaribus fuis diuerteret,quos poffideret fundos,quorum amicítía frueretur, quosqp uícinos , haberet,optíme didícit, C uare facilimü ipfi fuit omnem Italía peruaganti uicínorü fuorü agros 1 d acdiuerforía dicere, monftrareqp, V im opum paruállicet, fed fumptíbus fuís cumTatis concíne Facdtates. 1| nam haberet,admírationi eft habítus,quod neq; mercedes,neqg; nummorü quícquà ín actionis 1 bus forenfibus caperet, tumáp maxíme cum Sículorü caufarg egítín Verrem, Hunc Verrem,—, » quícum Sícilíz praetor effet, pluríma ínfanda per ínfulà omnGperpetraffet,non diícedo conuiía z: cit;jnouum ipfe comentus iudicij genus:ob gratíá enim V errís cum iudices ambagibus fuis diu e dictione caufz protraxiílent,quod manifeftü foretad eam dicenda id non füfficere tempus, fic ^ 3 quog illum integrüi abiturum: ftans Cicero,non orationibus,ínquít,opus eft,fed produciis in : medii teftibus probatíst iu(fit iudíces fententía ferre, Memorantur multa íocofa ín hac caufa x obtieiffe, Verre Romani fuem íncaftratü uocant. Libertinus quidà Czcilíus nomíne qui cum 1] ludxorü cultu fentíre ferebatur,quicquiV errem crímínari ftudens,per medios Sículos locum e 3 fibiquzrebat ad fudices. Círca tribunal aftabantilli,fue caufz folícíti uare cum íd perfpiceret i Cícero uerfus,quíd ludxo cómune efl,inquit.cum V errezErat V erti filíus,quí notam tulerat d formz fuz mínus líberalíter proftitutze.Cumdqp itaq; Cícero contumeliofe à V.gsaPmollitiei are | gueretur,cum filijs domí íntus,inquit,tractanda funt, Orator Hortefíus recte defendere V era "1 rem nonaufus, quo tandem mulciz intereffet mercedís loco Sphínga tulit eburnéam, Cone a qq gruü ergo huic muneríd Cícerone fcomma pertulit, INam cü ille forte díxiffet, fe ad haec enia gmata folueda ínexpert& efle: Atquí mírü,cum teneas domiSphínga, Síc ergo damnatus V er res eft Cíceronísiuffu feptíngentis€ quínquaginta millibus feftertijs. Ob quod Cíceron3 exa pers calumnía fuit,quod largítíone corruptus eam mulclam tam parui&ftimaffet; nihil tamen "^ €- E Corporis cula tus. Nulli Romano vum principum. gratia inferior. Historiam Cae tiline exponit, qua fapiétia eo uirtus Cicero nis omnis fefe profert. PLVTARCHI.M,T, CICERO minus gratias fibi egeruntSículi,X eí adíli multa ex infula miferunt tulerunt&p, quorü in rem fuam níhilipfe conuertít, fed tantum eorum liberalitate abufus eft, quantum facilíori fumptu apud forum res uenalis exponeretur, Poffedit Arpiniuillà;& quide amocnam, agrumáü íuxta Neapolím, item fundum ín Pompeíanis,nechoslongeamplos.Ex dotíbus T'érentiz uxoris fuz centum& uigínti feflertijs auctus eft, Hlreditatem praterea quandam denaríorü nonas ginta millíum hísaccumulauit, quibus omnibus liberalem fimul atq; honeftam uitam cumhiís Girxcís ac cíuibus fuisagebat, quos eadem ftudiorum defidería fibi copulauerant. Aliquando, perraro lícet,ante occafum folis ín ctíbiculum fe recipere folítus eft, non tam uacatíonis caufa, quám mala ftomachi ualetudine. Círca cxteras corporís curas folers ac morofíor habítus efl, unde frícationíbus& deambulatíonenumeratorü paffuum uti folitus eft, Flis rudímentis ipfe fui corporís habitum íta roborauít,ut ad multa magnadp certamina fe ualídum reddidi(Tet.Do mum quam 2 patrocínio habuit,fratri conceffit, Ipfe iuxta palatium habítauít,ne quí eum falus tatum írent, longítudíne uíe grauarentur. Q'uorquot ením diebus non pauciores limen eius adibant,quám qui ex diuítijs Craffum falutabant,feu ex potentia militarí Pompeium, quíduo tum omníG erant maxímí,X ín admiratione cunctorá cíiuíum babebantur, Atquí& ípíe Pom peíus Ciceronem falutatüibat, Nangp ad ipfius potentía atq; gloriam,publíca Ciceronis admi: níftratío non parum auxilíj culít. Cum przturz multi ac maxime dignitatís uírí Cíceroni com petitores effent, ipfe longe omnibus przlatus prator defignatus eft. Neg in eo magiftratu pa: rum fplendidá atq; íntegrum nomen geffit:quíppe Licinius Macer uír€ potentía fua& fauo ríbus Craffi potens, reus peculatusapud Ciceronem actus eft, Hís ergo ftudijs magnitudinis fua fifus,&(imul iudícibus quosinter fe diffentire compererat, domum fe recepi,& cofeflim mentum abrafít;atque uelut fupetíor ín caufa euafiffet, nitida flola amictus redit ín ford,[ntet hocapud prztoríum occurrítei Craffus, ac nuricíat ut ílle omnibus fententíjs iudícum damna tus effet; quo accepto Líciníus ingenti dolore oppreffus, occubuit redíens, mox zgra nece confumptus Quamobrem per totam urbem hicrumor delatus, diligentíà ac integrítate Cíces ronis in íudicijs recte feruandis pafIim effudit, In qua renec íllud etiam fruftra, V atínius, qui guttur maculofum habebat, ín patrocinfjs fuis afperi quodámodo fuit ingen, praterea etiam contemnere iudices folítus.Igítur cum hicaliqua poftulaffet à Cicerone, nec illi Cícero conce? fifIec,fed per moram illa fecum uolutaret, dixíffetdp ille, Nequaquá ego de hísambigere Cice ro,fi praetor effem:ad eum Cícero: Atqui V atiní,refpondit, tantü guttur ego non habeo, Eos dem ín magiftratu cum Cígeronibína aut amplíus tertía díes fupereffet, quídam Manilíumre petundarü reum apud Ciceronem poftulauit. Hic Manílíus plebis animos fibí concilíauerat, quod ob Pompeiíü accufarí credítus eft,erat enim Pompeio amicítía iunctus.Cum igitur Maní líus ad dícendà caufamlegítimü dierum tempus expofceret,eam unicam díem qua adminiftra tioni fuz fupererat Cícero praftítit, quapropter cum id grauí(fimurn plebí effet(nam moserat pratorum reís non paucíores decem díebus dare)tribuniapud fefe obnoxíum Cíceronem d tant. Tum Gícero ut feaudirent deprecatus,omnibus, ínquít, reís quantü mihi à legibuspete miffum eft,femper humanus clemensá fuí, unde turpe exiftímaram eadem qux cxteris, Mani lio non przbuílfe,cuius diei poteftate praetor habui;eam recte Manlio cóftitui. Ad alium quip pepratorem caufam reíjcere,uírí non eft quí(tudeat reo opitulari. His ergo díctís mírü in mos dum mutauítanimos plebís. Tribuni plurimas gratías cum egíffent,eum rogat, patronus Ma nilj defenfione uc affumeret: quod Cícero nonníhil etíam ob abfentem Pompeium grate fufce pít,ex quo patres miííIos agens,eníxe plebem afferuit aduerfus paucos eos ciues, apud quosre rum fumma uertebatur,quí ínuidía Pompei zftuabant, Ad confulatum tamen non mínusab hísoptímís quám ab omní plebe fub!atus, ob difcrímen ingens quod hínc imminere R eipub. compererant,Cum enim res urbis qux fub Sylla mutata fuerant,prímo defperarentur ut pet dítz, deinde partím cofuetudine,partímlapfu temporís quandam formá flatus affumpfiífe ui derentur,fuere quí non publico comodo,fed priuatis affectibusea fubuertere molíretur. Pom peius tum apzzd Pontum& Armenios exercítum ductabat, unde Roma ad tumultus fedans dos copíz fermé nulla. Hí príncipe fui facínorís habebant uirum audacía fumma, magnisín híantem, moribus uaríum,L.Catíilínam,quií prater ctera nefanda fcelera, quíbus obuolutus erat, hactenus ínfamía crímentj tulerat, quod filíz uírgini fe comifcuiffet,& caede fratrem op preffiíTet:cuius reí iudicium tímens,Sylla fuafitut eum uelut adhuc uiuentem profcriptorum numero adíjceret,. Hunc ígitur ducem cum fcelefti fibi compara(Tent,& alíjs fidem inter fcfefir mant, guítu carníü uíría fe mactati, Ab eo plerag; urbís iuuentus corrupta"atenique enim uoluptates al [--] eor m"- ow ^5 e eo 1 0mm ado— auis aant an, sb uu 5 sls Cul iiw EM dL us D(QR BA UN m (a tí dz lYís et '[^ ACHILLE PHILEROTE BOCHIO INTERPRETE, 32 A voluptates potus,mulierum líbídines, preterea ad omnem luxum aliunde fumptusfuggerez bat, Ad rebellione Hetruría omnis,& pleragj pars Gaallíz cifalpinz ínclinabatur. Erat& urbs ob uarías ac ínzequales fortunas,rebus inuouandis lubrica, Nam hi claridígnítatíbus, ac poma ain theatrís,in conuíutjs, ín uoluptatibus, ambítionibus, atqp ín xdifícijsad ínopíam redacti alij cum diuitijs florerent, ignobiles tum atque infirmi habebatur. Itaque parum aberat, quin fiquís modo fiduciam tantam fumeret,R emp.in fefe egroid opprimeret.Sed nihilominus cua piens Catilína ad perficienda coeptatutum quoddam propugnaculá praoccupare, cofulatum petitfpem concipiens utomníno cum C.Antonío confuldefignaretur:quí uír erat,ut ín neue tram bonorü fiue malorum partem fe ducem prabuíffet, fed quialteríus potentíá effet fequue turus, Hac igitur cumbonorum pleríq) anímís preuiderent, adconfulatum petendum Cícez ronéerexeretqui cum d plebe prompte fufciperetur, Catilína à fpe deciditídemqy cum C, Ane tonio conful declaratur:quod nónullís admírationi fuit, cum ex omnibus competítoribus fuís alijs,folus Cícero non fenatorío,fed equeftrí ordíne paternum genus duceret, His actis Catili nx cepta paululum repreffa funt,ac cíuíum plerofgylatuere, Caeterum contentiones non pat uxin confulatu Cíceronís exarfere, Nam quí hactenusa Sylla dignitatíb, publícis deiecti erát, nonímbecilles,non pauci, eas fibí reddi cupidi plebem eníxiffime afIerebant, multa ínuehen tesaduerfus tyrannidem Sylla.) uz cum ueraforent, non tamen commode fub ea tempeftaz temoueri uífa, Ob hanc ígítur rem tribunirogationem tulere,ut decemuiri fummo cum impe rio crearentur, quibus permiffu populi fas effet bona totíus[taliz, totíus Syríe, acomniü qua nuper Pompeius populo R o.comparauerat,uenundare,& ín xraríü redígere: praterea dame nare quos uellent, eijcere exules, míttere colonías, zs ex publíco fumere, exercitum alere,& quotquot milítum placítum effet delectum habere. Hís ínceptís nonnullí etíam clarorum uiro rumannuerunt,ínter quos C, Antoníus Cíceronis collega,quod ex decemuirisdefignari non defperaret. Credítum eft& hunc confilij Catiline haud fuiffe ignarum,fed ob asalienum eam remnon íngratetulíffe,Hocbonís maxime terrorífuit.Sed extemplo purgauit id Cícero,cum prouíncíam Macedoniailli decerni íuffiffet,& fibi Gialliam,quam fimulatione& Antoníj grae B tiapetitam confeftim dimifit. Flocergo pacto collegam comp ulít, ut tanquá fcanícus quidam mercede conductus, fecum alteras pro i ep.fufciperet partes.Pacato itaque Antonio atqj moz rigero,maiori fpei Cícero dedítus, aduerfus ínnouandarü rerum autoresanímum erígít.[oitur frequentefenatu rogationem legís díffuadens, adeó quí eam tulíffent exterruit, ut rarí contrá tunc dicere auderent, Verum cum cceptís deinde fuis uehementígs íncumberent,& ob id eos ad plebemacciti íuffiffent,nihil mens Cícerofenatum fefe fequí iuffit:eofp profectus,non fos lumluculentíffimz oratíonís fuz uilegem abrogauit,fed ín cxteris permultis tribunos ín poez nitentíam egít,& ín fententía fuam traxit. Híc quippe uir maxime omniíG urbi oftendít,quane am uoluptatis oratío xquobonodp adíjciat,& honeftum omnino effe& ínuíolabile, fi mode rato genere dicendi defendatur.INeccefIe ením qui ferío uerfatur ín publícís,ut opere adulatios nírectum prxponat,& oratione feuerítaté fecernat ab utili. Eius eloquentíz gratjam,& ineo quod ipfius confulatu obtigit íntellexiffe fas eft.Nam cum hactenus in theatris equítes comíxti plebifpectarentludos, prímus M, Otho eos plebe difiunxit, eumd feffum íllis ín fpectaculo defignauit,quem nunc ufg pracipuum retínent, Quam tém cum plebsad ignomínía fibi exi» fiímaret,prodeunte ín fpectaculà Othone,cótumeliofe aduelfus illum fibila efferre:tum equi tes contrálzto plaufu íllum füfcepere, V erum mox cum iteratís altíus fibilis,& iterum à maíorí plaufu equítum ín íurgíaalter in alterum prodiret,omne íd theatrum inhonefta fpecíe comple tumeft, Quarecum ea nouíffet Cícero, plebem in phano Bellonz ad fe uocatá adeó modefle increpuit, monuít&p,ut cum ín fpectaculü redijffent, Othoní alacrí plaufu alluderent,& equiti bus de gloría& laude uírí concertarent.Ceterum coníuratío Catilinz,quz metu prímum con terríta fuerat,íterum ín fpem audaciamtp confurgit, V na ígitur con ueníunt,alij& alíos hortan tur audacíus coepta aggredi,antequam Pompeíus,quí iam ferebatur cum copijs proficíící, ute bemattingeret. Vlaxime autem ueteraní milites Syllae Catilínam íncitabanr, agerum alíj per totam[talíam fugítiui,pleríque uero& hi bellícofiflimi per Hetrufcasurbesfparfi,oppídorum direptiones paratastp fibi rapinas fomníabant.Manilía hi fibiducem nacti, uírum quí fub Sylz la quondi flrenue milítaueratac fplendíde, conftituere fefe proximís comítijs Catílínze Romae affaturos.Nam íterum Catilína confulatum petebar, animí certus ín ipfo comítiorum ftrepítu Ciceronem confodere.Portendere fata immmínens perículum uidebantur motibus terrae fulmí nibus coclí, dírís&; mon(lrorü figuís, Ipfa ciuium prouidentía cum late malitíam morbi agnos Decenuivorlt potefi, Cohiuralio C 4» tiline, Sura, PALVTAÁARCHI.,M, S T, CICERO C fceret, non tamen ad comprímendum Catílínam, quod uír effet nomínis fplendidi,& magna fultus potentía,audebat, l'andem comítíorum díe Cícero comotus,Catílínam ín fenatum uo; cat,nuncíat quíd de coíuratione comperiífet, Sed illeexiftímans plerofcy effe ín fenatu,quí in« nouandarum rerum cupidi effent, fimul&p utifuam audacíam popularibus oftentaret, leniter Ciceronirefpondít;Quíd ením maliago,ti duorum corporü,quorum alterum caput habebat, fed zgrum atque pertenue,alterü fine capíte, fed ualidum atque prz potens,hís me fuperímpo nam? Hzc znígmata cum ille ín frequentía fenatus populít dixiffet, magís expauít Cicero, Vndeboniomnes,& nonnullie R6mana íuuentute(alui ipfius intenti, ac lateri eius folicíti, ipfum thoraceíndutü ac agmíne ftipatum deinceps€ domo ín campum educebant, Ipfe coma modum humerís modice fciffa uefte,thorace paululum oftendebat, ímmínens fibí periculum innuere uolens. Quare indignatío ciuium ín Catílínam accenía, anímos ad Ciceronem adies cit, demumdyín ipfis comítis iterum Catílína à confulatu repulfus eft,& Syllanus atque Mus rena confules declaratífunt.Non paruum deinde poft tempus,cum confcij Catílínz ín Herr ría conueníífent,& ínuadenda urbis íam effet uícina díes, feré nocte íntempefta domum Cice ronísadiere uirí Romanorum prími,atque potentía freti, M, Craffus, M. Marcellus,& Scipio Metellus, Hí mox pulfatis foribus ianitorem íubent dormíentem confulem excítare,& eorum aduentum ipíi nuncíare.Eíus reí caufam hanc perhibent.Craffo peracta ccena íanítor nonnul las literas reddidit,quz illíab ignoto quodam uiro tradítze erant, Ffarum alíz alijs erant ínfcría pree,unz tant Craffo,& hae fine infcríptione redditz, Craffus ergo epiftola fua lecta cum ime mínentem à Catílína permagnam cedem agnouíífet, propterea quod admoneretur ex urbe difcedere,ccteras epíflolas,utí erant, obfignatas integrasá feruauít,& rei nouitate perculfusad Ciceronem perrexít, cupiens fe omní fufpicione purgare, quam aduerfus fefe ex cofuetudine Catílinz Cícero quoque concepíffet, Hís expedítís multa fecum meditans Cícero,quum pría mum dies illuxít,fenatum habuit, palamá easomnes líteras cuí debebantur exhibuit, íuffitig eas ín medíum recitari, Omnes ín unam fententíam uertebantur, ínfidiarum Catílína: nuna cz, Poft heec Q.Arríus Romx nunciataduerías acies ín Hetruría íungi, infidias palám effe, Manilium ingentí manu iuxta quzdam oppida confiftere, continuó expectantem atque folís citum ut quicquam tumultus ab urbe prodiret. His cognitis, fenatufconfulto fummarer& cone fulibus datur, ne quíd detrímentí R efpublíca capíat: quod non crebríus a fenatu agí folitum, fed cum urgentíífimus metus,& grauiffimum difcrimen immínere uíderetur.Ea ergo poteftas te fungens Cícero, Q. Metello externa mandat, ípfe urbis curas affumit,fui non íncautus, fed tanta armatorum copía paludatus,ut ab eíus ftipatoribus pleracg pars fori occuparetur, Cates rum Catilina díuturniorís mora impatiens, ftatuít ad Manilíum ín caftra contendere, Cupís dus tamen Cíceronem opprimere, C, Cornelium, Marcumd& Cethegum iuffit, ut fimulantes Ciceronem falutatum adire, tempefliue eíus fores íngrederentur,deínde facta irruptione eum gladijs cxderent, Sedhoc Fuluía nobili genere mulier clám noctu profecta Cíceroni detexit, eumi commonefecít,ut Cethegum eíusG; comítes praecaueret.[gítur illucefcente díe hí Cíce ronis domum accedunt,fed monítu Fuluiz cum ab íngreffu prohíberentur,& índigni(fime id ferrent, ín ípfis foribusadeo acclamauere, ut ín apertam füfpícionem palám prodirent, Tanz tilper itaque Cícero ín templo loui Statorís, quod erectum eft íuxta principiü facrae uize, quze palatíum refpicit, fenatü aduocat; Hic& Catílína frequens aderat, ueluti fe eo crímíne nudare ceníuíffet,fed adeo creuerat odium ut id fruftra tentaret, quíppe iuxta eum fenatorum nullus federe paffus eft, fed longe quí(q; auertebatur, Orare etíam incipientem obftrepebant omnes. Demum tans Cicero, illí mandat ut urbem, fenatum, fe& ipfum confulem prafentía fui li beret, Nam decet, ínquit, ut inter oratíones noftras& gladios tuos murus urbis medíus fit. Quareextemplo Catilina cum trecentorum fatellítum comítatu urbem egreditur, fibig cone fularís dignitatis infignia, fafces atqy fecures praecedere flatuens, infefto agmine ín Hetruríam contendírad Manilium,In huius caftra iam ferme uigíntí millia uirorum conuenerant,quibus confífus Catilina.ambire municipia,& ad defectionem folicitare fummo ftudio nititur, oma ergo cum íambéilum gerí uíderetur, cum apparatís copijs Antoníus ad debellandum lioftem urbe dímíttitur. Ceterum ex fjs quí à Catilina ímbutí Romz fuüpererant, Cornelius Lentulus Surra,uír claro genere ortus, fed qui luxui deditus nuper ob mollítiem€ fenatu fuerat eíectus, cateros conuenire,audacíam fpemáy cceptis prebere.Hic tum erat prator, fed ut mos oppref? forum efl,ut meliora exoptent,ad cxteras fenatorías dignitates mentem adíecerat.HuicSurrz cognomen natum ferunt,quod domínatione Sylla cum quaftor effet,multa rerü prbicuum perdíte Ap [0 fi d -— vo.(9 pe F9 p?(^ DP UM Tow ww 3 0 e WX— o V * P$ ow Ww T "- à owo— -———— P VV E -» P— MEMBR ACHILLE PHILEROTE BOCHIO INTERPRETE, 322, n. perditeadminiftrauit,confumpfitép. Quare cumSyila id índigne ferret,& adminiftrationis ra tionem expofceret,ille rem floccipendens ín fenatum profectus ridicule dixít: Ratíonem míhi reddere non eft, fed prebere furam, uti folent puerí quí ín ludo fpharae peccauerínt. Ob hoc deincepsSurrz índitüillicognomen eft. Hic etíam cum caufx cuiufdá reus ageretur,eraliquos ex iudicibuslargitíone corrupiffer,ex quo bína fuperante fententía cum uictor euaderet, Fruz flrajínquítíimpenfum quod alteri iudicü datum eft:fatís quippe erat fi una tantum fententia ío lutusabíjffem, Hunc ítaq; huiufmodi ingeni) uirum lícet à Catilina incítatü, ínaní etía fpe fa! magi& aríoli eluferant/ficta quzedá carmina e Síbylinis fibris canentes,quíbus portendebatur fatotres Cornelíos Roma monarchas deberi, horum quippe duo uatícinía compleuerát Cíne na& Sylla, tertíum uero ac reliquüfefe fore fperabat,qui rerum effet potiturus.Q uare neceffe exiftímabat coeptís íncumbere,negp finere ueluti Catilína tardítateuel ocío res perdítum ire. Is dummodo uota perfícerentur níhil penfi habere,nihil iniquum,níhil infandá exíflimare, fena tum omné& quotquot cíuíum facultas obtuliíffet, cede flatuerat opprímere, przterea urbem íncendere,nemíni parcere,nifi Pompeij liberis,quos rapiendos duxerat,& feruandos obfíídes ad Pompeium conciliandis,quem rumor erat,nec ís anceps, íam cum magno exercítu aduene iare, Ad hzc patranda noctem prímà€ Saturnalíbus defignauerant,enfes,ftuppz, farmenta& fulphut clám ín domo Cethegí abdíta:centü deínde uíros ftruxerant,totide urbisloca fortitos, utftatutáfibi quilibet part& urbís íncenderet,quo paucorti officio urbs undíq flàmis conflagra ret, Alij aquarü ductusobfeffuri, eorum íugulationi collocandifuerant,qui extínguediís incen dijs íacubuíffent.Dum hzcaguntur,legati Allobrogü IRomá uenerunt: horum gens cum rez bus minus fequüdís uteretur,grauíter Komanorti iugum ferre uífa, unde hoc cófifl populares coníurationis,legatísrem omnem aperiunt, exiftimantes Allobroges pronos& aptííIimos fo read concitandá uertendamá Gaallíam.His legatís ad concilíabuli quod íllíc erat,& pariter ad Catilínalíterz datz, quarum fn prímís libertas patríz íllis promittebatur,In relíquís Catilinam exhortabantur;ut feruítíjs manumiíIis quiprimum cum exercítu approperaret. Mittunt prae terea cum huíufcemodilegatís quendam Titum Crotoníenfem, quílíteras Catilina redderet, p HocilliSed quz negocía,quz confilia homínü funt parum mentis habentium, imó cum uíno & mulíerculísqua tractantíü,labore;induftría, fobríetate et prudentia quadam fingularieos profequítur Cícero, Híc multos extra urbem nactus exploratores quí ueftígía hominum pere fcrutarentur,multos habens íntra moenía qui confcij.coníuratíonís erant,ab his data fide publí cares Allobrogá cum coniutatís didícíc.Igiturhís cognítís infidíagnoctu collocarí iuffit, à quie bus inipfo ítínere Crotonienfis círcáuentus cum ipfis líterís deprehenditur, ac ín poteftatem confülisactus,Harü rerum Allobrogü legatoshaud ignaros fuiffe non anceps fama fuít,quín ínO clám confenfiffe.Cum prímá igitur illuxítdies, Cíceroín zde Concordia fenatum habet, reG patefacta cum fententías rogaret, uíciffimüp fenatus inter fefe multa diflereret, Iunius Syle lanusá nonnullís fe audiuiffe memorauit, Cethegit aliquando dixifTe,tres uiros confulares,& quatrior pratoríos occídendos fore.Hac& huiufmodialía Pifo uir confularís affaruit,Poft hec C.Sulpítíus praetor fcrutarí domum Cethegi íuffus,perquam multa íbídem arma,tela miffilia, enfes,oladíoscg recentí munitos acie comperit, Publíca tapde fide data, T'ítus uti coíuratio om nísfefe haberet aperuit, Quareredargutus Lentulus, magifiratu quo fungebatur(erat ením prator)feabdícare coactus eft, moxá purpuream ueftem qua erat amíus, ín fenatu ponens, atram fortunz fuze congruam índuír: deinde is& qui cum eo deprehenfierant, in líberá cuftoz díam prattoríbus traditi, A&ís hís cum iam uefper adeffet, Cícero ad plebem, qua multa cone uenerat ut feríem harum rerum edoceretur, egreffus, fingula palám fecit. Deinde longo fiípa tusagmine,quandam uiciní paríter€ beneuolidomum ingreditur.Nam in edibus fuis,ei dez quam Bonam nuncupant, mulíebres coctus arcana ducebant facra? quotannís ením ín domo confulis,fiue per eíusconiugem fiue matremfamilíás, cum uirginíbus V eftze, eidem Bona deze facrificari mos eft, Eam ergo domum cum intraffet Cícero,paruo admodü comíratu prafente, fecum agítat quíd de comprehenfis ciuibus ftatuendum effet.Supplícíà quippsssltimum quod illidigniifimelaturi erant,expauefcebat.partím pro miti eíus ingenio, partím ne uideretur poe tentia efferri,& crudeliter in tantos cenfere uiros, quí& genereprzcipuí erant,& ín urbe amíz itia ualída fruebantur. Contrá fi molliter ín eos animaduerteret, horrebat difcrímen ingens, quod híncemanare pofTe uidebatur.St ením lenius morte mulctarentur, exiftimabat eos non modo non quíeturos, fed ín omnem audaciam inflammandos, ueteríiy nequítíz íracugdíam addíturos,Praterea ne ídem ipfe mollísaut iners cenferetur, quitamená plerífqg odas o£ PLVTARCHI M, T, CICERO c falutipublicze habebatur.Hzc cum fecum uerfaret coful;ínter domeftíca facra hocportentum oftendítur:ab ara quídem facrorum ín qua iamprídem fopitus erat ignís,€ cíneríbus ac fomens torum relíquijs,longa& pura quadam fláma fubíto emícuit,'"'um caterís perterrefaciís V ez ftales uirgínes mox iu(Tere T'erentià uírum conueníre,iubereG ut pro patría non dubítaretea perficere qux mente uolutaret,ceu pracfens dea íngens lumen ad illius gloríam, falutem polli ceretur. Hís commota T'erentía,quz non ínertís ingentj,fed audax& ambitíofa erat,& ut ipfc ínquít Cícero,curarum I eipub.ab ipfo magis particípans,quám ipfe ab ea domeftícarü,fingu la uiro díxit,eeumá in coníuratos accendít.Eadem& C).frater admonuit; eade& P. Nigidius, uír ftudíorü philotophíz ínter caeteros comes, cuíus opera Cícero ín multis€ arduís Reipub, negocíjs ufus eft, Igitur die poftera frequente fenatu cum de fupplicio deprehenforum differe: retur,prímus Syllanus fententíi rogatus, ultima, inquít, deprehenfis fupplicium deberi. Idem & reliquícenfent,donecad C.Cafarem, quí poftea Dictator eft uocatus, peruentum eft, Hic cum íuníor iamíam futurz fux magnitudinis haberet femína,X fpe fimul& opera eam íngrefz fus uíam,qua res Romanas ín monarchü egít. Cxteros quippelatuít, fed Cíceroni fufpicioni plurímz fuítno tamen ut ín occafione deprebendendií ueníflet,Fuere quí dicerent, cum iama íam fermé deprehenfus huius crimínís reusá confule effet,clám fubterfugiffe, Alij Ciceronem quz de Cafare nuncíarentur fponte omífi(e, amicorum Caefaris metu potentiadp cómotum, Quippe fingulís conítabat,eos potíus caufam falutís Caffarí fore, Caefare illis poenze, Cum er 20 dicendi ordo Cafare pofcerer,flans ílle,non occidendos captiuos cenfuít,fed pecunias eorü publicandas,ipfosg per municípía Italíze,utiplacitü effet Confulí, donec Catilínà expugnaiü accíperent,ín liberiscuftodijs tenendos, Hzc fentétía cum mítíor uideretur,& orator ad dícen dum facundifTimus foret,ipfi Ciceroni fcrupulü non paruum íniecít. Vnde palám ín utrang fententiam nixus e(t, X priorem Syllan(& ultímá Cafarís afferens, Verum quí fruebantur Ci ceronis beneuolentía,cogitantes fententía Czfarís magís ín rem fore cófulis, quod minus effet fubiturus ínuidíz, pofteriori fententíx ínnitebantar. Quare Syllanus uerfus ftans íterum pro roftrísfe, inquit, de nece comprehenforü haud cenfuiffe, cum uiro fenatorío ultímü fupplicià carcerem exiftímaret. Huic fententíae Catulus prímü contradixit, deínde Cato, qui uehemens tí oratione prorumpens ín fufpícionem C zfarís,omnem fenatü iracundía fimul& índignatioa nerepleuit, Quamobrem necís fupplícíum ín captiuos decretum eft, Publícationí autem bos norum reftitít Czfar,rem índígnam ratus,quod repulfa mítíatg; humaniorí fententía, ei qu una índigniíTima foret, ínnítgrentur,Sed uim cum aduerfaríj adhiberent, Caefar ad fefe defenz dendum tríbunosaduocat. At ij propterea níhilum moti funt, T'um conful medíü fe ingerens, mííTa bonorum publicatione, ín necem deprehenforum cíuíum cum fenatu diuertítur, Non ením eodem loco detinebantur, fed pratores alius alíum captiuos habebat, Prímum€ palatío ConfulLentulum fumít, eumd per uíam facram medíüdg forum adducit. Optimates ad hac urbís telis muníticircaconfulem agí, plebs horrere atcp prateríre fílentio, íauentusqy maxíme metuatg ftugore terrerí,uelutí illifolutís quibuídà rerum omnium fummam ad cíues paucos acturi uíderentur.Forum egreffus conful,cum ad carceré uentum effet,tradit lictorí Lentul, eum flrangulari íuffit: deinde Cerhegum, paífim& cateros coniurationis deprehenfos, Hís perfe&ís rediens Conful, cum ínforo nonnullos ex coníuratis profpiceret, qui tantorü(gnari conuenerant,noctem folícíti expectantes,fpei plení captiuos fefe diripere liberaret pofle: ad eos uerfus uoce fublimí, V íxerunt,ínquít.Eo enim loquendi rítu utebantur, quí malítíam ín« fauftz cedis uocabulí uitabant,Iam uefper aduenerat,cum conful é foro domum repetit. Cate rum deínceps non folíto filentío cíuígm agí,non eo comítantíum ordíne, fed feftiuo clamore, acomníum plaufu quí obuíam fierent, liberator& conditor appellatus. Funalía prxterea pet urbís uicos elucere,lampades,faces, tedz&y in foribus figi:e fpeculís paffim prodíre mulieres ín praconíum fpectaculumg uírí fingularí quadam optímorum pompa domum elaté repetene tis, Horum pleríg; qui maxíma etíam bella confecerant,tríumphís ornatí,ac non parum maris terraG potítíggente ínuíce faffi funt, populü multís tempeftatís fux imperatoribus ducibus ex diuiti]s,ex fpoltjs, ex potentía parta,finibustp propagatís obnoxium: at fuze libertatís fuatp falutis gratías folí Cíceronideberí,quí ex tam ingenti perículo urbem erípuiffet.Nec ením im» mínentía fcelera purgafTe,non affeciffe meritís fupplícijs fceleftos,adeó mír& uiderí, quod cum hoc íncendíum omnium maxímü emerfiffet, hactenus mínímo conatu, nulla feditione, nullo tumu]tu extinxíffet, Nam Catilína cxterí& quí ad eum in caftra confluxerant,fimul ut accepe» requz ín Lentulum Cethegumá& cateros patrata effent,ccepere protinus labí,ac íníta cum Antonio a An aífe ram pau net ma, LE anl di. Am A o Eo 8o AA uM^—^ o. 9 P»^ C$ 1 Antoniopugna fundi alferentes Cíceronem ram iníturum,ac Metellum& Beftíam tribunos mílitum ACHILLE PHILEROTE BOCHIO IN TERPRETE.,$5 tus cum omníbus eorum copíjs deleti funt, Fuere qui hac obtrectarent, Precarum fis ca perperam machínatum efTe, ducem habentes Cafarem, mox pratue cimuingens its paucis Cícerone confulatum gerente, cum magiftratum ínifTent, Ciceronem orare pro concio neroftrís impedítís prohibuere, magiftratu relaturum ícendít, factogp filentio nouum quoddam atgj fcliberaffe,ac imperij re Cxfar& quícum eo ín tur,attuleruntip roga tiam Ciceronís.Sed n fe illepolliceretur, Tum hoc folum fimula affirmante fe non alíter roftra dímiffuros, quàm de abdícando ns fefacturü Cicero roflra con príuatum prabuit íufiurandum;patríam utique Romanifaluté feruaffe.[n hec iurautt propemodum omnis plebs. Quas tíonem ut cum exercítu Pompeíus euocar Cíceronem confpírauerant,magis cómotí, alías illí turbas comínan eturad opprímendam potena onnihil Cíceroní ac uníuerfx Reipublíca M, Cato conduxit, quí tribue natus uiríbus fultus,equa lícet poteftatís lícentía,ampliorí tame cunda foluit,& Ciceronis confulatum adeo pro roftrís ex nium maxímiís dígnatus fit,illum patrem patríae appellans,quod cognomen primü ex hac Catonís oratione Cíceroni índítum,apud cxteros emana bus Cíceropermagn am fibi uim comparauít, Se ffe perhibetur, Hís atq; huiufcemodi rez d magna ínuidíz patuit, nullo quidem turpi n dignitate inftítit, facile ením tulít, ut Cíceronem honoribus om^ aut indigno fuo facto, fed quod laudibus contínuis fefe efferens, gloríaG(efemper exornans, ":- L4, H moleflus caeteris effet. INon ením frequetía ulla fenatus popult ue, non tudícum, aut curía ulla conuenerat,in quíbus non Catilinz at cemodí laudibus fuis compleuít, V ndeíp que Lentulí rumor obfireperet, Libros praterea huíuía fius orationem dulciffíimam,& omni refertam fuauiz tate,grauem ac moleftam reddidit, uelutí ex índígno quodam fato fibí contínuo íd faftídiü ad» effet, Tamen lícet hac ímmoderata flagraret ambitione, aduerfus nemínem inuidía ínuectus eft, Laudü quippe liberaliffimus fuit uel eorum quí antea,uel fua tempeftate floruiflent, ut ex ipfius fcriptis aduertere fas eft. Memoratur multa círc fluuium effe inquit aurí profluentis.De Díalo non alíter quàm Platonis díalogís locuturum. B bat.Orationü Demofthenís interrogatus ecquz optima fi aidab ipfo iucunde prolata. Aríftotelem gis Platonísaít:Si lupiter oratíone uteretur,eum Theophrafti orationem fingulares delítías uoca biuídereturJongiffima, inquit, Vnz dequí Demofthenem dicendo effingere cupíunt,banc Ciceronis uocem ínuadunt, quaalícue bi ineíusepiftolísad domefticos quofdam fuos eft ufus, quibufdam oratíonum fuarum locis Demofthene fe excítaífe, V erum ínter cateras laudes,qui id maximum& omni admíratíone dignum, quod easoratí habuit, Philippicas í eloquentía, aut docirína pra do,autorando celeb rum potíto Romanus cíuis adfcríptus fo Athenís degere decernerent, eostp impu n Anto riorem redderet. bus plurímís ín eum uírum ufus eft, ones ín quibus fumma diligentiam nium Demoflbenís uerbo nomínault, Omníü quí eíus atate aut ftítiffent, extítit nemo quem non unícediligeret,& aut fcribene Cratíppo Peripatetico operam dedít,ut à Carfare íam ree ret, Areopagitarum fenatuí etiam perfuafit, ut illum lítuteum orarent iuníorum ftudíjs ímmorarí, uelutí quí eam urbem fplendide effet exornaturus. Eiufdem etíam epiftola quedam gd Herodem funt,itemé ad filium alíz,iubentes ut c torem filij confuetudíne prohibuit,quo unaex epiftolis fuís Giracís. Ícripferat.In príma dígniffime Giorgi altera Pelopen ímprobat,quod adeo um Cratíppo philofophíz operam daret.Giorgíam rhe deum adolefcenté ad uoluptates& potus allíceret.haec [temáp ad Byzantíü Pelopen Aitera extat, quas iracundía quadam am íncrepans, quod mBllem aclaíciuam uítam ageret. In deíeíorís animi foret, ut honores quofdam à Byzantíjs oblatos decerni fibi neglexiffet, Hec liberaliter licet,& quadam ubertate línguaequandog, taz men modeftia exceffere.Numatíum ením cum iudicío eum erípuiffet, quod ílle uicoría ela tusSabínum domeftícum atquefamiliaré fuum reum ageret,tanta íracundía adorfus eft,utaduerfus eum diceret, Tu ergo Numati tua opera euafift ir anquodipfe multas tenebras ín curía circunfudi? M. Craffum pro roftrís laudans cum uoto potitus effet, poft díes pauciffimoseunz aceffiuit, Vnde cum díceret Craffus, Non hoc in loco me nuper extuleras? demacríter probro! Etcerte refpondít,declamandi eratía uilí matería orati onem exercens, Cum aliguando diceret Craffus,neminem ex Craffis Roma díutius annís fexapínta uíxifTe: mox itf fiuius dicti poeníz tentíam ductus cum fubderet, quid ad hcec Tum Cicero, Tam blande,ínquít,morem concio nigeffifli, quod Romanos norasídlibenter audituros. Cum retuliffet CraffusStoicos fibi plaa cere, quoníam bonum uírum díuiteme ffe oftenderent: Vide(ínquitCicero) ne illud magis, Omníaín fapiente fita efTe. Auaritíe ením notabatur Craffus. Cum alter filiotum Craffi quí cuidam nomíne Digno perfimilis erat;& ob íd genítríci turpem iníecerat maculá,quod'Dignoó 2 defignaffe: quíppe hí díebus adhuc wdiafecuts. Amplifiima Ci ceronis laus. De dlictá laus de pracotiia. Sales e? iocis POLVTOARCHI.HM, T.CICERO c conciliata fuiffet, apud fenatum probe& cum laude peroraffet, interrogatus Cícero quid d; Lociantavulenz tiores(7 repre benfi. Clodiane fas flionis origo. Digno cenferet,Dignus quíde Craffieft.Profe&urus ín Syríam Craffus Cicerone optauítbes neuolum fibí quàm aduerfaríü magis relínquere:ergo mutuze conciliationis gtatia Cíceronem adorfus,apud ipfum uelle ccenare fe dixit;quo familiarius acto,poft dies paucos cum quídam e domeftícis Cíceronís obuíam facti nuncíaret, V atiniii uírum male Ciceroni concilíatü fpopon diffe fe in eíus amícítiam atq; gratía reditura: Nunquid, refpondit,& V atinius apud nos coena re uult? Aduerfus ítaq; Craffum talem fe Cícero prabuit, Vatíníum uero quod firumís tumí: dum guttur haberet, cum quandá acaret caufam, oratoré appellauit inflat, Hunc Vatínium cum Cicero accepíílet uita func, atq; pauló poft cum manifeftius noffeteum uíuere, Male, ínquit, pereat quí male mentítus eft. Decreuerat Carfar ut milítíbus agrí Campaní diuiderens tur, fed cum ín fenatu plerícy id xgre ferrent,& L.Gelius uir íam fenio cofectus, hoc fe uiuens te non perpeffurü affereret; Expectemus, inquít Cicero, longam ením dilatíone non patítur, Vírquída Octauíus Líbya(ubíaure perforare mos eft)oríundus dicebatur: cum ergo ín quas dam caufa fe non audire Cíceroné recítantem díceret, Atqui aurem,inquít,bene foratá habes, Dicente Metello Nepote Cicerone patrocínío fuo plutes occídiffe quám liberaffe: Fateor, ín« quít,apud me plus effe fideí quàm facundize, Adolefcens quídà quí medícata placenta patrem peremííIe ínfimulabatur, temere elatus,(e Cícerone probrís ímpetíturü effe iactauit, Tum Cí« cero,hoc,inquít,malo quám placentis, Publíus Sextíus cum Cíceroné cum patronís quibufdà alijs,caufx cuídam adíunxií(fet,& perorare folus uellet,cogníto quod mox foret à iudicibus ab« foluendus,cum íam fententía ferretur,ad eum uerfus Cicero,Fruere hodíe,ínquit, Sexti tem: pore, nam die craftína príuatus futurus es,P, Cottam rudis ac tardí íngenij uírum fe íuridicum profitente, Cícero aduocatione quada apud íudices aduocaratín teftem:fed cum ille fe nihil(cis re díceretforté, inquit Cicero, delegíbus ínterrogarí te putas, Metello Nepote fzpenumero ín quadam altercatione dícente,quis eft pater tibi/refpondit Cicero, R efponfionem hancma ter tua tibí grauiorem effecít, Ferebatur ením Metellí mater impudíce uíxiffe, Hícetíam Me: tellus tantz leuítatís atque inconftantía fuit,ut tribunatus fuí magiftratü linquensad Pompeid ínSyríam nauigaret,moxdQ ab eodem inconfultíor atque ínconflantíor redíret, Quare Phiílas grum praceptore fuum cum fepelíuiffet,& diligenter fepulchro marmoreo coruum íuffiffet incidi, Hoc reciíus facís,inquit Cicero,namhíc te uolare magis quàm dicere docuit. M, Appius cuíufdam defenfionis fux procemío,memorabat clientem à fe precibus fummis fuam diligen: tiam,facundíam,atque fidem petíjffe. Tum Cicero, Nz tu ígitur homo ferreus es, qui tamnihil amici poftulatís refpodes, Vtrum ín maleuolos fiue adueríaríos hís uti fcommatís oratoris eft: at ínalíos ioci gratía eadem,uti fe cafus obtulerat, effudiffe, Cíceroni non paruá conflauit ínuís díam, Ac horum pauca perftríngam. Marcum Aquilíum binos habentem generos, ambosiy exules,appellabat Adraftum, Lucío Cotta uito uiní auídiffimo admíníftrante cenfuram, ípíe confulatü petens,cum é labore fítiens círcunftantibus undiíc comítibus fuis clàm biberet, Non iniuría tímetísinquit, ne cenfor mihi fuccenfeat, quod aquam bíbo, V oconío tres fecum filias inuenuftíffilas ducenti obuia facius,Phoebo,ínquit,hic inuito natos femínat. M. Gelíus quem anceps eratrumor non ortum parentibus líberís, cum magna ac füblimí uoce quafída literas ín fenaturecitaffet, Ne miremini,ínquit Cícero,nam& hícunus eft eorum qui proclamauerunt, Fauftus Sylla dictatoris Sylla fili cum paternas fubftantías dilapidaffet,& erandízere alieno opprimeretur,uitíum profcrípfit, Tum Cícero, Hanc quám paterni profcríptionem malim, Sicigitur plerí(qg; onerí Cícero fuitut Clodíusaduerfus eum confpirarit.Eíus factionis tale ínis tíum fuit.Erat Clodius uir clarís parentíb, natus,tum quía zrate íuníor,& dignitate pracftans, & audacía,[s cumamore Pompeiz Carfarís coniugis flagraret, clàm eius domum ingreffus eft, ueftem achabítum pfaltría índutus, Muliebres enim coetus tum ín zde C xfarís, facrum illud arcanum ínaccefTum omniíno uírís agebant:uírilís itacp fexus aderat nullus.Spe autem latendí coetum adductus Clodius,ob adolefcentía fuz forma genasq nondum pubentes, turbx ím« mixtus ad Pompeíam íngredítur.Sed cum nodis tenebrz,& aedis permagnz aditus ignarü il^ lumagerentacf&ium, errore domus palàm captum, quada Aurelíz matrís Caefarís pediffe qua illi obuíam facta nomen rogat;loqui coactus Clodius, fe Pompeíz pediffequam inquit,€ € coetu Auram nomíne quxrere, Tum illa uirí uoce intellecta terríta proclamat, focíasd aduo^ cat, R eferatis foribus adíunt íllze,& fcrutantes fingula, Clodium comprehenderunt ín pediífe quz eíus cella cuí occurrerat, fuga progreffum, Hacre uulgata Caefar Pompeíam dímifit uxo? rem,utClodií& accu(aret. Erat Clodío Cícero amicítía iuncius: nam eíus opera tam ín caterís quim - Ve -— mA 6 9€ s i 8s RN 3 d i d a. MM UB o UR ONMR.- ue Io A d e wA GC"V9 ow— t WW& ec X 4.—ahe. CAT M ww» i: ACHILLE PHILEROTE BOCHIO" INTERPRETE, 52 a quimad prefidium fui capitis in coíuratíone Catilínz(mpenfiflime ufus fuerat.Sed cum ínni teretur Clodíus apud iudíces probare, fefe díe patratí celerísín remotiíTimis ab urbe locis díz uertífTe, Cícero aduerfus ea teftatus eft,a(ferens eum tunc fe domi conuenifTe,& quod certí(Tí mum erat,ferío fecum colloquutum.Credítum eft Cíceronem non tam ex re ipía id teftatum, quám quod Terentíz coníugi fe purgatum uoluíílet, Ea enim eftuabat odio Clodi, ob eíus fororem Clodíam, quz afpírare ad nuptias Ciceronis uidebatur, concilíatione ac opera T'ule Ij, in prímís familíarís ac domefticí Cíceronís, Hícením frequentiori confuetudíne falutandi aique conueníendi Clodíam(non ením habitabat procul)eíus reí T'erentíz fufpícionem ínies cit, Quare Terentía cum difficilís effet ingeníj,& fui coníugís facile prínceps, uirum ínflama mauít,impulitáp utín Clodíum teftaretur, Ad hoc nonnulli boníacprxcipui uiri períuria, late gitiones,uerfutías pudicarum in eundem te(latí funt. Lucullus ancíllas in medíum duxít, qua affirmarunt Clodium cum apud fe domi habitarent, íuníorí fororí commifcuiffe, Rumor prz terea percrebruerateundem etíam fe coniunxifTe reliquis binis fororíbus fuis, quarum IVIartíus rex Terentíam habebat uxorem, alterà Metellus Celer, Q uadrantíam cognomíne, quod quíz dam ex hís quí eam amabit proargenteisín illiusloculum aereos nummos immiífiffet.Eft ením nummusex are mínutíífimus,quem quadrantem uocant, Hac ínter ceteras fororum certíorí fama Clodíüi urgebat, Dum ea gererentur,animiplebis nonníhil aduerfus eos quiin Clodíum teftati effent oftendebantur. V nde perculíí metu íudices,fe muniere praxfidíjs:eorum& nonulz licum fententías ferrent,cofufis characteribus literarum tabellas protulere, Non tamen plures hzfuerunt,qua Clodium líberarunt.R umor fuit largítionem hís ínterceffiffe, V nde Catulus obuíam iudicibus fatus,perquam recte, ínquit, íudíces prefidium poftulatís,tímentes fcilicet ne quísuobís argentum abríperet.Clodíus etiam cum Cíceroní exprobraret,quod ipfius tefli monium apud íudicesnihil fideí habuiffet, id refponfum accepit: Mihí enim, inquit Cícero, quíncy& uiginti iudices fidem prebuere, tot enim fententía te damnarunt: tibi uero tríginta noncredidere:ante quippe liber ab hís ipfis non euafifti,quám precíum folueres. Atqui íntera rogatus Carfar cur repudíaffet uxorem,cum adulteríum non aífereret: Nam decet, ínquit, Cae faristhorum non tantum crímíne,fed& criminis fufpicione carere, Abfoluto itaque ab eo reae tu Clodío,moxg defignato tribuno plebís,animum aduerfus Cíceronem ínijcít,omnía fimul mouens,omnesdp cíues fimul in íllum íncitans: quíppe plebisanimos, quod obfequíofum illís magiftratum fuum prxberet,ín fententiam fuam allexít. Prxterea utríque confulum non medíocres prouíncíasdecreuerat,Pifoní Macedonia, Giabínio Syrías, multos qui príuatí hacte nus uixerant, ad publícos honores accíuít, Circunfeptus ipfe ualídiffimis feruorum& familías rium copíjs íncedebat:preter hxc tríumuirorum,qui tum ín urbe plurimum poterant.Craffus palàm Ciceroni aduerfart, Pompeíus utrícy blandiri, Caefar expeditíoní aduerfus Giallos inten dere.Trepídusergo Cicero licet beneuolentià Cafarís defperaret, eumip ob rem Catilinae fibí exiftímaret ínfenfum, tamen metu coactus ab ipfo impetrat uti fecum íret legatus in Galliam, Eopacto intelligens Clodíus Cicerone fuum fubterfugere tribunatum, cum eodem beneuos lentíam fímulat;atqs ín Terentiam omné huiufmodi diffidíj caufam iníjcit: ín íllius memoríam incidens, non nifi píe ac clementer ín eum loquebatur,uelgti fecum non odío, fed omní huma nitate flagraret. Sic ergo ea diffimulatione metu Cíceroné omnino liberat, Quare Cícero exi» flimansfe tribuno concilíatum,legationem Carfari pactam abnegat,fed ad publica uertít. Hís igituríncenfus Cafar Clodii aduerfus Cícerone prouocat, Pompeíumq feré à Cícerone fez mouít, Praeterea ín Cícerone teflatus eft,contra fas atq; maiorum leges Lentulü ac Cethegum czterostp abfq iudicio damnatos cxfos effe, Id enim crimen in Cíceronem delatum eft. C uare actus ín tudícium Cícero huíus crímínis reus, nec mediocrís potentíz uírís oppreffus,ueftem atram affumit,et profluente coma plebem orare,X fupplex ambire cogitur, T'um per urbis uiz cosundíc factus obuiam illi Clodius, uíris comitatus ínomnem audacíaatque contumelíam pronís, uícem Cíceronisilludere,& turpíter geftum illius omnibusprobris urgere, ínterdum etíamlutumlapidesd íactantes fupplicationibusillius obfirepere.Cum Cícarzze quáplurími, omnísferé multitudo equeftris ordinis, ueftes cómutauít. Przterea uígíntí propemodü míllia iuuentutis Romanz,non ením mínor erat horum numetus quiilli affiftebát: promiífis etíam comis paffim per urbem preces effundere, Senatus erat frequens, ut decerneret populum ue flem ueluti ex publíca mocftítía mutare: fed confules cum diuerfa fentírent, prxterea Clodíus cum circa curíam armatusfatellitbus omnía terrore repleret,€ fenatu prorupere nonnyllí ore dínis fenatoríj,quilacerisíndumentís tumultus fpeciem dedere, Denícq; cum Rede miferícors Im 4 Fortutié incis fiato. Exiliuf; cdio conflatum,«7 perfidia ueteris dimicorum, Exilium ut tuz keit, reredibili cu gloriaab exte lioreuocatur. le PLVTAR CHI NM. T CICERO día,nedj pudor quicquam ualuere,quín oporteret Cíceronem aut exulem fieti, aut ferro rem decernt,ad Pompei auxilium ítum eft,qui cofultoab urbe femotus iuxta Albanü agrum fpon te diuerterat, Ad etusopem ímplorandam prímo Pífo ipfius gener profectus eft;poft ípfe;(cd cum eum praffentíret ade(Te Pompeíus,eíus confpectá minime pertulit, Nam graui ípftus uírí pudore opprímebatur,quí modo duascontentionesatq: certamina fuí gratia fubijffet, multag pro Repub.íuxta fententiam admíniflra(Tet, Cum ergo effet Cafarís gener, ueteres gratías Ciceroni repetenti negauít,egrefTuscp poftíco colloquii Cíceronís mínime pertulit, Q uare pro« ditus Pompeio Cícero,nudus ac dételi&tus ad opem confulum profugit. Gabínius animo in deícilo&€ pertínacíad ferenda fingula Ciceronem impellere,contrá Pilo illum hortari utí defis fteretà coeptís,ut furori tríibunicederet,ut temporum uiciffitudines ferret,ut in tantís fedítíoni bus qux ex ipííus capite urbi emergere poffe uidebantur, iterum patria falus fieret, His permo tus Cícero,neceffarios fuos quid falubríus acturus fít cofulit, Lucullus eum manere ueluti de: mum uícturü cenfebat:alij ipfum abíre,quod mox fedata rabie Clodij, populus eíus defiderío effet flagraturus, Hac eadem Cicero ipfe approbans,Palladis fignum quod domilocatum non paruo tempore fummum ín modum coluerat,ín Capitolio obtulit, idép fubícripfit:Palladi Ro ma cuftodí, Hoc peracto extemplo comítes ex beneuolís atqj familiaribus fuis nactus circiter noctem medíam urbem egreditur, Deinde per Lucaníam íter agens,Siciliam attíngere flatuir, Interea exítus eius cum Roma patefieret,fugz críminatur atq; damnatur d Clodío, acaqua& igniínterdictus,ne ue intra quíngeta milíaría[talíz tecto fufciperetur,edictum eft. V erum cz» teríhoc pofl gratiam Cíceronis habentes, maxime ipfum uenerarí,& longa profufibumanita te eum gratiflime profequutifunt.Sed apud Hipponem Lucaníz ciuitate, quam nunc Vibos nem uocant, V ibíus uir Sículus,quiin plurímís Ciceronís beneuolentía fretus eílet,& ín eiuf dem etíam confulatu ad xdilítatem euectus,hofpítio eum repulit, fe illico eum delaturum ín crímen afferuít, C, item V írginius prxtor ba&enus Cíceronís opera non mediocríter ufus, íu(liteum omnínoab infula prohiberi, Q uamobre affectus his Cícero, propere Brundufium. petit.Inde Dyrrhachíü uento fequundo nauigans,mutatoin ipfo itínere coelo regrefTus fertur: mox díe proxíma foluta íterü puppí uoto potítus eft, Traditur cum Dyrrhachíj líttus attíne geret,exonerata puppiterremotum híatumq pelagi extítiíIe,ex quibus ab aríolis intelledium eft;exiliam non diuturnum ípfi fore: mutationem nang fortunz eíus hís fignis portendi cone ftare fibíafferebant, Verum licet à plerífco beneuolentiz gratía falutaretur, licet; Graecorum urbes certatím honore fummo ipfum dignarentur, fubtríílis tamen& moeftus uitam agebat, & ueluti qui íafano quodam amore torqueretur,perízpe ad[taliam oculos flectens, íta tenuis, ta fua dignitate eiectus uidebatur,ut exiftímaret nemo uírum ín prímís erudítum, ac totín ftu dijslíterarum obueríatum,eum extítiffe:tametfi fxpe phílofophos orabat, ne fe rhetorem, fed philofophum appellarent,. Aíebat enim philofophíam ob feipíam, fed oratorís facultatem non nifi quantum forenfibus negocíjs neceffaríá fuiffet, fe complexum. Arduum quippe& íngen tigloría dignexm anímorum affectus fecludere, multarum rerum pafTiones euellere, cum ín negocíjsciuílibus multa confuetudo,ac famíliarítas multa iuerit,nifi adeó quis cofultó üíxerít, ut ín hís que gerenda funt,íta omníno extra feratur,ut negociorü non affectuum partíceps fit Cxterum Clodius eíecto Cicerope;incendio tradít eíus uillas,incendío dat eius domum,ibíg Libertatis templü erígít.eliquasuerobonorü fuorum fubftantías hafta fubijcit, que licet per integros díes affidua uoce przconís pronuncíarentur,tamen nemo inuentus eft qui rei cuíufqy foretemptor.Haciigitur indulgentía elatus Clodius,prímatíbus urbís terrorí fatus, uallatusqy áplurímís€ plebe uírísín omne facínusatqy probrum erumpereparatífTimís,animum in Pome peíum uertit, quadiaiillíus acta que in exercítu nuper zediderat, fcindes. C) uare Pompeíus xgre íd ferens,fe torquere quod Ciceronem exulem fieri paffus effet,menteip mutata de íllius redí tu cum neceíTarijs fuis agítat, Sed obfiftente hís Clodío, placuítSenatui nihil fancire, nihil ue publicum agere,donec Cíceronís reditus ftatuatur.[gitur cum confules qui Lentuli& Cethe gíacfocíorü a&ergbant caufam,díuerfa molirentur,orta fedítio adeo inualuit,ut tribuni defo ro focij abirent,& OQ. Ciceronís frater,extrema paflus ínter cadauera fufuslatuí(Tet, Híncanée mi plebís coepere flecti, primus&p Annius Milo tribunus aufus efl Clodium uí ad iudícium tra here, Ad Pompeíum plebei permultí,praterea€ municípijs non pauci confluxere,quibus cit cunfeptus ipfe fublato é foro Clodio,ad ferendam fententíam de redítu Cíceronís cíues conuo cat, Fertur populü níbíl unquam tanto omniü confenfu flatuiffe, Decreuit praeterea fenatus, certans non ínferíor effe illibeneficio,omnes cíuítates qux Cícerone ín exilío fouiffent, SÉ laudibus, ^ o."am l,qi— Aa i tm MER— Án— gs": 8 UN nm DEG MEME Je— UPS ACHILLE PHILEROTE BOCHIÓ INTERPRETE. 315 5 laudibus,domumdac uíllas quas Clodius combufferat,ere publíco reparari,Itagy decimo exí " n] lij(ui menfe redít Cicero,cui fingulorum tanta lactítía,tanto cíuíum ftudío obuíam ítum eft, ut d] quodab ipfo memoratur, fe Romam Italíz humeris reportatum, res ipfa fuperauerít, Craífus á| eiam,qui antequam Cícero exul fieret,infeníus illifuerat,lztís animis ipfioccurrens,ín amícia p tiitedintegratus eft; lícet hoc gratificaretur filio Publío, quí Cíceronis amore ítuabat, Paruü k- 1 deinde poit tempus cum obferuaffet Cicero Clodiü abeífe Roma, plurimís comítatus uírís ín . Capitolium profectus,tabulas tribunitías,in quibus ea que Clodíus magiftratu fuo adminiflra " ra feruabantür, eiecit, Quod cum Clodius quereretur, iMtabat Cícero,íllum afferens contra ia leges ex ordine patrítío tibunatum adijffe, ob íddp níbil adminiítratíonís ílltus eíIe ualidü, Sed T permotus ijs Cato Cíceroní inflat, nó gratía(uti ferunt)Clodr, fed rem indigna grauemóp atcg o] uiolenram R.eipub.ratus,tot decreta,cunctasQp admíniflrationes publicas fenatü ín caffum rez : ducere,ín quibus erant acta,qug idem ipfe queftor Cypriatq; Byzanuj egerat. Ab ea igitur fpe Q deiectus Ciceropaululum aduerfus Catone fenfit;non ut in apertü odium itum fit, Ííed uti mu A tua beneuolentía obícurius ufiforent. Poft baec Milo Clodium confodiít,reusip parícidij actus, Y patronum fibí Cicerone conftituit. V erum tímens fenatus ne ex perículo Miionís clari ín prí. r mís,& tunciracundi ciuis, quicquam tumultus urbí excítaretur,Pompeío mádat fibi cura eíIe i hanccaufam,curaretáp utimpune iudicibus libera poteftas iudícádi fit, INoctu ergo Pompeius C cum forum armatis militibus cinxifTet, pertímuit Milo, ne Cícero tantorum conípedu fubíta 2 nouitate perculfus,pro fe minus iucunda orationecertaret: illí perfuafít uc in leciíca delatus ín 4 forum, ín ipfa cubans quiefceret, donec conuení(fent iudices,& curía frequens eílet, Cícero » J] nang; non ín armís tantum fuifTe trepidus fertur, fed ex tanta exercitatione non adeó compofi us,quín adorandü non ita timens pergeret, ut uíx d motu corporís tremítud deti(teret, Ora turus pro Lucio Murenaqui fub Catone reus agebatur,cum intellexi(TecHortenfíum ex oraz tionefua ín eadem cau(a fplendide recítata, elatü gloría, nullam partem nociís quieti índulfit, uigilijs& meditationibusanxíus,ne.in dícendo inferíor cenferetur, Czterum ad agendam cau fam Milonis Cícero latítía aggreffus uifo Pompeio, quicuriz ueluti ín exercítu fublímía poffi debat:uifís autem armis quz undíg fulgebant,ftupore confufus eft,tandemq tremens,ac uo g c uix faucibus euulfa,trepide fermone incepít,reo ipfo Milone fumma audacía affiftente cerz tamíní,necdígnato mutare comam;nec mutare ueftem, quod damnationi fuz non parua pra buiffe materiam traditur.[n eo tamen ftupore Cicero magísob falute Milonis períclitantís affe &us,quàm tímidus iudicatus eft.His actis pro Craffo iuniore quí 3pud Parthos obíerat,augur defignatur. Deinde proconful prouíncíam fortítus Cilicíam,exercitum duodecim míllíum pe. Res belloacte, ditum, duorumá miíllíü fexcentorü equítum traíijcít, iuffus Cappadocia Ariobarzaniregí re« c» imperator concilare,eíusdp uoluntati reducere, Hzc ipfe placíde,&C abícg congreíTu pugna compofuit,ac qualis Cicero. Cilices,quí ob cladem Romanorum à Parthís íllatam,Syríatp tumultus efferebantur, admíni flrationis fux manfuetudine placat. Munera ibidem à regibus fibi oblata renuit, Praeterea pro« uíncie populosab epularum flipendijs foluít.[dem diebus fingulís íucundíores óprouincía ui ros nullo apparatu, fedliberalíter conuiuio adhibuit, Eius domus íanítore omnino libera: ipfe cubans à nemine uifus eft,fed matutína luce aut flans, aut circumambulans íuxta cubilís fui lo cum, dexteram hís dabat, quíad fe falutatü ingrederentur.lracunde nullíus íurgío laceffitus, autdamnatus improbe fertur. Multa publícorü quae furtíue lubrepta fuerát,ciuitatibus reddí dít, acobnoxíos nihil ultra perpeffos in fua dignitate feruauit. Pugna non expers, latrocínía quz círca montem Amanum infidebant, ín fugam egit: qua uíctoría imperator milítibus fa^ lutatus eft,[n qua re,ne id fruftra retulerim, Caelíus orator cum rogaflet,utad quoddam fpecia culum pantheras fibi Romam Cilícia mítteret: Cícero uenufte permotus rebus áfe geítís,in Cilicíanon effe pantherasrefpondit, fed ín Caríam effugi((e, dedignatas quod catterís pacem agentibus, illae folum bella perferrent. Cxterü prouíncía decedens Cícero R.hodum nauigat. Indeueterum confuetudinü defiderío captus, Athenis plufculam moram egit. V bí uírís erudí R tione praecipuis in colloquiü adhibitis, beneuolísQy graté perfalutatís, laudibus Caraciae cómoz mode exornatus, Romam redíjt, íamiam uelutí quodam incendio bello cial zftuante. Vez rum fenatus cum fibi tríumphum decerneret, gratíus fibí, inquít, fore compofita ínteflína fee ditíone fetríumphum Cafarís fequi. Interea priuatím confilijs díligentem operam prabuit, partím Carfari fcribens, partíám Pompeíum orans,ut utrunque pacafet. Sed infanabile uulnus Ciuili bello ncu mox patuít, Caefar enim urbem inuadit, Pompeíus plerífq; clarorum& optímorum cíuigm co. tron partépro mítatus, hanc deferít,Ex quo Cícero fugam illorumlínquens,addi partibus Carfarís rim eft, baut. S85 -» W^ wy)—a— dw— GS 44 08€— 05——— aw XM o 0 9- NM L^" 1 -—-D Ww"v ow "$79» WX NE ww A M—" B» S9» TP? v Amor patrie ey integritas uiri. Proditor. ciuili bello falfa apz £ellatus. "A Rep.difcefit libertate extinz día. PLVTARCHI M, T, CICERO Anceps tamenacutring, difcuffus quedam figna fuz mentís aperuit.Scríbít enim ín epiftolis quó fe uettatambigere, honeftam€ pulchram bellí materíáapud Pompeíum effe, Carfarem melíorí re utí,fed lalubríus nece(fartjs praferuare, Habeo igitur quem fugíam, quem fequar non habeo,[nter hac Trebatíus uír Carfarí familíarís, per epiftolas Cíceronem hortatur ad Cafarisbeneuolentíam,eumdp ad fpem fucceffuum communicandá inuítat. Q uod fiob eius fenectutem abnueret,admonet ut ambobus longe femotís ín Cirzcíam pergat, ac íbi quietem agat, l'umadmiíratus Cicero quod Carfar ipfe non fcripferít,iracunde refpondit,fe nihil R epu blica indignum acturum, Hxc ín epiftolís eius ínueníre fas eft, Ceterum Czefare Hifpania pe tente, Cícero ad Pompeíum nauigat;hunc caterí grate fufcipíunt:at Cato amotís procularbiz trís,multacum illo queftus eft, quod adhereret Pompeio, aíferes fefe non comode quam par; tem primü elegiffet pofTe relinquere: Cícerone fi Roma manfiífet, rerum euentui fe compo: nens,patríz faluberrimü,& amicís utilíflimü fe futurü;caufa nulla inquiens illum Cafaríshos fiem factum,& perículi canti particípe.Hi fermones maxime Cíceronis flexere anímos: unde operam dedit, ut Pompeiusad magníficü níhil eo ufus fit,materíam ipfe perhibens, necanimi mutatione longe diffimulans.A pparatum nang; Pompei, floccipendere, eíus crebras concíos nes clàám molefte habere, focíos nulla caufa plerung laedoríjs carpere, ftue per iocum eludere: ídem caftra perambulans fronte mocftítíá fimulare, nemíni ridendus, cxterís inopinato rifum ludumd& fuggerere.Ex hís quada retuliffe índignü non arbitror. Cum Domiítíus uírum quen dam aciei prefeciffet,& eum laudibus profequeretur,quod moribus effet píus ac ínteger:quid ergo,inquit Cícero,ipfum tuis tutoreliberis non praferuastQ uidam T heopbanem L esbium, dum ín caítrís erat prefectus fabrorü,laudibus efferebant,quoniíà R.hodíos ín amífTione claffis optime folatus oratíone fuauiffima foret, Ad quod Cícero, quamoptimü, ínquit, efl Cirzcum huncin caflrís magiftratü habere, Cafar rebus fequundisufus cum partes aduerfas obíidione premeretmemorante Lentulo audiuiffe fe Cefaris beneuolos moeftos ac furentes efTe,eos,ins quit Cícero,díffentíre Cafari dícis, Cum Marícus, quí ex Italía nuper accefferat, referret Ros ma famá inualefcere,Pompeiíü obfidione urgeri: ob id nauigafli, inquit, ut id afpiciens credee rescR eferente Nonnio poft conflictum optimi fpem haberí licere, quod feptem aquilz ín cae ftris Pompetj captz effent R ecte,inquit,moneres,(i nobis aduerfus pícas pugnandü foretLa» bíenus quibufdam diuinationibus nixus,cum affereret Pompeíum fuperaturum:hac ergo fpe dudií,ínquit, caflra nuper amifimusz Expedita Pharfalica pugna,ubí ob malam ualetudineCi cero non affuít,cum fugiffegPompeiíus, Cato frequentes copías claffemá permagná Dyrrha chíj tenens, Cicerone iuxta morem& dígnítate confulare,exercítuí prefTe rogauít.Sed cum non tantum íd negauiffet Cicero, uerum omníno milíta fugeret, proditor íuniori Pompeío acplerífqy appellatuseft,ftríGtisQp in fe gladijs círcamuentus trucidatus obüjffet,ni Cato ínftans eum ín exercítu erectum tranftuliíTet, Hinc igitur Brundufiü profectus,aduentum Cefarís ob res Afiz ac Aegyptitardanté,eum ibí moratur, donec nunciatü eft Czefaré Tarentum attigiffe, acterreftrigieíIu Brundufit pergít.T'imensautem uírum uictoré& infenfum ín multorü con fpectibus experírí, tamen prater dignitate necloquí, necquícquam agere impulfus eft, Nam Cafar uteum confpexit multo ante cxteros occurrente, defcendit, eum grate prarfalutauít, Deindepluríma folus cum íllo alloquens,quorunda ftadíorum contínuü íter egít. Ex hoctem pore Carfar tam firma tamQ grata beneuolétía aduerfus eum ufus eft, ut cum ille de laudibus Caronís zdídiffet,contrà refcribens Czfar,in opere Cíceronís eloquentía ac uíta íntegrítatem celebrans,eum Perícli fimile dixit, ab eo Theramenisuím expreffam efTe monfirauit. Cice ronis gitur liber Cato, Carfarís uero Antícato ínfcriptus eft, Fertur etíam in caufa Q. Ligarij, quí& ipfe unus ex aduerfaríjs Czfarís habebatur, patrono Cícerone, Cafarem ad beneuolos fuos uerfum díxíffe: Vir ílle díu malus nofter&p hoftis probatus, Sed quid ínterím nos impedit Ciceronem audíre? At cum orare Cícero coepiffet,tanta orationis uarierate,tanta gratía admi» rabilis fuit,ut Cafar ín colores plurímos uultum uerterítmanífeftumd foret omnes animí fui mutationes mé&g.otuiffe cognofcí, Pharfalica tandem pugnam cum orator attíngeret,ille ue lutamens corpore exiluit, Líbellum praterea quendam e maníbus abiecie traditur. Quare Cxfar oratíonís ui coactus,reum crímine liberat, Caterum ex hoc tempore Cícero Rempubli cam ín monarchíam mutatam afpícíens,publica mífit,ac operam iunioribus praebuit, quí phis lofophiz adorti ftudium forent, Ex horum etíà fermé confuetudine(quoníá ij nobilíflimo ge nere qrtum ducebant,& clariín primís erant) iterum in Republíca plurimum potuit, Ve rum ínterea eíus erat ftudíum philofophía díalogos condere,fiue transferre: praterea is díaleciis [^4 " f9 à» m VO EL"t e -— f9 w& WV m$ ke e e t WM ACHILLE PHILEROTE BOCHIO INTERPRETE, i16 & diale&icorum& phyficorum uocabula ín latínum eloquí&, Híc ením prímus(ut aíunt)áfferie fum,retenfionem fententize,comprehenftone, praterea infecabile,uacuum,aliad pluríma hua iufmodi uocabula hactenus Latínis infueta,nota& appellanda dedit, Poétíca interdá ex íngez nij facilitate íocí eratía ufus eft, qua aliquando cum calluíffet, per noctem quíngenta carmina natratur aedídi(Te, Eius uero temporís partem maxímam agens apud Tufculanum agrum,cuis dam ex fuis familíaribus fcripfit,fe ducere uitam L'aértís,iocatus in hoc ceu folítus eft ín ceterís, feu quod rerum cíuilium deftderío motus,prafentibus affligeretur, Perraro ínterea urbem ace ceífit,ídip tantum ut Czfarem falutaret, Frequenti uero in cócíone primus adeffe, ac dicendo nouum quícquam contínuo ad Cafarís gloríam adorírí, C) uemadmodá íllud cum deiecta& fra&« Pompetj imagines íuffu Cacfarís ín priftinam dignitate efTent reftítutzc,inquír,Pompetj flatuas figens Caffar,fuasfirmat.Meditatus(ut fertur)patríz hifloríam flylo complecti, ubi mul tas Girzcorum tum fabulas, tum oratíones ímmíícere decreuerat, eam inuíte dímífit, publícís acdomeftícís curís affectus, quarum nonullas& ipfe fponte fubijtPrímum ením T'erentía ree pudíauít uxore, quod adeo negligens fuiffet eíus,ut cum ín expeditione proficifceretur, ínops nece(farij comeatus abierit, Prxterea cum ín Italíam inde redi]ífet,ea non nifi molefta& turbu lenta potítus eft,Brundufij etam cum ipfe longam ageret moram,illa nec eó profecta eft,& ila luc pergentem T'ulliolam tenuíorí uíatíco impenfatp dímifit, Domum ad hzc omniü uacuam, acdefertà, eredy alíeno onuftam fecít, Ix repudij caufz feruntur potíores: quas cum negaret Terentía,ípfelonga oratione probauít, Hoc acto paucos inde poft díes uirgine duxit uxorem, captus(uelutaíebat T'erentía) illius forma:fed ut l'íro líbertus refert, ut erísalíení foluendi po téítas effet.INam ea puella przdíues erat,& eius fubftantias fub tutoris fide feruabat; cum intez rim ob multa millía quz debebat, adeífe beneuolí,inftare,folícitare,uteam lícer nondum uíro maturam defponfaret,fedy illius dotíbus pergrandizreliberaret, Antoníus uero ín hís qux adz uerfus Philippicasfcripfit has memorans nuptías, illum uxorem apud quam fenuerat,índígne expulíffe tradit, fimulty ín eum íocatus eft, tanqui ínertis& mollís uir rem ipfius domeftícam mordens, Poft hac paucis fermé díebus eíus filía qux poft exceffum Pifonis príorís uiri Lentu lonupferat,ex partus anguftía moritur, Ad(unt igitur beneuolí,adfunt famílíaresundíq; con ueníunt phílofophí, Cíceronem exhortaturí ut equo anímo filíze mortem ferat. Nam huius do loris habítus ímpatíens eft, Vnde quod noua uxor lztarí obitu T'ulliz uifa eft, lli repüdiii dez dit.Sed apud domeftíca Cícero laborauít. Czeterü coníuratíonis in Caefare expers fuít, quane quam inter beneuolos Brutí haberetur,& prafentía egre ferret,«x plerífqy no inferior Remp, priftínà cuperet,Pertímuere autem uiti illius naturam ceu audacíe ínopé, ac cíus xtate, ín qua robuftiflimís etíam uírís folent animi maxime deefTe. V er& ut Bruti atq; Caffij patrata res eflet, & beneuolí Czffarís coueniffent,íterü ínteftini tumultus eft orta fedítio, Q uare Antoníus quí confulatit agebat, conuocato fenatu cum ad concordiam breuiter quedam concionatus eflet, Cícero pro tempore multa diíTeruit, fenatuifuadens, ut Athenienfium exemplo abolítionem rerum Carfarís ageret, prxterea Bruto& Caffío prouincías decerneret, Sed hortim nihil ade impletum, INam plebís animi cede Cafarís exafperati, ut cadauer ipfum per medíum forum elatum afpexere, ad hxccum'extuliffet Antonius Cafarig ueflem fanguine fparfam, ac una dique perforatam gladijs, furore commoti, percuffores Carfagis quarítant;inde ardentibus fas cibus eorum domos íncendíjs pofcunt. Sed illi ímmínens periculum prouidentes, effugiunt, comítes& nonnullosautorítate primos clám ímmorati urbem relinquunt, Hís extemplo Ana toníus elatus eft, acuelutí dominaturus urbí, omnibus tímori effe coepít, Ciceroni& maxiz me, Nam potentíam fuam ín urbe íterum firmam afpicíens,& aduerfus autores czdís tem pusofferrí, coepit molefteangi praefentíbus, praebuítáy fufpicionem diíflimilitudinis uítze anía mit fuí immutati, Quamobrem íd animaduertens Cícero, enixe ínflat utí cum Dolobellalee gatus ínSyríam nauiget, Sed Hircíus& Panfía uírí clari& optími, Cíceronís ftudio incenfi, inituri confulatum poft Antoníum ne fe deferat orare, qui A ntoníum opprimere prafente eo fufcepiffent, Quare Cícero no omníno diffidens, quanquam íd etíam paruiezfederet, Dolo bellam míffum fecít;Inde data fide Hírcío, fe Roma affuturum cum confulatü íníret, Athenís aliua ducturusfolus nauigat.Sediín ítínere ipfo cum morátereret,€ nouí fermones(ut affoa let)ab urbe ferrentur;poenítuí(Te Antoníum,eumá mire mutatum,ac omnía fenatufconfulto agere traCtareQp: praeterea ut recte fingula componerentur,urbem eíus indigere praefentía,fea cum queftus quod nímiü fuí cautus effet, Romam repetit, Nec prímü fpe fua deceptus eR:tan ta ením ciuium copía fibi obuiam itum eft, ut ín eius ingtefTu círca fores, circa dexteras dandas; à SeteX tuieite lam ducit coiua gen, eanderná mox repudigts » PLVTARCHI M,T, CICERO Mul C circa falutationes,integra fermé dies confumpta fit, Poftea uero Antoníus cum fenatum COpé: | ret,aduocato Cicerone non paruit, fed cubans fimulauítfe ex pelagi laboribus& ualetudine ímpedírí, Nam fufpicio infidíarum ín ipfa uía nuncio quodam accepta, eum ín fenatum ire ue tuit, Hoc Antoníus nonleuiter tulít,(ed eum probríslaceffens mílítes extemplo mifit, quiaut illum adducerent,autdomum íncenderent.Sed hís cum obftarent nónullí,precibusG innites rentur, Antonius uadímonis cotentus quíeuit. Deinceps prímores urbís placide relíquü tems pus duxere palàm, illi uero aduerfantes, necomníno fibi non cauti, donec íuníor Cafar ex Apollonia ín patríam redijt, X We MF Cafarís adítacum Antonío,ín non paruas conten: ' tiones erupít,cum Antoníus ex bonís Carfaris quinquaginta& ducenta millía eris fibi diripe: ret Ex hís Philippus iunioris Cafarís uítrícus,&& Marcellus, quí forore eiufdem duxerat, cum adolefcente Cacfare ad Cíceronem profectí conueníunt,ut apud fenatum,& apud plebem Ci cero uerbo factoG caufam adolefcentís a(fereret, contrat adolefcens pecunía& milítibus dee fenfionem fibí Ciceronis affumat, Iamíam adolefcens plerofqy milítum Carfarís círca fe habe: Caufono&auij ve,& Cafarís partes omni ftudio ad fefe recipere, Ferunt Ciceronem non íngrate beneuolen: Cicero fufcipit tíam Carfarisiniuiffe,quod eumantea díuino quoda fomnío illexiffet.NNam Cafareatq; Pom: fomuio monis. peío nondum uita functís, Cícero per quietem uidit fefe monitá in Capitolium uocare ordinis tus. fenatoríj líberos,ceu Iupiter oftenfurus quis unusex illísforet,qui rerum effet potíturus:quo: círca cíues folicítícurrere,& iuxta templüaffiftere, pueri uero omnes círcüfedere, filentíumüs agere,Patefactis ínterea foribus templí,quíftp puerorü uiciífim furgere uífus, ac Iouemadire, "Tum lupiter quécunq; animaduertiffet moeftumáp repulíffet, ín uníco folum fixus dexterzm protendens, O Romanií,ínquít, hic prínceps factus finem bellorü cíuílíü uobís ímponet, Hoc ' fomnio ftupefaus Cícero, ímagíne puerí requirens, cum ipfum níhil omnino nofceret, anis mo eam impreffit, Cumq per díem defcédilfer ín camp Martíum,uífis puerís qui peractislue dís am abibant,puerü quem ín fomnis uíderat afpícít, C uare anímo perculfus puerum conue nít,eumq rogat quibus parentibus natus fít, Erat ille Octauío patre, quí uír non ualde darus fuerat ex Accía forore Cafarís ortus:ex quo Caefar liberís carens, facultates fuas,domum,famí !; D lizá; nomenteftamento íllirelíquít, Ex eo igitur fomníj tempore ferunt Cíceronem,cum Ce far obuíam fibí fieret,accurate eum conueniíle,contradp illum Ciceronis beneuolentíam grate fouiffe, Fortuna prxterea quadam Czfarem ortum memorant, Cícerone confulatum admíni firante,qua omnino prímas fuiffe caufas ad mutuam beneuolentíam tradunt, Quare& odío Caifis n3 fitis Antonij;& ob fuam naturágloriz defiderío flagrantem, quod exiftimaret ex potentía Carfatis gradibus, Octa fefe urbi prazeffe, Cicero íta fe adolefcenti fubiecit, uteum quandogy patrem appellauerít, Ex uio fefe, tuncó quo ftomachansBrutus ín epíftolis ad Atticum, Cíceronem íncrepat,quod Antonij metu C tr4 dignitate fariblandiens,nonlibertati ftudere,fed domeftícum fibí domínum facere uideretur, Sed nihilo cx etatem fiá, minus Brutus Cíceronisfilium,quí Athenís philofophiz operam dabat,adfe recipiens,eumín tiim4gno Rel^ prímis dígnitatibushabuít,eoGp ín plurímís ufus,ipfum firenuum reddídit.Cíceronís uero po pub. mudo fib» centía tuncifurbe maxime claruít, Nam iuxta mentem fuam feditionís autorem eíecít Anto: iecit, níum,&ambos confales, Hircíum atque Panfam, ín illum ab urbe cum exercitu mifit, Suafit praterea fenatuí lictores, cxteratgmperíj ornamenta Czfarí dari, ueluti quí pro patría effet certaturus, Verum deuicto Antenío,& utrííqy confulibus Theffalíca clade caefís, omnes mili tum copiz ad Cxfarem conueníunt, Quare metuens fenatus uirum iuniore, fortunamg qua fplendíde ufus fuerat,largítione tentauíteius exercítum reuocare, illius&p potentíam fcindere, ueluti R.eípub.tot copijs nequicquam opus effet cum fugiffet Antoníus. Quamobrem teité tus Cxfarad Cícerone míttit quí eum orarent,fibídg fuaderent,ut operam impenderet ad con fulatum ambobus committendum: quo fi potítetur, affirmarent Cíceronem ut placítumc elfetrebus ufurum, fep adolefcentem ípfius cura fe daturum, nomínís gloría illectum conten tumé&. Hac fimulatione prímatum Ciceronis fore pafTus eft:res ipfa tamen eó tendebat, ut Ci € Ambito. ceronem ad petendum confulatum ímpelleret, comitía utríftg concíliaturum, Elatus ergo his Wnpradentia, nuncíjs CícefSesir fenex à iuniore deceptus, fenatum atque centurías illí praebuit,extemploà beneuolís laceffitus, ac non multo póft intellígens fe populilibertatem ac fefe perdidiífe.Nam ínito confulatu potentior factus adolefcens, Ciceronem míífum fecit, ac Antonío LepidoGj concilíatus, copías ín unum cocgít,& ueluti cenfum quendam tríumuíri imperium orbís fibt pattíti funt.Profcriptionis przterea tabulas ultra ducentorti cíuíum ediídere,ín quibus Cícero caufaplurímz]lítís fuit, Nam Antoníus nihil conuentionís omnino ratum habere, ní prius nítí, ille profcriberetur, Lepidus Antonío fefe(ungere, folus Cxfar ambobus fumma uí E a" rí €5 4 [s ut Ca 4 » es Ite ní lo tis jd ilo po 04 fit fet ilis ja ti ACHILLE:PHILEROTE BOCHIO INTERPRETE, 327 a Triduoitad círcaciuitatem Bononia horumfcelerata colloquía habita funt, quo loco apud ín« terlabentem fluuium finguli caftralocarant, Ferunt diebus primís Cafarem pro Cícerone cer uffe enixius, uictum tandem díetertía uirum prodídifTe.O mní& compenfatío fic dem habita eft, Cafar Ciceronem, Lepidus Paulum fratrem, Antoníus L.Czfarem auunculü fuum, alios alijs coceffere,Síc ergo eorum furor& indomíta rabies omni íngenío humanítatís exciderunt, oftenderuntdp magisnullam e(Te feram uaftiorem homine, cum lícentíà affectuum nactus fit. His perfectis Cicero quí cum Q fratre apudagrum fuum T'ufculanü diuertebat;audita profcri príone flatuít Afturam ad marítímü quendam ipíius locu?n pergere, ut inde íngreffi pelagus ín Macedoníam Brutum conueníant,quoniam iam rumor erat uí&orem efle,Ex ingenti ergo mocftítía defe&ti uiribus fe deferendos lectícis tradunt, ac per ipfum iter necfubfiflebat,nec mu tuó propinquabant, fimul lugentes ac ululantes, Quintus pracípue animo magís uexarí, cuí cum fübijffetin mentem fe commeatum nullum habere;quí etiam Ciceroni tenuiffímus erat, tutius ufum eft ut Cícero fugam praríperet, Quíntus domum ea gratia pracurreret, unde ap paratíor extemplo rediret, Elec cum inter fe firmaffent, alter alterum complexi, cum fummo lu&u difiund&i funt, Inde diebus paucis Quintus ipfe à familiaribus fuís proditus, cum filío à perfecutoribus cafus eft, Aftura delatus Cicero,quafíta puppe pelagus petit,ac uétos fequun dos iuxta Círceeum potitus, Hic cum optarent nauta íterínceprum profequí, Cícero feu me tu marís,feu quod nondum omnino Cxfarí díffiderer,€ puppe defcendit, Romamá pofcens centum ferme ftadía pedeftrí itínere tranfegit. Indeaními fefTus ac mutatus, mare atque Aftu^ ram repetit. Híctum grauí atque anxío cogítatu pernocians, in mentem duxit dàm Cafarís domum pofcere;ac ín ea ínteríus fefe íugulans, ultrices diras ín eum concitare, V erum perícru antium graffatorum tímor eum ab bac profectione repulít: praeterea monf(tra quaedam, quz prafaga mente notabat:ex quibus familíaribus fefe permífit Capuam puppí perducendá, Díz uerforia enim illíc habuít,ín quibus ardores folís flatibus eftiuis gratíffíme flatíbus euitare con fueuetat. Hic Apollíníserar facellum marí imminens,ex quo cum Cícero adremigaretlíttorí, coruielati pennís magno clarigore nauiculà ímpetunt, deínde fuper utrifque cornibusanten: narum ínfidentes,partim clamore fttepere, partím capíta funíum exagítare. Tum omnibus id ínfauftum oftentum uífum eft: erum defcendít é puppi Cícero,& ín díuerforío ueluti quíez tem captaturus accubuít, Hinc corui faper pofte fedentes magísac magis tumultuofo clangore perftrepunt.Horum unusdefcendens ín cubiculum Cíceronís, pallíum quo cubans erat oper tus,roftro ab eius fronte deduxit:quod domeftici cum uidiffent, malorum prafagí fefe excrus ciare,fioculos fuos cede fui domíni maculare fuftíneant: nefandum ipfis uíderi, fi alitibus uíz roimmerító ínfelíciopítulari conantíbus,ope nulla ipfi permoueantur. Praciípítes iraque mu tuís uiribusacinter fe precibus íllum le&íca ad mare diripiunt,[nter hzc cum líctorum copía fuperuenerunt íugulatores, Herenníus Centurio,& Popilius tribunus milítum. Is Popilius íandudum paricidi] reus, opera Ciceronis, quí caufam fufceperat, defeníus iudicíum euafit. Cum ergofores qua obferatze fuerant, fregifTent,& necubí Cícero inueníretür,& quí adez rantfeillum fcire negarent, tradunt adolefcentem quendam Q). fratrís libertum nomíne Phiz lologum,quem Cicero ftudís liberalibus erudierat, tríbuno díxiffe,ipfum per umbrofos cone fitoscp calles ad pelaguslectica delatü, l'ríbunus igitur patkcís comitibus fecum affumptís, ad exitum uíz przcurrít: Herennius per demonftratam femitadl accelerans íllum confequitur. Verum Cicero ut percuffores imminere cognouit, fuís uti le&ícam fifterent imperauit: índe ceu períxpe confueuerat, cum genam fíniflrz impofuiffet, immotis oculis percuffores profpíz ciensiiugulum apparat. Miferum id quíppe fpectaculum, Squalídusením uu!tu, coma fpar fus,& adeó fub curís extenuatus, utípforum percufforum pleríque mifere affecti oculos fuos texetínt, cum iugulum pofceret Herenníus, críne nudum, extra lectícam uulneríbus proz latum, quía tum fexagefimum quartum agens ztatís annum, Caputac manus, cum quibus Philippicas fcripferat, Antonij iuffu truncauit Herenníus, R.omamáp attulít, Qua membra cum Antonius,qui tum forte comitía habueratmutilata profpexit,íngentí uoce proclamans, Sic habeant,inquit,fínem profcriptíones. Deinde ea poní pro roftrís imperat, fpectaculá Ro» manis horrendum, qui non membra Ciceronis fefe fpectare, fed ímagine animi crudelis Anto níj uídebantur. V erumtanto ín fcelere,(d tantum ríte perfectum eft, quod Antoníus uxorí QuintiPhilologum tradidit. FIzcpoteftatem illius nacta; preter cxteros crucíatus,quibuseum affecit, eiufdem carnes ipfum fe amputare membratim, ígni adureremandered coégít, ficuti biftoríci quídam aiunt, Tiro Cíceronis libertus proditionis Phílologi nihil omníno merhínit, Cicero tix tano dem pro[fcribis Fugitat, Prodigia mora tem precedetia L] Comprebeta ditur. Cede; miferaa bilis, C Grata noyriuo patria. PLVTARCHI M, T CICERO Caterum ipfe percepi, cum Caffarpoft plutímum temporís ad quendam é nepotibus inpref; fus effet, quod tum forté Cíceronis opufculá tenebat ín maníbus, fubitó aduentu Cacfaris ter zitus,libellum ín finu tentauít occulere:fed id fruftrajcum praueniffet Cefar,Capto igitur opu fculo eo Czfar cum flando plurímam eíus partem euoluiffet, íd reddídiffe adolefcentí cum his uerbis perhíbetur;Eloquens híc uír,eloques fuító filí,& amator patríz, Inde parum po(t cum idem debellaffet A ntoníum,conful factus fibi Ciceronis filíum collegam delegit,atque fortitus eft.Cuius magiftratu fenatus flatuas Anton deiecit, ac nonnulla ípfius ornamenta aboleuit, Prxtereapublíco edídít edícto,ex Aantoníorü gente neminem Marcum appellari, Sic ergo dis uíno quodam fato ultima ultío ad Ciceronis domum redacia eft, DEMOSTHENIS ET CICERONIS COMPARATIO, ai Vecung igíturde Demofthene, Cíceronedp ín notitíam noftrádíigna memoratu Jd peruenere,hecfuntzaceloquentíe quidem comparatíone miffa,hoc praeterire filen 773 tío non poffum,quod Demofthenes quidem,quantamcungy uel natura, uel exerci ^Xx$aÀ tatione confequutus uim effet,omnemin ífta dicendi facultate cofumens, grauitate orationís omnes quibus cum íudícialibus ín caufís collatus eft,facile fuperauít: amplitudine& magnificentía ipfos declamatores, arte€ diligentía fophiftas longe poft fe relínquens, Cícero uero cum difciplinasatque eas quidem multifarías eloquentiz fludijs coíunxiffet, philofophis ca monumenta non pauca, Academícorum more confcripfit, Tametfi forenfes etiam oratío: nes fatís declarant; cognitionem illum literarum amplíorem quandam oftentare uoluiffe,[am etíam moresalíosíllorum oratío przfert. Demofthenica fiquidem citra fucum,cítra lufum,ad grauitate ftudio uergens;non lucerna,quemadmodá Pytheas;lle calumníabatur, fed aque pos tum,curamt,& eam morum acerbítatt,quam uocant;tríítitíama refert.Cicero uero ad fcurri litatem uftg ícommate fiepenumero euectus,dígnas ftudio res rifu tractans: dum caufa feruit, fxpe deferit officíum;ut ín Lucili caufa,nihil ab(urdum facere fe, quí in tanta Repub.& delis cijs, concedat uoluptatí:ínfanum effe, utí nolle quo poffis, cum claríffimis philofophis felicitas in uoluptate ftatuatur, Caufam Murenz, quam oppugnabat Cato, conful defendens, cum multa infolentía ínStoícorum placítalufiffet, rí(u oborto& ad iudices permeante, fubrídens: Cato;quám rídículum, inquit, confulem habemus.V idetur familíaris Cíceronirifus& ínfita diícacítas fuifTe; nam facies ipfa ludens quidd3& ferenü prz fe ferebat, cum Demoflhenísfería femper etlet,& folicituding temere haud unquá remítteret:unde difficile aduerfaríj,& morib, horridum uocabant.Idem tf ipforüá monuméetís difcrímen uíderelícet,Híc leuíter,& cítra mo: le(tíam laudes fuas,(ícubiad rem alíá maiore fpecüant,attíngít,per cxtera uerecundus modera: tustp.Ciceronis redundantía& íteratíomorbü arguit, ftumdp gloríz:unde uox ífta, Cedant arma togze, concedat laurea língua, Deníq; non folá facta fua laudare, fed dictas fcríptas ueab feorationes demírari cofueuit, quafi cum[focrateaut A naximenefophifta quopíam íuuenili: ter cotendag non Ro.populum,horrendá,armifonü,metuendumd hoftibus,regere conetur, Vtenímpotenéé eflecíuilis uiti oratíonem decet, íta plaufum captare& gloríam nímísauide glutire,íngenerofi homíniseft, V nde non pauló tertibilior Demofthenes eft, uím íllam fuam, tantum ufum quendáeffe iudícanS, magno auditorü affenfu nixum: rudes uero& íllíberales (utfunt)quicung ob eam faculfatem inflentur, Autorítas ín R ep.par fuit, praefidio terc mili tarium homínum egebat: Demofthenes Charetís, Diopethís, Leofthenis; Cicero Pompefj, Augufti, id quod Auguftusipfead Agrippam& Meccenatem fcribit, Magiflratum uero,qui mores cuiufque declarare,€ anímí morbum patefacere credítur,DDemofthenes ínfignem nuls lumgeflit,unde nullum índe experimentum fuí dedit: nam copíjs quas contra Philippum ex« citauít ipfe non prafuít. Cícero uero quzftor ín Sicilia, proconful ín Cilicia& Cappadocía, quo tempore, auarítía uígente, ducibus legatisty uulgo furari fordídum, rapere non illícitum uidebatur, accipere uero prorfus reprehenfione carebat,& quí íd faceret amabatur,fatístum animum opiügs fuperiorem decarauit, fpecimen& bonítatis ingens dedít. R.omz uero uer bo quidem coniul, poteftate monarcha& dictator, uerum effe ín Catílína declarauít, quod Plato cecínerat,tutas malis urbes futuras,fiin unum poteftas ingens,prudentíadp& íuflitía co» iuiflent, Sed quxftum Demofihenes turpiter fecifTe fertur, Phormíoníi& Apollodoro aduer^ farijs actiones, clám fumpta pecunia, fcribens: ad haec propter regum largítiones male audi^ uítitum eft córruptelz Harpalícz conuíctus.Prímum quíd fifalío ab obtrectatoríbus,quí non pauci funt, hac impacta dícamus? Certe quod ad regum munera ultto& cum gata data, emos Wu e m Ww—Ófh. s) M -——" we--— WW€ L JE €————— o P. e A -- we Q2 e» Q3|! ACHILLE PHILEROTE BOCHIO INTERPRETE; 328 & Demofthenesrefpicere non fuerítaufus, necerathoc hominis nautíca re quxftum exercentis, nemoatrbitror negabít.D'e Cicerone uero,quod adilis Siculorum, proconíul uero regís Capz padocum,urbe uero cum eijceretur,amicorü etíam rogantum munera reíecít,díximus íandue dum.Exilíum illi quíde turpi furto deprehenfo,huíc praeclarum opus patría à latronibus uíndi cantííncíditunde cum níhil ille quod exilio prattexeret haberet,propter hunc fenatus& uefié mutauít,& lugere inítituit,&€ decernere nulla de re uoluít,príu(qua reditus decretus eí publice foret, Exilium Cicero ignauíter tulit ín Macedonía defídendo,Demoftheni uero geflorái przcá pua parsexilíum fuit. Nam dum operam Gitacorá legatisdedit, confutatis Macedon, urbes concilians,longe praftantíore Alcibiade Themíftocleg cíuem,ín eadem cum íllis forte conftía tutus, fefe declarauit.Iam eande denuo Reipub.caufam fufcepit,& enixe Macedoné Antípaa trum oppugnauít, Cíceronem uero Lzdlíus,cum Cafar confulatü imberbís contra leges petía uiffet,conniuentem,conuícíjs ince(Tit:& Brutusfcribens grauiter arguit,quod Reipub.tyrana nídem molefiíore aluifTet, dj pepulerat. A nte omnia uero ab obítu deplorandum hunc putem, quando homo fenex& nobilítate clarus;a feruís(urfum deorfum circumlatus,morté fugitanz do,czfores fuos fallere cuperet,qui ín eo tollendo, uix momento naturá anteuettebant, à quís bus mox trucidabatur.In íllo quanquá ad preces paulifper fefe demífit,admírandü eft,quod ue nenum feruauít,tum quod eft ufus,quafí cum deus ímmunitate negaflet,ad aram facratiorem confugíens,& ex medijs armis hoftíbusdp corrípíens fefe, crudelitatem Antipatri uideret, DEMETRII VITA DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. HRAECLARAM meoíudicio prifci fapientesfententíam habuere, quí **| cumrerumnaturá ingenti ftudio diligentíadg perquírerent, artes fimiles jl fenfibus efTe dixerunt: hac praecipue, ut mihi uidetur, ratíone compulfi, quod eam díjudícandi uim dífcernendit potentiam, que fenfibus atque ;| artíbusanimaduerterunt íneffe, quam ad percipienda contraría à prímís A incunabulis cunctis homínibusnatura inferuit. Acnos quanqua experien Ine uo 7x3 taípfa, X horumphilofophorü grauiffimo iudicío confirmati in hanc fen tentíam adducímur,ut exíftímemusartes atq fenfus ín eo non mediocríter couenire, quod pa riter difcernere cotraría poffint, tamen alía ratione non parü differre arbítramur, quod eorum iudicia non fjfdem finibus termínantur,cum artes prater cognítionem contrariorum, eleciíoz nisquoque iudicium habeant. Nam fenfus etfi album paríter atque nigrum,amarum dulces percípiunt, non tamen fic ea dijudícant, utalterum expetendum,alterum fugiendum effe difz cernant.Vouentut ením fuapte natura à fingulís contraríjs qux(ibi obijcíuntur, omnía& des índe eodem pacto quo ipfiantea perpeffi fuere;ad ratíonís íudícíum deferunt. Artes uero cum femper fint rationi coníunctz,ututilía elígant,fugiantQ aduerfa, primum ea accurate penfant quz fibi congrua funt,deínde& quafilongíore interuallo ea profpíciuat, à quíbus putant cae ueri oportere. IVledicina ením egritudinem, Mufica dífTorfàs uoces ea tantum ratíone confide tate uídetur,ut melíus efficere contrarí& poffit. T'emperantía Quoq,tum íuftitía,ac prudentía, omníum artíum perfectiffimze,cognitionem non modo utilium ac honeftarü rerum,fed earum etíam quz turpes& ínutiles& íníuftz funt,ad fe pertínere proculdubío putant;atcg eos quí uí tiorum naturam fe ignorare gloríantur, uehementer accufant, quafi rudes earum rerum quas maxime decet uíros ftudíofos cognofcere. Quare antíquí Spartíatae cum fua feíta celebrarenz P tur,cófueueruntagreftes homínes quí appellabantur Helotz, quantum maxíme poterant ad potum crapulami compellere,eoscp deinde mero ingurgítatos ín conuíuía iuueni adduciíue bebant,ut illi cernentes ebríorü turpítudíne, ebríetatem ueluti rem deforme perhorreícerent. Nosuero nemine corrumpendáü effe putamus ut alíj corrígantur,neq; hanc emendatíone cíuí lem,neg; humanam,neqy libero dígnam eífe arbitramur, Sed non erít fortaffdinutilead exem plum rectam uiuendi ratione, duos aut plures homines ín mediü afferre, quicum ín guberz natione maxímatü rer& uerfarentur,fumma licentía acíntemperátía ufi,famà fuz turpitudínis apud pofletosreliquere.Negpprofecto hocagere íntédímus,ut huiufmodi uarietate ornado hí ftoria noftra;afferamus legentibus uoluptate;fed quéadmodà I(menias ille Thebánus difcípue lis fuís,tam eos quí male, eos qui bene modulabàtur oftendés,dícere folebat,Hloc pacto;non Sodrtiatevum antiquori mos, Platonis fetts tentia. Denetfus for mainfignis. ( Antigoni fone tium» PLVTARCHI DEMETRIVS aute illo modulari oportet, Atque ut Antígenídas íllebonos modulatores iuuenibus arbitraba tur(ücundiíores effe futuros, fí malos fuiflent aliquando expertí,eode pacto nos alacriores fore exi(timo ad perfequedum meliorem uíuendí modum, fi flagítioforum homiín&ü mores hiftoria cognouerímus. Demetrij igítur,quí utbium expugnator eft díctus, ae M, A ntoníj imperato: rísuítam hoclibello complectímur,qui uíri fententiaillam Platonís maxime fuís moribus com proba(Te uídentur: Praclara,inquít,ingenía quemadmodum uirtutes maxímas, eodem pacto uítía quoq; maxíma producere folent. Fuerunt ením ambo quum fummis flagítíjs, frequenti potuí,acleuí(fimis amoribus dedititum econtrarío líberales, benefici, ac ín re militari períti(Ti: miduces, Praeterea eandem prope habuerunt fortunam, cum non folum ín totíus uita curfir, nunc príncipatus& regna fint maxíma confequutí,nunc uice uerfa eadem amiferínt,nuncex fclicirerum fucceffu ín extremas calamitates ceciderínt, paulod deinceps prxter fpem ín prifi nam felicitatem redíerínt,fed etíam extremz uítze actu fimile pene finem fortíti efe uideantur, cum híc quídem in manus hoftium uenerit, M, uero A ntoníus idem fit propé perpeffus, Anti gono igitur duo ex Stratoníce Corrhzifilía fueruntfilij, quorumalterum fratrís nomineDe: metrium,alterum patrís Philippum uocauit, Talís enim frequens eft fama, quanquá nonnulli Demetrium,non Antígonífilíum,fed nepotem ex fratre fui(Te tradunt, Mortuo nang; patre, ac matre deinde Antigono nupta,Demetríü aiunt adhucinfantem relictum,creditü eife Anti gonifilium, Philíppus cum effet paucis annís mínor natu quàm ipfe Demetríus, uíta exceffit, Demetríus ítaqp etíí non xqua patrí, procera tamen fuit flratura: forma uero& pulchrítudine orísadeó egregía,adeoG praflantí, ut pictorum aut fculptorum nemo fímilem unquiá potuit: fet effingere. Nam& gratíam fimul& terrorem, tum grauítatem& manfuetudine quandam pra fe ferre uidebatur: concurrebat&p cum íuuenilí acelato uultus afpectu, admirabilis fplen dor regía quadam dignitate coniunctus: ítagy natus effe uidebatur ad ftuporem fimul& gra tíam bominum concitandam, Erat autem cum per ocium potus& conuíuia celebrabantur,& delicatiffimus& iucundíffimus omníum regum: cum uero res gerendx erant, fludíoacdis ligentía, tum ingenij magnítudíne cunctos alíos fuperabat, Quare Liberum patrem imítari maxime uídebatur, quem ex eo uehementer extollunt, quod probe fcíret€ bello uti,& pa cem rurfus ex bello conficere, tum íucunditate fuauítatetp ingenij fibimenteshomínum con cilíare. Fuit praterea Demetríus amantíflimus Antigonipatris fuí; ftudío quoq; matrís& pa: trem obferuare uidebatur, eumi magís ob ueram fynceramtp beneuolentíam,quám ob po tentíz magnítudínem uererí, Cum aliquandolegati quidam ab Antígono audirentur, reuct? fus à uenatíone Demetríus, confeftím ad patrem acceffit fuccín&tus telís, eumi ofculatus prope uírum coníeditpauloG deinceps cum legati habitis refponfis difcederent, alta uoce ad eos conuerfus Antígonus,O uirí,ínquít,nuncíate talem amicitiam anímíts píetatem, qualem uidere potuiftís inter Demetrium Antígonumépferuari: quafi oftenderet concordíam pattís cum filío,flatusacregum potentie maximá effe indicíum, Adeo enim regnum d comuni fan Cad focíetatealíenü effe confueuít,adeoqp maleuolentiz& perfidi plenum,ut maxímo atg antiquiffimo Alexandri fuccefforilztandà iure fuiffe uideatur,fi corpus fuum ínerme armatis filij manibus tutó comíferít. Verumenimuero huíus familíz reges ínter quamplures Alexan: dri fucceffores foli,ut íta dica fuiffe'apparent,qui huiufmodi perfidia& immanitate caruerunt, prateranum Philippum Antigoni, qui filium fuum necauit, Alíj autem fer omnes qui maxí moíllí regi fucceffere,cum hoc uitio laborarent,nonnullí filíos,pleriq; matres, multi uxoresín: terfecerunt. Fratrum autem cadem quis referre poteft? Vt enim geometrz petítiones, fic íllífra tres necare fibi permíttí putant, quafi petítíone quanda regibus pro firmamento regní concef? fam.Demetrius uero quam íngenuusab ínítío,quamq bumanus& amícor& ftudíofus extíte: rít,ex eo conflare facile poteft. Mithridates Aríobarzanísfilíus quí adolefcens moribus& afpe ctu egregíus uidebatur, ob aetatem& confuetudíne fumma erat cum Demetrío famílíarítate coníuncius,colebat&j uehementer patrem A ntígoni:de hoc igítur adolefcente, quanquá nec eíTet nec aber etíam malus,ob taletamen fomníum non mediocrís Antígono eftortafu fpício, Vifum eftei fe latumet pulchrum peragrantem campum aureas mícas ferere,atqy ex hís auream fegetem prímü orírí,paulo& deinceps níhil ibi cerní prater defectam paleam: pertutz batum ígitur ob hoc atq; moeflum;audire quofdam fibi uiderí qui dicerent, Mithridate ín pon* tum Euxínum effe profecium,auream meíTem lecturum.Hoc fomnío cum uehementer effet perturbatus Antígonus,fílíum ad fe uocat;ac iureiurando filentíum eí imponens,fom niumi deindeenarrás,oftendit fe omníno ftatuífTe animo,ut omní fufpicione liberaretur, Nhac de medío Ww-————— Ww—0UvV—— v A VÀ OM LE d v "^ C2 Ww€»)(9** C- Fw 9 M a demedio DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 329 tollete, Fc utaudiuit Demetríus,incredibili eft moerore confectus, atqj adolefcenz iem familíaríter uerfantem, fecum fibi&y(ut confueuerat)appropinquantem,nedj alloqui auz debat,neq uoce quícquam exprímete, turífiurádi acceptí memor, acfideí datz patrí rationem babens.Seducto igitur adolefcente aliquantulü ab amicis, ut uídít remotis arbitrís fe folos eíTe reli&tos, conuerfus ad eum, teli cufpide fcribebat ín puluere;Fuge Mithrídates. Hoc quíd fibí uellet coníectans adolefcens, propinqua nocte aufugítín Cappadociam, atqj ftatim Antigoni fomnium perfici uidebatur. Maximas enim Mithridates ac optimas confequutus regiones,rez gum genus qui deínceps Ponto ímperitarunt, poftoctauam fuccefTionem à Romanís deftrus dum, poflerís fuis reliquit. Flacc igitur bonz indolís Demetríj boni&p ingeníj,quo íllead mane fuetudinem ac iuflítíam fle&tebatur,índícía(int, Verum ut inter elementa Empedoclis conten tione affidua difcordíaGy uigente, femper inter ea qua propínquíora funt maíor fieri difenfío folet,fic ea tempeftate inter Alexádri fucceffores affidue bellum ardens grauius inter eos orírí uidebatur, qui fe finibus contingentes, tum rerum tum locorü coniunctione quadam teneban wur, Velutitunc aduerfus Ptolemaü eueniebat Antígono,quí cum ín Phrygia moram trahens audiffet Ptolemaeum€ Cypro profectü Syriam depradarí,urbes aut feducere, aut uí ad deditionem compellere:aduerfus illum Demetríum mifít duos fupra uigintiannos natum,& milíz tiam tum prímum ín maxímís rebus egregie attrectantem, Caterum íuuenis adhuc tíro,pae rum£zp experientía callens,uiro congreffus ex Alexandtí palaftra nuper emerío,ac multís maz gnisty praelíjs(ub illo uerfato;prope Gazam urbem pugna cómíífa fuperatur. Octo millia hoe mínumeofunt pralío capta, quíng; míllía cafa, tentoríum praterea,&€ omne ornamentum corporis regíj Demetrío ereptum.Sed haec quídem Ptolemazus unà cum amícís quos przlío ce perat,ad eumremiífit, uerba addens humanitate refetta,non de omnibus fimul,(ed de regno& gloría à magnis uíris effe certandum. Demettíus hís benigne receptis precatus eft deos ne díue tius Prolemzí debitorem fe effe permitterent, fed facultatem quandogy darent, ut fimilem ei poffet liberalitatem referre, Atq; ob banc cladem non ita anímo affectus uidetur, ut iuuenes fo lentpríncipio male fuccedentibus rebus, fed ut grauis dux, qui multas fitfortuna permuta tiones expertus.Itacg fummo ftudio properabat uíres reficere, urbes gubernare,arma ac milie B tescongregare,congregatos exercere, neqy quicquam omittere quod ad reparandum diffipae tum recenti clade exercitum pertineret,[Interea cum hzc pugna infeliciter gefta nuncíata Ana tigono effet, dixiffe eum ferunt,Ptolematü prímo pratlío ímberbes fuperaffe, deínceps aduerz fus uíros fibi pugnandum fore. Petentí poft hacc filio uthís uiribus quas habebat ibi liceret rur fus cum hofte manum conferere,affenfit pater, ne animi fpe conitquendz ui&oriz erectum, audaciam iuuenís retardaret,[amü ei non multo poftea congrediendi facultate oblata,íta eft illa impigre ufus,ut neq; fib occafio, neque ipfe occafionidefuilfe uideretur, Nam cum Prolez maus fequundis rebus elatus fibi perfuafiffet Demetrium ob recentem calamitate fuíceptam facile ex tora Syría poffe depelli, aduerfus eum Cillem ducé cum magnis copijs mifit, quem im. paratüihoftiumdp aduenté minime expectanté fubíto adortus cum omníexercítg cepit Deme tríus.Septe homínd millia co prxlio capta ín manus Demetríj uiua uenerunt.iVlagna prxterea rerum pecuníarumq copía ínuenta, Q uibus omnibus uehementer lztatum Demetrii aiunt, non tam ob gloríam& fpolía adepta,quám quía fibifaculi&tem oblatam cernebat, qua Ptole mao beneacprazclare de fe meríto parem poffet liberalítateih referre.[tay cum pater fuis lita rís exoratus conceffiffet ut hís omnibus fuo arbitratu uteretur, Cillem una cum amícís libenti animoad hoflem remifit. Haec clades Ptolemzum pauló ante uictorem eSyría pepulit, Antiz gonum uero quem forte hoftes ueluti bomín£ uictum contemp ferant,ín eiufdem poffeffione firmauit, Atq, incredibile didu eft, quanta fit fenex laetitia elatus, ob hancuictoriam maníbus, filij partam.Poft hec Demetríus cum ín fpem ueniíífet eos Arabum populos quí Nabatzi uos cantur,fibi fubigedi, profectus cum exercítu forté euenit ut in loca íncíderet aquarü expertía, parumdp abfuit quin ipfe totusdp exercitus fití deperiret, Quo tamen perículo cum neqj pere turbatus effet, necy exterrítus, non mediocrem admirationem Barbaris praebuit, ftupentibus uiriaudaciam animum conftantem ín talibus tamüp ínufitatís cafibus tol&randis.Is aute non amplius morandum ratus,populata regione, feptingentis camelis, omnís&p generís praeda abz ducta, fefe(uum exercitum ínloca tuta recepit. Cum uero Seleucus primum Antigoni opee ra ín Babyloníze regnum perductus, deínde fuo ftudio uiribus auctís eó potentíz afcendi(fet, utíam mínaretur locísIndiz propínquís,& ad ea regna qua círca Caucafum funt,animü cone uertíllet,fperans Demetrius per eíus difceffum defertam Mefopotamíam reperire, tracto rez T PLVTARCHI"DEMETRTIYS C pente Euphrate,fubíto aduentu Babyloníam occupat,& exaltera arce(erantenim duzjex: peneiriug4 pulfo Seleuci prarfidio,fuo& introducto,feptem del ectorum hominü míllia in urbe conflítuit, bjlonism oc» Iubens deinde milites ut ex eadem regione, ín qua nó putabat ulteríus tempus efle terendum, £upat, quacungy poflent fecum abducerent, caftra mouit, iterq; ad mare conuertit, Seleuco flatum difceffu fuo firmiore relinquens:fugere ením utfus eft, regione male mulcians, tanquam ad fe deinceps non pertinentem. Statímép fibi nuncio allato, Halicarnaffum à Ptolemzxo uehemáii obfidione tenerí,rem in extremo perículo effe, raptim obfeffis fubfidium ferens,ex illius manis busurbem eripuít.Cum uero proffere fuccedétibus rebus, Antigonus& Demetrius magna íam anímis agitantes, nibil tam arduum effe arbitrarentur quod non fe affequí poffe confide: rent, ad liberandà Girzcía, qua Caffandri& Prolemziferuiebat imperio, íncredibilí quadam cupidírate mentem conuertunt.Hoc quidem nullireges neq; iuftius,neg eloriofíus gefferant bellum.Quare pecunias quafcunq poffunt ex Barbarorum regionibus congregant,claffem inflruiíubent, omnía deníg parant quz pertínere uidebantur ad exequendam hanc expedi: Ad liberandam tionem,pro Cirzcorum libertate fufceptam. V erum confilio inter fe habito,unde tantibellioe Grecion profi rendiínitium fumendum foret,cum cenfuiffent operzprecíum effe, ut ad liberandas Athenas cifátw. omnibus alijs poflhabítis primum accederetur, atq; ex eo quídam amicorum fuaderet Antigo no,ut fieam occupeturbem, ualidís prafidijs fírmet, ac perínde ut totius Cirzecize fundamenz tum cuftodíat:dixifTe Antigonum tradunt, beneuolentíam fibi femper uifum optímum regni fundamentum ueriflimum$ prafidium effe, Athenas nunc quafi fpeculü totíus orbis, paulà deinceps ín oculis omníum gentium fuz gloríz clariffimum fore infigne, Demetríus igíturta: lentís quíng; millibus,nauibus quinquaginta fupra cc colledís, non amplius cunctandü ra tus,cum ueríus Athenas claffem direxiffet(hanc enim urbem tenebat pro Caffandro Deme: trius Phalereus,arcemá Munychíam firmís praefidíjs munierat) curfum fuum tum pruderia, tum fortuna iuuante,quinto Kal. A prilis ante Píreum nemíne fentiente apparuit, A theníen: fes primo hoftium aduentu decepti,ad hanc claffem fufcipienda fefe parabant,exiftimates effe Ptolemzinaues.Pauló uero poftea ut perceperüt hoftes adeffe, repentino terrore quafiamene tes facti flatím ad arma cóclamantiauxiliti ferebant duces omnia(ut par erat)pauoris actumul D tuserant plena. Demetríusper tenebras occupatis faucibus portus cum íntus effet ingreffus, íam corem omnibus apparens,ex naui per caduceator? filentíü ab Athenienfibus pettjt. Quo quídé facto appropinquansillís,ac benigne alloquens ínquit:Se à patre Antigono miffum,ut bona cum fortuna Athenienfes liberos faceret,prarfidia hoftium ex pelleret, legibus deníc illis acmoribus patríjs reflitutís, zuo tyrannorum ímperio urbem liberaret, Quibus uerbis multi fueruntquiproiectís armís Demetríum rogarentut é claffe defcenderet,benefactorem aclibe ratorem patríz magnís clamoribus uocitantes.Phalereus,omnesá& fj qui círca illum erant,etfi nihil horum quz pollicitus erat Demetríus,firmum flabiled arbitrarentur futurü,tamen pro pier tam repentinam mutationem, fpe retinendz urbís abiecta, cedere uictorí neceffaria effe putabant.lItasy legatosad eum mittunt,qui d Demetrio benigne fufcepti,remiffity fimul cum Ariftodemo Milefio,uno ex intímís paternísi; amícís,ad Phalereum reuertuntur, quem quí dem cíues magis quam hoftes formídantem,petentemá fibítutó per Demetríum liceret Thee bascum fuís familtaribus proficifcíon non modo non neglexit Demetríus, fed eloríam G uirtu: tem uíriin honore habens,dilipefiter curauit ut Thebas incolumis perueniret. His geftis peten tibus Athenienfibus ut urbem intraret,non prius fe cíuitatem Athenarum uifurum reípodit, quám omníprafidío hoftium expulfo,liberam penitus fecerit, R elictis igitur quí Munychíam armís machinísq;& omní tormentorum genere oppugnarent,ipfe interím ad liberandas Me: garas,quz etíam Caffandri prarfidio tenebatur, cum omni exercítu proficifcitur, Sed cum au: diffet Cratefipolim mulierem pulchritudine fimofam degentem Patrís, qua olim Alexandro Polyperchonti dedita fuerat, fuum congreffum uehementer appetere, relícto exercítucitca Megaras,ad eam profedus cum paucis expeditís& manu promptis, íjs&p iterum fe remotis, feorfum tentouiym pofuit, ut celaret mulierem ad fe uenientem, Hoc cum nonnullihoftíum refciuifIent, magnam occafionem capiendi Demetrium nactí, ad eum aggredíendum profi? cifcuntur:íama tabernaculá prope peruenerant, cum ís repentíno tumultu perculfus, futs ptaraptím chlamyde fugam arrípuitparumézp abfuit quinob intemperantia fuam turpiter ca peretur.Flofles uero tentorio eius cum omni fupelleciile potítí abierunt, Poft hac occupatis Megarís cum in urbe díreptiones frequentes agerent milites, Athenienfibus benigne pro Me» garenlibus fupplicantíbus, eorum precibus ceffit Demetrius, prafidijs& deduci liberam ci^ uítatem mA A85 v Tm 34—"e o D uw UU DU M| G- PME TWO Ru WAR CU ww--— X—€0— — e NP "DONATO. ACCIAIOLO. INTERPRÉTEÉ.$50 p, uitatem reliquit.Dum hac Demetríus ageret, Stilbonis philofophí fibiín mente aéniít, dequo$ilbonphís magna apud Megarenfes erat opínío,quod ín quíete& tranquillitate quadam fuum uíuendi lofophus. modum conflítuiffe dicebatur, FIunc ígitur ad fe uocatum rogauit Demetrius,an aliquid fuarumrerum fibiquifquam miles eriputíletad hoc,nemo,ínquit Stilbon,nemíné enim uidi fcien diam auferentem. Rurfus ín difceffu fuo feruis omnium ciuium arreptis, cum benigne ad eum conuerfus dixiffet, Liberam ueftram ó Stílbon ciuítatem relinquo: recte, inquit ille,nullum ením feruum ín urbe relínquis, Deinde ad aggrediendà Munychíam quz affidue fuerat poft difzeffum fuum obfidionem perpeffa,curn omni claffe rediens, primo aduentu eam expugnaz uit,atqy hoftium prarfidio expulfo, fuod introducto arcem euertít, Poft baec Demetríus Aches nienfibus affidue cum uocantibus cum íd tempus opportunum efle arbitraretur, urbem eft ingreflus,confeftimdp populo ín concíoné uocato, gratílfimís uerbis patrías leges priftinam; líibercatem reftituit:addidittp praterea,íe omni ftudio curaturum, ut Athenas medimnüm fru mentí centum quínquaginta míllía,&€ materi copía tanta, quanta ad centum fabricandas tríz remes fufficere poffit, ab Antigono patre mittantur, Atheníenfes ígitur Rempub.poft decíze Atbenetyran mum& quintum annum quibus fub alieno imperio manferant,benefício Demetrij liberatam tide liberate aciipiunt, INam d pugna Lamíacenfium,& eo pralío quod apud Cranonem commiffum eft, à Deretrio. ufq adillum diem quo Demetríus urbem íntrauít,nomíne paucorum ftatus,re autem ueraty rannicus fuerat dominatus,propter ímmoderatá Phalerei potentíam, His rebus gefiís,famatp Demetríj ubicy diffufa, cum magnus clarusq; apud omnes gentes haberetur, ftattm ímmodici honores& ante illud tempus inaudití, quos populus Athenienfis ei decreuítehomínem(ut ple rung; fit) corrupere,infolentem moleftumd omnibus reddidere, Primo enim tulerunt decree tum,ut Demetrius& Antigonus omnium regesappellarentur, cum híantea hoc nomen abo mínarentur, quodab hís tant& quí Philippo& Alexandro fuccefferant, ufurpari folitum erat, alijs uero nequaquam erat commune, Flos praterea deos feruatores,& prafulem Aiheníene fem,quicerto quodam nomíne appellari confueuerat,facerdorem feruatorü uocari iuíerunt, arque eum fingulis annís confirmantes, nomenillíus in omnibus fuis decretis& fcríptionibus praponebant,[n eo autem loco ubi primum€ curru defcendit Demetríus, facríficijs peractis B aramlocarunt, quam Demetríjtdefultoris aram appellari uoluerunt, Decreuerunt praeterea Tease Dao ut Antigonus& Demetrius ín peplo und cum Ioue& Pallade íntexerentur, ut duseínfuper tribus,quarum alteram Demetríadem, alteram Antígoniadem uocitarunt, fuis ueteribus ada derentur,atque eorum fenatui, quí numero quingentorum homjnum continebatur,centum accederent homines, unaquaqy tribu quinquaginta fecum trahente, Non pratereundum uís detur illud admirabile genus honorís quod acutiffime à Stratocleínuentum aíunt, quí huíus & aliorum omnium quibus blandíti poffe arbitrabatur, diligentiffimus fuit ínuefiigator. T'ulit enim decretum, ut legati quos Athenienfesad Antigonum& Demetríum mitterent,facri uo carentur, ficut illi quí cum patríjs facris Olympum& Pythíam mitti confueuerant totius Cir ciz celebritate, Sunt autem& alía multa aStratócle per audaciam& impudentíag perpetrata, illisip fimilia quibus Cleonem illum antiqu& utí folitum tradunt, cum populo Aihenienfi fuís impudentiífimis adulationibus blandiretur, Habuít enim Stratocles Phílacium amícam,qua—, femel cum eicapita quzdam ín foro empta ín conuiuium attuliffet, comiter ad illam conuere fus Stratocles,Ea,inquit,emifti ó Philacium,quibus nos Reipub. gubernatores ludere confue uimus, Quodam quoq; tempore cum Athenienfes pugna nauali effent círca Amorgum fuz peratí,praeueniens eos Stratocles qui huius calamítatís nuncium afferebant, fumma celerítate urbem ingreffüs, per Ceramícum coronatus tranfiuit, fauftum afferens uictoriae nuncium; quo quídem extemplo epulum per unamquanqy tribum conflítutum eft,& facrificia publice» fupplicationestp decretze, Paulo uero deinceps cum ueniffent hí qui ferebant nuncium fufces pta calamítatis, atque uniuerfus populus uno confenfu aduerfus Stratoclem uehementíus exarfifTet, illetamen hunc furorem audacter impudenterdp fuftínens, Quid, inquir, uiri Athez» nienfes uobís molefle intuli,(i duos dies fumma eftís mea caufa ín uolurare uerfatíc Talis igitut erat Stratoclís audacia.Sed fuit profecto iuxta Ariftophanis poéta fententiam,igne calíz díor uenter, Quidam enim alter longe impudentíor, quàm Stratocles tulit decretum, ut quoe ties Demetríus Athenasueniret, fufciperetur ín Cereris&€ Bacchi hofpitio, ut£ illi quiin Des metrio honorando alios fuperaffet, tantum ex publíco erarío daretur argentí,quantum fuffi« cere poffet ad collocandum ín templo aliquod fuz liberalitatis infigne; Infuper ut mepfis Ia» nuaríus,utáp primus ac noutflimus dies menfis, tum denique ut Bacchí conuiuia ex Demetríj 2 PLVTARCHI DEMETRIV?£ C nomíneuocarentur. V erum extemplo poft hzchi cafus fequuti funt, quibus obftupuerun; omnes,cum non forte,fed diuino quodam numine eueniffe uiderentur, Peplum ením in quo Demetrius& Antigonus fimul erant contextí, cum per Ceramícum mitteretur, íngenti fu perueniente procella,medium fciffum ferunt;& circaaras illorum magnam aconiti copiam or tam,cum raro ín ea regione nafceretur:& eo die quo fefta Bacchi celebrabantur,omnem pom pam diflipatam peffundatamá fuiffe. Infuper ob magnam glacíem uehementemáü pruinam non modo ficus& uítes d frigore efIe combuftas,fed maximam quoqj fegetum partem corru pram.Q uare Philippides cum ínímicus effet Stratoclis, haec aduerfus ill ín comoedia protulit; Per quem combuffit pruina uítes, Perquem fcíffum ín medío peplum eft, Honores diui; nos mortalibus tribuentem, Fixcpopulum corrumpunt, no comoedía, Fuítautem Philip pides fumma cum L yfimacho familiaritate coniunctus, multaip per eum populus Athenien: fis beneficia fufcepít à rege. Compellebatur enimrex ad hunc hominem dilígendum ob fuos integros mores, uítae(p probitate, ín eoQp przecípue utrum admírabatur,quod cum fecum uer: faretur frequéter, ab omnitamen aftutra€ adulatione,quibus regia domusabundare folent, quafi d perníciofa pefte abhorreret:ítaq; animum fuum induxerat,ut quandocung fibi ad bel: lum resdp gerendas proficifcenti occurrebat Philippides,hocpro bono omine haberetur, quaf aliquid.fauftum felix& portenderet, Verum aliquando rogatum à Lyfimacho, num aliquid fuarumrerum expeteret,refpondifTe aiunt: SolumO rex,ne arcanorum tuorum quícquam mi hí credas, Hos igitur quorum alter in fcena,alter in concíone affidue uerfabatur,ob naturzui iz diflimilítudinem non ímmeritó opponendos putauímus.Illud uero genus honorís,cuíus ínuentorem aíunt fuifTe Dromoclidem, adeó confuetudínem morem6a hominum exceffit,ut monftrum quoddam uideatur. Decretü enim tulít Dromoclídes, debere Sphetíam tribumde locandis(cutísapud Delphos Demetrium quafi oraculum quoddam confulere,ut hac fua crie ptione publícis fuffragiis approbata intellioilicet; V ifum fuiffe populo Athenienfi, quod bene acfelicíter eueniret, ut elígatur ex Athenienfibus unus,qui accedens ad Demetríum feruatos rem,pofteaquam facríficía peregit, eum rogaret atq confulat, quonam modo píeatq optime fummaé caritate dedícatio facra in Delphís agenda uideatur. FIz: igitur tot tantaetp adulatio: nes,quibus Atheníenfes fzpe erga Demetríum funt ufi, languentem uiri. animum mínímet blandigjs repugnantem facile corruperunr, Sed hactempeftate ipfe Athenis degens uxorem duxit Eurydicen,mulíerem Athenienfem, ex claro Miltíadis genere ortam, qua olím nupta Opheltz Cyrenarum príngipi;poft obítum uírí Athenas redierat, FI2e nuptize Athenienfibus uehementer grat íucundap fuere,quod exíftimabant fummum honorem Athenarumurbí tributum effe à rege, maximumá beneuolentíz fignum oftenfum,quoniá fibi placuiffet eam pr&cipue ciuitatem eligere, ín qua regium coniugium celebraret, Erat autem D'emetríus ma gnopere deditus nuptijs, adeotp his delectarí uidebatur, ut multis femper uxoribus uteretur, quarum maxíme in honorehabuit Philam, tum ob Antípatrum illius patrem, tum quía pet eam,fupra qmnes Alexandi fücceffores, gratiá beneuolentiami fibiapud Macedonas come parauít, Ad hanc ducendam íam fatis xtate prouectam, renuentem Demetrium cum effétíue nior,compulit fuis adhortatíonibus pater,illud Euripidis in medium ferens: V bí eft lucrum, uxore uel uolens ducíto:cum fimiliter cadente uoce, uxori te fubíjcito, diceret. T'alis igitur erat erga Philam alíasQ; uxores Derfietrij amor, V erum ín fumma rerum licentía conftítutus,cum uno eodemá tempore& fcorta& uxores permultas haberet, adeó fe uoluptatibus delitíjs permiferat,ut iam effet communi fententía díuulgatum,omnium regum incontinentiffimum efle Demetríum.Dum hac Athenis geruntur,nuncíatum ínterea Demetrio ab Antígono efl, Ptolemaum regem magna comparata claffe Cyprum nauigare, bellum ingens terra marít parare,omnía pofihabenda effe ut tantí conatus hoftium reprímantur, Quibus percepiisDee mettius, etfi ex medío uictoríarum curfu fead nouam expeditionem uocarícernebat, tamen magnítudine reí compulfus neceffarío paruit confilio patrís, non fine dolore gloriofum relín« quens bellumjpauló ante tam libentíanimo pro Gracorum libertate fufceptum. Itaq; Athe nis decedens, ante omnía Cleonídem Ptolemzíducem Corínthum ac Sicyonem obfidentem pecunia tentauít, ut liberas illas cíuítates dimitteret. C uo quidem renuente,non amplius cun Candum ratus,cum uerfus Cyprum claífem direxifTet,forte Menelaum offendit Ptolemzi ra trem, quem pralio aggrefTus ftatim fudit füugauitáy. Verum pauló poft cum Ptolemcus mae gno cum exercitu terra marítp parato obuíam ei uenifTet,prímo congreffu minze fuperbzatg infolehtes altercatíones utríngy funt fact, Ptolemao quídem iubente Demetríum antea Fin ere ht Zz:: [1y de DONATO- ACCIAIOLO INTERPRETE. 351 ^ dete Girzciamt repetere,quàm fuam extremam calamitatem confpíceret: Demetrío uero afz (erente,fe non príus Ptolemaeum é manibus dimiffurum, quàm ex Sicyone Corinthog prafí dijs dedudtis, liberas eas ciuitates reliquerít.F1oc bellum tot tantístp conatibus utrínque fuícez tum,non folum hís regibus quí íam in aciem prope defcenderani,fed reliquis quoque prínciz ibusingentem íniecerat curam, expectationemQ anxíam fecerat ob incerti exitum rerum, dubiumd belli euentum. Cernebant enim non de Syría aut Cypro, fed quiínam maxímus omníum regum effet futurus,in ea folum uictoría agi, Pcolemaus igitur centum& quínquaz ginta nauibus collectís,ínfiructísqp ín aciem, confeítim ad Menelaum fratrem nuncium mítz tít,ut cum uídeat certamen uehementer inflare;ín medio ardore pugna€ Salamina fexaginta rogrediens nauíbus,hoftesá tergo adoríat,ordinemQ perturbet. Demetríus econtrario non ígnarus eorum qua parabátur ab hofte, decem tantü aduerfus illas fexagínta oppofuít naues, eastp anguftum aditum portus, per quem tranfire Menelaum oportebat, occupare celeríter iuffit;ibidg confiftere, ut fi forte egredí Menelaus tentaret,eríi numero impares,loci tamen opz ortunítate adiutx exírum hoftium prohiberent. In promontorijs deínde finitímís atqy undígg profpectantibus mare pedeflres collocauit, quas& ordínem feruare iuíTit,& longe lateQp exe tendi,ut maíorís multitudinis fpeciem prae fe ferrent, Atqg hoc pacto omnibus terra maríGy ins fiructis,cum reliquis copijs nauibus centum octoginta Prolemzum inuadit.Prímo congreífu turbauit, deinde diffipauit hoftiü claffem,demum uehementiorí ímpetu facto, fudit fugauitip, Prolemzus ut uidítfuos paffim terga dare,fet effe omníno ab hofübus fuperatü, quanta mas xíme celeritate potuít,fugam arripuit, octo nauibus tantum fequutus uírí ueftigia,qua fola ex tanta copía uíx euadere potuerunt:reliqua uero omnes in eo certamine periere,pratter feptua ginta, quz funt und cum milíte ac remígeà Demetrío capta. Deinde cum uentum effet ad por tum, ubi íngens erat pecuniarum machinarumá copía, qux ín nauibus oneraríjs feruabane turtum magna quoq; fodalíum mulíerumé& turba expectantium fortafle uíCtorís arbitrium, extemplo nemine aduerfante, ín D'emeurj poteftate cuncta uenerunt.Inter hzc Lamíam mu lierem fua tempeftate famofam fuiffe tradunt,qua praeclare tibijs cecíniíIe dicitur, Haec prímo canendi modulandi fuauitate gratíá fibi apud homínes comparauit:deínde cum fe ad amoz 8 resamatorios contuliffet;celebre eft nomen& famam pulchritudinis apud omnes gentes ade pta. Eo uero tempore etfi príftinz dignitatis florem, quia iam annis grauis erat,abieciffe uides retur,tamen uenuftate& manfuetudine quadam adeo fibi homines cociliabat,ut fupra omnes alias mulieres chara effet D'emetrío,& ab illis etiam mulieribus quas gratía anteibat, non mee dioctíter amaretur, Poft hanc naualem pugnam Menelaus íam uíríbus fuís diffidens, cum ce» dere uictorineceffarí& effe putaret, Salaminiam prímo, naues deinde copiasdy terreftres quafz cung babebat, Demetrio dedit. Fuerunt autem hz, mille& c c equites,peditum x 11 millía, Hancuictoríam per feipfam claram atque illuftrem, clariorem illuftrioremd fecit fua pietate & liberalitate Demetríus: corporaenim hoftium defunctorum magnifice fepelirí fuffit,& ca: ptíuos fine precío ullo dimitti, Armaturas infuper integras torumQp corpus tegen$es ducentas fupramilledono Atheníen(ibus mifit, Poft hzc Ariftodemum Milefium ad fe uocatum, quan ta maximeceletítate poffit ad Antigonum patrem accedere íuffit,eítp referre hancampliffima uidoríam partam& fpolía adepta,ac omnia demum qua fuerunt poft fugam hoftium profpe re feliciter; fequuta.Is cum adulatíionum quibus regiz domus abundare folent,optímus effet fabricator atque magifler, nunc ex hís rebus blandiendi occafionem nactus, rem inuenit qua in Antigon& uteretur maxíma adulatione refertam, Nam cum é Cypro decedensprope eum locum ueniffet ubi uerfabatur Antigonus, iactis ancoris procul à littore nauim confiftere& nautas omnis quietem ac filentium agere íuffit,ipfe deinde fcapham confcendens,cunciis alíjs quifecum uenerant ín naui reli&is, folus continenti applicuit. Erat eo tempore Antigonus ín magna folicitudíne conftitutus,quod expectabat(ut par erat)incredibílí cura eius pugna euen tum, quz íam fueratapud Salaminam commiffa,cupiebatáy uehementer audire quam fortue nam Demetríus filius habuiffet,cum fibíallatum eft ueniffe tunc,íamt proge2defle Ariftode mum Milefium, nuncíum à Demetrio mi(fum, Subíta re perculfus Antígonus,cum uíx fes ipfum domí contínuiffet, extemploalíos atque alíos obuiam Ariftodemo mittít, quí cognítís omnibus quz ille afferebat, fumma cum celerítate ad fe reuertantur.[s autem cum nil percon tantíbus reíponderet, tum lento gradu tacitusQy uenírer, magís quàm unquam antea perturz bauit Antigonum;atque incredibili urgente animum cura, cum fe amplíus contínere nq pofe (ct,ufque ad forescítato gradu obuíam Milefio acceffit,[Ile uero ftipatus fréquent bomínum 5 Dencirij mis r4liberalitas, C turba;quzundiq rei nouitate commotaad regiam confluxerat, ut prope Antigotium deny;. porrigens dexteram alta uoce exclamauít: Salue rex Antigone, pugna naualí regem uícimus E Denetrij uri inge mi, Scytbarü imos. PLVTARCOHI/ cODEMETRIV'S Ptolemzum,& Cyprum tenemus,& militum captíuorü fex fupra decem millia& ocingen. tosin manibus noflris babemus.Exhilaratus Antígonus,Ettu per louem,inquit,falue:fic ay tem nos torquere uoluifti Milefiez par profecto referam pari, feró enim premium reportabis, Multitudo praterea qua ingens ibí conuenerat hoc nuncio percepto, tum primum Antígos num& Demetriü reges magnis clamoribus uocitauit,&C Antigonum familiares fui infignibus tegíjsextemploornarunt,& Demetrium pater diademate miffo regem per epiftolam appell uit.Haccum effent frequentí fama in Aegyptum perlata,íj qui círca Ptolemaü erant, ne cres. deretur ob recentem cladem fufceptam efle uehemeter debilem mancum factum Ptelemai ftatum,horum ueflígia fequutí Ptolemzum quoq regem falutarunt uocítarunt&p, Hoc igitur pacto Alexandri fucceffores hinc inde diftrahebantur, alter alteríus titulorü aemulatione come motus, Nam& Lyfimachus tum prímü díadema ferre incepit:& Seleucusin cofpectu quog; Grzcorü,fi quando eorum audiebat legatos, ijsregíjs ínfignibus utebatur, cum antea coram Barbaris tant geftare folitus effet. Verum Caffander cum alíjaut literisaut uoce eum appel: larent regem,folus pene fuifle apparet,qui hacinaniappellatione neglecia, príftinum morem feruauerit.Haciígitur nómodo nomína& habítum horum principum permutarunt, fed eos quoq ín tantam elationem ac ínfolentíam extulerunt,ut quemadmodum tragici hiflrriones uo cem& inceffum fimul cum uefle, fic illí uitam& mores unà cum habítu mutaffe uíderentur, INam& in regendis populis grauíores fuperioresty facti, non modo uiolentía pro iuflitía ute bantur, uerumetíam faftum quendam prae fe ferebant, priftínze humanítatís oblítí, quaantea fiebat,ut populíquietiorianimo feruíture perferrent. T'antü igitur ualuít una adulatorís uox,. utbunctam grauem|morbum tam(Q perniciofam peftem,qua tj reges laborabant,per uníuers fum prope fparferit orbem.Hzc cum ita effent, Antígonus elatus ob res círca Cyprum felíciter geílas, rurfus tot copíasterra maritp aduerfus Ptolemaum parabat, ut appareret eum maíus quàm unquam antea agitare ín animo bellum.[tacy extemplo omnibus comparatís,non ultra differre profeciionem conftítuens,terreftres copias fibi affumit;maritimas Demetrio concedit, eum iubet propé eam terram per quam ipfe duciabat exercitum, nauigare, V erum hares| tanto ftidio diligentia paratz, qualem exitum habíturz effent, Medium quendam Antigoni familiarem uidiífe per fomníum tradunt, V ifum ením fibiaiunt Demetrium in currículo cum omniexercítu decertante, prímum magna celerítate& uehementí cotetitíone certamen inire, paulo uero poflea fenfim pedetentimá deficere, demum in ipfius curfus flexu adeó debilem infirmum$ factum,ut fpiritum recreare uix pofTe uideretur. Sequutii eft igitur poftea,ut An tigonus terrefires copías ducens multa perícula íncommodad fubiret,& Demetrius magna tempeflate íaclatus, multis amiffis nauibus ín loca. importuofa compelleretur;atq; ambo poft multas calamítates fuíceptas, uíx diflipatü terra maritp exercítü dom reducerent, Erat eater ,peftate Antigonus annos pauló mínus quám octoginta natus,quí cum ad militiam gerendam magnítudine& mole corporís magís quam feneciute effet iam grauis& ínutilis factus,in mae ximis rebus gerendis filio Demetrio utebatur, excellenti ingenio uiro,ducedp íam fua felicitate & prudentía claro, Eíus intemperantíam quam acccufabant omnes, quiorianimo fortaffe quam decuit tolerabar. Illeuero üigente pace nunccírca potus atg; conuíuía, nunc circa amos res€ omnis generis uoluptates, magna cum impudentía uerfabatur, At cum bella gerenda erant,omnibus delicíjs uoluptatibusip pofihabitis,ficmoderabatur ingenium fuum, ut mores fimul cum fortuna rerum mutaffe uideretur, Cum aliquando Demetríus ex quadam expedie. tione domum reuerfus,fubító ad patrem accurrens eum hilari uultu ofcularetur,dixifTe Anti gonum aíunt,Lamíam ó fili ofcularí uíderíseo enim tempore íam diuulgatít erat,DDemetrium Lamíz amore ueheméter ardere, Rurfus Demettríus cum multos dies dedíffet operam potuí, acdeínde prafente Antigono quereretur fe molefto rheumate effe correptum, A udiuímus, inquit Antígoqus: fed illud quafo,Thafium nean Chiumrheuma fuite Quodam ínfuper die cumzgroráte Demetrio ad eum uifendüacceffifTet Antígonus, formofum puerü prope oflíó eius offenditíngrefTus deinde thalamum, manu illius apprehenfa cum uenam tetigiffet,fee bris,inquit Demetrius, ut mibi uidetur pauló ante difceffit, Certe,inquit Antigonus puerum enim nuperabeuntem prope oftium tuum offendi, Hzcigitur uitía ín ociofo Demetrío,cum ingentes uirtutes ín rebus gerendis aquarent, molefto animo toleraffe Antigonum credunt. Sed quemadmodü Scytha cum magnopere fe indulfiffe potui cernunt,arcuum chordas pi ale 5 far fic! bel bat £X à 6 o-- wm 9 9 em 5"9 us ^ us is, 05 ug lla ee. at ur. ne :le 0$ Io £z ta T^ li^. tíe n üí, 1S; lie (f [es m m 1e. I€ DONATO'ACCIAIOLO INTERPRETE, 352 p fate confueuerunt,ut diffolutum uoluptatibus animum ad priftínam contínentiam reuocent; (icDemetríus cum nunc ín ocío uoluptatum arbitrio fe totum permítteret, nunc ín apparatu belliomnium delítíarum oblítus firenuam operam nauaret, adeo uaríetati rerum accommoda bat ingeníum fuum,u: laborem atq; mollitiem, dao contraría maxime ínter fe pugnantía,fuz pranaturz modum íunxiffe uideretur. V erum etfiin gerendo bello dux egregius effet atque rxclarus, tamen in claffibus, machínis, copijsip parandis longe pracftantíor habebatur.[taqg cum expedítíionem aliquam fibi parandam effe cernebat. data opera ut íngens materíz copía fibiadelfet,circa naues machínasdy fabrícandas íncredibili arte atque(ftudio uerfabatur, Magní igitur anímiuir non ad inanes pueriles exercitationes íngeníum fuum cóuerterat,ficuti ples rig; reges, quorü alij tibijs,alíj picturze,nonullítorno dediti, in feruilibus officíjs etatem agunt, Etenim Aeropum Macedonem lucernas abacosip perparuos, cum in ocio uerfabatur, fabrí? Exercitiaregk cate folitum tradunt:& Attalum illum quíeft Philomater dictus, non modo hyofcyamum&| quorundani ils| elleborum,fed etíam cicutam& aconítum, alíasqp'permultas uenenofarum herbarum fpecies libcrdla. i («pius plantaffeaíunr,& fummum ftudium curamij pofuifIe,ut earum fructus ín temporele gerentur, Parthorum quoq reges ín telorum cufpidibus acuendis nó delectari folum,fed glos tiarietíam folent. Demetríus uero cum machinis inftrumetísqp bellícís dele&aretur uehemenz tet,adeó inhis conficiendís ingenío& arte ualebat,adeoy illius opera tam parua quàm magna ínfuo genere praclara atq magnifica erant,utnon modo fumptu,fed etíam manu regía digna uiderentur, V nde illud eft non mínus uere quàm eleganter dictum,Demetrtj opera magnitue dine fua etít amicis fluporem, pulchritudine uero etíam hoftibus delectatione folita effe affera, re, Atq; ínter alía memoratu digna,& naues duas,quarum altera fexdecimremis,altera quinde cimremís erat, ab eo confectas aiunt,& machinas nonnullas miro ingenío pro expugnandis urbibus fabrícatas;quz quidem fpectantíbus hoftíbus, incredibilem admiratione prebebant. Velutí Lyfimacho eueniffe tradunt, qui etíifupra omnesalíos reges ínímicus effet Demetrío, tamen cum ab íllo Solos CilíciosG obfidente petijffet,ut fibilíceret fuas machínas nauestp con I fpicere;atq; deinde benigne concedente Demetrio,omnía opera confpexiffet,adeo ftupefactü| admíratumd aiunt,& magnítudine& pulchritudine machínarum,ut fibi uifz fínt nonhuma € nojfeddíuino quoda ingenio fabricatae,R hodíj quoq; cum à Demetrío effent multo tempore obíidionem perpeffi, foluto deinde bello eum rogarunt, ut aliquas machínas fibi relirqueret, quafi quoddam fuze uirtutis fui&y ingeriij teftimoní&, Eodem etíam bello ín quo R.hodij fimul Nacbinabeliis erant cum Ptolemaeo focietate coniuncti,machínam quandam,qugm urbíum expugnatorem ca miro artifia appellant,eorüi moenibusadmouiffe Dernetriü aiunt;tali quidem figura atcp fpecie fabrícatamt ioa Demetrio Habebat ín prímís quadratá fedem, cuíus unumquodgy latus inter fe zquale, in latítudinem fabricata, octo& quadraginta,ín altitudine fex& fexaginta cubítorü extendebatur,atq; à poftrema bafi ufq ad uertícem adeo gradatim extenuarí uídebatur,ut cum infima fedeslongelatíor fupremo culmine effet, egregía quadam figura ex omni proportíone feruata refultare uideretur.Intus praterea erant latebra cauernzefp complures ad fufcipiédos milites accommoda. Qr uá uero hoftes fpe&tabat,fronté patefactá habebat;atqy undig feneftellas tectas, quíbus uaría tela pote tantaduerfus hoftes(ine ullo perículo iaci. Erat praterea fecundá unamquanqj fpecíé pugnae— bellaciffimis uítis referta:& quod fupra omnía fpectantibus admirationem prabebat,tanta fa cilitateagebatur,ut cum firepitum maximü zederet,ín utram partem inclinaretur,confpici mí» nime poffet,fed aequali utríng; pondere inconcu(Ta rectag moueretur. Ad hoc praterea bel lum duo funtei ex Cypro thoracesallatiferrei, quor utercy quadraginta mínarü erat.Eorum toburcum uellet Z oílus fabricator oflendere, íufTit aduerfus íllos triginta paffuum interuallo excatapulta telum admittí:quo quide facto,adeo firmiter uim telifuftinuerunt, ut nihil ibi relí Gum fit przter lineam quandam,quz non telí cufpide, fed penícillo potíus cófecta uidebatur, Horumaltero uírum audaciffimü ac robuftiffimü omnium quí cum Demetrío erant, Alcímes num Epirotam eo bello ufum fuiffe tradunt,folumt arma duorum talentorü gelliffe,cum alíj, unius duntaxat talenti armis uterentur,eumt deinde Rhodi prope theatrgm urbis fortiter di mícantem in medio ardore pugnz cecidiffe.In eodem infuper bello conftanter obfidionem to lerantibus Rhodijs Demetrius fruftra terendo tempus nulla re memorabili gefta cum hone flam abeundi occafionem quxreret; noua eft iniuria laceffitus, qua aduerfus Rhodios magis quàm unquam antea íra exarfit, Líterasenim regíamdp fupellecillem à coniuge Phila miffam cum cepíffent Rhodij;extemplo nulla fuz dignitatis ratíone habita, ad rege Ptolemazeunj cun: Gamiferunt;mínime n hoc Atheníenfiü humanitatem fequuti,quí Philippo Macedoniz rege 4 PLVTÁRCHI DEMETRIVS C graueaduerfuseos gerente bellum,cum tabellaríos qui ad eum mittebátur literasty Cepiffent, cunctis alijs epiftolísleGis,folü Olympiadís coniugis literas integras atqg íntactas reliquerunt, | east obíignatas eodem pacto quo erant,ad Philippum remiferunt, V erum pauló poftea De. metríus fumma fibi ulcifcendi facultate oblata parum memor contumelíz nuper acceptasut de Yabfipituwani generofum uirum decebat,magna liberalitate eft in Rhodios ufus. NNam cum egregiam laly ü mie pulchritu, figuram no omnino integram, míra tamen arte d Protogene Caunio depictam,& ín quíbuf" |€ dinis. damadibus publicís extra moenía urbis locatam cepiffet Demetrius, extemplo Rhodi pra né MI conem ad eummiíferunt, multís precibus fupplicantes, ut huic praeclaro operí pro fua ingeni de l| clementía parceret, uíbus refpondiíffe Demetrium tradunt,fe antea permífTurü parentís fiy tis ! db tuam deftrui,quàm talem tamá egregíum artís laborem íníuría ulla extínguí.Etením feptem tà annosin hac figura píngeda cofumpfifTe Protogenem aiunt, Addunt praterea Apellem cum illi adeam uifendam acceffiíTer,adeó admiratum excellentíam operís,ut deficiente uoce tacítus ali trí quandíu perftíterít: tandé dixifTe, Magni láborem& admirabile opus gratías nó habere,qua qu . hoc atg; alia qux pingunturabillo ufq ad aftta ferant, ín coeloG reponant.Hanc poftea imagi É uo M nem Romam delati und cum alíjs ignis abfumpfit.Sed Rhodijs fortiter fuftínentibus bellum, ne Hi cum Demetríus abeundí occafionem quzreret, forte Athenienfium legatí ad eum uenerunt fin hii togatü,ut díuturna obfídíone Rhodios liberaret. C) uibus auditis,foluta ftatím obfidio efl;ac tei I. Rhodi przterquam aduerfus Ptolemzü, ab Antigono& Demetrío in focietaté recepti.Inter cis mi hac Caffander per dífceffum Demetrij occafionem nactus, cum ad obfidendas Athenas mas xí gnís copíjs accelliffer, Atheníenfes ingenti celeritate certiorem Demetríü reddunt, quantoín£a periculores eorum fínt,eumt rogant, ut quàámprímü opem& auxilíum obfeffze afferat urbi, D : Quibusperceptis, Demetríus extemplo omnibus rebus poflpofitís, magno cum exercitu co tercentum triginta nauium clafTe aduerfus Caffandrít profectus, die noctudy non íntermiffo PI curíu cum ín Atticam perueníffet, nó modo ex omní regione Caffandrum expuliít,fed etiam fel fufum fugatumd ufq l'hermopylas eft perfequutus: Heracleam deinde fponte deditíone er facia ín poteflate recepit. Fuerunt etiam fex Macedonü míllia,qui hac uictoria moti, ad Deme re TET. triumperfugerunt.Repetens deinde Atbenas Demetrius, omnibus Girzcís qui intra Phylas cu | D uerfabantur liberatís,atq íjs quiauxil& culerantín focietatem receptís,Phylim& Panadum, B eo quz quafiduo propugnacula A ttícz immiínebant,ualidísGp fuerant à Caffandro munita przf m díjs,celeriter oppreffitpopulo& Athenienfi reftítuit, His geftis Athenienfes etfi antea fupra pr mores,fupraG confuetudigem omnia tribuiffent Demetrio, tamen nullá conftítuentesadula| af tíoni modum, adem poft Palladis templü ei in hofpitíi concefferunt,in qua und cum uírgine eí] ; pura hofpes uerfabatur ímpurus,patrís ueftigia nequaquam fequutus,quí aliquando cuma ri tviecyv-. diffetPhilippum filium in quadam domo, ubí trest uírgines morabantur, hofpitio effe fufce: te "Rx.^ ptum,non obiurgato filio, fed eo qui diftribuendis hofpítijs domibustp praterat ad fe uocato, nt prafente Philippo fic ínquitifINónne ex tam parua tama angufta domo filíüi meum deducis: in Atq; hocpaéto filio permutato,omnem occafione inferenda íniuria fuftulit, Demetríus uero cíc nulla dex Palladis, quam etíam fororem maíoré natu(ibi a(ciuerat,ratíone habíta,tanta efl tut A | pítudíne dum ín eaarce degebar,in mulieres urbanas& adolefcentes liberos ufus,ut tum maxi Pe melocus ille purus uíderetur,cum ís folá cum fcortis illis Chryfide,& Lamía,& Dime,& An« fib , tícyra uerfabatur, Sed multa alíafunt, qua cum fine ígnomínía ac dedecore clariffimze urbis m Denodispieri narrarinon poflint, fponted nobís in prafentía omittuntur, Democlís tantum temperantiam pe pulchritudo: eximiaincredibilemá uirtute, quía digna memoratu fuit,no uifum eft filentío praterire.Iserat m eafttasmirád4. puer adhucimberbisadeó egregía atq; praefláti forma, utex pulchritudine fua nome adeptus, b pulcher Democles ab omnibus uocaretur, Hunc Demetrius cum nec precibus neq; mínis po di tuiflet unquam ín defideríü fuum perducere,femeloccafionem tem poris nactus,quo puerpu mn blícam palzítram ac gymnafium fugiens,príuatum quoddam balneü íntrauerat,eo confeflít—| uc accedít,folustp ingreflus puerüiínopinantem ageredítur, Ille uero ut uidit fibi foli& puerotas| fai lem uím iniuriam» afferri,nullum aliud refugium habens,repente fublatolebetístegrníne,ín— pr feruentem balneiaquam fefe proiecít, atq; eo pacto morte uoluntaría feduíolentía& fcelere| fle Demetríj uindícauit,fua ínnocentía profe&to indíona, patría uero& pulchrítudíne fuadígna| Cit perpeffus.Sed illud Celenetineutiquamhuic fimile fuít,quícum pater Cleomedon ob íllaram ini fibimulctam quinquaginta talenta Reípub.deberet, líterisà Demetrío acceptís, quibus à po it pulo Athenieníi petebat,uthanc mulciam Cleomedonti remitteret, non modo fuam turpítü N dinem díuulgauít,fed maximam etíam ín ciuitatem perturbationem índuxít, Nam cum Atbe to; nieníes n 1t, ut y(i (fe D^ i In ^»& O9 50 29 Z2 w— m-—"£ CO X - CÓ wu w9-— 9(3,—-Qa 3& e A TI» 9 M e a 1 A B DONATO ACCIAIOLO INTERPRETÉ, 34 fiienfes liis receptis literís, Cleemedontecp omni poena liberato, decretum tulíffent,nemíniciz uium licere epiftolam à Demetrio pofthac populo Athenienfiafferre, percepiffent&p deinde grauiter exhoc offenfum e(Te Demetriü, extemplo poenitétia ducti non modo decretum illud derogarunt, uerumetíam eorum qui illíus reí ínuentores fuerant, alijs necatís, alíjs ín exilium pulfis,nouum tulerunt,quod fuít hoc pacto frequenti populo approbatum: V ífum effe popu lo Atheníenfi,ut quodcung rex Demetríus iuberet,hoc& apud deos fan&ü,& apud homi nésiuflum haberetur.Cum uero quídam uir bonus delírare Stratoclem díxiffet talía ferentem decreta:ad hoc DemocharesSpartíata,Deliraret,ínquít,Stratocles,nifihoc pacto deliraret:mul tis enim fuis illeadulationibus profuít, A tcp flatím de his accufatus Demochares,fine ulla moz raeftin exilium pulfus. T'alis igítur erat Athenienfíum uíuendi modus, eo tempore fane;quo illi& tyranni przfidía ex urbe deducta;& libertatem fibi reftitutam putabant.Inter baec Deme ttíóin Peloponnefum profecto,cum eíus aduentumnon expectarent hofles,fed eo appropín quante fugam arríperent, urbes fine ullo certamihe tradebantur. Itacy&lítus quod Acteum uocant,& Argos,SicyonemQ,tum Corínthum,atque Arcadíam totam,praterquam Mantiz neam,ingentí celerítate occupauit, ac tjs quí praefidio eranttradítís centum duntaxat talentís, fine ulla mora ín libertate reftituit, Celebrantibus deinde fefta Bacchí Argíuis, non modo ínz tereffe,fed etíà przeeffe Demetríus uoluit. Itag; prínceps certaminis factus una cum alijs Girzez cislztítiam agens,Deídamíam Pyrrhi fororem,ac Aeaciregis Moloflorü filíam coniugem du xítSícyonem inde profectus, cum perfuafiffet populo ut ea urbe relicta commodiore prope eandem urbem habítarent locum, extemplo nomine permutato, eum pro Sícyone appellarí Demetríadem iuffit, Poft hzecín I(thmo communi concilio celebrato,populi quíibi frequentes conuenerant,ducem Gracíz uno cofenfu Demetríum appellarunt, uelutí Alexandrumatqs Philippum antea uocítauerant, quíbus íllefe haud paulo meliore exiflimauít regem,prafentí felicitateyrerumQ potétía elatus, Nam cum ab Alexandro nemíni unquam fitregium nomen ereptum,necp fibijpfitantüa(fumptum, ut fe regem appellauerít regum, fed multis fíntab eo regna,nonnullis regíae dignitates conce(Tae, Demetrij ínfolentiam quis non íure míretur, quí cunctís álijs neglectis, nemíne prater fe& Antígonti patrem, appellabatregem: Q uínetiam eocatu ubi frequentes compotatores couenerant, cum fj fupra quos íocí caufa effundebatur merum,alíj Demerríü regem, alij Seleucum elephantorü principem dicerent, alíj Prolemzum prafectum claffis, alij Lyfimachum cuftodem gazz, alij Agathoclem infularum domin& effe affererent, gaudebat uehementer Demetríus, cumalij ali]s nomjníbus uocarentur,fe folum efle quem appellarent regem, Sed haec cum ad eorü aures perueniffent, cundis alíjs hancfcur tiitatem ueluti rem ínanem derídentibus, folus Lyfimachus erat quí(cum eunuchíapud illos rcgix fupellectilis curam habere foleant)grauiter ferre uidebatur,fe gaza cuftodem, ueluti eus nuchum quendam uocitarí, Augebat praeterea hanc indignationem fuam perpetua quadam inimícítía, qua femper Demetrio fupra omnes alíos fuít ínfeftus, C) uare in contumelia ei obíja cíensamorem Lamíz, nunc primum afe uifam dixit meretricem de fcena tragíga exeuntem, AdhocDemetrius:Meretricem,ínquit,LLamíam magis effe modeflam, quám coniugem eíus Penelopen, Poft heec Demetrius cum reuerteretur Athengs,pauloante epíftolam Atheníienz fibus fcripfit, qua oftendebat fibi effe ín animo cum illuc perueníffet, omnía eorü myflería fine mora uila percípere,atqy etíam ea qua fuprema apud illos habentur,íntuerí, Hocauté eatem peftate nefas acfceleftum erat,& ante illud tempus inauditum, Nam parua quídem myftería menfe Nouembri, magna uero menfe lunío celebrari folita erant:atq; inter heec& illa quae ha bentür fuprema, quía magna cum reuerentía ea homínes intuentur, faltem uníus annifpacium intererat, necp ea adiríante illud tempus licebat; At uero lectis Demetrij líterís, cum res in confultatíone ueni(fet,unus tant Pythodorus, qui facras tenebat tzdas, aufus contraríam uoluntati Demetríj(ententíam dícere,Sed ín tanta formidine urbís parum ualuit optimi atque fandiiffimi uíri confiliaznam Stratocles confeftím tulit decretum, ut menfis Ianuaríus,quí tunc prafens erat, Nouember uocaretur:atq; eo pacto quafi legitimo tempore, parta prímum my fleria oflenderunt Demetrio:poft hzc rurfus Ianuaría, qui erat fa&us Nouember,lunium uo citarunt,flatimQ eidem magna myflería,tum etíam ea quz habetur fuprema,ut percipere atc Intuerífuo arbitrio poffet, permiferunt, Quare Philippides Stratoclem accufans, Hic, ínquit, Integrum annum ín unius menfis tempus coegit, Etde hofpítío Palladísà Demetrio polluto, emo,inquit,impurus ín urbís arcem fufceptus,facrum uírgínis domícilíum fcortís congpotae toribustp referfit, V erum cum multanefanda fcelera effent ín ea urbe à Demetrío perpetrata, P] Dentetrij i nfolen: ids Mot Átbehichia fum. circamya fria. PLVTARCH I,'DEME TRIvSs C qua omnem cíuitaté dolore moeflitíaG repleuerant, illud praecipue erauíter Athenienfes of. Boctboris àudicium. TOwvir. D fendít, quod cumilli ducenta quinquaginta talenta magna celeritate iuffu Demetríj cogregata ad eum detuliffent,confeftím omneilludargentü Lamiz,ac cateris fcortísad fucü mundum mulíebrem dari Demetríus íuflit. Nectam detrímentü atqj íncommodá, quàm rei turpitudo, quarex dignitate urbísafpernarí uidebatur,moleftii Athenienfibus fuit; quanquam nonnulli funt quí hocín Theffalos,non in Athenienfes fa&um fuifle dicant.Lamía quoq; non contenta Demetríj curpitudine,prater nefanga íllius facinora& ipía eó impudetize uenerat, utà multís proínftruendo conuiuio regi, pecunii extorferít,conuíuíumáp deinde& magnificentia appas ratus, epularü uarietate adeo fplendidü celebrauerit,utà Gilyceo Samío mandatü fit memos riz literarum, Quare comicorü quídam perníciem cíuítatis Lamiíam,Demochares autem Sos bíus Demetríum,quía fibi adeffet Lamía,fabulam uocitabat. Hancíam omnes non modo«con iuges,fed etíam pellíces, cum uiderent Demetríü eius amore praecipue deperire, plurad illius quámomniü aliarum gratía agere,communt quadam fententía oderant, Cum uero alíquando legatis ad Lyfimachum miffis ílleocíum agens pugnam enarraret,qua olim ab Alexandro ez ge coactus cum ferocíffimo leone commiferar,atqy cicatrices oflenderetex unguibus illius fer ín brachijs cruríbusQ relictas, ridentes legati,& fuum quoqj regem dixerunt graues ferz La: miz morfus in collo geftare,Sed mirandum uidetür, Demetriü prímo afpernatum coniugium Phila ob tatem illius ad fenectutem uergentem, uíix& à patre compulfum ut eam coniugem duceret, deinde amore iam fenefcentis Lamiz fuperatum,tandíu tam effrenata mente mulie remarfiíTe, At fane ín conuiuio quodam canentetibíjs Lamía,Demo qua uocabatur Magnia, interrogatad Demetrío,quid fibi Lamia uideretur: Anus,inquíto rex, Rurfus cum fecunda afferebantur meníz,ad eam conuerfus, V iden'aít, quanta mihi Lamía mittat? Ad quz Demo: Plura tibíà matre mea mittenturó rex, fi cubare cum illa uolueris, Memoríz quoq; tradit eft, quandam fententíi quam Bocchoris iudicium uocant, hoc pacto redargutam fuiffe à Lamia, Adolefcenti cuidam in AegyptoiTheognídem amícam ardenti, cum illa ab homine quem fui amore írretitum uidebat,multum auri quotidie peteret,forte euenit, ut cum adolefcenti uifum in fomnio effet cum ea muliere uerfari, omnis ílla cupiditas quaantea uexabatur extincta pe nítus fuetit, Quod quidem ubianimaduertit Theognídes, ob libidinem eíus expletam merce: dem petens ab illo,cum fibi negaretur,adolefcentem ín iudicium traxit. Audita hac controuer fia, Docchores fubitó homínem íuffit tantum numeratiaurí quantum illa petebat in uafe quos dam afferre;atqy deinde fuisemanibus fpectante muliere, aurü híncinde uerfate. Debereenim cenfuit, quemad modü adolefcens concupitz rei opíníonem habuerat, fic mulierem exoptati auri umbram imaginemi referre, FToc iudicii Bocchorís ut iniquum atq; íníuftum ea ratíone damnaffe Lamíam tradunt,quía cum illud fomni& adolefcentís defiderium fuftuliffet, non ta« menauri umbra Theognidis cupiditatem reftínxerat. Hxc igitur de Lamía, V erum fortunzac res geftz huíus quem defcribímus uiri, infeliciter poft hanc profperítate fequutz, noftrá hanc hiftoríam qutfi de comíca fcena ín tragicam permutarunt. Coníurantibus enim aduerfus An ticonum reliquis regibus, acín unum omnes fuas redígentibus uires, magnitudine reí motus Demetríus,e Ciraecía difcedensad patrem Antígonü uenit, ut communi confilio de rationcim mínentis belliagítaretiquem cut comperi(fet fupra etatem fuam íam confectam canítie exer citum parare, totumt& anímo& mente ad bellum effe conuerfum, uehementius quam antea flimulo patrís adiuncto, belli gerendi cupiditate exarfit, Verum Antígonti omniíü regumeo tempore maxímü facile potuifle credunt,& fibi& Demetrio filio prímum locum, príimamg dignitatem feruare,fi ínfolentia fuam moderarí,fuperbíam uincere,& lenioriuti uoluiffet ime perío.Sed uir natura afper,& fequundis rebus elatus,cum non minus uerbis quàm re cundiís homínibus effet moleftus;incredibili omniü gentium erga fe odium concítauerat,& in prarfen tibelloomnes regesad machínandam fibi quacunqy ratione perniciem intentos uehementíus exacuerat,cum hac confpiratione percepta, fe eos uelutiaues quz legere femína folent,unola pideatay uno clamore perturbaturü dixíffet, Cogregauerat íam Antígonus fupra feptuagínta peditum, decem equitü millía, elephantos feptuagintaquings:cum ex altera parte hoftes quas tuor& fexaginta millia pedítü,equites quingetos fupra decem millía,elephantos quadringen? tos,currus centi uiginti haberent. Hoc pacto copíjs utríng; omni ftudio coparatís, Antigonus cum prope hoflíum exercítü pofuiffet caftra,ccepit uarijs curis ac perturbationibus angi:uol» uebatením animo magniítudíne reí,& prope inflantís pralíj euentum, nec fatis fciebat timens dum nefibí magisan fperandüforet,cum uíncendicofuetudo& opinio ex recenti profperitate innata, ^m mm (y". mm " Q e " T^ 74 WM^"" A wP uà"S WV Ww f9 s se) €"--—- n dA-- MOS Wwe X—M—— w-— WM— -—— K-— DONATO-KCCIAJIOLO IMTERPRETfÉ. 54 $ innata;fpem fibíac fiducíam confequenda uictoríz facerent:& ex altera parte íngeniur uíri multarum rerum experientía callens, ac probé ciens conditíonem fortuna, quz crebris mus tationibus gaudet,metum fibí folicitudinemd afferret.[taque cum ín alijs certamíníbus folítus cíferalta uoce& fuperbís fermonibus uti, nunc mordendo aut afpernando hoflem,nuncaue dacíam fuam íactando, tunc quidem magna ut apparebat urgente anímü cura,quafi futuratri calamitatem profpíceret, preter confuetudinem ín affídua cogítatíone ac filentio perfiftebat. iMulta ínfuper alía ea tempeftate facta ab Antigono tradunt, qua antea fieri mínime confueue rant. Nam& filium Demetríü, quafi íam de alía uíta cogitaret, uníuerfo fpeciante exercítu fuc cefforem confüituiffe aiunt,eumá& deinde in tentoríü adduxilfe,arbitrísGj remotís multa fecum effeloquutum, Q uod profecto nó mediocrem admírationem cundis militibus praebuit, cum taroanteaaut nunquam pené cum illo fermones conferre,aut communicare arcana(olítus efa fet,fed contentus íudícío fuo, qua fibí uidebantur gereret,& quíbus uellet uteretur,& confilía agendarum rerum fpretis aliorum fententijs fecun ipfe folus agítaret. V nde memoríz prodía tumeft, Antigonum aliquando à Demetrio adolefcente rogatü,quandoreuerfürus cum exer citu foretturbato üultufilio refpodi(fe: An tímes folus ne tubarum fonitum audíre nó poffisz Sedadhanc Antigoni curam nonnulla praterea€o tempore accefferant, qux malam aduera fam&fortunam portendere uidebatur, Nam Demetrío uífum in fomnio eft,fe ab Alexandro. fplendidísarmis infiructo interrogari; Quodnam fignum ad futuram pugnam(uis tefferam praberét; feg louem refpondi(featgy uictoriam:tum Alexandrü dixiffe, ad hoftes& ueftros difcedam, Antigonum quog aiunt cum ínftrucia phalange tentorío effet egrefTus,offenfo pé de ín ostoto cum corpore corruifle, fübleuatumQ deínde fupplicíbus manibus ad coelum exa tenfis deos precatum efTe, ut uictoria fibí uel mortem potius quàm turpem fugam praeberent; Atq flatim poft bacc ín aciem defcendunt, fignoGy utring; dato prelium ab omni parte confes rebatur:atque omnígm oculos anímosty occupabat certamen, quum Demetríus cum robue füiflimo agmine delectorum equítum quos ipfe duciabat,ín Antiochum Seleuci filium impes tum fecitquem fufum fugatumip certandí ardore& cupiditate uincendí ufqueadeo cft perfe« quutus, ut cum uíCtoríam ímmoderate confequiuellet, eam omnino amíferit, Nam poftea à B perfequendo hofle reuerfus, peditum agmen quosipfe fuís equitibus tutabatur, ab hoftibus circumuentum inuenit, nec iuuare illos potuit, necin tempore fubfidium ferre, Etenim dum ipfeperfequebatur Antiochum, ínterea qui prope Seleucum erant,cernentes phalangem na datam prafidío equítum, antequam eam aggredetentur, circunducere agmen coeperunt,& quafí inuadendi fpecie perterrere. C uo quidem facto, magna pars cum feab hoftibus circunis uentam,X difceflu Demetríj omni prafidío fpolíatam uideret,fponte fua ad hoflem migrauit, teliqua uero cum impetum fuftinere non poffet, ín fugam uerfa. Atq; extemplo poft haec ín« gens hoftium turba ueluti procella quzdam ín Antigonum ferebatur, multity eum folum pes tebant, Cum quídam ad eum couerfus uirum rogauít ut falutem adipifceretur fuga:ifli enim, inquit, te petunt,confulas quzfo falutí tua ó rex:Quuíd, inquit Antigonus,ifli desne cogítants eniet Demetríus& mihíauxiliü feret, Sed in tanta celeritate fruftra implorantem fubfidium filij,cum undiq; ciccunfpiceret, Demetriü uocans, fuperuenientes interím hoftes fenem agere diuntur;ac feptus repetítü confoffumá telis ínterimunt, cunctis amicis capeffentibus fugam; prater Thoracem Laríffzum,quííolus prope mortuí corpus permáfit. Hocigitur pacto finis tapugna, reges qui fimul confpírauerant, ampli(Timam uictoriam confequuti, omneregnum Antigoniatqg; Demetríj quafi uaflum fcindentes corpus,inter fe partíuntur. Demetrius uero quinq; peditum& quatuor equítum millibus quanta maxime celeritate potuit fuga accepta, cum Ephefum perueniffet,fufpiciofuít ne uir ob recentem cladem fufceptá pecunía índigens, celeberrimum rilud templum inuaderet ac díriperet. At uero ipfe etiam uerítus, ne tam fcelez flum facínusfeinuíto fuí milítes perpetrarent, cofeflím ex ea urbe migrare conftítuit, Itaq; ido neam nactus tempeftate, milites equites) naues confcendere iubet,curfumé fuüi uerfus Graé ciam dírigit, eo anímo utante omnía proficifcatur Athenas,quam quídem rrbem fuís calamis tatibusunicum putabat effe refugium, Etením ibi naues atq; pecunías uxoremáp Deídamiami reliquerat,fibis perfuaferat ín quacunqy fortuna fua,etíam(i caetera deeffent,nunquam Athé nienfium fidem fuis rebus defuturam. Sed hac inani fpe Girzcíam repetentí,cum prope Cy cladasperueni(Iet, Atbenienfiü legati obuiam ei fiunt, mandata ferentes longe ab fua opíníoa nealiena:populum enim Athenienfium(quoná flatuiffet nullum in ciuitate fufcipienduyn tea gem)hortari Demetrium aiunt;utab urbe Athenarum abflinere uelit,Deidamíar uero fe talí Atitigohtus(Bà terfitur, PLVTARCHI DEMETRIVS C cumhonoread eum remittere, qualem Atheníenfes dare,& uxoré regis Demettij congruum eíTet accipere, His expofitís mandatis, repente tanta íra indignatioQ regem ínuafit, ut pené de | fuo ftatu mentem dímouerit. Nam etíi regno, patre, exercitutp amí(To, ex florentiffimo flatu uno przlío effet ín extremam pené calamitatem deiectus, tamen fecum reputans fortuna uim, MartemQ communem, alia quidem aduerfa tolerare conflantí animo uidebatur:at uero hac inopinata deceptío, qua feprater fpem ab Athenienfibus& fpretum& derifum efTe putabar, incredibile dictu eft quanto dolore animum uiri moeftítíag repleuerít, C) uapropter meo iudi cio non parum fj princípesregest falluntur,qui excellenti honorum populis fibi tributam, maximum beneuolentix tefttmonium,firmumd fui flatus przfidium putant, Nam etfi fpon: te fua& beneuolentía quadam ad decorandos príncipes mouerí populí uideantur, ducuntur tamen plerünq; metu, cum tam fj qui oderunt, quàm ij qui amant profequí honoribus príncis pes foleant.Prudentes igitur uíri& optimi rerum publícarum gubernatores, nó tam laborant ut flatuas,uel decreta, uel honores díuínos d populis confequantur, quam ut meríta fua& res eorum gefta quammáxíme digna honoribus fint, Demetríus uero magna(ut fibi uidebatur) ab Athenienfibus accepta íniuría,cum non fibi ulcífcendi facultates adeffent, expectans com: modiora tempora coepit de populo Atbeníenfi modefte loquí;nec ullum alienatí anímiindi? cium prz fe ferre, Sedpetensab illis ut naues quz relictae in Pyrao erant, é quarum numero una tredecímremis contínebatur, fibiredderentur, concedentibus Athenienfibus, hancacces pitclaffem,& quanta maxíma celerítate potuít in lfthmum traiecit, uó quidem ubi peruens tum eft,comperít res fuas quotidie in deteriorem locum adduci, cum eius przefidía undiqy pel lerentur;& oppida fine ullo certaminead hoftes deficerent. uare noua uoluens anímo,cum Pytrhüm ín Grracía reliquiffet, ipfe cum omni claffe in Cherronefum profectus, Lyfimachi regnum inuadit, necmultum temporís elapfum eft,cum augendo quotidie fuas uires,exerci tum non contemnendum parauerat. Neq; hoc reliquis regibus erat moleftum,;quía Lyfima: chum ób maxímam elationem nímíamá potentiam communi quadam concordía oderant, IT Verum pauló poft meliori Demetrio afpirante fortuna, accídit utSeleucus cum cerneret Ly(i T p machum duas Prolemzi filías,aliam fibí;aliam pro Agathocle filio ín matrimonium haburfle, optimum& ipfe ratus quantís maxímís poffet príncipum affinitatibus regnum fuccefforesi fuos mifmíre,Stratonicen Demetríj filiam coniugem peteret;Hanc ínopínatam profperítatem & prater fpem oblatam fibi non afpernatus Demetríus, cofeftim affumpta puella cum omni bus nauibus ín Syríaproperauit. Sed ín ipfocurfutangenteoram Cilicía claffe,& propecone tínentem nauígante Demetrio, cum milítesín terram expofiti frequentes excurfiones perage rent,Pliftarchus Ca(Tandtifrater,qui d regibus poft pugnam cum Antigono factam hanc pro uítcíam acceperat, grauiter ferensregionem fuam populatione incendíodg uaftari,extemplo adSeleucum proficifcitur,ut de illatis iniuríjs queratur,& eum incufet quod ab alijs regibus& communi gerendibellifocietàteanímü(uum feíungat. C) uod ubi cognouit Demetríus, maio: rem per difcéffum fuum occafione nactus,ad Cyndos militibus in terram expofitís, regionem eíus íntiadít,atcy populato undíc agro,talentís mille& ducétis acceptís, cum ingenti prardaad : élaffem reuertítur, curfum deinde aum quoad fieri potefl accelerat.lamti und cum coniuge Phila prope Oroffüm uenerat, quim Seleucum regem offendit, atqj primum omni fufpicione Sere rd(fsum congreffum inter(e habuerunt, Seleuco antea comíter in ten torio Demetríum, Demetrío uero deinde ín nauí,quz tredecimremis erat, benigne recipiente Seleucum,Habíti funt praterea ínter eos frequétes familiaresQy fermones, nec arma;aurcuflo dix,aut ulla fufpicionis indicía ufquam confpecta, fed íncredibili iucunditate eoufqy confums pius eftdies,quoufgy Seleucus à Demetrio digreffus,Stratortíce fibiaffumpta,cum omni pom pafead Antiochum contulit. Demetrius autem Ciliciam petens,nulla interpofita mora coniu gem Philamad Caffandrum fratrem celeriter mifit, ut Pliftarchi querelas de illatis fibi iniurfs accufationemt purgaret.Inter hzc Deidamía ex Gracia ad Demetrium ueníens,paucos dies cüm illouerfata,exoquadam egritudine uita deceffit poft cuius interitum Demetríus nouas nu ptías quarens,per Seleucum cum Ptolemaeo affinitate contraca,filíam illius Ptolemarídem ce pítuxorem, Atqp hec Seleuci operaplena humanitatis& officij fuit,illa uero ínhumana atque récentiaffinitate índigna, Petens enim Demetrius uit accepta pecunia Cilicia fibi reftituat,non modo hoc, fed ne illud quídem impetrare potuit, ut faltem Tyrum atqj Sidonem Seleucusfibi Seleuiinbu concederet. In quo fané ínhumanum atque agreftem habítum Seleucum aiunt,accufatumQ munit.— uehementer,quod cum omníad mari[ndicoufcq; ad Syríz líttora fuo imperío efTet com plexus; ! nunc L—J« 92—u ama QA G3— pq UMSO m"-—— Sp— qu—GC"uu RNRÁARA S— XE SG pm—(£V"S"2 US f^£^— hae"Me Um gu qe SRM. Ff—(£o e-m m di Jie üt Cía int [es ür) "t , dí (c fis el; Itn chí ci ad ge ne T ité flo r4 rm iu^ ríjs ies nu |ce |ue on (ibi Ju Us; inc ^ DONATO. ACCIAIOLO INTERPRETE,$54 nunc adeó inops animi fuerit, ut pluris duas urbes, quàm praftantíffimí uíri& clatíffimi regis affinitatem fecerit, focerumdp ingenti fortuna exagítatum non modo non íuuerit, fed negans do fibi anguftum hofpitíum ex finibus fuis pene expulerít. FIzc eft ílla ínopía animí,quz fen tentiam Platonis ueríffimam reddít, Ei,ínquít,qui uelit effe diues,non cumulandà pecuníam, (cd minuendá cupiditate cenfeo. Quare nunquamis líber ab inopia erít, qui nullü conftítuens cupidítati modum, contínuo díuitiari exagítatur ardore. Hac fpe prxter opinionem deflitutus Demetríus,non tamen animum fuum abiecit, fed ut magni fpíritus uir,& fortuna perturbas tionibusaffuetus,Sí millies,ínquítpralio fuperatus fim,nunquam commiíttam ut pro uilimer cedegenerum Seleucum diligam, Caeter& extemplo poft hac literís amicorü accítus, quí eum certiorem reddebant, Lacharem ín magna Atheníenfiü feditione factum effe tyrannü, eumdg hortabantur ne tantam occafionem recuperandí Athenas prattermitteret;cofeflim cum omní claffe in Graeciam properauit; Sed cum prope Atticam perueni(fet,foedam tempeftatem pere peffus,multis hominibus nauibusiy amiílis,fefe if loca tuta recepit atque ab incepto quod ad» uerfus Athenienfes propofuerat anímo,íta eo tempore deflítít,ut illud no deferere,fed ín com modíiorem opportunitatem differre uideretur.Itaque data opera ut fui repararen: claffem,ipfe ínterím in Peloponnefum profectus,urbe Meffenam obfidione aggreditur: ubí cum quadam dic fortiter fub moenibus dimicaret,telum ex catapulta ab oppidanís dímiffum fic aduerfum ilz liusos maxillamtp percu(fit, ut parum abfuerit quin ultimam fuz uíta perníciem eo die inue» nerít Verum poft pauló in príftínam ualetudinem reftítutus, pofteaquam nonnullas urbes fponte deficientes ín deditionem recepít,rurfus Attícath repetens, confeftlm Eleufina R.hamnufiog deuícto, omnem regíonem popularí, przdam abducere, undíc ínfeflare urbem fuos milites iubet. Cum igitur multis modís Demetríus uno atq; eodem tempore cíuítate urgeret, nouum quod incommodum ad ea omnía quz inferebant hoftes; Athenienfibus ex infperato acceffit, quod non medíocríter mentes eorum anímosQ turbauit, Etenim nauis quzdam onu fla frumento, quz forté per eos dies Athenas ducebatur, capta à Demetrio eft,& gubernator laqueo fufpenfus.Hocut renunciatum Athenís efl,tanta repente defperatio,& omniü rerum penuría urbem ínuafit, ut obfeíli drachmís quadraginta falis medimnum, c c c frumenti moz 8 dium emerent,[tacy íam rebus fuís diffidentes ad deditione inclinari uidebantur,cum frequens tesnuncíj ad eosueniunt,referentes centum quinquaginta naues quaa Ptolemzo rege aduer fus Demetríum mittebantur, prope Aegínam effe confpecias. Hocrurfus ad fpem feruandae urbis Atheníéfes erexit, V eri Demetrius rion multo poftea ingestí celerítate tum ex Cypro, tum ex Peloponnefo nauibusaccitís,cum íam c c c nauium claffem coparaffet,extemplo Pto lemzi duces eíus congreffum non expectandü ratiabierunt,& Lachares tyrannusrelicta urbe fugamarripuit, Defperatis igitur omnibus rebus, Athenienfes etfiei qui de componenda cum Demetrio pace mentione feciíTet,poenam capítís recenti coftituifTent decreto, tamen extrema omní& rerum urgente penuría,cum ad petenda uenia, X accípiendas quafcund; codítiones pa cis neceffarió cogerentur, patefacta propinquiori porta,legatos ad Demetri& mítiunt,qui díce tent,fe íuag; omnía ín fidem ac poteftate eíus permittere, rogare atc obfecrare,ut fuz clemen ti magis quàm íniuríarü memor effe uelít, Flac agebant A thenienfes nó tam quia aliquid bo nipacatiQp ab homine fibi ueheméter irato confequi pofle confiderent,quám quía foedam obfi dionem ulteríus tolerare nó poffent, fatíus effe ducebant uíctoris arbitrium experírí,quam ins genti ínopía cíuítaté íaccumbere, Ferunt enim eo tempore tanta fame cíuítaterh oppreffam, utde mure qui mortuus ex tecto cecidit, quidam pater cum filío decertauerit:&€ philofophus Epicurus fabis zqua portione diflributís familiam fuam nutriuerit, In hoc ftatu cum res Athe nien(ium effent, Demetrius utbem íngre(íTus, populum omnem in theatrum uocauit,& tena torío pulpitoG haftatís militibus undicg fepto, cum é fuperioriloco ueluti tragici folent,in fuge geftum defcendiffet, ingens repente pauor multitudínem cepit: deínde audito ínítio orationis fuz, ín quo prxter expectationem magnítudíni uocís,& afperítatí uerborum pepercit, popuz lus Athenienfis antea metuattonitus, extemplo omne fufpícione formidíngmq depofuit.L e« uiter enim ílleprímum& amícé accufata pertínacía eorum, reliquam deínde oratione perblan dam ac benigni habuit, Demá poft hzc, utaliqua recóciliati animi índicía prz fe ferret,decem millia medímnüm frumentí dono Athenienfibus dedit,& magiftratus qui eís gratiffimi erant, inpriflínam libertatem cofuetudinemá reftituit, Acclamante uero undic; populo,& certatím omnímultitudíne applaudente Demetrío, cum oratores quí eloquentía dícendit ratione ue hementer pollebant, ampliffimislaudibus Demetríj uirtute extollerent, Dromoclides orator Dbenetrij don in Atbenicfes. ———— C iuoy"2óAic £v6oiae. Stez phanus c2" Stra bolib.x. PLVTARCHI DEMETRIVS neín rege honorando alíjs uideretur inferior, decretum tulit,ut populus Atheníenfis Muny. chíamatq; Pirzum regi Demetrio redderet, libereqp permitteret ut his fuo arbitratu uteretur, Decernentibus hzc Athenienfibus,interim Demetríus prateríta defectione commotus ulis dis prafidijs Mufaum firmat, ne firurfusilli reijcere iugum tentarent, nullo freno coétcítimo ram fibi inpedíimentumi alíjs rebus afferrent. Recuperatis igitur hoc pacto Athenis pratis diodp firmatis, Demetríus non ad quietem animum uertít,fed bella femper ex bellís ferens;ad; ueríus Lacedamoníos ducio exercituycum prope Mantineam perueníífet, Archidamum re: gem offendít obuíam uenientem ad arcendü cum fuis coptjs hoflem,quem fubito praelio ador tusín fugam uertit, acnulla interpofita mora, agrum Laconicüinfeflis fignis ingreffus,eoufg proce(fit,ut propeSpartam pofuerít caflra.Paulod deinceps rurfus cum hoftibusconferta ma nuíterum uictor,quíngentis captís,ducentís cefis,parum abfuit quín urbem caperet muniti: fimam,& ante íllud tempus inexpugnabílem habitam,Sed nemo meo íudicio regum fuiffe ap paret,quem fortuna pace belloG maíoribus unquam permutationíbus quàm regem Deme: tríum agitauerit: etenim fpe homine magnis exercitibus, multis uictoríjs, amplifTimo regno ornatum ín fupremam profperitatem euexit, fxpe uerfis in contrarium rebus, uíctum fuga: tumQ ex ingentí profperitate ín extremas pene calamitates deiecit, V nde in illa íngentípermu tatíonererum erga fortunam couerfumillud Aefchyli protuliffe aiunt: Tu me extulifti, tu me iterum fortuna deponis,Ea uero tempeftate profpere fibi in Peloponnefo fuccedetibus rebus, ex altera parte nunciatum eft urbes quas tenebat ín Afía àL yfimacho oppugnatas fefe tutarí non poffe,& Cyprum nifi confeflim fubueníat,ín Ptolemzi poteftatem uenturam,& matrem filiosqy Salamine inclufos uehemetí obfidione teneri, Sed uelutí mulier illa apud Archilochá, inaltera quidem manu aquam ferebat cum dolío,ín altera uero ignem:fic fortuna quum gra; uiíTimis cafibus nuper allatis à Lacedammone Demetríum remouiffet, rurfus eum in fpem no: uarum ac magnaráü rerum ex huiufmodi caufa erexit. Defuncto Caffandro, Philippus maior natuex filijs fuis ín regnofuccedens,no multo tempore poflea& ipfe quoq; uíta deceffit: poft cuius interítum,duobus alíjs fratribus qui fuperflítes erant, inter fe diffidentíbus,cum alterqui appellabatur Antipater, Theffaloníca matre necata, Alexandrum fratrem ut regno expelle: ret,hoftilianímo perfequeretur, ipfe ecotrarío ad fetutandum opibus alienis accitis, Pyrrhum quider& ex Epiro, Demetrium ex Peloponnefo uocauit. Sed Demetrium alijs negocíjs remo rantibus,fuperueniens Pyrrhus cum aduerfus Antipatrum auxilium Alexandro tuliífet,pro mercede opísallatz magneMacedoniz parte fibiaffumpta, tantum fuo regno adiecit, utíam Alexandro,cuí auxilium tulerat, non medíocrí formidini effet:& ex altera partemagno cum exercitu ueniente Demetrio, antea cum res exigebant literis illius accíto, duplicatus eft adoles Ícentis metus ob autorítatem nomendp uíri,quem cum ob gloríam rerum geftarum in admira: tione gentíum efle fcíret, ín regnum fuum uenire perículofum effe ducebat. Obuíam igitur éí profectus,ubiad íllum iuxta Díum uenít,comiter ac benigne uírü fufcipiens, ampliffimís uer» bis ei gratíasepit,quod omnibus alíjs poftpofitis rebus,ad rutandá fuum regnum cum ingenti exercitu accefliíTet, Adiecit poftea res fuas ftabilítate iam habere,ac omni impedimento remo to,íta tranquillas ac pacatas effe, ut.non fit necefe ulterius progredi,omnia uirtuti fuze ita acce pta referre,ac fiin tempore fubfjdía adfuiffent,& fua opera omnes difcordie effent fublatz.Sed ftatím pofthzec nonaulla fequuta funt, quibus occafio dara eft ut graues fufpicíones utrinque orírentur.Demetríü enim ab adolefcente ad conuiuíü inuitatum monuit quídam, ut ab ín(idi)s quz ad eum interimendü parata erant,caueret, Q uibus cognitis, Demetríus ne ullum pertur batianimi;aut fufpicionis indícium pra fe ferret, non fugiendá conuiuium adolefcentís puta uit,fed in ipfa profectione cum lento accederet gradu,capta opportunitateduces exercitus mo nuit, ut omnes copíasin armis haberent,& cuftodes corporis fui, qui longe plures quàm Ale xandrímílítes eranc, iuflit ut regíafecum ingrederentur,proped cofiftrerent,donec e conuíuío affurgeret.Hoc cum Alexádri fatellites perfpexiflent, quía numero& uiribus impares erant, non funtaufi Decaetríum aggredi. At uero Demetrius aliquam abeundi occafione quarens, fimulata mala corporis ualetudine, ab Alexandro digreditur:& poftero die,nuncio nouarum rerum qua magní ponderis erant, fe uocari a(Terens, neceffaríü(ibi effe oftédit quamprimum exercitum índe abducere, PeloponnefumQ repetere: Alexandrum rogare, ut fuz necefli^ tatitgnofcat, operam fuam pollícerí,hortarit ut ea, quando fibi expediret, fine ulla exceptione uteretur, Adolefcens qui Demetríj aduentum antea formídauerat,& nunc quog; prafen* tíam illius fufpectam habebat, cum cerneret eum fua fponte ex finibus fuis abire, incredibilem animo & ani ue lyz ut, ilíe -(i ids [ez lor Íq; tif p 1Qa t0 Ra nu ne I$, atí 4 : Y, £o oz lot lez [a^ le: DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE, a animolatitíá coépit,atqy cum eo pro maíori amoris indicio uf Theffaliam eft profectus.Poftea uero quàm Laríffam uenerunt, rurfus alter alteríus perniciem quaerens, mutuo fibídolos infi diasqp parabant, Alexander liberead Demetri& accedendo, per hunc maxime modum fperaz bateumallicere,ut& ipfe quoq ad fe,omnifufpícione omi(fa,fíne cuftodíbus armístp ueniret: qua quidem opínio prorfus adolefcentem fefellít, Etenim ad coenam ínuitatus,cum eadem lie beralitate qua cofueuerat acceffifTet,non potuit Demetríj manus effugere, Nam feruente con uiuio cum furrexiffet Demetríus, perterrefactus adolefcegs, fímul& ipfe affurgens, regis nez fligia perfequebatur. Vbíad oftium uentum eft, annuit militibus fuis Demetríus,qui eo inloz co cónflituti erant,praecepítGy ut fequentem ueftipía fua cofeftim necarent. Extemplo Alexan der multís uulneribus confoffus eft, alf nonnullí quí ei opem ferebant interfecti: quorum unum dum necaretur dixifle aiunt, Vna nos die pruenít Demetríus.Trepidatü ea n octe(ut par erat)yueheméeter à Macedonibus eft:fequeti etiam die illí,etfi nihil hoftile ín fe uerti,ut fufpiz cabantur,perfpícerent,tamen cernentes potentíam uírí,ad cuius nutum poft Alexandri more tem omnía redacta uidebatur,neg fuis rebus fatis fidebant, negy arbitrio regis, antequam eíus mentematdy anímü percepiffent, fe credere permíttereGi audebant. Cr uibus cognitis,Demez trius mifit qui cofeftim eos hortarentur,ut omni fufpicione depofita,caufam earum rerum quz gef erant,audire d Demettío uellent. R'ecreatí hís uerbis Macedones, extemplo omni metu (ut plerungy fit)ín beneuolentíam uerfo, Demetríum adíuerunt, neclongam íllíus orationem expectandam ratí, eum fine ulla mora cum falutaffent regem, in Macedoníam perduxerunt, Nec dici poteft haec permutatío rerum quàm grata cunctís Macedonibus fuerít. Nam ea quae olim Caffander ín Alexandrum defunctum cotra omnía iura diuína humana peregerat,& nefandum Antipatri fcelus, quod nuper ille in Theffalonicam matrem patrauerat,tanto odío habebantur, ut nouíregis apud omnes populos íncredibile defideríum parerent. Hzc igitur [37 omnía cum Demetríum gratum atque acceptum cunctis Macedonibus redderent,tum etíam. coníunx Phíla,& ex ea filius adolefcens iam patríín regnü fucceffurus,qui antiquí A ntipatrí optimi atcp fanctiffimi uírí memoria renouabar, Macedonas compellere uidebatur,ut Dere2 trígm quafihaereditaríum aclegitimü exiftimarentregem. Dum hzc in Macedonia geruntur; B interim ex Salamína nuncíatum Demetrio eftmatrem ac filios quí obfidione tenebantur,& lia. beratos à Ptolemzo fuiffe,& ampli(fimis donís muneribusQy ornatos.Praterea eodé télnpore crebrírumores ex Afia afferuntur,qui nuncíabantStratonicen Demetríj filiam,foluto Seleuci. matrímonío, Antiocho filio denuó nuptam, ac reginamab íjs qui(3períora loca Afiíze incolit; appellatam, Huíus autem noui coíugi] hínc orta caufa eft. Cum ín regno patrís Seleuci affidue adolefcens uerfaretur Antiochus, forté Stratoníces nouerce íam unum habentís ex Seleuco filium,uenuflate ac pulchrítudíne captus,puellà coepit uehementer ardere,& crefcente índíes amore,eoufq proceffit,ut die noctu&p ingentí perturbatione angeretur.Erat autem duríor ex coadolefcentis condítio,quod intus alebat grítudinem fuam, nec cuiquam communícare au debat,rubore quodam& reuerentia patris Seleuci detentus. In hoc ígitur flatu cotlitutus ado: lefcens,cum fe omnino ab hac cupiditate fuperatum effe perfpiceret, nec ullum remedíü huic malo reperire poffe confideret,magis neceffarium, ut(ibi vifum eft, quám falutare confiliti cez pitSimulans enim fe corporís morbo uehementer urgeri, operam dedit ut abflínentía cibi fen fim pedetentim fibi uità eriperet,& morte uoluntaría fe ab ingenti egrítudíne quz animum eiusexederat,uindicaret, At ueroErafiftratus folus ínter plerofcg medicos quos Seleucus ma gnis propofitis premíjs ad curand& filium undícy conuocauerat, percípere potuit hanc,animi Antiochus Sea leuci filius tio2 Werce amore cd ptus,inedia fibi torte parabats Erdfiflvatus medicus, ardentís amore,non male affecti corporis egrítudine effe.Sed ignarus cuíus amore adolefcen: tisanimus praecipue deperíret, ad hoc inueniendum ín eo maximum fludíum operamQ cone flituitut uultum& eas partes quae mutari facile folent, obferuaret Antíochí, cüm adolefcenz tes puella&y formofz eum uifitatü uenirent. Multis igitur ad eum, ut par erat, quotidie uenien tibus,nullum cernebatur mutatíonis índícium:accedente uero Stratonice(frequenter enim ad eum uifendum und cumSeleuco ueníebat)tanta repente perturbatio Antiochum occupabat,. ut defectum uocis,ruborem uultus,fubintuíitum oculorum, fudoresacutos, motum íncredibi lem uenz,cunctaG alía que à Sappho de amatoribus referuntur, intueri ín adolefcentelices ret.Statim poft haec deficiente pedetentím fenfu,ingens pallor toto corpore díffundebatur, Hac obferuans Erafiftratus, manifefte deprehendit nullius amore, nifi Stratoríces captum effe Antiochum.Itacy primoSeleucum metuens; magis fuí,ut equum erat,quám adolefcantís periculi memor, hancrem perpetuó tacere decreuerat; deíndefecum reputans quam ingenti — MÀ nó Bate aie. C Seleuci in filix Antiochum mi ti ditor, PLVTARCHI DEMETRIVS amore Seleucus filium complecteretur Antiochum,quanto nunc dolore die tioctet pro eius falute angeretur,depofito non iniuría metu, uirum adire conftítuit,eumdqp arguta calliditate in adolefcentis defideríum trahere. V bíigitur ad illum uenit, Aegrítudinis,inquit,o rex, quafi liam tuum ad mortem perducít, cum caufam ingentí cura diligentía& perquírerem, tandem non ualetudínem malam,aut ullum corporís morbum,utá plerífcy falfo credítum eft fed incre dibile amorís incendium caufam effe ínuení. Neq; me profecto mea opinío fallit, Sed fatíus for taffe erat mínusdp moleftá, uel eíus caufam non effe repertam, uel tibi patrínon manifeflatam fuiffe,cum nullum poffit huíc malo remedíü reperíri.Stupefactus Seleucus, Cur amíce;inquir, fi huius egrítudínísamor caufa eft,languenti filio opitularí non poffimus: ingenium nobísan facultates defuntequaenam quarfo tanta cupiditas,aut qualis amor adolefcentem corripuit qui omnis deliberandinobís rationesexcludatz At uero Erafíftratus poft multos fermones utring habítos tandem precibus Seleuci fatigatus,Scias,inquit,O rex meam coniugem efTe quam ado lefcens Antiochus ardet, Tum Seleucus mültis cum lachrymis Erafiftratum complexus obe: crare coepit,ut per fidem, per amicitíam fuam adolefcentis falutiíam ad uoluntaríum interitum properantis;fuccurrere uclít, Hunc fibí eíTe filium ait, in quo effet& ftatus,& regnum,& uita fuz fpiritus conftítutus, in quem omnes populi oculos conuertiffent,quo amiffo nihil reflare prater mortem quod fibiamplius expetendum foret, Hc(inquit Erafíftratus) facile tu pater nobis enarras,uerum forte aliter fentías,fi Stratonicen tuam amaret Antiochus, V tínam ami: ce,ínquit Seleucus,aut díj,aut homines facultate darent,ut hunc amorem permutare meoat: bítratu poffem,Deos ením obteftor,quod fiea qux mihi charíffima funt,in unum cóferrentur, omnía libenter abíjcerem pro tuenda uníus Antíochi uita.FIzc uehementi affectu multis cum lachrymis dicente Seleuco,Erafiftratus non amplius cunctandum ratus,apprehenfo illius dextera,Níhil eftiinquit,Ó rex,cur Erafiíflrrato amplius indigeas, nam pater& uír& rexcum fisymedícus optimus tuz familíz erís. Non enim coniugem meam,fed Stratonicen tuamfilius Antiochus ardet.Q uíbus cognitis, Seleucus uehementer rei nouítate turbatus,Erafifiratum rogare coepít,ut rem omnem ferio enarraret, Poftea uero quàm uoluntaríam mortem propo: fuiffe animo filium fuum cognouit, X reuerentia patris efTe detentum,quo minus caufam fuz agrítudinis aperiret;incredibili íllius mifericordía motus,non deferendum tam egregium ado: lefcenfem putauit, fed omnía ínterítu filij potiora ducens, extemplo populo ín concionem uo cato,luculentam oratíonem habuit,qua oftendit fe uelleaciubere,omnium populorumquiíu períoraloca Afix incolunt, Antiochum regem& Stratonícen reginam appellari,& matrímo: nio fimul coniungi.Exíftimare filíum qui cunctis ín rebus fuo imperio obtemperare folitus íi, ab hís nuptijs nó alienum fore, Sín uero mulier re ínopinataperturbetur, amicos& familiato hortari,ut ei perfuadeant,omnía íufla ac honefta arbitretur, qua fint optíma regi Seleuco uifa Celebrata funt deinde Stratoníces&€ Antiochinuptix ingenti apparatu, íncredibili magné ficentia reri, feflady ubícqj ín regno Seleuci pro nouo coniugio acia. Sub idem tempus Deme tríus poft Fheílaliam ac Macedoniam occupatam, cum in Peloponnefo plurímas urbes, ín Ifihmo Athenas& Megaras obtíneret,tamen non quíefcens animo aduerfus Boeotios exerce tum duxit; nec diutius eilaborandum fuít,cum ín prímo hofti aduentu perterrefacii Bacotij pacem petierint,qua impetrata conditionibus moleftís acceptis,bellum à finibus fuisremouc runt.Sed nó multopoflea cum Cleonymus Spartiates comparato exercitu Thebas eflet pro fectus,& Pifidem Thefpium uirum potentem,& rerumgeftarum gloría clarum in bellifocic: tatem traxiífet,extemplo elati Boeotj,& fpe nouatum rerumallecti, à Demetrio defcíuerunt, Hancdefectionem grauiter ferens Demetríus,cofeftim omni ftudio enitendum putauit,ut ho fles citíus quàm opinarentur,poenas fuz leuítatís, fuz&p perfidíz darent, Itaque celeriter cum omní exercítu,quem ín armís habebat, Thebas profectus,primo aduentu urbe obfidione cín' xít,paulodp deinde machinis, tormentísip ante frontem caftrorum, contradp ea moenía qus minus firma ac munita erant locatís, cum ea expugnare aggrederetur, tam ingente pauorem Cleonymo Spariíati iniecit, ut confeftím reli&ta urbe fugam arríperet, Haec ubi Boeotíj perc perunt,exiflimantes Demetríj uires amplíus fuftíneri non pofTe, legatos ad eum miíttuntqui dicerent,fe,fuatp omníaín fidem ac poteflat& eius permíttere, rogare atqy obfecrare, ut fuz de mentía,qua femper omnes alíos fuperaffet, in przfentí fortuna rerüi meminiíTe uelit, Quibus auditis Demetríusac ín dedítionem receptís, urbes prafidijs fuis firmauit, multisQp imperats exactísG pecuntjs, Hieronymum hiflorícum in earegione prxfectum relíquiít. uo quidem inloco Demetríium,cum erga omnes bellíac defectionis autores, tum pracípue erga EL "T hefpium, AM,-— A 9 -—w—w mm^— uum B. lius Dor DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 557 5 Thefpium,modeftiffime ufum uíctoría tradunt, Nam cum uíuusín fuas manus perueniffet, non modo comíter eum benigneG recepit,fed etíam magnís honoribus profequutum militiae ducem ín Thefpijs collocauít, Nec multo poftea qudm hzc ín Boeotia gefta funt, nunciatum Demetrio eft à Dromichzeteregem Lyfimachum captum, Hancille opportunitaté ad res ma xímas gerendas non praetermíttendam ratus, quanta maxime celerítate poteft, infeflis fienis Thracíam ingreditur, amd; oppidum quoddam opulentü& magnum ad deditíonem propé compulerat,cum uno eodemQ tempore ex diuerfis locís líterz ad eum ueniunr,certíorem red dentes, Boeotíos per difceffum eius occafione nactos íteràm defeciffe,& regem Lyfimachum áDromichzte dímiffum.Fis nuncijs litersq; commotus, cum aduer(us Boeotios uehemétius exatfiffet,celeriter Gira cíam repetens,prater fpem comperít eos ab Antigono filio przlío fuz peratos,iam fuze defectionís poenítere,Ex qua quídem uíctoría uirtute filij parta,íngentem Ix titíiam pater fufcepit,atqy ut relíquum bellum conficeret, ad obfidendas Thebas exercitum due xít Eodem tempore Pyrrhus Epírotarü rex Theflaliam inuadens,praedatoría manu populanz do, uaftandoGp agros ufqy Thermopylas uagabatur, Q uod ubi refcíuit Demetrius, relicto ad obfidionem Antigono,ipfe cum exercítu profectus, impetum Pyrrhí confeftím repreffit,coéz pítqp magnacelerítate pedem referre, acretro fe fuumtip exercitü in loca tuta recipere, Compo fitísdeínde in Theffalia rebus, atqy ibi mille equitibus, decemtp míllibus pedítum prafidío relíz clís.ad expugnandas Thebas iterum redijt, eoGp machínam illam memorabile, quam utbíum expugnatore appellat,adduci íuffit: quanquam id haud exiguo tempore fieri poffe uideretur, cum hacob íngente ipfius molem fic trahentes retardaret, ac moraretur, ut ílli duobus menfiz busduo tantum fladia trahendo conficerent, Bocotij fuz detectionis confcij,hoftemq tot íniu ríjslaceffitum magnopere(ut par erat) formidantes, conftantí animo fuftinebant bellum:nec Demetríus mínore obferuationein his oppugnandis perfeuerabat,írz atque furorí,quo uehe menter exarferat,magís indulgens,quám ullam ex bello utilitate quaerens, cum detrimentum longe magis quàm lucrum e(Te uíderetur,ob interítum militum,quí iníquís locis oppugnando urbem,frequentes indies interficiebantur,pracipue ij quí alíjs uirtute praeftabant, Q uod fané ubiadolefcens anímaduertít Antigonus, incredibilieorum milítum miferícordía motus,ad re B gemacceffit, benignedp affatus,Cur,inquit,pater hí fortiffimi uiri fine ulla utilitate ad manife flam mortem pellunturz? Turbatus Demetríus,Et tu,ínquít,cur doles?tan ením mortis quíc quam debes? Neautem uideretur amicis magna difcrímína fubeuntibus fibíjpfi parcere, fortíter& ipfe quodam díe praelium íngreffus, dum íncautius murum fubijt, telo ingenti ab oppíe danis demitfo percutítur:quo etfi grauiter effet offenfus,tamen matorí audacía quàm unquam antea fuos ad pugnam accendit: atqj illo hortante, tanta militum uírtus,& ea praefentía animi fuit,ut uehementíori ímpetu facto, urbem íngrederentur. C) ua quídem occupata,íngens rez pente pauor,ut equum erat,cíuitatem ínuafit,expectantibus cunctis cíuíum caedem,direptioe nem urbís,omnía deníg; foeda quz uictíà uíctoribus íniuría laceffitís perpeti folent, Sed Deme ttíüs preter opinionem omniíum,tredecím folum necatís, nonnullís ín exilium pylfis,relíquos intacios reliquit, Thebas igitur ín decennío bis occupatas ab hoftibus tradüt, Erant autem hac tempeftate Delphis fefta Apollinis Pythj celebranda: fed obfidentibus anguítías Aetolis,per quas unum Delphos eft iter, Demetríus prater confuetudfne moremQy Girecorum, Athenis, ubímaxime patri&i deum& autorem generís eorü honorarflecebat,ludos,coetum,ac omnía ea quz ad illam celebrítate pertínebant, fieri iuffit.Inde in Macedoniam profectus, cum antea compertí haberetfe longe ín bello qudm in pace melioribus Macedonibus uti,& ipfe ad quie tem mínime natus uideretur, nullam moram ínterponendá putauit, quin nouam expeditio nem compararet.[tag extemplo poft hzc belli gerendi occafionem nactus,aduerfus A etolos exercitum duxit,atqy eorum populatís uaftatísQp undicg agrís,cum parte copíarü in ea regione Pantauchum ducem relíquit,ipfe cum reliquo exercitu aduerfus Pyrrhum,quí cum multa díz Ícordíarum caufa íntercedebant, quanta maxíma celeritate poteft cotendit. Nec Pyrrhus ubí hacaudiuit,mínori contentione anímí fludiofp pugnandi obuiam ei ueniebat,cum forte accíz dit ut diuerfis itineribus profecti, dum alter alterum quzrit, neq; congredi,necy dimicare acíe potuerint.Sed ille quidem ingenti celerítate Epirum ufq progreffus, omnem regione uaftane doacpopulando agros percurrít, Pyrrhus uero meliori fortuna ufus, cum ufque ad ealoca in quibus Pantauchus cum copíjs fuis confederat,inftru&Go agmíne proceffiffet pugnam confez ruit,atque incredibili uirtute hoftibus fuperatis, cum ingenti gloria uictor euafit; Nam cum ad lingulare certamen à Paritaucho prouocatus ín primam aciem proceffiffetmirodp congreffu ind liaquezpop 0QeA«e"oic &zolvjaxsc». V—Á—MÀ C »Demetrij nol lis ucslitus, Reeisofficium. PLVTÁRCHI DEMETRIVS fpeciantíbus cunctis uehementi alacrítate dímicaffet, uno accepto uulnere, duobus illatis,tan dem fuperato duce cafis multís,quingg etía millibus captis, reliquit exercitum ín fugam uertit, Hac pugna felíciter gefta, Pyrrho non tantü odíj ac amicítiz apud Macedonas, quantü gloriz & admirationis apud eos quos uícerat,comparauit,ftupentibus cunciís fortitudinem uiti,affe^ rentibusq eum ífolü effe regum quiarmís& uirtute magni Alexandri memoriá renouaretica teros reges,prafertim Demetríü,faftu inflatos, fatellitibus círcunfeptos, flipatos fcortis, ueluti in fcena hiftriones, incedere, atqj in eo maximam curam operamá locare,utluxu atq; pompa cunctos alíos fuperent, Etenim Demetríum non modo díadema geflare;ueflibust&p auro con; textís& purpura utí,fed auratís quoq calceís pedes ornare folitum tradunt, Quuinetià memos ríz proditum eft, ueflem quanda ad fimilitudine aftrorum fierí eius caufa coeptam, fuperbam proculdubío ac multilaborís multi temporís opus.Eam ueroin ipfa permutatione rerum im perfectam aiunt fuiffe relicti, neminem deinde Macedoniz regum(etfi multi poftea fuper: biffimi fuerint)ea utíaufum effe.FIzc ígitur uehementer Macedonas perturbabant:uerü mul to magis illa,dífficiles aditus,fuperba refpofa, intolerabilis faftus, quibus fupra modum excef; fife Demetrium tradunt,[Nam ínter alía qua de illo referuntur,legati Athenienfiü qui omnes Gracie populos gratíaapud Demetrii anteibant,duos annos fruíira terendo tem pus fequuti funt ueftigía regis,& diuturna mora fatigati integris rebus domum redierunt. Cum uero ali quando à Lacedamoniíjs unus tantü orator ad eum ueniffet, putans fe Demetrius tam inopi legatione contemni,grauiter aduerfus eos exarfit, atqj ad illum couerfus, V num te,ínquit,La cedamoníj miferunt legatum: T'um ille urbane quide& Laconíice inquit,[ta Ó rex ad unum, Quodam etii tempore cum palám edixiffet, omnes quí eum adirent, íe benigne audíturum: confluentibus multis,petitionesQ fuppliciter fcriptas ad eum ferétibus;prímum liberaliter eas omnes accepit,ín chlamyde& propofuit:profectus deinde cum frequentí bomínum copía,qui ingenti defiderío refponfa fuis petitionibus expectabant, ubi ad pontem Axíj uenit, aperiens chlamydem,eas omnes fpectatibus cunctis proiecit in fluuiumn. Quo quidem incredibile diu eft quàm grauiter offenfíomnium Macedonum aními fint,exiftimantium baec no magmnaními regis aut optimi gubernatoris officía, fed deridentis cotemnentístp indícía effe, Atqy haeclonge grauíora Macedonibus uídebantur, quodà maioribus fuís acceperant, quanta olím facilitare, acmanfuetudíne rex Philippus erga omnes quí eum adibant, uti folítus effet, Eodem ínfuper tempore quadam anícula rogante Demetrium ut fe audiret,& refpondente eo fibiocium non efTe, tum anus alta uoce ad illum conuería, ne etíam regas inquit, Hac uerba reuoluta animo acmentefxpíus repetita hBmínem compulerunt, utomnibus pofipofitís rebus, benignumfe cundis accedentibus facilemG pracberet, atq; ínítío ab anícula fumpto, multos díes audiendo refpondendoG cofumeret.Et proculdubio nihil tam egregium, tami proprium regis effeui« detur,quám íuftítiz opus. Mars ením,ut Timotheus inquit, tyrannus efl; lex autem omníum rex, iuxta Pindari pocta fententia, Atq reges,ut inquít Homerus,non expugnatríces urbium machínas,zratasqp naues,fed iuflítíam à loue fumptam exercere cuftodiredp decet. Et difcipue lum optimum Iouis non ferociffimum aut ímmanem, fediuftiflimum regem uocauit, AtDe metríus eo titulo uehementer gaudebat, quí eratlongeá regís deorum conditionibus alienus, Iupiter enim cíuitatum feruator& Caftos,híc autem urbium expugnator eft dictus.[ta fit uttur pitudo fzpe ín regnum honeftais ingredíens,opinione uulgi,& ftultorü hominum ignorans tía freta,adítus fibiad honorem& gloríam patefacíat, Sed non multo poft haec cum fatis con flantí fama díuulgatum effet, Demetrium degentem Pellz grauiter xgrotare, Pyrrhus hocfibi opportune accidí(le arbítratus,tumultuarío exercitu Macedoniam inuadit,ac nemine obuíam prodeunte,totam regionem ufq; Edeffam populando acuaftando agros percurrítIamd De: mettríj flatum ín fummum difcrimen coniecerat,cum ille«gritudine alleuatus,per duces acfa milíares copíjs contraclis,ímpetum eíus confefiím repreífit,coégity hominem ferocem atque impigrum Macedonia hoftem, citato gradu ex finibus fuis fugam arripere, pa ulodp deínceps cum eo pace firmauit,ne maíoribus rebus quas anímo agitabat, moram impedímentumq ho: fiís finitímus ac uff. bellicofus afferret,'empus enim iam ade(Te cenfebar,in quo paternum ree gnum non multoanteamiíífum recuperare cum ingentí gloria poffetatq; haec una folicitudo fupra omnes alías Demetríj curasaními uiriangebat,[taq; ad hanc rem aggredíendam, quz ingens& ardua uidebatur, toto anímo& mente cóuerfi us,breuí tempore pauló minus qudm centum millibus pedítum, decem millibus equitü congregatís,claflem deinde quingentarü na uíumfex uarijslocis incredibili ftudio atcp induftría comparat, Nam cum diligenter surfíet R nonnul bad bei V GC A CA SN ERN xS OR WP ARUM uU a«P—A 0X.—E. oxX Áo m) 759 YU DONATO ACCIAIOLO INTERPRETE. 538 4 nonnull carínze ín Pyrzo, quzdam ín Aegypto, plerzqj in Chalcide, aliz prope Pellam con ficerentur, deinde ad fingula haec loca profecius, quonam pacto ha fabrícandz effent oftenz dit,& fua operainterpofita ingenti celeritate effecit, ut ille omnino integra& omnibus armaz mentís infiructae paratzeGp ad bellum eíIent, Sed mirabátur omnes non folum multitudinem, fed etíam magnitudinem eorum operum, qua ínufitata mole longe alíorü confuetudiné exce debant, Nemo ením reperíebatur, quifexdecimremem aut quindecímremem ante illud tempus uidiffet, V erum poftea Pompeius Philopater dictusunam quadragíntaremem fieri iuffir, qua proculdubio omnesalías naues qua uifz antea fuerant, mole ac magnitudine fualongo interuallo fuperabat, cum ín longitudinem ducentorum& octoginta, in altitudinem ab imo ufq ad tranfira duodequínquaginta cubitorum pateret, Remigum quibus ílla utebatur, ad quatuor míllía, nautae uero quadringenti erant:& praeter bos pauló minus quàm tría millia ar matorum, quiforos& tabulata implebant, ín eadem collocabantur, Sed haec cum à machínis que pene ímmobíles funt, parum differret, non tam ad ufum quàm ad oftentationem& admí rationem gentíum commouendam fabricata uidebatur, Demeurij autem naues non modo ma gnítudine& arte mírabiles, fed etiam adcertamen& ufum homínum apta atq habiles erant, Tantis igitur coptjsaduerfus Afiam comparatis,quantas poft Alexandrum nemo habuít,con territi undigy reges, Seleucus, Ptolemaus, atq; Lyfimachus focietatem ineunt, fimultp confpirantad oppugnandü communi cófilío Demetrium, Deínde legatos ad Pyrrhum miíttunt,quí eum hortentur ut IMacedoníam ínuadat, nec firma ea efTe foedera putet, quae Demetríus non quietis gratía cum eo fecerat, fed ut eo fub fpecie pacís feruato, interím aduerfus alíos reges liz beríus bellum gerat, quibus debellatís fe nequaquam intaciü fore: hoc per omnes fines ueluti continens incendíum peruafurum;non expecianda commodiora tempora, fed aduerfus gra» uiffimum boflem,qui animo omnem A(íam,Europamá concipíat, communi confenfu decer randum efTe, His ratíonibus perfuafo Pyrrho, cum omnes fj reges adminiftratíone bellí conuez niffent,extemplo aduerfus Demetrium, quem adhuc nonnulla negocía circa apparatus belli detinebant,graue undiqg bellum exarfít, Nam eodem tempore magna claffe Girzcíam Ptoles maus ínuadit,& Macedoniam Lyfimachus atque Pyrrhus, alter ex Thracía, alter ex finibus propinquisaggrediuntur.Hocut Demetrio renuncíatum eft, confeftim filio ad przefidii Cirzes cix relicto,ipfe ad tutandam Macedoniam conuerfus, primum ad ea loca exercitum dycit,ubí Ly(imachum effe perceperat, Quó cum ueníffet, extemplo crebri nuncij liter; ad eum mita untur,certíorem reddentes urbem Berrhoeam ingenti celerítate à Pyrrho captam,& omnem regionem populationibus íncendijsdg uaftatam.Fac ubi inter Mcedonas permanarunt,inz gensrepente motus& íncredibilis perturbatio exercítum omnem inuafit, atqy ubíq; querelze audiebantur,aut gemítus,aut contumeliz in Demetrium íaciz.[tag; frequentes ad eum uenie bant,rogantes ut fibí domü ad tutandos patrios lares abire liceret, Sed haec uerbis fimulantes, reuera ad Lyfimachum migrare uolebant, Quod fané cum nonlatuiffet Demetríá,optimum ratus exercitum à Lyfimacho procul habere, quem Macedonibus ob nobilítatemgeenerís grae tum,& multís ob Alexandrum familiarem effe fciebat, aduerfus Pyrrhum ueluttaduenam& peregrinum ín lVlacedonía regem,arma conuertít.Sed hoc confilium(ut poftea re ipfa& expe rentia patuít)longe fefellit opinione Demetrij. Nam cum$rope ea loca ubi hoftes cum copijs fuis confederant,pofuífTet caftra, multi ex Berrhicea in eíus exercitum ueníentes,Pyrrhum am plíffimis laudibus extollebant,uírumq effe ín rebusgerendis przeclarum,bello ínui&tum,libez ralem ín fuos,humanum erga eos quospralío uícerat,pradicabant, Addebant praterea,maio res fuos femper eos exiftimaíle reges, quiarmís ín bello,& manfuetudine ín regendís populís egregie uterentur:quibus Pyrrhü omnes alíos fuperare dícebant, a(ferebantip tempus ueníffe in quo graui Demetríj domínatu liberari poffint,& ad uirum benignum tranfire,& fuorü mi litum fludiofum ducem.His fermonibus accenfis militum anímis,paucí primü occulte, deinde manífefte uniuerfus exercitus tumultuarícoepít, necíam quifquam erat quíaut ín agmine aut in caftris ullo imperio cotinerí poffet. Demum aufi funt nonnulli ad Demetrium accedere,atg; eidicereut falutem adipifceretur fuga, Macedonas pugnantes pro delicíjs fdiís iam fatígatos ul teríus eius imperíum fuftinere non poffe. Hac uerba uífa Demetrío modefliffima funt, non ignorantiea quz feabfente uehementi indignatione peromnem exercitum ferebantur.Itagy acerbiorem motum non expectandum ratus ad tentoríum proficífcitur, ibiGp regía uefte depo fita,& fufca ueluti hiftrionis cuíufda chlamyde fumpta, cum paucís fugá arriputt, extemplod pofthec multis ad íllius tentorium confluentibus, atq ínter fe de praeda certantibus, fi uptrues ! 2 Nauis confecta á Ptolemeo its gentis magnitu ditis. Coniuratio in Demetrium. PLVYV TA:RCHUI DEMETRIVS C niens Pyrrhus cunctos una uoce díffipauit, atqj à relíquis militibus benigne acceptus, facile cf ca(tris€ exercitu omni potítus.Sed adueníente poftea Lyfimacho,ambo regnü Macedonia, qua feptem firmiter annís fub Demetrij domínatu permanferat, inter fe partitur, Cum uero in Caffandram urbem confugí(Tet Demetrius, uxor Phila ingenti moerore cofecta adduci non potuít,ut uirum fpolíatü regno,hominem fugitiuum& miferríimü omníum regum,oculis fuis afpiceret:fed fortunam illiusin aduerfis omnibus flabiliorem quàm in fequundis effe cernebat, & uitam fuam íam odío habens, defperatís omnibus rebus, ueneno fibi mortem coníciuit At Demetrius(íneulla mora ín Girzcfüm profectus, nauibus quz ex naufragio fupererant colle. cis,& reliquijs militum congregatis,ruríus ad apparati bellimentem conuertit, Atq; ut apud Sophoclem Menelaus fortem fuam deplorat: V oluitur affidua mea fortuna rota,atque flatíim permutatuelutiluna faciem,qua duabus noctibus nunquam retinet unam eandemQ formi, fed primum nouam induta figuram ex occulto parumper emergit, deinde pedetentim crefcit, donec plenaatd, integra facia ruríus ad ínterítum properat:fic díci de Demetrio poteft, cuius ín omní uítatam uaríafortuna fuít,ut poflit crebris cum permutationibus lunz non immerító comparari,Cum uero poft Macedonicam cladem regijs infignibus adiectis, ueluti príuatus ho mo per urbem íncederet, quídam eum Thebis confpicatus,illud Euripidis in medium protulit; Forma diuína in formam uería mortalem,nunc ad Círceos fontes I(menumd fluuium uenit, Sednonmulto poftea afpírante iterum fortuna Demetrío,atgy potentia illius, quz pene uídeba tur extíncia, pedetentim ín priflinum gradum, unde deciderat,redeunte,conftítuens ipfe(ibi fingulariquodam officio Thebanos obftríngere, eis patrías leges& antíquam libertatem reflie tuit, Atg; eodem tempore nuncíatum eft ei, Athenienfes Diphilo prafide,qui feruatorü dices batur antiíles,fublato;atcy alío more patrio in eius locum fufte&to, omnínoa fuo ímperio defe ciflc,eosqy deinde cum cerneret maiores uires qudm fperauerant, recuperaffe Demetrii, metu conterrítos à Macedonia Pyrrhum uocare,ut patrocinium urbis defenfionemáp fufcipiat,Irag uehementiaduerfusillos quos totíes defcíuifTe a fua fide cernebat,íncenfus Demetrius,extem plo collecta claffe ad obfidendas Athenas cum omnibus copíjs proficífcítur, parumq ibi mora tus,cum eas uehementer urgeret, Crates philofophus uir clarus€ potens,ab Athenienfibus míífus orator,multis rationibus ei perfuafit, ut obfidionem folueret,& maíora utilioracp fufcis peret.[Demetríus quíalia quxdam aniímoagitabat,precibus Athenienfi exoratus urbem dimi fít,celeriter omníclaffe atq; multitudine, que undecim millia homínü excedebat, equitatus pedítatusip coacta,ín Afiam nauigauit, ea menteut Caríamatq; Lydiam ab Lyfimachi domi natu auerteret.Sed cum prope Miletum ueníffet, Eurydicen fororem Phila ibi offendit Ptole: maídem ducentem fecum,quam fibiantea per Seleucum Ptolemaeus defponderat, Hanccon cedente Eurydice uxorem ducit, nuptíjsi confectis celeríter ad oppugnandas hoftium urbes profectus,nonullas primo impetu cepit, multz deínde fine ullo certamine tradebantur.Occü patísaute Sardibus, fuerunt complures Lyfimachí milites qui pecunijs armísQy arreptís ad De» metríum petfugerunt.Sed nó multo poftea cum audiffet Agathoclem L yfimachi filii cum ma gnís copijs appropinquare, in Phrygiá díuertit, ratus(i occupare Armenía poffet, fe Mediam perturbaturum,atqy eueníte facile poffe,ut omnia illa fuperioris A fiz loca ad dedítionem com pelleret.Proficifcente ígítur per apétos campos,& regiones qua exitus latos habebant qux rentem, Agathocles cum omni&ercítu f(equebatur,pugnatumt nonnunquam ab utrifcy eff, femper& Demetríus uictor euafit, Veri eo tempore permulta íncomoda uírum urgebant,im pediebant&g ne ad finem antea animo deftínatum confílía fua cogitationesdp perduceret. Nam commeatu pabuloG defíciente,ingens repente fames& omni rerü penuría exercitii omnem inuafit.Simul& milítíbus fufpício erat,ne tantísíncomodís fatigati,etíam in Armenía atg Me díam ducerentur; A cceflit ad haec, quodin tranfitu Lycí magna homínü copia errore uadide: cepta,fluciibus abfumpta efl.) ue omnía milites ín tantam íram defperationemáp cóíecerant, ucneg ínacie,neg in caftrís ullo imperio cotineri poffent,quínetiam à cotumelía& iurgío ad^ uerfus Demetríü non abflínerent.R epertum quoq ante tentoríü eius príncipíi Oedipodiseft pauló ímmutatü, átcg hís uerbis infcriptü;Fili chari fenís Antígoni,ad quas ducímur regiones? Tandem fame pef(iilentíag indies magis crefcente, Demetríus optímü ratus temporícedete;ac neceffitati parére;amífTis o&o homini míllibus, reliquá exercit Tharfum perduxit, Sed cum à direptione regionis illius quz Seleuci feruiebat imperio coércere fuos mílites uellet,ne poten tíffimum regem alieniflimo tempore iníurijs prouocaret,& ex altera parteomníum rerum ut gentepenuría, etía neceflaria(ibi exercituitp fuo deeffent,& Tauritranfitus Agathoclis pae ; fjs ef * [o on ís it m 2 2 id m DONATO ACCIAÁAIOLO INTERPRETE. 550 & dijs tenerentur,anguftis undíd; feptus ad Seleucum tandem cófugit, eiqy míferandam epifto lam fcripfit,qua ingetes calamitates fuas& miferam omniü rerum fortuna deplorabat. Deníqs eum fupplícíter precabatur, ut mifererí uellet familiaris uiri& fumma fecum affinitate coniun ái;afferens iam fe ea effe perpeffos, qua etíam acerbiffimos hoftes ad mifericordià commouez rent, His acceptís líteris Seleucus, praftanuffimí uíri miferícordia motus,eíus regionis pracfe áis cofeflim iuffit, ut Demetrio ea qua regi cogrua effent,pararent,& militibus commeatum abunde copiofedp praeberent. V erü extemplo poft hac quidam Procles uir prudens ac ín príz mís familiarís Seleuco, multis fufpícionibus uirum referfii) facile eius mentem atq;animum permuiauit.Non ením nutriendos milites Demetrrj;inquit,necy bellicofi(fímo ducioccafione prabendam, utdíutíus ín ea regione moraretur. Vírum enim turbulentü,qui emper magna rumac nouarü rerum autor extíterít, minime negligendü e(Te,prafertím ín bac fortuna con(tí tutum,quz etíá uíros imbelles ad audendá, ac inferendam quacung ratíone iniuriam, conciz tare fzpenumero folebat. His rationibus comotusSeleucus, fiatím exercítü parat,atq; ingenti celeritate ín Cílicíam uenit, Stupefactus Demetríus tam celerí permutatione Seleuci,& repen tino eius aduentu conterrítus;ad tutiflima T'auriloca fe exercitum fuum recepit,confeflimdg legatosad eum mífit,quí uirum rogarent, utalíiquem Barbarort príncipatum carentem rege; fibipereum confequilíceat, ín quo fuga acexilio fine impofito, relíquà uitam mediocríter due cere poffit. Huic reifi affentirínolit;faltem aliqua loca cocedat, ín quibus exercitus fuus hyberz narepoílit,eeumq pabulo& commeatibus íuuet, ne ue patiatur familíaré uirum contra decus fuum miferum atq; ínopem ín hoftíum poteftatem uenire, Ad hzcSeleucus,cum multis fufpi cionibus laboraret,fe Demetriü permiffurü refpondit, duos menfes in Cataonía cum exercitu omni hyemare,fi nonullos quí funt apud íllum in amicitía prímí,obfides fibi cocefTerít:fimula interím exitum in Syríam illi pracludit. Demetrius igítur defperatis omnibus rebus,cum cere neretfe ueluti feram quandam circundatá undig; feptis, à Seleuci praefidijs cotineri,iamd diffi deret ullis precibus exorari homíné pofTe,extemplo lenítate in rabie uería,aduerfus Seleucum bellum fufcepit,atcg populatís undics agris,excurfionibusdp multís peractis,cum prope hoftiü exercitum pofuíffet caftra, leuíaindies propter propinquitate caflrorum ferebantur praelía,&€ fermé omnía Demetrio fequundaerant, l'andemip cum íu(tla acie fignísQp collatís acriter decer taffent, Demetríus quadrigis falcatís permultis euerfis, ingenti alacrítate relíquá exercitum ín fugam uertit, atq nulla interpofita mora ad eos profecius, quí exítus Syriz iuíTu Seleuciobfidebant,confeftím omnía ílla praefidía expulít,fugauit&p.Hac uictoría Demetrius& mílítes eius fublatí,quotídie ad pugná Seleucum prouocabant,cum ille ecotratio remiífis ad Ly(imachum auxilijs, quibus parum fidebat, quum reliquis copijs maximís certaminibus cogredí cum Demetrio non auderet,fortunà illius metuens; qua femper de extremís calamitatibus in fummü profperítatis fafligi efferrehomíinem cofueuerat.Sed hunc priftínas uíres íam recuperare ínz Gpientem,extemplo grauíszgriítudo corripuit,qua ingenti celeritate omnía fua cófilía cogítae tiones; peruertit, IMilites enim quí uíctoría ílla ad: fpem magnarüt rerum mentem erexerant, tepente uífa egritudine ducis fractianimo, alij fuga arripiebant,alij ad hoftes difcedebant,plez ríqyincertís itineribus aberrantes periere. V íx poft quadragefímü diem recuperata ualetudine Demetríus, acrelíquis militibus qui fibi fupererant collect, magno impetu Cilícíam inuadit, cami late depopulatus ufq ad íllaloca progreditur,unde fuz&copix cerníab hoflibus pofTent: deinde propínqua nocte magno filentio caftra mouit, ac ingenti celeritate fuperato Amano, omnéeam regione ufq; Cyrrhíflici populàdo percurrít.|Nec multo poftea Seleucus eíus ueftíz gia fubfequutus, propeillum cum coptjs fuís confedit. Quod fané opportune fibiaccidi(Ie are bitratus Demetríus, nocte ínfequentíad aggrediendá Seleucum dormíentem, hoflíumd ade uentum míníme eo tempore expeciantem, cum expeditis copijs proficifcítur.Iamdq infiruciae aciesprope eíus caftra peruenerant,cum nonnullicelerítate ad Seleucü properarunt,nuncían tes cum armato exercitu adeffe Demetrium, Quo nuncio ftupefactus conterritusdy Seleucus, raptim uefte& calcíamentís aíTumptís ad arma coclamat, tubas canere íubet, amícos ac duces bortatur ut cófeflim accedant, ad ferociflimze belluz impetü reprímendü. Atuero Demetrius, pofteaquam ex tumultu hofti fuas ínfídías detectas fenfit, non ulteríus progrediendü ratus, extemplo exercítum fuum ín caftra reduxit. Nec multo poftea ad ea loca ubí cofederar,ínfeftis fignis uenienteSeleuco, rurfus partem copiarü ei obuíam mífit, lam alterumhoftium cornu ín fug propé conuerterat,cum Seleucus cernens quanto ín perículo res fua effent,confeftim dímiffo equo;galea depofita;peltatp recepta,ín prímam aciem proceffit;atcy omnibus fe'often Vs Seleucusá Demetrio fuperatus. PLVTARCHI C dens,magna uoce milites hortabatur, ut uno cófenfu ad pugná redirent. Díutíus fe certamine DEMETRIVS abftinui(le aiebat, ut illis qui fibí chariffimierant, no ut hofli Demetrio parceret.IVlilítes his ad. s" hortatíonibus& prafentía regis commotí,íncredibilí alacrítate ad praelíüi reuertütur, quorum p impetum uelutí procellà quandá& extremá calamitate ín fe ueníente cum fuflínere no poffet n Demetrius, clàm arrepta fuga cítatogradu ad Amanidas portas peruenit, Atqg inde cá paucis h: amícorü qui fua ueftigía fequebátur,fyluà propínquá ingreffus,noctem expeciabat,ea mente h & anímo,utad Caunum fe conferret,ibit fua claffem,quam eo ín loco inuenire arbitrabatur, u cum familíaríbus fuís confcenderet?Sed ín ipfo(tinere deficiente uíatíco,& iam neceffitate ur d gente,adalía confilía mente conuerterat, cum Sofigenes familíaris íuus ad eum uenit, quadrin fi gentos aureos nummos quos fub cingulo habebat fecum ferens, quibus ufcy ad mare perdud& poffe fperabant, Verü cum ad ealoca quibus e fylua egrediendü erat,peruenifTent, procul per r noctem ignem hoftiü confpícati, extemplo mutato cófilío per ídem íter ad eum locum unde dí n greíli erant,reuertuntur;quandj fuerunt nónullí qui relicto Demetrio fugaarrípuere,reliqui e uero quícum eo permanferant,egre eius ueflígía fequebantur. C uidá etíà ex hís fibi dicereau n fus eft,oportere eum neceffitate cogete,íam corpus fuü poteflatiSeleuciarbitrioQ permittere, p Quo ille adeó grauiter exarfit, ut enfem e uagína ad fe ínterimendü exereret:fed amici uirum a orare hortaritp coeperüt,ut de communi falute uno cófenfu agitare uellet, Demum igitur amis n corum confilio ac multísrationíbus perfuafus Demetríus, quofdàá adSeleucü míttít,quiei dice e rent, fe parat& uítà fuam, quicquíd fibí reliquifortuna fecerat, liberalítati eíus fideity pers e mittere. Hoc latoac iucundo nuncío accepte,Seleucü dixiffe aíunc[Non tam Demetrij quám r Seleuci fortuna faluü effe Demetríüi,qua praeter multa egregía atqj preclara munera qua fibi o concefTerat,nunc quodad felícitaté fuam magnopere pertinere arbitretur, facultate dederít,ut ergauirum familiare€ affinem, ac rerü geftarü gloría clarü, humanitat£liberalitatemépfuam—| ü declarare poffit. Poft haec regium tentoríü,& omníaalía quz ad fufcipiendü egregiü hofpitem r ^ pertínebant,pararí íngentí ornatu atq; magnificentia iuffit, Erat aute ín regia fua Apollonides quidam, quí íandiu famílíaritate Demetríij€ confuetudíne utebatur, hunc ad fe uocatü iread U D Demetríü iubet,eumQ fuo nomíne rogareatg; hortari,utad uirum affine& amiciffimüfibiho I^^. p 1 mínem conflanter liberaliterG accedat, Patefacto animo regis& eíus fentetía diuulgata, pauci" prímo,multi deinde obuiaillí proficifcütur, incredibili ftudio ínter fe certantes,ut alter alterum praueniret, Sperabant enim pracftantifTimü uirum& rerum geftar& gloria clarü,quampríma fummamoautorítate apud Seleucum habiíturü, Sed ut pleruncp fit mifericordía in maleuolentiam uería,nonnulli ínuídi fceleftítp occafione nactí ad liberalitate regíam peruertenda aures illius multis fufpícíonibus repleuere, non permittendü effe dicentes, ducem praeclarum& ma gne autorítatis uirum ín exercitus fuí confpectá uenire,timendum(y cffe ne prafentia eíusalíe quis repentínus motus oríretur. Interím cum Apollonides alíj& permulti ad Demetríü perue nííIent, benignos fermones de humanitate Seleuciafferentes, ingens repente congratulatio utríncg eft f4^1a,X prarfertimab ipfo Demetrio, qui etfiantea deditione fuam turpe miferamg putabat,tamen ob ea quz familiares fui de benignitate Seleucireferebant, mutata fententíaad illum fidentí animo tanquam ad amíci(fimü regem proficifcebatur. V er& ínter haec Paufanías cum equitibus pedítibusg mille obiria Demetrio miffus,ubiad illà uenít,extemplo nil talefu fpicantem fuis milítibus circundedit, atq; omnibus alijs quieum fequebantur dimiffis,non ad Seleucum ut fibiantea perfuafum fuerat, fed in Cherronefum Syrica perduxit,ibiiy firmis cu: ftodís praefidijstp adhibitis eum reliquit. Hoc igitur ín locorelegato Demetrio,& anguflisfis nibus círcunfepto,omnía quz ad uità fplendidà& cultum regíüi pertinebant, íuffu Seleucia: rabantur.Nam& regales des& amocnas portícus ac pomaería,& uíiuaría omnis generis feris referta eíabunde erant:amícis& familiaribus fuo arbitratu utebaf,qui cum crebro ad eumuía fendum accederent,femper modeftos fermones d Seleuco afferebant,quibus uíriüi hortabátur bono utanímo effet, omníad de falute fua& Seleuci líberalitate fperaret,fe compertü habere dicentes, Antiochi& Stratoníces aduentum d Seleuco expecarí, quor ratía liberà ei abeüdi quocungg uelit, quamprimü poteflate fore.In hac mifera fortuna coftitutus Demetrius, defpe^ ratísíam omnibus rebus,ad Antígoná fili,& eos qui Corínthü AthenasQp regebant,nuncíos mifit,qui fuo nomíne eos moneret, ne deinceps figno& literis fuis fide praftarent,fed fe ueluti defunctüarbítrarent:denig; Antigono filío,quoad per eos fieri poffet,pro antíqua beneuolen tía regnü flatimi feruarent, Antígonus hocacerbiffimo nüicio accepto, ueheméeter grauiter ingeriuit;atq; lugubri uefte affumpta; confeflim in omnes partes literas mifit, quibus reges€ principes ama FAUM Aum:(^o UR. Pn um UmS go Em Á^J/A GEM S^— US A 94 P$ FX 9 S J7e so PF 05 VH D m Q Ew» 2 uu E "^ 8 wv £u oO nm DONATO ACCIAIOLO' INTERPRETE.$4.0 Seleucum multis precibus rogat mifit, ut quicquid fibi reliqui fortuna fecerat,pro uadímonio patrís accipíat,fe etíá fi uellet obfidem pro Demettío fumat:demáü ut bumanitatís manfuetudiniscp fuz, qua femper omnes alíos fuperaffet,erga uírü familiare& affiné memortà feruet. Poft hzc utbes ac príncípes idem à Seleuco petunt, preter unü Lyíimachü,quitam fuítimmemor humanítatis,ut czeterís regibus pro falute Demetrij deprecantibus,folus extiterit quimagnam uim pecuníarum pollícítus Seleuco fit, íí Demetríü quamprimü de medio tolleret, Cuius defiz derio non modo nó affenfit Seleucus, fed uiri improbítatt uelutiinhumanam& barbaràá detee flatus,pecunias illius poftulatadj neglexit. Cum auté propofuiffet animo,fub A ntíochi& Stra tonícesaduentü Demetríumreteruare;ut ij eflent qui de co dímíttendo fuo arbitratu decernez rent,& ingentem pro fingulari officio gratià reportarent, ínterím tamen differédo tardandodg res longius qudm opus erat producebat. At Demeuríus ut antea calamitate ín fe uenienté cum euitare no potuiffet, modice tolerauerat,fic prefentis fortuna acerbitate conflanti animo fuftíz nere uidebatur,atg, in príncipio aduetus fui, currendo,uenando,& alio quocung; labore corz pusexercédo,tempus terebat: pauló uero deínde ftudío in contrarí& uerfo, in ocio atqj defidía ztaté agens,cOuíuía,potus,ludos,omnía denig delectameta qua efIentálabore corporis alíez na,incredibili cupiditate perfequebatur,fiue quia languores curasqy moleflas,quz aním( eíus exederant,huíutmodi uoluptatbus depellere poffe íperarer,fiue quía eam uítam quam iandiu expetíuíffet,fe nunc íngeti facilitate arbítraretur adeptü,quafiantea errore quoda& inani glo» ría ductus,multos labores& perícula fufcepifTet,exercítus maximos coparaffet,omnes terras, omnía maría comouiffet,ut eam tranquillitate& uitam delicis uoluptatibusip refert, quz fibi nunc prater fpem oblata effet,confequeretur.Sed hi funt bellorum fines, quos flagitiofi reges incredibili ftudío expetunt, magnis laboribus perfequuné atq ín eís fummü humanz uítz bo num conflítutü putant. Meo aure iudício no modo ín hocab opinione fua falluntur,quod tur pes uoluptates loco uírtutí honeftatisy feciátur, fed etíà ín eo ueheméter aberrant, quod dum uitam íucundam fe perfequi putant, ea quazrítant qua longe funta uerís uoluptatibus alíena, p Demetríusigitur triennio in Cherronefo detentus,cum ex ocío potutp& delicíarü abundatia inagritudíne íncidiffer, tandem fuperante ualetudíne morbo, poft quartü& quinquagefimü ztatísannum€ uíta migrauít. Cuius interitu ubíg; gentíü diuulgato,cum omnes ínbvganítate Seleuciaccufarent, ferunt& ipfum uehemeter fecum fuí(Ie queftü,quod ín maiori fufpicione quám decuit, familíare& affinem uiri babuiffet, imitatusqj mínime effet Thracem& barbari Dromíchzetem,qui paulo antea Lyfimachü captum tanta cum liberalítate dimiferat, V erum ea qua círca Demetríij funus celebrata funt, tragicà quanda difpofitione,theatrody dígnà habere uídetur.Filius enim Antigonus audita illius morte,nullà moram ínterponend3 putauit,quín cunctís nauibus ín Syríam nauigaret:fed cum prope ínfulas perueniffet, quofdà offendit qui Demetríj cíneresad eum perferrent.Hos igit acceptos,& aurata urna ínclufos,ín puppi regiae nauísín qua ipfe degebat, collocariiuffit, Poft haec uerfus Corintbü cum omni clgfferepetente Antigono,ciuítates quibus illiappropinquabant, alie coronas quas urnz imponerent,;aliz ho mines quilugubrí uefte funus honeftarenr, certatím míttebàt. Ferebatur ítagy urna ín magna emínens puppí, regia purpura diadematedy ornata, atqut haftatis iuuenibus círcunfepta.qui fulgentes undig; armis defuncti ímperatoris memoríá renodabant, Aderat ibi preterea Xeno phantus elegantiffímus modulator, qui íncredibili fuauitatefacrü canebat carmen,& ipfiremí ges tanta cum aptítudine fluctus ciebant,ut remorü pulfu X enoplianti carminibus refpondez rent,flebilemd concentü efficerent magna cum fonorítate coniun&ü.Cum uero prope Co rínthum cótinentí applícuiffent,multitudo qua ad ealíttora frequens couenerat,ubí Antígoz numhumfle,abiectü, lachrymísq refertü confípexít,ingenti adolefcetís mifericordía mota,ulu latum gemítumá, incredibile edidit. Vrna deínde cum omnibus ornaméetís Demetríadem dez lata eft,quam quíde utbem à Demetrio cognominaià, populí ex paruis círca lolchum oppidis profectí,ueluti propri fede habitarüc Reliquit aute Demetríus egregiá fopole,ex Phila quide Stratonícen atq; Antígonü,ex Deidamía uero Alexandiü, qui ín Aegypto ziaté duxit. Duos infuper Demetrios,alter&i quem Subtilem uocarüt, ex Illyride mulíere:alterü ex Ptolemzide, quipoftea Cyrenz regnauit, Sunt erá qui Corrhabum eíus filium ex Eurydíce fuiffe tradunt. Regumautem genusquí deínceps Macedonia imperitarunt,per fucceffioneillius ufq; ad ree gem Perfeü uenit,quo debellato Romani Macedoníá fubegere, Sed peracta Macedonica fcea na,tempusefle uidetur ut ex altera parte Iomanam introducamus, V a principes obfectabat, ut pro falute patris Demetrij apud Seleucü intercederent.Ipfum autem| A«tigonipies tasin Demet, patreit. Demnetrij obitus. odiu Antonij in Ciceronem wtide cos, erit. D BK finit dicen digenus. ANTONIT"VITX LEONARDO ARETINO INTERPRETE. NTONIO auusfuít Antoníusorator, quemSyllanas partes fequutum *y C. Maríus necauít,Pater ueroeíus, quem cognométo Críticá Antonium 4| uocabant,quanquá non patí fplendore autorítateG ín R ep.fuerit,perhu i| manus tamen habitus eflin prímísip liberalis, quod quide intelligere licet || uelhocuno illius homínis facto,Erant ei haud amplze facultates,ob eamtq || rem ab uxore pfohibebatur, quo minus liberalítate fuo more uteretur, ESSO" JG" 7773 Quodamitag; tempore cumquidáex familiaribus pecuniiab eo rogaret, ísGy negare neícíret,pecunià autem nullam haberet, puero mandauit ut argenteü fcyphum ad fe deferret cum aqua,quo facto coepit genas abluere,quafiradi pra pararet,& fimul caufa ficta, puerü e confpectu remouit,fcyphumdQ amíco tradidit,ut ílle fuo arbitratu pro pecunia utere£, Longa deinde inquifitione ínter feruos habita eíus fcyphi gratía, c fentiret muliere íd grauius ferre,acriusip à feruis inquiírere,factum à fe confeffus eftjueniami poftulauit. V xor erat illi lu lia ex Cxfarü familia primaría foemína,neminí ztatís fuze pudicitía cedens:fub hac muliere An toníus filius educatus eft.Poft morté patris P.L'entulo nupra,qué cum L..Catilína confpiranté Cicero coful fupplicio affecít. Hinc uehemens illud Antonij odium ín Cíceroné uídetur initi traxiffe.[nquítením Anroníus,corpus uítrici fui nó príus ad fepulturá datü,quám íd mater fup plex impetra(Tet à Ciceronis uxore: qua quíde de re manifeftílfime mentit. Nullus enim ex ijs qui tunc fupplicio fueruntaffectí,fepultura prohibitus eft.Et Antonío quidé egregia formain ztate florenti, Curíonis familiaritate uelut calamitate quandá ferunt inhafiffe.Ipfe enim Curio haud fané temperans erat,&€ quo magis fibiobnoxiü faceret Antoníü,in amores, libidines,uaz ríos; íumptus ímpellebat.Ex quo grandezsalíenü conflatü eft, minime coueniens illíus aeta tí.Ducenta ením quínquaginta talenta debebat, Pro quibus cum ínterceffiífet Curio, pater íd egre ferens,domo fua prohibuit Antoniü:ille auté ad P.Clodiü fe cotulit, homine omniü fcele ratiíImnü,turbuleti(Timumdq;:ín cuius cotubernío haud multü commoratus, fiue quod inimicos Clodij formidaret,(iue quod Clodíanifuroris eü fatietas haberet,ín Graeciá abíjt,ibiip perman fit,& corpus ad milítaria certamina,& linguà ad dícendü exercens, V tebatur auté genere die cendí quod appellant A fíanüi, maxime temporibus illís lorete, plurimamá cum Antonij mo ribus fimílitudíne habente:eratenim turgens atqj lafciui,& inani quadá íaciátía& exultantia plen&. Sed cum Grabínius ujr cófularís in Syríá nauigás A ntoníü rogaret ut fecü proficifceres tur;príuatü fenegauit(turum:prarfectus uero equiítü factus conceffir, Inde prímo cótra Aríflo bulum qui ludzxos cócítauerat miífus,prímus omniü uallü maxime tranfcendit, pralíoc iníto parua ípfe manu íngentes hofliü copias fudit,obtruncauít&p fermé omnes,& ipfum Ariltobus lumuná cum filío cepít.Pofl hac cum Ptolemaeus Gabiniü rogaret ut exercítü ín Aegyptü tra duceret,fibit regnum recuperaret,caterís qui ordiné ducebant míníme íd fufcipiendü cenfefi tibus,ipfo& Grabínío quandj capto auarítía decem milli talentorü qua rex pollicebatur, fubfi (tente, Antoníus magnarü rerum cupidus,& Ptolemxií gratia motus,eundü effe perfuafit.Sed cum magís tímerent iter quàm bellü, quod& per altas arenaseundum erat,& per loca aqua expertía iuxta abruptéi,acSerbonidis palude, quas Tiphonisrefpírationes Aegyptij appellant (uidetur auté rubri marís,quod piruo interuallo à mediterraneo feparatur,fluxusrefluxusq) pramíffus cum equítibus Antoníus non folá iter tutum exercitui pracftitit fed etíà Pelufia ure bem magna ui cepít,fpeméz certííIimá uictoríz praebuit duci. Et eius quidem liberalitate hoftes etiá potítífunt:'nam cum Prolemzus íra efferuens fimulatq; urbe ingrelfus efTet, omnes Peluz finos trucidare uellet,obiecit fe Antoníus,iramd prohibuit. In pralijs auté magnis& frequen terín Aegypto comíífis, complura& fortitudinis& induftría militaris facínora oftendens,X modo hofte circumeundo, modo terga ínuadédo, uíctoría maníifefüiffime przbens, magnifice donatus aclaudatus eít, Nec uero latuit homínes Antonij humanítas erga Archelaü íam mor tuum, Nam cum illi hofpes famílíaristp fuiffet, bellá uíuenti neceffiate íntulit, mortui autem corpus quafiuít,& regio funere ornauít, Has ob res magna erat Antonij apud A egyptíos fa ma,in exercitu uero claríffimus habebat. Accedebatad haec dignitas formg,barba quedà haud faneliberalís,latítudo frontís,eminentía nafi,uidebatur&p Herculís imaginibus pi&turístp perfi milem afpectü habere.Erat etiá fabula antiqua, Antoníorü familia ab Hercule natá,ab Anteo: ne Herculis filio cognomen accepifTe.Hanc familiz fuze famam cófirmare nó foláü forma corpo tis,(edet ueftítu nítebat,Semper enim cum ín oculis plurí& erat futurus,tunicaad coxam cin : gebatur; Lai: m. mm).— -m-9 p" oy* ML. £& 1, LEONARDO"ARETINO INTERPRETE, 54 a gebatut,permagnü fufpendebat gladii, chlamydem ínfuper afpera círcundabat, Ceteri quae in alíjs intolerabilía uídentur,íaciantía,dícacitasuinolenta,& coenantibus afTidedo,ín militari menía difcübendo, mírü ín modü animos militü conciliaba: fibi, Erat preterea ingenium à V e nere no abhorrens,qua res permultos mortales illí amicos fecit, Studebar a/iorü amoribus,cue rabatip ut quifg defiderij fui fieret compos.locosauté de proprijs no ínuítus audiebat, Egregía uero munificentía, S. necauara,neqy pufilla manu ín milites amícosQp collata largitio, eum ad praclará euexít potentia,& potente iam faciü mille uitijs repugnantibus conferuauit auxit&p. Eius munificetie unum exemplü narrabo, Cuidam ex amicis daríiufTerat quíng;& uiginti mil lia:hoc Romanidecies feíterti appellant, Procuratoreauté admirante,& ut magnítudiné doz. se£tertium nationis oflenderet, ín cofpectufuo pecuniá depromente, rogauít Antonius, quíd hoceífetz. decies, liloauté refpondente, eam effe pecunía quam dono dari iutfiflet,cofpicatus hominis ímprobíz tatem,Equide,inquit,arbitrabar ampliore pecuntà decíes feftertii contínere, hoc uero parum eít,itag; tantundem fuperadde. Sed hoc pofterius Díícordía in ciuitate exorta,cum optimates Pompeio inharerent, populares Cxfare cum exercitu aduocarent, C. Curío Antonij amicus ex mutatíone Carfarí fauens, potétía quam dícendo comparauerat, magnis praterea largíiíonibusquas Carfar fubmíniftrabat, tribunum plebis creauit Antoníü, póft etíam inter augures cooptauit.[s ait fimulatq magiftratü inijt,non parü iuuit Czrfaris partes;:nam prímü Marcello confule fcriptas legiones Pompeio tradente,€ noüos ínfuper delectus haberí permíttente,ínz terceffit Antonius,rogatione ferens, ut prafentes copíz in Syríá mitterentur, quae M, Bibulo auxili ferrent,aduerfus Parthos bellü gerentí:eos aute quidelecit effent, Pompeio nó parere, Deinde cum Senatus epiftolas Cacfarís recipere nollet,legiG prohiberet,ipfe tribunitía potefta te fretus recitauít,multorumda; mentes flexit, cum uifus ftt Caefar nó íníqua, neq; immoderata poftulare.Duabus denig; rogationibus propofítís,altera, placeret ne Pompeiü exercítü dimitz tercaltera uero, Czrfarm ne:& Pompetü quide paucis arma deponere cenfenubus,Caíare ue roomnibus prater paucos,affurgens Antoníus rogauít, placeretne& Caefare€ Pompeiü ab armís difcedere,copiíasqy dimittere.Hanc rogatione fummo ftudio uniuerfi receperunt, Antoz nium laudantes,& ut eam lege ferret cohortantes.Sed cóofulibus id nó permittentibus, Caefaris amicialías coditiones pertulere:quas cum M. Cato refelleret,& Lentulus cóíul eos fenatu exa pelleret,curía abiens Antonius, multa ín capita corum ímprecatus eft:deínde miniflri zefte afz fumpta,& uehiculo coducto,und cum Q.Caffio ad Czfare fugit,clamítás nullas leges ín urbe ualere,iustribunítíum fublatü effejomníbus qui aequum bonumdqdefendant;perículü capitís ímmínere.Q uibus uerbis motus Caefar, in[taliá cum exercítu properauit. Hac de caufa fcribit Cíceroin Philíppícis, ut Helenam T'roíanis,fíc Antoníü P.R.bellí,exitij, peftis caufam fuiffe: quodequide uerü non puto,necq ením ita leuis erat Cxfar, neq íta facile ob íram ruebat,ut nífi diu antea flatuiíTet bellü patríae fuz ínferre,tuncfubitó profilui(Tet, ob uífum Antoni uíli uea fle& conducto uehiculo cum Q.Caffio ad fe fugiente. Sed hzc Cz(ariíandiu íd optantí occae fionem commodá prxbuere:czterüilla magis ímpellebanteum,quz nuper Alesandrü,príus Cyrum ímpulerant,amor immoderatus dominádi,& príncipatus furíofa cupido, quem(tante Pompeioaffequinon poterat. Capta igitur[talía,pulfisqj optimatibus,cum Czfar priufquam Pompeíü fequeret,in Hifpania proficiíci uellet, Lepido prdtorí urbe, Antonio tribuno Italiam praidía& comifit.Hic aute ut ínter milites Caefaris uerfari co&bit, una exercédo fe,donandody, egregie anímos eorüi deuínxerat. Cateríauteé omnes eum oderant, nam& iníurías prohibere fegnis,& obuíantibus contumelíofus erat,& ín uxores alienas parum pudicus, Cafarís deniqs dominationi non íimmiti neq; acetbz, quantü in ipfo Czfare erat, pereius amícos effeclü eft,ut tyrannidis inureretur nota. uorit Antonius ín maxima licentia peccandí cóftítutus,ín prímis:» eiusrei caufa uidet fuifle, Caefar tamen ex Hifpania reuerfus, Antoní, errata neglexít,fciensd illum uírá fortem& manu prompt, eius opera deínceps ín bello non fruftra eft ufus. Traíecte itacjlonium Carfar cum paucís militibus à Brundufio profe&us, remiffisg retro nauibus ad Antoníü& Gabíníum,iuffit eos celeriter omnes copías ín Macedonia traíjgere. Hic cum Giaz binius tempeftate horreret, longoG círcuítu exercítü per terrà ductaret,uerítus Antoníus ne' Czfar(quoníam hoflibus longe impar erat) mole belli obrueretur,repulfo Libone,qui fauces. portus obfidebat;ubi triremíbus fuís multa parua nauígía auertens repuliffet,cum uiginti mil libus pedit&& octingentis equitibus naues cofcendit.[nde cum íam altum teneret, conípectus atriremibus hoftíum, longamQ perfequutione paffus uíx effugit, fubito Noto perfequentes: carinas impediente, V erum illum€ manibus hoftium uentibeneficío liberatum,pené grauior: 5 ) C pidature poteftas. PLVTARCHI ANTONIVS excepit cafus: delatus ením per inuía faxa, ad prxceps& fcopulofum littus ínhaferat fine ulla euadendi fpe. Sed fubító ex infperato exorto Libyco, undis à terra refluentibus, ín pelagus eft re(títutus. Deinceps non folü tranquilla, fed etíam felix fuit nauígatío, Nam haud logíus ab eo loco profecti, cernunt naucs fractas in littore, lllíc enim attríuerat uentus perfequutas eos tríte mes,Ingenti ergo prada ditatí milites, multís etíam ex hoftíbus captis,& Líffo in poteftate re dacia, ingenté fiducíam Carfari fecít, poftquá cumtantís copíjs ín tempore adueniffet, P ralis inde frequenter cómiífis, in cunctis inclytus erat Antonius. Bís Cafarís milítes ín fugam uerfos cocgit fiftere,pugnad reftítuta fudifhoftem. Erat igitur de A ntonío plurimus in exercitu poft Cxíarem fermo. Q uamobré fummam illam pugnà,& que cuncta ín difcríme adduciura erat, iníens Cafar,quantieum faceret oflendít;dextero ením cornu(íbí referuato, fíniftr Antonio commiífit,ut omníü quí fecum erant pugnaciíTimo, Poft Pharfalícá autem pugnam cum Cefar Díciator factus perfequí Pompeíum decreui(fet, Antonium cum tribunatu ín urbem remiífit, Eft ea quídé poteftas,fi praefens fit díctator,f&unda:fin autem abfit;príma ac ferme fola.Quip: pe diciatura exteros omnes magiflratus diffoluit, prater tríbunítiam poteflate, Reuerfo in ur bem Antonio,Dolobella adolefcens qui€ ipfe tribunus plebís erat, nouarü rerum cupídus,le gem promulgauerat de xre alíeno refcíndendo, rogauitip Antoníü utpote colleeà& amícum & populaté,utadiutor fibieffetad legem ferendá.Intercedebant enim Afiníus& Trebellius, Eotemporeaccidítut grauís fufpícío haberet Antoníü, uxorem fuam à Dolobella efle corru: ptam:quod cum ferre non poffet, repudíata uxore,eademizy forore(erat enim filía C, Antonij Ciceronis collegx)partes Afinij& Trebellij fufcepit, adueríatusp eft Dolobella, Occupaue: ratilleforum,peruím legem laturus. A ntoníus autem fenatu decernente armís opus efTe, Do: lobellà inuadít,& plerifcg círca eum necatis,tandé foro exturbat, Hoc quide Antoníj fa&tü ma xíme anímos plebís offendít:;bonisatq; honeftís cíuibus propter turpem uitam nó erat,quem: admodü Cicero ínquít, gratus, fed odiebatur propter turpem crapulá,fumptus íntolerandos, tum quodaf(fidue inter fcorta uolutaretur,interdíu fomno& obambulatione languens,crapu lam hefterná edormíret, quam noctu per lafcíuia íngurgítauerat,íin mímor& nupttjs& rídicu: lorum fpectaculis,Ferüt illum ín Hippiz mimí nuptijs coenatá, tantum uíní per uniueríam no ciem haufiffe,ut eí poftridie ín concione uocato necefle fuerit ín cofpectu populi R o,euome: re,quodà ex amicis togam fubijciente. Erat ením inter maxíme familíaresSergíus mímus,& Citherís quida ex eadem palafira mulíerculà amans, Hoc comítatu Antoníus peragrabatltas liam lectíca delatus,quam laud pauciores dj matrís eíus, comítati fequebantur, aureas patetas uelutíín pompa círcunferens, Ducebantur& leones ad rhedam lígati,& quod maxímehomi nes torquebat,honefii(iima domus fcortís& mímís pro diuerforijs tradebantur, per lucosatg amníü rípas prádía fumptuofiíTima, in ipfo itinere choríuelut fcena,parabát. Habebat omnes non parua índígnatío,quod Cafare ipfo circa Italíabellireliquías perfequente,& millelabores & perícula noctu díedpfubeunte,alíus Italia per illum tam luxuriofe calcaret.[tacy reuerfus Ca far Dolobelle ueníam dedit,& tertii conful fa&us,non A ntoníü, fed Lepídà elegit collegam, Bonadeínde Cn, Pompetj fub hafta uendíta mercatus eft Antoníus, fed exigíà fe precíü mo: le(te ferebat,fcríbítqy Cafar ipfe,hancob caufam ín Aphrico bello non fuiífe,quod parum fibi uideretur ín íjs qux príus gefferat,gtatíze cofequutus. V ídeturaute Carfar non neglígéter erra ta caftigando, magna ex parte eftis nequitia& luxum retudifIe, Confeftím ením ille turpi uíta relicta,uxoré accepít Fuluíam,Clodío tríbuno plebís antea nupta,non mulíebres artes, lanifi cíum,familíi,curantem mulíere,nec príuatü homine fuperare contendente,fed magiftratus re gere, X imperantibus imperare,ut fibi magnas gratías deberet Cleopatra, quod íta inftítutü ab . ea Antoniüacceperít,quí uxoríb.obnoxíus efe didícifTet.Hianc tame muliere Antoníus ludis nónund aggrediebatur,ut fibi illa effet placatíor etalíquid remitteret feuerítatis,ut cunc c Cx far ex Hifpanía redeüti proceffíffet obuia, Inde crebro rumore perlato Carfaré interfecit effe, hoftesá ín Italia properare,redies in urbé Antoníus,famuli uefte noctu domü uenit, díxítd fe tabellaríü ab Antqnio literas ad Fuluía habere. Introducítur ad eam capite obuoluto, rogatilla priufg literasaccipiat,ualeat ne Antoníus.Hic uero nihil refpodens epiftola porrigit; quá cü il lalegeret flens(eratením fcrípta amatoríe)caputaperuit,ín collá ínuafit.Sed hec pauca ex mul tís pofuimus exéplígratía, Czefari tande ex Hífpania remeati,omnes prímores cíuítatís d;longe obuía proceífere. Florü aut Cafaregregie preter cxteros fummoín honore recepit Antoníit. Nam c per[talia curru ueheretur, undfecü femper ill babuit ín eodé curru. Poft ill uero D. Brutus fequebat,& C, Octauíus neptis fu filius,qui poflea Caefar dictus eft,& plurimü tem^ pus a— a$(—— S A9—^— A—(^ A(F^ o 9^ M dem pma meP(^— qu^^? pu om La 2E 1 "»)^A 3—2( CX" WS«P CM uw"—- ii dili i Ve MM Ww) uM PEE(Quoc 10 25 J v2 Ww€» WW— M LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 54-2 a pusRomanísimperauit.Quartü deínde conful creatus Caffar, Antonium fibi affumpfit colle gam Inflítueratauté fe magiftratu abdicare,& ín tuum locum Dolobellá fubftítuere,qua dere etíam ad fenatum uerba fecerat;fed indignatus Antoníus ínimicum fibi ín magiftratu adiungi, uebeméter inuectus eftin Dolobell:nec pauciora tamen de fe audíuit:ítagy infecta re fenatus dimíffus eft. Deinde cum Caefar ín fentétía perftaret,& cofulem Dolobelià renuncíariíuffiíTer, obíecitauguría Antoníus, effecitqy ut Carfar ab incepto defifteret, Erat fané ín Dolobella non minus nequitíze quàm in ipfo Antonío, ferunttp alíquando cum quís Antoni Dolobellamá ad Cafarem fubaccufaret,atg illos in fufpicione adduceret infidíarum, refponditfe Caefarem, non uereri huiufmodi nitidos& comatos homines,fed illos graciles€ pallentes: CafTíü& Bru tum defignans.Sed íllis quidem Caefarís necandí pulcherrímá caufam prabuit Antonius,Erat folennís Lupercaliorü dies, Caefar auté tríumphali uefte amictus,pro roflrís(cdebat, currentes Lupercosinfpecturus.Currunt ením& nobilium íquenum,& eorum quí magiftratü gerunt complutes,nudi,atcg uncti,lorís albis obuios feríantes.[n hís cum eílet Antoníus,contra cofue tudinem moremá eíus ludi, ad fellam ín qua Caefar fedebat cucurrít,díadema annexü laurea corona oftentans,fublatusQp ab ijs quí fequuti erant,capiti Cacfarís diadema impofuit, Declína uít caput Carfar,reíecitép diadema cum maximo totíus P.R..plaufu.R urfus diadema imponez te conanté,ruríus reiecit Caefar cum fumma fpectantiü laetitíaratqg hoc ídem fzpius Antonio conante,Cazffare uero reíjciente,plebs íngentem plauíum dedit.(Quod quidem mírandü uides tur, homines re uera fub rege uiuentes,nomen regium ut libertatis príuatione exhorruiffe.Sur texit Cafar fella turbato uultu,& nudatü iugulum cuig; offerebat, ad necem fufcipienda pa« ratum fe díctítans. Corona tamen illam flatuz fuz impofítá cum tribuni plebis abftuliffent,& obeamrem fummo ftudio à populo laudati effent, Carfar eos magiftratu príuauít. Flac Brutü, Caffium,ceterosq compulerunt ad Carfaris trucídandi confilia,(ui ín unum cogregatí,cum multa difpofuiffent,illud agitauere inter fejan ad eam rem perficiendà Antoníus etetínuitanz dus.Quod cumfionnullis placeret,cotradixit Trebonius.[Inquit ením, mentem A ntoníj íam antea tentaui(fe,cum Cafar ex Hifpania reuerteretur, Antoniü uero non recepiíTe,nec tamen unquam ad Carfare retuliíTe, fed tacuiffe id fideliter. His uerbis ín(ententía Trebonij adducti, iter agitauere,an und cum Czfare Antoníü rrucidarent, Sed& hoc quide prohibuit Brutus, cenfenseam rem quam pro legibusacíure fufciperent, carere omni iniuría oportere. jt ueríti Antoníj robur,& magiíítratus ínfignía,fubornant quofdá ex coníuratís, quí cum Carfar ingre díaturSenatü,extra demorent Antoníü,negocío alíquo ex copofito íniecto.(Q ux omníacum ítautídifpofita erant eueniffent, trucidato in Senatu Caefare, primo quide Antonius infignía magiftratus abíecít,& mutatauefte fe occultauit.Deínde utaudiuit illos nemíninocere;fed glo bofacto in Capitolii fe recepifTe,egrefTus€ latebris filíá fuum ad eos mifit ín Capitolia, ut pro obfide ill tenerent,€ Capítoliog; defcenderent.Quo facto ipfe quide eodem die C. Caffiü ad coenam apud fe habuit,L epidusaute Brutum.Poftridie uero frequentí Senatu retulit de obliz uione difcordiarü, ded prouíncijs diuídundis. Cuí quide Senatus fummo ftudiogffenfus cum éffet,adiunxít& acta Czffaris rata manere. Celeberríma fuit illadies Antonio,nec díci quidem poffet,quantam fit laudem íudícío omni morrali& confequutus. V ídebant ením ínteftinum bellum per illius prudentià fublatum effe,& in rebus diffitillimis ac turbulétiffimis,bono cons filio ciuili animo fuiffe.Sed tamen cító illum ab hac fentétía'deíecit príncipatus cupido,quem fe poft cognitam mentem plebís haud dubie adepturü putabat, fi Brutus e medio tolleretur. Namcum Cafarem(ut mos eratín funere)pro roftríslaudaret, animaduertens multitudinem oratione fua mirabiliter duct, admifcuit laudibus commiferatione, ftímulosq; animorum,& ínperorando ueftem Caaris explícuít fanguíne focdatam,& in plurímis locts cafam gladijs,. & eaqui patraffent impios fceleftosQy uocans, tantum furorem multitudini iniecit, ut corpus Carfaris in foro cremarent,fubfellijs menfisG; undicg ad pyram raptís, X accenfís facibus,ad oc cíforum domos percurrerent, Ex hoc Brutus cateríg; ex urbe mígrarunt:Carfarís uero amicí ad Antonium fe contulerunt, ad quem etíam Calphurnia uxor, pecuniam à Carfare relictam tranftulít,& penes eum depofuít, Eratauté numerus quatuor míllía talentorü. Accepit etiam Caaris commentaría,ín quibus decreta iudicata&p erant fcripta, Ad hzec Antonius quod libi tüm fuit addens, alijs magifiratus dabat;alijs immunitates, multi fenatores facii, pleriq; ab exía lío reducti, Et hzc omnia faciebat, quafià Carfare decreta, Quamobrem iocantes Romaní eos omnes Charonítas appellabát. Nam fi quid illis obiecti erat,continuo ín mortuí fugíebant chí tographa, Haec&alía praterea multa cotra leges fecit Antonius,ipfe quide conful, uéro fras Lupercdlia., Cau Ceo [aisticcis. C Antonij fomnia. PLOVTARCHI ANTONIVS trem tribunum plebis,& Caíum alterü fratrem praetorem, focíos habens. Dum haec R.omzge runtur,C, Cafar adolefcens, fororis filius, quemadmodáü ferebatur, hzres à Cacfare fcríptus ex Apollonía redit.[s primum ad Antoniü utpote amicum paternü falutatiü ueniens, depofíta pecuníz mentionem habuit.Debebat Romanorü cuíq; drachmas feptuagintaquínqy ex tefta mento patrís.Hic Antoníus primo iuuené afpernari, atqj ínfanü dicere,& boni contilij bono: rumép amicorü experte, fitam onerofam hareditaté adeunda putet, ac nó potius abftínédum, Sed cum id perfuadere nequireradolefcetipecuniíamq repeteret, multa cotra illii cotumeliofe dixit fecítq;. Nam cum tribunatü petens Cacar, fellam auream patrís fuí pofuiffet,mínatus eft Antoníus ín carceré illum ducturü,nífidefineret plebem folícitare.FHis rebus adductus C afar, ad Ciceronem fe contulit,eí& fetotum permífit:per quem cum fenatum fibi cociliaffet,ipfe au tem plebem amplexaretur,& ueterani milites undig; ad eum cócurrerent,metuens Antonius per communes amícos ín gratíá redijt, cogreffu adinuicem ín Capitolio habito. Ea nocte dor: míentem Antoniü terribilis uifio excítauit, Vifus eft enim eius dextera fulmine de ccelo ferit, Nec multo poft nuncíatü eft, illi Caefare infidias tendere:qua de re cum Cafar fe purgaret,nec tamen perfuaderet,rurfus intet eos ardentiffimz inimicitiae exorta funt, Hinc dífcurftones per Italiam ab utrogj factz:ueterani qui dudü ab armis quieuerant, paffim fua quífcy fede, magnis praemijs utringy allectilegionesdp parí utríncy ftudio folicitatze,[nter haec M. Cicero ea tempe; ftate cíuitatís princeps omnes mortales in Antoniü concítabat, Eo autore Antoníus tandé ho: ftis eft iudicatus, Carfarí fafces decreti, Panfa& Hircíus quitum erant confules, contra Anto: nium mi(fi.Hi circa urbem Mutinam pralio comíffo, przfente Cafare atqj adiíuuante, M. An ntonium fuderunt fugaruntG, fed ipfi ambo interíerunt, Ex hoc bello fugientem Antoníum, cum multa alía grauiífíma exceperunt,tum maxime rerum edendarum penuría, V erum eína tura datü erat, ut ín rebus aduerfis difficillimisQy fefe ipfe uirtute fuperaret,& quanto magis for tuna premeretur, tanto bono uito efficeretur fimilior. Nam ut comune boc omnibus eft, cum laborant uirtutis uim expendere pofTe, íra non quilibetaut cuiusamore tenetur, perfequi,aut á quo abborret refugere ínifta fortunze mutatione per animi conflantíá potefl,fed pleríqy adeà moribus fuís per imbecillitaté concedunt,ratione fauciata.ltaqg dum Alpes tranfcederet mirae bile erat exemplü militibus fuís hominé tanta luxuría tantísq delícijs modo affluente, aquam corruptam faciliter bibere,radices& fructus fylueftres cibum habere,Edebant età arborücor tices,& animalia queda ante íd tempus ingultata. Cauía itineris erat, ut tráfalpino exercítuife coníungeret,cuí Lepidus imperabat, Marci Antonij familiaris, in Carfaris amicitiam magna ex parte per Antonium receptus, V t igitur ín ea loca peruenit ubi Lepidus cum exercitu erat, haud proculab eo caftrametatus,expectabat fi quid opisaut auxilíj afferretur.C) uod cum fru» fita prxftolarí feanimaduerteret, lugubriuefle affumpta,& barba poft pugnam promiffa,& crine miferabiliter neglecto, ad caftra Lepidi quamproxíme acceffit, ibí&y concionari coepit, Mouebatnon paucos miferabilís habítus,& maxime fupplex oratío flectebat animos, Couod cum fentitet F.epidus, tubas canere íü(Tit,utprae illarum clangore uox Antoníj nequiret exau dirí.Ob id faftum magís etíam ad mifericordiam tlexi milites, Latium quendam& Clodíum meretrício habitu emittunr, quí iubebant Antoniü caflra expugnare aggredi, permultos e(fe intus quí fe offerant paratos eum reGipere,& Lepidum,fiíta iuberet,trucidare. Antoníus Le pidi cede abftinebat: fed flumerfquoddam propter caftra Lepídi fluebat, contra eum locum Antoníus copías fuas poflridie adducit,& prímus omniü ipfe flumen ingreffus ad aduerfam ripam contendit, lam etením milítes Lepidi frequentes ex eoloco Antoníum uocabant,ual lumi proftrauerant.Ingreffus igitur cafira, rerum omníü potitus humanifTime L epidum con , uenit,patremáp falutauit:& cum reípenes eum fumma poteftas effet, Lepido tamen impera: torís nomen honoremáp feruauit. Ea tes effecit, ut& Plancus Munatíus, qui& ipfe círca ealo caexercitum ductiabat, Antonio fe coniungeret, Hís rebus elatus Antonius, V ítío quodam ex familiaribus compotoribusáp fuis cum fex legionibus in prafidio Gralliz relicto, ipfe in[ta liam redjt,decem millia equitum, feptem& decem legiones peditum fecum agens.Praterea prafidio fex legiones Cra!liz reliquit, Vario quodam familiare& compotore prafecto, quem Cotulonem uocabant, Carfar autem à Cícerone quem uidebat tota mente ad libertatem Rei pub.intentum,defciuít, Antoníumd per amicos ad reconcilíationem uocauit. Conuenere hi tres duces ín infulà quandam flumine círcüm ablutam, ibíáy per triduum commorati de díui: fione imperij, de&p ceterís rebus agitauere, fic imperium quemadmodàü paternam quandam hereditatem ínter fe diuidentes, V erum ut catera facíle tranfegerunt, fic magna díffenfio con certatioq tít -—— e PS Ww""P A P WU Ca QA. WW RW WP€t ms LO a ul LEONARDO ARETINO INTERPRETE. $45 A certatiocp exorta diu tenuit deliberahtes de cíuibus necandís,(ingulís amicos feruare cupientís bus,& ínímícos necare. l'ande inímicorü odío& íura cognatíonis& amicítíze charitas abíecta, Cafar Antonio Cíceronem, Antonius Cafari L,Caefarem auunculum conceffit necandum; àM.Lepido Paulus frater ad necem traditus,uel ut quida aiunt,fponte conceffus, Nil reor un quam crudelíus fuifTe auttetríus factum, homicidia homicidijs permutantes, quos acceperant, quos tradebant maciates:fed ín amícos magis iniurij,quos fine ullo odío trucidabant. Hanc ína ter duces amícítià cenfuerüt! milítes affinitate firmand3a, data Czfari uxore Clodia, Fuluize filia, Anton priuígna, Hís íta difpofitis ad exequenda ea qu*e decreuerant contendunt. T recentá ab hís cíues ex profcríptíone trucidati. Ciceronis caputac dextera manus, qua íllas Antonia» nas orationes fcripferat,iufTu Antonij abíciffa:quae cum ad fe delata effent,afpexit diu fumma letítía exultans, V bí oculí fatiati funt illo fpectaculo, íuffit per contumelíam in roftris deponi, quaft uero illum iam mortuü contumelia afficeret, ac non potius feipfum ac fortuna fuam índí gnam oflenderet,qua ad tantam potentía nefaríam homínem prouexi(fet,L.aute Caefar cam milítesad eum necandü míffi effent, fugit ad Iuliam fororem:at cum carnífices eo quoqj uenif2 fent,& in cubículü prorumpere uellent, ftans illa pro foribusac ui refiflens clamitabat magna uoce, Nunquam illis facultate L. Caefaris necandi futuram,ní príus ipfam necarent quz Anto niam peperiífer. His illa tuncrebus fratre tutata eft, Erat hzc triumuirorüi dominatio omnibus infenfa& grauís,cuius reí culpaomnís in Antonium referebatur. INam& Caífare maior natu erat, X Lepido potentior,& ad fuos mores uitam illam uoluptuaría ut prímü per bellü licuit, redierat, A ccedebat ad bec quod domum Magni Pompei habitabat,hominís non mínus íníti tutis domeflicis moribusqp admírádí quám tribus triumphis, Tunc uero domínante Antonio, legatí,duces,magíltratusq reiecti pro foribus expectabant.His portz claufz nó permíttebant adítum.Intus ueroaleatorü,mimorü,adulatorü greges, rapínas Antonij deuorantes, INO fatís erantad fumptus profcriptorüi bona, nec omrie uectigalíü genus exaciü: itum eft ad uirgines Veílales,raptae pecunízapud zdem depofita:uxoribus etià propínquisip necatorü ciuium bo naper calumnia adempta, Nec tamen hzc fatis erat. C uamobre indigne paíffus Carfar tantam prodigalítatem,diuifione pecuníarü cum Antonio fecit, Diuifo etía exercitu corra Brutum& 8 Caffium ín Macedoníà profecti funt, M.L epidocum prafíidio Roma relícto. Vt igitur in Ma cedonía bellari coeptü eft,cum contra CafTi Antoníus,Cafar contra Brutum deflínagus effet, níhil unquam praeclarum à Cafare fa tum,omnia per Antoni gefta, Prima quide pugna ua rium habuit euentái, ucab utraqy parte dextrü cornu fuperaretur, Car à Bruto,contraquem inftru&tus erat;profligatus,caftra quoqj amífit,uix&p manus hoftíü effugit,ut ipfeín Commen tarijs fuis fcribit fomnio cuíufdà ex familiaribus admonitus, Caffius in alio cornu ab Antonío uictus,cum ignoraret Brutü uiciffejd Pindaro liberto uolens mandans occidítur,Scríbunt ta men nónullí Antoni& abfuifTe,cum milites(ui contra Caffiii pugnauere, Poft paucís uero diez busiterum pugnatü eftín ea pugna uictus Brutus mortem fibi cofciuit, Antonío uero íntegra uíctoría parta, utpote quí Cacfare egrotante uicerat.[n ea pugna Antoníus cumg3ruti corpus inueniffet,pauca de C.fratrís nece coqaeftus, quem in Macedonia captum Brutus Cíceronís manibus mactarí fecerat,& poftremo fe magis id Hortefío quàm Bruto imputare teftatus,qui Cíceronís manes íta placaffet,purpurá ex fuís precíofiffim cadaueri fuperiecit,& liberto cuida ex[uis mandauít fepeliendi curam. Hunctamen líbertü cun poftea coperíflet purpuri cum corpore no fepelifTeomagnam6 parte pecuniz ad fepulturà datz fubtraxiffe,(ummo fupplícío affecit Antoníus, Confecto bello Czfar quide grauiffima ualetudine, íta ut parum fuperfutue rus fperaretur, Roma reductus eft. Antonius uero ad orientales prouíncíasad cogenda flipen día quz militibus folueret,cum exercítu ingenti ín Girzciá contendit, Pollícitus enim erat cuíc;. militum quíncg millía drachmarü,eratd; opus grandi pecunia& exactionead ea perfoluenda. Prímo igitur in Gracía profeclus,non grauis neq infeflus hominibus erat,fed ad doctoráü hoz mínum dífputationes,ad theatra, ad ludos fe toti conuerterat,in iudicando mítís, ín largiendo magnífícus,&C amator Circorü, maxímetp Atheníenfii uocatus gaudebar. Permulta ab illo dono Athenienfibus data,nónulla etiá czterís ciuitatibus, Megarenfes uero cum cuperent alí quídcíuítatis fuze magnifici oftendere per»mulatione Athenarü, rogauerunt Antonium ut ad eorü cutíam uífendam accederet, Quó cum illeueniffet, interrogatus ab eifdem, qualis illa curía fibi uideretur, Pufilla míhí,inquít,& infuper difie&ta, T'emplum etíam Pythij defignauit, quafi confummaturus:hoc enim Senatui fuerat pollícitus.L..deinde Cenforino Graecia pracfe cio ipfe in Afiam tranfijt.Ibicum reges undíq; ad eum cócurrerent,& regina donis orflatuQg C Sophoclea ciuitas, M. Antonij 4s mor in Cleopa tram undc cez pert. (Gynecium Cleopatre. Tao Qup PLVTARCH ANTONIVS certantes,fefe ac formam fuam A ntonio offerrent, Cacfare interea Roma feditionibus& belli occupato,corruptus extemplo animus in cofuetum morbum recídit uoluptatü, Anaxenores, citharoedi,& utiqg tibicines,& Metrodorus quidà faltator,& huiufmodi Afiaticarü illecebrarum turba, míra feftíuitate& gaudio ín calamitates IRomanas ínfiliebant, nec quifquam iam fe continere poterat,omnibusad uoluptaté conuerfis, V niuerfa enim A fía,non fecus acSophos clea illa cíuítas,plena uaporibus fuauiíTimis erat, ubicp cantus audiebat, ubigy ferta exhalabant feflíua, Quippe cum Ephefum ingrederetur,mulieres uniuerfz in Bacchas,uiítí omnes& pue riin Satyros& Panes fe formarunt. Macdera,thyrfis,pfa!teríjs plena ciuítas,Díionyftüi, Chary: dotam,Melichium uocabant Antoni, Et erat profecto talís erga quofdam,cateris uero ferus atqpimmanis, Nam& nobiles fpoliabat fortunís omnibus,& eas perdítis homínibus aflenta: toribusq; donabat; multis praterea uíuentíü bona quafimortuorü heredítatem cóceffit. Doz mum MMagnetis cuiuídà largitus eft coquo fuo,quod ccená bene parauiffe uífus erat.Secunda tandem uecigalía cum A fiatícis imperaret, Idybreas qui cíuitatum caufam fufceperat,íta cum Antonio agere aufus eft; Si potes,ínquít,o Antoni eod anno bís uectigal exigere,illud etiam efficere poffe te decet, utbisaftaté habeamus,bisqp autumnü, Feftiuü hoc quidem,& à mente Antonij noabhorrens.Deínde cum inferui(Tet, ducenta millía talentorá fibi A fiam exoluífle, efficaciter nimíü adiecít hac uerba; Sí quidem hzc tanta pecunía ad te delata non efl;ab ijs eam repetas quiá nobis exegere:fin auté ad te delatà iam cofumpfifti,nullà nobis fpem reliquam pa ramus, Hac ratione maxime flexit Antonii, Ignaro ením illo plurima gerebatur à futs,neq id tanti negligentia,quantü fimplícitate quadam ac nímía fide contíngebat, Exat ílli fimplex inge níum,tardeGp errata fentiens,ubí tamen fenferat,permagna mentis mutatio, ac apertíífima con tra eos quíerrauerant indignatio, Magnitudo anímicum ad prarmía& ad poenas excellens,ad pramía tamen propéfior, Dícacítas aute immodiíca& pene fcurrilis procacítas, Sed baec fecum habebant mediciná,licebat enim impune íjfdem rebus contra illá utí,nec facile erat difcernere, ludensne,an delufus magis gauderet.Et ea quídé res non parum afferebat calamitatis, Flomi: nesením ín iocando laceffendo&p aduerfus eum libertate freti,perfacile in magnis rebus affene tando blandíendod illum capiebant:cum non uideret quofdam dum adulationi libertatem mi fcent,uelutillecebra quadam acrimonia habente,efficere,ut ifta circa calices loquacitas GC teme rítas faftjdíü ignoret,non gratíá quz feruarí ín cogre(Tu debet, fed a(Íenfum eius quem adulan tur,& rerum negligentíá machinantes,[ta uel moribus uel natura inflituto Antoniío,fuprema clades Cleopatra amor iniuncta, fi qua adhuc uitía ín eo latebant detexit atqj intendit, fi quid aut falutís aut uírtutís fupeferat, id idem amor penitus deleuít. Captus eft aithoc modo, Cum fe uertiffetad Parthícum bellum,Dellium quendam ad Cleopatram miífit, iubens íllam adfe in Cilicíam uenire, íudícii íubituram,quod C, Caffium opibus iuuífTe,ac permulta ad bellá con: tulíífeaccufaretur, Ad quam ubí Dellius peruenit, uifa mulieris forma,& linguae elegantía,& fermonis calliditate,opinatus íd quod erar, nihil malíab Antonío eiufmodi mulieri impedere, fed contrà mggnà illi potentiáapud Antoníü fore, uertítur ad obferuantia cultum mulieris, monet&p Homeríco uerfu, ut proficifcatur ad iudici quammaxíme ornata,nec formídet An: toníum mítiffimü& humaniffimü ducem, lila aute Dellio affenfa, atq; ij(dem rebus Antoni capi pofle confifa, quibus ante Caeflc& Cn.Pompet filius capti fuiffent, Illi enim adolefcentu lam adhuc€ rudem Cleopatrá&ognouerantinuncaüt ea tate ad Antoníü proficifcebat ,qua maxime folent mulieres€ florere forma,& confilio uigere:parat dona,pecunia, ornati, qualía magnarü rerü domina ex felíciffimo regno ferre decebat, Plurímü tamen fpeierat(ibi ín feipfa, & in fuís ueneficijs,philtrísqy.Per literas igitur Antonij ceterorumdp accerfita intantum homi , nemíudicíumq contempfit, ut íncredibili pompa per Cydnum amnemnauigaret, Erat enim aurea puppis,uela auté purpurea pandebàátur,remí argeteiad fiftulx tibizqy modos agitabané. Ipfauero regína fub tentorio aurato requiefcens,ad fimilitudinem V enerís ornata erat.Puetí utrincy collocati píctís Cupidinibus perfímiles.Puelle infignes INereidü& Crratíarü ftolis pare tím gubernaculis incumbebant,partím rudetíbus annitebant, Ancillae mirabili habítu omnes ripas fluuíj complebant uaporibus. Currebatur undíq ad eiufmodi fpectaculum, ieratdp per omnes fama, Venerem pro utilitate Afi Bacchütilludere, V acuefactü efl forum omni multis tudine ad uidendum diffufa. Antoníus deniq pro tríbunali fedens penefolus reli&us eft. Mifit igitur qui illam ad coenam ínuitent.[pfa aute cenfebat apud fe potius Antonii coenare debere. Statím igitur utfacilirate quandam& humanitate prafe ferret, regínze paruít,coenauitáp apud illam,Quoínloco mírum in modü ftupefaciü aíunte(fe Antonium, Tantos enim pna offendit, "CM Ns uu uw m uu oil alllasileÓRbe! Raele Dumb m Dhu Rete deque ilu i ho ied Ad dui die. MÀ. ML d a S^ LEONARDO. ARETINO.INTERPRETE. 54-4 & offendít,quantos nunquá fueratarbítratus:maximaeGp admirationi fuit multitudo luminum, iantaenim undi eluxiffe ferunt, tam mira inter fe arte difpofita atqj ornata, ut íd quídem uel ínter raríílima pulcherrimarü rerü fpectacula putaretur. Poftrídíie uero cum apud fe regina coe naret,certauít Antonius magnificentía fimul ac diligentía Aegyptíamanteire,fed ín utraq; fue peratus,ipfe primus aríditatem coenz fuz rufticitatemá cocpit illudere, R egína auté dícacítate hominís animaduerfa, cum uideret illum caftren(i quodá flylo,& facetíjs uulgaribus maxime duci;pofito íam tímore,coepít& ipfa eodem genere íocandicontra Antonium utí, Atquí Cleo pauz forma(utferunt)ipfa quide per fe nó nimiü erat efficax ad mentes afpícientíü capíendas, necqua bomínes prz nímía admiratione ftupefcerent,uerü adeó fuauiffími mores,tanta ín lo quendo facundia,tam iucundiffima couerfatio, ut his rebus adíuta, forma uniuerfos arríperet, Pronunciabat dulciffimo orísfono, linguama fuam uelut in(irumentü aliquod pluríum chor darum,ad quancungp libitum fuerat gentem couertebat promptiffime, Paucis nationibus per interpretem loquebatur, plurímís per fe ipfa refpsdebat, uelut Aethíopibus, Troglodytís,He brxís, Arabibus, Syrís, Medis, Parthis,& praterea multis,cum ante ill Aegyptireges uel ne Aegyptiam quide didiciffent,uel Macedonica relíquiffent, A b hac ítaqy muliere Antoníus ufz queadeo raptus eft,ut Fuluía uxorecótra Carfare ín urbe pugnáte,Parthís uero duce Labieno oyríz imminetibus,ipfe expers curz ueluti hz res nihil ad fe pertínerent,ín Alexandria regína fequeretur,& ibi preciofiffima rem(ut inquit Antipho)tempus,defidía,ociot contereret, Erat eis uíta quam inuitabile appellabant,mutuis fe conuíuijs accipíentibus,& omne prodigalítatis genus excedentibus,Equidem ex Lampríaauo meoaudíuí,narraffe fibi Phílotam mediícü,qui perid tempus ftudíorü caufa Alexandrie fuerat, Aiebat enim Philotas,fe à quodam ex Antonij coquis,quo cumforte familíarítaté habebat, ductum effe in eum locum ubí epulz Antonio parabantur,uidi(TeGp illíc& alia complura,& apros octo:fe autem admíratum magnitudinem epularum quafíífe,quantus efTet conuíuarü numerus, rífiffe híc coquum,dixifTe&,no multos elle conuíuas,fed círciter duodecim. V erum cibos ponere ín ipfo articulo cum fucculentiffimi funt;oportet, Atquileuitemporís momento marcefcunt, Et ille nunc parari coena flatím uult, nunc differtí paulum, fepe etíín horam alíam traduci, dum uel potare nunclubet,uel fermo B quifpii íínciditunde multis opus eft paratis ccenis.Poft baud fané multum fpacíj ueniffe aiebat cum míniftris Antonij filium,quem maíore natu ex Fuluía habebat,neq; enim apud ptré coe nabat,& coenaffe aiebat una fecüi bumaniffime inter cxteros familíares.Sibi igitur illic dí[putan t,& couíuas multis argutijs fatigant, hoc fophifmaab Antonij filio obíectü fuiffe: Febricitanti quodammodo danda eft frígida,omnis aute febricítans quodammodo febricitat,omni ergo fe» bricitanti danda eft frigida. Hic cum ipfe dubius fileret, ltatii puert rífiffe;atqp ita dixiffe:Ego tibiPhilota hzc omnía dono, oftendens permulta& magna pocula, quibus omnís menfa erat refer. Illo uero liberalitatem non recufante,fed tamen minime arbítrante puero tanta donare permifIum effe, cum poftea quídà ex miníftris pocula hzc in uafe cóieciffet, fibíq offerret, ipfe autem repelleret,uereretur&p accipere, díxi(Te puerum aiebat: O ínepte Philota,oyíd ambigis? anneícíseum quí dat,filium effe Antonij? fedage pro hís omnibus fiíta placet pecuníaaccipe, ne quod forté ex his defíderet pater:funt ením plerag; antíqua& egregij operís, FIzec nobís(ut dixijauus nofter narrabat ex Philota audíuifTe, Cleopatra 4tit non quadrifaria(ut ínquít Plato) fed multifarià blanditijs adorta,feu ftudio feu ioco res ageretu?,nouis femper írritamentis nítez batur, quibus magis poffet mens Antoníj capí. Noctu die& erat parata,feu ludere,feu potare, feu uenatü ire placeret.Exercentem fe Antoní& uifebat ín armís. Noctu per utbem uagantem inancill habítu fequebat,quando& ipfe famuli uefte folitus erat uagarí,&c domos popularíü ob(dere,& ínquilinosper fores ílludere,unde no folà conuicía, fed etia uerbera perfzperepor tabat, Hoc quanquam uulgo fufpectü effet, gaudebant tamen Alexádrini,dicebantQ, tragica quidé perfona aduerfus Romanos, comica aute aduerfus Aegyptios Antoniü uti, Vnum ex luts iocis natrare libet,nam plures referre uanü effet, Cum pifcare£ aliquado Antoníus,nihilg capere poffet, praefente Cleopatra;angebatur. Iubet igitur pifcatores cm fuübmerfos, hamo quem demiferat,pífcesantea captosappendere.Per hunc modum bis uel ter prxda capta nó la tuit Aegyptiam: admírarí illa prímo fimulabat, deinde amicos rogare ut fpectatum adeffent, Conueníunt frequentes poflrídie,fcaphas cofcendunt, demittit hamum Antoníus,pifcaturi non infolita arte, Regina uero, cum bis aut ter celeríter Antonius iam pifces traxi(Tet, quendà ex uis przuenire iubet,hbamog Antonij piífcem fale& fumo iam olim feruatéü alfigere, Antos ; Pa) 215 A^;;"." 23... nius pradamáfuís appenfamratus,arundine fuftulit;admírati prímo omnes, indete cognita,: Cleopatrg elegantia, Liberaliias ft lij Antonij, Cleopatre in Antonii, ob(é quentia, Pifcatty An, tonius, D Ante decimum méfem post ui yi mortemnue bere 10 licuit. Toedera itiler Cefarem, An tonii,et Sex. Pompeium. PLVTARCHI ANTONIVS c uehementertifere/Tunc Cleopatra comiter, Relinque imperator,inquit, calamum nobis Ca:: nopeís& Pharijs regibus, Non enim hactua prxda, fed urbes,líttora,reges,natíones,Eiufmo di rebus intento Antonío, duo nuncíj eodem tempore afferuntur, alter quo certior factus eft L. fratrem& Fuluíam uxoré prímo inter fediffidentes, deinde cum Cafare pugnantes,amif fis rebus Italia effe pulíos: alter Labienum Parthorum ducem omnem A fiam ab Euphrate& Syría,& Lydiam& loníam occupaffe nunciabat, Tandem ígitur uelut€ fomno& crapulaex: perrectus,ufcy ad Phoenicíam contra Parthos proceffít;índe per líteras Fuluiz lachrymísple: nas reuocatus;ad[taliam cum ducefitís nauibus fe conuertít, Inde cum pleríq; ex amicis qui ut be fugati erant fierent fibi obuíam, cognofcit ab hís omnem difcordiarum caufam à Fuluía effe ortam,Erat enim natura ferox,atq; impígra,putabatQpfore ut Antoníus à Cleopatra difirahe: retur,fiquís rerum motus ín[talia efTet, V erum illa cum ín Afiam nauigaret,in Sicyone mor: tua eft, Qua res effecit utín fpem uenirentamící, nter Antoníü& Cafarem pofle pacem fie rí;nam cum ínItalíam appuliífet, Caefar& manifefliffime fateretur nihil fe habere quod Anto: nío quidem fuccenfere poíTet, qua uero fibi obcerentur, omni crimen ín Fuluíam referret, interce(eruntamicí,bellum prohibuerunt.Diuifum deínde inter illos imperium eft,íta utterz mínum facerent loníum mare,Omnís ad orientem tractus Antonio;ad Hefpería Cafarí cons ceffus,Lepido autem Aphríca permiffa, Confulatus uero quoties ipfi nollent, amicis cuiufgy pro portione concedi placuít, V idebantur hzc foedera maioris cuíufdá uinculi indigere,quam commodítate fortuna prabuít, Caefaris erat foror Octauía, maíor illa quidem natu, nec ex ea« demmatre:ex Ancharía enim erat genita, Caefar ex T'atía, Haec mírze uírtutís foemína mírum ín modum colebatur á fratre,cum effet rara, quemadmodü dicitur,mulier, Tuncauté C, Var cello cui nupta fuerat mortuo,lugebat, Idem putabat facere Antonius mortua Fuluía,Quan: quam enim Cleopatram habere non inficiaretur,negabat tamen coniugii effe,nec ín hoc uno quide ratío adhuc fuccubuerat amori, Cenfebát igitur omnes Antonio dandá effe Octauíam, fperabantdjp fore,ut hzc mulíer forma,moribus,ingeníotp preflátíund cum A ntonío uíuens, & ab eo(ut decenserat) amata,omníum rerum quies e(Tec& falus, loc cum ambobus placee ret,reuerfiín urbem nuptíasfirmantex Senatus decreto:neg enim per leges lícebat,ante deci mum menfem uirí morte, Placuit deinde ut cum Sexto Pompeio pacem firmarent, Tenebat Sextus ga tempeftate Sícilíam,& praedatoria claffe cui IMenas& Menecrates pírata praeerant, Italie oras& omnecircüm pelagus ínfeftabat, V fus tamen fuerat magna humaniítate in Anto níum,fufcepta illius matre, qua und cum Fuluía ex urbe profugerat. Congreffum igítur cum Sexto habuerunt ín agger quodam Meffanz, quem naues Pompei, ex altera parte círcune flabant,exaltera Antonij& Czfarís milítes.Foedera cum Pompeio facta,ut illeSicilíam& Sar diníam haberet,tutum autem mare à piratis preflaret,certum modum frumenti Romam mit teret.Poft hac fe mutuo ad coenam ínuitant.Pompeio forte euenit ut primum apud ipfum coe narentur,[nterrogatus aute ab Antonío,ubíná coenaturi effent,[llic,inquit,Sextus,oftendens pratoríá nayem,qua erat fexremís:illa enim eft,inquit,paterna domus Pompeio relícta, Hac aítín Antontü cauillatus, quidomum fuam Rom occupauerat. lactís itaq; ancorís,S& ponte quodam ex aggere ín nauem facto,fufcepít eos magnifice.Feruente íllíc conuíuio,& in Cleo: patram& Antoníum feruentibus focis, Menas pírata adhaerens Pompeio íta clám ad eumlo quutus eft: V is ne,inquit,Sexteencoras fuccidam,& te non Sardiniz neq; Sicili, fed Romani imperij facíam dominum; Hzc Pompeius cum paulifper fecum agitafTet, Oportuít,inquit,o Mena bzc per teíipfum me infcío fecifleonunc uero quod eft eo contenti fímus,periurare enim nequaquam meum. Inde cum apud Czfarem A ntoniumq coenaffet,in Síciliam redít. Anto nius fimulacres cópofita fuerat, V entidii cum exercítuad reprimedos Parthorü impetus pra^ mifitipfe autem cum ín Italía remáfiffet, effet&p augur ín locü prioris Caefaris iuníoris Caefaris gratía conftitutus, caetera quidem omnía communíter& amanter& fumma cócordia ínter fe agebant, uer ín ludís quos certatim ínibant, no medíocríter offendebat Antonius,quod fem per Cafar effet fuperior. Erat cum Antonío quidam ab Aegypto magus,ís uím natura Anto níj contemplatus,teu re uera íd cognofceret,fiue quod Cleopatrz gratía fingeret,íta ad Anto: nium dícere folebat: Fortuna quidétua ó Antoní ipfa per fe fplendidiffima eft& ampliffima, uerum cum Cazfari adharet,contínuó obfcuratur& decídít. Tuus enim daemon illius genium reformidat:cum celfusatcy alacer per feipfum fit,ob huíus tamen uícinitatem humilis fít& abe iectior.Equídém te moneo, utabeffe uelis quamproculab hocadolefcente, His aute ab Aegy^ piio ditis omnía uidebantur fidem facere: nam fiue fortibus, fiue talis in re quacunqy decerta^ rent, m ope o^——— "-^ uw «SR OM E We [20 20 2 0 D TV wo "«" 9^7 W e wv €)&» 43UWU(t9 n» Ww V£-—(9 ww WM VO o M wv by LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 545 a fent femperuicor Cafar,uícius autem erat Antonius, Sape pugnaces gallos,fxpe cothurniz ces certatim ímmittentibus, femper Caefarís uíncebát partes,(Quibus rebus occulte lícet turba tus Antoníus, nec Aegyptíü íam afpernatus, mandata Cafarí rerum fuarü cura, ipfe ex Italia migrauit, Octauía uxore,ex qua iam fiiíola fufceperat, uf in Girzecíà comitante.Ibí cum Athe nisbyemaret;afferuntur lztiffimí nuncij, V entiditi proflígatis Parthorü copíjs, Labienum& Farnapatem bellaciffimü Herodis regis ducem occídifle, Ob has res epulüi Girzecis ab Antonío datum,& ludí per urbe ínflítuti, quibus ipfe Antonius pofitis magiftratus infigníbus pracfuit, uirgula defígnatoría, uefteGg& cothurnís ín publicü proceffit,€ a(fumptís adolefcetibus unà cum illis luctabatur.Inde ad bellá proficifcens,fertü excerpfít ex facra oliua,& ex clepfydra uas aqux plenum fecundü quoddi oraculum fecum tulit,[nterea Pacorü regis filium und cum ma gnis Parthorü copijs in Syríam irrumpente V entidíusin Cyraftica deleuit.C) ua ín pugna cum ipfe Pacorus cum ingenti fuorü(trage cecídiffet;tanta formido Parthis iniecta eft, ut íntra Me» dix& Mefopotamía fines fefe omnes recíperét,n&qy ultra auderent pedé efferre, tríbuscontía nuís pugnisfumma ui fuperati,& pro M.CraíTo mortuo poena abunde paff. Hoc quíde Ven tídíj bellá inter ínclyta Romanorü facta cónumeratur, quanqua ipfe uerttus Antont) ínuídia, ulteríus uíctoría uti deftitít,& Parthos conturbatos ac difiectos profequi, Ad eos aute quí defe cerant conuerfus,ín dítione redegit,& A ntíochü Commagene in Samofatis urbe obfedít:quí cum mílletalenta fe daturü polliceretur,& íufTa ultro fa&urü, íuflit V entídius legatíonem ad Antoni míttere,nam ís íam prope aderat, nec permíttebat V entidiüirem cum obfeffis tráfiges re,ut faltem hoc unum fuüi,& no V entídij facium díceretur, C uod ubi obfeffis negatü eft, ob defperatione ín audacía uerfí, díu Antonii nequad$ oppugnationi íntentü tenuere, eotp rem adduxere, ut poenítentía ductus, trecentis duntaxattalentís turpíter acceptís,ab oppugnatio nedefifteret.Paucis deinde rebus perSyría compofitís, Athenas redijttinde V entídiü ut decuit laudatum atq; donati, R omam ad tríumpháü remifit, Híc folus ufq; ad noflra atate tríumphaz uitde Parthís, homo obfcuro loco natus, fed celfí aními,& magnarii rerum cupídus, quí ea de caufa in amícítíá Antonij receptus,talem fe prebuít ín rebus gerédís,ut confirmaret id de Anz p tonío& Cafare dictum, Multo melíus fuccedete fi per alíos, quàm per feípfos bella gererent, Nam& Cafliusab Antonio in Syri mífTus przclarerem geffit:& Canidíus ab eodé círca Arz meníam relí&tus, ea fubacta,& infuper[berorü&. Albanorü regibus proftratís,&t Caucafum adufg profectus,gloriá& nomen Antonij barbaris nationib.formidolofum fecit. Rurfus quie bufdà calumnijs cotra Carfar£ irrítatus,trecétís nauibus in Italià prgperauít: qui à Brundufinís non receptus cum Tarentit appulifet, Octauía(nam& ípfa cum| i ex Girzcía nauígae rat)multís precíb. impetrat, ut fratrís adeundi facíat fibi poteflate, Erat ílla eo tepore praegnás; & alteràíam filiam ex Antonio pepererat,quz ueníenti Cafari obuia progrefla,& ex eíus amí cis Agrippa& Moecenate in unü uocatís,multís lachrymis deprecata eft,ne ipfam uelít ex fore tunati(Itma mulíerü míferríma facere. Nunc ením omnes homines admírari duorum imperato rum alteríus coniuge,alteríus forore:fin uero peiora uíncant,praelíüdg comirtatus ipfis quidem duobus incertü effe uter uíctor futurus fit, uter uictus, fibí aute utrumlibet fumma mifería afz fetrezitacg non ambíguü,fed certum malü impendere: Hisuerbis coómotus Cafar, pacifice Taz rentum acceffit. Fuít operzprecium ingentes copías terra maríd; cernerefumma pace utríngg quiefcentes,in medío autem amícorü complexus,& mutua Werborü charítate, Coenauít príus Czfarapud Antoníü,in hoc quoq; Octauíz morem gerens.Cum deinde coueníffet,ut Cefar duaslegiones Antonío daret ad Parthícá bellum, Antoníus autem Cafarí roftratas centum, Odauía feorfum petijt fratrí à uíro uigínti myoparones, mílle milites uiro d fratre praflarí, Hoycubícompofiítafunt,confeftim Cafar contra Sextum Pompeium ducit exercitum. A nto»: níus uero depofita ín urbe Octauía,uná cum fuís€ Fuluiz liberis,ipfe ín Afiam traiecít. Inde cum in Syrià ueniffet, Cleopatra amor quí fopítus díu fuerat, grauiffimüi malum quod d me lioribus confilijs faperat& uídebatur,rurfus fe extulit, uíresq refumpfit, effrení, ut inquit Pla» to,cupiditate animíaduerfus honeftos& falutares monítus rationis calcítrayte. Capítoni Fons teio negocíti datur ut Cleopatrá ín Syríam adducat:qux cum illuc ueniffer,fumma apud Anto nium gratía accepta, capít donanon parua, neccontemnendü regni fuí additamentáü,fed Phoe nicíam,& Syríam Coelem,& Cyprum,& magna ex parte Ciliciam, item ludaam quz balfamum producít,& omnem fNabatzorum Arabíam,qua ad oceanü uergit.Hecdona Cleopaz trz perínique culerunt Romani. Arquí multa regna& tetrarchías priuatis hominib. A ngonius dedit;multi etíam reges ab eode fpolíati funt,& fortunis omnibus exuti,ut Antigonus ludao« Cleopatre doa na ingenia ab Antonio, C TétEio xa] "aoa". partbi ab Anto tio uincuntur, CQPLVTARCHIOANTONIVS rum réx,querh fecuri percuffitquod nulliante íd tempus contigit regum.Pra cxteris tame fla. gitijs inuiíi erant Cleopatrae honores, A ugebat ínuidià hanc, quod cum uno partu bínos libe: ros ex illa fufcepifTet,& alteri Alexandrü,alterá Cleopatra nomínaffet,cognomenta huicLu. nz,illiSolí adiunxít.Ipfe tamen Antoníus rem turpe uerbis exornans,fic folítus erat praedícaa reamplítudínem Romaniimperíj non per ea qux accíperet,fed per ea qux donaret apparere, proleautem multorü regum nobilitate propagarí,ita patre fuum ab Hercule natü, Neq; enim Herculé ín uno atq; eodem utero omne fuam prolem infudifTe,necy Solonis leges, aut pragna tionís pocnas uerítü eífe, fed ampla Ex fe ftirpem fucceffionem naturz cupiut(le relinquere, Poft hac cum Phraortes Hyrod» filius trucídato patre regnü occupaffet, multi&p Parthorum profugiífent, Munefes quídà uir nobilis ac domí potens folo patrío extorrís,ad Antoniü con; fugit, Antonius Themillocli illum fimile ducens, fe autem potetía ac muniíficentía Perfarü re: gibus pare arbitratus,tres cíuitates Partho largítur, Laríífam, Aretufam, Herampolím, quam Borbycen anteappellabant, Sed Parthorü tege! Munefum reuocante benígne íllum diímifit Antoníus,ratus Phraorté fubducere ut pacís fpe duceretur,figna& captíuos quí de Craffi(u« pererát clade,repofcit.Ipfe aute Cleopatra ín Aegyptü remífIa per Armenía Arabíamip pros fe&us,copías undíg contraxít,nec folum proprías,fed etíam fociorü regum. Erant ifti complu res,ampliffimus tamen omníü€ potentíílimus Artauafdes Armeníus,quí fex míllía equitum & pediítü feptem duxit, llc cum copías fuas recenferet Antoníus,comperít Romanorü pedis 1um míllía fexaginta,& hís auxilía equítüadiuncta Hifpanorü& Giallorü decem millia, czte« terarum natíonü equítü pedítumáp fimul tríginta millia,cum equiti.& leuíbus,FTa tanta co« píztantídp rerum apparatus, ob quas& trans Bacira Indus expauit,& tota fimul contremuít Afia,nuliius ufus Antonío per Cleopatrá fueretquippe dum properat, utad illam reuertatur, utcum ílla hyemet,nó expectauit geredi tempus, fed íntempeftíue aggreíTus perturbauit ome nia. Magícís ením carmínibus,& amatoríjs poculis deuíncta mens,amí[Ta libertate propría,ín Cleopatra uultu hzrebat infixa,longe redeundi quàm uíncedi cupidíor, Príncipio quide cum oporteret ín Armenía hybernare,& requiem prabere militibus, octo millíá ftadiorü uía defe fis,& antequá Parthus copías ex hybernis educeret,ineunte uere Media occupare, non tulitils. le moram,fíed confeftim Armeníam ad leuam capíens, A ntropatena regione uaítauít, Deinde cum trecenta uehicula haberet, quae machínas ferebát ad oppugnandas urbes perneceífarías, ín quíbus aríes erat octogínta pedum, quibus corruptis nulla fpes erat reparandí, utpote omni adoríenté plagam folo maerías mínime generofas procreante: dum celeríor eílecupít, quafi impedimenta celerítatis poft(e deferuit, Tacíano quodá quicurribus prxeffet cum certa manu milít& ad cuftodíà relicto, Ipfe autem Phraortze urbem magná, ubi& filij& uxoreserant Me dorum regís,obfedít.Ibí mox re ípfa redarguente cognítü eft quantus fuerít error ín machínis relínquendís: nam cum illis careret, aggere(ummo labore extollere coactus anxíe perficiebat, Dumhzac í(tic gerebantur, Phraortes Parthoriüi rex cum magnis copíjs defcendens, ut audiuit machínas ab.A ntonío relictas, parte fuorum milít&ad eas mifit, Ab his círcüiuentus l'acíanus obruítur,decé millia cum illo cxfa,captiíautem complures,in quibus& rex Polemon fuít,ma chínz uero omnes d uíctoríbus íncenfa,Ea res(ut debuit)cunctos Antoníanos milítes mínime quícquá tale ín príncípío expe&antés, ueheméter turbauit, Acceffit quod Artauafdes Arme: níus, qui eíus bellí capeffendi califa ín prímis Antonio iunctus fuerat, quafí defperatís rebus, cum uis copíjs fe fübtraxít, Romanos deferuit.Hoftes hisfucceffibus elatí,manifefte prodire audebant, munitiones Antonij adíre,mínis cotumelijsdy laceffere,Antoníusigitur optima fa: ciu ratus milite educere,ne quíefcendo& fuorü animos languidiores,& hofte ferociore facíat, affumptis legionibus dece,& pratoríjs cohortibus tribus, cum uníuerfo equítatu frumentatá egredítur,fperans eo maxíme modo hoftes qui latíffíme fparfierant,ín unii cotractos pugnan di copia facturos.[ta haud lógíus à caftrís uníus diei iter profectus, ut uídít Parthos undicy ínfe cócurrere,pugnandi figna in caftrís ponít,& fimul tentoríjs refixis,quafi non pugnaturus, fed abiturus,Parthord acie prxterít,admonitis hís quí primí erant,ut cum prope hofte effent, equi tatus hoftem celeríter ínuadat, Brat Parthorü acíes ín falcís figurà inftructa, ftabatdg oppofíta; míro filentío& quíete omanortü ordínes admirans,et exibat ipfa quog; aequalibus interual^ lís,íntrepide& cum filentío uenabula uibrans.Eques Romanus figno dato ingentí clamoreín hoftem defertur. R eftítere prímo hoftes impetumdq fuftinuerunt, tametfi mométo Romanus eques íntra teliíactum ueniffet, Mox ut pedes quoq, aduenit, tunc ingentí flrepitu armorü,& clamore milítá terríti Parthorü equi,& fimul ipfi Parthí, priufquá manus cofererent, fuga arre puerunt. [s] Me Tw ee CX obe REV£e ERR Ga. EM pam UE 4m PRO deb RA£4 UPS QOL F5 65, MM£3^ CTc LEONADO ARETINO INTERPRETE. 546 fla, a puerunt.Fuga incumbens Antoníus,putabat fe totum bellum, autcerte parté maxim3 eo die ec confeciffe.Infequuti funt equites círcíter ftadía centü quinquagínta,pedítes uero quinquagine n? ta:quibus reuocatís,quot ex hoftíbus cecídí(Tent,quot capti effent,cum quareret, comperít trí (d ginta duntaxat captos X octoginta czíos, Ea res pem ac fiducía omne Romanis ademít, pere re, graue putantibus fiquidem ipfiuictores tam paucos ex hoftíbus necarínt,uictíautem tot amifs im furi int,quotcirca machinas nuper amiferant.Poftridíe uero cum ad Phraarta redírét, obuíam. Ta(efe offerthoflís,prímo quídem parua manu, deínde maíorí, randé uniuerfa multitudine, ac fí a te, nunquá uíái fuifIent,recentesQy,círca Romanos díffufa,dd pugna prouocabant, íter&j impe im diebant,ut uíx atq;anxíe Antonius cum fuis mílítibus caftra reciperet. Ab obfeffis Medís erue na ptíone quadá facia,cum przíidia R.omanorü deíeciíTent, iratus A ntonius, forte círcunducia, tes decímü queng; fupplício affecít,caterís pro trítíco hordei prxbuit. Erat hocbellü utríngy pera im graue,nam& Romaní famem tímebat, nec fíne uulneríbus& caede dabatur iam uíciü parare.. iit EtPhraortes fcíés omnía facíliora efTe Parthis dj Egyeme, cum iam xquínoctiiautumnale adef: (us fetmagnopere uerebatur,ne fuos continere non poffet. Dolo igitur aggredíendü ratus,nobíe Phraortis doli '05 liffimís Parthor& negociü dat,ut Romanos qui frumentationis aut aquatíonís,aut denícy cuíuf- iy Anoniatio: ju cung rei caufa egredíantur,familíaríus copellent, auferre finant, benigne alloquantur, uírtue im tem laudent;eos mírum ín modá placere regi fuo figníficent, inde propíus adactis equís íncre« dis| pent Antoníj pertínacía,quiPhraorta eiufmodi uiros faluoseffe cupíenti,ipfe non alfentiatur, ts| fed famem atq íntemperié anní,duo maxíma& grauiffima bellaexpectet, que cum uenerínt, 104 eti f ipfi Parthí conenturauxilíüferre,euadere tamen nó poterunt,Eíufmodidíctaa militibus—» uít fpe mollítís relata mouerunt Antoní(i;nó tamen príus caduceatore ad Phraorte mifit, df fuerat " íci(citatusan hac exanímo regis loquerentur:quod cumilli affirmarent,& ut ad regem legat m míttat fuaderent,míttít quofdà ex amicis, quibus mandata dat,ut€ figna& captiuos à Parthís CA répetant, neníhil petédo cotentus efTe fola fuga uideretur. Phraortes uero hís auditis,refpodet im utcaptíuorü& fignorü mentione facere omíttat;pacem auté fiabire malínt;offert; quam conz e^| dítionétandem,utab Antonio eratíuffum,legatí accipiunt, Poft hac Antoníus paucís díebus ils B dumfemilites compararent,comoratus à Phraartis dífcedit:nec ipfe quand caftrenfieloquenz de tía nemíniztatis fuze cederet,concíoné habuít,fed Domiti Aenobarbiü id facere íuffit, Fuere as, nonnulli ín exercitu qui íd grauíter ferrent;acfe cotemní ab A ntonío putarent. Alij yero moe i| flitia& pudore(quod ueríus erat)íimpedítum, Domitio id negocij dedífTe,& ob idipfum magis afi| etíáconcilíatos acperfuafos duci effe oportere praedicabant, Erat ín exercítu uír quidam Mare nu dusgenere, Parthoríi mores propter díutínam obferuatíone plurilhü callens, czeterü probatze le: fideiiam antea cognitus ín praelio círca machínas comíffo,Is Antonium adíens,monet ne ean nís dem quauenít uíam repetat, ne ue exercítü pedeftre& graue per loca plana& aperta tam ma at, gnis equítü copíjs trucidandü obíjcíat, Neq; ením alía de caufa Phraorte foedus iniffe, nifi ut ab uit obfidioneabeuntesín ijs potíífima locís confequatur.Sí ta Antoníus uelít, ducem futurum fe us B pollicetur, non folá tutíorís,(ed etíam breuiorís uíze, Antoniusaute quanqua uígerí nolebat fe^ mn E parü fidei Parthor& confidere,tamen comodiítate itínerís adductus, Mardum ducere iubet, faz me tídationepriusab eo poftulata.Ille fe uíncíríiubet;necanté díffolui qudm ín Armenia perdue Ye xerít.Q uo factoarrípitille íter ad dextra,& montescapefAit;íta bíduü fine ullaoffenfionepros^ us, fcái,íam omnitimore depofito díffolute incedebat, Tertia atité díe cum ad flumen quoddam lire perueníffent, Mardus ripam fluminis recens dírutam cernens,& uíam qua eundü erat multa fas undatíone occupará, fufpícatus hoftiü ínfidias,quíea impedimenta ac moras Romanis obijcez iat, rent,haud longe abeffe, Antoníii monet prouidere ne exercitii íncaute incedenté de íimprouíz at| fo Parthíadoríantur, Víx redíerat ín ordine miles,cum Parthi cítatis equís ín Romanosferune, an| tur,círcundantacíem, undíg infiát. Antoníus fundítores& leuis armatura milítes in hoftem Ye immíttít;Parthíinfefto telo& plumbea glande percuffi ped referunt,multis uulneribus acce (ed ptis,necpaucíoríbus íllatis.R urfus deinde irrumpere conantes Celtiber eques excepit, diflipae juíe uít&,ita ut nihilamplíusea díe tentarent.Ex hoc A ntoníus cognito quod factu opus effet, exe (4; d pedito milite fandítoríbusqy non folü terga, fed etiam latera exercitus fepfit,& quadrato agmie« Ex ve prefenti ale| nefemper íncedit:equitibusaute mandar,ut hofles excipíant,fugientes uero non longius ínfez fubit confilii. ín quantur, Hzc per quatríduü obferuata,fpem omné prede ademerant Parthis, ut íam de redíz 1us tucogitarent,cum fpeamífTa hyems obftaret. Quínta aute díe Flauíus Gallus uír ferox& maz ,& nupromptus,qui ordíne ín exercitu ducebat, petíjtab Antoníoleuis armatur milites,& ple« rris toíq;ex equítibus quos in fronte habebat,promittens aliquod egregíü facín us, fi n fibifermite nt,| 2 c p Yanes ingens i Antonij exe £Ycilut, "PLVTÁAÁRCHI ANTONIVS tantur;oftenfurum, Antonio uero concedente, milites& equites capit,& cum hoftes ut(olítí erant acceífifTent,in eos íirruít,fugauítQp.INec parua fuga, ut przceptü erat, cotentus, inflar fe« rocíus,X in medias Parthorü turmas irrumpit;miíTos ab exercitu quí reuocarent,cotemnit, Fe runt Títium quaftore figno per uim ablato ad exercitü fe recepiffe,Giallum obiurgatum quod multos bonos uítos temeritate fua perdítü iret, At Gallus Titia contrá iurgatus fuos cohortas tuc,& eodem loco fiftere eos iubet.Ibí acerríme pugnatü eft:tande Giallus hofte, quem à fronte folumbabere putabar;d tergo círcüfufus,preffuscp undícy, míttit ad exercitii quí auxilii íimplo rent, Tribuni mílítü, ínter quos& Caniídíuserar, uír magna apud Antoníü gratía, temerítati Galli maximum errorem adíungunt. Nam cum opus effet frequentíori auxilio uno impetu ín hoítes írrumpente,paruá manum fxpe atque iterü ut prímí profligatí erant míttendo,copíasi euacuando,uniuerfum exercitü ín fügam atq; ultimá cladem dediifent, ní Antonius re cogníe ta celeríter aduolans cumlegíone tertía pugnam fubiffet,hoftesQp repreffiffct, Tria míllia in eo przlio mortua, quíngj millía uulneratorü relata(unt ín caftra,& ín hís Gallus quatuor fpiculis aduerfo corpore traíectus:fed híc quide non coualuit, ceteros uero adíens Antoníus curabat, folabaturip,míro dolore afilictus,ut lachrymas etía frequenter effunderet.Saucij uero eíus ads uentullxtatídexterà prenfantes orabant utabíret,ac propríam ualetudíné curaret, fe líberatos eife fi ipfe dux ualeret;affirmabat.Nullus ín illa tate exercítá duxit, qui huíc autaudacía aut tolerantíalaborü aut robore milítà praftaret. Tanta uero erga ducem reuerétía tanta obedien tía,tanta penes omnes nobiles, ígnobiles,príuatos,magiftratus,conftantía,in honore ac gratía Antonij propríz falutíanteponenda, ut neantiquís quide illis Romanis loci ullum exceffus relínqueret.FTuíufce reí plures erant caufz,nobilitas,eloquentía,fimplícitas, magnificentia, lis beralítas,comítas,tum uero cum cxterís laborádo, folicitudine pro aliorü íncomodiís fufcipien do,opítulando,cuíq quod opus erat porrigeédo,promptíores infitmos atqp faucíos dj ipfos ua« lentes effecerat, Hacuictoría ufqueadeo Parthos extulít, uc quí prídie amiffa fpe de receffu(ut dixímus)cogitabant;per uníuerfam noctem exercítui, quafi fugituro& deferturo omnía ím» mínerent,& rex omnes quos fecum habebat(neg, ením ipfe ullo prlío unqua adfuit)quafiad certam pra dam uíctoríày illuc dimitteret, Fuiffe dicuntur omnes Parthorum copíz x. mil« liaequítü. A ntoníus uero cum effet cocionaturus,petíjt fordidà ueflem, quo magís animos fle Ceret:fed improbantibus amícis,purpuratus acceffit.[bí cum laudaret fortes,íncreparetg qui fugerant,& his quide bonoanímo effe iuberet, illi aero fe purgarent, X€ fiue decumatíonem, fiue quodaliud fuppliciü mallet,fe paratos fubire offerrent, modo ipfe tríflítià animo expellat, precatus deos,ut fi qua ínuidía pro príore felícitate aduentet, omne illam ín fe unum conuerte rent,reliquo uero exercítuí falutem ac uíctoría praflarent, concione dímifit.Poftrídie exercítu diligenter círcüfepto procedit.Parthos autem longe fpes fua fefellit, Nam quafi omnia rapturi inuadentes,íta fumma uírtute à Romanisrepelluntur,utfortitudíné admirati pem omne prae da rurfus deponerent.[nde cum quibufda é tumulis defcendenté exercítà Parthi fectantes per declíuía adortieffent,conuerfi legíonarij mílítes poft fe nudos claufere,Prímí quidem in genu flexi clypeos oppofuere, hí uero quipofl terga erant, armís fu períectís prímos texerunt, illos item alij eodé modo.Erat eíus forma quafi tecti cuiufdà theatrico fpectaculo perfimilis,ad fagit: tarü lubrícationes tutíflima defenfió.Parthílabore confectos effe ratí, depofitís arcubus& con tís affumptís Romanos ínuadurf. At ílli fübitó ín pedes fublatí,& inuíce cohortatí,prímos Par thorü obtruncat, reliquos in fugam dant.Eodé modo& fequentibus díebus fadt eft. Iam exer cítus tarde incedensíngentí fame premebatur, Neqy ením per hoftes frumentatü íre licebat,& ínflirumenta cerealía magna ex parte relí&ta erant, íumentís partim mortuís,partim in ferendo eos quí faucij erant occupatís. Choenix attíca fruméti, quinquaginta drachmís empta: prooradeaceis panibus tantundé ponderísargentü datum: tandé ad herbas ac radices conuerfi, cum not confuetze& deficerent, coacti(unt etíam ignotas affumere, Inuenta eft quzedà herba quae ad morié per infaníi adduceret, Quicung illam mandebat, neg; meminerat cuíuftig, neg; ul lum agnofcebat,ad hoc unum fumme intétus ut lapides effoderet,uerfaret&y,ceu magna quae» dam res& celerítatisindíga gereretur. Brant cuncta plena annixorum humí ad lapídes reuolz uendos traducedosip,& tande bilem uomentes moríebantur omnes, quado uínum defecerat, unici ad eam peflem remedíum.[ta permultis morientíbus,& Parthís nehemeter ínflantibus, fpe ínter cogítandá clamaffe Antoníü ferunt, O decem millía;eos quí cum XenophonteBa bylonia redierantadmíranre, qui multo longiore uía confecta, per ingentes copías hoftium ad patrías fedes remeaffent íncolumes, At Parthi cum neq; exercítum Romant& obruere, neque ordines Pr 5) 99(wm^ eR PA wo(4 m mà"-(^ tí e Ww No Q Sm Lj La LEONARDO ARÉTINO INTERPRETE, 547 A ordines turbare ullo pacto poffent,fed cotráipfiíam fzpe uictiac fugati effent, rurfus nituntur dolos contexere:admifcentes ením fefe Romanís qui aquatü aut frumentatéi exíerát,& chorz dasarcuum laxas oftendentes,fe quíde nunc abíre domü praedicabant, quofda tande ex Medis biduum ac tríduü fequuturos, no ut laceffant quide amplíus, fed ut uicos atq; agros ab íníuríjs caerentur, Ad hzc amplexus gratulatíones&y iungebant,quo magis perfuaderent.R omani au tem magnam ín fpem adducti, putabant uera fore quz ílii dí&titabant,& ipfe Antonius und cum caterís laetatus, cupíebat íam ín planítiem defcendere, Montes enim per quos deínceps eund erat, dícebantur aquam non babere, Cum ítaqs copías deducturus effec Antonius, uenítquáproxíme ad caftra uir quidà Parthus,nomíne Mithrídates,nepos Munefis íllius quíurz besdonoab Antonio acceperat. Is petítalíque ad fe uenire quí Syriace aut Parthíce fcíat, Ace eeffit Alexander quídam A ntíochenfis,Parthus prefatus quís effet,& in Munefem gratía om nemreferens,interrogauít Alexandra, fi montesaltos ac frequentes füb quibus late explícent campí,ante fe cernat. C) uod cum ílle annuiffet, fib illis,ínquít, montibus omnioParthorü equí tatus uos expectat, Putant enim uoseorü uerbís feductos, relíctís collibus per hanc magna pla nitíem íter facturos.Si ígitur montes, ut adhuc feciftis, cenueritís, nil amplius qudm labor& fis tís menda efl, res uobís Romanis nequad infueta, Sín ín campos defcederitis, certó fcíat A ntoníus Craffi calamítate fibí effe füubeundam. Hzc cum dixiffet,receffít. Antoníus hoc nuncío turbatus,amícorü fententía fcí(citatur, Mardus itínerís princeps fententía rogatus, ueheméter Partho affentítur,Q uippe& cítra ullas ínfidias;planítie ipfam plena error&& moleftíarü puta bat,& fimul docebathaud longam regione effe quz aqua careret, fed quantü una díe tranfmittipoffet,In hanc fententía cum adductus effet Antonius,nocte figna mouet:milites aquá ferre iffi penuría uafculor(i galeas pelles&p impleuerüt, Parthí ut nuncíatü eft Antonium per mon tesíter tenere, excíti ex infidijs,&C contra confuetudínem fuam noctu properantes, príma luz ceextremos Romanorü confequuntur, Romanos uigilía et labore confectos(ducentorü ením & quadraginta ftadíorü íter ea nocte cofecerant) non mediocríter turbauít aduentus hoftium, Neq ením tam celeríter affuturü fperabát;& fitim augebat certamen, pugnantes ením íncede bant.Dum íta proficífcütur, prími qui erantad flumen quoddi perueníunt, Aqua erat gelida B& nitens, ceterü falfa&& uenenofa, fimulacguftata fuerat, totísuifceríbus comouebat dolores. Mardoautépredícente,difpofiti funt quídaper ripa quí milíté ab hauftru prohiberent:fed non tantü eares ualuít, quín uíncente fití frequétesad potü profiliret.Antoníus quacung incedens milites rogabat pauló etíà fitm tolerare,haudloge abetfe fluuii acia dulcis& falubris,nec ho ftem deínceps propter afperítate uíze fequi poffe. His fimul dictis pugnátes reuocabat,et requie fcerefub umbra iubebat. Factis ítaqy fcenís,& Parthis(ut cofueuerat)procul amotis, acceffit íte rum Mithridates, X per Alexandrü monet,ut ci paulo requieuerínt ad flume accederet, Par thosenim ufcg ad flume fequuturos,nec ultra tráfituros effe, Alexader hís reb, Antonío nune cíatis,refertad eum aurea pocula& phíalas, quorii Mithridates quod uefte tegere ualuít accez ptís,difceffit, Aliquantulü etía tunc díei(upererat,cum Antonius caftra mouít.Eh nox ab hoflí bus quíde tráquilla fuit, fed tam magno ínter ipfos tumultu,ut nufqua fit magís trepídatü, Tru cidatis enim íjs quí aur& autargentü ferebat, pecunias diriguerunt: tandé Antonij impedímen taadortí,pocula& menfas preciofiffimas effringunt,& inter fe diuídunr,Hiínc tumultus exore tusomnem exercítü trepidatíone referfit:putabát cuncti aciem círcüuenta, ordínesQp ínterrue ptoseffe,ut Antonius quendi ex libertis uis nomíne Ramnü iureiurando oblígaret,ut quanz docung;íuberet,gladio ipfum trásfigeret, abfcinderet&p caput, ut neg; uíuus capí ualeat, nec mortuus díenofci ab hoflibus, Hic cum omnes íngemiícerent, Mardus ítínerís dux bonoanís moeffe íuber,flumen ením prope effe,id& fibi ex aura fpíratione& frigiditate aéris&tempore' profectionís patére.Neq; enim multü fupererat nodiís:& fimul nuncíatü eft turbatíone íllam non ex hoftibus,fed ex milit quorundam auaritía íntemperantiaG effe ortam. V olens ígitur Antoníusex erroreac proflígatíone ín ordine milites reducere, manípulatím przcepit, Quuí» busíamfermé ín ordinemredadiís,cum díeslucere coepiffet,Parthí extremos ínuadere ccepez runt.Datur fignü pugnz milítibus leuisarmaturz,deínde cxterí eos protegunt,& teftudine fa Cia hoftem expectant: quicum adíre no auderet,& Romani paulatim fe fubducerét,primí ad flumen perueníunt.[bi Antoniusequitibus aduerfum hoftem collocatis copías traíecít, ínfira mos primo, deínde czteros,.Iam& ípíis pugnátibus facultas erat bibedi. Parthi enim ut flumen aípexerunt fubito arcus relaxant,fecure tranare iubent,uirtutem R.omanorü ad coclütgllunt, Pofiquamíd flumen tranfierunt,X fe ex logo laborereceperunt, uiam ire pergunt,non nimít 5 Dolus alius Parthorum. Admiranda bo stis mifericor» dia, Seditio in c3» stris Antonij, » PLVTARCHI ANTONIVS c Parthorum fidei credentes, Sexta die poft ultimü prclium ad lumen Araxem, quod Mediam ab Armenía diuidit, perueníüt, V ífum eft eis hoctlumen& altitudine& rapacitate horrendi, & rumor erat Parthorü ínfidias ibi effe,ut Romanos tranfeuntes adorírentur, V bí igitur Aras xem tutí(fime traiecere, Armeniam tetigere, quafi ex longo pelago terráillam íntuentes ado rabant,adlachrymasqy& amplexus prz lxtítía couerfi, Incedentes aut per regiones fortunae tas,& ex recordatione penuríz rebus omnib.abutentes,hyderícos,ictericosQy incurrunt more bos.Híc cum exercítü recenferet Antoníus, comperit uiginti millía pedítii, quatuor millia equi tum eo bello amififfe,nó tamen omníaab hofte cafa, fed fupra dímidia partem morboabfume pia. lerunt ígíturà Phraartis fepté& uiginti dierü iter, pralijs duodeuiginti Parthos uícerunt, íed hz uíctoríz neq; uím ullam,neg effectum habebant, quod hoflem confequí nó poterant. Quamobré manífeftü erat,confectioné efus bellí per Arthanade Armeni rege Antonio fub; tractam, Sí ením quos ex Medía reduxít equítü fexdecim millia affuiffent, Parthico feré more ínfiructa,& cem illis pugnare cofueta, Románís profligatibus,illis& perfequentib. nunquam hofti facultas fuíffet totíes ad bellum pede íntegro redeundi, Cuncií igitur Antoníü ad poenas derege fumendas íncítabant,fed ipfe ratione fretus, quod exercitus etot malís nondü refpiraz uerarnec queftus eft quícquá aduerfus regem,nec mínus quám folítus erat ín honore habuit, Poftea tamen rurfus Armeníá íngreffus, multis promíífionibus regem allectá ín uincula cona iecít,eumá Alexandriz in tríumphü duxít.Que res maxime Romanorü animos ab Antonio alienanít, quod infigne ac pracípuü patríz decus ob Cleopatrá Aegyptijs zedidifTet, Sed hac (ut modo dixi)poftea funt facta. T'unc uero per hyemem ac níues redire properans,octo millía infuper militá ín itínereamifit.Ipfe autem cum reliquis ad mare defcendens, quoda ín loco qu Albus pagus dicitur(eft autem medíus inter Beretü et Sidoníam)Cleopatrá expectabat,& tar dantis defideri& perzgre ferebat,fed tame ad potus ebríetatesiy reuerfus, cum tolerare moram ullo pado nequíret,perfxpe à compotoribus ínter bibendum profiliens, ad(peculandá curre bat, Venit Cleopatratande,& ueftem& pecuníámilítibus tulit, Sunt tamen quí affírmétues ftem duntaxat CleopatraattulifTe, pecunía autem propriá Antoníum quafi ab ílla acceptá me litibus díuífiffe, Inde cumínter Parthor& IMedorumdp regem difcordía effet pro Romanis(ut D ferunt)fpolijs diuidundísexorta, formídaretgj Medus ne regno proptíod Parthis deturbares tur,mifli ad Antoníum legatis)hortatur ad bellum Parthícü rurfus capeffendü,& fuas ac fuo rum uíres conatusty pollícetur. A ntoníus ígítur magna fpe elatus, quando id quod folum pri mo bello defuerat,equitumyzc fagíttaríor&ü multitudine gratís oblatam fibí per occafione cerne bat,íterum parabat per Armenià afcendere,& fe cum Medís círca Araxem coíungere, atgjita (imul Parthís bell inferre.Dum hzcín Afia geruntur, Caefar ínterea Roma Octauia folicitaz bat,utad Antoniü nauigaret,no ipfíus gratía, ut plurimi aiunt, fed ut illa repulfa aut neglecta, íuflam caufam fratri prxberet bellí contra Antoní&üíneundi,Cum igitur Athenas perueniffet, redduntur fibi literz ab Antonío,quibus íubebatur Athenis expectare, fimulfe contra Par thos profectu: ü fignificabat.Illa uero hoc nuncío perturbata,quanquá non ignorabat quíd rei ageretur,tamen míttens Antoníü rogauit quonam uellet ea mittí,quz ípfa ad eum perferebar, Munera OG42. Ferebatenim ueflem militaré complurímá,multa etíá iumenta,& pecunías,& dona,qua Ans wiedd Anton. toníjfamilíaríbuslargiretur,& praterea militá delecorü duo millía,qui ín cohortes redacti, totíus corporis armaturís mírabiliter ornati erant.EFlaecomnía cum ad Antoníü Niger quídam ab Octauía míffus detulí(fet,& iuftís laudibus ornaífet, timens Cleopatra Octauia aduentii, ne forté probítate morum,& Czfaris potentía Antoníus flecteretur, non fatis blanditijs con» Cleopatre aftu. fifa,amore fe Antonij(imulauítincenfam,& corpus quide fubducto ciboattenuat,& fiquane tia. doab ea díícedat,contínuó ín oculís humor ac tríftitía aderat: cum in confpectü redibat, quafi flupore quodá percuffa intuebatur. Data etíam opera, ut nonnunquáab Antonío lachrymás inueníretur, confeflím lachrymas abítergebat, occulebatip,quafi magnopere illum conaretur latére.Hzctunc maxíme facíebat,cum Antonius parabat éSyría ad Medum proficifci, Affen tatoresautem regírz fludiofi A ntoniü ut plané durum ac ferreum hominé accufabant, quí foe miínam perderet,ín unumac folum ípfum íntuente. Nam Octauía quídem rerum gratía per fratrem Antonío coniunctam coníugis nomine fruí, Cleopatra autem tot populorü dominam amantem Antonij uocarí;neq; hoc nomen fugere neq erubefcere, modo afpícere ipfum atqj und effeliceat:quod(i hoc quog íllidenegetur,non amplíus uitalí aura fruitura, Eíufmodií uet bis ufqueadeó Antoníü effoemínauerunt,ut omni apparatu belli neglecto,folícitus de Cleopa trz uítaín Alexandríam redierít, profectionem autemad Medumalíud ín tempus differret, quanquá ^ q ín AÀ€ ^— ww ^ WE-"—"-"--. Ww e 832—w! SE C Ww VJ- 29—* -&& e C9» mh. WW à 7? à» X.» WV e TUS sS bd A B LEONARDO ARETINO INTERPRETE. 548 quanquá tutic ueheméter Parthoslaborare ínteftínis fedítionibus audiebat.Poft tempus tame profectusamicítíà cum Medo firmauit,& uni ex fuis& Cleopatra filijs regísfilía deíponfata, inderegreffus eft,íam ad cíuilebellum tota mente conuerfus.Octauía enim ab Antonio negle cam ut Romi tedgt,íuffit Czefar feorfum per fe habítare:íed ílla negauítfe domü Antonij dez ferturi,& hifialiud fubeffethac de caufa míníme certandü cenfebat.Perturpe ením fore,fi duo Romanorü imperatores ad arma eant, alter amorís gratía, alter quod pellex fororí anteponaz tur.Et hzc fané factís comprobabat,nam neq; Antonij domü deferuit, necp filiorü eíus curam remifit, fed diligenter excoluit, non folum comunes, fed étíam ex Fuluíaanté fufceptos, A míz cos etíam A ntoníj,quí uel perendí magiflratus,uel caeterarü rerum gratía Romà uenerant,fue (cipiebat;fauebatip,& fi quid opus erat pro íllisà Cafare impetrabat. Hís illa rebus infciens ima prudensdjp plurímü obfuít uíro,cunctis índígne ferentibus,quod eiufmodi foemina iniuríjs affi ceretur, Augebat Antoníj odíü diuífio ílla tragica ac fuperba, maximeg à Romanis moribus abhorrere uifa,quam ille fecerat Alexandríz intor fuos&& Cleopatra filios, Nam cum ín gym nafio duos ex auro thronos gradibus argenteis pofuíffet,& ín altero ipfe, ín altero Cleopatra confedi(Tet,filijs item paulo humilíoribus thronis collocatís,infpectante omní multítudíne;príe moquidem Cleopatrá regínam appellauít Aegyptí, Cypri, Libyae,& Syrizcocles, unady cum illa Cafarione regnare iuffitquem Cleopatra przgnans relícta ex príore Carfare peperitTe uíe debatur:fecundo aute loco fuos& Cleopatrz liberos reges regüi nomínauit, affignauitég Alez xandro quidem Armeníam,Medíam,& Parthíam, fí quando fubigerentur: Ptolemxo autem Phaeniciam,Syríam& Ciliciam, Et príncípio eos duxerat uarío ornatu, Alexandrum Medíca uefte,tíaram& cídarím tectam habente;Ptolemzum crepídís,& chlamyde,& caufía, cum día demateornatum, Hícenim erat habítusab Alexandro regum,ílle uero Medorü&& Armeníos rum,Pofthac cum pueri genitores falutaffent,& amplexifuíffent,praeftó cuftodes utricy affue re,huíc Armenij,illí Macedones. Nam Cleopatra quide& tunc& alías quoties fe multítudíní oftendebat,facram Ifidis ftolam aíIumebat,& noua Iíis íura populis dabat, Haec Carfar fzpe ín fenatu oftendens,fzpe ín concione accufans, plebem contra Antoníü concitabat, Mífít etiam Antoníus Romáaduerfus Czfareaccufatores:prímo,quod pulfo Pompeio Sícilíam adeptus, nullam eíus ínfulze partem feciíTet fliDbí?fecundü,quod cum eíus nauibus ad pralíum ufus effer, nullasunquam reftituiffet:tertíium,quod cum M.Lepídü collegam exautoraífet,€ gríuatum fecí(fet;ipfe habebat legiones& prouincíasílli tradítas.Super omníbus, quod Caefar Italia ferz métotam mílítíbus fuís díuififTet,& nihil reliqui militibus Anton relíquiffer. Ad haec Caefar itarefpondiít;Lepidü quidem ídeo remouiffe ab imperío, quod nini ob eam rem ínfolefcere uifus erat, Qua autem bello acquifierítfe A ntonío partem facturit, quando€ ipfe Armeniae pártem facíet fibi, Militibus autem Italiam non efTe dandam,cum Parthíam& Medía habeant, quas R.omanori ímperío adtunxerunt una cum ímperatore fuo praclarí(Iime pugnátes, Erat ín Armenía Antoníus, cum hzcrenuncíata funt ei;confeflím ítag; íubet Canidiüi cum fexdez címlegionibusad líttusdefcendere:ípfe autem cum Cleopatra Ephefum uenít,gam eo marítie ma copiz undícg conueníebant,Fuere omnes naues oCtíngentx cum onerarijs,quarum Cleo patra contulit ducentas,& talenta uígíntí,&X comeatum uníuerfo exercituí abunde, À ntoníus quidem à Domítío admonitus ne fecum Cleopatra duce*et, iufferat íllam ín Aegyptü redire, ibi euentü belli expectare:fed ipfa uerita ne pax rurfus per'Octauíam fieret,multis praemíjs à Canidío impetrat,utpro fe Antoníü alloquatur, doceatQp iniuftum efTe, ab exercitu repellere muliere qua tanta auxilía prxbeatad bellum, neq; conducere ut Aegyptij languídíores fiant, magna pars marítímarü copiarum. uínetíà fe no perfpícere, cuinam eorum regum quí An» toníum fequuturi fint, Cleopatra cedat aut prudentia, aut confilio. Nam& magnum regnum íandiu per feipfam gubernaffe,& ab ipfo Antonio dídici(Te, quemadmodit ín maxímís rebus uerfari oporteat. Haec quídem confilia(oportebat enim íam omnía ín Carfarem transferri) uíz cerunt. Collectis itaq; copíjs cum Samum nauigantes perueníffent,ibí aliquot dies commorati funt ín fummis uoluptatibus. Vt enim reges, dynaftz, tetrarchz, nationes, ciuitates uníuerfze quz ínter Syríam& Mxotida, Armenià& Laurias iacent,iufTi erant ea míttere& ferre quibus adbellum opus effet, ita cunctis Dionyfij artíficibus edictum erat, in Samo adeffent. Itagy relíz quo omníterrar& orbe ingemifcéte,una ínfula cantíbus, faltationibus,theatrís,certamínibustip íntenta erat.[mmolauíttota ciuitas boue mittens, reges aute ínter fe magníficentía donísqp cer tabant.Sermo£& erat, quales nam futuri effent ín tríumpho,quíante tríumphum bellí apparas tum talem ofteniatent, Dedit Ícenicorum ludorum artificibus Pryenem habítandá Antoníus, 4* Odclauie pros bitas. Caufa altera odij Ceefaris in Antonia. C "Testamentum Antonij Fuluius orator. PLVTARCHI ANTONIVS Ipfe Athenasuenit,& ibi rurfus ín iocís erat& theatris, Cupiens autem Cfeopatra, duos cíuís tas illa Octauíx dedíífet honores eoídé fibí decerni(amabatur ením egregíe ab A theníenfibus Odciauía)multisbeneficijs populi amplexa eft, Ciuitas igitur honores decreuít, mifit& legatos Cleopatra domü,quipfephifma ferrent.Horü unus fuitipfe Antoníus,utpote ciuis Athenien fis,qui coram regína conftítutus oratione pro cíuítate habuit, Deínde Romà mifit quí Octaua domo expellerecEgreíTam íllam ferunt cum omnib, A ntoníj filijs preter maíoré natu ex Fule uía(hícenim cum patre aberat)ploranie€ íníque ferenté,quod& ipía una ex caufis dífcordia: cíuilís putaretur. I omanís uero idifidigniffime factum uidebatur, Antoníum tamen míferío rem íudícabant, maxime hí quí Cleopatráuíderant,quibus apertíífime notum erat, neg; xtate nedj forma Octauízanteponenda, Cafar audita Antonij celerítate magnítudineg copíarü, uehemeter trepídauit,timens ne ea zftate pugnare cogeretur.Deerant enim complura ad bel liapparatii,& homines fibi infenfi erant propter ímmodicas tributorü exactiones, Coacii erant alíj quidem partem quartá fructuum coferreglibertínze uero conditionis homínes octauam to tíus patrímonr. Itaq; omnibus in Cafare accenfis, tota perturbata erat[talía, utín maxímis ere ratis Antoníj ponatur huíus bellí dilatio, nam& fpatíü Caefarí dedít exercítus comparandi, X leniendi dolores homínüi, Quippe dum exíigebantur tributa, efferuefcebant: exactís autem ac perfolutís,íra ceffabat. Inter hzc T ítus& Plancus uíri cofulares, Antonij amíci,multís cótume lis à Cleopatra affecti quod e(aduerfati fuerant,ne ad bellum duceretur,& ad Carfare transfü gere,& Antoni] tefamentü quod apud ueflales erat docuere.C) uod teftamentü cum Cafar pe teret, reddere quide uirgines noluerunt, fed facultate feceruncut per feipfum a(fumeret, Cz; far cum tabulas abftulííler,primo quidem coepit príuatím, ut quaeqy fcripta erat referre, locosqg reprehenfione dignos norare, Tandem frequenti enatu multa ex js legít,qua perabfurde fci pta uidebátur,ut míníme índignü putaretur, eum uíuente adhuc poenas dare pro hís qua pot morte mandabat fierí, Immoratus eft maxíme Caíar ín fepultura, iubebat ením A ntoníuste: ftamento fuo,(iRomz díem obiret, corpus eíus ingenti apparatu& magna celebrítate homí num perforum efferrí,& índe Alexandri ad Cleopatram mittí, Caluifius autem Cafarís ami cus hacaddit Antonij crimína,largítü fuiffe Antoniü Cleopatrz ex Pergamo biíblíothecas,in quibus ducenta millia erantlibrorü.[n coena uero quadá cum multi adeffent, furrexitfe A nto nium,&;pedem Cleopatrz preffi(Ie ex quadá compofítíone ínter eos facta. T'uliíIe etam utfe prafente Cleopatra ab Epheftjs domina falutaretur, Praeterea dum reges tetrarchasQy íudícas ret,tabellas ex cryftallo, autex unguibus amatorie Ícriptas frequenter acceptaíIe à Cleopatra, eastp inter iudícandülectitaife:& dum Fuluius uír ampliffimus& cunctis R omanís eloquen: tía antecellens caufam ín foro díceret, Cleopatrá ín lectíca per forum forté delatá fímulac An: toníus uídiíTet,profiluí(fe€ fella,& pofthabita caufa Cleopatrá profequutum fuifTe, Sed ín ple ríícy ex hís calumníari uífus eft Caluífius, Amící uero Antoni] quandj Rome unumquéeq ex plebe prenfantes pro Antonío deprecarétur,míferunt tamen ex fuís Ciemíníü quendi, quiro garet AntonjimoneretG,ne contenat fe populo Romanohoftem iudicari, magiftratudg re mouerí.Is Giemíníus ut ín Cirzecía uenit, Cleopatra erat fufpectus,ne O ctauie gratía ad Anto níum uení(let, Delufus itaq; ín conuíuijs& cotumelíofe acceptus,tamen omnia tolerabat,tem pusalloquendí Antoniü expectans! luffus tandem ín conuíuío pro quíbus ueniffet rebus eas exponere: Caetera quíde,ínquítf Antoni fobríz funt orationis,& nó temporis huíufce,uerüta men& fobrius fcío€ ebríus,bene fcilicet proce(fura omnía, fi Cleopatra in Aegyptum remit tatur.Haccum Antoníusínique tulí(fet, Cleopatra bene,ínquit,facís Giemíni,qui uerítaté ita plane fine ullís tortorib.cofiterís, Greminíus ígitur poft paucos díesab Antonio fugiens Romi redijt. Multi przeterea ex Antonij amícis pulfía Cleopatrz affentatoribus,quorü unus fuit M, Syllanus,& Delius híftorícus,híc fugilTe ait Cleopatre ínfidías,Gilauco medico admonete.Erat autem Cleopatra illi ínfenfa,quodín coena díxiffet, ipfis quide acídum uínü infundi, Sarmen: tum autem R omz falernü potare. Erat autem Sarmétus Cafaris feruulus ex tjs qui fefliuitatis caufa haberi folét,auos Romani Delicías appellat.Sed ubí omnia fatís parata R omae uífa funt, aduerfus Cleopatra bellum decernitur,& Antoníus id imperi& deponere íubetur, in quo ipfe íam antea mulierí conce(Terat, Addebat Czfar hzc uerba, A ntoníü quidem amatoríjs poculis ínfectü,ne fe quidem regere ac gubernare poffe;pugnaturos autem cotra ipfos fore Photinum & Mardíonem eunuchum,& Chardíone& Iradem Cleopatra tonftrícem,à quibus Antot'] imperium plutímü gubernaretur, Prodigía antebellum hzcferunt fuiffe:Pífaurum urbé non longeab Hadría, in qua Antonius colonos deduxerat, híatu terra abforptá períffe, Albo: fte tuam LEONARDO ARETINO INTERPRETE, 54.9 i A tuam quandá Antonij lapideam multos díes fudaffe,& cum à quibu(di ficcaretur, non deflie Prodigis pu» Ig tiffe fudor£ emittere, Patris dam ibi Antonius effet, Herculis fanum fulmíne tactü arfiffe, Athe. grau Caefaris )S nísex pugnagígantea Bacchum uí uentorü excuffum in theatrum decidiíle,& ut fuprá dixi e» Antonij pre n mus, Hercule quidem generís autore, Bacchü autem ducem uitae habebat Antoní us,& íunior cedentia. à Dionyfius uocabatur.Eade tempeftas Eumenís& Attali coloffos qui Athenis erant, Antonio ls tanfcriptos humí proftrauít,& quide folos ex multís.Praeterea etam Cleopatra nauis que An x tonias dicebatur, fignü habuíthorrendá, Nam cum füb puppihirundines nidificaffent, fuperz: o uenere alíz,& primis per uím expulíis, nidos deftruxert, Inde cum íam ad przlía utrincp coía e rent, Antonius quíde pugnaces habebat naues non pauciores quíngétís, ín quíbus octiremes b& decemremes erát permultx,omnes praclarí(fime ornatz,milítü millia centum, equítü mil« Copie Antonij l lia duodecim:reges quí eí parebant, Bocchus Libya, Tarcondemus fuperíorís Cílícim, A rche- c» belli appa T laus Cappadociz, Phíladelphus Paphlagoníz, Mithridates Comagenz, Adollas Thracíz. Hí. raus. 4 reges aderát, A uxilía uero miferunt,Polemon ex Ponto, Manchus ex Arabia, Herodes ex luz '* dza, Amyntas ex Lycaonía& Galatía.Erant etíià Medorü rege miíTa auxilía, Cacfar aute haz 4 bebat naues pugnaces ducentas quínquagiínta,pedítü octoginta millía,equitum fermé parem. Exercitus Ce» iC Antonío numerü.[mperabantautem A ntonius quídé ab Euphrate& Armenía ad loníum& faris e llyrícü, Cacfar uero ab lilyrícis ad Hefperiü oceanum,& rurfus ab oceanoad T yrrhenü& Sicu ü lum mare: Lybíz uero quantü I[talíz, Cyallize, Hifpanix oppofitü eft ufqg ad Herculeas columa e nas Cxfar habebat, Antonius uero à Cyrene ad Aethíopíà.[ta autem Cleopatra addíctus erat z Antoníus, ut cum ualeret plurímü terreftribus copíjs,Cleopatrzgratía uíctoríinaualéconcu—? j piuerít,quanquá uiatores,agafones,meffores adolefcetulos per totam Girzecíam d magiftrís cas & 1 ptos cernebat ad naues iímplendas,necita quídem fatis repletas, fed plerafqy uacuas& gre na (i uigantes. Cafarís naues Brundufij ac T'arentiparatz erant, non ad faftigij roboríst oftentatío ? nem,fed ad celerítate felicítatem ue fabrícatze, uírisg maxime refertze. Mifit ígítur ad Antoniü " Caíar ut Italiam accederet,nec amplíus tempus morando teiat.Se quidé portus ac littoris Italí i d| cicapeffendipoteflate facturum pollicetur,tantumty álittore cum fuis copijs receffurd, ut tute| 1 ex fuis nauibus defcendere& cafira metarí poffit, Antoníus contrá iactabundus Cacfaré in fin . p gularecertamen prouocabat, quanquam ipfe feníor effet: quod fi hoc refugiat Caefar, placere [: ,omnib.copis,ut olim Pompeius& Caefar in Pharfalía dímícare, Antonio ígitur círa Actíum la naues habente,eó ubí nunc Nicopolis efl;peruenit Cafar,& loníum tráfgreffus,Epírí locum l quí Toryna dicítur,capeffit, Trepídationeex hoc apud cdaífem Aptoníj coorta,(aberant enim ls terreftres copie) Cleopatra ludens ínquít: Q uid uero perículí aut malí eft(l Cxfar fuper Toryz ls nà confeditzPoftrídíe uero fummo mane cum Cxfar infiructa claffein hoftes pergeret, uerítus 'z Antoníus ne naues defenforibus uacua capíantur,remíges quídem omnes armauit,per tabu X lata nauíum dífpofitos oftendit:ordínes uero remorü fic ín fronte utríncy inftruxir, ut hofti op 0 pofita paratz ad praelíum uíderentur.Ita Czfar ab Antonío elufus receífít. A quandi etíam nez ceffitas pulchre iuuíffe Antonià uídetur,hoftes uelut intra moenía retínens, cu loca quz cítz 0 cum erant reliqua omnía ínfalubre aquam haberent. Perhumanü hocloco Antonij factü mez " moratur,Nam cum Domitíus A enobarbus íam febriens paruam nauiculá íngreffus,ad Cafa Is rem ttansfugifTet; Antoníus contra Cleopatra uoluntatf impedímenta omnía, cum feruís& Antonij perbue a clientibus& amícísad eum dímifit,quanqua zgerríme tulifl&t.Sed Domitius poft paucos dies, mani facium. ít quafi perfidíz ac prodítíonís eum poeníteret, uita deceffit, Defcíueruntreges nónulliab Anto (à nio,ut Àmyntas,& Deíotarus. Claflis uero undíg; difficultatibus circáuenta, m ultísCp carere Y uifa,rurfus Antoníii cogit ad pedeftres copias reípícere,& in illísfpem uídtoría habere, Ad L hzcmala Canídius etíi Antonij legatus mutata fentétía cenfebat Cleopatrá ín Aegyptum re^ t mittendà,ipfis autem ín T'hracía aut Macedonía cum exercitu concedendá, ibíG tota acíe deV cernendá, Nam Dícomes Getharü rex magnaauxilía promíttebat Antonío, Neceffe turpe is f Czfari,qui nuper ín Sículo bello exercítatus fit,marítimís copijs cedant:fed magis reprehens f; dendum,fi Antonius uír terreftriü pugnarum perítíífimus,non utatur rolore fuor milítum, fe| fed eosin naues diftríbuat ac díípergat. V icíttamen Cleopatra uoluntas, ut marí pugnaretur, ís lam inde ad fugam refpicientís,& maxime laborantís non quaratione A ntoníus uíncere, fed n qua ipfà rebus perditis tuti(Time poffit euadere.Erantlógo fpatío à caftrís ad flationes nauíum L ceu quzdam brachía protracta, per hzc Antoníus íre acredite fine ulla fufpícione cofueuerat, n Cafar uero feruo quodam admonitus mifit eó milites, quí Antoníum tranfeunté íntercipez i4 ent. Illi infidiis difpofitis, tapauló mínus rem confecerunt, ut comítemunum quí Antonio m X5 C Pugna natalis inter Antonii € Cefarem apud Acum, PLVTARCHI ANTONIVS priibat caperent, ipfeautem Antoníus fugiensuíx€ manibus laberetur. V'tuetocertandum claffe uifum eft,cateras quidem naues prater fexaginta A egyptiorü cremauit, optimís aute& maxímís d tríreme ad decemremem electis impofuit mílitü millia uiginti duo,& fagittariorum duo millia,Hoc in loco ferunttribunü quendam milítü uirum fortem& díu in armís uerfatum Antonío forte pretereunticorpus fuum multis infigne cícatricibus oftendiffe, díxiffed, Im» perator quid hís tot uulneríbusaut huic gladio parum cófidens in lignis fragílibus fpem habes: fine Phoeníces& A egyptij claffe pagpentnobs autem R omanís terram da,ín qua confueuimus uel uíncere hoftes uel oppetere, Ad hzc Antoníus nihil refpodit,fed uultu ac manu fígní ficans ut bono effetanímo,prateríjt.Q uod autem non boná fpem haberet manifefte anímad: uerfum eft;nam cum gubernatores nauíü ad pugná euntes uela relínquere uellent, prohíbuít Antonius,acferre cocgit, dictitans non oportere quenquá ex hoflibus fugiendo effugere. Sed ea die,& altera,& tertía,magnis fluctibus agitatum mare pugnam inhibuít: quinto tande die placido tranquíllog; marí praclíum eft cómiff&im. Antonius€ Publicola dextrü cornu, Calíus finíftrü habebant. Medía regebant M. Octauius& M. Infteíus. Cafar dextro cornu fibi refere uato,finiftro Agríppa prafecit. Terreftribus uero copíjs ab Antonio Canídíus praeerat, d Caes fare l'aurus,quí utríngy ínftructa acíe inlíttore quiefcebant, euentü naualis pugna expectans tes, Antoníus undíg nauícula obíens fuos cohortabatur,docebat&p ob grauítate& podus na« uíum tanquáe terra eos pugnaturos effe:gubernatoribus pracipiens, ut nauibus uelut fenfim promotis ímpetü hoftíum, locí ubi firucta acies erat difficultate fretí, expectarent. Cacfar uero cum ante lucem caftris egreffus effet, nauesty uiferet, homine qui afinü agítabat ferunt íllí oba uiam factum:roganti autem Cafari quodnam nomen eieffet,refpondiffe, Eutico nomen effe, aíinum autem Níconta appellari, uamobre poflea cum hzcloca ornaret Cacfar, ftatuít ínter cxtera,homíné& afinum zneum.Sed tunccum fatisomnía fpectaíTet,nauem ingreffus,& ad dexterum cornu delatus,admirabatur hoftiü claffem ocíofe ín locís arctís fefe cotinere,Erat eoz rum afpectus quafi ín ancoris confiftentium,& hoc díu arbítratus Cafar fuos continebat, octo fermé(tadialonge d ftatíone hoftiü.[am fexta erathora,& uentus à mari leniter flare inceperat, cum Antonij mílítes erauíter moram tolerantes,X magnitudini& firmítati nauíü fuarü tandj inexpugnabili& confifi, finiftrü cornu mouere coeperunt, Quod cum Cafar anímaduertíffet, uehemenser laetatus, proram dextro cornu contorquet, ut finum acfauces Antoníus deferat, magístp ín apertü procedat,quo fibi facultas effet nauibus fuís agibilibus círcüidandiimplícans di& hoftium naues magnitudline rardas,hominib.inanes. Inde cum fatís proceffiffe uifum eft, przlíü comíttitur:non tamen impetu írruptíoned ufi funt,nam& A ntoníanz naues uelocitas tem,qua cogreffus maxime uíolentos reddít, propter grauítaté molemQ non habebát:&& Cz far nonfolüaduerfas Antonij prorasdutasatq; xratas,fed ne latera quide ferire audebat, refría gebátur enim roftra perfacile,íi ínciderét ín quadratas trabes,zre adínuice conexas.Erat igitur certamen pugnz: terreflri perfímile, magis uero oppidorum oppugnationi, Tres enim& quae tuor Czffarís neues círca fíngulas Antoníj occupatas,tragulis,contís,íaculatione ignis níteban tur, Antoníaní contra€ligneís curríbus catapultas ín hofté íacíebant, Sed cum A grippalauü cornu círcüduceret, coactus eft Publicola longíus fe extédere.C) uamobré cum medía Antonij claffis abrupta effet, turbatís ordinibls& círca Aruntíum implícatís, parumper trepídat eft. Erattamen cómune certamen& pugna utríneg xqua,cü naues fexaginta Cleopatra, que poft magnas naues collocat erát,uelís fublatís per medíos pugnátes fuga arripiunt, fuosqy perture bant. Cefarís milítes fumma admiratío tenebat, fpectabát ením fugíétes naues in Peloponefum conuerías,nec qua de caufa íd fieret,animaduertebát. C uo quíde ín loco fatis declarauit Anto Viíus,fe neg; ducis neg uiri cófilíjs frett,neq; omnino metís fue compot£ effe, fed ut quida ín» quít,amantis animi ín corpore alíeno uiuere, Tra&us eft ením à muliere quafi ín ea uíueret fi« mulá moreretur.Neg ením tulit illius fuga; fed omnib.pofthabitis,& hís quí pro ipfo pugnae bát prodítis ac deftítutis,ín quinqueremé profiluít,et Alexa& Sículo dütaxat comitib.ínfequu tus eft ea, que& feigfam& illa perdiderat, Cleopatra uero ut nouit Antoníü fequi, fignü extu lít,ad quod ille delatus cá ín eandé nauím receptus effet, neg; afpicere uoluit Cleopatra, neg ab ipfa cofpící,fed folus et tacítus in prora cofedít,utrag; manu círca caput ínuoluta.[ntereaCa farísliburnez funt cofpectz,qux Antoniü fequebátur. V ertí ígitur Antoníus prora iuffit,& ceteros quíde qeniétes reiecít,Euricle uero Lacedaemoniü reprímere nó poterat, fed acríter ir ruebat.telum é prora quatiens,maxime Antoníü feríre intentus. Antonio autem interrogáte, quifnam effet ís quí fortunas fuas tam cupide infectaretur; Ego fum, ínquit, Eurícles Lacharis filíus, A B LEONARDO|JAARETINO. INTERPRETE. 550 filias, qui Carfarís fortuna paternas íniurías ulcifcor.Lachares enim ab Antoníolatrocinij dám natus,X fecurí percuffus obierat. Non tamen inciditin Antonij nauem Euricles, fed ín alíam (duz ením erant prztoría) quam roftro cepít xrato percu(fam, atqy hanc quide cepít,& alíam quandi,in qua dítífftma erat fupellex, V t ueroab hís fe explicuít Antonius, rurfus ín prora eo dem modo confedit,& ita per tríduüi comoratus eft feorfum à Cleopatra,incertum fiue íra fiue pudore íd ageret, T'andé cum ad T'xnarüappuliffet,mulieres Antonij€ Cleopatra familiares prímo ínter eos colloquía reduxerunt,deinde und coenare€ eodem lecto cubare perfuaferüt, lam naues& amící quida e pralío fugientes eó conuenefnr,à quibus certíor factus eft Anto niusclaffem effe amilTam, terreíires autem copías etíà tunc extare. Líterís ígitur ad Canidíum míífis,íubeteum per Macedoníaceleríter cum exercitu ín À fiam reuertíiipte autem d Tanaro ín Líbyam traíecturus,naué unam multís pecunijs,multa aurí€ argenti fupelleciile onuftam amicís tradidít,ut illi ínter fe diuíderent,iubetd ut quííqy poteft fibí falute querere, Negátes ue roatq; íngemifcentes perhumaniter& benigne blatus dímittít,(crbensad Theophilü quí Co ríntho przerat,ut daret opera quoillíín tuto fint, occultetqy eos quoad ueníá impetrent à Czez fare, Hicerat Theophilus Hípparchí pater,quí plurímum apud Antonium potuerat, prímo à Cafare ex líbertístraductus,& Corinthí colonus factus, Hec quide poft fuga apud Antonium facia. Apud Actium uero cum Antoníana claffis diu Carfarí reftítiffet, demit aduerfo fluctu ím pedíta cum effet,zgre decíma hora fuperatur. Mortuí quídem non fupra quíng; míllía fuere, captz autem naues trecenrz, ut ipfe Cacfar fcribit. Cognouere autem non multí Antoníj fue gam, nec ijs qui cognouerát perfuaderí poterat, ut ís qui& decem& octo legíones integras,& uíginti duo mílliaequítum haberet ín littore, depofita fpe aufugi(Tet, praefertim cum ipfe Anto níus fepe mutatione fortuna expertus eflet,& ínnumeros bellorá cafus conuerfiones tulífa fet. Defiderabantigitur eum milites,& uenturü fperabant, tanta fortítudíne ac uírtute fretí, ut poftfugam manife(liffime cognita feptem díes fe cotínerent,&& Cacfarís condítíones legatosqs aípernarentur.[nde cum Canídíus eorum dux nocte€ caftris fugiffet, fuos; prodidiffet, tunc demum omní fpe deílituti uíctori fe dedídere;Poft hxc Caefar ab Actío profectus Athenas ues nit,& Cirzcis reconcílíatus,frumentü quod fupererat publice díuífít cíuítatibus, eo bello fupra modum áaffliciís,& feruís iumetis pecuníacp fpolíatís, INícharchus proauus nofter folebat nare rare,ea tempeftate uníuerfos cíues coactos fuiíIe frumentü humerís ad littus deferreJuerberíe busutaccederentagitatos, At femel quide íta tuliffe memorabat,fed cum reuerfi fecundü onus tollere uellent,nuncíatü fuiffe Antonii uictum,& ob eam rem cígitate feruatádícebat: fubító enim Antoníj prefectos milítesqp profugifTe,ciues autem inter fe frümentü díuifi(Ie, A ntoníus utín Lybiam peruenit, Cleopatra ín Aegyptü ex Paretonío remiífa:ípfe folitudíne fruebatur, laffeícensanímo,& oberrans cum duobus comítibus,graco Aríftocrate rhetore, latíno Lucía lío,de quo alias fcripfimus.Is enim cum M. Bruto effet familíarís,Phílíppis poft Antonij Cefas tísCp uíctoría mílitibusad Brutum quarendü capiedumd miffis, Brutum fe eíTe affirmauit, ut dumcírcaipfum uel necandü uel ducendá occupati eíTent, Brutus haberet fpatjü abeundi, Is Luciliustuncab Antonío feruatus,fumma conftantía& fide in Antoni] amícítia ufqs ad extre mum permanfit, Vtaute ex quein Libya erant copiz ab Antonío defciuerunt,uoluít ílle quiz dem fibimorte confcifcere,fed prohíbuerunt íj qui fecuaferát, Delatus ígitur ín Alexandriam ex Libya, offendit Cleopatrá opus magnum& ínopínatü a'greíTam. Inter Rubrum ením& Aegyptíü mare,qua maxime utríngy premítur,arctíor&p eft tellus,trecentorü fermé fladiorum laitudo eft,uidetur&p A fie Libya effe terminus, Per hunc locü Cleopatra transferre claffem inftítuitín Arabícum fínum,& cum auro, argento,& magna fuorum manu, ín ígnotas fedes cómigrare,fugíens bellum ac feruitute, Sed cum prímas naues per terrà delatas Arabes qui cír ca Petram incolunt igne corrupiffent,& Antoníus etiam tunc ínlegionibus quas ín Actio ree liquerat fpem haberet,& incolumes effe putaret, deftítit Cleopatra ab incepto,& portus aclíte tora cuftodíre contendit. A ntoníus domo quadam ín maríapud Pharum zdificata, quo cíuíz tatem& amícoseffugeret, quafi humani generís exul in ea habítabat, l'ímone(ut ipfe aíebat) imítatus,& fímilia ín uíta perpeffus. INam ab amícís neglectus,& íníuría affectus, mortalíbus omnibusindignabatur,& fidem nullí habebat. Fuít autem T'imon Athenieníis temporíbus maxime Peloponnefiaci belli, utex Ariftophanis& Platonis poématibus intellígi poteft,D'ez fcribitur enim in illís utodíofus& ínhumanus, fugiens hominü cogreffus colloquíad omnía, prater uníus Alcibíadis,quiea tempeftate adolefces erat,& lingua maxíme promptus, Hunc l'imon cülíbétíffime amplederetur ofculateturdg, interrogatus ab Apemáto quid ita faceret, Tünon pios feuz G", PLVTARCHI ANTONIVS refpondit ideo fe adolefcenté amare, quod íntelligeret illum multor& malorum caufam Athe: nienfibus futuri, A pemantü etíam nonnunquáacceptabat,ut fuí fimile,& eofde fectante mos tes,Dicitur cum fefto quodlíbamínü uocant,und coenarent,díceret&p Apemantus, pulcherri: mum Tímon hoc noftrum conuíuíü eftrefpondiffe íllum,íta,fi tamen tu no adeffes,Ferunt etiam íllum Athenis in concione uenifle,factog filentio et expectatione magna, utpote ad rem infolítà, dixiíIe: Eft mihí uiri Athenienfes poft domü parumper horti,& in eo ficus quzdam enata; d qua permultííam cíues fufpendio uítà finiere, ín eode ego nuncloco zdifici facturus fam,quáaobre coftítuí publice referre;ut fi quí funt ex uobis qui fe uelint fufpedere,ante íd agat d arbor fuccídatur.Illo aute Halís mortuo c&in littore effet fepultus,fuccreíces mare littus cir« ca fepulchrü abedens, adítum ad fepulchrü remouit, Erant fepulchro haec carmína ínfcrípta; Híc fum poft uitam míferamd inopemá fepultus: Nomen non quzras,dij lector te male perdant, Hc quídem ipfe Timon antequam€ uíta décederet,fibi fecífTe aíuntinam uulgatum illud epi erámanon T'ímonis,fed Callimachi eft opus: HicoforíaceoTímon hominumá deum, Hucades& male dic,hucceuíatorades,— De Tímone quidé hxc pauca ex multis libuít inferere, Antoníus ut terreftres quoq; copíasaudiuít captas,& Herode ludxü cá quibufdáco hortibus ad Czfaré defecíífe,& alíos item reges defcíuífle, nihiláj preter Aegyptum fuperefle, haud fané íjs rebus comotus, fed libéter hac fpe abíecta,ut fimul abijcíat& cura,€ domo ílla ma ritima quà l'ímonía uocabat, ín regíà eft regreffus,& ad coenas& ebrietates& iocos totà cíui tatem couertít, Tráfcripfitením ín ephebos Cleopatrae& Carfaris filii(uum aute& Fuluía fie lium Atyllá toga uirili donauit.In quibusrebus uníuerfa cíuítas permultos díes couiufjs,ludis, fertíscp referta fuít:ipfe uero& Cleopatra uítàíllam príore, quam inuitabile uocabant,deferue runt;alíamaute inuenerüt,fumptu,luxuría et lautítía níhílo prima illa inferíore,qua comorien tes uocabát, Amiciením fe ín comorientíü cocti afcribebàt,& íta ín uoluptatibus& coenarum circuitu femper erat. Ad hec Cleopatra uim íngenté uenenorü parare, fingulorüi potentía na: turamQ perquírere,ín ijs quí ad morté dánati err perículá facere. Sed cum anímaduertiffetea uenena quz cofeftím necabát,celerítat mortís per dolores í nferre,eauero qua mítíora erat,ce lerítaté nen habere,ad anímalía couerfa,idipper multos díes experta, coperit folü fermé afpidis morfum fine ullo dolore uítáà extínguere,grauato ex fomno capite,& leui fudore per facie dif: fufo,fenfib. paulatím deficíctibus,nec fecus excitatíone grauiter feretibus, dj folent ij quos pla: cidus atq; altus fopor tenet, Símuletía ad Cafare legatione míferunt,petétes, Cleopatra quídé A egyptiregná filijs fuís cocedí, Antonius uero, ut liceret fibi Athenís priuato uiuere, Coadí funtauté perfidía amicorü in háclegatione Euphroniü míttere,quí erat filiorü praeceptor.Nam Alexas Laodícenus,quí Antoniü maxíme ab Octauía dífíunxerat,€ Cleopatrz coíunxerat, cum míílus fuiffet ab Antonioad Herode rege in fide retínendá,& à defectione prohíbendá, prodito Antamío aufus eft ín cofpectü Carfarís und cum Herode,cuí fe maxíme crediderat, ue nire.Sed nihil fibi profuit Herodes;nam fubitó coprehenfus,& in patríá remíffus iuffu Cefaris fecurí percuffus eft.Ita Alexas uíuo adhuc Antonío poenas dedit perfidíz fux.Sed Cafar Ane toníj petítione apertereíecta, Cleopktre omnía pollicetur,fi uel Antoní& necet,uel€ regno fuo expellat. Mifit etíaad Cleopatrázfar unà cum Euphroníolegato Thyreü líbertü, homínem non ftultá,nec ínfacundü,fed quia íuuene imperatore míffus,facile poffet fle&ere muliere for mz opinione elati; maxímed gloríofam, Sed Thyreus ubi ad Cleopatra peruenit,logíore col^ loquío cum ílla protracto,& egregie honoratus,non paruá fufpicione iniecit Antonio. Itaque shomíne coprehendi íuffít,& captumac uerberatü ad Cafare remifit, fcribens petulátía& fue perbía Thyreí fe irrítatü fuiffe, quod perfacile eft fibi tot malís círcamuento. Tu ueto,ínquit,fi grauiter ídfers, Hípparchü libertü meum quem penes te habeo fublíme rape, aclorís cxde, ut in xquo fimus ambo. Cleopatra cum ab hac fufpicione fe purgafTet, ita deínceps Antoníü co» luit,ut nunquam aptea magis:& cum proprium natalem frígide, ut temporibus decebat cele braffet, in Antonij tamen natalí celebrando omnem modum fefliuítatis magnificentíxd ex» ceífit. Multi quippe eo díe ad epulumuocatí, cum pauperes eó ueniffent, reginz munificenz tía díuítes abiere.Cafar interea quoníam res urbanz pracfentíam fuam deftderare uidebantur, ab Agrippa quí Roma erat fxpe per líteras reuocatus, tunc quídem ín Italíam redijt, Faca eft igitur dilatio bellí, quoad Carfar tranfacta hyeme, exercitu per Libyam miffo, ípfe per Sy: ríam ín Aegyptum contenderet, Capto autem Pelufio,rumor fuitSeleucum qui oppído pra erat, » Ww »--[y Seleuci Antonío tradidít,ut de hís fuppl claríffime à regína aedificata, Inhunclocü Cleopatra aurum,argentii, fmaragd LEONARDO.ARETINO &. eraht,non ínuita Cleopatra Carfarí oppídá tradidiffe, Sed illa quo fe purgaret, uxore& filios INTERPRETE. 5t ícíá fümeret, Sepulchra erant ad lfidís templum przez ü, margarítam, hebenü,cínamomü,ebur,omnia deníc preciofiora ex regía congeflit,ad hxc magná uím teda rum& flupxaddidit:qua cum Caefar audiffet, uerítus ne defperatíone rerü has tantas díuítías íncendio abfumeret,femper bona fpe regínz prabíta exercità Alexandría adduxit,& ín ípfo Hippodromo caftra pofuít. Antonius urbe egreffus& multa ac prxclara rei mílitarís facinora ofteatans, equítes Cafaris ín fugam uertit,& ufcy ad caftra perfequutus eft, Inde ía&tabundus. Alexandría regreífus non ante arma exuit, Gi Cleopatram, íta ut erat armatus amplexusatq; oículatus eft. Milité autem qui egregie eo díe pugnauerat,apud fe cocnare íuffit. Cleopatra aus tí dedít, fed is miles tantís muneribus acceptis, noctu tem thorace aureum& galeam dono mili ad Carfare transfugit, Rurfus ígitur Caefar uocabat Antonius ad(in tem refpondente,fatís multas ad interitüi uías Antonio patére, tus d pugnando oppetere,decreuít fimu admonuit cibü atqj potum promptiffime an ipfo extracto nouis domínis feruituri, quít,non effe ducturüeos ad pugná ex q tem aut uiGtoría.Ea nocte cum íam ferme íntempefta effet, cunctis filentibus, gularé pugnam: íllo auz. nullam mor: fibtboneftíore ra» | terra marit confligere. Itacy ín ccena, ut ferunt, fuos affumere,nam incertü effe an poftridie id facturí(int, Ob quz uerba cum amiícos lachrymátes uidiffet, ina ua ipfe potíus eloríofam morte quareret quam falu« & obtímore futu ri euentus magna cura anxíjs,fübító concentus quofdam omnis generis organorü ferunt audi tos,& fimul clamore uelutí coetuum quorundá cantu& faltatu fatyríco firepentiü, Fuiffe aua tem hocaíunta media urbe ad eam portà qux Caefarís caftris erat oppofíta, tandé per hanc por tam ingentíclamore eamturbá egredi uí(am. A utumant omnes quíheccurant,Bacchü,quem ílledeum maxime imitabatur, Antonii deferuiTe, Poftridíe uero cum Antoníus cum fuís míli tibus Alexandría egreffus in tumulo quoda confediffet,confpicatus hoftíü claffem atqj fua ada uerfum tendere;conftítit in eo loco, ut aliquod certamen ínter íllas uíderet, AR: 03 0 fuere,mutuo falutantes& amice fe recipietes una claffe ex duabus facta,ad cófptcatus,& eode locoab equítbus fuís deftítutus,in urbem redijt exclamás quac p bat,feà Cleopatra prodítü iliísipfis,quibus propter illam fit fatus hoftis. hzcaudiffet,tímes A ntoníj furore,ín fepulchra fe recepit,& cataractas d ftris obfirmatas:& fimulad Antoniü míttit,quí nuncíarent ípfam fibí mortem con hecaudíuít,credídít&á,ad feipfum rediés,Q uid iam expectas,ínq'Mt, Antoníe qua fola uiuen dicaufa fupererat,etíam tibi fortunaademit.His fimul dictis nens,o Cleopatra,ínquit,no doleo equíde quod tuí caream( ego ille tantus imperator fortítudíne fup Eros,quem íamprídé parauerat ad fe, fi opus foret, eratus fim à muliere, Erat eí feruus quid Sed ílle ut propius urbé tenderüt, Hac ung íncede Cleopatra uero cum emífitpeffulis& clau fciffe, Ille ut ;intrautt cubiculi,& thorace depo nam cofeflim unà adero) fed quod am nomíne necandá.[s tunc cum Antoníus promíífa peteret,gladium quide accepit,tenuítáj quafi Antonii percuffurus,fed celeriter conuerfo itu per propria uifcera gladiti tranfegít, atqy ítaad pedes domini prolapfus eft, Qucsi cum Anto» níus cerneret, euge inquít,ó Eros, qui me doces quíd agendá fit,cum ipfe non potuerís, Hec dí cens fibi uentré percuffit,& in letum fe dimífit; tus, fed cum alíquantifper íacuiffet,ui fanguinis reprefTa, 3d fe reuer(us petebat ab rant,ut ipfum ínterficerent:quod cum omnes fibí denegar níreacuociferarí míro furore nó deftítit, quoad Díomedes adreginà ín monumeta deferret, Tunc enim cum audiffet eam uíuere,uehemeterl fit miniftrís utípfum tollerent,& ía manibus eorá ufq;ad non tamen eo uulnere confeftím efl exanima tjs quí ades enlyatqp e cubiculoaufugerent,ínfas uenita Cleopatra míffus,qui ipfum tatus, íufz monumeta eftdelatus, INon tamen aperuit fores Cleopatra, fed funibus& catenis à feneflra quadá demiíffis, illum alligatü traxícà duabus mulieribus adíuta, quas ín eo loco fecum claufas habebat. lum unquam míferabilíus fpectaculà fuiffe, hebatur femíanimís, manus ad reginà tendens, atqj annítens: neqy ením erat facile attrabere,Sed ipfa Cleopatra funibusannixa in facie prona conabatur, hí qyiínfra erant horta tu duntaxatadiuuabant,Sed poftquá illum ad fe mulíeres receperunt,ín letumd pofuerunt, tuncregina cíffis fuper eo peplís,& uultü unguib.fecans,& pectora planges, clamabat domí num;uírum imperatoré fuum,adeod in deplorádo Antonio erat intenta, üt proprior& malos rum pene effet oblíta, Antonius uero ut Cleo Aíuntillí quiaderant, nuls Antoníus fanguíne focdatus in altum funibus tra» mulíeribus patráa lamentatíone ceífare fecít, petíjt uin fibí potui darí.feu fitiens,feu quod potato uínoceleríus fperabat diffolui:cum auté bibííIet, qdmoe nuít regínam fibí ac rebus fuis confuleret,(i tamen fine dedecore id facere poffit,& maxíme Magie perfis dieq ingrati tudinis exema plun. Antonij obitus, PLVTARCHI ANTONIVS C omhíum quicum Cafare erant, Proculeío fe crederet, Ipfum autem non lugetet propter has ultimas calamítates,fed beatum duceret propter príoresfelicitates.Nam& clariffimü omnium fuiffe& poteniíffimü,& tuncnon ingenerofe Romanü a Romanis fuperatum, Poft haec dícia cum íam fermé expiraffet, Proculeius d Carfare miffus ad Cleopatra uenit, Nam cü Antonius poft uulnus fibi íllataum ad monumenta portaretur, Dírceteus quidà ex Antonij litoribus,ac« cepto gladio quo fe Antoníus percufferar,clám ad caftra cucurrit, oflendít& illum Cafarí(n2 guíne adhuc madente,& nuncius fuít Antonij mortís, Cafar uero ut hzecaudíuít,in parte intia mam tentoríj fecedens, fleuit ínteríti uirí& affinis& collegae,& multarü rerum bellorumá focij, Deínde amícís conuocatis,epíftolas eíus legit, utpote iufle& prudenter fcriptas. Poft bec Proculeíum mifit,iubens dare operam quámaxime poffit,ut Cleopatra uiuens ín poteftate uez níat.Solícitus ením erat pro pecuníjs congeftís,& fimul ad gloría fuam putabat pertínere,fi ilz la ín tríumpho duceretur.Sed ílla ín manus quidem Proculeij uenire noluítiin uerba aut cum illo uenít ad fares fepulchri,optime quidem ikas firmatas, fed tame uoci peruías, Cleopatra in tus petebat filijs fuis regnü,Proculeíus foriseam benefperarefuadebat,& fe acfua omníaarbie trío Cafarís comittere, Vtautem ínfecta read Czfaremrediíjt,& fitum loci quem diligentitfis me cótemplatus fuerat,retulit, Gallus míttítur qui cum Cleopatra loqueretur.Is cum reginam ut fuprddemonftrauimus conueníffet,confultà protrabít fermonem: Proculeius ínterea fcalis interpofitis per eam feneftrà íngreditur, per quam Antonius fuerat anté receptus,& propere cum duobus minífirís ad eum locum defcendit, ubí Cleopatra cum Gaallo loquebatur. Altera uero mulíerü qua cum regina erantexclamante,infelíx Cleopatra uíua caperís, fubitó conuer fa ilIa,& Proculeium confpícata, cotendít illa quide gladío quem accincta erat feípfam necare, fed Proculeíus approperans,& manibus ambabus eam cótínens,íníuriá facis, ínquít, 6 Cleoz patra,& tíbijpfi& Carfarí, cuí occafione aufers humanitatis& probitatis fuz oflédendz, ca lumniíaris mítiffimü príncipem, ut infidum& implacabile, His fimul dictis gladíü adimit, uefie infuper excuffa, ne quid fub ea occultaret ueneni, V enít etiam à Caefare Epaphrodiítus libere tus,cuí mandata erat mulíerís cuftodia,& maxime ut prouideret ne illa(ibí morte ínferre pof D fet,cxterarürerum omníü facultatem permitteret,[pfe autem Caefar urbem íntrauít cum Arío philofopho fermone ínflituto,& dextera illí data,ut inter ciues fuos fpectabilís foret, SC admira rentur eam omnes egregíea Cacfare ornatum, IngreíTus deinde gymnafiti, cum in fuggeflum aícendiífet,omnibus prx metu exanímatís,& ín terram procidentibus, cum eos ftare íu(fifTet, ínquit, fe omnícrímine populum abfoluere, idG fe facere prímo propter condítorem Alexan drum,fecundo propter miram pulchrítudiné magnítudined eíus urbís,tertío propter Aríum amicum fuum. Tanto ítag honore Caríar dignatus eft Aríum, ut pro multorum etíam falute apud Caffarem íntercefferít, quorum unusfuitPhiloftratus,homo omni ztatís fua ad dícene dum ex tempore promptiífimus, fed tamen Academíe non decenter fe inferens. uamobrem Cafar eíus more improbato, reíecerat preces, ille uero mutata uefle& cana barba promiíífa, Aríum quaceng incedebat(equebatur, femper hunc uerfum habens ín ore, V ír fapiens fa« píentem feruat,ít fapit,uirum.Q uod cum Czf(ar audiíTet,conce(fit magís ut Aríum ínuidialie beraret, cf ut Philoftratii metu, Ex Antoníj liberis Atyllus duntaxat à Caefare necatus eft, qui eratmaíor natu ex Fuluía. Tradidítfiute illum Carfarí Theodorus pxdagogus. Idem Theodo: rus cum ceruíx adolefcétí iuífu zefaris abícinderetur, lapide preciofiífimit quem círca collum geftabat,clám fubtractum zona ínferuít,qua dere accufatus& conuíctus ad crucem damna: tus e(t.Ex Cleopatrz uero líberis,ceterí quídem cum alumnis fuis in cuftodía habití et quídem liberaliter. Cafarione autem prioris Caefarís filiticum magna uíaurí& argenti matre in Indiá e per Aethiopíam miffum,& R hodone pedagogo per fraudem, quafi Cafar eum in focíetatem imperij uocatet reductü, Caefar poft morte matrís ínterficít. De quo cum fententíà amicorum fcifícitaretur,dixiffe Arium ferunt,non effe probandam multitudíné Czfarum.Corpusautem Antoníj cum id multí regesac priuatí peterent,ut ad fepulturá fibitraderetur,auferre íd à Cleo patra Cafar noluit, Sepultü igitur Cleopatrz manibus magnifice ac regío funere, omnibus ín eare Cleopatra parere iuffis,Ex moerore aut ac dolore(exarferát enim pectora nimio pláctu) febrís coorta occupauit,qua de relxtata eft Cleopatra, occafione fibi oblatà putansfeípfam pet inedíam necandi,quafi morbo impediretur cibum affumere, Erat íllí medícus confuetus& fa^ mílíarís Olympus,cuíilla uetítate faffa,utebatur focío& adiutoread nece, ut idem ípfe Olym: pusaitin híftoría qua de hís rebus fcripfit, Quod cum Carfar anímaduertifTet, mínas fibí quaf? dam de nece filiorum íniecít, quibus Cleopatra tanquam machinís quibufdam expugnata, corpus e»&$ Te 9 c queuw-— e T et a2 n4 fa 2, LEOTZN;ARDO:ARETILINO^INTERSPRETE, L1 a corpus medelztradidit,cibumq affump(it. Venit autem& ipfe Ccfar poftpaticos ad eam dies uífendi gratia& alloquendí.,[lla uero ut uenienté uídít,€ lecto ín quo humiliter iacebat profíz liens,prtma tantü uefte amicta,ad pedes eius prouoluta eft,uoce tremula& gracili,et lacero pe clore,quod magna ex parteoftendebar,Neculla ín re melius fe habere corpus quam aníma uí debatur:illa tamen uultus gratía& dignítas forma nó erat penitus extíncia, fed lucebat intus, cernebaturip ín oculorü atqg corporís motibus, luffa aut& à Carfare ín lectum adíre, ipfo iuxta aflidente,ccepít illa quide fe purgare,ín neceflitate& metü A ntonij errata transferens:fed cum il ae E, AT,;, Cxlat unuumquodcy redarguerer,fubíto ad preces comiférationemá conuerfa eft, quafi maxis.me uiuendí cupída, Tandem cum aurí& argentí ceterarumqQ rerum rationes Cafari dediffet, Seleuco quoda ex procuratoribus oftendente quxdà ab ipfa tuilTe(ubtracta;profiluít Cleopaz u2,& críne procuratorís apprehenfío, facíé eíus frequenti ictu percuffít, Cxfare autem rídene te,& eam inhibente, Ac nonnepergraue eft,inquit,Carfar,fi tu quídem nó índignü putaftihuc accedere,€ me ín hoc tempore alloqui; ferui aut$mei me accufant,fí quid muliebri ornamen torum referuauí,non mihí quide míferz, fed ut Octauíz& Liuiz munufcula dem,quo te per illashabeam placatíorecHis uerbís Cafar uehementer lactatus eft,ratus illam ad uità refpícere, & confilíü mortisomníno abieciffe:refponfog regina dato,fe& hcillí concedere,& caterís omnibuslonge melíus quám fperet fruitura elle, dí(ceífit, decepifTe quide illam putans,ipfe uee rolonge ab ea deceptus, Erat ínter Caefarís amicos Cornelius Dolobella clarí(Iímus adolefces, & à Cleopatra ftudio no abhorrens;híc regina poftulantí clám renunciauit, Cafaré quídéper Sytíam abiturü,ípfam aute cumfílijs per mare míílurii,tertía ut ipfe opínabatur die.Illa cü haec audi(fet,d Carfate petíjt,ut(ibi Antonio parentare líceret: quod cum impetraflet, ad fepulchrü » ^. uenít cum familiaribus foeminis, X ibíin terram procumbens, O amice,inquit, Antoni, fepelij: Cleopzire cv tenuper liberis maníbus,liboauteé nunc captíua facta,& cuftodita ne planctuautlamentatíoz flus ad fepi neafficia hoc feruum corpus,ad triumphü dete agendé referuatum, Álía neexpecteslíbamía cbr Autor fa;authonores,nam hí tibi à Cleopatra ultimi funt.INos enim uiuentesnulla unqui uís fepara uitnunc uero perículum eft, ne mortuíloca permutemus,& tu Romanus ín Aegypto íaceas; ego Aegyptia ín[talía, V erü(i qua illic deorü uírtusaut potentía eft, quando nos híc à noftris B proditífumus,ne patíare me uiua ducí,ne'ue teipfum ín me tríumpharí, fed recípe me híc und;3 tecum ín hoc tumulo, Nam ex infinítís malis, quibus mifera premor,nullum íta magrái aut gra nemihí eft,ut hoc breue tempus fíne te uixifTe. FIzc cum ílla quefia efTet, coronato tumulo& díuamplexato,íuflit fibí balnei pararí,poft lauacrü affurgens magnifice prandic.Hic quída ab ágro ueniens,ciffam quandàattulít,quí cuftodibus percotantíbusaperiens,et folía reprimens; plenam ficuum oftendit;& cum illi pulchrítudíne fructu& admirarentur, obtulit eís ridens, ro» gauít& accipere:illi uero nihil fufpícantes iufferunt intr ferre.Po(t prandii affumptü, Cleopa tra tabellas obfígnatas ad Carfare dedít,& caeteris omnibus fe prater duas mulieres dímifTis, íanuam claufit.Carfar ut tabellas diffoluit,& precesacploratuslegít rogantísut unà cum Anz toníofepelíretur, fubito quid actum effet fufpicatus eft, Prímo itaque ipfeaccugere perrexit; poftea melíus efTe uífum eít,ur aliquos mitteret,quí propere infpicerent.Sed celeríter tranfacta reserat, curfu ením ílluc tendentes inueniunt cuftodes, ne fufpicantes quídem alíquíd: mox Cleopatre ualuís patefactís, cernunt Cleopatram mortuam aureo ii lecto iacentem, regío more orna« mors, tam,Ex mulíeríbus uero queaderant,Eras quídem ad pedestegine expírauerat, Charímü aus tem femianímis capiti regínze díadema aptabat. Clamanteautem quodam ex cuftodiíbus, an hzcpulchra funt Charimü, pulcherrima, inquit, ac decentía tot regum prolem,nec quícquam ulterius loquuta cecídit.Sunt quí feruntafpídem in fícubus allatam, ínter folía que fuprá erant occultatam fuiffe, dataopera à Cleopatra, ut ípfam íníciam inuaderet: inde cum ficus accípes» ret confpícatam afpídem dixiíTe: Híc illud erat:& brachíum afpídi nudatum porrexíffe, Alij feruatam afpídem ferunt in uafe quodam inclufam,& per fiftulam auream à Cleopatra pro» uocatam atque írrítatam brachium momordi(Te, Sunt írem quí aliter opínentur, ceterum ues ritatem nullus nouít, nam& uenenum ípfam habuiíTe compertum eít ín Jamínula quadam concaua,quam fub críne occultabat:fed tamen neque corpus deformatum,necaliud ullum ap paruit ueneni fignum, necafpis etíam ab ullo confpedia eft,fed tractus duntaxat quidam in lite tore qua domus ad mare fpectabat uífi, X brachíum Cleopatra aíunt duas notas habuifTe lení ter impreffas& bumídas, quibus Carfar uídetur fidem dediffe, Nam ín tríumpho Cleopatrae imaginé tulit cum afpide mordicus affixa. Fac quídem íta dicuntur gefta. Cxfar autem quan« quam morte illíus offenfus erat, admíratus tame mulíerís generofítate, magniífíceac regie und PLVTARCHI ARATVS c cum Antonio fepeliri iuffit, Mulieres etíam quz cum ílla mortuz erant, honore funeris potíte« Á funt. Mortua eft Cleopatra atatís fuz anno trigefimonono, regnauítannos uiginti duos,cum Antonio amplíus quatuordecim uixit, Antonium alíj annos quinquagintafex, alíj duntaxat tres fupra quínquagínta feruntuixiffe, Antonij quidem ftatuz omnes iu(fu Cafarís deiecta: Cleopatrz aute ftatuz fuolocorelictx, Archiuio quodà Cleopatra amíco mille talentis à Czfa Antonij ili; fce» re redimente ut flare finerentur,nec idem quod Antonij ftatua paterentur.Ex liberis auté An «ptem, c7 corii tonij feptem,quosillos ex tríbus uxoribus fufceperat, Atyllus qui erat maxímus natu, à Cafaz fuccefiioex fo» re(ut drximus)necatus eft:czeteriautem omnes apud Octauíá educaií,qua Cleopatrá quidem bolcs. Antonij& Cleopatra filía luba humaniffimo& pulcherrimo regi uxore dedit, Antoniü aus tem ex Fuluía genítü,íta magnü apud Cafare fecit,ut poft Agrippà& Líuíz filios, primas pare tesobtiíneret.Ex Marcello autem cum duas filias,& Marcell haberet,bunc quídem gener fis mul& filium fibi fecit Auguftus,alteram uero filiarà Agrippa tradidit, Mortuo deinde Marz cello filío,cum Cafar non facilecerneret,quém fibi ex amicís generü eligeret,fuafít Octauía ut Agrippá caperet:quod cum Cafarí placeret,cum Agríppa egit ut filiam repudiaret,& Cafari gener fieret:quo facto,illam ab Agrippa feparatà Antonio coiunxít. Ex duabus auté Antonij & Odctauiz filiabus,alterá Domítius Aenobarbus,alteram pudicitía& forma preclara Drufus L íuíz filius C»faris príuignus duxít uxorem, Ex hac natí fuerunt Germanícus& Claudius, quor& Claudíus poftea imperauit. Ex Germanici autefilijs Caíus quidé cum fuperbe imperas ret,trucídatus eft und cum filio& coniuge. Agrippina uero filii babens ex Domitio Aenobar bo,nupfit Claudio,& fimulfilià ín adoptione dedit, qui poftea Claudius Nero appellatus.Hic temporibus noftris imperans matré necauiz,nec multum abfuit quin flagítijs& amentia Ros manorü fubuerteret ímperíum,quartus ab Antonio per gradus fücceffor. DEMETRII ET ANTONII COMPARATIO. 3 Giitur cum magna fuerít fortunz utriufqy comutatio,potentíam primü& amplítudi 774! nem confideremus.Acilli quíde paterna et à maíoríbus parata gloría fuít.Siquidem 44 Antígonus ínter Alexandri fucceffores plurímü pollebat,€ nondüadultoDeme-—| SEE"* d trio À(iam íam peragrarat domueratgy: Antoníusuero, gratíofo quíde per caetera,'—| B fed imbelli& praclarü nihil defignante genítus patre, Carfarís, cui nulla neceflítate coiunctus| erat faftígiü confequí fuit aufus, atcp in illius laudes uelut haeres relictus fefe infinuauit, antüg ualuit, prafidijs qua ex fefgtum habebat, folis adiutus, ut díuifo ín duas partes uníuerfo Ro: mano imperio, altera ipfe;atq eam claríífimá teneret, tum abfens uícaríjs& praefectis Parthos uínceret,€ gentes ad Caucafum barbaras,ufty ad Cafpium mare reprímeret. Porró amplitu: dinem uirihuíus eapropter que maleaudíuit,uel maxime teftrantur. Demetríum enim ín An; patri, potentíorís fcilicet.amícítíam pater prater etatem cooptauít; Antonío uero Cleopatra nuptíz dedecori fuerunt, foemínz potentia quidem& amplítudine,uno A rface excepto,tem: poris fuirege»omnes excellentís,Sed A ntoníus eó magnítudínis euexerat fefe, ut alijs etíadie gnus maíoríbus quám uellet rebus uideretur.Iam confilíü fludiumt quo ufi ín acquírédo ims periofunt,in Demetrio quidem reprehendinon potefl,regere przeflecy ijs mortalibus conan tísquiregí& gubernari confueuiffent. Antonij uero malum& tyrannícü eft, dum in feruitu: temredigere populum Romani'uulr, uíxdum Cafarís monarchía liberati, Q uod ígitur pre cipuum& claríífimü factorü eíus eft,illud contra Caffium Brutumd geflum bellum, aduerfus patríz tamen cíuiumap libertate tollendam pertinebat, Demetríus uero príufqua ad fortunam amplíoréperueniffet,Girzcía liberanda,& przfidijs eíjciendis,operam nauauit,non quemad: * modum Antonius de oppreffis patrix affertoribus fibi gratulado, V na igitur líberalítas& ma gnificentía eft, quz laudari in Antonio poffit:ín qua tamen Demetrius tantum illum pracellit, utplus ín hoftes contulerítbeneficiorti,quàm Antoníus ín amícos. Q uanquá ením quod Bru tum fepelirí condíd íuffitlaudem merebatur:ille amen hoftibus omnib. qui oppetijffentiufta perfoluít,captíuos?tolemzo reftituit, opibus& muneribus infuper adíunctís. Erat improbis tas ín utrogj dextra quxdà, tum ad uoluptates€ delicias procliuitas, uer nunqua Demetríus tamen geréda reí occafione propter íd genus uoluptatiü neglexit, fed ocíj abundantía ín íftam animí relaxationé peruenit, Lamíamdq plane tanquá fabulofam illam ludens,& fomnians fce oblectabar.Bellícis autem in rebus nil mínus eiushafta quàm hederàá ferebat,nec unguentü g3 lea redolebat,nec fplendidus ipfe,floridus ue ex gynaxcijs ad prxlía progrediebatur, fed fopítis " thyafis,& bacchicis relictis, prophaní(quéadmodáü Euripides inquit) Martís miniftler erat, nec quicquam £ m eol tuia ua 6 auo i, 5s LER—$ URM- iE wdER EM Bu daa HR. mE ÁGCONBO AM o EN S dnm ous DEW QR SM. GESMMR S SO Dal. 4 QA 2"DM GM PX LEONARDO ARETINO INTERPRETE; 55 x A quicquam tum per ignauíá peccabat; Antonium uero prorfus, quemadmodá Omphalen de: | pictam Herculi clau erípere,& leonís pelle exuere uídemus, Cleopatra exarmans infleciésó, : praeclaras fxpenumerores& expeditionese maníbus euellens,perfuafit ut littore Canobíco& |''aphofyrio apud fe pifcaretur,luderetig,denig;y quemad modü París,medío przilio fubtrahens | cíe ín iilius finum confugeret. Q uanquaá París fuperatus ín thalamü confugit, Antoníus uero i Cleopatrá perfequendo fugiebat,ac uictoría prodebat. Ad hzc, Demetríus rem non uetítam, : fed Philippo, fed Alexandro& regibus Macedonum ufurpatam, uxores plures, quemadmoz | dum Lyfimachus& Prolemaus,duxiít,ac honorifice quíde ductas tractauit; Antoníus autem i prímum quídé duas eodem tempore adíunxít,quod antea Romanus nemo fuerat aufus: mox cíuem& legitimam coníugem in non legítímae gratíam repudíatam reiecit: unde connubíum i füum, illiquídem nihíl, huícplurímü incommodi dedit. Iam impíetas Antonij geftís nulla pet | impudentia tanta íneft, quanta Demetríj.Exígí canes€ prohíberi uníuer(ía arce, quemadmoz dumhiftorici fcribunt,confueuere,quod palám íd animal pafTim cOmifceatur; hic uero in pfo uírginum coetu fcortís congrediebatur,& cíuíum plurímas conftuprabat:& qu'od infociabile | cum íftís uoluptatíbus malum crudelítatís putes,hocín Demetríj delicijs eft, dum patítur, imó uero dum cogit miferabíliter optimum& conrinentiffimü ciuium Atheníenfium, quía contu melíam uitare ftudebat, morí. A cque ut ín fumma dícam, feipfum A ntoníus, alios Demetrius ; per íncontinentíam íníuría affecit.[n maíoresnatu& parentes fuos recte fe Demetríus geffit: Antoníusuero auunculum ín exitium Ciíceronís mortídedit,rem per fe fceleratà et crudelem, :& qux uix ueníam mereatur,íí falutem auunculí Ciceronis morte redemí(et, Caeterum quod $ fide& foederibuslabefactatis híc quídem Artabazum prehendens,ille Alexandrü necans,des F: liquerunt,caufam in Antonío manifeftam habet, deftítutus enim ín Medis&€ proditus ab Ar tabazo fuit: Demetrium uero multí putant falfis caufis, ob ea qux perpetrarat confictís, eut | quipaífus íniuriam fuerat,accufa(Te,non repulifIe illatam,R.urfum egregie geflartiab fererum íi] autor Demetríus ipfus eft, Antoníus contrá per alios cum proculabefílet, fpeciofiffimas maxi T mastp uíctorías comparauit. Excidit autem fua utergj culpa imperío, quanqua díuerfo modo:| ; illequídem deflitutus,fecefferunt enim ab eo Macedones: hic uero deftítuens, dum quí pro fe j^ B periclitabanzur deferít:utin illo quidem reprehendendü fit,qui militum animos ab fe abalíenaz ; rítín hoc quod propenfam infe fídem& beneuolentá milítü prodíderít.Obitus neugríus laus daripotefl,reprehendendus tamen Demetrij magis eft, quod in hoftíum manus uenire paffus , fitínclufusip lucrificari tríenníum fuftinuit, uino uentridQp beftiarum inftar mancipatus, Anto ; niusuero mifere quidem& lamentabiliter, íngloríeg, ied tameifut ne ín hoftis poteftatem ; corpus ueniret, ubduxit fefe, $ ARTOXERXIS VITA , LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 4s p 1] RTOXERXES ileprimus Xerxe patrenatus ex Perfarum regibus, " tum facilitate humanítateGo, tum makíme aními magnitudine praftítit;GC—, ; Longimanus,quod dexteram manum(jniftra longiore haberet,cognomi "£| natusefiSecundo uero,de quo hoctempore fcripiurifumus, Minemoni, " t| idefimemorí,cognomentáü fuít. Hícex fororeillius fuperioris genitus eft, l Darío enim ac Paryfatidi filij quatuor fuerunt, maíor natu Artoxerxes, a 6:499 g^—57| proximus xtate Cyrus,i]siuniores Oftranes,&x Oxathres, Cyrum ígitur á t Cyroprífco nomen traxiíTe ferun;illum autem fole, íta nuncupatü effe, Cyrus ením Perfica u lingua fol dicítur. Artoxerxi Arfícze ab initio nomen fuit, et(i Dínon tradít Oarfem illum appel a 1 latum effe.Sed míníme credendü uidetur Ctefiam,quáuis uarijs fabularii commentis ratione »& uerítate maxime abhorrentibus libros fuosreferferít,regis nomen ignoraffe,apud quem uíz) S xiffet diutíus, quemáp item matremq eius& coiugem ac liberos pie fanci&G obferua(let, Cy2 n rusergoingenio acer cum eíTet& uehemes, flatim à puero fpe ac animo ad regnü fpectare coe« " pit. Alterín omnibus uit partibus lenior ac facilior€ cupidítatíbus remiíffior natura eftbabís " tus.Is iuffu parentü muliere exímía fanc forma,ac fingulari pudicitia cepit uxore:ínuitis autem a illis prohibetibusgp retínuít,& apud fe perpetuo ín honorehabuír.Nam cum ínterfecto d rege *] illius fratre;ipfa quos ad exitii quzreretur, Arficas fupplíce fe matrí obijciens,atqy ga multo P " £2 PLVTARCHTI KRTOXERXES C luctulachrymisd obteflans,uix ut íncolumís feruaretur,& ne cum ea cogeretur díuortíum fa. cere,obtinuit, Etenim mater Cyrum maíoricharítate amplexa erat, magis& eum in regnü pas trí fuccedere cupiebat, Hís de caufis cü rex morbo teneretur,ab ea reuocatus ab orís marítímis in Perfidem fe recepit,fpeerectus,fe opibus matrís& autoritate adiutum, regnum habiturum, INítebatur ením Paryfatís haud fané probabili ratione,ea qua olím X erxesprífcus Demaratho autore eft ufus, Arficam fe príuato, Cyrum regnantí Dario peperiffe.Non tamen íd fuadendo perficere potuít,nam quí atate anteibat Artoxerxes nomínatus,rex conftitutus eft, Cyrus Ly Mos antiquus día pracfectus marítimas regiones ífaperator obtinuít, Nec íta multo poft Darij mortem rex Pefawuu,^ Pafagardas profectus eft, ut à Perfarum facerdotibus regío more facris ínitíaretur, Eft bellicae dea facellum,quam coniectura quís Míneruam fuiffe auguretur.Eo íngreffum regem quí mí« fleríjs paratur,oportet propríam ueftem deponere,& quam Cyrus prifcus induít antequá re no potítus effet,affumere:carícís praterea uefcí,& terminthum probellaríjs deguftare, pocu lumty oxygalaciis ebibere,lis peractis fi qua iunt, haud caters compertü eft, Qua quíde cum Artoxerxi agenda inftarent,acceffit T'íffaphernes,& unum ex facerdotibus eó fecum adduxit, quiab íneunteztate Cyroad percipiendam patría dífcíplinam prafuerat,magicamQ illum do cuerat,& cum ís fperegní potíundi decidiffet, Artoxerxe praelato, ui(us eft ante alíos Perfas eamrem íniquoanimo ferre, Ob eam opinionem cum Cyrum detulíffet,uehementer eíusora tioni fides eft addita, Cuius delationís machinatío talis fuit: Cyrum ín templo infidías locaturü, regemi ut primum ueflem pofuíffet, impetu facto oppreffurum. Hac confirmata calumnia, « tradunt quídam illum comprehenfum efTe,in carcerem coniectum.Nonnulli templum Cys :tum irrupifle perhibent,latitantemQ à facerdote deprehenfum,& Artoxerxí ín poteflaté tras dítum, eumi cum íam morte fupplícíum daturus effet,amplexum matrem ac flentem precía ibus& obfecrationibus de illius falute tandem á rege impetrauiffe,& ad mare rurfus diuerti[fe; Qui eiufmodi ínítía gre ferens,non falutis& liberationis fuz memor, fed comprehen(ionem & carcerem refricans,rady ex cupidítate íncenfus,ad regnum occupandum acríus íntenditani mum.Sed funt quidam quí dícant Cyrum defícientíbus fibi ín quotidianas coenas fumptibus; árege defeciffe.Sed hac opinio plurímum à ueritate aberrare uídetur: etením fi cxtera defuit: [| D fent,mater fuís opibus& copíjs abunde illíad fumptus fuppeditandos ualuiíTet.Eíus autem di: uítijs teftimonío efl exercitus, qui fibí multis in locis per amicos& hofpites alebatur, ut Xeno: ;phon tradít. Non ením cunctas copías unum ín locum coégerat,cum eiufmodi apparatü clam «rege efTe uellet, quoadbellí inferendi occafio data effet.Sic alibi alíos habuít,quibus conducen: diexercítus negocíum de&rat, Regíautem ínflans mater, omnes fufpícíones adimebar,& à Cyro ípfo plenz blandítiarum& affentationum frequenter afferebantur literz, quíbus tum pofcebataliquid ab eo, tum prouocatus Tíffaphernem accufabat,[am ením certamen ínter il: los€ contentío exorta erat, Fuit praeterea regi natura infita morofitas quadà acfegnítíes, quz lenitas animí multis et clémentía uídebatur,quippequi,ut apparet, getilís fuí Artoxerxís man fuetudinem& facílitatem uehementer ab inítio adamaffet, Faciles ad eum omnibus patebant aditus.[n conferendis pro dignitate honoríb us,& gratificandiratíoni propenfior, In uíndican 4lis criminibus eíusanimaduerfio omnisà contumelíaaberat.[n conferendísautem beneficfjs, «&inpromerenda gratía debentibusmagis& aftríctis, quám benemeretíbus lztabatur, Ín mu "neribus capiendísuero,humanunm atque alacrem fe przftabat, Nullum ením adeó paruumad állum afferebatur munus, quín íd prompto anímo íucundetp acciperet, Cuí cum malum puni cum ínfigni magnitudine dono paupere effet datum, Der folem, inquit,hic uir ciuitate ex par« ua magnam.fieíus fidei credatur, quamceleríter reddere poffet.In ítínere alijsaliaad eum mu , nera afferétibus, homo ruftícus cum pro tempore níhíl na&us effec, quod regi elargíri poffet, percurriffer& ad flumen,& hauftà ex eo aquam manibus illi obtuliflet, laetatus Artoxerxes, Daricut nt». phíala aurea& mille Darícisomíne donauit.Euclídi Laconicum ís multa licenter ín eum con mus Perficus,'tumelíofe& loqueretur, per tribunum militum refpondit, Licere fibi quz uellet ín regem dí: Da) imagine'cere, fibiuero dicere ac facere. In uenatione quoq cum Teríbazus Perficam ueflem fciíTam eí ignitus,^ oftendíffet;ab eoGf quid fieri oporteret rogatus, refpondiffet aliam illiinduenda ueftem,& il lam(ibi effe tradenda,conceffit flatím quod flagitarat, Dono, ínquíens,do tibiatq; largior hanc ueflem, uerum utíprohíbeo, Quo neglecto Teríbazus,erat enim homo minime malus, fed na tura leuis,& in cofilíís rapidus, uefi ipfam índuít, muliebribus etíam ex auro donís rege fibi tradítís fe ornauít.[dáy cum uníuerfi intuentes egreferrent(nam haud decebat)tum rex& ca chínn&i íncepit,& ad eum cóuerfus, Tibí, ínquit,ut mulieríaura,& ut infano regiiamíctum « geftandí ms— Zak. st mc n0 8 ls c 8 cdd 8S N88 8l AR'UEUSR LI ANNOS€ PU oA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 554A geftandi poteftate licentíamdü permittímus, Cum nonlíceret cuiquam prxtetdf matti& coíue gí;illifupraregem,huic infra,regie menfx accumbere, A rtoxerxes fratres etíam Oflhanem& Oxathrem natu íuníotes ad eande menfam uocauít,& unà fecum epularí uoluit. I Maxíme aus tem ex omnibus gratiffimü Perfís fpectaculü praebuít Statyrze coníugís currus, quo nudo nul« lísínuolucrís,nullís ornamentis regijs ferebatur, príuatís&p mulieríbus fui& falutádi& adeun dicopíá facíebat,ex quo regína ípfaà multitudine fummo ítudío colebatur, At inquíetí& ture bulentí homínes,quí nouis ímperijs ftudebant,ad Cyrum;quod illum acrí íngenío uirum ape primetp bellicofum;ad hxc amícorà unum omníum maxIme ftudiofum effe acceperat,comue ni cofenfu rerum fummá deferebant, rati tantam imperij molem elatí aními regem expofcere, & quihonorís cupiditate& gloríz ageretur. His ígitur fretus Cyrus,nó minus quàm hís quíe bus ímperabat;ad bellumincubuít.L'acedamoníos quoq; per líteras cohortatus eft,ut uiros fie bifübíídio mitterent: quíbus fi pedites uenífTent,equos:(i equites, currus:fiagros haberent, uile lasifíuillas;urbes fe daturü fufcepít;zmercedé uere comilitonibus nó numero,fed méíura perfo lutum írí,Hís fe alijs&p pluribus magnifice efferens addebat, grauius fe cor quárh fratrem gere re,philofopharíqs magís,ac perítius magica exercere: uíníaute plus bibere, ac melíus ferre. At illum in uenatíonibus ob ignauíà ac mollitiem aními ín equo, dubijs autem ín rebus ne ín folío quídé poffe confiftere. L'acedzmoníj uero ad Clearchü fcytalam miferunt, omnia qua ad belz lum ufui forent Cyro fubminíf(trari(afferunt. Permagnis ergo barbaricis copijs& coductis ex Grzcía militibus, haud multo paucioribus tredecim millibus infiructís, uarijs rationibus mílíz tix confilia díffimulare conatus,aduerfus regem afcendere parabat: quod tamen haud díutíus—, regem latere potuit, Nam Tiffaphernes ad illum adiens,rem omne bellí& apparatü indicar, 8C tumultuspermagnus regíam omné compleuít, Cuíus belli culpe pars maxíma ín Paryfatidem conferebatur, eiusip amicí omaes atcp intimi ín fufpicione& calumníam uocabatur, Maxíme ueto Paryfatídiinfenía erat Statyra,iníquo animo bellum ferens,ac uociferans, V bi nunc fides ofocruscubipreces obfecrationesq; humiles,quibuscum Cyrum regnum infidijs appetentem recepíffes,nos in bellüm ac perículum coníeciíti? Ex co tempore Paryfatís Statyrz odio uehez menter íncenfa,cum natura ad fímultates atqj inimícitías perfequendas acerba ímmanid natu B raforet, illam ínfidijs tollendam ínterficiendadg curauit, C'uonía uero Dínon ípfo bello factas eífe infidias fcribit, Ctefias uero poftbellum,quem neq; ígnoraffe tempus uerífimile eft, ut quí ipfisinterfuít rebus,nec ulla fufpicio eft, cur ultro transferre tempus uoluerít negocíj, quod fic Ícribit uteratgeftum,quodaalíoquí foletíra& affectuí ín oratione fxpe índulgens.Eum igítur quem ille dedít locum res habet. Appropínquantí autem Cyro, ifrmones rumoresq perlatí funt, ftatuiffe regem nec flatím manus conferere, nec pralío dímicare, fed ín Perfis expectare quoad eo undig exercítus cogeretur.Etením foffamin latitudine t pedum quínquaginta;totis T2ey ey dem inaltítudinem,ad quadraginta fladía per regionem ínlongítudinem duxit.Quam tamen| dixe. cumperrupíffet Cyrus,atqy intra copías adduxiffet, Babylonia quae haud longe ab eoloco díz flare neglexit, nec tranfitu illum ullo conatu prohíbuít: fed T'eribazus prímusomnium cum dixifet.haud fuga contendendum, nec Medía Babyloníag cedendum,fed ad Sufas ín Perfide occurrendum effe, cum numero copíarü multíplíci hofles excederent, ínnumeros autem Saz trapasac praetores haberent,confilio& perítiarei militari Cyro fuperiores acmanu promptio* tes,przlij(latim fortuna tentare aggreflus eft, ac primü noningentorü millíum exercíturebus Exercitus Ar» omnibus inftructo atq; ornato eueítígio fe oftentans,hoftes audacía defpectud hoflíü inermís. toxerxis aduer atqj íncertís ordinibus íncedentes,in tantum terroreac turbatione coníecít,ut ux magno cum[is Cyrum, damore& tumultu fe colligendi atq; in ordíne cóftituendi fpatíum daretur. Deinde filentio& effufe agmen producens,clamores immodícos petulantesip ínfultus& confufione plurímà ín, tanta multitudine expectátibus Girzcís,fpecie agmínis& inflructu admirationi fuít. Ex falcaz tisenimrobuftiffímos quofq deligens,ín fronte legíonis fuae€ regione Giracís ftatuit, ut acíes "hoftium priufquá ad manus uentum effet perrumperét.Eam pugná cum multí fcriptores me moria mádarínt,& Xenophon ante oculos pene collocarit,rebusdp ipfis no ut geflis, fed quafi gerantur,lectore affectum animo atq: und períclítante retíneat,haud prudentis effet poft eum uírum his derebus rurfus ad fcribendum accedere, prater ea quz ab íllo pratermiffa ac digna memoría uideantur. Nuncupatur autemlocus Cunax ín quo inftructzacies fignís collatis dí2 micárunt, quí quingenta fladiaa Babylonía diftat. Cyruai autem admonente Clearcho, ut fe poft Macedones contineret,necín perículum pugnx immiítteret,refpondiffe ferunt, Quíd aís Clearcheziubes ne regnü appetenté regno me índígnü oftendere? Cum impide Oye PLVTARCHI ARTOXERXES C& temereín mediíasacíes perrupiffet,nec periculi przcaueret, nec falutí fu profpiceret, non tamen Clearchi mínus delictum nec fapíentíus confiliü fuít,quí Girzcos contra rege conftitues renoluerít,fed ne circumueniretur ab hoftibus, dextrü cornu ad lume produxerít. Qui ením omiíffis czeterís omniratione fecuritaté fequeretur,& in eo potíffimü laboraret ne quid incoómo diaccíperet,fatíus fuit domife continere. Quí autem à maríafcendens decem ftadiorum millia proceífiffet, nec id ulla neceffitate coactus,fed hoc con(ilío ut Cyrum ín regíam fedem collocaa ret,fic deinde lociatq; ordinís ratíoné habuerit, non quo ípfe regem cuius ftíipendia mereretur feruaret,fed quo tuto€ expedite pifgnaret, ís míhí ínftantís perículí metu de fumma rerü con filia abieciffe, GC militare dífciplina prodídiffe uidetur. Fuiffe autem nullíi ex omní exercitu rez gís Grecorum ímpetü excepturü, pulfís autem loco ac relíciis íllís fugiente aut interfecto rege Cyrum íncolumé regno potíturá, ípfíus pugna euentus declarat.[dcírco Clearchí magis igna uia quàm Cyrí audacía accufanda efl, qux regnum una& Cyrum perdiderit. Sí ením rex ipfe contemplatus foret, qua in parte conftitutís(13recís mínimü fibi ab hoftibus noceretur, alíam nullam quani quz à featcy à fuís plurímü diftaret,inueniffet, à qua nec ipfe uíctus fuperatusi fentiret,& Cyrusanté interemptus fit quàm de Clearchi uíctoría nuncium accepíffet, Atg; Cy rus haudinfcítía neg; imprudentia offendít,fed quid fibi ufui effet preuidit, Clearchumá; mes díum agminis tenere iu(litatís cum dixí(Tet bene gerendz rei fe curam fufcepturü,euertit om« nía, Nam Girxci ex fentétía fua& uoluntate Barbaros fuderunt,& fugietes magnü fpatíü infe quuti funt.Sed Cyrus cum generofum equum, fed effrent atq immítem, Pafacem nuncupas tum(ut Crefias tradít)calcaribus íncítaffet, Cadufíorum dux Artagerfes& ipfe uectus equoei obuíam uenit, clamitans, O íniquíífime omnium mortalíü atqj ínfaniffime,quí pulcherrímo& fanctiffimo ínter Perfas Cyrí nomíni hanc tantam notam atq; ignomínü ínurís,ut optima uiam ingre(fus Gracorü copías ad Perfarum bona et fortunas dirípiendas conerís adducere,iín fpem adductus te frairemac domínü tuum occifurü effe, cui decies decem feruorü millía funt, quite rebusomnibus pra'(lent, Sed ftatim periculum facies, ante enim hocloco caput tibi auferetur, quam regis faciem afpicere poffis.F1acc cum dixiíTet,íaculum ín eum ímmifit: fed loríca refüítit, atqj ictum fuftínuit nead corpus uulnus defcenderet, Cyrus tamen magnitudine ícus contre: D muít.Dum Artagerfes equum conuerteret, Cyrus telum íntorquens haud fruftratus eft ictu, fed collum fub caífide mucrone transfixit. Artagerfen igitur Cyri manu concídifTe omnespené confentiunt.De Cyrí autem morte,quonia Xenophon,ut qui nó affuiffet, eam breuiter nimis atcp exilíter explicat,nihil fortaffe impedít quae à Dinone& Ctefía fcripta funt oratione percur rere. Tradit igitur Dinon iffterfe&o Artageríe, Cyrum in eos qui círcunflabant regem impetu facto,eíus equum uulneraffe, atq; illum humi deuolutü efTe, Ad quem accurrens T'eribazus, apprehendensi quamcelerríme ín alíum equum ímpofuit,O rex inquiens huíus diei memine rís, non enimett eiufmodi, ut memoría tibi excídere debeat, Hic rurfus Cyrus perrumpens equo Artagerfen deiecit, Hunc tertíüi Cyri infultü rex íniquo animo ferens, ad eos quí aderant exclamat,fatíus fibí effe non uiuere. T'um íncitato calcaribusequo C yrü adorítur,qui inter uos lantía hoftium tela incaute ac temere ferebatur, ín eum£& ipfe und& eius flipatores tela conij^ ciunt. Concidít autem Cyrus,ut quidá ferunt transfixus d rege: ut plurimi fentire uidentur,ab * hominequiex Caríaaderat,cuiq rexpraemíüreibene gefta hunc honore tradíderat,ut ín pra» lisfemper aureum gallum ín lancea praefixum anteaciem ferret,.Etením Cares,ipfos Períasob conos quibus galeas ornatas habenr,gallos nuncupát, Quz uero à Ctefia de Cyrí morte mane data funtlíterís,ut pluribus círcuncifis atq; amputatis paucis exponam,huiufmodi funt. Cyrus cum interempto Artagerfe ín regem ipfum impetü feciífet,rex&p contra in eum, filentio fe inuí , cem infenfis animis petiuere, Sed interuenit Aríeus Cyrí amicus, praeoccupatog tempore, in regem telum coníecít, fed ictu frufiratus eft, At rex contorta ín Cyrum lancea illum non attíe git,'iffiphernemuero uirum fummoloco natum Cyrog fidiffimum percuffit atq; exanimae uit. Tum Cyrus íaculum adíjciens per thoracem ad duorum digitorum altitudínem ín pe&us regis defixit: quo uulnere ex equo deuoluto rege,comiítes eius acftipatores magno cum tumul tuac trepidatione fé in fugam dedere.Ille gre fe humo attolles cum paucis, quibus fuit Cte: fias, proximum quendam tumulum occupauít,& ín eo confedít, Cyrum uero aduentantibus íam tenebris,ferox equus fuis longius inter hoftes prouexit,cumab illis ignoraretur, ac requí reretur fuis, quippe quielatus uíctoría plenusQy animíatqy fpiritus per medium hoftíü agmen equum incitabat calcaribus, afpere ac ueheméter obüíos uerbis increpitans, Cedíte ignaui atdj abfiftitéIdem cum fzpíus Perfíca uoce proclamaffet,alíj quide concefferunt regem Vai ci : orte AF & L2. 08. 08— Wo L0 uni o! a o. o aan. SA— ilu uias RB ilu uo dub ad SN MES gu qu DAR de] puse Pa 2 *!'& €""«WNS ae(S wv fW s^ s») ww um. w f9 wn» Lu] hd e- Us CO fVa --"WU. Va LE 4 LI Li LI e qo vw. w— bd (— C PA bu C—-—— mm. wa LAPO FLORENTINO' INTERPRETE. 355 A Forte Cyri cápite lapfa tiara eft: hic perficus adolefcens nomíne Mithridates uítíbus fretus ala (éte íncurtés,eíus tempus fecundü oculum íaculo transfixit,nefcíus quem uulneraffet: cumgs magnauís fanguinis manaret€ uulnere,languéte íam uifu und cum uíribus decídít, Equus erz tabundus fe fuga proripuít, Equeftrem uero pileum cruore madenté Cyrí, percuflorís míníe fler comperít.Cyrum languente€ uulnere acíam propé expírantem eunuchí quídam quí cafu aderant, ín alium equum reponere;atqy ex hofte feruare conatí funt.Sed cum imbecillior foret quámutequoínfidere poffet,anníxi manibus xgro ac titubante corpore agebant. Cum potítü Íc uí&toría opínaretur,ac fugientiüi uoces audiret, CyrumTegem ímploraniid, ac fibi parctobfe crantium,interím Caunij quidam abiecti homínes,& uíctus difficultate uiliffimorum minifte tiorum gratía regís exercítum fequuti, Cyri militibusforte permiftí erant, Q ui ubi uíx rubra fagula confpícati funt,quod regiz partis omnesalbo uterentur,agnouerunt ftatím hoftes effe. Ex illisigitur unusaufus eft ímprudens d tergo Cyrum faucíare, quo ictu perfracta poplítís ue naconcidensille,ínter cadendum cofoffum uulngre tempus ín lapide quodam offendít,ac mo C» itteritus. ritur.Ctefiz igítur oratío ac fententia talís eft, qua homínem uíx occidens uelut'obtufo gladío ínteremít, Cum íam expira(ílet Cyrus, Artafyrasiregius oculus eoforté equoprofe&us,utflen 1? BaciAcos tes eunuchos afpexit,fidíffimum eorum rogauít,quem a(fidens ó Parííca deflesz Et illesnónne?96«ApG". tuextincdtum Cyrum intuerís? Admiratus ígítur Artafyras,eanuchü iuffit bono anímo effe, ca dauer&p afferuare,ipfe ad Artoxerxem profectus rebus fuis diffidentem& uulnere fítíg cone fecum, lxtus nuncíat fe mortuum Cyrum uidiffe, Ille uero ftatim audito nuncío prímus ome nium íter arrípuit,ac Artafyrz ut fe ad locum produceret,ímperauít, Sed cum metus ac rumor uehemés eà perlatusforet;Gracos hoftem fufum perfequi, uíctoresqp omnía obtinere, uifum efleó complures exploratum míttere.[ta triginta lampades praferentes eo miíIi funt, Ipfi ob fitim íam deficíentí&& ad moriendum uicíno, Satíbarzanes eunuchus círcuncurrens potum quztebat. Non enimlocus aquam habebat,& à caftris longius aberant. Tandem ín unum ex Cauníjs illís ínopibus íncídít, ín utre fordido ínquínatam aquam ac putrídam ad octo cotylas ferentem; huncutrem illeacceptum ad regem detulit, eíG tradidít. Cuuem cum aquam totam ebibifet, nunquid ís potus moleftiffimus eí fui(Tet percontatus eft:'T'um tefiatus eft deos ím2 B mortales, fe nunquam uínum potafle fucundíus,neq; aquam, etíam que leuiífima ac quampu tií([ima effet, fibi fuauíorem effe uifam:quare, ínquit,eí homini d quo accepiílet fe nunquá dez bítasac merítas gratías referre poffe, fed deos precarí uteum díuíte ac beatum efficerent, Dum eafiebant, trígínta miíTi clarí ac latí eo fe receperunt, ínfperatam regi felícitatem ac uíctoríam nuncíantes, Acíam multítudíne ad eum undíg confluentium,&*confpirantium, parumper anímo confirmatus,multís círcüm collucentíbus facibus€ tumulo defcendit, Vt ueroad cadaz uet conftitít,& dextra corporí manus,& à ceruícibus caputabfcífTum eft,caput ferrí íuflit, ap prehendensg; manu comam,quaz permagnaerat& denía, dubítantibus adhuc fugíentibusi oftendit: illi magna cum admiratíone adorauerunt: fícad eum breui feptuaginta míllía homtz num coierunt, ac fe rurfus ín caftra receperunt, Egit autem ín prelium(ut Ctefjgs tradít) qua» tet centena homínü millía, Dinon autem& Xenophon eos quídimicarunt longe plures fuiffe autores funt: numerum uero ínterfectorum hoftium nouem millía capitum ad Artoxerxem efferelata,fuorum autem uígintí míllía ín eo certamíne defiderata effe.[n his dubítatío permaa ximaambiguiítasQp uerfatur, ín eo autem apertum Ctefiz mendacium deprehenditur,quod aít fe ad Girzcos und cum Phayllo zacynthio alíjsG; nonnullis oratorem effe miffum, Xenophon ením Ctefíam apud regem uerfarí fcíebat, ipfiusenim meminít,& hos liberos ín eíus manus peruení(Te fatís conftat. Nunquá enim qui legatus ueniffet ac tantorum fermonum ínterpres fuiffet; abfq nomíne íncognítum dimífiíet, Phayllum autem zacynthíum nomínaffet.Mirifia, ce uidelicet Ctefías honorís cupidus, nec mínus Laconícarum partíum Clearchícy ftudíofus, quí ín ipfa híftoría fcribenda quofdam femper locos fibápfi proprios uendicat,quos íngreffus, Clearchíac Lacedxmonís mentíoné facít, Confecto íam przlio, A rtagerfis illius quíà Cyro ictuscociderat,filium pulcherrimis maximisqy muneribus donauit, Ctefiam quocp ac relíquos honoribusampliffimishoneftauít, Cauniumq quí utrem eí aqua attulerat cum ínueníffet,ex obícuro atq; inopi clarum atq; opulentá effecit, Fuit praterea cura ín eo quedam ín uindícane disfontíbus, Arbacé ením quendá Medum homine,quíi ín prelio ad Cyrum defecerat,acrure fus eo mortuo rebellarat,cum eum ígnauíx ac mollítíei,non prodítionis, neq fimultatís reum flatuenscondemnaffet,iuffit nudum fcortüimpofitü ceruícibus diem totum in foro circüferre. Alteríusuero quod ad defedioné duos quog; ex hoflibus fe adíturum pollicítus, ín méndacío 2 , s C paryfatidis ma tris Artoxere xis crudelitas. Scapbari fupz plicium quo bo mines afficiutta :&ur apud Barz, baros crudclifz fimum. " PLVTARCHI ARTOXERXE!Z deprehenfus effet,lingua tríbus clauís configi iuffit.Sed cum cuperet hancfamဠfermonem apudomnesgentes& nationes uulgari,à fe Cyrum interfectü effe, Míthridati qui primü Cy: rouulnus inflixerat,munera mí(it:ferentibus etíam haec nuncíariei iuffít: Iís te rex muneribus afficítquod cum equeftré Cyri pileum ínueníffes,ad eum detuleris, Care uero à quo fuccifa po plítís uena Cyrus cociderat,& ipfo donum poftulante,ad id negocii míffishuiufmodiad illum mandata dedít: Hac tibí dono míttitrex,quod primus poft A rtafyram ad eum de Cyri ínteriz tu nunciaífes, Mithridates igitur indiciü fibí(ilentiii egre ferens, difceffit, A t míferü Carem fi« mílis quídem animi morbus ex ínfarfía& temerítate inuafit, Corruptus prarfentib. ut uidetur bonís,&€ fuperbía quadam& contumacia ín fuperiores fe efferens,haud dign& ducere fe mune ra Íibí miffa nuncíj mercede habere,fed excrucíari anímí atop índigne ferre, ad haec uocíferare, alterum nemíné prater fe Cyrí necís autore fuí(Te,& fe íníufte ea gloría fpolíarí, His regí nuns cíatis, ueheméter íra íncenfus,caput hominía ceruicibus abícindi iuflit, His cum íntereíIet ma ter, INetu, ínquít, rex ita hunc Carem capítal'em homíne breuí poena neces,à me ením fibi eorum quz dícete audet merces perfoluenda eft. Permíttente autem rege matrí fupplícij fümens di poteftate, Paryfatís à tortoríbus fuis homíne comprehendi íuffit, decemd dies in tortura ha« berí,tum oculos effodi,& ín aureslíquefactum zs infundi,fic omnifupplício excrucíatü neca: ri. Nec uero Mithridates fimílé exitum effugere potuít,paulodp poft ob eandem ftultitiá morte poenas luit, V ocatus ením ad coená cum regís ac matrís eunuchi adefTent, acceffit uefte auroà ín(ignis quibus donatus à rege fuerat: cum ad pocula prouectum conuíuiü foret, ex Paryfa tidis eunuchis ís quiautorítate opibusgy relíquos anteíbat, ita ad Mithridate loquutus eft; Pera pulchram quídem hanctibí ueflem rex dono dedit M íthrídates,perpulchras armillas, perpul: chrosetíam torques, permagní quog; precíj gladium, per beatum accírcunfpectü te íjs oms nibus reddidit, Iam uero íncalefcens uíno pluszequo Míthrídates,quorfum hzc, ínquít,Ó Spas ramíxa fpectat oratíor Maioríbus enim meípfum ac pulchriorib, eo die dignü exhíbuí. EtSpa ramíxas fubridens,haud equíde Mithridates tibí,ínquít, inuideo: recte quidem fe habet iftud quod crebro ufurpatur à Girzecís, V ínum ueritatem efTe: fed amabo te quíd prxclarum aut ma gnum fuit pileum equo delapfum ínuenire,€ ad regem deferre? Hxc haud facinoris ignarus interrogabat:fed uolens idá prafentíbus quoq; cognofci, tentare eo pacto coepit bominís leuia tatem,qiiem loquacéatg; immoderaiü potus reddiderat, Haud díutíus fe cotínuít, At uos, in quiens, de pileo dej eiufmodi nugis ut lubet confingite, ego uero aperte profiteor, hac manu Cyrum cocidí(fe.INon enim ut Artagerfes,uanum, neqp irrítü telum adíeci, fed ab oculo haud longius meus aberrauít icfls, transfixo tempore homine Ílraui, eoGp uulnere tande interfjt. Hicalíj inde ufqy profpicientes ínfelíce Mithridatis exitum& cladem, facies demiferüt, Sed qui €os conuíuío exceperat, age, ínquit, Miíthrídates ad przfensindulgeamus uino atqj epulis, ac regís deum fortunam uenerantes, fermones huíufmodi maíoríbus de rebus quám ínter nos uetfarí conueníat,miíos faciamus. DimifTo conuíuío, quz dícta in conuíuio fuerant Paryfatie dí eunuchus getulít,at ílla cum rege comunícauit.Q uod regís animum uehementer offendit, quippe quife reprehenfum refutatumq profpiceret,& quz pars uíGtoríz maximo fibi decorí ac uoluptati fuerat,effluxi(Te, Etením uolebat Barbaros omnes ac Girecos fibi perfuafüm habe rein ipfo infultu quo cum fratre coferuít manus, accepto íllatofp uulnere, interempto Cyro fe faucium abijfTe.Igítur Mithridatem fcaphis necarí iuffit. Genus autem mortis ac fupplici hue iuímodieft.Duabus exzdificatis fcaphis ínter fe congruentibus, ín altera homine qui ad fuppli cium datur refupinant,alteram defuper imponentes fic ambas coníungunt,ut caput manus ac pedesforís excludantur, reliquü uero corpus totum íntus claudatur. Przbent homíní cibum, ftímulisG oculos fodiétes uefcí uel ínuít& cogunt: uefcentiautem pro potu lac melli admífium ín os ínfundunt,faciemá eodem cofpergunt.fic eíus oculos uerfantes fcapham femper aduere fofoliopponunt,& muícarum infidentíü multítudine ora quotídie obteguntur, Cumd íntus ea faciat quz edentes bibentesáy homínes facere neceffitas cogit, ex corruptione& putredíne uaríj pullulant uermes,quíbus intra ueftes penetrátibus,corpus abrodítur. Cum ením perfun cto uíta homíne fuperíor amouetur fcapha,exefà caro afpicítur,& circa uífcera talium ferarun pafcentium alíarumá quotidie fuccrefcentíü multitudo apparet, Huiufmodi fuppliícijs Mithri dates excrucíatus,ad decíimüfeptimü ufcqg diem calamítofam uítam produxit, atq; demti extíns Cuseft, Reliquus Paryfatidi erat quafi fígnum IMefabates regis eunuchus, quí Cyro caputac manum przeciderat, ad quem opprímendüanímum mentemá intenderet, Q uí cum ipfe pet fenullám prazberet occafionem, huíufmodi illí ínfidias machínata eft, Erat quidem cum alijsín rebus -— "D. 12A EU YT P IM om we wu v Uoc Wo. ue. u.20—-M M owe Ue CT MW UO se» VW UP) D—e* -—-— .LAÁPO FLORENTINO INTERPRETE. 556 ^ rebusactíacuerfuti ingenij mulier,tum alearum ludum percallebat, ob id&p ante bellum fxpe alealudere cum rege folíta eft:poft bellum autem nihil de priflína cofuetudtne cum rege&affa bilitate remifit,fed unà ín conuiufjs,in ludis,iocistp uerfata eft, fed illiamorum partícipem atqg admíniftra exhibuit,ut eiusanímum penítus à Statyra abduceret,nec üllum fere uacuum illius congreffui tempus relínqueret,quod eam pracipuo quodá exardebat odío,ac ea fublata€ mes dio,fuo arbitrío ac nutu geri omnía cupiebat, Itaqy nacta tempus ídoneü,cum rex d negocíjs ua cuus pararet fe ad ludum remíflionemd conferre,alea prouocauít,mille Darícís ín ludá uíctoa riexpofítís.Ludentí uí&toríà negligédo permifit,aurumqp perfoluit, Tum excrucíari fe anímí, & concertandí cupídam fimulans,rurfus repetíta alea eunuchü proponi íuffít, Quod haud res cufauít rex:fic ínter fe coueniunt,ut quíng, utrique deduciis fidíffimis,ex reliquís uctor quem uellet eligeret atgy accíperet.His condítíonibus inítís ínftituítur ludus: ín quo cum illaomnem fuam curam índuftríami pofuiffet, cadentibus€ fentétía talís,potíta uictoría IMefabatem acces pít,(non ením ísín feleciisá rege fuerat)ateg priefquárex ín aliquam fufpícione incideret, tora toribus ad fuppliciá tradens,uíuum pelle enudariac tribus palísaffixum corpus díuaricari iu(z fit,& ín alio palo feorfum pellem fufpendí. Flis peractis, ferentem grauiter regem& ín eam íra percítum,falibus etíam& cauíllís cum rífu prouocareaggreffa eft,& quam fuauis ac beatus,ína quít,habenduses,quem foedi fenis& eunuchi mors tanto dolore moeftítíat affícíat: ego cum mille Darícos perdidiffem,eam íacturà filentio tulí, Rex igitur poenitentia ductus eorum quae dolis circumuentus dímíferat,deftítit,nec ultra matrís iníurías perfecutus eft. A tStatyra aperte cum ea inimícitías gerebat, índignü efTe flatuens, quod propter Cyrum ínterfectum homines eunuchí,acregi fidí adeo crudeliter ac nefarie necarentur, Poflea uero qudm Clearchü ac relia quos duces pet fidem ac iufiurandü deceptos, T'fTaphernes comprehenfos uinctosip ad regem mífit, tradit Ctefías Clearchum à fe precibus orafTe nepatetetur eum fame necari,(ed utcungy molituro neceffaría fibíad uíCctum mítteda curaret. C) uo impetrato laetatum officío effejannus lump fibí amicitie fignum dediffe ad fuos propinquos neceffaríosdp futurum:fuiffe autem ine cifas in annulo Caryatides faltantes.Miffa quoq; Clearcho cibaría, quí una ín uínculís afferuae bantur,auferte folitos,&€ eorum parte exigua Clearcho tradita, relíqua ipfos confumere, Cuí B íncomodoáfe effe prouifum,cum egiffet ut plura Clearcho cíbaría mitterentur, atq; alía fepas ratím militibus darentur. Bag omníaa fe de Paryf(atidistente ac fententía admínifjrata efTe, Quum fzpíus Colenus ad Clearchum íntró ferendi cibi gratía mitteretur,hortatum ab eo effe atq; edoctum,ut paruum pugíone íntra carnes abdítum ad fe inttg ferret,nec pateretur ut eíus uitz exitus foret, quem fibiregis cradelítas allatura erat,idGp illum metu deterrítum facere recu fa(e:deinde regem poftulantimatri atqj obfecranti ut Clearcho ignofceret,conceffiffe,iddy iue teiurando firma(ífe,ac rurfus Statyra fententía dímotum,excepto Menone,omnes necideftí naífe.Ex eo tempore Paryfatím ad perníciem& cladem Statyrz fpectare covpiffe, atc illi uene num comparaífe, Sed hec parum probabiliter ab eo dici,necratíone ulla idonea niti uídentur, tantum facínus,tam audax, tamáp perículofum ab illa efTe fufcepti, ut lepítímagn regís uxore, lecifociam,comunium natorü& qui ad fpem regni educarentur matrem, ob Clearchí necem ueneno opprímere conaretur,ac perficeret. V erum haud obfcurü eft, hasab eo tragoedías exci (atas efTe, ut Clearchi nomen immortalítatí ac memoríz cBmendaret,Etením fcribítperemptis ducibuscateros canibus auibuscp laníatos effe, Clearchí aut&m cadaueri uím uentí puluere fes rentem aggerem congeffiffe,atcy eíus corpus obtexiffe, ibi& exortis quibufdà palmis, perbree uilucum ín miram altítudine excreuiffe,locumd opacaffe,ex quo magnam poenítentíà regem cepítfe,quod Clearchum uírum dijs ímmortalibus amicum uíta príuafTet, Paryfatís igitur ues teriStatyrz odío,ac nouís fufpícionibus agitata, cum uideret regem potentiam fuam uerecur» deobferuare, atcp ín honorehabere, íllíus uero amorís przfidío firmiorem acfandtíore apud eum fidem habere, infidijs llam delere conftítuit, maximís de rebus in perículum ueniens.[ne fidiatum huíufmodi apparatus fuit. Famulam habuit Gygen nomíne,qux apud eam plurímü ualebat: hancadminiftrá ueneficij Paryfatí fuíffe Dinon tradít, Ctefías tansummodo confcíam extítiffe, At quí uenenum dedit, híc quidem Belítaram, Dínon autem IMelantam nuncupat. Itaque fedata parumper príftína fufpicione ac difTenfione, cum ín unum uenire atque coenare coperunt, non fine metu tamen ac cuftodía hífdem cibís atqueab fjfdem utebantur, INafcitur in Perfis quzdam parua auís, cuí uacuum nihil fuperat, fed tota íntus fumíneatdq adipe plena, Ventoatquerore nutrírí quídam putant:nomen eft eí R.hyntacesHanc Ctefías prodidít cule telloaltero latere ueneno illito Paryfatim diuififfe, dímidiam partem ueneno n& qux 4. M MÀ HÀ e! eenPÀ——M PLVTAKCHI'ARTOXERXES C uenefioíntacaatq incorrupta erat;ipfam ín os coíectam exedi(Te, Statyrz autém uetienatang partem porrexííTe.Sed Dinon ab hocparumper diífentíens,ait non Paryfíatim;uerum Melantam partítum cultello Statyra ínfectam carnem appofuiífe. Cum moreretur magnis cum dolo ribus mulíer ípfa dolum agnouit, matremipregi in fufpicione adduxít, quippe quí eius imma: nem importunamQ naturam perfpectam haberet. Proínde de fcelere perpetrato ínueftigare diligentíus coepít,feruos omnís matrís ac meníz míniftros ín quzftionibus habuit, Ciygen ues roclaufam domiapud feilla tenuit,necregí expofcenti tradídít, Q uz tamen pauló poft cum ro gaíTet fe domum dimitti nocte, abrepta X capitísa rege damnata eft. V enefící autem ín Perfis poena huiufmodí legibus uindícantur: Ampla eft petra, in qua capíta eorum impofita alía pe» tra feríunt quoad faciem accaput infregerínt,Hlocigitur mortis genere Gryge interiit. In Paryz fatídem autem aliud nihil molítus eft rex,fed ne uerbum quídem pauló grauíus dixít, Babylos nem uero uolentem díimífit,addens quoad illí uíta fuperefTet, Babylonem fe nunquam effe ui furum, Qua ígitur ad rationem domefticà fptCtant,buiufmodi extiterunt.C) uos auté Gracos quí Cyrum ín Afiam fequutierant,capereatg;opprímere niteretur,haud minore ftudio qudm quo ín Cyro fuperando ac regno obtinendo fuerat, nihil perfecit, nam amíffo Cyro, ducibus fuis orbati ex ipfis propemodum penetralibus regís incolumes euaferunt,&oftenderunt deda rarunti, rem Perfarum ac regís multoauro delicijs mulíeríbusip confiftere, reliqua níhil prx ter fuperbía iactantíamq effe, Ex quo Graecíe uníuerfz anímo audacíatp addita, Barbari con temptuifuere.Lacedamoni) quoqj períndignüi duxerunt non A fíam incolentes Grzcos€ fers uítute eripere, eorumi contumelías profequí, Superíoríbus enim temporíbus Thímbrone; p9ft Dercyllida duce bellum gefferát.Nulla przclara re gefta, Agefilao id bellum admíniftran dum mandarunt,ille ín Afíam traíecto exercítu ftatim ad rem gerendam incubuit,magnamag exínde gloríam adeptus eft,'iffapherne collata acíe fudit, cíuitates ad defe&tíone cocgit, Tanz tís geftisrebus didícit Artoxerxes alía rationebellum cum illis fibí effe gerendum. C) uare Het mocraté Rhodíum cum magna uí aurí ín Girecíam mífit, luffit&s corruptis principibus cíuítas tum,qui& ín tjs plurímü pollebant opibus, gracum bellum ín Lacedzmonem totum conuetz tere, Quz ubi ficab Hermocrate adminiftrata funt, confpirantibus maximís cíuitatibus, mae gnísiy ín Peloponefo excitatis motibus, Spártam Agefilaum ex A fia magiftratus reuocarunt; Quo tenrpore abeuntem ad amícos dixiffe ferunt, T'rígínta millibus fagittaríorum fe à rege ex Afia pelli.Perficus enimnummus fagíttaríi íncífum habet, Conone etíam Atheníéfi ac Pharz nabazo ducibus, mari Laceg'aemonios expulit, Conon ením fub id tempus poftquá ín Capra flumine nauali przlio decertatum eft, ín Cypro moram trahebat, haud fecurítate cotentus,fed rerum mutationem ueluti ín pelago fluCtum operiens, Perfpiciens autem fua confilía poten» tía, regiam uero potentiam prudente duce indigere, de hís qua excogitaffet regem per epiftoe lam certíorem effecít, mandauitiy ijs qui ferrent, per Zenonem Cretenfem uel per Polycría tum Mend«xi filium, regieam redderent(horum Zenon faltator, medicus Polycritus fuít) ac ní illi adeíTenw per Ctefíam medícum. Traditur Ctefíam accepta epíftola íjs qua à Conone fcripta erant addídiífe, ut Ctefiam ad fe mítteret, cuius opera ad admíniftrandas res marítímas uteretur,Ctefiíasaítregem ipfum fua fpoteid fibi munus demandaffTe,Parta naualí praelio apud Enídum per Pharnabazon uictoría] qua marítímum Lacedzmoníjs ímperium abftulít, ad fe Girzcíam uníuerfam fimul conu&ttit, Gracosq; ad famofam íllam pacem compulit, quz ree gnante Antalcída conftituta eft. Hic Dii ui) filíus fuít, quí ftudioregiís autor fuit, utLacedemoníj omnibus Afix ciuítatibus, quad A fix adiunctx funt ínfulis, regi cederent, easQ rex uectigales haberet, firmata cum Gracis pace, fi Girzecíze dedecus, contumelia ac pro* «ditío, pax nuncupanda eft, qua nullum bellum míferiorem& ígnominíofiorem exítum uíciís attulít, Quapropter Artoxerxes cum reliqui fibí Spartíat abomínatíoní ac faftídio effent, ra tuseos omníum ímpudentíffimos effe(ut Dínon refert) Antalcídam in Perfas profectum oma, ni comítate ac benignitate complexus eft,ac femel accepta una ex floreís coronís& unguento precíofiffimo perfpería, Antalcidae eam ín coena mifit. Ea munificetia omnib.admiratíioní fuít. Eratautem ut uídetur ídoneus, quí ín Perfis per faltatíone aclafcíuti Leonidas& Callícratídz ínfultans, in delícijs uolutaretur,& eíufmodí coronam acciperet. Itaque Agefilaus fiue quís al ter, dicéte quodam, Vx tíbí Graccía ubí íam Lacones nobís medízant: quínímó, ínquit, Me^ di laconizant, IMagnificentía tamen& fplendore orationis dedecus rei& ignominíam delere non potuít. Nam accepta in Leuctrís calamitate, imperium Girzecíz amíferunt, atq; eo foedere Sparta gloría€ maíeftas omnis ínterijt. Quoad igitur Sparta ímperium ftetít, hofpitis atque à amici B 3 t aum pum ww ($ V4"Pj"n rr^ mm.(eu LAPO FLOREÉNTINO' INTERPRETE, 357 T 9 attiíciloco illum habuít obferuauitQ:poft Leuctricam uero calamítatem,cum imminuta autos ritatead relíquaincommoda pecuntaríz etíam reí díffícultasacceffiffet,ín Aegypti Agefilaum ) iniferunt. Antalcídasad Artoxerxem profectus, hortatustp eft, ut Lacedxmoniíjs laborantíz : bur fübueníeet.Ille ta homínem contempfít, defpexít, ac contumelíofe reíecít, ut reuerfus il» lufasab hoftibus ludibríod habitus, atque Ephoros metuens, fe uíta abdicare, Afceditetíam ad regem I(menías Thebanus,& Pelopídas, quo duce parta ín Leucirís uíctoría fuerat, Hic nihil à dignitate fua alienum fecít: at[ímenías iuflusregem adorare, annulum ante pedes hua / tni deiecít, ita acclínans fuftulít adorantísip fpeciem prabuít. T'ímagorz autem Atheníenfí, cumad eum paruulam epiftlolam per Beluridem arcanam miífiífet,lxtatus decem eí darícorum | millía elargítus eft, bouino lacte ín ualetudínem índigenti octogínta boues mulgendos dedit, ! lectulos etíam& períftromata ftratoresy mifit, quafi no Girecí lectos flernere diídiciffent,quod | ex morbo langueret, quí lectica eum ad mare ufcy mollíter ueherent, Przfentí eídem admodü ceenam magnificetíffime apparauit,ut Ofthanetregís frater, Hanc, diceret, 6 Tímagora men fam memoría teneto.INon enim parua fpe tam fplendide exornata eft.hocautem erat prodítío níspotíus exprobratío, d commemoratío beneficíj ad gratíam referendam, T'ímagoras igitur obregíamlargitionem ab Atheníenfíbus reí capitalis damnatus eft, Artoxerxes Graecos mule tis malís calamitatibusiy affectos uníus tant factilatítta parumper leuauit, Tiffapherne acera rímoatg ínfenfiffimo illishofte fublato. Interfecit autem eum calumns ípfius,opera& confi lío matrís adiutus, Non enímrex diutius iram aluit,fed eam reconcilíata gratía Babylone accer fiuit,& quod elato animo acregina digno effe afpiceret, caufx autem nihil fubeffe, quae fufpía cioneueloffenfione aliqua eorü animos difiungere poffet,Ex eo íam tempore mater in omnía bus obfequédo,obfecundando,cunctag ad nutum gerendo, nunquá eius cupidítatíbus refra gando:hocobfequío cum tantü apud illum autorítatis confequuta effet,ut quzcungy uellet faa cile mpetraffet;perfenfit regé ex filíabus alteram A toffen perdítiffime adamare,cumá earem feclam habere,& neerumperet,utquídá tradunt, animi morbü cohibere, ac díffimulare: conz flituto cum uirgine femel cogreffu, íd Paryfatis fufpicata, puellam magis cj antea confueuerat amplexa eft, Artoxerxi& formá eíus ac mores laudare, ut regí tum fpectabilís ac decora effet, p Poftremo eó fuadendo adduxit, ut eam ín matrimoniü duceret,& legitimae numero uxoris ha beret,.contemptís Girecorum exíftímatione ac legibus, Perfislegem ipfam bonorü& malord& normam à deo conftítutá praícríberet.Sunt quidicant,in quibus eft Cymzxus Heraclides,non unam modo filíam,fed(ecundá etíam Ameftrím Artoxerxem uxare cepiffe,de qua paulo poa fleríus dicemus. AtofTz amore poft nuptias íta uehementer íncenfus fuít,ut cum morbo quoz dam,quod Alphon uocant,teneretur, níhil tame ob eam caufam faftidierít, lunoni etía pro íla liusfalute uouít,fe unam exomnibus dijs illam attacta humo manibus adoraturi.,[uffis deinde Batrapísab eo& amícís dona míttere,tanta copia míífi funt,ut quod erat fpatíj ínter regíam& phanum,ad fexdecím ftadía,auro,argéto,purpura,atg equis compleretur. Petíti ab eo deinde bello Aegyptíj Pharnabazo& Iphicrate ducibus, quiBus ínter fe diffidéetibus, fjxe potíendí exa cidit.Ipfe praeterea aduerfus Cadufios triginta millibus peditum,ac mille equítum educio exer cítu,ín eorum agrum impetum fecít.Eratautem regio fitu ípfo afpera& difficilís, frugü ínfoes cunda,pirís& málís alíjsQp eíufmodi pomís feliciffima, génus homínü nutríens ferox& bellíz cofum, Quobello rex ín maximas dífficultatesac perícula ítiprudens íncídít, Níhil enim erat undealeretexercítü,necaliunde importari poterat:íumentís folum czfis uíuebant,tanta& erat inopía& carítas rei uictuaríze,ut afiní caput uíx fexaginta drachmis uenale inueníretur.lama cibusin regiam coenam defecerat,€ pauci fupererát equií,reliquís uefcédo abfumptis.Híc Tee ríbazus qui intet Perfasfortítudíne fxpe primülocit obtínuerat, fzpe obleuítate offenderat, & períd temporis fordidus ac defpectus,regem exercitüdp feruauít. Duo erant Cadufijs reges, liis diuerfislocís caftra habétibus. Teribazus regem adíjt,& quz facere ftatuiffet eí comunicaz tis;ipfead alter eorum profectus eft, ad alterü clandeftíno itinere filíum mifit, V terq; atrungg dolo circáuenit,inquiens,alterü regem ad Artoxerxem caduceatores míttese pro focíetate príz uatím& amicitía coíungenda,proinde fifaperet fibi prezoccupandü effe tempus, fegj ad omnía adiutore eí fore pollicitus eft,Ita petfuafis regibus,rati ambo fibíab altero ínuiderí,hiccum Te ribazo,ille cum T'eríbazi filio legatos de pace mifit, Diutíus jgítur tempore tríto, Teríbazus ín fufpícionem apud Artoxerxem&ccalumníam incidit,& regem ipfum poenituit fuam exercía tusip fuí falutem illius fideicredidiffe,inuidis& obtre&atoribus reprehendendi fui confjlij oca cionem& facultate prabuít, Reuerfus Teribazus aceius filius, percuflo foedere pace cum en Ys PLVTARCHI ARTOZXERZXES apparuít omne ignauiam mollitiemáy non ex delítijs acluxu(ut multitudo opinatur) nafci, fed ex uítío& malignitate natura, qua malís opinionibus ínquinetur. Non enim aurum, non pur pura,non duodecim millium talentor cultus,quo affidue regis corpus ornabatur,illum(quod plerííq; cotigit)à labore deterruit,fed accinctus pharetra;& fcutii geftas, ipfe prius relicto equo loca motuofa atq ardua pedes peruafít, ut caterí illius uím ac promptítudine fpectantes, quafi alísacceptisleuiores expeditioresqy redderentur.Ducentorü enim ítadíorü aut eo amplius diee bus fingulis iter cofecit. Poftea uero quàm ad reliqua regía praedía uentá efl; que hortos mirifico quoda ornatu& magníficétía ínflructos habebát,cum omnis círcüm regio nuda effet,& infoes cundaarboribus,permifit milites arborib.carfisex hortis ligna fumere, nec picez nec cupreffui parcere.Harétibusillis,& ob arborü fpecie ac magnitudine temperantíbus,ipfearrepta fecuri, qux ínter ceteras pulchritudine maxime eminebat,arbore cecidit. Q uo facto milítesligna coge rendo multos(ones excítarüt,ibiqp molliter pécnoctarüt:ex illius tame exercitu fortes uirí coms plures defiderati funt, equi omnes amífTi, Reuerfus igit Artoxerxes, ratus fe ob rem male atgy ínfeliciter gefta fuis cotemptuí effe, princípes fufpectos habuít, multosty ob iram necauít, cum plures metueret. Metus ením ín tyránidib, peftifera maxime ac pernicio(a res eft: fiducía uero mítís ac pacata,nullíus particeps fufpicionis.Nam ex feris quoq; quae difficile tractantur, ac ma nuaífuefiuntpauída funt,& flrepítu ipfoterrentur: generofz uero ob fiducíam magis fe cre dunt, nec blanditias fugíunt, Artoxerxes íam ad fenectutem prouecius, fenfit filios inter amis cos ac factiofos deregno in certamen difceptationemq uenílTe, fedatí& quíeti cenfebant, ut ipfe acceperat, fic Darío natu grandíoriregnum relinqui oportere, Aft Ochus mínímus om; níum, acrís& uiolenti ingenij iuuenis, ex ijs quiregíam frequentabant, multos fautores atque ftudiofos habuit, fpe iniecta patrís per Atoffamn opprímendi, Illam ením fibi blanditi]s promif fis&p deuinxíffe uidebatur, fe uídelícet illam rege perempto connubíj acregni focíam habíturü, Etat autem fama etíam eo uiuo, Atoffam clàm pellicem habuiffe: fed id Artoxerxem latuit, Statuens uero Ochoregnandi fpem adimere, ne fieadem quz ante Cyrus, auderet, excítatís D bellísaccertamínibusregnum euerterent, regem Daríum defignauit, quí tum uígefímüquina fignaturab&r«. eflet in Porfis,ut quiconftitutus rex eifet donum peteret,quí eum conftítuiffet,totum quod pe toxerxe. títum erat traderet,Daríus Afpafiam olim à Cyro unice dile&am,& tunc regis pellícem petijt, Eratautem ex lonía Phociapenere,& honeftís parentibus orta, íngenuetp educata. Flaecau» uosPerfari, tem quum Cyro coenante ad eum íntromifTa eflet cum alijs mulieribus, affidentesip ille Cyri quo utebantur iocos cauíllum lato oreexcíperent,acfe etíam tangi finerent, filentio ingreffa ad lectum con increandisree flitit,jnec uocanti Cyro paruítzuoletíbus autem cubicularijs adducere,flebit,inquit, qui horum gibus mihi manus admouerit, V í(a eft ígitur immiítís pracfentibus& agreflís, Cyrus laetatus,&C cum rífu couerfusad eum quí mulieres adduxerat, Num íntellígis te,ínquit, hanc unam íngenuam atqj íncorrupt;m adduxifle? Pofihac ad eam conuerfusanimo, unam omníü maxíme adama uít,& fapienté nuncupauit Extincto autem Cyro,caftrísG direptis,captíua abducta eft, Hanc parbarorit in» Darius cum petíffet, permolefta patrí eius petitio fuit, Vehementer ením fufpiciofum de mu^ gensfufpicio de lierum pudicítía barbarícum eft guis atq; íntemperans, ut non modo qui adierit, pellicemá ! mulierum fua2 regis attigerit, fed etiam qui ex ítitTere appropinquaueriít, currusqp quibus uehuntur ímpulerit, rumpudiitia, capite puníatur, Atquí Atoffz amore continebatur rex,quam contra legem uxox£ fibíadiun: xerat:uerum trecentz& fexaginta exímia forma pellíces unà alebantur: attamen petitus íllam liberam eíle dixit:proinde uolente capí iuffitínuitam uero& recufanté cogí prohibuit, Accet fita eo Afpafía cum prater opíníone regis Darium elegiffet,tradit quide lege coactus,fed paus lo poft tradítam abíftulít.Díana enim in Ecbatanis,quam Anetím uocant,facerdotem legit,ut caftam relíquam uitam degeret: ratus has non duras, fed medíocresacíoco admiftas à filíofe poenas fumpturum, At íllenon modice tulít,fiue Afpafiz amore correptus, fiue quod fe d pa tre€ probro& contumelia affectum duceret, Quem íta animatum T'eribazus accípiens, ma gísetíam exafperauitatque íncendit, in illiusiniuría recognofcens fuam. Fuit autem íníuría il» líus huiufmodi. Quum pluresrex natas haberet,Pharnabazo A paníam defpondit, Rhodogu nen Oratz,Teribazo Amiftrim:;arque alijs quidem uiro tradítís, T'eribazum fpe ínaní duxit, Amiflrique ín matrímonio accepta, proilla Atoffam minimam natu omnium Teríbazo de fponfauít.C)uam cum ob amorem duxiffet(ut dicitur) poft id temporís infenfo omníno atque ^ inimico in regem anímo manfit, Eratením leui mobilitp ingenio, atque in confilíjs pem &r api"n c utrogiregefirmata,auctus honoribusatg; opibus,motis caftrís cum rege difceffit.Quo ínloco. pariurex de» tum agebat annum, aceí cíidarím quam uocant rectamferre dedít.Sancium autemlege cum ^€ "m uw TR P" w.* a-——X LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 3558 && rapidus. uareínterdü fequundis rebus clatus,interdü offenfione alíqua abíectus& perdía tus,neutram mutatíone zequanimíter tulíSed honoribus auctus, ob animí mollítíé ínfolefcea re,grauisij omnibus effe, lfus no demittí animo, nec quíetus effe,(edafpere fuperbed effera rílgniigitur ignem adíecít Teríbazusadolefcentí imminens aíTidue, ac uerbísincrepítans, nil prodefle.cidarim in capite erectam habere, quí eam operibus acrebus geftis erigere non conez tur.Ipfumamenté& ftultum effe,íi fratre regno ínhíante,patre flupídum atg ínflabilem anie mum gerente, exploratam fibíin regnum fucceffione efle arbitretur, Q ui enim graeculae mu lierís caufa legem ín Perfisantea fancià ínuiolatamq fpreuiffet, eum nundj ín maxímis quod conuenerít, ratum habíturü, Nec ídem Ocho propofttü effe fíregno non potíatur,ac fibi fi tta» ditum de manu amíferit,. Ochum ením príuatü beate uíuere nemineprohíbitü ire;fibi uero re» giconftítutoaut regnandü,aut moriendá efTe.Poftrremo ualuit Sophocleü illud, Subita períua fio ad fcelus pracuía eft, Facilís eft autem uía ac prona qua quó uolumus ducimur. Mala autem plurími uolunt,ob ínexperientíabonorü atqp inécítíam. Attamen imperij magnitudo& Ochí metus,quí Daríj animü folícítum habebat, T eríbazo facultat& ac materíé prebuíttamor autem Afpaíiz atq; ereptio nonnihil omníno ad culpam cauíx attulit,[pítur totum fe T'eríbazi confi ls regendum cómífit, ac íam multis cofpírantibus, Eunuchus coníuratione ordine exploratà habens, regí indícauit, ut noctu cubiculü írrupturíregemt incautum oppreffurí effent. Q uo indicio, Artoxerxí tanrum negligere perículü, ínfiructast infidias non cauere indígnü eft uía, Coniuatio in (um, Abfz ullís uero certioríbus argumentís rem pro certa habere multo índignius.Huíufmo: Artoxerxeni dí igitur confili capít:Eunucháü fectatí illos iubet,& ubigy illis adeffe: ipfe cubiculi paríete, quí. ap. Xt. poft lectum erat effracto, portat effecta,aulxo texit.[nftante hora adoriendz reí,& Eunucho occafione adefTe nuncíante,ín lecto conftítít,nec prius inde fe mouit, quàm ín fe inuadentium ora confpexít,& manifeftó eorum quéq: agnouit. V t uero íllos díftringere gladíos afpexiít,& ad fe citato gradu incedere, fubmoto aulxo ín conclauím fe interioré prorípuít, oftíoQ obiecto clamore extulit, V ifi ígítur ab eo parícidae,re ínfecta fe per portas curfu eiecerunt, Teríbazum utfuga faluti fux cofuleretadmonuerunt,quíppe quííam manifeftz.culpz reus teneretur, Cae terí igitur feiundiialió effugerunt: at Teribazus dum níterentureum compreh£dere,permule B tosex regís flipatoribus ínteremít. Ad poflremü emínus íaculo ictus concidít.De Dario autem und cum liberis ex fuga abftracto iudícíü fieri uoluít, cottuocatísQ regis iudícibus, quod ípfe iudício íntereffe nollet,fed per alíos accufaret,iuffit feruos confcripta uniufcuíu(cq fententíam adfeperferre. Latisautem omnibus ín Daríj caput fententíjs, ferui comprehendétes ín propín quum carcere coníecerunt. Vocatus deinde lictor cum nouacula DEIN damnatorü capízs Darijinteritus, ta przciduntngreffus aute,Daríj confpectu exterrítus ad portasrefugít, fpectansq; harrebar, quafíanimus eum ad necem regísat; uíres defecturx effent. Forís uero ínflantíbus íudicibus imperio ac mínís, reuerfus altera manu comam ímplíciti tenens flrato humi regi nouaculacol lum perrupit, Nec defunt quí dicant prafente rege iudícit effe fa&um, Daríumq ipfum aperz teargumetís conuíctü ín faciem procídifIe precibus obfecrationibusip fupplíce,ut fibi ignofce retur, At illum íra percítü ínfurrexiífe,nudato&p gladio Daríü repetitis fzpius uulneríbus occie diffe; deinde cum in aulam fe recepíffet,(oleadoratohzc effe loquutü: Ltí 6 Perfz abite;atqg alijs nuncíate rege Artoxerxem ín fceleratosatq; ímpíostparícidas poenas expediuiffe,[nfidiae igitur& cofpíratio huiufmodi exítü habuerüt. Aft Ochus frétus AtoíTz opibus,ín fpem maxi mamuenerat:fed eum Aríafpís, quí reliquus eratex legitímis,&& Arfamís metus folícítü tenes bat.Aríafpienim non tam quod Ochá przíret xtate, cj quod facilítate,fimplícitate, bumanitae te& praflaret,regnü comuníconfenfu& uoluntate Perfarü deferebatur, Arfamen uero haud latebat Ochum magni confilij& prudentíz uírum, acpatri dile&ü effe, V erfare igitur anímo; cepítqui utrung ínfídijs opprímere poffet.Cum uero ínftru&us ad fraude, ac ceedís auidus fo ret, crudelitate naturz in Arfamen eft ufus, uerfutíjsacfallacijs Ariafpem agereffus eft. Miffis tnim ad eum eunuchís atq; amícís regís cum mínís atq; horrédís nuncijs, patre decreui(Te illum crudeliter atqj ignominioie necare. Q uí haec ín dies fingulos ut arcana fignificare uifi, cum alía (mminere;alia prope íam inflare nuncíarent,fic terruerunt hominé perturbaruntdy, fic d menz te confilioi abduxerunt, ut parato fibípfi letali ueneno epotop,€ uita di(cederet, Rex uero «um& morté& modum accepíffet, íllum fletu ac lachrymis profequutus eft: de caufa in fufpie cionem adductus perueftigare& quzrere,affecia íam ztaté,non potuít.Sed Arfamen maiore charítate complexus eft, uidebaturgy maximà illi fide habere,& cum eo liberius fermones cone ferre, Quare Ochus haud differendá effe reí geréda tempus exiftimans, A rpata Teríbizi filio PLVTARCHI ARATVS fuborfato per illum Arfamen tollendum interficiendumd curauit, Erat tum A rtoxerxesíns clínata íam zetate paruo mortis dífcrímíne, adiuncta ad natura imbecillitate ex filij calamitate mocflítía,nec parum quídé temporís reflítit, fed contínuo aegrítudíne animae& angore extína ctus efl,cum ad nonagefimum& quartum annum uíxiffet,ex quíbus duo& fexaginta regnas uít. Manfuetudinis€ clementix exíftimatíonem affequutus eft, quam non mediocríter auxit Ochus,quí immanitate cunctos& crudelitate fuperauit. ARATI VITA LAPO FLORENTINO INTERPRETE, Su HRYsIPPvS philofophus,oPolycrates,tritum quoddi ueteri fermo ne prouerbíü,eius credo iafamía reformidans,conuertiífe, mutato uera boleuioré ad partem traduxiífe uidetur. uis,inquíens,patrem laudabit, ní(ifelices liberí'Flunc Díonyfodorus T'roezenius arguens, uerá ipfe hu: iufmodí fententíam profert: uís patrem laudabit, nif: infelíces liberízAit WS enímíllor& quicum ípfí nulla reprzítent, fed maíorum quorunda uírtu: E 2 ài) tíbus nítantur,eorumdp gloríam ad(uam laudé frequenter ufurpent;petu lantiam eo prouerbío comprími& coércert, Caeterü cuímaíorum generofitas(ut ínquít Pínda rus)natura conuenít,quemadmodá tíbí,quí ad uíta rationem domeftícís exemplís conformaa rís,huíc ego pulcherrímü duco effe, maíorü fuorum clariffimorü uírorum efferendo facta,mes moríam reuocare, de ijs quotídie aliquíd audíre atq; loquí.INon enímhi fuis uirtutibus defti tutíalienz laudís gloríam aucupantur,fed ad maíorü fplendorem fuís laudíbus adiunciís, íllos ur& generís€ uitae duces extollunt.Q'uamobré ego cum A raticíuis tuí,cuíus tu gloríz atque opíbus nulla ex parte dedecori es,uítam literis mandaffem,iure ut eam ad te mittere fum addus &us,non quod nó tibí uní prze catteris eius res geftas ab inítio penítus cognitas effe exiflimem, fedut filij tui Polycrates& Pythocles, partim audiendo, partím legendo, ad domefticz uirtutis exempla educerentur,ad qux eos conformarí oportet, Sui enim amantí hominí, necdum pere fecia uirtyte ímbuto, optímü eft quetidam quaft ducem praficere. Sícyoníorü ciuitas, pofteas quam prímumífyncera illa& Doríca Aríftocratía uelutíharmonía quadam confufa,ín feditíos nes& contentíones popularíü& factíoforum hominü incídit,plures mutatíones rerum per^ peífa,& fucceffiue infurgefiti tyrannorii, non príus fe ex ea cotagíone& turbatione recepit, quám Cleone interfecto, Timoclidam& Cliníam claros& pollentes opibus ín cíuítate uíros; delectos fummz rerum prarfecerunt, Sed cum iam R efpublíca certum aliquem ftatumobtíne re uideretur, Tímoclídas uíta defunctus eft,Pauló poft Abantidas Pafei filius fublato Clínía,ty ranníde occupauít, Clínizi amícís ac domeftícis partím eiectis, partím ínteremptis, filíái Araz tum quí feptíngfiannum agebat,tolleregefliebat.Sed puer ín illa turbatione ac labe domus fu« gientibus permiftus,per cíuítaté uagatus pauídus et omníit ope deftítutus,forté quandam ím« prudens mulierís domü íntrauít,quz Abantidz foror Prophanto Clíníz fratrí nupta erat:no« men eíSofz fuít. Igítur egregia& prteclara mulier díuino quodam numinerata ad fe puerum confugiíTe,occultum habuít,ac n&&u Argos dímifit, Síc effugienti ac perículis erepto Arato, odíum uehemens tyrannorü íngeneratü augebatur indíes, Educatus Argís apud hofpites pa« ternos GC amícos liberalíter, firmum corpus& ualídü nactus, ad palaftram exercendi fe cone tulít, ín qua ade pracftitít,ut Pentathli certamíne depugnarit,& coronas etíam cófequutus fit, &Qualis autem fuerít, ex eius flatuís coniectare lícet, in quíbusathletica quzdam extat fpecies, Prudensautemafpectus ac regíus,non omníno uoracítaté ac fcapham, uíctumq athletícü oce cultare poteft:unde mínusfortaffe dj uidetur cíuili homini conueníte, orationi ftuduít, Atta men ornatíor& copíofior ín dícédo fuit, quàm quibufd3 uídetur,quí ex monumentis eius íudi cium faciüt, qua: ílle alis intentus ín chirographís ut uerba occurrebant, negligéter fcripta relie quit.Sequétibus autem temporibus Clínias& Ariftoteles dialecticus Abantída affuet& eorum fermonibus íntere(Te,atcy unà dífceptare, cum ín foro per ocium uerfaretur, per infidias neca uerunt. Deínde Nicocles ínterempto fraude Pafea Abantída patre, quí ín filij locum fuccef? ferat,ad fe tyrannidem tranftulít.Fiuncafpedu fimillima Periidro Cypfeli fllio, ueluti Perfam Orontem Alemzoní A mphíareo fuiffe tradunt: Hectorí,Lacedzmonium adolefcenté,quem fcribit Myrfilusá multitudine fpe&tantíü, cum fe errore lapfos agnouiflent, peffundatum effe, Nícocles AT -—- 0" mee FV17— m-"à fet ci fi. iV LAPO: FLORENTINO INTERPRETE.$50 A Nicocles quatuor íam menfes tyrannide obtínuerat, quibus multis malis cíuítatem affecit, Se riuaretur per infidias ab A etolís ín perículii uenít,cum Aratus adultus atate& fplendore& nobilitate familize,& ingenij uiribus,quod non paruum neg; hebes ín eo fuit, fed acre& fupra xtarem confilio prudentíags perfectum, multü íam nominis& autorítatis aílequutus erat. Ex quo exulesad eum potíffimü& animo fe couerterant,& Nícocles rem haud neglígendá ducens, cám atg; álonge fpectabat,eíusiy conatü fummo ftudio obferuabat,no quod illum tam audax facinus nectam perículofum auturum autaggre(fürü timeret, uerum fufpicabatur ne ad reges opem petítüconfugeret,quí cum patre amícitía hofpítiotp iuncti fuerant. Etenim reuera Aras tus eam confilij uíam íníre flatuerat:fed cum Antígonus pollicitus neglíceret,ac tempus trahe ret,qux uero ab Aegypto Prolemazodp afferebantur fpes longe abefTent,(tacuit per feípfum ty rannum opprímere.Confilíi cum Ariflomacho prímum EcdeloG cómunícat. Horum Arifto machus ex Sicyone exul, Ecdelus autem Megalopolitanus ex Arcadia erat, uir in philofophía nobilis,& ín rebus gerendís exercítatus,quí Ardhefilai Academici auditor fueratac familíarís, lllisrem probantibus,de ipforü fententía ad alíos exules detulit, quorum pauci uerecundía ada ducti, quod turpe fibi effe ducerent eam fpem íntentatà dimittere, operàeifuam polliciti funt, Plurímí Aratü ab incepto deterrere conati,quíppe cum ob ínexperíentíam rerum attollere aní mos dícerent.[neunte uero confiliá de occupando quodá Sícyonísloco, unde aduerfus tyrata numbellumgereret,acce(Tit Argus uír Sícyonius Xenoclís cuíufdà exulís frater,quí ex carcea reeffugerat.Hícá Xenocle ipfo perductusad Aratum,ínquít,murü qua ipfe confcendés eua2 fi(Íet,intus non fermé áterra eminere,fed locum faxofum atqj xdiítü efle: extra uero altitudíne murínon magno labore fcalís admotis fuperarí poífe.Hís nuncíatis, duos priuatos feruos Seu tham€ Teechnoné explorandicognofcendí& murígratía cum Xenocle emifit, fatius eífe ftaa tuens, fipoffet clàám uno perículo celeríter rem totá tranfigere, qudm diuturno bello apettísQs certaminibus priuatim tyranno cotendere.R euerfo autem Xenocle& quícum eo ierant, mus rii menfura acloci ftum non auíum, neg; difficile nuncíantibus, fed adeuntes latere difficile cii obcuíufdam hortulanicanes paruulos quide,fed latratu acres,atg; ínexorabíles,ad rem ge rendá aggreffus eft. Armorü autem apparatus nouum níhil inufitatum ue habuit,cum omnes p feréperídtemporísexcurfionibus& populationibus ínuice uterentur.Scalas Euphranor mas chinamentorüartifex clam omnibus in(iruxit,cuíars ipf2praftabat ut íd abfq fufpicipne effi cerepoffet,nam& ipfe unus€ numero exulü erat, V íros fibiamicos eorum quí Argíserant ex paucís decem quifcg accomodauit:ipfe aut& príuatím ex domefticis trígínta armauit,Per Xeno phílum etítex przdatorü manu haud multos mílítes mercede coaüxít: ínter illos fama uulgaz tajfe ad dírípiendos regios equos Sícyoné educitur, feparatím plurímís eorum ad Polygnori turrím premíffis, atcy ibi operíri íuffis: praemiffo etíá Caphefiía abeocum quatuor expeditís, quinoctu adhortulanü accederent,€ fimulatíone uíatori apud homine diuertentes, ipfum& canes occluderét;haud ením alíter adeundi facultas dabatur.Scalas aute ín A chanas(eft autem menfura quz quínquagínta medímnos A ttícos capít)eoíectas, uehículísqp ímpgfítas prouexe runt.nter hzcexploratoribus quibufda Argis cognitis, qui occulte círcumíre, Aratumq; ob» feruare dicerentur, príma luce procedens palam omnib.ín foro cum amícis uerfatus eft: deínz decum in gymnafio fe perunxiffet;abductis fecum quibufdà ex palíira adolefcentib.qui cum €o potare confueuerant, domáü difcefTit, nec ita multo poft uifi funt eius ferui per forü coronas ferre,lampadas emere,cum ijs colloquíqui ín potationibus& uoce& tíbijs canere folíti effent. Hac intuentes decepti falfa fpecíe exploratores cum rííu fic inter fe colloquebátur: Nihil profe &otyráno tímidíus,fi Nícocles cum eíufmodi ciuitat€ obtineat,tantís opibus potentíaip munie tus,fic formidetadolefcente exulem,qui fuga exili uíatíco ad uoluptates& díurnas potatíos nesaburatur.[ta falfi opinione fua abierunt, Aratus ftatím pranfus urbe egreffus cum ad Polys gnotiturrím perueniffet, inuentís milítibus à feante premíflis in Nemeam ducit, ubí cunciís Quid facere flatuíffecaperuit, pollicitisqp eos& hortationib, anté incítare conatus, ín fignumj Apolline militibus dato,tum dímenfo lunz circuítu ad ratione ítíneris, properato gradu urbe perere contendítdeínde rurfus conftítit ut lunzeluce in uía ateretur,qua occídente ad hortum urbi proxímum fleterat, Hc Caphefias obuíam prodiens nunciauit occlufo hortulano canum capiendotü;quod príus exíliuiffent,fibi copiam non fuiffe. Cum uero plurimis ob metü cone cidiffentanimí, ac pedem referre iuberent, A ratus eos confit mauít,oftentata Ífpefeabducturü ficanes nimium ínfenfi effe pergerent: ac fimul qui fcalas ferebant przmifít, quibus Ecdelus& Mnafitheus prapofití erant, ipfe cunctanter fequebatur. Iam canibus latratu inflantibu?,& in C Aratus Reipu. ditator, PLVTARCHI ARATVS Ecdelum ac focíos íncurrentibus,nihílomínus ad murü fe inferentes;fcalas tutó admouerunt, Cum uero prími per fcalas a(cenderent, quí matutínze cuftodíze prafuerat,tintinabulo praece: dens focíosabducebat:pluríma collucebantfaces;tumultus& firepítus incedentiü ubíqy erat. Illiuterant ín(calisfubíidentes,quí ín muro erant facile latuerunt, Alía cuflodía príorí cotraría ueníentí in ultímü difcrímen adduci funt, llla etíá declínata cum irent Minafitheus& Ecdelus priores ín muro fleterüt;occupato deinde utríngy muri aditu, T'echnone ad Aratü dimíferunr, fubfidio approperare iubétes.[Non multü enim tpatí) ínter hortüi urbem& turrím intererat, ín qua uenatícus canís permagnus in flatíone collocatus erat.[s fiue quod natura fenis, fiue quod diurno labore fatigatus eflet, incedentiü flrepitum haudfenfir,fed hortulaní canibus deor fum íllum excitantibus,fubmifIe& obícureab initío infrendere coepít,tum appropinquátibus illis magis uocem íntendít,& latratus plurímus paffim locü copleuerat,ut qui€ regíone ía cue flodía erant,exaudírét,ac magna uoce rogarent canís magiítrü, cuíus gratía canís ita uehemen teratqy afpere Jatraret,num quíd nouíeffet. Alter€ turrí nihil effe refpodit, fed canem lumine cuftodü&(lrepitu tíntínabuli írrítatü effe. Hoc Aratí militibus mult& anímiatcqy audaciz ads didit,opínantibus canís magiftrü eíus confílij confciüi rem tegere,praterea alíos in cíuítate pere multos cóíuratos tráfigendi negoctj adíutores futuros. Attamen ad murü fubeuntibus magna difficultas cum fummo periculo impendebat,resdp ín longum trahebatur,íncuruatis fcalis,nec pondus ferentibus nífi cuncianter ac fígíllatím confcenderét, Vrgebant praeterea tempus gal: li,quí cantu díem aduétare nuncíabát nec aberat logíus,cum rufticí quí uenale aliquid ad mere catum intro ferre cófue(fent,ad urbem accedunt, Quare Aratus properans ín murü afcendit, cum iam quadragínta ex omní numero ante eum muri obtíneret. Adíunciis praterea'paucís ex ijs quideorfum relicti erát, cum ijs ad domü tyráni atqy ad pratoríü impetü fecit, Híc ftípen: díarij círcü excubabát,ín quos incautos ac nil tale fufpicantes repentínoatq; improuifo aduétu cum incídí(Tet,omnes coprehendít,nemíne manu uíolauít, T'um cótínuó amicos domo excítü mifit,quí fubfidio fibíadeffent. uibus eó undiq; confluentibus íam illuxerat dies,theatrumd uulgus copleuerat.Omnibus ad incertà fami fufpenfis,nemini que gereb&tur cognítis,priufdg procedens praeco ín turba denuncíauít Aratü adefTe,& ad uíndícandá libertate cíues adhorta ri,tunc confifi adeíTe qua íam diu expectarant,uno impetu cunctí ad portastyranní ígne intue lerunt.[ncenfa flagrantíG tyranní dómo flamma íngens& manifefla füblata ufqy Corínthum eluxit, utadmírati rei nouitate Corínthi],parum abfuerit quín ad auxili ferendü cofurgerent, Nícocles igitur ímprudentipus omnibus,quibufdam cuniculis ex urbe migrauit: milites fimul cum Sícyonibusreftin&o feni, pradz ac díreptioni tyranni domü fubiecerunt, Necid Aratus fieri prohíbuit,czteris quoq; bonís fortunisQp tyrannorü ín medíum ciuitati expofitís, Intanto tumultu perículoG,nedj ex ijs quí ínuaferant,neq ex aduerfaríjs quifqua ínterjtnec omnino uulnus accepít, fed rem geflam penítus experte cacdís, experte cíuílis fanguínis fortuna ferua: uit,Exules deinde reducti;tum qui Nícocle numero octoginta, tum quí à fuperíoríbus tyran níshaud paucores quíngentis eiectí civitate fuerat, diutp atqp adeo quínquagenarío exilío ua gíerrauerant, Cum ínopes plurímíredijffent, fuas potleffiones repetebat, uíllasdy fuas ac do mosadeuntes in magnam diflicultaté Aratum coníecerunt, íntuentem extra ab Antígono ob inuidiam recuperatz libertatis infidiis Reipub.pararí,cíuitate ipfam diffenfioníbus cíuium ac feditíonibus agítarí, Vnde ex pr&fentibus difficultatibus optímü id fa&u ratus, rerum fummá ad Achzos detulitatqy ín unum corpus confudit:cumtp íj Doricí effent, haud ínuití A cheum nomen ac Rempubl. fubíerunt, quí non multü fub íd tempus autorítate neq opibus emíre bant, Exíguus ením eratciuíum numerus, nec optímum neqy fertilem agrum habebant, mare epluribus locis ímportuofum ad contínente per cautes ferebatur, Attamen oflenderunt ij Gir cíam uíribusinexpugnabilem effe, quoties rerum flatu conftítuto, confentiens ubig;& tran» quilla pax foret,ad hzc prudentíaliquo duce uteretur, qui cum príftinze Girzcorü potentíz ne portionem(utíta dixerím)uel mínim3 obtínerent,& ex una cíuitate, ut ín eo ftatu temporugi effe poterat,clara ac nobilí,fimul omnes effent, nec freti uiribus, fed cófilio,non ínuídendo prí» moríbus,fed parendo& obfequendo,non fuam modo tot cíuítatíbus,poteftatíbus,tyrannídi^ busipundig círcunfeptilibertate retínuerunt,uerüetiam aliorum Giraecorü plurímos inlíbetz tatem uindícarunt,íncolumestp feruarunt, Fuitautem Aratus natura cíuilísadmodà,preclara femper atq; ardua fpectans,publicis in rebus qum in príuatís curíofior diligentior&p,capitalife fimus hoftis tyrannícinominís,amícitiasatg, inímicitías ex R eip.utílitate gerebat,Ex quo non uidetdt tam diliges amicus fuiffe, qudm Repu.poftulante mitis& placabilís ínimícus,in utrag mutatione xa L2 3 Fu Py nm p ma. (y^ 99 QV p^ i4 F-- 85^ Co li di : Ww 9 basti " Ww T7 Ww» "Mo o»--—r o "* LAÁAPO-'FLORENTINOCLINTERPRETE. 360 A mutatiotieopportunitatí ac temporí feruíens. Vnaatqj eadem omníü gentíum, ciuitatum, col legtj,theatri uox erat,lllum nullíus praeterqua bonorum uírorü amicum effe, Manifeflo autem ín belloapertisGp certaminíbus obeundis,remiffi& diffidentis animi,in diffimulando,fuady fa» ca occultando,tum ín capiendís cláàm urbibus,tyrannísáy opprímendis efficaciffimus,firmi(fiz mitp confili fuit. Quare cum ín multis ex infperato rem optime ductu fuo adminiftraffer, haud pauciora quz factu poffibília erant;offenfionís metu reliqui(le uidetur, Etenim nó ferz modo quadam,quz per nocie acriac perípícaci funt uífu,interdíu defíccatíone tenuítate& humorís quí círcunftat oculà,& lucís temperíeferre non poteft, minibus capíütur:fed hominís quog uísac prudétía huiufmodi naturz eft,ut manifefiis in perículis& índiciis turbetur, nec fibijpfi cofiftere queat;ad res autem latentes& occultas audens atqj intrepida eft, Hanc ínaqualítatem acuaríetate ín praftantiflimís íngeníjs philofophicz difcipltnz imperítia effecit, uírtute uelutí naturale quendá fructum nulla adhibíta cu!tura, fic abíqy praeceptione& doctrina producéte. Hzc igitur exemplis experirílicet, Aratus ueroeum fe ad cíuitaté confufa R ep Achaís adiun xiílet,ínter equites milítare obíens munus,ob fuauitate morum facilitatéQ naturze, princípiz bus colebatur, quod quauis ipfe gloria fuam& potentía cíuitatís, quafi(ign aliquod uniuerfae Graciz fuftulitfet femper tamen Achaorü imperatori quícücy ís foret;fiue Dymzus, fiue Trí teus,fiue obícuriorís cíuitatís,ad omné bellí ufum operam fuam expofuít;ac dicto obediés fuit, Vigintaute& quíng, talentis dono à rege Ptolemaeo acceptís,ea cíuibus fuis, fiue ad redimen dos captiuos, fiue ad alíam neceífitaté egentibus erogauit. Inftantíbus uero ínfenfe exulibus ut fua(ibiredderentur bona,poffeffionesqp turbantibus,cum fanari íd malü nulla ratíone polt,' & excidíü atgp ínternícío ciuítati impedere uideretur, perfpexit unam tantü fpem ín Ptolemxí liberalitate fitam eífe.In A egyptü mari profectusab eoprecíbus impetrauít, utad diffolutione debitorum,& ad componedas cíuíü difcordías,erandi pecunía leuaretur. Soluit igiturex Mee thona fupra Maleam:fed cum uentus atq; zftus ex pelago uehemens defcenderet, cedente gu bernatore przteruectus Adríam attigit, qux hoftium ditíonís erat, ab A ntigono ením tenebae urprzfidíumq ibi regís locatum erat, ld praueníens,dimiffa nauí,uno tantum amíco Tíman the comítatus Qj longe à maríabijt,& cum íam aduefperafceret, declínantes ín denfíffimà Íylz p uamibiper noctem zgre fuerunt.Pauló poft prafes regíj praefidij reuerfus, atq; Aratum requí rensab míníflrís eius deceptus eft,quí iuffi erant dicere, illum flatím fe fuga ín Eubocsm contu liffe.Igitur nauim& quz ín ea uehebantur cum hoftilia decreuiffet,retínuit. Poft multis diebus Aratoin magnis difficultatibus conftítuto, felicitas quxdà diuinítss oblata eft, Romana ením nauís ad eum locü appulfa eft,quo interdá fpeculatü mittebat,& ubi ínterdü ípfelatítans moz ram trahere folitus erat, Naui ígíturín Syriam delata,confcendens cum nauarcho egitut ín Ca ríam fe exponeret: itacp expofitus eft, cum ín ea nauígatione haud mínora dj anté perícula oce curriffentEx Caría autem longo tempore ín A egyptü traíjcíens, índe ad regé fe contulit, quo familíaríter utebatur; quemá fignís& tabulís ex Graecía fibideuínxerat, Nam cum eiufmodí rebus Aratus haud uulgaré fenfum haberet,quotídie aliquod fummorü artificum, ín prímísqs Pamphili& Melanthi opus ftudíofe conquírensad regem míttebat, Adeo ením Sicyonísglo- sycjonlireris ría literis& pingendíarttficio infignis erat, ut qua fola íncorruptü fuum decus& fpeciem obti e«pidura cis peret.Ex quo A pelles ílle magna íam parta admiratíone éb fe cotuli(fe dicitur,talentoQ pactus r4, apud eos uíros effe uerfatus, illufirandí potius nomínis grati, qudm adipifcendze artís, Itaque Aratusalías tyrannorum ímagínes flatím libera cíuitate fuftulit:de Arifiratí uero imagíne,qui Philippi xtatefloruerat,tollenda díu deliberauit.Fuít ením Melanthi diífcipulorüi opus Ariftra tus ín curru uíctorsquam etíam pí&turam attígíffe Apellem,Polemon Periegetanus eft autor, Eratopus nobileatq; admírandum, proínde angebat Aratum tantíartíficij ínterítus, fed com» muní odio quo ín tyrannosflagrabat, deleri(imulacrum iuffit, Tradunt preterea Nealcam píz &Gorem collachrymaffe,& Arato pro falute operís fe fupplícem praebuife, atque ubiímpetra renon potuit, díxiffe: Bellum cum tyrannís, non cum tyrannorü imaginibus effe gerendum, Currum ígitur ac uíctoríam mifIamfacíamus, ipfum uero Aríflratum ego*abula excellentem delebo,Permittente igítur Arato,INealcas Aríftratum deleuit, locumá uacuum mínío tinxít: aliud autem níhil Ímmurtare aufus eft:deleti edes íntra currum latére dicuntur.Ex huíufmodi igitur rebus Aratusanté regicharuserat,& tunc prxfens uf patgi experíentía cognitus, magis etam ín eius amícitíam infinuauit. Ab eodem etiam centum& quinquaginta talentís ad come ponendum flatum cíuítatís donatus eft,quorum quadraginta flatím fecum afportatís in Peloz ponnefum delatus eft,reliqua díuifa ín pofterum certís quibufdà portíonibus mifit, Fuit igitur ARATVS PLVTARCHI c magnumtantam pecuniz uim ciuibusparare, cuius para parte alij imperatores ac prínci» pes ciuitatum acceptaa regibus, fuas illis patrías turpiter feruire co&gerunr, Maius etiam quod ex ijs pecuníjs,fublatis fimultatibus, inter pauperes& locupletes reconcilíata pax eftpopulo uero uniuerfo' falus cum fecurítate parta. A dmirabilis profecto illius ín tantís opibus tantísqs honoribus modeflía fuít, Creatus enim arbíter ad exulum res cóoflítuendas, fumma fibí rerum omnium poteftate permíffa, folus quidem haud obire eum magiftratum uoluit, fed ex cíuibus quindecim fibi collegas delegit, cum quibus und magno labore ac folicitudinib. pace cíues ami citiatp coiunxit pro quibus nó modoei publice à ciuítate meríti honores decreti funt, fed etiam ab exulibus priuátím area ftatua conftituta,huiufmodí carmen incifum; Confíilia& uíres pro Graijs hauftadp bella Herculís,& fumma celebrantur laude columnae, Attibi nos Arate prolibertate recepta, Erigimus ffatuam uirtutis iuftitízetp, 9 Nanqy olím patríam diuinis legibus ornans, Sublimem ccelo potuiftí aequare fuperno. Hisrebusgeftis Aratus cíuilem inuidia gras tía in fe cíuíum& beneuolentía fuperauit, Antigonus Arati fucceffu eger, cupiens illumaut omnino ad amicítíam traducere,aut iníecta calumnia d Ptolemaeo diftrahere,cum alía benigni tate homínem recufantem fibi deuíncíre aggreffus eft, tum etiam Corinthi dijs immortalibus operatus, uictimarum partem Arato Sícyoníam mifit,& in coena multis audientibus couíuis ín medium loquutus, Sicyonibus híc,inquiít,adolefcens immitis& inhumanus eft,fed ingenio liberalí,ac ciuium ftudiofus. IMihi quíde morum regum& inftitutorü optimus iudex uidetur, qui cum fpem fuam alió íntendiffet,nos antea cotemnebat, Aegyptiorum opes admirabatur, elephantos,claffes,aulas, audíru accipiens: nunc ubi eas res agnouit fcena tantü effe& tragoe día dignas,omníno ad nos animo fe couertít. Accipio igitur& ipfe adolefcentem,& ad omnia eiusoperautíconftituo,& d uobis in amicis habendum cenfeo, Ex his fermonibus calumniz materiem nacti obtrectatores& inuídi,certatim Aratum apud Ptolemaum per líieras accuía bant.Quibusadeó permotus eft rex,ut in Girzcíam etíam accufatum mítteret.Síc ígitur amicie D tízregum& tyrannorum feruentes ac repentínz funt,S ardore quodam amoris fubitó incen Amicitie ves duntur;ced labefaciari expugnariy facile poffunt,& ueluti uentis,inuidíze atqj calumnie fla« gumertyran tibusaffidueagitantur, Aratusautem ab A chaís prímum bello gerendo prapofitus impera: morum quàm tor, Locridem é regíone opnofità ac Calydoniam depopulatus eft. Bocotijs fubfidio profectus (intfragiles.. cum decem millibus mílitum,occa(ione rei gerenda excidit, cum ab ijs in Charonea,anté cum Aetolís maleatq; infeliciter pugnatum effet, Aboeocreto Boeotiorum duceac mílle hominum cum eo caíis, Anno autem ab eo przlio rurfus imperator delectus, remillam praeclaram atqj arduam eftaggreffus,noSicyoniorü nec Achaeorum ftudio,fed communí fibi uniuerfx Gir cíz imperio ac líbertate propoftta, Macedonum praz'fidía ex Acrocorintho depellere. Chares quidem Atheaienfiscum aduerfus regis duces fequundo prelio ufus effet,(cripfit Athenienfiü populo, fe Marathoniz pugnz fororem deuicífle, Hanc autem pugnam haud ínepte agat/f quis Pelopida Thebani ac Thrafybuli Athenienfis tyrannorü cadis fororem appellet:nífihoc ínterefl,quod nó cum Giraccis, fed ctim extero hofte€ peregríno dímicatum fit,[(Ihmus enim duo maría diuidens, noftra cumfllo loco terrà coiungit& contínet, Acrocorínthus uero mons e(l eximíz altitudinis, quí ex medía Ifthmo nafcitur,€ cum cuftodiam nactus fuerit,obftat,ter rama illam omnem qua íntra l(thmum contínetur,commercío,adítu, milítía,mercatura,terrà marí& excludit,& dominum unumomniü conftítuit quiloco potíatur. uare non per iocum ? Philippus íuníor, fed ueré acferió Corinthiorum urbem compedes ubiq; Grraecíze appellaffe uidetur.Bo igitur de loco accolís in medío certamen erat, quippe quem fumma uí omnes, pra^ cipuedp reges& tyranni capere niterentur. Antígoni quoq íneo ftudíü fic cupiditate exarfit, ut omnígenere furiarum agitaretur, fufpenfustp ín id fuas curas omnes folicitudinesqp inten^ deret,ut obtínentius dolo eriperet, quoniá manifefli conatus nulla oftendebatur fpes.Extín cto ením Alexandro fub cuíus ditione locus erat,INícea eíus uxore rerum potíta, A crocorín* thum prazfidio obtinente, ftatim fubmifTo filio ad non gratum mínifteríum,adolefcentem,ue* tulam mulíerem conuenturum, blandas fpes regíj connubij& uitz focietatis afferens,ipfam cepit,uelut quadam tllecebra ad eam pellíciendam filio ufus, Sed cum locum fibi haud permite teret, fed enixíus afferuaret, diffimulans curz fibí eam rem effe, Corinthi nuptías celebrat,ma^ gno apparatu fpectaculum prabet, diurnas potationes índucít,& ut maxime fieri poteft, ad omnem B on an cis ur nu ce! dí re FTU di e S—-« € am— Aa— ER— SA S— um— Uo eB o—(MER Ruee$ RB Z(A/S S Ro A—— p v2 s"we V—dauhe V - er» "Ww e WM- Ub) 99 WM we€ 9 wu wu LL "Ww VAM—- d—"Lo—wV2A2 ww DÀ——e VV MO"*. C c—o— Lh. A "—w- Ww L3 L3 Co wamdm^A LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 561 & omnem iocum ac remifTionem uoluptate& lztítía animum relaxat. V bí tempus aduenit;& amobeum carmen cantarí ín theatro ceptum, Níceam inlectica regio luxu ornatam ad fpea iaculum mífit, prcfentí honore latam, fed futurilonge ignaram, Cum ad locum uentü effer, unde uía díuertens fuperne ferebat, eam praecedere ín theatrum iubet, ipfeamoebeü fimul& nuptías miffas facit, fupra aetatem anímos ac fpiritus ínfractos gerens, ad A crocorínthü fuce ceífitac claufam portá reperiens bacillo percufílit,referari iubens, Q uí íntus erant,afpectu eíus obítupentes patefaciunt portam. Síc potitus munitione haud feipfum contínuit,fed prae gau dio ín ipfis angiportis exultans pocula popokit, T'um in toro uir prouectia iam aetate& tantas rerum mutatíones expertus, inter tibícinas circunfufus coronis madidus aclafcíuiens uolutaz tus eft,obuíá uenientes falutans, ac dextera blande excipiens, ut facile appareret exultans gau dium& lined ratíonís excedens, magis quàm dolor ac metusanímos perturbare& de fua fede dimouere, Itaqy Antigonus A crocorintho in dítione fuam redacto, ut fuperius diciü eft, und cumalíjs quibus maxime confidebat prafídiofirraauit, ei&p Perfeum philofophü prafecit.A ra tus etiam Alexádro fuperftite hocanímo uolutare coepit, fed quum Achaís cum Alexandro focietas effet,ab incepto deftítít:tuncautem oblata rurfus occafione huiufmodi rem conficere aggreílus eft, Fortétum Corínthi bisgemini fratres fuerüt, genere Syrij,quorü unus Diocles nomine ín arce ftipédia merebat, relíiquitres regío auro furtim furrepto,Sicyonem ad Aegíam quendam argentaríü adierunt, quo Aràtus ob eíus artíficium plurimü utebatur, ac aurí parte difpofita, ftatim relíquum unus illorum Arginus poft redíens,iníto pacto apud eum depofuít. Ex hocfactus A egíz familíaris,& ab eo de arcis cuftodia in fermone adductus,inquit:Se cum per rupes exefimontis ad fratrem afcendiffet,defpexiffe uiam tranfuerfam,qua humilior muri altitudo erat. Tum comíter Aegías:Ita ne,inquit,uír optime ob exíguum adeó aurum ftatum regis labefactatis,cum poflitis unam horam grandí pecunía uenundarec Nonne furibus eque atque prodítoribus deprehenfis propofita mors eft His Erginusarrídens conuenit cum eo,fe communicato confilío Dioclem tentaturum.Nam alíos fratres non fatís fe fidos putare. Paucis poftdiebus rediens depactus Aratum fe ad murum flaturum, qua murus haud quíndecim pe dibus extabat,& adalía conficienda cum fratre auxilio fefore fufcepit, A ratus fexaginta talene p tíscumillís decidit, fi res ex fententía fucceffiffet:(in fpe potiundi excídifTet, íncolumís tamen cum illis euaderet dom, talent utrícg pollicitus eft, Sed tum fexaginta talenta apud AAegíam deponenda effent,nec Aratus per fe eam pecuníam conficere poflet,nec mutuando rem uulz garíuellet,acceptis ex uxoris auro plurímís aureis fcyphís,eos Aegíz depaciíargenti nomíne cadidít, Atqy híc uir(adeó enim anímo elato fuit, tantumá amorem rerum praclaríffimarum infitumà natura habuit)cum fciret Phocionem& Epaminondam defpíciendis pecunijs repu diandisig muneribus longe Girzcís omnibus iuftitía& integritate praftare exiftimatos efTe, ipfeín eiufmodi res patrímoníü fuum effundere uoluit, ín quibus proprium perículum,falus omnium& illorum quídem iiprudenti,ageretur, Quis igitur hunc talem uirum non fume meadmiretur,hodiedy ílliusanimímagnitudinem'omni ftudio ac beneuolentía gomplectatur, quitam magnis pecunijs perículum fibitantum emendum putarít,€ qux precíofiffima díuiz tiarum omníum dícuntur,depofuerit,ut noctu ín medios hoftes perductus de uíta dimicaret, necab íjsalíud ullum pignus acceperit, przterquam fperàa praeclari facinoríse? Rem ueroipfam per fe difficilem ac perículofam error quidam quí flatim ab ín&tio ex infcitía íncídit,multo díffici liorem& perículofiorem effecit, Technon enim Aratí famulus miffus eft und cum Díocle ad murum cognofcendum:ís Díoclem tum primum uiderat, ratus tamen ex íjs fignis quse ab Erz gino edoctus erat, hominis fe formam& figuram tenere, audierat fubcrifpo efle capíllo,colore fufco,atcy imberbem.Profectus igitur quó inter eos conuenerat,Ergínum cum Diocle uentue, rumante urbem,ad locum cui Aui nomen erat, operiebatur. Interim Ergíni& Dioclis frater Dionyfius haud confcius,nec partíceps illius confij,Diocliautem forma perfimilís, prímus ad "locum forté proceffit. At T'echnon figna fibidata repetens, formz fimilitudine deceptus, homí nem percontatus eft,fi qua fibi cum Ergino neceffitudo foret. Cum refpodiífet, fratrem fe eíus omníno effe,addudus eft ut crederet(e Díoclem alloqui, nec nomen rogauiít,necfignüalíud expectauit, fed dextera apprehendens de omnibus qua cum Ergíno inita& confiítuta funt, cum illo fermonem inftituit,& eum percontatur, Hic eíus errorem aftute excipiens,ad omnía refponfionem accommodat:tum ad urbem gradum fle&ehs, continuato fermone illum nihil fuípícantem fecum trahebat.Cum íam appropínquaffent,€ prope Technorii manus ut cape retíniecturus effet, fortuíto quodam cafu Erginus reuettensillís fe obuiam tulít, pK adem PLYV TARCH JI ARATVS C dolumacperículum, Technonem ut fuga euadetét; nutu admonuit, Sic curfu elapfiambofe ad Aratum receperunt, Nec amen illí re cognita fpes nec animi concíderunt, fed ftatim Ergis num Dionyfio aurum ferentem mifit,& ut rem claufam haberet obfecrantem, Ille negocium tranfegiít,& Dionyfiüi agens ad Aratum remígrauít:quem ftatim ut uenit haud amplíus dimi: ferunt, fed uínctum ín cuftodià dederunt.Ipfi deinde ad rem adoríendá fe comparant. Paratís uero omnibus,relíquísip copijs ín armis excubare íuílis,ipfe cum quadtingentis deleciis,tei fi tura prater paucos admodü ignaris, ad portas fecundü lunonís phanum cófiflit, Adulto tum inítante uere, luna menfiruo circuiti confecto plenoorbe lucebat,& nox pura ac luminofa erat,ut arma appofita ad lunam effulgentia, ne palàm cuftodibus fierent, terrorem íntjcerent, lam primís urbis proxíma loca tenentibus, nebula 4 marí exurgétes,urbem ipfam& uicinam regionem late caligine& tenebris occuparunt. Híc caterí confidentes calceos exuunt,ne fire pítus euntibus fieret,& firmiusnudis pedibus in(calis confiflerent.Ergínusautem acceptis fes ptem uíatoría índutis adolefcentíbus, ueluti dux uíam íngreffus,occulte ad urb irrumpír,qui pro portis ín ftatíone erant obtruncatís:fcala eodem tempore ad murum illatz,A ratus conti nuó cum centü militibus cofcendit, relíquís quanta annítímaxima poflint celeritate confequi íuffis,Inde auulfis fcalís per cíuítatem centum ad oppugnandüarcem dífcurrunt,Laticlande: fino íngreffu,uelutííam explorata uí&toría,cuftodíam etíam quatuor homínü comínus prala tolumíne uenienté latuerunt, Adhuc ením ín opaco lunze caligantís erant,íllos uero e regíoz ne confpíciunt.Igítur illis infidias collocant,quorum tres íntra ínfidías prolapíí ínterficíuntur, quartus enfe faucíus in capite fuga fuperfuít, clamítans hoftem intra moenía effe,INec íta mul: to pofi fignis canentibus cíuítas ad arma confurgit, V ícos omnís concurrentíü multitudo com pleuerat,faces multa partim deorfum, partim defuper ab ipfa arce íncen(z locum illuftrabant, confu(us ab omní parte clamor audiebatur.[nterím Aratus per clíuum montís afícenderenite batur,cuncianter ab ínítío ac magno cum labore,cum non qua oportuit tenuilfer, fed ignarus € uíadeerraffet, impedíentíbus cam atq; omníno obfcurantibus tenebris, Obftabat etíam loci afperitas,ín quam eos error adduxerat, Hortantetamen omnes atque excítante Arato ad mu D rumcapíiendum,deínde mírabile dictu eft;utluna perruptís nubibus excípiens illuftrata diffis cillíma uíz parte adíuuerit, quoad ad coniflítutà locum fübíerunt Ibi rurfus denfatis nubibus, ínumbrg eos abdiídít,occultauít&, Ait quí extra portà ad phanum Iunonis relidti erant Arati trecenti milítes,ut plenam uarío tumultu ac lumínibus urbe irruperunt,cum nequírenc uiam qua proficifcerétur reperire, nec illorü ueftigía affequi,facto globo quodam ín loco clíuiopaco conftítere,quoad oppugnfintibus arcem quí cum Arato erant, fagittis defuper& telís crebro in eos cadentibus,militaris clamor€ pralío deorfum perlatus,& ex concauítatelíttorum pulía imagorefultans, íncertos anímos eorum& fufpeníos tenebat,unde eius íniti& clamoris efTet, Harentibus uero illis ambigetibusQ ín quam parte ferre arma oporteret, Archelaus quiregío exercitui dux prapofitus erat,& cum magna armatorü manu cum dangore tubarum&(ire pítu per cliud fubiens ín Aratí milites fiidío incenfus ferebatur, ín trecentos íncídít:quí uelutí ex infidijs infurgentes,fa&to ín Archelaü impetu,prímos ut quifcy fe obuiam tulít,interíimunt: reliquos quum metu perterriti fe ín fuga dediffent;perfequutí,quoad díffipato agmine per ute bem uagi palantes diffugerent, V dum parta uictoría reuertétibus, Ergínus ex pugna ad erat nuncíans Aratum cum hoflemanus conferuiífe,eod acriter repugnáte, fub ipfam arcem ingens certamen efTe, ac celeri fubfidío effe opus. Illi(e ftatim eo duci iubentes,profectig pro píus,& ipfifublato clamore fignum dant fe adeffe, fuosip adhortantur:& luna pleno lumine oftendebatarma, qua& longitudíne agminis& per anguíftías íncedentis plura ac formidabiz Vliora hoftibus apparebant,& fonorítas noctis clamorem fauentíum gemínabat,& pluríum multo quám erant fpeciem dabat, Ad pofiremum íundis uiribus propellunt hoftes,& ipfi fuz períoriloco occupato, illucefcéte íam díe arcem tenebant. Sol& ftatim manantibus radíjs fube fequutus eft opus,& reliqua€ Sícyone copiz Arato fubfidio aderant,excipíentibus per portas pro parte Corínthís,& ad comprehendendam regíam cuftodíam infurgentibus.Cum autem íam in tuto conflítutís omníbus(ut uídebatur)ab arce ín theatrum defcendiíIet, infinita eo mul títudo eius uidendí,audiendi&y uerba qua ad Corínthios babíturus erat cupíditate, plenís uijs undíc cofluebat, Difpofitis autem ad ipfos íntroítus utríncg Achzís,ipfe à tabernaculo armae tus,ore ac uultu ex laboreac uigilifs immutato, ín medium prodiit, ut languor corporís animí uoluptatem aclxtítía obfcuraret, Effufis autem primo aduentu ad gratulatíone cunctis homi nibus;ácepta ín dextram manum hafta, eaGiinflexo parumper genu& ínclínato corporean : nixus Y let te: tat "^ s u£m [M wo- o WW" e v WM— AY—G«- wu LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 862 p nixus,multum temporís filentio eorum plaufus€ clamores excepit, cum uírtutem eíus extol^ lerentfortunamdp admírarent, V bi uero defierüt, facto paffim filétio ad fefe rediens, Achxorü tes geftas apta oratíone percurrit,& Corinthíos utín Achaeorum corpus concederent, adhor tatus eft. Deinde portarü claues qua poft Phílippíca tempora alíenze dítionis fuerant,tum pris mum Corínthíjs reddidít.Ex Antigoni mílitibus dímiffo Archelao qui ín eius manus captiuus inciderat, Theophraftii quod abire iuffus non paruiíTet,interemit. Períeus dum capereturarx egreffus,in Cenchreas confugit, Quí pofterioritempore cum uerfaretur in ocio, dicente quo dam,illum folum fapíenté fibi ducem uíderi;Perímmortales deos dixifTe dicitur, íftuc quidem exomnibus Zenonis ínftitutismaxíme quondam mihí cordi fuit, nunc autem d Sícyonío ado lefcente admonitus fententía muto. Hacigitur de Perfeo plurimorum hifloríjs prodita funt, Aratus flatim Hereo& Lecheo ín ditionem redacto,& quing;& uigintiregijs nauibus,equis quíngentís potítus eft, Syríos quadríngentos uenundedit. Acrocorinthus A chaorum cufto die commiíffa eft, quadringentis mílitibus,canibàs quinquaginta, totidema canum magiflrís ínarce alendis, Romani ígitur Philopoemenem admirari folíti funt, eumtp Cirzecorü ultimum appellare, quod poft eum magnus uír nemo extíterit, Ego uero ex Girzcorü rebus geftis banc ultímam,hanc nouiffimá geftam effe dixerim, Floc enim audacía,hoc uiribus,hoc fortuna opti maab císadminiftratü, quod declararunt ea qux contínuó poflea cofequuta funt. Nam Mega trenfesab Antígono defcierunt,& ín Aratifidem& amícítíam fe dederunt, Troezeníj quogg cum Epídaurijs ín A chaos recepti. Deinde cum educere copias flatuiffet, in A ttícze fines prie mam incurfione fecít,Salamínemdp populabundus tranfiens pradamabduxit, ac uelut ex car cereac uínculis emiífa Achzcorum potentia,quancung ad rem fibiuifum efTet utebatur. Athe nienfibus tamen liberos captíuos gratis remífit, ad defectione ipfis inítía fügeerens, Ptolemaüi Achzis focietate amícítiat coniunxit, belligerendíautorítate illi, ímperio& terra marit pere miffo.Sic uero ínter Achaxos opibus& gratía ualuit, ut fi minusíntra annü fieri licebat,elapfo anno imperator deligeretur, aufpícíoy fuo ac fententía omnía gereret.Etenim intuebantur íle lumnon díuitías, non gloríam, non regis amicitiam, non patrí fuz utilitatem,non alíud prae terea quippíam, Achzorum amplítudini anteferre, Exiftimabat enim tenui per fe potentía cí p uitatibus,focietatem& amicítià quafi quodam uinculo communi utilitate firmatam faluti praef dioG effe,ac ueluti corporís partes,ob eam quam ínuícerh habent conuenientíam,uiyunt atqj fpiritum ducunt, fepatatz ueroac feíunctz languefcunt,& corrumpütur:fic ciuitates€ medio communione fublata, fundítus ínteríre:conferuarí uero à fe inuicem ,augerit, cum alteríus alí cuius magni corpotiís partes fiant,& communi cófenfu adminiflrentur.Liberís uero finitimis & arbitrio fuo uientibus,indignum effe ducens Argíuos tantum feruire, Ariftomachum eo rumtyrannum ínfidíjs delere coftítuít, cupiens depulfo feruitutís íugo eam cíuítatem A charís adiungere, Igitur qui ad tantum facínus gerendum anímo parati effent ínuenti íunt,quibus Aeíchylus& Charímenes uates przfuerunt. Enfesauté illis deerant, quod magna à tyranno habentibus paenz propofitze effent, Aratus cóparatis€orínthí paruís pugionibgis,X ín capfas ínclufis, eas iumentís uiles quafdam& neglectas merces uehentibus impofuit, atcy ita Argos míttendos curauít, Communicata autem cum homíne quodam re à Charimene uate, Aeíchy Jus& focíj indigne ferentes,repudiato Charimene me ie ín fe fufcipiunt:quod illecum pere fenfiffet,ira incenfus infidias indicauít, cum ij iam prope tyrdhinü appeterent, quorum plurímí occupata fuga€ foro abeuntes ín Corínthü fe receperunt, Sed breuíitempore ínterpofito A ríz flomachusafferuis occiditurrquo mortuo Ariflippus tyránusfuperíore multo crudelior& con tumeliofior tyrannídem ínuadít, Accepta igitur Aratus omni Achzorum iuuentute qua pro tempore aderat, ad urbem fubfidio aduolat, ratus fe Argiuorum ad recuperandam líbertatem erecta fludía offenfurum. Torpentibus uero illis,& confuetudine feruitutem ferentibus, nec , ulload fe deficiente,exercítum índe re infecta reduxit, Achais tamen ín culpam ac crimen ad^ ductis, quod ín pace bellum íntuliffent,eagj dereapud Mantínenfes in iudicíá accerfitis, Arato abfente,accufante Ariftippo, tríginta mínarü íniuriz zeftímatae funt, Ex bpc Aríftippus Arati Odio ac metu exagítatus, ei adiutore Antigono rege infidiatus eft, difpofitis ubíqg homínibus fibi negocium faceffentíbus,& occafiont temporís expectantibus. Sed uera ac ftabilis cíiuíum beneuolentía,optíma principis cuftodía eft. Cum enim ítamultitudo ac potentes afTueri funt utnon ducem, fed ducitímeant, multísad uídendum num multis ad audiendü auribus utis tur,facia omnia& confilía percípit.[taq; quoníam tempus admonet,fiatui hocloco parumper coníiftere,& Ariflippi mores& uita inftítuta percurrere, quam fibi fufpecta& infidatyránis, « 2 E Optnaprine cipis cuftodia, Arislippi ores. PLVTARCHI ARATVS C&felicisaccelebris reghiamplítudo pracfcrípfit.Illeenim cum Antigonü haberet focietatecon iuncum,multosQ ad cuftodíam fui corporisaleret, ínimícus nemo ín ciuitate refideret, flipa: tores tamen& cuttodes extra ín ueftíbulo excubare iubebat:famulis aute cum coenaret exclu fis,coclauim ftatim occludebat:ipfe cum amata in paru&i quoddá cubiculü fuperius afcendens, cataracta deínde obiecta;aclecto fuperimpofito,fomnum capiebat, qualem aequum eft capere hominem, quíita turbulentá uítam& folícítam uiueret, Scalas uero amice mater fubtrahens, & alíud cubículum claudens, mane reponebat,& tyrannü illum miírificii deuocabat, ueluti ex fpeluncaínflar reptili&emergentem.Hic non uí& armís,fed humili uefte& chlamydula ami: ctus,lege ac uirtute fretus, magnum atgp ínuictà imperíü parauitunusáp poft homínü memo: ríam natus comunis tyrannorum hoflis, propagauit genus quod praclariffimü inter Girzcos uíg; ad noftram manauit zetatem,Ex hís uero quíarces occupant, fatellítes alunt;armís,portis, cataraciístp tutandi corporis gratia muniuntur,paucí uiolentam mortem uelutilepores effuoe runt,domus uero aut genus aut fepulchrü rrallius relíciü eft,celebrem memoríam ad pofteros habiturum. Aratus igitur cum fzpíus tentaffet& aperto& clandeflino apparatu Ariftippum opprímere;atqy Argos capere;fpe decidit, femel etiam aciís fcalís cum paucis ex infperato mu rüm cepít,peremptísi cuflodibus quíeo fübfidío uenerant,contínuó dies illuxit,& cum àty; ranno undíc premeretur, Argíui aeque ac fínon eorum libertas ea dímicatione ageretur, fed ueluti Nemeís infantibus certaminibus, fedentes quietí, magno cum filentío equos& iuftos eíus pugna fpectatores praebuerunt, At Aratus cumacríter ín hoflem pugnaret,hafta manu emiífa ín ínguíne uulnus accepít:tenuít tamen locum à fe captum, nec índe cum affidue oppu: gnaretur ab hoftibus uftg ad noce, deíjciulla ui potuit, Quod fietíam ad laborem paulum no Cis accefliffet, haud undj profecto uanus eíus dieí conatus fuiffet, iam ením tyránus prammiífa magna fuarü fortunarü parte,migrare ex urbe parabat, quod nemíne Arato nuncíante,quod premeretur penuría aquatü, corpusqpaegrum uulnere traheret,milites retro abduxit. Hacuero defperata uía in apertum certamen prodijt,adductog ín fines Achzorum exercitu, popula tionibus agrum uaftauít,& ad Charetem fluuíü acripraelio cum Ariíftippo commiíffo crímen fubíjt,deflítuta pugna partam uictoríam€ manibus amififfe, Nam cum relíqu& íam exercitus manífefte hoftem propuliffet uictorq) magni fpatium perfequutus effet,ipfe non tam coactus abaduesfaríjs, qudm uírtuti fuze fortanazp diffifus, fuga fe ín caftta recepit, Cum uero reuerfí ex perfecutíone cateríeifuccenferent,quod uerfisin fugam hoflíbus,pluríbusqy eorum quàm ex fuis cefis,comififfet tamen ut uícti defe trophaü flatuerent,uerecundia ductus de trophao ruríus dimicare coftítuít,alcy uno interpofito die, inftructas copias ín acier eduxit, Cum aute fen(iffet auctum effe tyranni exercitii, animos militum ad pugna audaciamd creui(Te, haud aufus manus conferere, fed receptis fodere cadaueribus,cum exercitu abíjt,Giratía tamen& beueuolentía cíuíü concilíata, adminiflrrandad prudenter Repub. eam maculá delere conten dens,Cleonas Achziísadiunxit,ac Nemeum certamen quod patríum foret,& ad A chaos má gisfpecüaret,ia Cleonís celebrauit. Celebrarunt etíá Argíui,quo tempore licentía& fecuritas antea permifTa pugilibus, prímum confufa eft ab Achzis, omnibus qui ex eo certamine reuer tentes per fuum agrum iter facerent,ut hoflibusibi captís ac uenundatís,adeó uehemens eum atqj implacabiletyrannorü odium céperat, Breui poft tempore cum accepiffet Ariftippum ad Cleonas infidijs capiendas animd'fpectare, fed metu ipfius quitum Corínthimoram trahebat deterrerí,per edictü coacto exercitu, iuffoGp pluri& dierá cibaría fecum ferre, defcendit in Cen chream,ut opíníone abfentís per dolü ad inuadendas Cleonas Aríftippum euocaret;qua ín re eum nó fefellít fpes, ftatim etiim ex Argis cum exercitu affuit, Aratus iam inflantíbus tenebris «ex Cenchreis ín Corínthü reuerfus eft, caufisiy omnibus cuftodía uijs, Achaorü agmen egit,. quí adeo compofite,adeó prompte, adeó celeriter confequuti funt, ut nó modo imprudetibus hoflibusíter facerent, fed etíidurante adhuc nocte Cleonas accederent,& ad pugná infirue«. eentur.Príma aute luce apertis portis,figno& tuba dato,curfu& clàmore hoftem adortus con tínuó ín fugam conuertit:& cum multos exitus locus haberet, ad eam partem fe contulít,quó Ariflippum iturum fufpicabatur.Facta aüt ufq; Mycenas perfequutione, tyrannusà quodam Cretenfi Tragifto nomíne(ut Dinias tradit) interceptus ín fuga occiditur, Ex alijs uero fupra mille& quingentos defiderati funt, Aratus tam felící parta uíctoría,ac nullo fuorum militum amiflo,attamen negj cepit Argos, nec liberauit, A gía& iuniore Ariftomacho cum regis exer citu irrumpentibus,ac imperí) fummam occupantibus, Conflatam uero fuperiore tempore ca lumníafh,(ermone,cauillu m,dícacítatem affentatorü fuftulit, qui tyrannosad gratíam efferene tes A tes fot aci pu ren cui cer Mi ani p uai ter cio tet be ín. qu gr tet lat ihi Et dií LAPO FLORENTINO INTERPRETE. 565 h& tesaiebant, Achzorü ducem domi tumultuarí, pugnam íniturum,& fimulac tubícen prodijt; ls fomnoacuertígíne opprímí:ínftruciís uero ordínibus, ac figno dato,percótatus manipularíos u ac centuriones nüquid praefentía fua opus fit, fe enim faucium telis effe, difcedítlonge,exitum ; pugnx expeciaturus, F1acc íam adeo inualuerant, ut etiam phílofophi in fcholis cum quazrez e rent,perturbarí anímo& impendetibus perículis colorem mutare,ígnauiz ne an intemperieí , cuiufdam corporis& frigiditatís eflet, ubíiqg; Aratum nomínarét,eumdá optimü ducem efle dí X cerent,& tamen hzc fibi in certaminibus eueníre, Sublato igitur Ariftippo e medio, L yfiadem " Megalopolítanü infídijs appetíuit, qui tyránide patríam Occuparar, Ille cum homo non fegnis animí,neqy abíectí foret, neq; uelut plurimi tyrannorum íimmmodeftía& cupiditate ad hanc prolapfus iniuríam, fed ab adolefcentía incenfus amore nominis& gloríze,& falfis quibufdam uanisqp fermonibus,qui de tyrannide ut de re alíqua beata atcp admirabili ferebatur,impruden ter€ temere elatus, atqj inde rerum potitus multis flatím curis ac moleflijs premebatur,fufpí cionepraterea fufpenfus anímí,íncertusQp erat, Arati ínfidias formidabat,[tag mutata fenz tentia pulcherrimam& laudabiliffimà uíam intjt,qua fe primum odio,cuftodia,àc fatellitibus lí berarer,& patríam fibi fuo beneficio deuínciret, Aratoaccerfito dominationem depofuit,& ín Achzos cíuítate retulit, C uo facto Achzíillum laudat& ornatumtp imperatore legerunt: quiftatim cut Aratum gloria fuperare níteretur,alías res qux haud neceflaríz uidebantur ag grelfus,Lacedzrmonijs bellü indíxít:quod ne fieret inftans Aratus inuidía agere eft uífus.Caee terum Lyfiades fecundo imperator conítitutus eft,refragante Arato atqj ftudente,ut alteri im» períum mandaretur,lpfe enim ut dictü eft per annum imperarat, Tertíum igitur fumma cum ! laude Achziís imperauit, uicifItm cum Arato quotannís comutato imperío, Patefactis autem |] inimicitijs cum Aratum apud Achzos fapíus accufaffet,inuidia& offenfíone omniü concidit, | Etením exiftimatus eft ficto& fimulato ingenio aduerfus ueram ac fyncerá uírtutem certare; Etquemadmodum fcribit Aefopus, tenuiores aues cuculo cur fe fugerent percontanti refpon diffe, quod accípiter aliquando effet futurus:fic L yfiadi ex tyrannide fufpicioímmutatze uolun tatís conflata eft,qua eíus naturze permultum detraheret, At Arati nomen atolícz res maxís meilluftrarunt. Q uo tempore infurgétibus ad íllos comprimendos Achzis,& ín finibus agrí B Megarenfis dimicare properantibus, ad hzc Agídi Lacedaemoniorum regiuná ad przlium exeunti fe opponens,maledicia,(ales,cauilla,contumelids,in eius mollitiem ignauíamáp conie &Gas,fedato anímo tulít,nec unquam turpítudínis fpecie utilia ac falutaría confilia abíecit,fed ceílit hoflibus Creraníam tranfcendétibus,& abfq; prilioin Peloponnefum adítum prabuitz cumauté írrupiffent,& improuifoímpetu Pelenam cepiffent;non idem fibi confilíi fuit, Non enim ultra cunctándo tempus tríuit, nec expectauít quoad hoftíum uires in unum undíg coz gerentur,fed flatím prefentibus coptjs hoflem adortus, deftítuto ordíne petulanter ín ipfa uía Coría exultantem facile fudit. Nam fimulac urbem íngreffi funt, milítes effufiad praedam& in ipfis edíbus díffipatialter alterum tmpellentes, de bonis fortunísip cíuíum inter fe certabant, Duces uero& centuriones circumeuntes Pellenzor&coníuges& filías diripicbant,& exuena tesgaleas íllarum capitibus imponebant,ne quís alter cognitas abduceret,fed ex ipfis galeís cuí quxq ceffiffet domino appareret.Síc autem affectis illis,&c huiufmodi operi intentis, continuó Aratus adeffe nuncíatur.Exorto autem cumultu& cóflérnatione, príufquam ab omnibusau ditum effet perículum, primi ín ípfis portís ac füburbijs, ut&equum eft ín tanta perturbatione rerum fierí, A chzeís incurrentes,uicti fefe ín fug dederant:quíbuseffufe fugientibus,qui fubs fidío ueniebant ín dubítationem quíd agendum effet adducebantur.[n ea trepidatione una ex cptiuarum numero Epigethe,cuiufdam clarí hominis filía,exímiía forma& pulchritudine mu lier, ín Dianz facello forte confederat, ubí Epilectarches captam fibi optatam locarat,galeady, criftis infigni ornarat. FIzcrepente ad tumultum exiliens,ut ad portas facellí conftitit,ac defuz per pugnantes defpexít, ornatu ipfo milítaríínduta ciuibus quidem fuis auguftíori,quám ex " homine(peciaculo fuít:hoftibus uero diuinam aliquam fpeciem fe uidere opinantíbus, terroz rem formídínemá íniecít, ut nemíní animus ad repugnandum fer Pellenzi ípfi affirz mant dez fímulacrum per alia tempora íntactum manfíffe,&& cum à facerdote motum de loco efferretur,afpectum ita perftringere confueffe, ut à nullo contrà afpici poffet,fed ab eo oculos cundi auerterent, nec homínibus modo uifum horrorí efTet, fed propínquas quoque arbores cum portabatur infoecundas redderet,& immaturos foetus excuteret.Hoc cum facerdoté cum extrá tuliffet,& ad A etolos conuertifTer,fic confternafle omnes,ut ne mente duídem confiftetentSed A ratus ín comentaríjs fuís huiufmodi níhil(cribit, fed uerfis ín fugam hoflibus,fe unà Z 5 M v2 wu—€ DO E OR AG o RP uu E Ww 9 Simulacri Dia ne Pellenese maxima uirtus q poteftas, PLVTARCHI ARATYVS C cumíjsirrumpente urbem palantes egííTe, feptíngetostp ex illis eo przlío cecidiffe:quod opus in maximis fama celebratü eft, Eam pugnam T'ímanthes artíficiofiffime pictura imitatus ante. oculos pofuit, Czeterüi multís gentibusac potetatibus cotra Achaz nomen hoflílíter infurgen; tíbus, Aratus cum Aetolis flatim amicitia inijt, ac Pantaleone fretus,quíplurimü inter A etolos autorítate ualebat,duos populos non pace modo,fed etíam focíetate coíunxít.Sed cum ftudez ret ín libertatem Athenienfes reftituere, offenfíionem fibi& calumnià conflauit,& ab Achais male audiuit, quod fcedere fiIbicum Macedonibus,in quorü ditione Athenz erant,íníto,flantíbusip índucfjs, Pírerü capere aggreifus efTet, At hoc ipfeín comentaríjs inficiatus,quae fcripta reliquit, Erginum accufat,cuíus opera ad Acrocorínthi expugnatione eft ufus, Illum ením pri uato cofilio Pirzeum ínuafiffe,& cum fractis fcalís fugiens premeretur ab hoftibus,nomínatim & cótinenter Aratum ueluti przfentem compellaffe, atcp ita deceptís hoftíbus euafiffe.Haud tamen probabilis excufatío uídetur efle,nam Erginum príuatum hominem& Syrum,níhíl ra tionis eíLad tam arduum facínusanimum adieciíle,nifi ducem habuiffet Aratum,& ab eo data occafione reigerendz et uiribus adíutuseffet, Quod idem etíam ita effe oftédit, quippe cum non ter,fed fzepius conatus fit Pirzum in dítíonem redigere,necre male geíta deterrítus eft,fed fpeadbreue tempus fracia, flatím redintegrauít audaciam, Semel etíam per Tríafium fugiens crus fregitmultotiesd incifione curatus eft. Vectus etíam lectíca díu milítià egit, Mortuo Anz tigono,X filio Demetrío regnum obtinente, magis etíam animo Athenis liberandis incubuit, defpectis omníno Macedonibus€ pro nihilo habitis.Itaqy cum à Bitho Demetrij duce ad Phy lacíiam praelio fuperatus effet,ac uehemens rumor increbrui(Tet, partim captü, partim mortuuü Aratum efIe,Diogenes qui Pireum prafidio afferuabat, Corínthum epiftolam fcripfit, iubens urbe Achzos extrudí, quod iam Aratus ínterijflet, Aderat tum forté Corinthi Aratus cumli: tera eo perlatz funt:ficillufi tg irrifi Diogenis tabellarij difceflerunt.Ipfe quoc rex nauem ex IMacedonía mifit, qua ad fe uincius Aratus duceretur, Athenienfes uero Macedon gratíaad omnem leuítatem aífentatíonís coueríi, accepto nuncio de Aratímorte, coronas fumpferunt, ex quo iratus ille flatím copijs ín eos eductís, ufqyad Academiam infefto exercítu peruafit:fed fuafíionibusadductus maleficio& íniuríatemperauit. Atheníenfes cogníta eíus uírtute ad faní tatem reuerfi,cum extincto Demetrío ad fpem recuperandz libertatís incumberent,illum ad: uocarun;tquiet(ialtero tum Achzisímperante,diuturno morbo oppreffus domí detíneretur, lectícalatus Athenieníit opportunírati occurrít,ac Diogeni prarfidrj prefecto perfuafit,utcen tum& quínquagínta accepjís talentis,Pírzum,Munychíam,Salaminem,Sunium, Athenien fibus traderet, V igínti praeterea talentís ipfe ciuitate leuauít, Deinde Aeginetze& Hermionei ín Achaos fiatím concefferunt:ad hec magna Arcadíz parsfe illis adíunxit;ac Macedonibus períd temporís propínquo ac finitímo bello occupatis, Aetolorü focietate aucta, Achxorum res magnum íncrementum accepit. At Aratus memor ueteris promifIi,uícina tyrannide Argi uorum anxíus, per ínternücíos Aríftromacho perfuafit ut Remp.in medíü poneret,& A chao: rum leges acnomen acciperet,& Lyfiada imitatione maxímz gentí cum laude& honore ím: peraremallet,quàm unius cíuítatis perículofo atq; inuídiofo dominio íncubare. Permotus aüt Ariftomachus Aratí monitis€ fuaftonibus,quinquaginta talenta ad fe mítti iuffit,ut ftípendia his quifub eometui(Tent diffolueret,Coscp dimitteret. C) uz dum cogeretur pecuníz, L yfiades nondum abfoluto ímperío cupíetls eius actionis ad fe laudé transferre, apud Ariftomachum Aratum accufauít,bomínem illum tyrannis infenfum femper atq; implacabilem effe,fuadendod perfecit,utre fibí permifTa;in Achaeorum focíetatem ueniret. Igitur híc Achaeorum prínd pes qua beneuolentía& fide ín Aratum efTent,maxíme declararunt, Nam cum is ob íram con 1raríam fententíam díxiffet, Ariftomachum reiecerunt:ubi uero placatus eíus caufam prafens agere ccepit, prompte ac celeríter ín fententía euntes, Argíuos Phlíafiosig Repub.donarunt, Sequenti etíam anno Ariflomachus imperator cóflitutus eft, quíclarusapud Achzos& gra tiofus,flaruens ín fines Laconícos íncurítonem facere, Aratum A thenís excíuít.Ille ad eumrez fcribens ab ea militia deterrere conatus eft, quod nollet cum Cleomeneaudacihomine& fubi tis fucceffibus aucto; Achxosbello ímplícari.Cum aute ís perftaret omnino in fententía,nec ea dimouerípoffet,paruít,atcg una prafens milítía obíjt. Cleomene ad Palantíon ipfis cum exer círuimmínente,cum prohiberet Ariftomachum przlío dimicare, L y(iade accufatus,cum illo in certamen de imperio difceptationemi uenit,& fuffragijs uictor duodecimo imperator crea tus eflín quo imperío ad Lyceum pugnaà Cleomene fufus in fugam fe dedit,errabundusi nociu u^gatur pro mortuo habítus:ísq; rurfus de illorumor apud Graecos inualuit, Seruatus ucro Au tí 3 I] v2 ww u o———— 98 ed D S aw.$4 LAPO TLORENTINO INTERPRETE. 364. s. uero collectísqjín unum milítíbus non fuit eo contentus,quod fibiabire incolumilícuiffet,fed optíme occafione ufus,cum id nemo tímeret,nec futuri ufpícaretur,repentino impetu Man» tineos Cleomenis focíos adortus eft, Capta urbe pracíidioG firmata,accolas cíues eorum confti tuít, X quz ui&ores nund obtinere potuiffent, ea A chars uíciis fuperatísds parauit, Lacedze monijsrurfus Megalopolitanos bello laceffentibus,deduciis eo fubfidijs, Cleomeni prouocan tiobuíaíre neglexít,cogentibus etíam Megalopolitanis reftitit, Quippe quineqy alías inchoan dipralij natura cupidus foret,& tum militum numero ínferior cum homine adolefcente& au dacifibííam atate prouecto remiíTioribus animís ac minori ambitione certamen efTet, Proinde ratus eft, quam illepericlitando gloríam quareret,partam íam fibí cauendo& declínando con feruandam effe,[taqy leuis armaturze militibus effutíus procurrentibus,SpartíatasQp ufqy ad caz fira impellentibus,& per tabernacula eorü uage dífperfis, haudquad Aratus properauit,fed uallein medío interiecta conftítit, ac tranfitu ciues prohibuit. His Lyftades permotus,atq; Ara tum uerbis increpans,equítes hortatuseft ut fecám und infequentibus fe oftenderent, nec ex« ploratam hofti uíctorià proderent,nec feipfum pro patría dímícantem reli nquerent. Conuere fisautem cum eo multis& fortibus uiris, elatus animis dextrum hoftia cornu ínuafit, Quo in fu gam dato,perfequutioni,íra,& cupiditate honorís infiftens,in loca finuofa& arboribus confita delatus eft.[n his latae fofTz erant,quas Cleomenes infidens hoflem excepit. Híc L yfiades ín pa tríz confpectu cum pulcherrima pugnam depugnaffet, concidit:reliquí in phalangem fugien testurbatis militibus totum exercítum ea clade complerunt:ex quo Aratus magnam fibi conz flauitínuidia, quod L yfiadís falutem negligere uifus fit, Sícab Achaís coactus per íram abeun tibusín Aegeum confequutus efl:ubi cum conuenií(fent, decreuerunt ne illi erogarentur pez cuniz,neu(tipendiaríj alerentur, fed ipfi poteftas fieret(i uellet, per febellü gerédi, Tanta con cumelia affectus Aratus;ftatuít refienato imperio exercitum dimittere,& confilio ufus ad prae fens omnia pertulit:deindead Orchomenum deduciís Achzorum copijs,ibi cum Megiftono Cleomenís patruopugná conferuit.Qo uo uícto fugatoQ, recenti czefí, Megiftonus ipfe captus in Aratipoteftatem uenít, Cum confueffet ísannum fuum cum contingeret ímperare,ubí ad eum ordíne uentum eft,uocatus repudíauít imperíà, ac'imoxenus pro eo delectus eft, Caufa uero repudíandi, qua iraín multitudínem efTe dicebatur, parum fané probabilis uifa eft:uera ením caufa res Achzorü non quietz nec pacatz utanted fuerant, fuccrefcente Cleogyene;qui haud popularibus magiftratibus cotínebatur, fed ínterfeciis à fe Bphoris, fubacia fibi regione, permultísqp accolarum cíuítate donatís,nulli obnoxíam potentíam cofequutus,inflare contíz nuó Achaís coepit, ut fibi imperiü mandaret. Quare iure accufant Aratum,qui dum R efpub, falo magno ac fluctibus íactaretur, ueluti gubernator deponeret, atcy alteri remítteret guberz naculum,& defperatione rerum Achzorum, Cleomenem traderet;quo tempore pulcherría mum fuít etiam inuítís ciuibus communi faluti fubuenire, nec committere ut Peloponnefus iterum Macedonum cuítodijs acceptis, barbarícis iterum moribus ínquinaretur,ut Acrocorín thus Illyrícís armís ac turbis cópleretur, negy quos fxge ín bello imperator fudiffet,ac urbibus extrufiffet, quibus etiam ín commetaríjs fuis malediceret, eorum dominio focíorum ciuítates fubijceret.C uod fi Cleomenes erat(fic enim appelletur) iniquus& ryráanícus,at Heraclídae illi generis autores erant,Sparta patría, ex quauel obícurifdlmum praftabat quàm Macedonum primum, imperij fummz praeponere, quí Cirecíz nobilitads nullam ratíone haberet, Ad hzec Cleomenes fummum magiftratum petebat, ut proillo honore& appellatione maioribusbo: nis ciuítates afficeret, Antigonus autem terra marítp imperator&€ dux renuncíatus,non príus imperíum obíjt, quàm fan&um effet foedere Acrocorinthü mercedís loco fibi in ditionem cefz furum,perite ut uidetur Aefopi ienatorem ímitatus, necanté uocantibus Achzis& legatíos nibus ac dectetís fe fübmíttentibus obfequutus eft, quàm prafidio& obfidibus ueluti quibufz dam frenis coprehenfos teneret. Et quamuís omnis Aratí deprecatio neceffitatís defenfione ní teretur, tradíttamen Polybius ipfum cum Cleomenís audacíá multo ante profpexifTet,antedg neceffitas ulla urgeret, cum Antigono clám colloquiü iníjífe; Megalopojlitanos etíam fupplie ces defcendiffe,orantes Achaeos& obfecrátes,ut Antigonus euocaretur. Hi ením affiduo belz lopremebantur,& Cleomenimaxíme ad direptionem& praedam expofiti erant. Nec Phylar chus ab his in fua hiftoría diffentire uídetur,cui nifi Polybius teftis accederet,non magna admo dum fides adhibenda foret. Nam cum ín Cleomenis mention íncidit, beneuolétía illius quafi afflatus numíne furens& infanus efficitur,& uelutiin íudicio, fic hiftoría ipf alterí aduerfae tur;alterum fübleuat, Amiferunt igitur Achaei Mantineam,quz rurfus à Gina Pipta efi, » - 4 Pugtainter Megiflonum qr Aratum. " PLVTARCHI ARATV'S c&adHecatombzum magno praclío fuperatí,ita conciderüt animis, ut contínuó Argos Cleos menem accerfiret, X eum bello gerendo imperatorem prarficeret, Quod ubi Arato cognitum eit,cum aduentare Cleomenem accepí(fet,& cum exercítu Lernam attígiTe, metu percul(us legatosad eum mifít,orantes ut cum trectis folum tanquam ad amícos focíostp accederet, ac(i ditfideret,acciperet obfides, Haec Cleomenes refpondens contumelia fibiac dedecori fore,caa fira ex eoloco mouit, Achzis etíam epiflolam fcripfit, qua multa crímína& calumnix ín Aras tum cóferebantur.Scripfit& ille quogy contra Cleomenem epiftolas,& ufq; ad nuptías& con iuges maledicia ac iurgia procefferunt. Ex hoc Cleomenes per legatum Achzis bellum edicit, parumáiabfuítquin Sicyoníorum urbem ímprudentibusillis per prodítíonem dirí peret.Inde abducio exercitu,Pellenam ínuafit, interemptot Achaorü duce, urbe potitus eft. Breui dez inde tempore interiecto,cum Pheneum Pendeliumi füb imperium redegiffet, Argiui flatim adeum defecerunt, Phlíafij prafidíü acceperunt,& omníno Achzis ex aduentitíjs nihil erar, quod flabile autfirmum uideretur, Hic ín meno tumultu& turbatíonererum Aratus íaciaz batur,cum íntueret Peloponnefum tantís motibus agitarí,cíuitatesq undiq; à feditíofis& turs bulentis homínibus ad defeciíone folícítari, Nihil enim quietum erat, níhil fao loco manebat, Sityoníorum& Corinihiorü quoq; plurimííam cum Cleomene palám colloquebantur,quos rum anímos communio illa& focietas íunctarum inter fe cíuítatum, príuati domínfj defiderío iampridem offenderat. In hís mutationibus Aratus permiffa fibi fumma& libera poteftate€ licentía,quos ín Sicyonía corruptos offendít capite mulciauít:quí aute Corinthi erant,perquirere ac pocna afficere conatus, multitudine xgram& Achxo nomíni uehementer offeníam ín fe concitauit, Cum ígitur ín Apollinis templum confugiffent, Aratum accerfitum miferunt,ut ante defectione aut interficerent, aut ín uincula coníjcerent.Ille acceffit quidem equum manu trahens, ac(i nulli metum ac fufpícíonem przefe ferret, Exilientibus autem multís,conuíciag ín eum ac maledicta aciantibus,fedato uultu& firma oratíone quiete confidere iuffit,nec con fufeexurgentes clamorem attollere,& quiad portas cófiflerent,introire. Hac fímul dicens fen fim pedem extulit, uelutíequum alterí daturus:ita egreffus occurrentes fibi Corinthios placiz D dealloquens, iubebatad Apollinis xdem couenire, V bí uero clám ad arcem prope acceífit, in equum ínfiliens Cleopatro praefecto cuftodia acríter afferuare arcem iuffo,ín Sicyonem adue cius efl, gigínta equítibus cofequutistalijs relicto duce paffim di(lipatís. Corínthrj non multo poftaudita Aratífuga,utprofequutieum capere nequierunt;accerfito Cleomene, urbe illítra diderunt,cum ís nullo fatis magno fe beneficio ab hís affici poflearbitraret,pro eo quod offen: fum efTet, Aratü dimittentibus. Hic ígítur adiunctis fibi bis quiad Actam qua dicítur íncolunt, ac cíuítates tradentibus, Acrocorínthum uallo ac foffa circundedit, At Aratum uero nonnulli Achzorum ínSicyonem couenerunt, couocatad concione, ímperator cóftítutus delectos ex ciuibus ad cuftodi corporis círcü fe habuít. Cum tres iam& trigínta annos ín Achzís Remp. geíTiffet,&& Graecorü omníum potentia& gloría princeps fuiffet, tunc inopia& folitudine ops preffus& derglictus, uelutiin patríze naufragio ín tantis procellís ac perículís ferebatur, Nam Aetoliauxilí petenti mifTuros fe effe negarunt:; Athenienfium ciuitatem in Aratum fludio& uoluntate propenfam Eudídes& Mition prohibuerunt, Cum autem Aratus Corinthi& doe mum& facultates haberet, Cleomeftes nec attigit eorum quícquam,nec alterü permiífit attín gere:couocatís praterea eius ami&s& curatoribus, iu(fit omnía curare atq aíferuare, ut ratío nem Aratoreddiíturos.Príuatím ad eumTriphylo& Megiflono patruo rurfus miffís,tum alía ei permulta,tum duodecím talenta annu flipendiá pollicitus eft,Ptolemzi odío numerum du plicans,ab eo ením fex talenta Arato quotannis mittebantur. Demandati(ibi ab A chzeís impe díum orabat,& Acrocorínthü communi cum hisprarfidio cuftodíri, Refpondente Arato non penes fe,fed potius penes eos fummá imperij efTe, ratus id diffimulare refponfum,ínfeflo exer citu ín Sícyoniorü finesínuadens íncurfionibus agrum deuaftauit, pofitís& ad urbem caftrís tres menfes in obfidione fuit,cunctante Arato ac delíberante num Acrocorintho tradíto Antí' gonum accepturuseffet, nam aliter negabat opem fe effe laturü, Couocato igitur ín Aegeum concilio, Achaei Aratum eó couenite iufferunt: uerum cum ex urbe Cleomene obfídente fine periculo exire nó poffet,ciues eum precibus detinebant, orantes ut faluti fuz uitaG cófuleret, neu corpus immínentí hofti obijceret, Ad hzc foemínze ac pueritanquam commune omníum parentem& conferuatorem fuum lachrymis circunflabant:quos tamen ille cum cófirmaffet, confolatus&p e(Tet,aduectus equo decem amicis& cum hís adulto íam filio comttátíbus defcen dítad rfiare,Nauem qua co appulía erat conícendentes,in Aegaü ad concíone profedi funt, ;« ín ^ " TAA PY a. LAPO FLORENTINO INTERPRETE, 365 g ín quacommuni fentetía decretum eft,uocare Antígonum,& Acrocotínthü ín eíus ditionem permittere, Aratus filii fuum unicum alijs plurtibusad eum pro obfidíbus mifit, quibus com moti grauius Corínthíj, diripuerunt eiusbona,& domum Cleomenidono dederunt. Aduen tante uero Antígono cum exercítu(erantautem x: x Macedonum pedítum míllía,equítum d mille X quadringenti) Aratus cum príncipibus cíuítatü per oram marítímam clam hoftibus, üliin Pegas obuiam prodijtcum Antigonü fufpectü haberet,nec fe libenter Macedonibus cre || deret.Etením fciebatfe ex illorum cladibus opes fibí& gloria pepetifTe,materíemá conftituen, da Reip.odíum in fuperíorem habuiffe, Sed cum perfpíceretneceffitatem impendere,nec des - clinarí,necrefifti ullo modo poffe,deinde occafione fibi oblatam eífe,cui feruiunt omnes etíam quí imperare uidentur, ad tam índígnum facínus perpetrandü acceffit, Antígonus autem ubi | accepitobuíum fibi Aratum efífe, alíos quidem communi benignitate falutauit, illum uero& ! ín prímo congreffu honorificentiffime excepit,& cxtera muniftcentía uirum bonum& Íingu lari prudétía praediti maíorí neceffirudine fibi déuincire conatus eft.Erat enim Aratus eiufmo / di,utregem non modo maxímís in rebus admíniftrandis adíuuare,fed etíam ín ocío oblectare pollet. Quare Antigonus etfi adolefcens foret, ut uíriíngenium perfpectum habuit, cui nihil deerat quod mínus dignum regís amicitía uíderetur, eo non ut Achazís modo, fed etíam ahte | Macedones ad omnia utebatur, cunctad de illius fentetía& autoritate gerebat:& ea ita euene runt quz in facrificijs diuínitus numen portenderat. Dicitur ením non multo ante Aratofacra facientí,in iecore duos felles extitíffe eadem pinguedine obuolutos:uatem quoq cofultum die xiffe, quz capítalí(fimo odio díffiderent, ea perbreui inter fe firmilfima amícítia coitura, Quod—»? tefponfum ad prafens neglexit, nec facris aliter, nec uaticinio fidem habuít;obferuabatid taa men,nam ín poflerum profpere fuccedente bello, cam Antigonus Corínthi couíuium in(lru xiffet,compluribus eó ínuítatís, Aratum honoris gratía fupra felocauit, Pauló poft amictü fla gitans,rogauit illum num fibi frigus uíderetur:refpodente illo& quídem fe ualde algere, iuffit propius accedere,tapetety allato feruiambos fimul círcundederunt, Tunc Aratus ín facrorum illorum memori redíens ridere fecum ipfe, ac portentü& oraculü regí enarrare, Verum haec pofleríoribus temporibus funt acta,[n Pegís uero tum iureíurádo dato acceptoG, continuó ín B hoftem ínuaferunt,€ ad urbem fumma uiutríng; dimicatum eft, optime munitis Cleomenís caftris,& Corinthíjs ftrenue boflem arcentibus.Hic Ariftoteles Argiuus Aratíamícus ad eum càm mittitur, qui rebellione facta; illum ín cíuitate acciperet, ficum mílítibus eo accederer,[ile recum Antigono communícata, cum mille& quingentis ex Iftbgo ín Epidaurü celeríter naa uigio delatus, Argíuíinfurgetes facto impetuin Cleomenis milítes,comprehendunt, atq ín ar cem inducunt. Quibus nuncíatís, Cleomenes uetítus ne captís Argís ab hoflibus, redítu doa mum intercluderetur, Acrocoríntho relicto cum fubfidio noctu Argos occurrít, quó preuee niens coflixit,& fequundo pralio ufus eft. Nec íta multopóft Aratofe ínferente,€ rege cum copijs fubfequente,ín Mantíneam difceífit.Ex eo cíuítates omnes ín Achzorum fidem& amí citiam redierunt, Acrocorinthus Antigono tradíta efl, Aratus imperator fadyis ab A rgíuis, petíuafit eis ut tyrannorü bona& proditorum Antígono elargirentur. C) uo facto A riftomaz chum ín Cenchreís magnís cruciatibus uexatum marí mergendum dederunt. C uíus fupplicij /fceditasin Aratum non fine offenfione coníecta eft,quotl uirum non improbü,& qui eo famis liariter ufus effet,fua& autorítateaddu&tus dominatü depoluiffet,& cíuítate fuam A chzis íun xiffet,ita crudelíter ac nefarie necarí permitteret. Nec huius tantü reí,fed alarum etiam ín eum culparedundauít,uelutí quod Corinthiorü cíuítatejut humili aliquo uíco Antígonum donafz fent;iídem etiam direpto Orchomeno,prarfidium Macedonumintuliffet, Decretum etíam fece runt,nemínialterí ex regibus fcribere iniuffu Antigoni,neclegationé míttere.IVlacedones ala reftipendijsímpenfist coactí funt, ad facríficía pompas& ludos admittere, Nam incipiétibus Araticiubus,& Antigonum ín urbem accipientibus, ab Arato per hofpitium liberaliter ínuie tatum,omníaílla accepta referebant, neícíj quod habenisillí femel traditis regíz impetu cupís» ditatís actus, nullum preterea íntegrü íus pratercf uocís haberet, quz pegículofalícentía utee tetur, Apparebatenim inuíto Arato plurímaadminiftrarí acfierí, ueluti illud quod de ftatuís actum eft, Antigonus ením Argiíuorü tyrannorü flatuas deíecüas erexít, eorü aute qui Acro» Corinthum cepitfent, ftantes& erectas preter unam Ararj,demolitus eft:qua ne fierent, precí businftans Aratus nihil profecít. Videtur etíà qua ín Mantineos acta funt, nequadf ex graco more ab Achzís admíniftrata effe, C uibus duce Antigono deuicis, clariffimos uiros& prínz cipes cíuítatís necarunt; reliquos partím uenundederunt, partim uínctos iun d usin Mas $ -—-—— wv ow Á—[(w Le & Mantinea urbs | ex decreto Ánz | tigonia uocata, Lii PLVTARCHI ARATVS cedoníam miferunt.Líberoseorum& coniuges mancipiorü numero habuerunt, Argento au tem Mantineorü collecto tertiam ipfi acceperunt portíonem, reliquis duabus ad Macedones delatis, Haec quidem ultionis íure peracta funt, Etenim indignum ac nefaríum fuit, homínes regionis& lingux neceffitudineinterfe coiunctos,ficad iram tractari, V erum in necefTitatibus iucundum, no afperü fuit,ut Simonides ínquit, irz fzuienti& efferuefcenti uelut medicinam adhibere& explere. Quz uero confequuta funt neclaudi, nec neceffitatí Arato danda funt, Namurbe Argiuisab Antigono cóceffa, cum híab integro reficere decreuiffent,ipfe impera: torcum effet eius inftructioni operís prpofitus, ex decreto ne deínceps Mantínea ciuitas,fed Antigonía uocaretur,edixit,hodied íta uocatur,acuídetur ob íllum amabilis Mantínea fun ditus interíjfe:manet autem cíuitaseorum nomíne,à quibus necati ciues deletit funt.Deinde Cleomenesad Sellafíam magna accepta clade, reliquit Spartam,& ín Aegyptum marí profeétus eft. Antigonusubiin Aratum omnibenignitate atq; humanitate eft ufus, ín Macedon rediens,Philippum ad quem regni fucceffio ffectabat,nondum admodum adulta atate in Pez loponnefum miífit, atq; Arato ut fe daret iuflit, per eum ciuitates adíre,per eum A chais fami» liarem fieri, Quem Aratus quidem accipiens fíc affecit amauit&p,ut& in fe fumma beneuolens tía affectum in Macedoniá,& ad Giracas res incítatü incenfumq dimitteret, Antíigono autem uíta defuncto, Aetoli ínertía& defidía Achzoram defpecta(affuetí ením aliorü defendi mani: bus,& ín Macedonü armis omni fpe folutis collocata,ad quietem fe totos remiffionemáp con» uerterant) Peloponnenfibusbellü inferre parant, ac Patrzís& Cumaisextra id quó íntende: rant expulfis,impetu&p facto, Meflenía díripiunt, Quibus rebus angebatur Aratus,cumáj ine tueretuc Tímoxenum Achxorum ducem ob ígnauíam tempus terere, iam propé abfoluto im períj tempore, ipfe fucceffor ei conflitutus,quíng, ante prxfínitü tempus diebus magiftratum obíjt,& ut Meffenijs auxilium ferret, Achaorü copías coégit:qui cum languidis atq inexercia tatís corporibus, animís uero ocio refolutís ad bellum incumberent, ad Caphyas fufi fugati funt.Quobellouifus fibi Aratus cupidius ímperio ufus,íta rurfus anímo cocidit,íta relictis gu bernaculis imperij fpesomnesabiecít, ut cum fibi opprímedi hoftis oblata occafio effet, pralío abfiinuerít,& in Peloponnefo per lafcíuíamacpetulantià Aetolum ínfultantem neglexerit, Rurfus igitur fupplices ín Macedoniá tendentes manus, Philippum ín Girecíam reuocarunt, fpe maxíxae eíusín Aratum obferuarltíz ac fideiadducti, fore ut eo clementi& manfuetoad omnía uterentur, Verum fub íd tempus Apelle€ Megalao quibufdamdalijs Aratum regi deferentibus,ille fíde addítaqalumniz, contraríá factione excítauít,comiíti]stp habitis Eparato ad imperium obtínendum fuffragatus eft, Q uicum Achaís contemptui effet,&& Aratus rem negligeret, nulla preclara regefta Philippus d paternís moribus degener, rurfus reconcilíatis animís totum fe Arato tradidit.R ebus uero profpere& ad opes& ad gloríam fuccedentibus, eumomní comitate complexus eft;uelutiper eum nomíne& imperío auctus, Q uare uí(us eft Aratus non popularis modo principatus,uerumetíá regni optimus praceptor elfe.[llius enim mores& ínftímta, uítz regís, rebus geftis, inflar coloris decorí maxímo, acdignítatierant.Et adolefcentís in Lacedaemonios afflictos& perditos moderatio,&€ humanitas in Cretenfes,qua totam paucis díebus infulam ad imperiü fuum adiunxit,& aduerfus Aetolos milítia mírificela boríofa, Philippo quídem docilis& offequétís íngenij, Arato prudentizac fapientize gloriam attulit.) uibus magis regís amici ifiuidía concitati, ubi nihil obfcuris calumnijs profecerüt,con uicijs palám aggrefli per potus Aratum obfcoenisac petulantibus uerbislaceffant.Semel quo» que poft ccenam in tabernaculum abeuntem lapidibus perfequuti funt, His iratus Philippus, uiginti eos talentís mulctauit,& pofteríoritempore quod reslabefactareturbaredp uideretur, fnterficí iuffit, Profpere igitur& ad uoluntatem fluente fortuna, fucceffibus infolenter elatus ín multas ac magnas cupiditates erupít, íngeníta enim uítía illi perruptisatqy exutis paulatim inuolucrís,quibus repugnante naturalatuerant,enudata funt,& eíus fimulatii díu íngenium fe prodidit.Prímum enim iuniorem Aratum contumelía affecit, coniugi ftupro illato, qua res multum temporis acculta fuít, cumín eorum domum diuerteret, hofpitaliter ab hís exceptus. Deínde ín Grzcorum R efpub.afperíus concítatus eft, nec erat obícurum illum iam ad Aratí cladem& exitum fpectare. Sufpicíonís autem eíus Meffenícz res inítíum attulerunt.Sedítio neenim laborantibus illis, ferius quàm tempus poftulabat Aratus eis fubfidio uenit, Philip: pusuna díe przuertít, urbemi ingreffus quoddam rurfus malum íllísimmifit,priuatim mae giftratus Meffeniorum percontatus, nunquid leges haberent quibus cohíberent uulgus.Pti Uatim etíam prímorescíuitatis rogauit, num manus fibi effent quibus tyrannos opprimerent, ! Ex ^) p y"^ 9t) p ue^ — as weit um Is] ae-— Wu»(m o 635 mp e 79^49—Rt££ 2. 3*4 /& oem Ln Me A wm—FS ^5 e "m p m.(^^$m LAPO FLORENTINO,INTERPRETE. 566 I Exhocaddita utrífq; audacia, magiftratus quidem populares& turbulentos homínes ad fi upz ; plícium poftulabant:illi cum multitudine concita inuadentes magiflratus interfecerunt, ex cae ; terís paulo mínus ducétís peremptis.Philippus tam fcede opere perpetrato, magis etíam Mefz l fenios ín fe ínuicem inftigabat.[nterueniens Aratus nec ipfe animi azgritudine diffimulare po» | tuít,nec filium obiurgantem afpere€ uehementer Philippü prohibuit. V idebatur autem ado lcícens Philippíamoretenerí: cum ergo tum ad eum diceret,tjs rebus íta geftís eius fibiafpect non am formofum, fed turpiffimt& omnium uideri;nihil quidem illi Philippusrefpondít,quan, 1 quam fuccenfus íra fzpíus, eo conuicíante, dentibus ínfrendi(Tet, At feníorem ueluti níhil íjs '/ uerbís commotus, ut homo cíuilis ac natura moderatus,apprehenfa dextera ex theatro egreíz : fusad IIhomantam perduxít, ímmolaturusTouíaclocum cogniturus, Eft ením ís non minus ' quám Acrocorínthus, munitus& claufus, ac fi pracfidíit collocat ín eo fit, graue& ínfenfum | propugnaculum accolis futurus. V bí uero confcendit,& facrificio inflítuto,uates ad eum exta detulit, ambabus manibus fufcipiens, Arato ac Phario Demetrio feparatim degniíTa oftendit, acpercotatus eft quídin facris perfpicerent,retinendam ne fibiarce effe,an Mefleníjs reddendam. Hic arrídens Demetríus,Si animü,inquit,uatis geris,locü dímittes:fin regís,utroq; cornu | bouem detínebis;Peloponnefum per znígma fignificare uolens, quafi fíIl(bomanta& Acto» ! corínthum cuftodiat, facilem atq; obfequentem futuram. At A ratus díu filentí tenuíttorante | autem Philippo ut féntentia fuam proferret, Permultí,dixit,ac magni,Philippe, Cretenfiátmon | tes, permultí Bocotíorum ac Phocenfiü tumuli ex terta efferuntur;item plurimi Acarnanum partím medíterranef, partim ín orís maritimis fiti, quinatura munitíffimifunt,& tamencum^? | horum dull ceperís,omnes tamen fponte imperata faciunt, Latrones ením rupes ac faxa inco / lunt;& pracipíitrs fe tutantur. R'egí aute nihil fide& beueuolentía firmíus nec munitíus efTe Regi ttibil frs | potefi:hoctibiCretícum pelagus,bac Peloponnefum aperuit, Ab hís orfus initijs cum fis, hoc siu; bcrcuoa | atatis hi te fibíimperatore praefecerunt,illiin dítionem tuam uenerunt,Loquenteadhuc Árae feni,—— to;Philippus exta reddidit uatí, ac manuillá trahens uelutab eo fibiillata uí, ac cíuítate erepta, Ethucjínquít,eandem proficifcamur uíam.Poft id tempus Aratus declinans aulam,& fe à Phí| lippifenfím cofuetudíne fubtrahens, ín Epiro rogatus ab eo utfecum unà milítaret,recufauit, p uerítus ne fibiex illiusfactisignomínia& dedecus coflaretur. Cum uero à R omanís uictus cur piter amíffa claffe in Peloponnefum fe recepiffet, agereilus eftiterum Meffenios doWis capere: quod ubí minus fucceffit,ad apertam íníuríam uerfus, eorum agrum populationibus uaftauit. Tum Aratus fe penitusab illiusamicitia& familíarítate feiunxit,. fX in eum inímícum animum cepit,ad haec conícíus eorüi quz ín nurum ab eo perpetrata effent, excruciabatur uehementer, Íed filium rem caelabat,& fibi illum cotumelía affectum afpicere tantüi dabatur,ulcifcendí uero acperfequendí iniurias facultas non erat, Maxime uero Philippus a príoríbus moribus immu tatus uidebatur, quippe qui ex míti& manfueto rege ac modefto adolefcente ín petulanté hoe minem& infolentem ryrannü euaferat, Verum hzec haud quidem natura mutatio erat,fed ín licentia improbitatis enudatío,quz ob met& incogníta diutius& obfcura manfarat, Fuiffe au tem eius cum Arato confuetudin£ ab initio uerecundiz ac tímoriadmiftam, ex íjs quae in illum poftea geffit;perfpicue declarauit:nam cum eum delere cuperet,quo uiuo non modo fe tyranz num aut regem, fed neliberü quidem hominem ducebat effe,ui palm nihil tentare aufus eft, fed Tauríonem unü ex ducibus& amicis fübornauit, quiex'occulto fe abfente aclongeremoz to,uenefício rem cóficeret.[s Arato factus familiarís,eí uenenü comparat,non acutum& uehe mens, fed eíus generís quod ínítio remiffos calores€ tenuem uentü ín uentre excítat,deinde fenfim tabe corpus inficit, Non tamen Aratum ea teslatuít,fed ubi nulli deprehenfz& maní fetze cladiremediü eft inuentü,ut communem aliquem& quotidiani morbumleniter ac filer» tio pertulit,nec prater unum ex familiaribus quifquam refcíuít, quo in cubículo prafente atqg admirante,O Cephaleon,ínquit,hac funt pramía regiae amicítíz.Síc uíta defuncto ín AegaOo, Arti mors; ubidecimum& feptímü imperatorem gefferat, inftabant Achzi ut ibí ad fepulturá daretur,» & couenientia eíus uite monuméeta fierent, Sícyonij magna fe ignomíniagffici exiftimabant, fialibi quàm ín patría eius uiri corpus humaretur.Itaq; ab Achaeis ut fibi íd permitterent impee trarunt, Sed cum uetétilege nemine intra moenía humarilíceret,& legi fuperftitío acceffiffet, mileruntín Delphos de his Pythíam fcifcítatum,à quo oragl& huiufmodi acceperunt: tI Confultas Sicyon Arato gratiffima tellus, i C3 Vitpia defüncticelebrentur funera regis, Sit quodcung uírodurum infenfumdp feretur, C PLVTARCHI Id fcelus infandum coelo terraqp maríG, ARATYS Renuncíatoigíturrefponfo,& Achzi cunctilztati funt,& Sícyonij ín prímisluctu in celebris tatem mutato,contínuoG ex Aegao cadauer uefte alba coronísp exornantes,cum pana Gc chorís ín urbem intulerunt,(epulchro deínde optarunt locum uelutí conditoris totíus urbis,celeberrímum& clari(fimü, feruatoremdp fuum magnificentiífimo funere profequuti funt, Loco quo fitus eft ufq; ad noftram memoríam Arato nomen manfit, Immolant illi nonis Iunijs, quo díe tyrannícum de ciuitate fuflu]ít dominatum, quem menfem Athenienfes ei£isspiiva; ipfa uero facra falutaría nuncupant,eíus díeí monumentum quo Aratus ín lucem editus mez moratur, Príorí facro inhonoré IouísSoterís Thyepolus prafuít, fecundo Arati filius,torque nonalbo omníno,fed diímídía parte purpureo ornatus,& à Díonyfij miniftris carmina quada ad citharam canebantur, Gyymnafiorü prínceps fubíequentibus puerís& adolefcentibus unà pompam agebat, Poft eos fenatus coronatus fequebatur:reliquorum cíuiüi turba proarbitrio aderat. Quarum rerum hodie quoq ueftígía(uadam expíatiferuant,honorum uero& uetu: flate€ mutatione rerum plurímíi interierunt, Aratus igitur fenior íta uixifTe, atq; huiufmodi praeditus ingenio fuifTe traditur, Filium autem eíus Philippus homo flagitíofus& perditus, ad hacnatura crudelis€ contumeliofus,medicamentis no quide letalibus, fed js quae menti offi ciunt,ín ínfaniam uerfum, cladem eius& perníciem appetens,ad horrenda ac nefanda facíno: ra inipulit,ut morsillí etfiiuueníac florentí malorum remedium& falutem afferre uideretur, Attamen Philippus huius impietatis hofpitali loui ac fodalítío poenas perfoluít. V ictus enim in bello à R.omanís,fub eorum ditíonem uenire coactus efl,& tumalio imperio fpolíatus,tum omnibus prater quíncy amíffis nauibus, mílle infuper talenta conuenít flipendium pendere, Adhacobfidem dedít,& uix eí mifericordía hofti Macedonia cum fuis ftipendiarijs permi(fa eft.Cum in necandis optímís quotídie& coiuncii(Timis uírís occupatus effet, horrore atq; odio fuíregnum uniueríum compleuit. Vnum tantummodo in tantís calamítatibus leuamen De: metríum nactus eximía uirtute filíum,eum ob honorem fibià R'omanís habirum,inuidía& fu fpicíone uíta priuauit, Perfem ueroalíum filium non legitímáü fed fuppofititíum fuifTe ferunt, ex Gnathanio Medíca quadá muliere genitü. Hiceft de quo Aemilius Paulus triumphauit, Itag; Antígonici regní fublatis haeredibus, eius omne genus interíjt, Aratiauté genus Sícyo: ne& Pellenz uíg noftram perueniíttetatem. .GALBAE VITA IN'CERTO INTERPRETE, JSPHICRATE sS Atheníienfisidcirco exiflímabat flipendiaríum militem |« diuítíarum& uoluptatum ftudíofum effe oportere, quod dum harum 4 gratía largius cupít acquirere, fe perículis audetíus comíttat, Suntautem ] permulti qui milít& officium effe putent, ut uelutí corpus fanum,diuerfo -| fuodp motu nunquam,fed imperatoris arbítrío moueatur.Itaque Paulum B| Aemilium feruntexercituí, quem loquacitati folum& elegantiz ftuden: xr2e*2*, temín Macedohiíaaccepi(let,edixi(feut manum alacrem& gladiü quiíq; acutum haberet, cetera fibí curzfiore. At Plato quí uidebat nihil neq; ducem neg; principébo num effecturü, ubi exercítus minus fe remperantem obedientemd praflaret,putabatd obe diendí uirtutt que atqj imperandi,naturz effe generofa educatíonisqp philofophicae, prafer tím qua iram& uehementíam manfuetudine humanitated non ínconcinne temperaret. Àc «cum catera calamitates multae tum ea quz Romanis poft INeronís obítum accidit,teftimonío efi,nihil effe inimperio formidabílíus poteftate milítari, quz índoctis utítur abíurdisqp cofilijs, Itag; Demades Alexandromortuo,fimilem effe dícebat Macedonum exercítum excaecato Cy copi;quippe qui illum íntueretur multís mouerí motibus perturbatís& prauís,A c Romano rum imperíum fi Demadesínfpexiffet,ij(dem affici agitaritg malís comperíffet, quibus Títanas ferunt:in multas nempe partes dífcerptum,& undi ínfeipfum incurrens, nótam ex eorum dominandi cupiditate qui imperatores appellarentur, quàm diuítiarum ftudio& luxuría mí: litum, quí ímperatores ínuicem ueluticlauos extruderent. Atqui Dionyfius Pherzum, cum menfes decem regnaffet in Theffalía, ac mox interimeretur, tragicum tyrannum appellabat, celerem fcilicet mutabilítatem cauillatustat Caefarum focus palatíum ipfum breuiore tempore quatuor imperatores fufcepit,cum alium inducerent tanquá per fcenam,alíum educerent.Sed erat m Gumsaz exte axe dr da us umb sid^ dans ct 5 du— aut h^ ub ibo ums 5 um 5 wllilommd au uico Mn. uum ai ui ib da à una o CUM dan um um o— dil— cuo ano— auc --m g^—CUM9— wu Em, yuae gU) 4X 4 A5 e» pee»D ond INCERTO INTERPRETE,$68 & erathaecuna confolatío opprefTis, quod nó opus habebant alía anímaduerfione in autores,fed riz eos à feipfisintuebantur occidí:& illum certe prímü& omni iuftiflime, quí ínefcauit mílítem, docuitip tantü effe fperandü in Caefaris mutatione, quantü ipfe promifit, rem pulcherrimam c(llama Nerone defectionem, mercede ínterpofita,in proditíonem calumnia uertens,IN ymphí 0s dius enim Sabinius,quí(ut di&ü efl) cum T igellino aulae przerat,ubí Neronem cepit omnino JS, defperatio,nec erat dubíü fuga in Aegyptum conceffurà, exercitui perfuafít tanquam abfente [? íam INeroneatq; fuga dedito, ut ímperatorem Galbam falutarent,& largítionem uirítím eft es pollicitus aulicis& militibus quí ita falutaffent, nummüm feptíes mille quingentos, hís uero ue quíextra militarent,mille ducentos quínquaginta,quantá colligere nó poterat nifi multo plu dà ribus omnes mortalesoneraret malís, quàm Nero confueuiffet, Hoc ením perdidit contínuó nd Neronem,& pauló poft Galbam, Nam alterü ut accepturi prodiderunt, alterá non accipiena io tesoccíderunt;mox illum quzretes quí tantüí promiferat,defertorem prodítoremG occupant: vd feipfos etiam dum fperatis potíri uolunt,confurfientes, Sigillatim igitur qua g^fla funtdiligen di ter exponere,íufta híftoríz fit.Sed quaecunq; dígna notatu Caefarum fequundis aduerfisQj res id busacciderunt, necà me quoq pratereunda funt, Gialba Sulpítius quod príuatus omnium di ff tíffimus tranfiuitíaà Caefarum familía,omnes cofentiunt,.Is quanquam ampliffima Seruiorum id domoplurimum zfftímatíonis haberet, plus tamen Catuli cognatíone fibi fumebat, uiri quí cae T. terosfua tempeflatis homínes uirtute& gloría anteibat, quanquá ille quide alios fe plusboffe m non íníque ferebat, Erat etíà Liuiz uxorí Caefaris Gialba genere coniunctus.Itag; opera Liuiae m ex palatio proceflit conful, Ad haec fertur exercítuiin Germanía cum laude prafuifTe,Libyzecg e]$ proconful fuit ínter paucos laudatus, At uilitas uictus& fumptuum parfimonía ac frugalitas fa fuitin caufa,ut potitus imperio auarior haberetur:quam quidem uanam de fe opinionem mo io deftíatemperantiafp pepererat, Accepítautem à Nerone Hifpania prouincia,cum ís nondum e edoctus effet metuere magnos ciues in dignitate coftítutos, Gialbze uero,quí uideretur natura fu mítís,fenectus ipfa fidem religionis fecit. Cum'ením publicanis fceleftis hominibus qui prouín b cias crudeliter& inhumaniter uexabant,cóflítutus curator effet, quod folá tum potuit,fic pros f uinciarum calamitate acerbe tulit, quafi comunis iniuría effet:unde magno folatío damnatis ue y B nundatísi fuit, Poémata quide quz in Nerone xdebantur,& multis in locis circunferebantur canebanturip, minime impediebat, ned xdilibus indignabatur,unde plus eti diligebat ab ho minibus; erat ením illi familiaris, annumíam octauum militare ímperiü tenens,quo tempore luníus V index Gaallíz praetor ínfurrexítín Neronem. Q uareanse defectionem ad eum literze à Vindice mif dicuntur, quibus neg; credidiffe, neq; eas díuulgaffe,neq; detuliffe fertur,cum reliqui prouincíales epiftolas ad fe míffas tranfmitterent ad Neronem,& quantü in ipfis fuit, id negocium íinterciperent:cuíus ad poftremü partícipes facti, tam futjpforum, quam illius proz bam,eum hortansadaccipiendum ímperium,acfeipfum Gallis corpori ualido caput quzrentií praberet, qui millía uirorum armatorü centü haberertt,& alía plura armare peffent,rem pros pofuit amícís,quorumaltj putabant expectandum effe, obferuandumdj dum motum atq; im petumalíquem ad res nouas R oma afferret, Títusautem Iunius claffiaríorü dux, Quid ó Gal «ba,inquít,confultatís? Quarere enim num ín fide Neronimaneamus, íam manentíum eft, Igitur uelutinimicus Nero fit, nuncaut prodendaV indicis ámicítía non eft,autís eft continuó accufandus, bellotp ínuadendus, quod te Romanorum príncipem mauult, qudm Neronem tyrannum, Hinc prafcripto die, etiam per prouincías edícta dimíit Galba,autor fingulis uníz ueríist confpirandi futurus:cuíus reírumor atque fama ubi emerfit, collecta hominum mula titudo eftad res nouas nó impigra, Nondum igitur plane tribunal attigerat, cum eftab omní» bus Galba una uoce imperator falutatus.[s uero haud contínuó eam appellationem admiífit: y j| Íedubi Neronem accufaffet,& íllos quos peremerat uiros clariffimos defleuiffet, pollicítus eft fepatrieprofpecturum,neque Cafarem neq; imperatorem,fed ducem fenatus populí& Ro mani profeffus fefe, CU uod autem recte Vindex& confulte Galbam ad imperium reuocarit, etiam Neronis obítu declarauít, Símulans enim cotemnere fe Gialbam,ac nihili ducere res Gal lorum,ubide defe&tione audíuit(lauabat enim tum ac prandebar) euertít meníam.Cumá fes [o o SEP [t Q NS * O em"* 1 natus Gialbam hoftem iudicaffet, iocari& efferrí apud amícos uolens, Non malum,ínquiít,fí^ » bipecunijs egentí augurium incidiffe, Et res quidem Gallorum cum ín feruitutem redigans ; tur, preda fore: Galba uero facultates, quoníam hoftís iam declaratus effet, uenderg opors tete, Ac iubebat quidem bona Galba uendi, Qua cum Galba audiffet, ea omnía uendens ditores fefe fuiffe declarabant.Sed V index ubipoft declaratá palàm à fe bellum fcripfit ad Gal PLVTARCHI GALBA C qua Nero fiabebat ín Hifpanía,multos repetítad emendü alacriotes, Cum uero plures àNerone deficerent,ac fe Gialbze omnes officiofe afcífceret,folus Clodius IVlaurus ín Libya,& Vir gínius Rufus, quíín Gallía Giermanícum ducebat exercitum, per fee agebant,non ídem infli tutum habentes, At Clodíus quonia rebus rapiendis fluduerat,ac uírorü cadibus,haud obfcu rum erat hunc propter crudelítate& auiditatem errabundum, neq; imperiü poffe continere, ned dimittere, V írgínius autem quílegionibus potentiffimis praerat,d quibus perfzpe impee rator appellabatur, colebatur, neg; accepturum fe dicebat imperium, neg; commiffurü ut alij daretur,quí mínusa fenatu electus foret.Hizc nó parum Galbam príncipio turbabant:fed ubí Virginij V indicís& exercitus,qui uiquodammodo ipfos duces,ueluti aurígas qui frenis domi naríno poffunt,magnáad pugnáexcitarant,fimul coflixerunt;acV índice feipfum interíméte, & uiginti millibus Gallorum czfis, rumor effet omnes cupere ob eíu(modi uíctoríam ut V íroi níus ímperíum fufcíperet;aut rurfus ad Neronem conuertantur,tunc demum Galba omnino metuensV írg(nio fcripfit,rogans ut comuníter pro tuendo Romanis imperío& pro libertate agat. Acrurfus cum amicis in Coloníam Hifpani urbem fecedens, magis circa poenítentíam rerum factarum,& defiderio ocíj confuetí, quàm circa ullas res neceffarías tempus terebat.[am aílas erat,cum paulo ante crepufculü uenit RomaSicelus,uir intra feptimü diem libertate do» naius;quiaudiens Cialbam quíefcere folum,cófeftím ad eius cubículü pergit, quod repugnan tibusubicularíjs uipatefactum ingreflus nuncíauít,ut etíam uiuo adhuc INerone,fed latente; exercitus prímum, deínde populus& fenatus imperatore Gialbam appellarít, Pauló auté poft nuaciatum effe illum obíjffe mortem, fed nullo modo quíde credidiíTe fe aiebat, donec íngtef: fus mortuum iacentemqQ INeronem uidiíTet,atqp ita tandem abíj(Te,Hocnuncíü Galbam extu lít,ad cuíus foreshomínü multitudo magnam ín ipfo fiduciam habens confluebat, etfi celerítas adimebat fide,Sed bíduo quogj T'itus cum alíjs multis ab exercítu uenít,qua fenatus cenfuiffet figillatim exponens. Fic ígitur in ordínem honeflü prouectus eft:liberto uero tum anulos aureos dedit,& Martíanus V icellus íam uocatus prímas ínter libertos habebat.At Romx Nym phidiusSabinus no fenfim atqj paulatím, fed fummatim fimul omnía per rerum turbationem fibiuindicabat,ínquiens Galbam fenem effe, acuix fatis Romam leciíca propter fenium uehí poffe,Eratenim annostres& 1 x x natus, Quiueroibieratexercitus,cü diu antea beneuolo anímo ineum fuerat,tum hoctempore cum ab uno folo füftentaretur,illum propter largítíoz nis magnítudine benefaGorem exiftimabat, Galbam auté debitore, Continuó igitur Tigellino college gladium ut poneretímperauít,faciebatá couiuía, quibus uiros confulares accipiebat, atque preetoríanos,addens etiam nomen Gralbz: ipfis ínuítationibus, Multos ínftruxit qui díce rent,mittendü effe ad Cralbam quíab eo peterent, ut perpetuo prfecto Nymphidio efTe fine collegaliceret.Cum autem fenatus ín eius bonorem multa taceret,appellans benefactorem,& affidue currens ad eius fores,omnibus illum fententíjs praefTe uellet confirmaretip,multo red ditus eft audacíor, adeo ut breui tempore illis à quibus colebatur non folum foret inuidiofus, fed etiam formjdabilis. CumG miniftri publici confulibus deligerentur,qui decreta& diplos mata quz uocant obíignata imperatori portarent(quz proceres urbis cum animaduertunt, fummauehículorum cotentíone tabellaríos preuertere confueuerunt)non medíocriter IN ym phidius eft turbatus,quod& fignum;& miniftros non ab ipfo acceptos, mififfent,Q uin fertur, deconfulíbus confultaffe, Deínde cum illi fefe expurgaffent, ac precibus inflitiffent, remit iram.Giratíficatus autem populo,nequaquam obfíítit fi quis ex Neronis familiaribus exturbaz retur fuftibusty cederetur obuíus, QuareSpiculum gladiatorem flatuis INeronís(dum trabez retur) fübiectum ín foro necarunt,& Aponium quendam ex delatoribus reuolutü fuperactis elauftrís faxo oneratis opprefferunt. Alios etiam permultos dí(cerpferunt,& quofda fane quí nihíl per iniuríam perpetrarant. Itagy IVlaurífcus quiuír optímus& erat& uidebatur, dixit ad fenatum, fe metuere ne breuí Nerone defiderarent, Adeó uero Nymphidíus magna fpe fuit, utnon fit uerítus Caíj Ccfarísillius filius appellari, qui poft Tiberi imperauit.Noueratenim Caius,ut uídetur,rgatrem illius cum effetadolefcens,e liberto Caefaris natá:fuit ením illa afpes cumínime íníucundo,& nouit illam quide ín tabernis medicínaríjs mercede nó fatis honefta, Atfuíteius mulieris cum Cafare congreffus(ut uidetur)pofterior Nymphídij natali, Erat aus tem fufpicío, natum effe ex Martiano gladíatorebuncením propter gloriam ipfius INymphis dia amabat. Magis ením uifus eft ob fimilitudinem formz illius efle, V erum£affus fe INymphíz día matre natum, Neronís ínterítum fibi foli afcribebat. HIuíus autem ínterítus cum nó fatís ea premia efTe duceret, quod& honoribus frueretur& pecunijs,quod& dormíret cum Neronis Sporo, €oc^« tyQ"£m e *--— A59— 0(q— t | E wu LEEM—— ed. E -— Ex"Ga mm 4— De$ Q"UERS bebe QV 0 X Rub— Mh. dunk Mel^3 "» "ws(Nm CA Wa TC X. INCER'T.O I NOTOBORIPRET E, 568 & Sporo,quemab ípfo rogo dum cadauer adhuc cremaretur, contínuó accerfitüloco nupta ha« beret,Pompeiumd appellaret,fed ad fucce(Tionem imperij nítebatur, Etalía ipfe Roma clám peramícos moliebatur,per mulieres quafda, uirostp fenatores, quí ei occulte adiutores erant. Vnum uero ex amícis Gellíanum ín lberíam mifit, quz agebantur confideraturü, At Galbae poft Neronisobitum erant fequunda omnia, prztercj quod V írginíus R ufus dubíus adhuc, folicitum illum reddebat, ne,quonía exercit cui preerat,magnü bellicofiffumumd,uicto Vín díce addidiffet, cepiffetty magná partem Romani imperii, uniuerfam fcilicet Giallíam,qua re2 bellando fluctuabat,ad imperium fe inuítantíbus obtemperaret.Nullius enim quàm V irginij necj nomen maíuseratnecy prxclaríus,;perínde atcg maxímo is momento;& Romanos fimul molefta tyranníde,& bellis Czallos liberaffet, Atílle tunc áfdem quíbus ínitio cogitatibus ínfiz flens,electioné imperatorís fenatui referuabat. V erá declarato íam obítu INeronis,tunc multí rurfus addebàátur V irgínio,€ quídam ex rjstribunís qui erant in tabernaculo, diftrí&to enfe eí inftabant,ut uel imperíü uel ferrum admítteret, Sed pofteaquá Fabius Valens opi uni praxerat legioní,íürauerat prímus in Cralbam,& líterz ex R.oma allatz funt quibus de rebus fenatus de creuiffet, difficulter licet& uix, tande militíbus perfuafit,ut Gialbam imperatore appellarent. Etquem ís fuccefforem mííerat Flaccum Ordeonium admífit,illigy legionem tradens, ípfe Cjal bx deínde adueníenti profectus eft obuiam, fimul& reuertens, neq; iram neq; honoré manife fieaffecutus, Et alteríus quídem rei Talba caufa futt, quoniam uirum illum uerebatur:alteríus uero amíci Gialbze, praefertím lunius T'ítus,quí cum V írgínío inuideret, putabat arcendü efTe, ignarus bono Virgini] genio adiutore fe fuccedere,quí uirum illum a bellís& malis quacungg duces alíos occupabant, ín fecuram uitam& fenectutem pacis& quietís plenam, fübduceret. AtGalbam fenatus oratores círca Narbonem urbem Gallicam offendentes,lzti falutarunt,ro garuntqp ut fe quamprimum defiderantí populooftenderet. Hic uero prater colloquía& con greffus, quibus humane& popularíter utebatur, tum inter conuíuía cum multus apparatus & cultus magnus adeflet, quem ex rebus Neronís ad ipfum ante miferat Nymphidíus,nullo tamen illorum, fed fuis utens,íngenti uír anímo,& minime ineptus uidebatur. V erü flatím ge nerofahac,faftustp uacua,& cíuilía,ad popularem captandam gratíam pertinere[uníus decla B rans,tumoremQ effe ingentem, quifeipíum modo demiítteret,perfuafit ut Neronis pecunijs uteretur,& in conuíuijs ne parceretregijs fumptibus. Itàcg fenex paulatim anímumfuum lue nio fübmifit, Erat aute luniusargento uel maxíme etíam in qualibet re leuiffima addíctus,tum adulteríjs obnoxius.Cum adhucením effet iuuenis,milítarettg(jjb Caluifio Sabino primà mi litíam,uxorem ducís luxuriofam foeminam noctu traduxit in caftra,ueftlem indutá militarem, eamóQ inter principía,quz uocant, conftuprauit, Ob quam rem eum C, Caffar ín uíncula cóie ci:quo mortuo,[unius(equunda fortuna ufus, uinculis eft folutus, Et cum apud Claudíü Cz farem coenaret,argenteum poculum clám fuftulit, C uod Czrfar cum audí(Tet,rurfus poftrídie adcoenam homine ínuítauít;qui cum uenifTet, iuffít míniflrros,nullum illi argentei poculi, fed fictilia omnia afferrent,atcp apponerentr, Hoc igítur Gzfarí propter comicam goderationem uifum eft nó íra,fed rifu dignü.Sed quz ís, Galbam obfequenté fibí habens& opibus plurima pollens,egit,tragicarü arumnarü mileríarumi magnarü alijs caufam,alíjs prztextü praebuee «unt, Nymphídíus enim cum primum Gellianus, quent míferat Galbae, uelut fpeculatorem, ad fe reuertifferjaudiens& aula& fatellítum effe Corneliuth Laconem przfe&ü declaratum, fed rem uniuerfam effe fub[unij poteftate, fibi autem nunquam licere iuxta Galbam ftare;aut feorfim accedere,ut quem omnes fint obferuaturi,turbatus eft,cogregatístip ducibus, Gralbam ipfum fenem effe probum quídem dicebat& moderat&, uerum qui mínime fuis confílijs utee retut;ab lunío& Laconeres non bene adminiflrarí.Príus igitur quàm affequuti acciperent) quod robur T'gellínus habebat, míttí oportere ab exercítu oratores ad íimperatoré putabant, quí docerent, fi ex amicís hos folos duos amouerit, iucundíorem fe omnibus defideratioremág "futurum.Sedubi hac nóperfuafit, abíardumá& miníme coueniens uideretur, duce fenem, perinde ac praeífe nuper didíciíIet, quibusamicís tttiaut non uti oportest, docere uellet;alía rem agereffus uía,ad Cialbam fcripfit, terrorem ínijciens,nunc effe ín urbe fubdola multa,& excitata, nunc Clodiü Marcum ín Líbya uecturam reí frumentarize detinere,rurfusqp mouerí legiones Germanicas,& de copijs Syríze& ludzz fimilia diri. Quibus cum Galba neq; ad» modum attétus effet, nec crederet, decreuit prior rem aggredí:etfi Clodius Celfus Antíochenz fis, uir tum prudens, tum ei beneuolus ac fidus, hínc dehortaretur, ne unam quidem familam efle Roma dicens,qua INymphidíum Cafarem falutaret, Derídebant autem multi Cralbam, PLVTARCHI GALBA C tum MithridatesPonticusin caluítium eius rugofitatemá cauillans,nunc;ait quendam uideri Romanis effe,confpectum autem tum ubi Carfar falutabitur, uifum íri derídiculum omnibus, Decretum e(t igitur, ut circa medíam noctem INymphidi& agentes ín medíam multitudínem, declarent imperatore; Prímus autem ex tribunis Antoníus Honoratus ad uefperam collectis quibuspraerat mílítibus,non infulfe accufauit tum ipfum INymphidium, tum alíos quibreui tempore totíes fententíà mutarent,nulla confideratione,nulla ele&tione meliorü,(ed damone quodam agítati,à quo ipfi ex proditione in prodítionem impellerentur:ac príorí quidem recte obtendi Neronís crímina,nunc uero quod Gialbam prodant,quam necem matris accufent,íu gulatíonem ue uxorís,quam Thymelem uereantur, ímperatorís ue tragocdíam: Sed nec Nez ronem quídem ob hac deferere paffi fuiffemus, nifi Nymphidius nos perfuafiffet,defertos ab illo nos príusin Aegyptum fugitle, Vtrum igitur Neroni Galbam facrificabimus, 8 Nymphi díanatumlegentes, Cafarem Liuiz filium,necemus,quemadmodü Agrippina natum neca» uimus: An hujc potíus eorum qua perpetratsit poenam inferentes,oftendamus nos ipfos tum Neronis ultores,tum bonos Galbz fidosá cuftodes: Hc tribuno militü dícenti,omnes fefe milites addiderunt, atgy alíos adeuntes, ut infiflerentín fideerga imperatorem rogabant,plurescp ín eam fententía traduxerunt, Sublato autem clamore, Nymphidius fiue quod crederet (ut quidam putant) à militibus fe íam uocari, fiue feflinaret anticipare rem adhuc ambiguam, proccílit fub multa luce,oratíone quandam fecum ferens fcriptam ín libro, quam d Cingonio Varrone compofítá meditatus erat haberead milítes.Sed cum uídifTet portas caftrorü claufas, & ín murís multosarmatos,tímuít accedesi rogauit quid uellet,& cuius íuffu ín armís effent: redditatp ab omnibus una uoce, Gialbam decernere imperatorem,ille quoq; concurrens fecun do clamorelaudauit,id& ut qui fequebantur facerent,iuffit. Et quum íj quí ad portas erant fi» nerent eum cum paucis íngredi, lancea feritur, quam quídam ante ípfum excepít Ícuto Septimíus:cum(£palíj diftrí is enfibus impetít facerent, fugiens fugatustp in caía milítis iugulatur, eiustp cadauer trahentes in medíum, cancellis círcunfeptum, fpectaculo uolentibus interdiu prabuerunt.Sed cum ita Nymphidum interemptü GalbaaudiíIer,& qui cum eo coníurarant iufTiffet interfici, inimiciomnes continuó perierunt.[n quibus etiam Cingonius fuítís quí orae D tionem fcripferat, X Mithridates Ponticus, V ífuseft nó legitime, tametfiiufte,neq; populariter peremíffe,ante iudíciti,uiros minime'obfcuros.Alíam enim imperij formà acceperant omnes, deceptí,quemadmodá fit, hís qua ínitio dícebantur. Ad haec eos maiore moleftía affecit, quod uir confularís fidus&j Neroni mori iuffus effet Petronius Terpulianus.Maronem ením in Li bya per Trebonium,& Fronte in Germania per Valentem interimens,eo pratextu eft ufus, quod eos cum in armís militaribus fuiffent, metuiffet, Terpulianum uero& fenem& nudum & inermemaudiuiTet certe,nec repuli(fet,fimoderationem quam pra fe ferebat, opere fuiffet obferuaturus.Hac ígítur huiufmodi uituperationibus fuere obnoxía.Sed ubí accedés abeffet ab urbe circiter quinq; ac uiginti fladia, incidit ín petulantes& tumultuaríos quo(dà remiges, quí uías przoacuparant,& undícy erantcírcunfuft,Hi aute erant quos círciter unam legionem collectos inter milites retulerat Nero. Et tunc prafente ímperatore,nec ut confirmarentur mili tia,necut luflrarentur, nec utaudirentur,aderant,fed cum clamore tumultuabantur,fignale: gionilocumQ petentes,Illo aute cun&ante,& ut iterum dicerent iubente,tum hí negatíonem eam uideridilationem ínquientessturbabantur,& nec clamorí parcentes quídem eum feque: bantur, Cumá alíquí gladios diftrinxiffenr,iuffit Galba equitatum in eos irruere:ítacy illorum fubflitít nemo,fedalij continuó auerfi, alij fugientes perierunt,neq; bonum nec fauftü hí Gal bac aufpicium faciétes,cum per multam cadem tot&p cadauera ín urbem ingrederetur. A c qui eumantea contempferat ut íínfirmum fenemá, tuncut horribilem omnibus& formidabilem metuebat.Cumá uelletoftendere magnam mutatíoné círca immenfas largitíones fumptusq Sordesiiotat.. Neronis,ipfe haud fatis decorem obferuauit, Cum enim Canustíbía caneret ínter coenandum Vid Suctot..(Canusautem hícanteailli audítu pergratus erat)ubitibícinem laudaffet,effet& ipfo delecta tus, íiuffit afferri fibiarculam,unde aureos quofdam acceptos Cano ín manus dedit,dícens,ex príuatis,non ex publicis pecuníjs fe donare, Quas uerolargítíones[Nero dederat fcenicís pala firicísQp,eas uehemétius repeti prater decimam partem cum íuffiffet,deinde parum colligens (nam quíacceperanteas largitiones plurimi confumpferant,homines ín diem uiuentes,ac uí» ctu fatyrici)eos quiab saut emerant quippía autacceperant, requirebat,& ab ípfis exigebat, Cum; res modum non haberet,fed longíus tenderet procederet&p ín multos, Galba quidem infamiam,at luníusinuídíam fibíatque odium comparauít, ut quialíjs omnibus auarum du: cem A cem enin Gal exr luni Elít age gh gnt ban ted nih pid tun efti mo tío, tat: tou íufi gin ber no aff nei de cer B mí ipf ob he del co di ad Coi fp: foi pe 'rí IS, lis INCERTO INTERPRETE. 569 a cem fordidum&p praflaret, ipfe uero prodíge utens,€ caperet&Cuenderet omnía. Fefiodus enim& incipiente& finíente cado expleri dicit oportere:fed luníus ínfirmü uidens atqj fenem Galbam,fortuna implebatur,tanquá ea eodem momento oríente€ occídente, Senex autem ex mala lunij adminiflratione initio patiebatur íniuriam: praterea qua ípfe recte confultaffet, lunius impediebar, quale fuit Neroníanorü fupplicíum.Improbos ením occídít,in quibus fuit Elius,& Polycletus,& Petínius,& Patrobíus, Populus uero plaudebat,& dumhiper forum agerentur, clamabat& pulchra illam eíIe& píam pompam, ac deos hominesdp expofcere ma gifirum padagoguméy cyrannidis Tígellinum, Tígellinus aut& homo fcilicetgenerofus,mae gnis pignoribus corruperat luníum, l'erpulianus uero cum nec prodidiffet, neqy odí(Tet Gial« bam, unfj odío,nulla alía re perpetrata, morte luít Tigellinus uero quí Neronem fecerat mor tedignum,& eundem talem deferuerat prodíderat&p,adhuc fupereratmagnü documentum, nihil effe apud[uníum ínfe&um, neq; dantibusnon fperandum.NNullíus ením fpectaculi cue piditate Romanus populus magis tenebatur,quám utuideret T'igellinum iudicio círcumuene tum.Et cum nunquam ceffaret,neqy ín theatris, neqy in ftadíjs, petere Tigellínum, íncrepatus efi imperatoris edicto,refpondentis, Non multum temporis uícturü etiamTigellinum,tabido morbo confumptum:illos uero deprecantis ne exacerbarent,neq; facerent tycannída ex itaple tio. luaíus uero& Tiígellinus uidentes ínterím plebís offenfam,híc quidem pro falute recupes rata, dijs fplendido epulo facrificauit:ille uero poft ccenarn ab imperatore furgens coram eo fal t2uít,filiam ducens uidud:cuí Tigellinus propinauit ducenta quínquaginta millia nummüm, iufliti; mulierem quz pellicibus przerat, monile collo detraéium, quod centum& quinquas ginta millium effe dicebatur,eiaptare.Hincfactum eft,ut etíam moderate gefta calumníam ha berent, quemadmodü res aduerfus Gallos, quí V indici auxilium tulerunt. V idebantur enim non imperatorís humanitate, fedab lunio ementes,remiffionem tributorü,& Rempublicam affequuti.Ob haecigitur multitudo erat aduerfus ímperator irata. Mílítes uero cum largitio» nem non acciperent,príimum fperabant,íinon quantum promíflum erat, at quantum Nero dederat hunc foluturum effe.Sed fruftra, Galba enim ubíaudiuit quid illi(ibi uitio darent,uoe cem emifit magno dignam imperatore,quippe qui diceret, morem effe fibídeligere,nó emere £ nílites, V bi hoc illiaudiffent, grauí in eum odio i mmanítp funt accenfi, V idebatur enim non ipfefoluseos príuare;fed lege ferre, ac docere pofteros infperatores, V er& adhuc Ropize erat ebícutus motus& reuerentía fímul quzdam erga prfente Gialbam,tumultum ad res nouas hebetabat,retardabatqp,& quod nullum manífeftum mutationis principia uidebatur,id ínclu debatquodammodo eorum maleuoleritíam.Sed hi qui príus fub Virginio,tuncuero fub Flac coinGermanía erant, ob eam pugná quam pugnarant aduerfus V indícem, magnis fe rebus dignabantur:ítacg níhil affequutí, nullam príncipum confolationem, nuliam exbortauonem admittebanriipfum autem Flaccum;quoníameffet propter uehementiffiimü doloreai pedum corpore imbecíllo, rerum ímperitus, habebantomnino pro nihilo, Et cum effet quandocg fpeciaculum, ac tribuni miltum turmarumá ductorespro Romanorü confuetjjdine bonam fortunam imperatorí Galba precarentur, multitudo primum tumultuabat,deínde precari íifis perfenerantibus contrd clamabat,Sidignus. Huiufmodi quoc alía cum ab tjs legionibus quís lys przeerat Tiígellinus,per contumelíam fzpe dicererituislitera: ad Cralbam dprocuratoribus mittebantur, Híc autem perterritus, quod non modo ob fenftim, uerumetía quía careret filijs contemptui foret, confultabat fibi adoptare adolefcentem alíquem ex illu(iribus,eumtp declaz rare imperij fuccefforem, Eratautem Marcus Otho genere quidem minime obícurus, fed deli tíjs& ftudio uoluptatum continuo ex pueris Romanorüi omnium maxime deditus, Vtením Alexandrum Homerus Helenz comatz uírum,cum níhil haberet ad gloríam alíud quo íllum decoraret,ab uxore nominauit fiepe:ficerat Otho famofus Romx ob nuptías Poppeia:quam cum efTecCrifpini coniunx amauit INero,uerum fuam uxorem uerítus ac matrem metuens, lübornauit Othonem qui Poppeiam tentaret, V tebatur enim Othone& amico Nero& con tubernali,propter prodígalitatem& luxuriam,& cumille ín eius petfapetgnuiítatem atq; aua vitam cauillaretur,gaudebat, Ferturdp cum aliquando uteretur Nero preciofiffimo ungueto, & Othonem eoperfufiffet, illum quoq; poftridie Neroni conuíuío accepto,(imul undig are Benteas aureas fiftulas repente propofuiíTe, quae tmm aquam unguentum effunderent atcp diluerent. Ac Poppeiam cum ille Neronícorrupiffet, illius fpecie ingreffus,perfuadendo effecit,utea uirum dimitteret.Eam cum nuptam apud fe haberet, xgre ferebat commune eífe Neroni,& cócedere indignabatur:quam remnon inique tuli(IePoppeiam ferunt,Etenim exe :, Aa vide Suetonii inOthone) PLVTARCHI C dufiffe Nerone dicit abfente Othone nozare uidebatur, fucceíTore confultaret, nere,& noeum fibíadoprandü quarere nem non folueret: mínía;Gaallos uero quigeffiffent aduerfus fe bellum fficí, V indici foli Galb publicis expíationibus uenerandá effe, perinde at ratus.Cum huiuímodifermonces aperte íam ín ca quas Kalendas lanuatias uocát, íam imminebat, per ímperatoré iurare mos erat turGp:fed cum íura(Tent iufiura tulítad pretorianos Flaccus,metu in hunc fermone prorupit, Quíd p nunc efl obferuamus,tan non addíderant, fu & fimulacrum Gialbze,dimíttamus. Cor,qui quá patre fit eo natus collega,tum ipfe,quamaliquípaupertate uitio dant, e isGp oftedit, A gite per huíus electione ofiédamus cü pottores,qui imperatore elígamus. fignífer unus clàm egredíés rem V GALBA , fine quod uolupratis fatietati uaríetate cuperet mederi, fiue, ut putant,quod Cafaris nuptias grauiter ferret,cum ínterea proflituere ipfus fefe propter libidine non ceflaret,Itacy pará defuit quín periret Otho,fuítáp mírü,quod qui& uxorem occí derat& fororem ob Poppeíx coniugiü, Othoni pepercerít, Seneca beneuolo utebat: is fuafi Neroni utLufitanorü dux ad oceanum Otho mítteretur. Et cum fcíret datum imperium effe pratextum exili,neg; grauem fefe,neq; moleftü fubditis praftitit.Cum uero Galba defeciffet, ipfe primus acce(fitex ducibus,& quantü argenti auríGp habebat ín poculís ac menfis,fecum afferens,argetarío utin nummos uérteret dedit; atcp eos famulis numerauít, qui míniflrare ím peratori confueuerantcirca uícium, Cumá in alíjs i fidus effet, fpecímen dedit,nemine inf: riorem rerum peritía efle fe, Cum iter multos dies unà faceret,comuni ítinere cofuetudinec ium colloquuuonibus& muneribusluniü fibi conciliauít,& ex omnibus maxime fe ei fübmir tens effecit, ut am prorfus haberet fecundü poft illum poteftatís locum, Hac aut re fine inui perior,quod ubíg; adiumento effecindigentibus,& quídem gratís,quícp fe praflaret mnibus& humanü,ac plurímá uiris militaribus opem ferret,multos; promoueret in exercitu duces,partim petens ab imperatore,partím Iuníü atq; libertos V icellà& A fiaticum rogans.Nam hi erantaulícorü potentiffimi,& quoties Gialbam epulo acciperet,cohortem fem per qua ad cuftodiam aderat corrumpebat,aureos fingulos donando, Quibus rebus ipfum ho quod eo fludio& populari gratia ín milites uteretur, Cum ígítur Cialba de Othonem índícauitlunius:at ne íd quidem gratis, fed ea conditione, ut Othocum fuifTet adoptatus d Gialba, fucceflord imperi) declaratus, filia fuam uxore duceret, Eratenim minime obfcurü,(emper confuefle Galbam bonum publícü príuato fuo antepo: ;quo efTet maxime deleciatus, fed qui R omanís foret utiliffimus, V idetur auté círca proprías tantü pecunias Othonem bzredé non inflituiffe,quo» níam& intemperanté noflet,& fumptuofum adolefcentem,&retp immerfum alieno, ad quin quagiíes decies centena millia, V nde lunío audito,c differebat.Sed ubí eum declaraflet confule, fucceffore adoptaturus. um filentío atcj manfuete quod ínflítuerat luníumi collegam, exiflimabatur anní principio Erat&p militibus periucundü, Othoné magis quámalíum quenquam D appellatü iri, V erum deprehendit eum cuncianté adhuc atqj confultante de effríngedis rebus Giermapicis, Nam cóomuníter omnes quí erant inexercítu,Gialbam oderunt,quoniá largítíos príuatím uero Virgínit R ufum illiobíjciebant, quierat deiectus cum igno largitiones cofequíat quicundp fe Vindid am dare gratíá atq; honoré mortuo, illum qy Ro.imperator huíus beneficio effet decas firiscircunferrétur, noua luna prímí menfis, Tumcogente eos Flacco ad iufiurandü,quod ;fj quide accedentes Galba imagines euerterunt,demolieban: pes fenatum populumt R. omaná folutí funt, Deínde de: ere feeam ínobedienti& ad defe&iioné pertínere,híc quidam atimuró commilitones, quí necalii ducem facimus,necquí quam nó€ialbam, fed eum imperatore, quem cum regere decebat, Gp patitur ab alfjs,detefitesz Itaqy Flaccum Ordeoniü,quialíud níhil fit quám umbra Atànobís diftat unius dieí itinereV ítellius, Grermaníz du qui& praetor& ter conful fuit,& Claudio Carfari quodámodo carü documentü probitatis magnanímita cis hominibus,nos Iberis effe Lufitanisi Hacalíjs libenter íam admittentibus, alíjs nó admittétibus, itellio nuncíauít noctu,multis apud eü cocnátibus, Quiere mo cum inter exercitus difper(us efTet,primus FabiusV alens uníus dux legionis poftrídie cum magna equitü manu ueníens, imperatore V ítellíá falutauít. At V ítellius priores quidem dies uifus eft,quonia imperij magnitudine metueret,ab eare abhorrere,planep effe alienus, Tunc auté feruntcum effet uíni& cibí meridiani plenus, acceffiffe, eostp audifTe à quibus effet Gere manícus nomínatus, Cafarís tamen nomen haud admiífiffe, exercítus,pulchrir illud pop ularec iufiurandü in fenatum omíttentes, V itellio imperatori íu ratí funt factufos fe ím perata, Etíta quídem appellatus efl ín Germanía imperator V ítellius. Verufa Galba cum audiffet quí ad res nouas tumultus fiebat ín Giermanía;amplíus adoptio: Atcontínuó qui cum Flacco erat nem p net qu po! om tem tíes nec fles faci Qt ret, fuil finc uet eut api int Na etía íng mil Itui offi pet era tiei cab 9 fist piti ex: atc 5 'rí ter ccí fit [Ie et, m a Yt liz INCERTO INTERPRETE, 370 p nem non diflulit, Nam cum amícosnoffet quofdá pro Dolobella,plutes proOthoneambire,. quorum ipfe probabat neutri, fubito praefatus níhil, Pífonem accerfíuit, Craffi Crítonísi nez potem,quos í nterfecit Nero, adolefcente illum quidem& decoro plané& feuero ad uirtutem omnem ingenio,defcedebatg ín caftra illum Cafare& fuccefforé declaraturus, A tqui exeun íemcontínuó magna prodigia fequuta funt.Cumá corpiffet alía dicere in caftris, alia legere,to ties tonuít atq; fulgurauit, tantuscp imber atqj calígo ín caflra urbem fufa eft, ut paldm fieret neq) acceptam eífe,neg; probari numíní eam adoptione, Erantetíam milítes fubínfenfi ac trí ftes, quoníà ne tum quíde ijs largítio data effet, Pifonemero quí prafentes, ex uoce uultug faciebant coniectura, mírabantur quod nó folum ftulte, fed intrepide tantà gratíam acciperet, Quemadmodü quoq; apparebant permulta fignaín Othonis facie, quíamaré& íracunde fere ret,quod fe fua fefellifecípes, qua prímü dignus iudicatus, cum à qua potíunda nólongeabs fuiffet,eam fibino contingere, ftgnü effe ducebat,odij fimulac maleuoletíz in fe Galbz,Quare fine metu ín pofter& effe nó poterat. Sed& Pifomem tímens,& aduerfus Galbam caufam íns ueníens,iratusc lunio, perturbati(fimus abijt. Necenim fpem relínquere omrntnot deficere eum finebát,quos habebat apud fe femper uates Chaldzxígj,& Ptolemzus maxíme,eo firmior apud Othoneatgq, ualidior,quod fxpe ueritate predixiffer:quale illud, Non fore ut eum Nero interímeret,fed priorem illum moríturü, ipfum uero fuperfuturü,& ím peraturum R omanís, Nam quonü illud uerum Ptolemzus oftediffet, rogabat ne de his fpem abiceret, Non minus etíam rj quí fimul clàm angebátur, fimult fufpírabant cum Othone,tandj ín eum Galba effet íngratus.Plures etía Tígellini NymphidgG familiares qui ín dignitate fuerant,tunc deíectihu miloresQs reddítí, ad eum fefe errabundi recipiebat, atq; eundem exafperabant.Erantip ín fjs Iurius€ Barbíus,alter Opio,alter T'efferaríus:fic enim uocant qui nuncíorá f, peculatorumg officio fungunt, Cum his enim Othonis libertus Onomaftus incedebat, alios argéto corrume pens,alios fpe,quí exulceratianfa tantü aliqua egebant. V ix díes quatuor tranfierant(totenim erantínter adoptíone& iugulatione)cum fanus exercítus mutaretur omnís,Nam fexto die pe tierunt,quí eft x v 111 kal. Februarías.Nam illo die diluculo Gialba przfentibus amícís facrifie cabatin palatio, Augur V mbrícius,cum primü ín manus hoftíz accepifTet exta,illísdp ante uíz 8 fisnoper xnígmata fed paldm aperte dixiffet,figna magna turbationis perículü& X dolü ca pitíimminere imperatorís,deo prope manu Othonem captü tradéte, A labat ením Okho poft Galbá;& ijs quz dicebatur monftrabáturtp ab V mbrício,attentü fe pracflabat,& colore alíum exalio propter timorem fubinde mutabat.Interea Onomaftus libertus qui flabat iuxtá,ueniffe architectos dicít,&c eum domi expectare.Erat aute íd fignü temporis ad quod oportebat Otho nem obui&ire militibus. Igitur cum fe diceret aedíü, quas ueteres emiffet, uelle partes ruíturas ciuibus offédere,abíuit,defcendensdp per des qua Tiberi; uocátur,gradíebat ín forü,ubi ftaz battcolumna aurea, ín quam íncífze omnes[taliz uíz finiunt, Hic prímos quí eum acceperunt, Twilisrium au acfalutarunt ímperatoré,non plures fuíffe aiunt uigíntitribus. Quare tametfinó corporís mol. ,«,;; s;ztonis litiz atqj aními effoeminatíoni erat obnoxíus, fed temerarius potius ín perículis atjp immobilis, 4; car, extimuít tamen, V er& qui aderant,id paffi no funt,fed diflrictis enfibus eíuslecticá círcüeuntes tolliiubebant, eo fzepeperiffe fe fübmurmurante, íllos&y qui le&tíca ferebant accelerare ímpe rante:exaudiebant enimaliqui, ij quide admirati magis q&tám turbati, ob audientis paucitate,—" Huicdum ita perforum ferebatur,totíde alij occurrerunt,rusfusi ter totídem quaterg; adiun gebantur:inde conuertebatur omnes Cafarem appellantes, diftrictostp enfes preetendentes. Vnusueroex tribunis militum quí caftrorü cuftodia habebat Martíalius(ut aiunt)ignarus nes gocij, reG inopínata exterrítusac metuens, ingredi permifit, cum íntusforet,obítítít nemo, am ignorantes quz gerebátur ex copofito,ab hís circundatí qui erant cófilij eius confcij,finz, gulibini ue fparfim,prímü formidine, deinde fuafione eís cocedebát. Hoc cumin palatiü flatím Galbz nuncíatum eft,prafente adhuc augure qui facra habebat ín manibus, ctíam hi exterrití (unt,deumá mirati, quíad res huiufmodi& íncredulierant,& animo minime generofo. Bt cum omnís generis tutba€ foro coflueret, eílunius ac Lacon& liberti aliquj nudis enfibus pro tenfisaftiterunt. At Pífo egreíTus,fpeculatoríbus quí aulam cuftodírent fele adiunxit.C umg lllyrica legio caftra haberet in portícu qua Bapfanía uocatur, mifTus eft Maríus Celfus bonus certe uir, prxoccupandi gratía,Gialba uero cum procedere uellet, necg fineretIuníus,Celfus uero€ Lacon uehemétíus incítarent,inueherenturdp ín Iunium,rumor uenít quod Otho pes tilet ín caftrís: paulod poft uífus[ulius Attícius, quí ínter fpeculatores haud obfcuros milítaz bat, díftri&to enfe adueniés,acídem clamans hofte Cafaris periffe,actusdy ui per aftanté$ often ji Aa zi C Galbe mors, Li Ld PLOYTARCHI GALBÁ dit Galbzeenfer cruentatum:qui bomíne intuens, C'uis,inquít,hoc te íuffitz Ille tefpondens; Fides& iufiurandum,inquit,quod praftití, Multitudo acclamauit,bene factum effe, plau(it&, Galba infcenía lectíca portabatur,loui facrificare,tum fefe ofiédere ciuibus uolens. C umép ue níífet ín forum,turbinis inflar fama occurrit, Othonem potítü exercítu,& ficuti ín tanta multis tudínefieri folet,alíjs retrocedendü efTe clamantibus,alijs procedendü,alíjs audendi,alíjs defi: ciendum, aclectíca tanquam ín actu maris huc illuc& iaciata, frequenter&p cedente,apparue: runt equítes primum,deinde pedítes grauís armaturae,qui per Pauli regíam irruebant,una uo ceclamantes,e uía príuati homines cÉderent. Ac multi quide currebant non fuga díffipati, fed ín porticus& in cofpicuos fori locos,quafi fpectaculü ocupantes, Sed ubi Etílius Sercello ima ginem Galba humi proftraffetpugna initium facientes,lecticam íaculis undígy ínuaferunt,& quoniam Galbam ijs non cotigiffent,diflrictis fllum enfibus adegerunt: quibus neg; repugna uítnecp fubftitít quifquam, praeter unum uír&i, quem ín totbomínü millibus folum afpex:t(ol Romanorü dignum imperio,Semproníus egim centurío,quí nullo priuatim beneficio à Gal ba effecaffecius,fed honeftatílegity opem ferens, fletítantelectícam, fublatoGp primü palmite quocenturiones ín uerberibus obnoxíos animaduertunt, contra eos quí ínuadebant, clama: bst,& ut imperatori parcerent íubebar,deinde dífiríto enfe urgentibus fe diu repugnauít,do necamiíílis poplitíbus cecidít, At Cralbam declinata lectica círca lacum quem Curtíü uocant, cure euolutaflent,thorace indutum íncurfantes percutiebant.Is uero protenfo íugulo, Facite, inquít,fi Romano populo hoc magis conducit, V ulneríbus multis affectus eft& fecundü cru ra€ lacertos:ipfum autem iugulauit, ut dicunt plurímí, Camurius quífpíam ex quintadecíma legione: Terenti quídam, alij Arcadium tradunt, alíj Fabium Fabulum, quí etíam, utaiunt, caput occultauít,amictutp comprehenfum portabat fecum,quod ob caluitiem teneríuíx pos terat. Deínde cum à focis illud occultare prohiberetur, quin tuberetur ut rem fortiter gefiam omnibus oftenderet,affixit lancez,& ita quatiens fenis faciernac modefti principis potificisqs & confulís,curfitans quemadmodü Baccha,fzpe uerfam,& lanceam cruore perfufam quatie bat.Othonem uero capíte portato exclamaffe dicunt,Eft hocnihil ó commilitones,monftrate míhiPifonis caput: quod quidem pauló poft allatum eft, Vulneratus ením adolefcens fugies bat,eumi Marcus quídam ínfequutus iugulauit iuxta facellum V efize.[ugulatus eft etíam[u: niíus,co(etfus participe fe fuiffe conímratíonis aduerfum Galbam: clamabat ením fe occidi prae ter Othonis fententia.Sedením huíus quoqj€ Laconis caput detruncatum ad Othonem por tauere,munera petentes,& ut ait Archilochus,Septem íacentíü cadauerum,pedibus qua cal cauimus,mílle fumus fimul uírí parícidze:fic etiam tuncmulti quí bomícídz non effent,hi mas nus enfesip cruentos oftendebant, largitionesáp petebant, libellosad Othonem dantes. Itag; centum pofleaacuigintiinuenti funtex tabellis, quos V ítelliusrequifitos omnes occidit, V enít etíam Maríus Celfus in caflra,cumq à multis accufaretur quod milítibus fuafiffetad ferendum Galbz auxilíum,& cum necí à multitudine poftularetur, Otho repugnauit,& tamen aduer» farinon aufus, Non íta cító,ínquít,eum effe occidendá, effe ením quz ex illo prius exquirere oporteat.Itagp íuflit hominem coniectum in uincula afferuari,tradidittp quibus maxime crede ret, ContínuoSenatus conuocatus,plané£ uelut mutatí momento homines effent,uel díjs mue tatís conueniffent, Othoni iuramerf&ü prafliterunt,quod ípfe przftitum non feruarat, Cara rem& Auguflumappellarunt&Cum adhuc cadauera obtruncata ín ueftíbus confularibusid? cerentín foro,capita uero cum nulli íam hís ufui forent, Iunij quídem,filiz quingentis& duo: bus millibusnummísredemerunt:at Pífonís,uxor accepít V eranio exorato, Galbae autem ca put Patrobíj V ítellíjG feruis dono dederunt, Quodilli accipientes ubi multifariam pulfaffent, & omnicotumelía affecilfent,abiecerunt,quó folent eos quos Cafares fupplicio dedunt.Is ue to locusfeftertiüi uocatur. Verum Gaalbz corpus Othonís permífTu fuftulit Prifcus Eluidius, quod noctu Argíuslibertus fepeliuit.Huiufmodifunt qua de Galba feruntur;uiro certe neqy genere,neque diuitíjs, multis Romanis inferiore: quín& diuitíjs(imul& genere omnes fua tempeítatís homines anteiuít:füb Carfarum quing; imperíjs cum honore& gloría uíxít,adeó ut gloríamagís quam uiribus Neronem fuftulerit e medio,Eorum enim quítunc ín Neronem confpirarunt,alíos quide nemo eft dignatus imperio, alij feipfos dignati funt:at Galba& uoca tus ad imperíum eft,& obtemperauít:ac V indicis audentiz nomen prabens, eius motum ac tumultum quz defectío dicitur,& uírum ea quídem nacta ímperandignarum,bellum ciuile fe cit. ltag; non fibí accipere Rempub.fed feipfum potius dare R eípub.arbitratus, nó indignum iudicdait ijs imperare, quos Tigellinus atq Ny mphidius cícures reddidiffent,quemadmodum : Scipio Lm Rem L4 sm— Mme PF PRA PRÁÀ S o— Pu Lal À em 1 Li €"*» ev*9. TU" A SO ENSE P INCERTO INTERPRETE, 371 A Scipio Fabrítiustp& Camillus ín illius tempeftatis Romanos imperii gefferit.Pofihabens au tem fenectam ad arma ufcqy laboresty militares, merus fuit príícusáy imperator,[unio uero,Laconit& libertis, quibus omnía effent uenalía, talem feipfum prabens,qualem Nero inexple bilíauiditate homínibus fe prabuit:quí ímperium affecaret nemínem, quí uero mortem luz gerentplurímos poft fe relíquit,, OTHONIS. VITA INCERTO INTERPRETE, PX T 1vNIOR/(mperatorOtho,cum primumilluxiffet,procedensin Ca «1 pitolium facrificium fecit, agiadfe iuffum Marium Celíum,hilari uultu excepít,eft& perhumanealloquutus,atq; uírü hortatus,ut caufa oblíuifci mallet,quám dimífTionis recordarí,Cui cum Celfus neg; iíngenerofe,necg ftulterefpondiffet,fed dixilfethoc crimen& accufationein morum& ine / tegritatis fuze teftimoniü effe,excidiíffe enim memoría,quod fidá fe Cralbae Expo praftiterít;cui nullam deberet gratíam: utruncg prafentes admírati funt, laudauítáp exercítus, Infenatu uero popularíter Otho multa humanety loquutus, quod ipfe tempus conful futurus erat, huiuspartem tribuit V írginio Rufo,& ijs quos Nero Galbaue declaraffet,confulatii omnibus ratum habuit, At íllos quí ztate aut gloría anteírent,facerdotíjs infigniuit, Viris aute fenatoribus,qui Neronis temporíbus exularant,& fub Galba redíerant, reftituit fingulis poffeffiones quafcungy non redemptas comperíffet. V nde primi atig potens tilimiqui príus horruerát,tandj non uír,fed queda aut poena aut abomínabilís daemon fubità Rempub.ínuafiffet, lzetiore fpe erga imperium, quodarrideret,affectí funt. Verum R.omanís omnibus níhil ita iucundá fuit,negy íta uírum eís conciliauit, ut quae círca T'ígellíinum egít,non animaduertentibus fupplicium ipfo fupplícij metu,quod uelut debítum cíuítas repofcebat,c immedicabilibus corporis morbis íam T'ígellinum dare.Equide nefandos& fceleftos cum fcor B tís& execrabilibus mulieribus cogreffus, quibus egre moríens& rapta libido adhuc palpítaz bat,quanquam extremum fupplicium,& muktsmortíbus zquíparandü boni uíri íudícarent, maletamen plebem habebat, quod poft tales uíros folem afpiceret, quibus propter eum afpíe ciendi facultas fublata effet, Mifit igitur ad eum Otho in agros Sinueffa(illic enim degebat Tie gellinus nauigfjs paratís in portu, quo longínquíus fugeret) tentauítqp eum quí miffus fuerat grandiauro,ut fe dímítteret, Cui cum perfuadere nequíuiffet, níàilo tamen mínus eí dona des dít,orans tandiu praftolaretur donec barbam raderet, cultro accepto fibi ipfe gulam íncídit, Per huncauté modü cum iuftíffimà uoluptatem populo Romano Caefar exhibuifTet,ipfe pria uatarum memoría inimicitíarü fe nemini infeftum praebuit, eratíficatusqg multitudíni, minime recufauit in theatris, INero primü falutari, Et cum quida Neronis ímagines protulííTet ín pros patulum,no prohibuit, Claudías aüt R ufus ín Iberíamaít allata effe diplomata qubes tabellaz rios emíttunt,díiuum Neronis cognomen aícrípt nomíni Othonis habentía, AT uero cum fen tiretprímos ac potetíffimos hoc molefle ferre, deftítit, Sed cum Othonis ímpería in huíafmodi flatueffet, ftipendíarij milites difficiles fe pracftabant, eugiG ne crederet,fed caueret arceret(p X uitosab fe claros monebant,fiue propter beneuolentii uírognetuerent, fiue prztextu hoc ute rentur ad turbatíionem& bellum.Cumá ipfe mififfet Crifpíni cum feptíma cohorte quafi ali quos ad feacturum,& ille adhuc nocte fe pararet, atq; arma curribus imponeret, audaciífimi omnesclamabant,ueniíTe Crí(pínü nullo bono propofito,fed res nouas fenatá tentate,armaá contra Czfarem,non pro Cafare capere, Quí fermo cum ad multos perueníflet,cocitaffetép, alij currus occuparunt,alíj repugnátes centuríones duos ipfum Crílpin& occíderüt, Omnes uero inftructí, fe& inuicem hortantes, ad auxilium Cafari ferendá Romam aduolarunt, V bí ;pofteaj accepiffent coenare apud Othonem odtogínta fenatores,ferebantur ad regía, tempus nunceffe dícétes,eodem ínloco ínterímere Caefaris hoftes omnes. Itacy cíuítas perinde ut con tinuó rapinz futura effet,ín magno erat perículo.At in regía erant difcuritones,& magna difa licultas Othonem cepit, Nam cum pro falute conuíuará terreretur, illis ipfe terrori erat,eosqs aduerfus fe íncertos effe uultu íntuebatur, filentesQj acperterrítos, cum quidá etíam cum uxo tibus ueniffent ad ccena. Praefectos ígitur mifit quialloquckentur placarentiy milites, fimul conuíuas furgere íuffos, per alias fores emifít, uíxá; clám effugerunt per ftipendíarios quí am (n ceenaculü irrumpebant,quacetesqi quid de Caefaris hoftibus efTet,[tag ai oai Otho , a 5 Hec w j A Nel ol"y! uo Cornet, Tác; PLVTARCHI OTHO c quidi(cumbebat, permultum eos confolatus, precatusiy,nec lachrymis quidem parcens,uís auertit, Poftridíe uero largitione uírítím nummori mille ducentorü quinquaginta ufus,uenit ín caftra,& multítudíne laudata quod beneuola in fe alacrísiy effet, cum díceret paucos quofa dam non boní gratía eiufmodi curam capere, fuam moderatíonem,íllorumá conftantíam ín fufpicionem uocantes, rogauít utfecum unà foliciti effent,& fimul quoc diligentiam adhibez tent, Quod cum omnes laudarent, iuberentijp, Otho captis folís duobus, quos punitos nemo uehementer doleret,abijt, Hzc boni confulentes íam alij credentesip,mírabantur mutatione: alij quod ís popularem fe praftaret, propter bellü neceffaríà pro tempore talem Reipub. admi niftrationem efTe ducebant, Nam certo nuncíabatur, affumpfiffe V ítellium& autorítatem& poteftatem imperatoria,& ueredaríj aderant aflidue, qui dicerent femper aliqua acceffionem ad illá fierí:alij Pannoníos,& Dalmatícos,IMyfie exercitus unácum ducibus Othonem elez iffe nunciabant, V enerunt etía tum litere amícz à Mutíano Vefpafiano&p,quorü alter ín Sy ría,alter ín ludaca magnas uíres habebat,Quibus rebus elatus Otho, V itellio fcripfit,eum mo» nens ut milítaita faperet,quod fi feciffet,orandem fc pecunía daturum,& urbem ubí uitam uí ciurus effet& facillimam& iucundiffimà cum quíete,Ille autem díffimulans Othoni reíctipfit placide prímum:mox per contentionem maledíce admodum petulanterj ílludentes fibí ínui cemfcribebant,nó tam mendaciter quàm ftulte ac ridículofe, alter ín alterum quz obijci poffe putatent íngerentes, INam operofum effet dicere,utrum ipforum tangeret luxuría& mollítía imperítíat bellandi,tum fuperior temporü paupertas&Czerís alieni magnítudo obrueret ma gís.Monítra uero& uífa permulta cum narrarentur,alía quídé rumores habebant ambiguos; fed ín Capitolio V íctoría manibus,quz ftabat in curru,habenas dímiffas uiderunt omnes,tan quam eas tenere nó poflet.Etín Mefopotamia infula ftatu3 C.Carfaris cum neqy terrarmotus, neq; uentus fuiflet, uefperi couerfam effead folis ortum: quod diebus illis aiunt accidiffe,quis bus V efpafianus íam palàm K.eipub.auxilium ferebat. Et quod círca Tyberim fubitó accidit, multitudo zrumnofum fignü effe cenfebat:erat enim anní tempus quo flumina maxímecre» fcunt, fed nunquam ís ntumuit adeo príus,nectam late omnía pérdidít atgy uaftauit, diffufus atq; diluens urbis partem permulta,& eam maíorem in modà, ubi uenalem annoná uendunt, ut magno terrori multis diebus effet,Sed ubi nuncíatü eftoccupari íam alpes Cecínna Valen te, qui pro Vitellio exercítus ducerqnt,Dolobella R.omze uir patrítius ftípendiaríjs fuf, pício: nem íniecit,quafinouí quiddà moliretur.Itagy illum Otho feu ipfius, feu alius formidine ad ur: bem Aquínum tranfmi(it;bene fperare iuffum.Comites yero magiftratus legens,ín hís flatuít etiamL, V ítellij fratrem, nét addensaliquíd,nec ab eo quem honorem habebat quicquam adi mens, Praeterea fe diligentiffimum praeftitit cum circa matrem, tum circa uxorem V ítellij,ne de eo quicquam tímerent,Romz autem cuftodem Flauium Sabinum V efpafiani fratrem con ftituit,fiue hoc etíam egerit ob Neronis honorem, namab illo magiftratá Sabínus accepit,quo eum priuauít Gialba,fiue ut V efpafiano beneuolentía fidem oftederetin Sabino amplifican do.Ipfe igitur Brixelli, qua urbs[talíze círca Eridanum íacet,relictus. At copíarum duces emíz fit Marium Céifum,Suetoniumá Paulinum, tum etíam Gallum& Spurínam,claros quídem uíros,fed qui propter militum inobedientía audaciami,cofilfjs uti quemadmodum uolebant, rebusipfis prohíberentur, Nam indignum exiflimabant alíjs parére milítes,cum ab ipfis habe ret impería imperator:fed neq; rac hoftiü ualebantfatís, nec erant quíobfequerentur ducibus? quínimo ob eandem caufam furore& temeritate omnía gerebantur, quoniá perítí pugnan dierant,afluetíG laboribus, miníme ílli fugiebant:at hi ob ocíum uítami ímbellem molles ads modum erant,ut qui ín fpectaculis& celebrítatibus atq; apud fcená quamdíuti(Time uíxerant. CContumelía uero offentatíonedp oftentare fe uolentes míniftería fímulabant, quo fortíoresro buftiores&,non inualidíad tolerandum haberentur, At Spurína cumillos ui cogeret, parum defuit quín à uenientibus perderetur. Nulli autem ned contumelíz aduerfus eum,nec maledi Cionipepercerunt,proditorem,& exítiofum confumptorem opportunítatü Caefaris reruma, dícentes. Quidam etíam ínebríatícum íam nox effet uenerunt ín tabernaculum petentes uíae tícum,cum dicererkt fibiad Caefarem eundum effe, illius accufandi gratia.Sed conuicíum milis tum quod eode tempore ad Placentiam factum eft,& rebus conduxit& Spurinz:nam V ítel: líanimuros adortí, Othonis milíres quí íntra propugnacula ftarent cachínnantes illudebant, &(cenícos& armatos faltatores, Bythíorum&& Olympiorum fpeciatóres appellátes, quid bellum& militéam nec callerent neq uidiffent, fed idcirco effent animo elato, quod ínermisfe nis cap&tabfcidiffent, Galbam fcilicet intellígétes,in certamen autem ac pugnam uírorum fore tium o ull oun unc am 55 aoo anmudic ade ud Ah uM mou o mn 5 mno 5d NOT CUTS. Ww Ae. S9 ww OL. mn$m Qe? E B INCERTO INTERPRETE, 572 & tium haudquaquam defcenderent.Sic enim hís opprobríjs turbati funt, fic exarferunt,utSpu rínam fupplíciter orarent, ut fead omnía pro imperio uteretur,ut quí nullum neg periculum effent neqy laborem detrecaturi, Quumá& uehemeter muri expugnarétur,& machinamenta permulta adacta effent,Spurína milites fuperiores fuerunt,& ingeti cede reiectis V itellianis, urbem tutatí funt illufirem,& nulla Italicarü utbíum mínus'florentem,Erant praterea Othoz nis duces& ciuitatibus& príuatís hominibus qudm duces V itellij tolerabiliores,ex quibus Ce cínna quide neg; uoce,necy ornatu popularis erat, fed€ grauis& díuerfus:qui cum effet cora pore magno;Gaallicís fubligaculis thecísd; ornatus, fignh ducesi; Romanos alloquebatur.Et uxorem ad eum tranfmíttebant delecti equítes,quz praeclare ornata equo uehebatur. Fabíum autem Valentem alterum ducem, neq; hoftium rapínz, neq expilationes, corruptibilesd; fo» ciorum pecuníz explebant,fed uífus eft etía ob id tardius íter faciens, príori pugna non interfu iffe, Quidam uero Cecinnam accufant, quí quoniam properaret anté potíri uíctoría qudm ílle ueniíflet,& inalia minora íncidiffet errata,& pugná neq; tempeftíue,nec; generofe coferuiffet, Et íra negocía propé omnía eíus uitíata funt:nam pofteadg à Placentía Cecinna leiectus, aduer fus Cremonam egitexercitü, urbem alteram opulentam& magnam:primus quídem A nníus Gallus,quiauxilium Spurínz ad Placentíam ferebat, ut ín itinere audíuit Placentinos effeiue períores, Cremonenfesaute ín perículo,traduxíteó exercitum,& prope hoftes caftrametatus eft, Deinde ceterorum quifqy duci erat auxilio, Cumt Cecinna pofuifTet ín infidijs íntralocos afperos& fylueftres pedítes multos grauis armaturz,mandaffetü equitibus ut primií'excurres rent,& hoflis manum fi conferat, paulatim recederent;acretrofugerent, doneceos fubductos ín infidías illexiffent;rem transfuga Celfo nuncíarunt, qui hos repulít fortibus equitibus,& perfecutione caute utens,ínfidiast circundans acturbans,e caftrís erauísarmaturze pedites uo cauít,exíftímaturd fi ín tempore impetum feciffent, neminem ex hoftium numero reliquum fuiffe, omnem Cecínnz exercítü equitibus contrítum.INunc uero Paulinus feró atqp ocíofe auxilium ferens accufabatur,quod propter religionem fun&us non effet ducis officío pro hos minum opíníone, Plures aute milítes prodítíonís etíáeum accufabant,exafperabantig Othoa nem,iactabunde de fe loquentes quafí uiciffent:quoduero uí&oría non omnino proceffiflet, uitio ducibus dabant.Sed Otho non tantà íjs fidei habebat, qudm uiderí uolebat minus credez rejitacg Títíanum ad exercitii mífitac fratrem,& Procahim prafectum,qui re habebat uníuer fum imperíü,pratextus autem erat Títíanus, At Celfus& Paulinus fruftra fibiafcierant cone filiaríorum& amícorii nomen, cum nullam ín rebus gerédis neg;autoritatem haberent,neqg poteflarem,Erant etíam apud hoftesres ín tumultu,& apud illos inaxíme quibus Valens pras erat;pugnad nuncíata quz circa infidías facta eft, quod ipfi minus interfuiffent,auxiliumá tu« liffent ín tanta uirorum fortíum czde, grauiter ferebant:fed ubi uix perfuafiffet, eosáp ut irerit exoraffet,caftra mouít;ac fefe Cecínnae coniunxit, Othoauté cum Bebriacum ueniffet ín exer citum(oppidum enim eft Bebríacum prope Cremonam) de pugna confultauit, uifuméa eft Proculo atque Titíano,quoníam& copíz effent alaciss,& uíctoría recens, dímícandum effe, & nondefidendum, ne ocium uíres hebetaret, neq; expectandum V ítellium ipfum ex Gaallía aduentantem, Paulínus uero aiebat omnía adeffe hoftibus, quibus ad pugna ufuri funt,eostip nullus reiíndigere, Othoniaute uíres ex Myfia& Pangonía non mínus probatas effe,quám quz przfentes am effent,fi fuum ipfe tempus expecaret,nacadhoftíum opportunítatem bel lum gereret. Neq; hebetioribus fe tunc ufuri,quí nuncaudent quando funt pauciores, fiplus tesad pugnam commilitones affumpferínt,fed magís tum certaturum.Prxterea cunctatíionem proipfiseffe,quirebus omnibusabundentzat illís fore ut tempus rerumneceffaríarü inopiam prabeat,quíin agro hoftilifedent, Hec Paulini dicta Maríus Celfus comprobauit: Anníus ug ro Giallus,quí quonia ex equo cecídiíTet curabatur, mínime aderat, fed ad eum cum ÍcripfifTet Otho,confuluit ne properaret, fed ex Myfia expectaret exercitum,qui íam effet in itinere, His Othonequaquam eft perfuafus,fed in eorum fententiam íuiít, quifead pugnam hortarentur, Afferebanturdpaliz plures caufz, Praecipue uero qui pretoriani appellabatur,& habent fpez culatorum ordinem,cum per id tempus ueríorem militiam guitare defüerrentig Romzlu dos,uitamé& imbellem& theatralem,contínerí non poterantà pugnandicelerítate,quafi con» tínuó forent ex íncurfu,adturi hoftes in rapinam, Videtur etiam ipfe Otho ínfuetudine& mol lita fuflinere rem incertam, defatigatus curís,no potens,tànquamà przcipiti rupe fugiendo, tem fortunzeclaufis oculís comififfe, Et hoc quidem rhetor Secundus, quí Othoníab epiftolís erat, narrabat, Erat etíam audire quofdá quidicerent, ambobus exercitibus multas effe caufas j Aa 4 PLVTARCHI OTHO C curín idem conuenírent,& cocordía ínter fe facta,€ ducibus prafentibus communi confenfu optímülegerent,aut fimul ínterím confidentes,fenatuí concrederent imperatorís eleCtíonem, fepuphat Cor: INeqg certe abíurdum eft,ubineuter eorum probaretur quítunceffent imperatores falutati hu til, T«clib.:g. íufmodi cogitatus militibus incidifTe,qui& uere eránt Romani,& induftrij& prudentes,pers índeatg;& odiofiffimum effet&grauiffimü,qua diu propter Syllam& Marium, deinde pros pter Cxfarem& Pompeíum faciendo inuicem patíendot fefe míferabiliter afficiebant,cíues Romanos eadem nuncperferre, fiaut V ítellío ad crapulze aut uinofitatís, aut Othoní ad deli: tiarum luxuriz& fumptum ímperín traderent, Hac igitur fufpicantur fenfiffe Celfum,ob id& moram traxíffe, quod fperaret(inepugna& laboribus rem compofítü írí, eodemá modo Othonem, quoniá metueret pugnam, acceleraífe, Sed Otho rurfus Bríxillum redijt:quaipfa in recerteerrauít,no ob id folum quod uerecundiíam, feprafentem afpícientibus militibus, fludium pugnandiabftulítuerumetíam quoníam robuftiffimos firen uiflimosip equites& pe dites propter feipfum ad corporis cuftodíam adducens, uirium quiddam ueluti corpus,abfcidit ab exercitu, At:cídit autem per íllos dies przelium fierí círca Erídanum inter Cecínnam quítran fitum urgeret,& Othonís milítes hos inhibentes oppugnátesdp. Sed poftquá nihil efficiebant, facem ín arma impofuerunt, fulfurís atqy pícis plenam:cumó fpirítus per tranfitum incidens, paratam materíem fubito in hoftes excitauiffet,hi fumo primü,deínde clara flamma exorta tur batiín flumen exilientes,nauesauerterunt, tum hoftibus corpora cum rífu prabuerunt, Ger mani uero congrefTí circa paruam flumínis infulam eladíatoribus Othonis, eos fuperarunt,ac LR«.. Permultosínteremerunt, Hísaute actis,cum Othonís milítes qui Bebríaci erant,excandefcen |: tes ferrentur ín pugnam,eos Proculus ex Bebríaco produxit,& intra quínquagefimü ftadium caftrametatus efl,ita imperíte ac ridículofe, ut cum eflet uernü tempus,& campi círcumíacen: OmhiCorre tes multa nemora perennesp fluuios haberent,aqua penuría premerent.Poftridieuerocum liseleganter, uellétaduerfus hoftes íter non mínus fladiorum centum ingredi,Paulini milites pafti no funt, fed exiftimarunt manendum effe,necy fe oportere anté defatigarí, neq; contínuó ex ítínere pu gnandum effe aduerfus uíros armatos eosép acie ínfiructos,atq; hoc per quíetem,ínterea dum D ipfitantü(tinerís faciuntiumetis lixisdp íntermixtis, Cum de hís rebus duces inter fefe conten derent, eques INumida uenít ab Othone;qui líteras quibus íubebantur ut ne manerent,neq tempus tererent, fed cotínuo ín hofles pergerent,tulít.[tacy inde foluentes procedebant.Quo rumaduéntum ubíaudijt Cecínna;turbatus eft,cofeftimQ relictis operibus ac flumine, uenit in caftra,multísty íam armatís,& d V alente accepto figno, ínterea temporís dum ordínem le: -gionesforte caperent, equifum fortif[imos pramiferunt, Incidit aute( qua caufa incertum efl) opínío acrumor ín Othonís milites, quierantin prímaacíe conflítuti, V itelli duces ad fe defe: cííle,quare cum prope effent,amice eos falutabant, commilitones appellates, Bam appellatíos nemcum no mítí anímo,fed íracunde& cum clamore bellico illí exciperent, falutátes quidem perterriti funt,relíquos uero fufpício proditionis inuafit.Et hoc prímum cum íam effent hofles ín manibus, eos turbauit:deínde alíj nihil apte, nihil pro ordíne faciebant,multumá pugnane testurbabantár à iumentís,quz ínter impedimenta uagabantur. Aclocus ipfe foífisfoueisqy refertus,ordínes interrumpebat, Quz ipfi metuentes circüeuntesq;,cogebátur fparfim ac per « partescum hofle manum confeteregDux folum legiones, altera Viteliij cognomento rapax, Othonis altera auxilíatrix cognominata, ín expeditum campum patentemáp effufz,legitím Ü quada pugna diu inter fefe acie pugnauerunt.Erant Othonisuirirobuflí ac fortes,fed qui belli ac pugna tum primum experimentum caperent:at V ítellíj multis pralijs affuetí íam fenefcen tes deflorefcentesty. Quare cum Othonianiín eosimpetum feciffent,& fugarunt,& aquilam abftulerunt;pugnatoresiy fimul omnes occiderunt, Illi uero prz uerecundía atq íra in eosít« Fuentes, tum legionis przfectum Orfidium interfecerunt, tum permulta fignarapuerunr.Gla diatoríbus uero qui praclíandi peritía fiducíaty ualere uiderétur,oppofuít Varrus Alfenus Ba tauos, Et funthíquidem ínter Germanos optimí equites, infulam habitantes,quam Rhenus. circunfluit, Hos autem illorum pauci fuflinuerunt:at plurímicum fub Rhenum fugerent,ínci duntín cohortes hofti illic pofítas, à quíbus círciuentí,ad unum omnes perierunt, Omníum uero turpiflime przetoríani, quine tantífper quídem hoftes fuflinuerunt dum manum confe rerent,fed eos etía quíadhuc erant ínuícti,metu turbatíoneg referferunt,dum íllorum exem plofugiebant. Q uínetiam multi Othoníaní quí hoftes uícerant,quíbus cum pugnabant, fupe rati funt, dilapíiG; per hoftes iam ui&bores in caftra, E ducibus uero neg; Proculus nec Paulinus fimul ingrediaufi funt, fed formidine militum auertuntur, quí calamitatem omnem ín duces i uerterent, fu m, hu 46i ICs lí "sou. 7C) t9— am. Wa— 9 8S. V—w— an BP Y w". QA INCERTO INTERPRETE$95 n terterent, Annius uero Gaallus recepit ín urbem íllos,con folatust eft qui ex ea pugna collecti funt, perínde atque zequalíter utríng; pugnatum fit,& multis partibus fuerint ipfí fuperiores hoftibus, At Maríus Celfus conuocatis magiftratibus, iuffit de Repub. confultarent, quod ín huiufmodi clade ac tanta cíuíum cxde;ne ipfe Otho, fi quídem uír bonus fit,debeat íam tentare fortunam, cum& Cato& Scipio quoníam Cafaripoft uittoriam Pharfalicam cedere noluifz fent,accufentur quod multos fortesáp uiros ín Libya confumpferint, nulla neceflitate, quan quam pro Romana libertate certarent. IN am cum ín czterís fefe fortuna commune omníbus prabeat,íd unum certe nó aufert, ínomnem euentum bene confi ultandi, aduerfis etíam in rebus facultatem hominibus relínquens, Hzc dicens praetoríanos perfuafit, V biautemtentatos milites animaduerteruntà pacenon abho ti, Celfo GralloGp uífum eft proficifci, ac rem Cec rrere, Titianus& íuberetlegatos pro concordía mitinnz& Valenti communicare.Ipfis uero profi ciícentibus, centuriones obuíam facti funt, quídícerent motum íam exercitum Bebriacum pe tere,fe autem d ducibus mífIos pro concordia, retro ut íterarriperent, Cecínna occurren pientes,fimul cum ijs Bebríacum funt profecti, Quod Celfus cum laudaffet hortatus eft, fecum tes, Cum prope íam effent,perículó Celfus obiectus e(t:nam quianteé fuerant ínfidijs uicti equites, priores agebantur.Itac; utaduenientem Celfum intuiti funt,cotínuó ín eum fublato clamore írruerunt:his cen turiones fefe obfjcíunt,eos alcen tes:cumta caterí ínfidijs przefecti clamarent homíní parcendum effe,obtemperantes Cecínnae milítesatcg infequentes petulantíam equítum ftatím amouerunt:Celfum uero benigne excíz Sed interea temporís Titíanus poenítentía du» Gus quodíegatos mífiffetaudentiffimosd milítes,turfus ín muros afcendit, atque alios ad au xilium eft hortatus, Aft ubi Cecinna cum equo accurriffet,ac dextram fi uftuliffet,jnemotg ad uerfaretur,fedalíj à muris milites falutarent,alíj portas aperírent,egreffi f unt,neceffarijs& con grelTi. Nemini iníuría eft illata,fed benigne fe& perhumane excipíebant,omnesá pro V ttellio fe pugnatum plures eorum narrant quí ínterfuea funtíuratí,(ímul& conítungebantur, lta e runt,&€ ne ipfi quidem líquido noffe fatente sfigillatim omnía, propter ínobedientíam confua fionemá pugnanti&. IViíhi autem poftea íter facienti per campum illum, Meftríus Fiorusuit quítuncnon ex aními fententia, fed pro neceffitate nem,narrauítíam cum poft pugnam aduenifTet,uiz B confularis,oftendens ex íjsadolefcentibus cum OthonefuifTent,unum admodum fe difle cadauer& tumulum huiufmodi, ut fu quaíiffet,nec fe inueniffe,nec ab alío accepiffe, infugam plures credendum eft;cum uiuus cap mmi u Íq; ad hoftes pertíngerent,& caufjmait cum Interíre enim in bellis ciuilibus cum uertuntur íatur nemo,quonjam captí ufui effe nequeant; llla uero cumulatío& congeftio haud facile reputati poteft, At obfcurus primum, ut fierí folet inhuiufmodi rebus,apud Othonem rumor íncrebuít:fed ubi quidam etía uulneratí uenerunt ex pugna nuncíj, amícos quídem mínus quifpíam fit míratus, quinon(inerent credere,fed po tiusadaudendum hortarenturtmílítum uero dolor fidem omnem fuperauít, quippe quineg abierínt,neg; tranfiuerint ad hoftes, nemo uífus eft ulla príuata ftducía níti, fi defperaretímpes tator,fed omnes aqualíter uenerütad fores, imperatorema egrefTi uocabant:^'gophaea fiebant cum clamore, fupplicibus manibus otabant,flernebantur humi, lachrymabant, ne ipfos defe2 reret, ne hoftibus proderet, precabantur,fed ipfispro fe potius uteretur,quandíu& animis&£ corporibus fpirarent. Hic fimul omnes fupplícíter roghbant, V nusautem ex obfcurioríbus" ubi fuftuliffet enfem,dixiffet&y, Scito Caefar fic omnes effe p3o te infiructos, feipfum íugulauit. Athorum nihíl Othonem fregit, fed clara atqy coftanti facie círcunquag agens oculos, Hunc; ait, o commilítones, diem illo duco beatiorem,quo me prímum feciftis imperatorem,cum uos Glesíntueor,& talibus fum dígnusexíflimatus, Atnolíte eo me príuare quod maíus ft, pule chre moripro tantis talibusi ciuibus, Sí Romanorum fum dignus ímperio,nequaquam meg mihianimze pro patría parcendum eft.Scío uictoriam efTe hoftibus,neg; firmam neg; ualidam, Annuncdant noftras é Myfía uires nonmultorà dierum íter abeffe, quandoquíde in Adríam lam defcendunt, A(ia&$yría& Aegyptus,& quí aduerfum Iudaeos bellá exercítusgerunt, nobíícum funt, fenatus& hoítia fili atqj uxores penes nos funt, Sed neg; aduerfus Annibae lem,neg aduerfus Pyrrhum, neg; aduerfus Cimbros bellum eft pro[talía, fed cum Romanis bellum gerentes, ambo patríam& uíncentes& uictiíniuría afficímus, Nam uí&orís bonum patrie malum eft, Fidema feci(epe, fortius morí me poffe,guám imperare.Haud ením uideo, curtanto emolumento Romanís futurus fim, ubi uicero, quanto fi meipfum dedero pro pas ce& concordía,& neruríus ralem diem uideat[talía, V bi haec diffe eruí(let,€ eos quí accínges te hortari hitebantur;refelliffetamícisd& fenatoribus quí aderantabire iuffis, ad eos uero J Aa 5 Fortita idi AH bominibus nori aiftrt,quod be tic fuerit confid tum. Otbotiis coti flantia. PLVTARCHI OT. HO C quíaberant,acetíam ad ciuítates míffis líterís,ut cadauera honorifice fecuredp tollerent,accerfís. tum fratrís filíum Cocceíum adhucadolefcenté bonoanímo efTe iubet,& nihil V ítellium mez tuere:tum ut matrem&€ domum& uxore, ipfe tanquam propríos curans tueretur. INam ídcir co uolentem non adoptauifTe,fed difiuliffe,quo meminiflet à Caefare adoptatum fe, ut fi uiciffet,uná fecum imperaret:fin uictus effet,ne ipfe anté periret, Illud autem,inquit;ó filiad pofire mum tibiprecipio,ut neg; omníno oblíuífcaris,necadmodum meminerís,quod Cafarem pas truum habueris, Poft hzc autem paulo tumultum clamoremá ad fores audiuít, Milites enim fenatoribus qui abibant mínitabantur, quod abfcederent, imperatorem deferentes,necern ní manerent minatí, Rurfus igitur metuens illís uiris,uenít ín confpectum, Et ubiuífus eft mili tibus,non precibusac manfuetudine, fed afperitate& íra, ut quiad tumultum maxíme tefpis ceret,effecít ut abirent:ceffere bí quidem perterriti, Cum iam effet uefpera,fitiG; teneretur, pau lulum aqua bíbit,& cum duos haberet enfes, díu utríufq; acíem pertentauít,reddítoG altero, alterum ín ulnas accepít,atque domeftícos uocexuit,eís£p benigne pecunias fuas diftribuit,huic plures,illipauctores,non tanquam de alienisprodigus, fed id pro dignitate atqj moderate dili genter obferuans, V bi uero hosab fe dimififfet, iam quod reliquum erat noctis quiefcebat, fed íta Gt cubícularij fentirent eum grauíter dormire, Mane aute uocato liberto quo utebatur contubernalí, imperauit ut quíd fenatores agerent difceret. Et cum accepiffet factum effe ijs qui abieraat,ut cuícy opus fuerat, Vade igítur,inquit,tu,acteipfum oflende militibus,fi nó uís ma leab ipfis ínterímí,tanquam mihi mortísadíutor, Homine aute egreffo, poftquam enfem ame babus manibus erectum conftítuifTet, fuperincumbens, non longíus quàm fit gemitus unus dolorem fenfit,eius fignificationem hís qui fors erant dans, V lulatudp à feruis fublato,uníuere fum contínuó exercitum atq; urbem fletus inuafit, Et milites cum clamore ac planctuad fores irruerunt;feipfos miferantes ac íncrepátes, quod minus obferuaffent ímperatorem,prohibuife fent&p ne pro ipfis moreretur, Ex hísquítum aderant, ad hoftem nemo defecit, quanquam non proculabeffet:quín ornato corpore atq; parato rogo, eum ín armís extulerunt. Certatim fubierunt portauerunt& feretrum cupidi:ali] uero uulnus cadauerís procidentes ofculabane tur,alíj manus tangebant, alíj adorabant eminus. Alíqui etíam funalibus abiectis in rogum fee ípfosiugulabant,quí tamen nihíl egregíj beneficíj ne quícquam à mortuoaccepiffent,neq; gra uius quíceuam uictore metuebár.Séd uidetur nemíní unquam neq tyranno neq; regi adeo immanis imperandi cupidítas ingenita fuiffe, quanta illiab Othone regi: Othonem ímperatos rem ferre defiderarunt, quos ne mortuí quídem defiderium reliquit, fed ín odium V ítellij ime medicabile perdurauit, Sed hzc fuo tempore dicentur, Cum uero Othonís reliquías humafz fent,neq; operís magnitudine, necy illuftri infcriptione, fepulchrum inuidiofum reddiderunt, Ego Brixellícum effem,uidi monumentü paruum,& infcriptionem huiufmodi, M, Othonís, Diemautem obijt Otho cum uíxíffet annosfeptem& tríginta,imperaffetiy menfes tres, Atq; reliquit negy deteríores,neg; pauciores,qui mortem laudarent,quàm quí uítam uítuperarent, Nam cum uixifet níhilo modeftius INewone, mortuus eft gen erofius longe. At milites cam íu beret Pollio alter ex przefectís,ut contínuó inVíítellij uerba iurarent, difficiles fe praeftabanr.Et cum didícifTent fenatores quofdam etiá adeffe, alios dímiferunt, V irgínio ait Rufo negocium - faceffebant,unà cum armísad«des efüis ueníetes,iubentes hortantesQp,aut imperaret,aut iret. profelegatus, Atís eor quiui&itfent, imperia fufcipere, furiofieffe infaniq ducebar, quod ante uictoriam noluíffet, Legatus autem íre ad Germanos, à quo illí multam uím pafíi ínuíti uídebatur,cum tímeret,clàm per alias fores é medio fe fubduxit. Quodubimilítes didícerunt, iureiurando fufcepzo,ueníam affequutí,fe Cecinna addiderunt, & HAEC SVNT VIRORVM ILLVSTRIVM HACTENVS uite ex Plutarcho, i latínum d díuerfis tradu&tze, Sequuntur hincaliz quadam illufttium& ipfe uirorum,fed ex alijs autoribus deprompta, quas idcirco feorfum duximus im» primendas, quod Plutarchi non fint, Flomerí, quz alterius eft inflituti, excepta:quas non upluimus omittere tamen,quod& eleganz tet(cripta fint,& abalijs hactenus hucafcita, HOMERI " uW Mh "we/" 0» s»$ WW[f» ww P—R WS— Qd VW va C HOMERI'VITA$74 INTERPRETE GYARINO VERONENS1l, sErT omí[Tis quz ad Girammatícátn potíus quàm ad hiftoríam fpectant, | vPERVACV V HM fortaffequibufdam uideatur in querendís Homeri W 4 parentibus ac patría nímís effe occupacum, quandoquide nec ipfe fua fcri R8 beredignü effe íudícauit, fed ea modeftía ufus efl, utne nominis quidem $8 fuíqua fueritorígo memínerít, Quonia uero ad ínfiitutione eorum qui A erudiri incipiunr;utileeft plurímaexperiri, agerediemur quxcunq; de íl2 21.55 loueteres fcripta reliquerunt, recenfere.Ephorus igitur Cumzus,in libro VAM: s*55"J quem de patris rebus infcripfit, Homerum conciuem fuum fuiffe uolens oftendere,ícribíit Atellem,Maona, Dium fratres Cumzos fuiffe, Horü Dium cum zre alienopremeretur immigralfe in A(cram Boeotíae uicü:cumép illic Pycímedem duxiffet uxore, ex ílla fufcepifTe dicit Hefíodü, Atellem aüt cum ín patría diem fu& obíjffer, filíanomine Critheida, frairís Mxonis tutelae reliquiffe. Hunc aute cum puellá uítíaffet grauidamép fctiffet,atq; ob id fadiuereret infamia, Phemío eam Smyrnao Grámatíce przceptorí in matrimoni collocaffe, [llam uero nó multo poft adlauacra qua prope Meletem fluuíti erant proficifcente,Homyrá iuxta fluuii peperiffe, atqy ob íd infante Melefigetiem appellat, quipoftea caecus fatus, Ho» Hortert origo: merí nomen acceperít, Cumai nang;& lonesoculis captos Homerosappellant, quod homez risid eft tíneris ducibus egeant.Hac quidem Ephorus, Ariftoteles aute ín tertío de Poétícalie Quare Home? bro dicít,in lo ínfula,quo tempore Neleus Codi filius colonía ín loníam deduxít,puellà quan rw 7 wdefie dam índígenam à deo, quí Mufarü confuetudine utebatur, fuiffe compreífam:qua cumgrae genesdictus. uida facta effet, ínfamía ueríta,ín locá abijt qui Aegína dicebat:ibí latronibus capta, acSmyre nam, qua tunc Lydorü tenebatur ímpetío,abducta, Maroni Lydorum regi amíco ab eis dono data eft. Ille uero puellz uenuftate captus,eam duxiítuxorem:qua cum poftea iuxta Meletem forte fpatiaretur,partus fubitisoccupata doloribus, Homerü apud flumen enixa eft:quem fu» fcipiens Mon pro fuo educauít, Mater auté(latim poft partum uíta difceíTit. Cum uero ali B quotannís poft Mzon quogy ipfe uíta functus effet, L ydi& ab Aeolijs bello preffiSmyrnam deferere ftatuifTent, príncípes ciuítatis per przconem edíxerunt,ut quícung; ipfos fequí uellet, urbe egrederetur,tunc Homerus etíá tum adolefcentulys, fe quocg óuspüp, hoc eft fequi uelle dixit.Eadp de caufa fuit Homerus pro Melefigene nuncupatus. Poflea cum am ztáte prouez &us magnáapud omnes effet poétíca facultatis gloría confequutus, A pollinis cofuluít oracus lum,quibus parentibus, qua patría ortus effet;atq; hoc refponzum dicitur accepiffez Infula los matrem, nato factura fepulchrum Progenuit,iuuenütu uero enígma caueto. Fertur& aliud huiufmodi habuiffe refpofum: Felíx atqg mifer,fortem ad utrang create, Noffe cupis patríe nomen Homere tua Infula nonlonge Creta Mínoisab ampla Dat matrem,nandp eft patría nulla patri, Attopos híc dulcístibi franget ftamína uítze, Cum íuuenum nodos foluere non poterís,, Ipfa duas uíta fortes tíbi fata dederunt,» Hec obfcura quidem, par erítilla deís. Immortalís erís uiuus moríensip,magísqg Poft mortem nomen uíuetín orbe tuum., Longo tempore poft, Thebas ad Saturnalia, quíludiapud Thebanos mufíci erant, profectus eflindein lon infulam nauigauit: quó cum perueniffet,ac forte faxo quod eratin littore infe2 diffet, pifcatores littoribus tum forté appulfos rogauit num quid haberent: illí uero difficih ,&hígmaterefponderunt, Se quecung; cepíffent reliquiffe,qua uero non cepíffent habere:fía gníficabant uidelicet,cum pifcium níhíl capere potuiffent,fefe purgaffe pedículís,atqp íta quos ceperant reliquíffe,quos non ceperant ín ueftimentis habere. Hornerus atité cum hoc xnigma interpretarí nó potuífiet, ingentí dolore confectus migrauít€ uíta, honoríficentiffimedp à fuis rins, ciuibusfepultus eft, atqj hoc íllíus fepulchro epigramma íncifurn: Condítur hoctumulo uates díuínus Homerus, 9 Heroum cecinit quibene gefta ducum. Suntqui Homerum Colophoníum fuiffe conantur oftendete, atq; hoc maxime argumento » » L! PLVTARCHI HOHMERVS C nítuntur,quodin eíus ftatua hoc elegíacum carmen reperíatur; Nate Melete decus Giraiorum ac fplendor FIomere, Nobilitas patríam qui Colophona tuam, Díuina geminas genuifti mente puellas, Semideüm fcribens inclyta gefta uirüm, Altera multiuagireditum cantauít V lyffis, L2 v AlteragraiugenasDardaniosq; duces,^ Operzpreciti eft X Antipatriepigrammatum fcriptoris non infuaue in Homerum epigramma referre, Eft autem huíufmodi; Díceris à multis Colophonisalumnus Homere, HicteSmyrnaum credítat ille Chium, Quín& lon quídam,quidam Salamína fuperbam, Theffalíam multí te genuifTe ferunt, Sunt€ químemorentalijste fedibus ortu, Sic uarijs f;atus crederis effe locis, Dicere filíceat tnihi Phoebi oracula, coelum e, Cettetibipatría eft,Calliopea parens,. INat& uero Homertübelli Troiani tempore,eiufs demá fpedciator fuife quidam fcribunt:alij centum annís poft,alíj centi quinquaginta tradie deranr.Scrípfit poémata duo,llíada&« Odyffea,Errant aute quí GePeyopvopeyio", Margitemás abillo exercitationis gratía aiunt fuííle copofitas.Effe uero fecundá Flomerü Troíani belli oris ginem quídà dicunt Alexadri de tríum dearü,[unonis, Míneruz, V enerístip forma iudícii.Di cere nandp poetam aiunt, Alexandrü illas cum ad eü ueniffent, ín contentione índuxiffe,cum Veneré,quaz bládo eum fed perniciofo íllexerat lenocínío, pulchríore iudicaffet, V erüenimue ronon eft confentaneü, deos ab homíne fuiffe íudicatos,neq hoc ab Homero dealíjs díjs aíTes ritur, Quare merito illorü opinio tancg nullius autorítatis eijcit, Probabilíus igitur fuerit dicere, uemadmodü Alexáder Priami regis filius uífendae Crraeciae,uariosQp Cirecorü mores percipi endidefiderío flagrans Sparta nauigauit,atqy íllicab Helena Menelai uxore, cum marítus aba eífethonorificetiffime acceptus hofpitío,muliere blanditíjs pollicitationibusép illexit ut feci di D fcederet:quibus feducta mulíer, eum fequuta eft, Itacy nauigantes ad infuláà nomíne Cranaam appulerunt, atqj ibi prímü Helena Alexander coiunctus eft.[nde aüit foluentes per Sídona€ Phoenícefn,Hlium peruenere.Menelaus uero& Agamemnon cum prímü fac funt de íniuría certiores,exercitü ín Aulide Boeotíz cíuítate congregarunt.Ibi cum omnes aufpícatiffimo rerü agendarti initio rei diuinze intenti efTent,ecce draco propinqua arbore,in qua forte paffer nídifi carat,afcedens,octo pullos matremá infuper interemit:quo figno portendebat,Girzcos noue apudIlíum annos dímícaturos,decimo tande urbe ipfam funditus euerfuros.Igitur peraciisía críficijs, Aulíde foluctesad Troiam peruenerunt. V bí cum prímo cógreffu Protefilaus interfe cus efTet, Menelaü& Vlyffem ad repetenda Helenálegatos Ilíum míferunt, Cá uero Troíani Helenireddere recufaffent, rurfus Girzci belli gerendi iniere cófilíaatq; exercitus parte adu bis obfidione rica, reliqui Achille ducead uaftandas uícínas urbes aggrefli funt,eo cofilío,ut T'toíanos finítimís focijs fpoliárent. Cum uero populabundi omnia díriperent atqj uaflarent, « énter cateras urbes una forté Chryfag nomíneacceperüt, ex qua captiuá Chryfeida, Chryfz, quí erat facerdos A pollínis,filia, Agamemnoní dono dedere, Chryfes at redímedae filíe caufz ad exercitü uenit,atqy ab Agamemnone contumeliofe repulíus, Apollini fupplícauit,ut fpreti numínis ulcifceret iniurías:itaqy magna peflilétía ab Apollíne ín caftra Girzcorü immifTa, A chil les de reddeda facegdoti Chryfeide cocionatus eft. Quare Agamemnon Achilli uehemeterira tus,Bryfeida illi íacundü militíz przmiüabftulit, Cu uam rem Achilles grauiter ferens, matrem I hetim orauit,utà loue Troianis cotra Graecos auxilii ímploraret,Q uod cum Thetis fecíffet, iíamQ Troíaníalíquot pralijs fuperiores Girzcis ínfultarent,Patroclus Neflorís hortatu,atma ab Achilletantifper dum Troíanesa nauibus repelleret,poftulauit:quibus impetratis,fortiter acgenerofe pugnans,demü ab Hectore peremptus eft, Huius morte fummo dolore affectus Achilles,& cum Afàmemnoneredítíngratía,& arma V ulcano fabricata accipies, alios Tro íanorü(gplurímos,ac deniq: ipfum Hectore interemit.Hic cumrer& omniíüac totíus bellífitor do, Homerus tamé 3nono anno poématis fui fumpfit exordíü:quonía quz ante Achillis iram gefta fuerant, tenuía fatís,ac parü(illi memoratu digna uídebant. Troiani enim Achille tímetes fe intra muros cótínuerant,ac nung aufi erát cà Girzecís aperto Marte cótendere.Sed pofteadf iratus Zk:hilles certamine deftitityaudentes in campum prodíerüt, Tunc xquatis belli uiribus, plurima e vg^»-—^ vy eC om v -fa ma Ye"mee me qua MS M CRAS(K^ 0a eet 009 09.09 89. JP 09 n9 GVARINO VERONENSI. INTERPRETE,$78 a plurimainter heroaspraclara facinora patrata funt, Homerum poétam tempore quidem plu2 rimís,uírtute autem ac facultate omnibus fuperiore merító prímü legimus,maxímum ex eo& addicendi copia,& ad fententiarü grauítatem,& ad plurimarü rerum cognitione,prafidíü haz bitur, Dícemus autem de illius poefi,fi príus aliqua de ipfo poéta ín medíü attuleríimus.F1ome rum igitur Pindarus tum Chíum, tum Smyrnazum fuiife atzxSimonides Cliium, A ntímachus aciNicander Colophoníti; Ariftoteles aute letem,Ephorus uero hiíflorícus Cumaum:quídarmi etiam Salaminíum,quidam Argiuum fuiffe dixerunt, Aríftarchus autem ac Dionyfius Thrax Athenienfem putarunt, Filius uero quibufda Maoni»& Crítheidis,ab aliquibus Meletís flu mínis exiftimatus eft, Atq; ut de genere ac patría,íta& de temporibus quibus fuerit, dubitatur, Aríflarchus enim eo dicit Homerü tetnpore floruíffe, quo ín Ioníam colonia deducta eftpoft Heraclidarü uídelicet defcenfum annis fexaginta, cum ante Hetaclidarür gefta annis octogírita bellum Troíanum fuiffet. Crates uero ante Heraclidar& defcenfum Homerü fuifle confirmat: quod fiíta eft,non integri octoginta anní inter"Lroianibelli tempora,& Homeri genefim repe tíentur ínterfuífTe, V erum plures ín hanc fententíam coueníunt, Homerum aanís ceritü poft bellumTroían& natum,non multum ante Olympía,à quibus Olympiadarum annii nutieran tur.Suntauté illius poémata duo,[lias€ OdyfTea,ambo non ab ipfo poéta,fed ab Ariftarcho grammatico in numerum uerfuum diuifa atqj díflincia.Tlías quídem gefta Girzcorüi& Barba rorum propter Helena raptuti, fed praecipue Achillis praeclara ín eo bello facinora contínet; : Odyffea uero, Viyífis ex Troiano bello in patríá reditum,quotéy illelabores errádo percülefit; atq; ut reuerfus ultus fuerit inimicos, oftendit. Ex quo apparet fapientíflimü poétam ín Ilíade quídem corporis uíres, ín Odyffea uero animi uírtutes exequutum. Sí non folum uírtutes,fed eiíam uítía,dolores quoq, latítias,timores,atqy cupiditates homínü defcribit,iniqu& tamen eft accufare poétam quod non bonos tantüi,uerumetíam malos mores exprefferít.Siquidem fine utrífgy no fiunt praeclara facinora,& lícet femper auditoribus€ multísac uarijs elígere melíota, Finxit etíam Homerus deos utibominum confuetudine atg; colloquijs,no modo ut eíufmodií figmenta& dele&arent& admiratione relínquerent, uerumetíà ut per hoc deos rerum huma 8 narumcuram habere declararet, V niuerfa deníq; apud eum geftorü expofitio& admirabilis & fabulofa contexítur,ut poffit fedulos reddere,atque obflupefactos tenere lectores, ttj mae gnificaatq; fublimi oratíone reddatur illuítris, Ex quo íaterdá uidetur poéta quedam prater rei ueritatem fcripfiTe,no enim femper probabilia perfequutus eft,fed perfxpe effiríxít res mía randasatg fublimes.Q uapropter no modo res,fed etii uerba& extulit,& à comimuni confue tudíne tranftulit, Q uod auté noua quzdam& admíranda,& qu3 nó facilein confüetudinem ueniunt femper adducat, nemo ne mediocriter quide doctus ignorat. Quínetía fi quis íri hís fà bulofis narrationibus diligenter fíngula quae dicuntur attenderítpoétam huncomni humaníe tate atq doctrína imbutü fuiffe reperíet, intelliger& plurima illum tanqua femína& oratíonis & actionum uaríarum pofterís non folum poétís,uerumetiami orateribus,híftoricis,atqy philo fophis relíquiffe,: 0* EVAGORAE VITA GVARINO VERONENSI5»INTERPRETE;, v M uíderem,ó Nícocles,te nó folum terum pulchritudine atq; copia,ue4 rumetíam choris& mufica gymnicisQp certamínibus,necnon equorü trí remíum$Q curfibus funus paternü honorantem, nihil juod ad huiufmodi /| rerum fplendore pertineret relinquente, putauí fore tit Euagoras(fi quis fenfus de his qua ín uíta fiunt mortuís íneft)lbenter& hacacciperer,gau ! deretip afpiciens tud erga fe curam ac magnificentia:fed multo maíoré gra 574) tiam quam reliquis omnibus haberet,fi quis ipftus praeclara facinora atque erícula digne narrare poffet. Eteriím uíros magnanimos honorísip cupidos, non folum pro, rebus bene geftís laudarí uelle,uerumetiá pro uíta honeftà morte optareveperiemus,maíusqs ftudiá de fua gloría quàm de uíta habere, deníq omni cura atqj diligentia eniti, at immortalem fuí memoríaderelinquant. Magni ergo fumptus riíhil rale efficere poffunt, fed opes duntaxat j atqj díuitías oftentant.Eorü uero quíín mufica alijsqj certaminibus fe exercent, ij quidem fuas uíres,alij uero fuas artes demoftrantes,feípfos gloriofiores coftituunt. Oratiouero fi eleganter & ornate íllius res geftas narrauerit, femper memorabile Euagorx uirtutem apud omjies mor d C predanafaci tora cur celes branda, ( 3n inuidia quid | incommodi, Genus diuini. Maiores, EVAGORAÁE VITA EX ISOCRATE tales efficiet, Coueniebat ítagy ut& alij uíros, fiqui przftates ac boni(ua tempeftate extítiffent, praclaris laudibus extollerent,quo uidelicet& i] quí aliorü facta ornare poflunt,cum no apud ígnaros uerba facturi(int,eos quos honeflare uolunt, ueris laudibus perfequantur,& íuniores ardentiorí fludío afficiatur ad uirtute, quum, quibus fe melíores praítiterint,hís ampliores lau des fe cofequututos fcíant, Nuncaute quís no languefcat, fegniorG ad uírtute non reddatur, cum eos quí tempore Troiani belli atq antea fuere,celebratos carminibus& laudibus, decanz tatosqp tragcedíjs animaduertit, feipfum aute profpícíat, etía fi illos omnes probítate& uirtute uincerer, nunquam tamen fimiles laudes affequuturü: Sed horü profecto caufa eft inuidia, cui folü hoc boniadeft, quod maximü malü inuidís afferre folet, Q uídà enim fic deprauati natura funt,utlibentius eorum quos ignorant an undf fuerint, quàm eorü quíbus plurimis beneficíjs aftrícti funt,laudes audire uelint. INon tamen hís quí íta male fentítit ínferuíre cordatos decet, fed hos quide negligere, alíos uero ut laudes eorü audiat, de quibus dícere íuftü efl,affuefacere debemus, prafertím cum& artíbus, omnibusty alijs rebus incremeta allata uídeamus, nó per eos quí acquiekat his qua ab alijs inftítuta funt, fed per eos qui€ parua dirigere,€ nonbene inflituta mutare audent, INec ignoro difficilefadu effe quod me fa&urü recepi, cuiufpía uirtus tes foluta oratione laudare, Cuíus reí maxímü fignum, quod fj quí philofophíz opera dant,de multis uaríjsqp rebus dícere audent, de talibusauté nullus unquam ípforüi agereffus eft dicere; In que ipfis danda uenia cenfeo, INam poétís multa dantur,quíbus fuum ornare carmen pof funt.Hísením& deorum cum hominibus cogreffus, tum diífceptatíones,& certamína quibus cum uolunt,fíngere lícet:& cum hac narrare uoluerínt,non eade uerborü lege qua oratotes; aftrínguntur. Itag; no folum uerbis ufitatís,uerumetia nouis, translatís,& peregrínis, GC omni denig dícédi genere fuà poéfim ornare poffunt, Oratoribus aute nihil tale concedit fed ijs& uerbis ufítatis,& fentetijs nó nífíad res pertínentibus,ftrictiorí quadálege utendü, A d hac illi quíde omnía numeris& metrís fcribunt, hís uero níhil tale coceffum eft: quae tantam gratíá ha bent,ut quamuis necuerba idonea, necgraues fententiz fint, menfura tamen quadam& nue metorti cocínnítate auditores demulceant.C) uanta aut& horü fit uis illínc facile perfpici poteft, Nam fi quís eorü poématü quz probatíífima habent,uerba quide& fententías relinquat, men furam aütdiffoluat,multo profecto opinione quam nuncde hís habemus,inferiora uídebun£, V'erüenimuero quamuís poéfís hoc tfatü praftet,haud tamen áfcribendo defiftere debemus, fed tentandü eft, fi foluta oratione uiros probosac praclaros merítíslaudibushoneftare ualeas mus,níhil deteríus ijs qui carmínibus aut numerís eos laudat. Prímü ergo deíngeníonaturag Euagorz,quibustp maíoribus ortus fit, etfi multis notü arbitror, aliorü eratía dícendi uidetur, utomnces fcire poflint. pmagnis& praclarís exemplis maior relictis, nihilo inferiore fe pracfti terít, Semídeos ergo generofiffimos,quía loue genus ducunt,efTe,omnes uno ore cófentíunt, Hosaute ipfosfí ínter fe conferre uoluerímus,nemo eft quí A eacídas cxterís praeferre dubitet, In alijs generibus hos quíde uirtute prarflates atqy ínfignes,alíos uero obfcuros inferioresQ rea periemus;at orgnes quí Aeaco ortí funtclari(Iimi fuere fuo tempore, A eacusaute qui Ioue fa tus eft, quo T'eucridarü genus ínítíü fumpfit,tam czterís uírtute praftítit,ut quá maxima fic cítate ín Cirzcía plurimihomínü corrumperent, nullátp malo huic auxilíü inuenírent,poftdj magnítudo calamítatís excreuít,eum&íuítatü príncípes adíerínt,rogantes ut tantü malum tan tama peftcab eís propulfaret, Spézabant enim propter ipfius generofitate atqy eximia píetat£, quamcelerríme à díjs praefentit malorü liberatione inueníre. INecea fpes uiros fefellít, fed uoti compotes factí,ín A egina,ubi uotü ille precesipfecerat,cómune omnibus Graecis facrít adifia cauere, Atq per id«temporis donec inter homines fuit,fumma cum gloría uitam duxit:pofldj vero migrauite uíta,cum apud Plutonem Proferpinamá maximos honores affequutus effet, ad íudícandas animas eis aífediffe fertur, Iftíus aute Telamon& Peleus filij fuere, quorü alter cum Hercule contra Laomedontem milítans,propter fua egtegía facinora ingetibus praemíjs donatuseft, Peleus cum ín pugna cotra Centautos flrenue dimícafTet,multistp alijs bellis atag perículís probatuselfet, T'hetida Nerei filiam immortale,quamuis ipfe mortalisuxore meruit, atqj ex omnibus quzantéfuere,folá ín iftis nuptijs Hlymenzü deos cantaffe ferüt.[nde Aíax, Teucerjy à Telamone, Achílles uero à Peleo ortí funt,qui maxímum ac manifeftiffimü argue mentum fuarü uírtut& dedere, INon enim folü ín fuis ciuitatibus locis quibus habitabant prí mí fuere, fed cum Graeci contra Troianos expeditíoné feciffent, multitp utríng; coadi effent, nemo deníg uír clarus quí hís non adeffet periculis, inueniri poffet, omnibus Achilles longe pracftititt Aiax uero poft illum facile omnes fuperauit. INec Teucer horum genere índignus, : caterís A B GVARINÓ VERONENHSI INTERPRETE,$58 caterís inferior habítus eft, uui poftquam und cum Girzcís depopulatus effet Troízm atq; dí» ruiffet, Cyprum petíjt,urbemá zdificauít, quam Salamina antique patríe nomíne uocauit, genusq reliquít,quod nunc regno potitur, l'am ígitur praeclara facínora maiorum d prímor dío generís Euagorze fuere, Cum igit ifto pacto urbs aedificata effet, principiohi quia Teucro geniti funt,regnü obtínebant;poflero inde tempore uir quidà exul à Phoenicia in Cyprum ue nít,hic cum maxímé ab eo quitunc temporis regnabat,cultus effet,maxitastp accepifTet pote fates,harü rerum nó habuit gratia, fed tn regem quí eurn hofpítío acceperat, malus íngratusQp exíítens,acad praripiendaaliena callidus,benefactorem fuum ex regno eiecit, ipfe ueroimpe tio potítus eft,Inde cum rebustam fcelerate geftis diffideret, fuuméáp flatum flabilire uellet,ciuí tatem effecit barbaram, infulam uníuerfam regi Perfarü ín feruitute dedit. Rebus ira conftitu tis,Euagoras naícitur:de quo diuinationes& oracula,uifatp ín Íomnís,quibus hominum natu ram excedere uideri potefl,relinquere malo, non uthís rebus fidem non adhibeà, fed ut omnibus apertum facíam,tantti me abelTe ut de eo aitquid confingam,ut etíam ea prgetermítta, quae olim paucis quibufdam, non cíuibus uníuerfis nota fuiffe exiftimem. Sed cum de eo dicturus fim,ab his quz omnes fatentur, ínítium facíam, Puer nenipe exiíítens honefta forma,robuftus atqj temperatus fuit, quz bonorü omnium eíus ztatís decentiffima uidentur. Horum autem omníum teftes afferre poffumus:nam temperantía,eos cíues qui und cum eo fuerunt eruditi: pulchritudinis,omnes quí eum uíderunt:roboris deníc,ea certamína quibus ille zquales fupe rauít, His deniqy cum uir factus eflet,fortitudinem,fapientía iuftítiamd adíunxít,nec medio criter quemadmodá caterí, fed horum quodlibet egregía quadá cum excellétía babuit, Tant enim corporís uirtutibus animitp pracftitít, ut cum eum íntuerentur quí tum in(mperio con(tí tutierant,flupefcerent,& non mediocri timore de principatu fuo afficerentur. Putabant enim nullo modofietí poffe,utís quitali ngenio praedítuseffet, priuatus uítà degeret.Inde cum eius honeftiffimos mores infpiciebant,tantam ei adhibebant fidem, ut putarent,(i quis ín eos delin quere auderet,fibíEuagoram adiutorem fore,Et cum tam uaría ac díuerfa de eo effet opínío,ní hil tamen horü eos fefellít.INatn neg; príuatusuítam egit, neq; ín eos alíquid commifit, fed can tam de eoprouídentía deus habuit,quihonefle regíam dignitate affumeret, ut omnía qua per impietatem fieri neceffe erat, peralium patrarentur:íjs uero quibus fandte ac iufie ímperium allequi poterat, Euagoram referuauit, Quidà ením qurper id tempusin poteftate ecat,per infi diasregem trucídauit,Euagorama compreliendere conatus(putabat ením nullo pacto príne cipatum obtinere poffe, nifi illum e medio tolleret) fed Euagoras5erícula effugiens,Solos Cili cix fe recepit. INec eandem habuít mentem quarn alíj qui in eiufmodi calamitates incidunt.[Ilí enim cum imperío excídere,humiliores animos habere folent:ipfe uero poflquam patríam fuz gere coactus eft, íntantü anímí magnítudinis uenit,ut cum antea príuatus effet,no putaret fibi line imperío effe uíuendá, neq; cum uagis& exulibus alijs& hoc genus hominü,redítü quafi uitindignos precari atqy colere cotempfit, fed eam occafione fumens, quam omnibus quí píez tatem colunt fumi oportet, ut fuas fcilicet íniurías lacvffiti ulcifcanturzoptauitgel uictor potíri imperío,uel fuperatus occumbere, Itag; cum quínquagínta fer bomínum, ut plurímí ferunt, cotgiffet,cum hís reditum ín patríam parauít. V nde& illiusingenium,& qua apudalios opíz nione effet contemplarípoffumus:nam cum tam paruotiírort numero ad tam ingens facinus nauigare deberet,fibity omriia grauía immínerent qua ín hiliufmodi periculis efTe folent, non tamenilleelanguit, necullus eorü quos adhortatus fuerat ín tanto difcrimine ab eo defecit, fed tanquam deum alíquem fequeretur fidem feruaretipfeuero tanquam melíoremhoftíbus exe citum haberet, uel pugna euentum profpiceret, animo affectus uidebatu?, id quod ex rebus quas geffit,intelligere lícet:iam cum ín infulam defcendiffer, non putauit oportere locum mu. nitum capere,fed in tuto collocare, ac círcunfpícere fi aliquí ciuium fibi auxilium ferrent:fed cadem nocte ut primum facultas dàta eft,perfracta porta urbem íngreífus, cum fuísad repíam irruit, Quiautem ea tempeftate tumultus accíderínt, quí ue alíjs terrores euenerínt, quz de níqy exhortatíones eíus fuerint, quórfum attinet prolixius exponere monamq trahere? Cum uero fj quicirca tyrannum erant pugnarent, reliquí autem ciues cum illius principatum,tum buíus uirtutem metuentes quietem agerent, pugnans folus contra multos, cum paucís con traomnes ínimícos, non antea deftítít quàm regíam in fuag poteflatemredigeret, X inimícos ultus amicis auxilíd ferret, Ipfe igitur cíuitatis imperio potítus eft,& generífgo patríos hono resreftítuit, Arbitror profecto fi nihil aliud memorareuelim, fed hicoratíoni finem ínpponere ex hís qua dixímus, facile.efíe& Euagora uirtutem,& egregia eíus facta cognofcere, INon Natiuitát. Fide preftrui oratiotti, Pueritia, vinlis elas; Prouidesia tiáfati; Magnanimitaá in adüerfis; » Regnum ut fibi comparauerit, C Comparatione «d alios eius fà &aemplificat. D pindanu: eor &Moic1 d" àA Aoi psy&Aot, 70 dte mop xopuQSrat BaeiAdVes, ^ Vif.utes ues veregie, EVAGORAE VITA EX ISOCRATE tamen his cótentus fum,fed ex hís qux fequétur hzc magís manifefta fore exiftimo.Nam cum tempore uniuerfo tot reges tot&p tyráni fuerint,nullus tamen hunc honorem adeptus eft,nec honeflius nec iuftius.Sí igitur cum eorum quolibet facta Euagorz comparare uoluerímus,for taffe nec noftra oratío auditoribus grata effet,nec tempus ad dícendum fufficeret,Sin aute feliz gamusquofcg probatiffimos, cum his Euagoram coparemus, multo breuior erít oratio,nec minuspropofitum affequemur.Eis quía parentibus regna accepere,quis eft qui Euagora pes ricula noanteponat: nemínem enim ade fegnem& ignauum efle exiftimo,ut malità progez nítoribus fumere(mperium, quàm fancte quemadmodiilleaffequens, fuis liberis relinquere, Atqui omnium antiquor& qui ín patriam rediere,hí profecto quí à poétis inducti funt,celebera rimi uidentur, Hi enim non folum przclaros reditus eorum quiante fuerint,nobís commemo rant,fed nouos quofda ipfi fingunt. Nullus tamen eorü effinxit quenquatn, quí tam grauibus periculis ac terroribus in patriam redierít, fed finxere quamplurimos fortuna,nonnullos uero dolis ac fallacijseregiá dignitatem accepiffe. Atqui Cyrum prz catterís qui poftea fueruntadmi rantur.[s enim Medisabftulit,PerfisQp quafiuit imperii: fed tamen ifte Perfarum exercitu Mee dos picít,quod ipfum multi Gracorü Barbarorum praftare potuiffent, Atifle corporís anis mi uirtute quamplurima, ex hís qua dícia funt,facere uifus eft, Deíndeex Cyrí expeditione non fatísliquetan perícula Euagorz fubire potuiffent:at ex hís quae hic fecít,omnibus conflat, quod facile& illa opera effet aggreffus.Praterea huíc quidem omnía íufle& fancte facia funt: illiautem nonnulla ímpíe euenere, Nam ifte inimícos perdidit, Cyrus aute matrem parentem interfecít.Itagg fialiquiutríufq; non rerum magnitudine, fed uirtutem metiri uelint, nó íníuría Euagoram maíoríbus laudibus honeftabunt, A rqui fibreuíter nullamt&p inuidiam tímentesau dacier loqui oportet, nullus neg; mortalís,neqy femideus, neq; immortalis denigy reperietur, quí fumma cum pietate regnum acceperit uel honeftius,uel maiori cum gloría, Quibus rebus hoc modo quis maxíme credere poterit, fí non ualde repugnans íjs qux dícuntur,conetur exe quirere quonam pactoutríg imperarint, Nolim ením uideri(quoquo modo res fe habeant) prompto anímo uelle magna dicere, fed reí ueritate inductus, ita audacter dehis differere:quo niam fiparuisin rebus ipfe praftítiffet, humilem nempeorationem de eo baberezequum fues rat:nuncautem omnes fatetur ex bonís omnibus humanis& diuínís nihil maíus regno, níhil admirabilius,níhil deniqy maiorí reueretía dignius reperíri poffe. Qui uero,quod eftomnium honeftiffimum,honeftifime a(fequutus fuerit,eum quis rhetor,quís poéta,quís demum orae tionis ínuetor, pro rebus ges digne laudare poterit? Non ergo cum ís tam clarus fuerit,in cae teris ínferior reperietur, Sed ín prímis cum natura ingeniofiffimus effetymentemá haberet ad recte faciendum aptíffimam, nihil tamen negligenter, nihil temere aut ínconfulte putauit effe faciendum, fed quarendo confulendodp omnicura plurímum temporis confumebat. Putabat enim fianímum fuum beneinflituiffet;bene fe& regnum fuum habiturum:nec eos fatís admi rari poterat,quícuncp aliorum gratía anim curam gerunt,ipfius uero animi nihil penfi habent, Sed& circa negocia resQp cognofcendas'eiufde fententía fuit, C) uippe cum eos quí fumma dis ligentía omnía faciunt,quammínimo dolore affectos animaduerteret, ueram aními quietem non ín ocíjs,uerum in bene agendo& tolerando effe;nihil non exploratü reliquit,fed tanta di ligentía res omnes tenebat,adeoq unumquenq ciuium nouerat, ut necp infidijs iniqui proc, cupare,neque zquí eumlatére polfent,fed omnes debita ferrent praemia. Poenis muneríbusi afficiebat cíues,non fecundü ea qux ab alíjs acceperat, fed quorum ipfe erat confcíus iudicans. INectamen in hís que quotídie accidebant,quamuisín talibus curis effet coftítutus,ullo errore tenebatur,fed íta pié& humane cíuitatem gubernabat,ut omnes qui ílluc uenírent,magis eos quí eiufmodi regíobtemperarent, quàm eum tali imperio felicem arbitraretur, V níuerfo uitze tempore nemini íniuriiíntulit:bonos in precio habuit:femper in omnes iuflum imperíü exere cuit:iufte delinquentes puniuit:cum nullius confilio egeret,amicos tamen confulebat, A famis liatibus fe uíncimultisín rebus patiebaturat omní in re fuperabat inimícos:nec contractione frontis, fed uítz inftit1tis captabat reuerentíam, Nihilei fine ordine, nihil fíne modo agebatur, fed qua uetbís promíferat,haud fecus fide feruabat,quám fi iureiurando deuínctus effet. Non his quz fortuna, fed qua fua uírtute quafierat gloriabatur, Amicos quídéalíos beneficíjs,alios uero fua magnanímitate fibi morígeros faciebat. Non quia multís grauis ac moleftus foret,terz ríbilis erat,fed quia multo aliorum ingenia fuperabat.Non parebat uoluptatibus,fed domina: batur, peucis laboribus multum ocíj quzrens, fed non propter parum ocíj magnos labores fübterfugiens, Omnínonihíl reliquit quod regibus adefle decebat,fed ex omni Repub. quod eit €— m um c— a-— oi nn AED[oua ja laua Uli o^ uiboe 4E Uno— /'w. DURUM AMA ts GVARINO VERONERNSiI INTERPRETE, S & cítoptimá elegit. Nang: colendo multítudíne populare,cíuilem aute Remp.íufte gubernádo, rei milítarís perítü bene ín perículíscofulendo,regale deniq; hís omníbus excelledo, fefe often dit. Quod autem hís,alíjsG pluríbus paeditus fuerit Euagoras,ex hís qua geffit facilius intelligi potcft. Nam cum cíuítate effectam barbaram propter Phoeníc imperíü, nec recipiente Girze cos,neq callentem artes,neq; emportjs utente, neq: pofTidente portus,accepifIet, haec omnía direxit,ac ínfuper imperij fínes protulítmoeníbustg urbem cínxit,tríremesQ zdificauit,alijsa apparatibus cíuítatem ita auxít,utà nulla Giracarü cíuít3tum fuperaretur, Adeo deníq; poten tem effecít,ut eam multi quí antea contempferant,formídarent, Atquí cíuítate aliqua tam bre uíín tantum magnítudinis accrefcere nullo pacto fierí poteíl, nifi aliquísijfdem moribus quíz bus Euagoras prxdítus fit, quemadmodü paulo ante comemorauimus,eam gubernaret.Itaq hauduereor,ne maíora quám fecerít dícere uídear,fed multo magis,ne ab eíus praeclarís faciís fuperatus appaream, Quuís ením oratione huiufmodi íngeníü attingere queat, quí non folum ciuitatem fuam przeclará effecit, uerumetíam urftuerfam círcumíacentem ínfulajn manfuetudií nemredegit& modeftià? INam antequá Euagoras potiretur imperio, íta ferí& immanes eràát, uteos principes optimos íudicarenr,quícung crudeliífime ín Girecos affe&í effent. INunc uero íntantum ímmurtati funt,ut ínuíce certent,quí magis Girzcorü ftudiofi effe uideantur, ac plurí míeorum filías noftrorüi uxores accipiunt,ut ex hís liberos habere poflint. Magis enim Cirzecís & rebus& fludijs,quám qux apud eos funt, gaudere uídeas, ac plures círca Muficam 8líasqg difciplinas hís locis immorantur, dj quibus ante cofueuerant, Horum omniü Euagorá caufam fuiffe nemo dubítat. At illud profecto maxíma coíectura íllíus&& mor&ü& fanciitatís eft, quod plurími Graci probi honeftip uiri proprías deferentes patrías ut cum eo habitarent,ín Cyprüi fe contulere,putantes regnum Euagorz non folum fuís rebus publícís comuníus, uerumetía flabilíus& iuftíus, quosomnes nominatim dícere haud facile effet, Conona uero qui propter plurimas fuas uírtutes Gracís prxfuít, quis nefcit cum eíus cíuitas íngentí calamitate foret ope preffa;alijs pofthabítís omnibus,ad Buagoram fe contuiiffe, dijudicantem apud íllum fuz falu tis refugium effe firmí(Timü, ipfumi Euagoram celeriter patríz auxílíatore fore? Cum antea Conon multa recte fecíífet,nulla ín re tame melíus quàm inhís confulere uifus eft. Multa ením B bonapropter aduentü ín Cyprum,& facere& pati ei contígit, Prim& quidem cum nunquam antea alter cum altero uerfatus effet,plurís feipfos fecerejquam(i príus fuiflent familiares: dein deuniuerfum tempus fumma concordía uíxere, dep noftra cíuitate eandem habuere fenten tíam.NNam cum eam fub Lacedemoníorü ímperio, uarijstp mare gionibas exagitatà uíderent, grauiter molefteGy ferebát,in eadp re fuo utercg egregie functus officío eft,[lli enim natura erat patría, Fluncautem propter multa magnad beneficía lege lata cíuítate donauerunt. lpfis ígíz tur cogirantibus,quonam pacto tantís calamítatibus Athenienfesliberarent, celeríter Lacedae mones opportunitate prabuere.INNam cum Graecorum imperio terra maríd potírentur,ín tan tam domínandi cupíditate uenere;ut totíus Afix ímperíum affectarenc.Illí íeítur opportuníta tem fibidatam fumentes,ducíbus regis dubitantíbustjuomodo rebus uti oporseret,eos admo: nere ut non terteflri, fed naualí praelio cum Lacedamonijs certarent, Putabant enim fi eos pez de(itibus copijs fuperaffent, ea folum quz ín cotínentí effent bene habítura, at fí nauali pugna, uictoreseffent,uníuerfam Girzciam huius uíctoríx partlcipem fore:quod certe contigit, Nam cum regís duces eis obtemperaffent,magnág coégitfent cldlfem,Lacedarmoníj debellati funt, atquimperi& amífere, Girzeci uero funt liberati, Athenienfes autem aliquam antíqua gloríe par tem recepere,focioruma duces funt conftitutí, Haec omniía duce Conone,Euagoraty adíutoremfeípfum praebente,uírestp plurímas afferente, facta funt, quorum gratía nos eos maxímís affecimushonoribus.Nam ipforü flatuas prope Iouis feruatorísfimulacrum ereximus,ut illios & horum utriufq; beneficiorü magnitudinis mutua amicítíz monumentum eflet, AtPerfa rumrex non eode modo erga eos anímatus fuít,fed quanto maíora& praflantíora fecere, tan ' to magis eos formidauít.Sed de Cononealíáds,Quod autem íta erga Buagoram rex affectus ef^ fet, nonalíoslatere uoluít. V ídetur ením maius ftudíum ín bello quod in, Cypro geffit, quàm reliquís omníbus adhibuifTe. Maiorem ením& grauíore íllum aduerfaríum, quàm Cyrum fez cum de regno certantes arbitrabatur, Illius ením audiens apparatus ín tantum contempfit, ut ipfiusnegligentía parum abeffet quin ab íllo regía occupyretur.Iftíus autem uirtute tantum tí muít,uteiinter ipfa beneficia, quib.ab illo quotídie afficíebatur, belli inferret, íníufle quidem faciens, haud tamen omníno rebus fuís male confulens. Scíebat enim multos Girecos& Barz baros ex humilibus rebus ac nullius pené mométi maxíma fepe ímpería quxfiuiffe. Sentiebat Grecia Etapa Ye opera libea vata, epit monem RR RE pem Pg ain EVAÁGORAE VITÁ EX ISOCRATE C autemEuagorx magnítudíne,& ín quantü nomínís€ eloríx paulatim accreuifTet, Videbar -* epilogo funt guatin uità per fivingit omni. LP heditad Nícoz clem, que uere immortalia fint monumneta dez gonstyans ením ínfuperabile habere natura,€ fortuni eiafpírante anímaduertebat, ltacg non propter ea qua facta effent íratus,fed defuturis timens,nectantü de Cypro,fed de maioribus etíam folícís tus,eibellum íntulít. Tantísenimepparatibus ín eum irruit, ut in ea expeditione plus dj quins quaginta millía talentor&i confumeret. Euagoras tamé quamuís copíjs uiribusi; inferior efTet, tam ingentibus appatatíbus fuam prudentia opponens,ín hís magísadmírandü, quàm ín alijs qua dicia funt, fe oftedít.Etenim donaceíín pace uiuere licebat,fua cíuítate cotentus fuit, Poft: quam uero bellare coactus eft, tale profecto fe praeftítít, talemá Protagorá adíutore filíum haa buiít,ut parumabeffet,quín totam Cyprü ín fuam ditione redigeret. Phoenicia depopulatuseft, Tyrum ui cepit, Cilicia fecità rege defcifcere. Tot uero ínimícos perdídit, ut multi Perfarü fuas lugentes calamitates, uírtutü illius recordarentur,Sic demü eos bello fatíauit, ut cum antea rez gesnon príus quàm eorü domini forent,cumbhís quíab eís defciuíffent recociliari cofueuiffent, haclege& cófeetudine foluta libenter pacearhplexi, haud quícquá de imperío Euagora per» mutarent,Et Lacedxmonijs quíde rex,quorü ea tempeftate maximz& uires& gloría erát,íne fragtes annos imperii abíflulít:cum Euagora uero dece per annos bellü geres, eorundé quibus & ante bellü fufceptü potíebatur,eum domínüireliquit. C uod autem omníii maxíme admiraz bile uídetur,urbem quam Euagoras altero regnáte quínquagínta cum uírís ceperat, banc mas gnus imperator cum tantas uíres tantosQp exercítus haberet,capere nó potuit. Atqui quonam pacto aliquís manifeftius fortítudíne, prudentia, uníuerfam denicg Euagorz uírtute,quàm hís praclarís facinoribus€ periculis oflendere poffetenó enim fola alía bella fuperaffe uidetur,ue rumetíà íd quod X heroés geffere,&X apud omnes gentes celebratur.llliením cá uníuerfa Gir cía folam accepere Troiíam,íflre uero unam cíuítate habens,cum tota Afia bellum geffit: itagy fi eum tot rerü fcriptores quot illos, laudare uoluiffent, multo maiore quàm íllí glori reportaret, Quem ením eorü quí tunctemporís fuere, fi fabulas dímittere, ac uerítate contemplari uolua mus,ínueníamus unquátalía feciffezuel quem tam uarios cafus, uaríasdp rerü mutationes fubs fj(fe'quífeipfum ex príuato tyrannü conítítuit,fuumtp genus quod totitex Repub.expulfum erat,ín decetes honores reduxit:cíues uero ex barbaris Cirecos, bellícofos ex imbellibus,ex ína glorijs denicy effecit gloríofos, T'antà yero regioné cum feram& immanem accepiffet, mite& manfuetzreddidit, Ad hac,fic regis intmícitías honefle ultus eft,ut bellá in Cypro geftum,fem per memorabile fututrü fit. Cum uero eíus focus fuit,tanto utilior? fe alijs prxftítit, ut confenfu omníü in nauali pugna,quatírca Cnídum comifTa fuit, maxímo illiadiuméto foret, C) ua pera acta,totíus A fie domínus con(titutus eft. Lacedxmonij autem quí antea Afiá uaftare uolebát, deproprío folo períclítarí coactí funt. Graeciuero pro feruitute libertate habuere, Athenienfes quidem ín tanti creuere,uthí quí príus eís domínabantur,eos adírent,imperiumd traderent, Quapropter fí quís me interrogaret,quid ex rebusab Euagora geftís maxímü effe putem, utrü curas apparatusQp cotra Lacedxmoniíos,ex quibus ea que diximus facta funt,uel poftremü bel lum,uel regnifdeptione, uel totirerü dlipofitíone, ín multa profecto ambiguitate cóftituerer: nam quocücj oculos mentis íntjcío,íd mihi&& maximü& admodü mirabile uídetur.[taqy fialía qui ueterü propter uirtute immortales fuere, arbítror ill hoc munere maxíme dígnü effe, con iecturís utens quodíllís& fortunatiore charioredp dijs uítà duxit, Semídeorü enim qpplurímos, ínueniemus ín maxímas calamítates incídilTe.Buagoras uero príncipío non folum ualde míraz bilis uerumetía beatíffimus fuit. uid ením felicitatis ei abfuit, qui talibus maioribus ortus eff, quales nemo habuítnífi(i quís eade flirpe fuerít procreatus? Tantü uero corporis anímíG uite tutibus caterís prarflítit, ut nó folum Salamíne, fed etia totius Afize imperio dignus uideretur; Regii uero dignitate honeflíffime adeptus,in ea uítá finiuit, Mortalis autem cum effet,memos riam reliquít immortale Tantum ením temporis uixit,ut neq expers effet fenectutís,neg, par ticeps morborü quosilla etas afferre folet. Praeterea necid quod raríf(imü atque difficillima eft, bonos fcilícet multosty habere filios,ei defuit.Et quod maximü eft, eorum nemíné obfcuris no mínibus reliquit, fed'hunc quidem ímperatore, hos autem reges, illas uero reginas appellatas, Itaqy fialiqui poétarü cum alíquem fummopere laudare uellent,dícerentíllum non mortalem, fed deum ínter mortales,aut daamona quendi exítifle, hzc omnía profecto merító de illius in« genio dící poffunt, Multa igitur pus» mereliquitfe, quz de Euagora memorari potuiffent, Nd me& oratíonís et ingeníj uires deficiant, quibus diligétius& ftudiofius has laudes tractare con ueníebae;non tamen imprafentíarü pro meis uiribus illaudatü relíqui, Ego autem; INicocles, corporum imagines pulchra quidem monumenta effe iudico, fed multo digniores illas qua res geítas t -—— üt——— unáadileolos 0a AR 0 ha 0 asco MER——— nm— pM UBER OE RS Bo— DUE 2A uo JA BEER OqQEARUSaM. ENRPJN GVARINO VERONENSI INTERPRETE.$578 &$cílas& mente exprefferínt, quasín orationibus folum qua arte funt compofitze, cotemplari liccc, Hasenim illis praferendas cenfeo, prímum quide quod uídeo honeftos& probos uíros nontam pulchritudine corporís,quám rebus geftis& earíi memoría gloríarí. Deinde quia fta! tuas neceffe eft illís folá adetfe, apud quos erectz funt, orationes uero per uniuerfam Girzcía, perg gymnafia philofophorum diffipari poffunt, d quibus alnarí& approbari quàm reliquis ! omnib.longe praítat, Ad hzc quod nemo fculpturís& picturis natura corporis facile affimula rit. Moresautem& mentes ex oratíone,(nifi focordes quám feduli effe maluerímus) facile imíe tarí poffumus, Qua quídé ob rem,oratione hanc fcribere potiffimü fum aggreffus, exiftímas tí bituisqp liberís,alijsq; qui ab Euagora natí funt, hác fore adhortatíone honeftiffimà,fi quis illius uirtutes ín unum cogens,easqp uerbís exornás,uobis ínfpiciendas& ímitadas praeberet. Nam cum quos ad phílofophiá hortari uolumus, alíos laudare folemus, ut emulatione eorum quos, laudamus,eadem ftudia cocupifcant: egoautem non alíenis,fed domeftícís exemplis utens,te tuos hortor ut menté adhibeas,atcg enítare qua& agendo& dicendo uere te Giracü praeftes, INecme exiftímes uelím, quía fzepius eade admoneo,te negligétíz arguere. INedj enim uel me, uelalíoslatuit,quod folus et prímus eorum quí imperio ac díuítijs delitijsiy uíuunt,fummo ftu dio phílofophía operátradís: neg; quod multos reges tua eruditionis aemulos efficíes, quichc tua affectátes ftudía,eaaliquádo funt relícturí,quibus imprafentíarü fummopere gaudet, Sed tamen hzcfciens nihilominus& facío et facia, íd quod in gymnicís certaminib.facere folent fpe catores.lllí ením non curfores eos qui relínquuntur, fed quí de uíctoría certant adhbrtantur, Meumauté eft& aliorü amícorü talía dícere&(cribere,quíbus te excítemus ad ea fectáda,quíz busíamanté auidus íncumbís, Tuum fuerít nufquadeficere,fed queadmodü nuncagis,ita relíquo tempore cuta habere,tuumdGy íta exercereanímü,ut& parente& maioribus tuís no indi gnus uideare,quorü prudentia omnes admirari decet, uos prafertím qui ín imperío eftís con fiítutí. Oportet igítur no acquíefcere,fi prxfentíbus melior exíftas:fed indignari, fitalí íngenío predítus,& antíquítus d loue,nuperríme uero tam prxclaro uiro genítus,non mult& alíjs, & illis qui ín equalibus tecá honoribus funt, prxftare uídearís. FTzec autem ut íta cofequare,ín teipfo confiftet.Si ením philofophiz ftudío incubuerís,& quemadmodum hactenus,;proficere B perrexerís,talís nempe qualem te efle oportet,celeriter euades, 9 POMPONII ATTICI VITA CORNELIO NEPOTE AVT'ORE, Zi OMPONIVS Atticusaborigineultíma flírpis Romanz generatus, pera ] petuóa maíorib, accepta equeftre obtinuit dígnítate, Patre ufus eft diliges i| te, índulgéte,& ut tum eráttepora, dítí,ín prímiísq ftudiofo líterarü, Flic, 8| prout ipfe amabat literas,omnibgsdoctrínis quíbus puerilis aetas ímpartiri ó 3 deber,filíum erudiuit. Eratauté ín puero prater docilitatéingenij, fumma ay fuauítasorísacuocis,ut nó fol celeríter acciperet quz tradebátur, fed etia rl ui 7x excelléter pronuncíaret,Qua ex repueritía nobilís ínter equales ferebat, daríusqp explendefcebat, dj generofi codifcipuli animo aequo ferre poffent.Itagp íncítabat ome nesftudio fuo,quoin numero fuerüt L. Torquatus,C.IMaríj filius,& M. Cicero,quos cofuetu díne fua fic fibi deuínxit,ut nemo his perpetuo fuerit charíor,Pater mature deceffit.[pfe adoles fcentulus propter affinitate P, Sulpitij qui trib.pl. ínterfectus eft, no expess fuít illius perículí, Nang Anítía Popontj cofobrina nupferat M.Seruío fratriSulpitij. Itacg ínterfecto Sulpítíg, pofleadj uídit Cínnano tumultu cíuitate effe perturbata, neq fibí darí facultate pro dígnítate uiuédi,quín alterutrá parte offenderet, diffociatís animis ciuíüi, cum alij Syllanís, alij Cinnanís * fauerét partibus,ídoneü tpus ratus ftudijs obfequedi fuis, Athenas fe contulít, Net eo fecíus adolefcente Maríüi hofte iudicati íuuít opibus fuis,cuíus fuga pecunia fubleuauit. A c ne illa pe tegrinatio detrímentü aliquod afferret reí familíari, eode magná parte fortunarüi traíecit fuarü, Hicíta uixit,ut uníuerfís Atheníéfibus meríto effet chariffimus, Nam prater gratiá que íam ín adolefcentulo magna erat,íxpe fuís opibusinopia eorá publicaleuauít.Cum enim ufuráfacez te publíce neceffe effet,necy eius coditíone aequam haberent, femper fe ínterpofuit, atcp íta,ut neq; ufuráab íjsacceperít,necy longius dj díctá effet, debere paffus fit, Quod utrungy erat íjs fa lutare,nam nec; índulgedo ínueterafcere eorum zs alien patiebatur,nedy i dk ufuris j» LÀ POMPONII ATTICI VITAÀ € Y modius lísfepté modi tritici darentur:quí t modus mefürze medimnus Athenísappellatur.Fiic autem tedinnus ficfegerebat,ut comunis infimis, par príncipib.uíderetur.C) uo fa&um eft,ut huíc omnes hono res quos poflent,publíce haberét,ciuemép facere ftuderent: quo beneficio ílle utí noluít, quod nónulli ia interpretatur, amitti fuítate K omanaalíaaícíta, Quandíu affuít,ne qua fibi fiatua poneretur reftítít, abfens prohibere nó potuit.[tag alíquot ípfi& Phidiz locís fanciiffimis pos fuerunt; huncením ín omní procuratione R eip. actore autorem habebant.lgítur prímá ile lud munusfortunz,quod in ea potíífimü urbe natus eft,in qua domicilía orbís terrarü efTet ím | períj,uteande€ patría haberet& domü.Hoc fpecimen prudétíz, quod cum ín eam fe ciuitate contulííTet, quz antíquitate,humanírate, doctrinàQy praftaret omnes, ei unusante alíos fuerit chariffimus. Huc ex A fia Sylla decedens cum ueníilet,ddiíu ibi fuít, feci habuit Pomponiü,ca Attici lepores: prusadolefcentís& humanitate& doctrina.Síc enim graceloquebat,ut Athenis natus uídee cogtomentum. retur, l'antaauté erat fuauítas fermonis latín&ut appareret ín eo natíuum quendà lepore eífe, nonafcitü, Idefn poémata pronücíabat& grace& latíne fic,ut fupra nihil poffer addi. Quibus rebus faciü eft,ut Sylla nufquáab fe dímitteret,cuperetipfecum deducere:qui cum perfuadere ten:aret, Noli orote,ínquit Poponius,aduerfum eos me uelle ducere,cum quíb.ne cotra tears maferre,ltalii reliqui, At Sylla adolefcétísofficio collaudato,omnía munera eí que Athenis ac: ceperat, proficífcens iufTit deferri, Hic coplures annos moratus, cum& rei famílíarí tantüopes r& daret$quantü non indiligens deberet paterfamilids,&& omnía relíqua tempora autlíterís,aut «— AthenienfiüReip.tribueret,nibilomínusamícis urbana officía praítítit, Nà& ad comítía eo» rum uentítauit,& fi qua res maior acta eft,no defuit.Sicut Cíceroni in omnib.eius perículis fig In Ciceronem. gulare fide prabuit,cuí ex patría fugíentifeflertía ducéta& quínquagínta míllía donauit, Tris bemfiis,^ quillatisauté rebus Romaniísremigrauit Roma,utopinor,L.Cotta&L Torquato cófulibus: quem diem fic uníuería cíuítas Athenienfiii profequuta eft,ut lachrymis defiderij futurí dolo rem índicaret.Habebat auunculü Q.Cacilii equite Ro.familiare L, Luculli díuite, difficillima natura,cuíus fíc afperítate uerítus eft,ut quem nemo ferre poffethuiusfine offen(ione ad fume mam fenectuté retínuerít beneuolentía:quo facio, tulit pietatis fructü. Cacilíus ením moriés, D teflamento adoptauít eum,barredemáp fecit ex dodrante,Ex qua hereditate accepit círciter cen tíes feflertíü Erat nupta foror Attící Q, Tullío Ciceroni, easqp nuptías M, Cícero concilíarar, cum quo codifcípulatu uíuebat coíundiíffime, multo etíà familiarius quàm cum C.ut íudíca ri poflit, plus ín amícitía ualere fimilítudine morum, quàm affinitate, V tebatur autem íntime Q.Hortenfio,quíhís tempdib.principatü eloquentia tenebat,ut intelligi no poffet, uter eum plus diligeret, Cíceroan Hortenfius,& íd quod erat difficillimi, efficiebat ut inter quos tantz laudis eflet eemulatío;nulla íntercederet obtrectatío,effet&p talium uírori copula, In R ep.ita eft uerfatus,ut femper optímarü partíum& effer,& exiftimaretur,neq; tame fe ciuilibus fluctibus comitteret,quod non magiseosin fua poteflate exiftimabat effe, qui fe hís dediífent,quám qui maritimis ia&arentur.Honores non petfjt,cum eí patérent propter uel gratía uel dignítatem, quod neg petfnore maíori, ned capi poffent, cóferuatis legíbus ín tam effufis ambitus largi tíonibus, necy é Rep. fine perículo, corruptis cíuítatís moríbus. Ad haftam publícá nunquam acceíTit.Nullíus rei neq przs,neqy menceps fadus fuit. Nemíne fuo nomíne,necy fubícríbes, accufautt.[n íus de fua re nunquáét,iudicíá nullum habuit. Multorü confulum prztorüi pr fecturas delatas fic accepít,ut nemine ín prouíncía fít fequutus,honore fuerit cotentus,rei famí líaris defpexerit fruc, Qui necum Q. quidé Cicerone uoluerit íre in Afiam, cum apud eum legatilocü obtínere poffet, NO enim decere fearbítrabatur,cum praturá gerere noluifTet, affes cam effe pratorísQua ín re non folü dignitati feruíebat, fed etia traquillítati, cum fufpíciones quog uitaret crímínü:quo fiebat ut eíus obferuantía omnib. effet charíor, cum eam officio,nó ; timorí,neq: fpei tribui uiderent,Incidít Caefaríanum cíuile bellum,cum haberet annos circiter fexagínta:ufus eft zetatís uacatíone, neqy fe quod mouit ex urbe, Qux amicis fuís opus fuerát, ad Pompeíü proficifcétibus, omnía ex fua re familiari dedit. Ipfum Pompeíü coniunctum non offendit. Nullü ab e$habebat ornamentá,ut czterí qui per eum authonoresaut diíuítias cepe» rant, quorum partím ínuítíífimi caftra funt fequuti, partím fumma cum eíus offenfione domi remáferunt, Attící auté quíes rantopere Carfarí fuit grata, ut uictor cum príuatís pecunías per epíftolas ímperaret, huic non(olurs moleftus no fuerit, fed etíam fororis filium& Q. Cíceroz nem ex Pompeifcaftrís cócefferít:(ic uetere ínftituto uítz effugit noua perícula, Sequutü eft illud tentpus occífo Czrfare, quo R efp. penes Brutü uideretur eife& Caífium, ac tota don € fea € a. LA] c ctefcere, Auxithocofficii alia quoq; liberalitate:znam uníuerfos fruméto donauít,íta ut fingus LU» A "w 1789) J i» t o» -———L P?"WW WP B CORNELIO NEPOTE AYTORE, 379 feadeum conuertiffe uíderetur,Sic M. Bruto ufus eft,ut nullo ille adolefces zequali familiaríus quám hocfene,necy folum eum príncipe confilij haberet, fed etíam in coutctu, Excogítatá eft áquibufdà,ut priuatüararíum Cefaris interfectoríbus equítibus R.o.coftitueretur:íd facile efz fici poffearbitrati funt,fi& principes eíus ordínís pecunias cotulífTent.Itag; appellatus eft à C), Flauío Brutifamiliari Attícus,ut eíus rei princeps effe uellet? A cille quíamícts officía praeítada fine factione exíftimaret, fempert à talibus fe confilijs remouíffet, refpondít,fi quid Brutus de fuisfacultatibus utí uoluiffet,ufurü quantü hz paterentur,fe neg; cum quoquam de ea re collo quuturum,neg coíturü: ficille confenfionís globus hutufce uníus diffenfione difiectus. INegs multo poft fuperíor effe coepít Antoníus, ita ut Brutus& Caffius prouínciarum qua ijs necís caufa data erant coníule,defperatis rebus ín exilíü proficifcerétur, Atticus quí pecunía fímul cum caterís coferre noluerat,florentíilli partí, abíecto Bruto, ltaliaG cedenti, feftertía centum» millia muneri mifit,eidem ín Epiro abfens treceta iuífit darí, neg; eo magis potentí adulatus eft Antonio,neg defperatos relíquit.Sequutü eft bellü geftum apud Mutina,in quo Íitantieum prudente dicam,mínus dj debeà przdíce,cum lle potius diuinus fuerit,fí diuinàtío appellanda eft perpetua naturalis bonítas,qua nullís cafíbus agitur necs mínuítur,Hoftis Antonius fudís catus,ltalía cefferat;fpes reftítuendi nulla erat. Non folum inimíci quí tum erant potentiffithi et plurímí, fed etíà quí aduerfaríjs eíus fe dabat,& in eo Ixdendo alíquá cofequuturos fperabant cómodítatem, A ntoníj familiares ínfequebantur, uxore Fuluíam omníb.rebus fpolíaracupíe bantliberosetíam extínguere parabant, Attícus cum Cíceronís íntima familiarítate'uteretur, amíciffimus efTet Bruto;jnon modo nihil js índulíít ad Antonii uíolandü,fed econtratio famís líares eíusex urbe profugietes quant potuit texít quibus rebus índiguerunt, adíuuit, P.uero Volumníoea tríbuit, ut pluraa parete proficiící no potuerínt, Ipííauté Fuluize cum litibus diz ftíneretur,magnisdy terroribus uexaretur,tanta diligetía officíü fuum preflítit,ut nullü ílla prae ftiterít uadímoniü fine Attico, ut fpofor omniü rerum fuerít, C uínetía cum illa fundü fequunz dafortuna emiffet ín diem,necy poft calamítate uerfurà facere potuíífet, ille fe interpofuitpecu níamQ fine foenore,ftne ulla flipulatione credidít, maxímü exiflimans qua(lum,memore gra tumg cognofci:fimul& aperíre,fe non fortunz,fed hominibus folere effe amica. ua cum faz cebat, nemo eum téporís caufa facere poterat exiflímare, nemíni etrim ín opínion£ ueniebat, Antoniürerum potitur&i.Sed fenfim is à nonnullis optímatibus reprehedebatur,quod parum odí(Ie malos cíues uideretur,[Ile aute fuí iudicij potíus quidíe facere par e(Tet íntuebat, quam quid alij laudatur forent, Couería fubito fortuna eft. V t Antonigs redit ínItalía,nemo nó ma gno ín perículo Attícü putarat, propter íntima familíarítate Cícetonis& Bruti, Itacg ad aduen tum imperatorti deforo decefferat,tímens profcríptíone, latebat&p apud P. V olumní, cuí ut oftendimus,pauló antea operá tulerat, Tanta uaríetas hís temporibus fuit fortune,ut modo hí, modoilliín fummo effent aut faflígio,aut perículo.habebat&p fecum Q. Grelii Caníum zquale fimillimüd fui.Hoc quoq fit Attícibonitatís exemplá, quod cum eo, quem puerü ín ludo co^ gnorat,adeó coniuncite uixit, ut ad extremá xtate amicitia eorum creuerit, Anjonius aute, etíí tanto odío ferebatur ín Cicerone, ut non folum eí,fed etíáá omnibus eius amicis effet ínímicus, eos uellet profctibere,multís hortátibus,tame A ttíci memor fuit officij,& ei, cum requififTet ubíná effet, fua manu fcripfít,netímeret,flatim ad fe utniret, fe eum, X Geli Caníü de proe? fcriptor numero exemiffezac ne quod periculü incideret, duod noctu fiebat, pracfiditi eí mifit, Sic Attícus ín fummo tímore nó folü fibi, fed etíá ei quem chariffimü habebat, prarfidio fuit:znecg ením fux folum à quod auxilíá petijt falutís, fed coiunctím, ut appareret nullam feíunciü fibi abeo uellefortuna.Quod fi gubernator pracipua laude fertur,quínaue ex hyeme marítp fco» pulofo feruat,cur nó fíngularíis eíus exiftimetur prudetía,quí ex tot tamiy grauibus procellísgí uilbus ad incolumitate peruenit? Quibus ex malis ut fe emerferat, nihil aliud egít, qudm ut plu tímís, quibus rebus poffet,effet auxilío, Cum profcríptos prxmijs ímperatorü uulgus conquie reret,nemo ín Epírü uenit,cuí res ulla defuerít;nemini non ibi perpetuo manédií poteftas facta eft:quinetii poft prxlíum Philíppenfe, ínterítumág C.Caffj,& M. Bru L. Iulium Mocillam pratoríü,& eíus filíá, Aulumás T'orquati, caterosip parifortuna perculfos, ínftítuerit tuerí, atqj ex Bpiro hisomnía Samothracíam fupporrari iuiferít. Difficile eft omnía perfequí,& non rifeudius we neceífaría,[llud unum íntelligi uolumus, illíus liberalitate necy temporaria, neq callída fuiffe, cenis, Idexipfisrebusac temporibus íudícarí poteft, quod non florentibus fe uenditauit, fed afflictis femper fuccurrít:qui quidem Seruilià Bruti matrem non mínus poft morie eius,quam florens tem coluerít, Sic liberalítate utens nullas inímícítías geffit,quod neq; ladebat queni, neque fi í Bb 5 » c Domus Áttid. Ledlio in catha € Hitnanitatis av gumentum. POMPONTI-ATTICI VITA quam íníuría acceperat,non malebat obliuifcí,quám ulcifcí, Ide ímmottali miemoría percépta retínebatbeneficia;quxaute ipfe tribuerat, tandiu meminerat, quoad ille gratus erat quíacces perat.Itacy híc fecit ut uere díctü uídeatur,Suí cuíq; mores fingüt fortuna, IN eq; tame ille príus fortuna qudm fe ipfe finxít,quí cauít,ne qua in re iure plecteretur.lis ígitur rebus effecit,ut M, Vipfanius Agrippa intíma famílifritate coiunctus adolefcenti Caefarí, cum propter fuam gra tíam& Czfarís potentía nullíus códitionisnon haberet poteftate, potí(fimt eius deligeret affiz nítaté,peroptarettp equítís Romanifilíagenerofam nuptíjs. Atq; harum nuptíarü concilíator fuit(non ením eft celanda) M, Antonfüs tríumuir R eipub.cuíus gratía cum augere poffeffiones poffet fuas, tantum abfuita cupiditate pecuníz,ut nulla ín re ufus fit ea,nífi in deprecandis amícorü aut perículis,aut incómodiís,Q uod quide fub ipfa profcriptione perílluftre fuit, Nam quum L.Saufeij equítís R o.zqualis fuí, quicum plures annos ftudio ductus philofophíz habí tabat,habebatá ín[talía precíofas poffeíTiones, tríumuiri bona uendidiffent, confuetudine ca qua tum res gerebatur, Attíci laboreatg; indu&ría factü eft, uteode nuncíoSaufeius fieret cer: tior,fe patrimofiiá amififfe,& recuperaffe.Ide L.[ulíü Callidíi,que poft Lucretíj Catuli mor tem, multo elegantiffimü poétam noftra tulíffe aetate ueré uideor poffe contendere,neg; mínus uírtm bonü optímístp artibus eruditi, poft profcríptione equíta, propter magnas eíus Aphris canas poffeffiones,in profcríptorà numerum 4P. Volumnio prafecto fabrum Antonij abfen tem re'atum,expedíuít, Q uod ín prarfentí utri ei laboríofius aut gloriofius fuerít, difficile fuit iudicare, Quod in eorü perículisnon fecus abfentes quàm prarfentes amícos Attíco efTe cura co gnítum eft. Neg; uero mínus ille uír bonus paterfamiliás habitus eftquám cíuís, Nam cum e£ fet pecuníofus,nemoillo mínus fuít emax,mínus xdificator, Neg tamen nó ín prímis beneha bítauít, omnibusGp optimís rebus ufus eft, Nam domáü habuit ín colle Quirinali Pamphilíani, abauunculo hzreditate relíctà, cuius amoenítas non aedificio, fed fylua conftabat. Ipfum ením tectum antíquitus con(litut&, plus falís quàm fumptus habebat: in quo níhil comutauit, nífi(i quid uetuftate coactus eft. V fus eft familia, fi utilitate iudicanda eft,optíma:fiforma,uíx medio: cri, Nang ínea erát pueriliteratiffimí, anagnoftz optímí,€ plurímilibraríj, ut ne pediffequus quidem quifquáeffet,quíi nó utrungg horum pulchre facere poffet, Pari modo artífices caterí, quos cultus domeftícus defiderat,apprime boní: neqy tamen horum quenquam nífi domi na« tum,domj£ factum habuit, quod eft gnum non folü continentiz, fed etíam diligentíz, Nam & non intemperanter cócupifcere, quoda plurímís uideas,cotinentís debet ducí;& potíus dili gentía quám precio parare,non mediocris eft índuftriz. Blegans,non magnificus: fplendídus, non fumptuofustomní diligentia munditia nonaffluente affectabat. Supellex no modíca,non multa,ut ín neutra partem confpíci poffet. Nec prateribo,quanqua nonullísleue uífum írí pu tem, cum ín prímís]autus effet eques Ro.& non parü liberaliter ín domü fuam omníü ordiná homínes ínuítaret, cimus non amplíus qudm terna millia zrís peraque ín fingulos menfes ex Ephemeríde eum expéfum fumptuiferre folítü:atq; hoc non audítü, fed cognitü pradícamus. Sapeenimpro yter familíaritatem domeftícis rebus ínterfuimus, Nemo in conuiuío eíusaliud &xpónus audíuítquám anagnoften,quod nos quide iucundiffimü arbitramur: neq; unquá fine aliqualectíione apud eum coenatü eft, ut non mínus animo quám uentre conuíuz delectarene tur, Nang eos uocabat quorü mores fuis no abhorrerent, Cum táta pecunia facta effet accefs, fio;nihil de quotídíano cultu mut4it,nihil de uitae cófuetudíne:tantag ufus eft moderatione, ut neg in feftertío uícíes, quod à patre acceperat,parum fef plendide geíferit, neque in feflertio centíes affluentíus uíxerít qudm inftítuerat:paritp faftigío fleterít ín utraqy fortuna: nullos ha» buetit hortos;nulláfuburbaná aut marítíma fumptuofam uillam,neqy ín[tàlia, prxter Ardeaa tínum& Nomentanü,ruftícum pradíum: omnísi eíuspecuníz redditus conftabat ín Epitos ticís€ urbanis poffcffionibus,Ex quo cognofci poteft, eum ufum pecuníz non magnitudine, fed ratione metíri folitum, Mendaciü neqg dícebat, neq pati poterat, Itacg eíus comítas no fine feuerítate erat,negy grauítas fine facilitate,ut dífficile effet intellectu, utrü eum amícímagís ues rerentut an amarent, Q uicquíd rogabatur,religiofe promittebat:quod non liberalis, fed leuís arbitrabatur,pollíceri quod praftare non poffet, Idem ín nítendo quod femel admififfet, tanta eratcura,ut non mandad, fed fuam rem uideretur agere, Nunquá fufcepti negocíj eum petas fum efi,fuamením exíftimatione in ea re agi putabat,qua nihil habebat charíus, quo fiebat ut omnía Cíceronis,Catonis, Marci Horteftj, Auli Torquatí, multorü preterea equítum Ro. negocia procuratet.Ex quo iudicarí poterat non ínertía,fed iudicio fuiffe Reipub.procuratíoz nem, Hómanitatís uero nullum afferre maíus teflimonig poffum,quám qued adolefcens pen D ent i CORNELIO NEPOTE AVTORE. 380 A feniSyllze fuerit iucundiffimus,fenex adolefcenti M. Bruto. Cum xqualibusauté fuis Q. Hor tenfio& M. Cícerone fic uíxetít,ut íudícare difficile fit, cuiztati fuerit aptiffimus: quand; eum pracipue dilexit Cícero,ut ne frater quide ei Quintus charior fuerít aut famíliaríor, Ei rei funt índício pter eos libros,ín quíbus de eo facít mentíone,quiín uulgus funt zdití,fexdecím uo» lumína epiftolará ab cofulatu eíus ufcy ad extremü tempus, ad Attícii miffarü, qua qui legat, non multü defiderat híftoría contexta eorum temporü.Síc ením omnía de ftudi]s principü,uíz tíjs dicum, zemulationibus R eip.perícripta funt, ut nihi in js non appareat,& facileexiftimari poffit prudentia quodámodo etfe diuínatíone,Non ením Cicero ea foli quz uíuo fe acciderüt futura prxdixít,fed etíà que nunc ufu ueníüt cecínit ut uates.De píetate aut& Attící quíd plüra comemoréccum boc ipfum uere gloríante audierím, ín funere matrís fuz, qua extulit annorü » Prudentia diuis fiatioq; Ciceroz tiis. x c.cü effetfepte& fexagínta, fe nundj cii matre ín gratíà redij(Te, nunquà cum forore fuifTe ín sPictuiin matre fimultate,quam prope atate quale habebat. Quod eft fignum aut nullà undj ínter eos queris monis interceffi(fejaut huncea fui(Te ín fuos indulgetía, uc quos amare debere, íraíci eis nefas duceret.Neg; id fecít natura folü(quandj omnes ei paremus) fed etíá doctrína, INA& principa philofophorü íta percepta habuerat praecepta, ut jsad uítáagendá, noad oflentatíone uteret. Moris etíá maiorü fummus ímítator fuit,antíquítatisqpamator, qua adeó diligeter habuit cdgni iam,utei totà ín eo uolumíne expofuerit,quo magiftratus ornauít, INulla enim lex, neg; pax, necj bellá,necp res illuftris eft P..qua nó ín eo fuo t&pore fit notata.Et quod difficillíata fuít, fic familíarü orígíne fubtexuit, utex eo clarorü uirorü propagines poffimus cognofcere. Fecit hoc íde feparatím ín alijs librís,ut M.Brutírogatu luníam familía à ftírpead hàc atate ordíne enumerauerít, notans quíà quog ortus,quos honores,quibusQ téporibus cepiffet. Pari modo Marcellí Claudij de Marcellorü,Scípionís Cornelij,& Fabij Maximi Fabíorü,& Aemilío tum:quibuslíbrís nihil poteft effe dulcíus ijs, quí aliqua cupiditate habent notítiz clarorü uíro rum. Attigit quocp poétícen(credímus)ne eíus expers efTet fuauítatís, Nandy uerfibus,quí hos norererücp geftarü amplítudíne cxteeros Romaní populí praftiterunt,expofuit, íta ut fub fíne gulorü ímagínib,facta,magiftratusqp eorüi no amplíusquaternis quínisq uerfibus defcrípferit, quod uix credendá fit, tátas res tam breuíter potui(Ie declarari. Eft etii unus liber grxce confeB cius,de cofulatu Ciceronis. Hactenus Attíco uiuo xdítaà nobís funt. Nüc quonía fortuna nos fuperftítesei effe uoluít,relíqua perfequemur,& quátüoterímusrerü exeplíslectares docebi mus,ficut fupra figníficauimus,fuos cuíq; mores plerüg; cocilíare fortuna. Nan; híc cotentus ordíne equeftri,quo erat ortus,ín affinítaté peruenit imperatorísdíui Iulij filij,cum íam ante fa milíarítate eíus effet cofequutus, nulla alía re df elegátía uit, qua caeteros ceperat príncipes cíz uítatis dignitate parí, fortuna humíliores, Táta enim profperítas Cacfare eft cofequuta, ut níhíl einotribueret fortuna, quod cuíd anté detulerit& cocílíarít,quod cíuís Romanus quiuit con fequi, Nata eftaut& Attico neptís ex Agrippa,cuí uirgine filía collocauit. Hanc Caefar uíx ane nículà l'ib.Claudio Neroni Drufilla nato priuígno fuo defpodit, qus coiunciío neceffitudíne eorum fanxít,familíarítate reddidit frequentíore:iguts ante haec fponfalía,no fglü cum ab urbe abeffet,nundf ad fuori quendf líteras mífit,quin Attico mitteret quíd ageret in prímís, quid le pi^.) Libererecu de confulatu Cicc votis, Cefaris felici Lr ON geret,quibusip in locis,& quandíueffet moraturus:fed& cum effet in urbe,& propter fuas ína, finítas occupatíones mínus fzpe quàm uellet Attíco früeretur, nullus díes temere ígterceffes rít,quo noad eum fcriberet, quo nó alíquíd de antiquitate db eo requíreret, modo aliquá quaea flioné poética eí proponeret, ínterdü íocans eius uerbofiores elíceret epiftolas, Ex quo accidit, cum zdes[ouís Feretríj in Capitolío ab Romulo cóftítuta, uetuflate atqy íncuría detecta prola beretur;ut Atticiadmonítu Caefar eam reficíendá curaret, Neq; uero à Ma ntonío minus abz fenslíteris colebat,adeó ut accurate ílle exul tum hísterrís,quíd ageret, quid curz fibí haberar, certíore faceret A ttícii, Hoc quale fit;facilíus exiftimabit ís,qui iudicare poterit, quatze fit fapien tiz eorum retínere ufum beneuolentiatp,ínter quos maximarü rerum no folum aemulatio, fed Obtreciatio tanta íntercedebat,quantà fuit íncídere neceffe ínter Cafar€ atq; Antonii, cum fe utercp principe non folum urbis R omanze,fed orbis terrarü effe cuperetaJ'alí modo cum fepté feptuagínta annos compleffet,atqy ad extrema fenectuté non mínus dignitate, quàm gratía fortuna creuiffet(multas enim hareditates nulla alía re, quàm bonítate cofequutus, tanta profperitate ufus eft ualetudinis, utannís trígínta medícipa no índiguiffet) nactus eft morb, quem ínítío& ipfe,& medici corempferunt:nam putarüt efTe Tenafmon, cgi remedia celería, facilia proponebantur.In hoc cum treís menfes fine ullis doloribus,praterquá quogex cura» tione capiebat, cofumpiffet,fubitó tanta uís morbí in unum inteflínum proru ES utextremo 4$ Attici etas; PLATONIS VITA lores acctefcere,febrest acceffi(fe fenfit, A aríippa generü ad fe accerfiríiuffit,&& cum eo L.Cor nelí& Balbü,Sextüt Peduceü,Hos ut ueniffe uidit,in cubitü nixus, Quantá(ínquit)cura, dílía gentíat in ualetudine mea tuenda hoc tepore adhibuerím,cum uos teftes habea,níhil opus eft pluribus uerbis coómemorare:quibus quoniá,ut fpero,fatísfecí, me nihil reliqui feciffe, quod ad Decretum mor Íanandü mepertíneret;relíquü efl,ut egomet mihi confulam:id uos ignorare noluí, Nam mihi fü. flat alere morbum definere: nang; hís qliebus quícquíd cibi fümpfi,ita produxi uita, ut auxerím dolores fine fpe falutis. uare à uobís peto,prímü ut confiliüi probetismeum, deinde ne fruftra dehortando coneminí.IHac oratíone habita tanta conftantía uocis atqy uultus,ut nó ex uíta fed * crarene ad íd quod natura cogeret, ipfe quocp fibiacceleraret;& quoníam tum quogy poflet temporibus fupereffe,fe fibi, fuísdp referuaret, preces eius tacíturna fua obflinatione deprefíir, Siccumbiduum cibo feabftinuiflet, fubito feris deceffit, leuiorGj morbus effe coepit. Tamen .. Propofitumníhilo fecíus peregit.[tacg die quínto poflquam íd confilíüinierat,prídie Calendas obit t» fe». Aprilis,Cn.Domitio,C.Sofío Coss.deceffítElatus eft ín leGicula,ut ipfe preícripferat,fine uls pultura, la pómpa funerís, comitantibus omnibus bonís, maxíma uulgi frequentía, Sepultus eft ííuxta uiam Appíam,ad quintumlapidé,ín monumento Q..Cacilíj auunculi fui, : PLATONIS VITA GVARINO VERONENSI AVTORE, VLTV M díuGanimouerti, Philippe uír docíffime, humaniítaté tuam mores fuauifftmos:quibus effectü eft,ut quantü fcíétia& magnarürerü cognáione,tátü facilitate& iuuenilifüauíitate precellas.Eius generísmedi cifunt,quos literar& pares Homerus inter alios principatü habere cecínit: Vir medicus precio multos zquauerít unus, || Quidigitur mírí eft fí charusadeo, acceptus ac íuctidus eshuic illuflri no« p t:) tto Principi, fubtilibominum aflímatorí,& fautorí uirtutisoptimo, quí quantü gradu& fortuna,tantü dígnit&te& fapientia inter mortales antecedíte Tuarü fane rerü cum alij permulti,tum uero ipfe tibi fum teftisnon infimus,quem fingulari beneuolétia, fira familíaritate,affidua confuetydine,colloquijs intímís, tuenda mei meorü& ualetudine,& omni denícy necelfitudine tibi deuincü tenes. Cuius quídérei memoria tam tucunda, tam honeftá atcp probabile,íi qua ratione perpetuo obferuare líceat, fep ius mecti uerfo, ficut Aegyptíorum artificio& excogitatis quibuída odoríbus,íncorruptateneri corpora poffe,hiftoriz tradít Hero dotus,Iam demü facile fieri poffe intellígo,(ilíterís,quafi perenní codiméto et fideli rerü geftarü cuftode,pofterítatis etíi comendatione crebris fermonibus durare curabímus.Itaqy cogitanti « mihi quidni hac potiffimü tepore,quo tétís immergor occupationibus, fcribendü agerederer, aptiIima Platonis perfona uifa eft, in cuius le&ione perínde ac delicatiffima deguftatíone utri: ufcy recordatío codiretur.Eum idcirco potíffimü delegí,quía cum de íllononulla dífferuiffes ín ' eofuburbano Ferraric proximo,cuí ob eximia quandàamoenitaté Pulchroflorícognomen ina, dítum efl;tibi fum pollicitus me de&iominís aetate refponfurii, INon cotentusauté promíffa tan tum reddere,ut accumulatíus hocass alíenü tibí perfoluere,eíus uírigenus,uítá, ac nónulla dis uínís ipfius ftudás pertínentía, coiunxí.Hocpacto omní ex parte Platoné notum ac familiaté ti bifecero.Clara Plasonís extítifTe progenie cunctorü teflátur literz, feu paterna, feu materna ins Parehies, tyearis origine.Is Ariflone patritío inter Atheníefes cíue,& Períctiona fiue Prona,infigní ceta tefoemína natus eft matre.Maternü genus cum alíj cóplures,tum uero Solon Attícarü legü laa tor,& e fepte fapiétibus unus,íilluftrat.Drepides enim Solonis frater Crítía maiore creat,d quo gubernarüt,Crítíz fllius Gilaucon, à quo Charmides Platonis auunculus,& Períctiona mater z diti. Perictiona igitur probitate& forma exímía Aríftoni matrimonio collocata, uirilís quidé fexus Adimanti&,Labeoné,ac Platone:muliebrís aute Boconá peperit,que Eucumedonti fpea Cato uiro nupta, Speufippiin prímis& honoratí philofophi mater fuit, Futura Platonís magní tudine& fuauiffimà ín prímis eloquetía euidéti(fima figna praedíxerüt. Coplures grauifTimi uí rí& locupletes fane tefles memoríz prodíderüt, Aríftone cum Perictionz uírgínitate tollere, & uim iflerre conaret,díutíus uoti fa impote;cumá tande fe reuocaret, A pollínis fpecíera . humana C temporeperlumbosfiftula puríserumperét. Atq hoc prius quàm eíaccidetet,poflif indies do.. ex domo ín domi uideretur migrare,cü quide Agrippa eum flens,atqy ofculás oraret atq; obfe. " Califteus ortus Crítíi mínore gígnit.Hiíc unus ex tríginta fuít,quirem aliquádo Athenienfem' GVARINO VERONENSI AVYTORE. 58r & humatiamaiore afpexifTe,O uapropter Aríftoné ab omni Períctionz cótactu quoad infantem enixa efl;prorfusabflinuifle, Ela ín omní& Athenienfi ore fuiffe, quonia mihi hzc humanis oculisludibría ínger&tur,alíus dífputádi locus& tepus poftulat, Tener adhuc ínfans Íopore te neturin cunís,cum apes nó parua mellís uím dormiétis labellis infillare fenfim annotatze funt, Plato educatus Qua quidé read prodigiorít ínterpretes delata, eü futurü procedétib. annis uatícínati funt,cuz«b apibus. íusex língua melle dulcior flueret oratio. Q uiefces aliquádo Socrates, ínter genua nouellá cyz gni pullá tenere fe exiftimauit,eumép natis derepéte plumis fublime euolaffe,& ipfum aethere dulcí clágore,ac fuauiffimis impleuifie cantib.Poftridie ci pater ad Socrate preceptís eíus& ina ftitutione formádü Platone adduxiffet,uífo ftatim puello,hac ílla,ínquít,eft auicula,cuíus íma go nocte proxima míhí per fomnü obuerfata eft. T3 clara futuri Platonís auguría íngetidehínc euetu míníme caruere,feu íntelligedi fubtilirate,feu difputádi uim, feu dícedi dulcedine coten? plere.Quas quide ad res grauiffimorü homínü teflimonía nó defunt, Quís enim dubítet Plato nem amicíífimü ueritatis homine,& eius hominib,exhibedae promptíflímü, praecipua effe,(iue acumine differedí,(iue eloquedi facultate diuina quadà et homericar Multá enim fuper profam oratione et quà pedeflre Crreci uocat, furgít,ut nó homínis íngenio,fed quodadelphico,ut poé ta diceret, uideatur oraculo deí inftínctus,adeo ut quídá latínz lingua praeclarus autor,eteraez ceperítíIimus,Platonís uerba in Romaná dictione uertereformidarít, cá ad explícandas eorá proprietates,&(ut íta díca)copofitiois harmonia, nequad poffet latína oratío aípirate. S uod fi ex Platonís oratione alíquid demas mutes ue,etíí cómodiffime facías,de elegátía tamé parte no paruá fané detraxeris.Sed haec poftea, Natiuítatis eius tepus quod tibi fum Philippe pollícitus, NAtivitatis pluríbusinfigníre modis coflítuimus, quo claríus eíus uíri ortus ad uníuerfos peruenire queat, ferupus. Natus eft igitur Plato,feptíma Targelionís,qui eft Athenienfii mefis,díe, anno d Troia capri ufate feptingetefimo quínquagefimofexto, Olympíade o&togefimaoctaua:ab V rbe uero con dita,trecétefimo trígefimofexto:poft liberatá cunctis regibus cíuítáte octogefimofexto:ante fal uatorís aduentü quadríngetefimo uigefimotertio.Qua etía tempeftate dodiffimí uíri permulti florebant: ex quibus hí plurí& fermone praedicabátur, Socrates Atheniéfis, Democritus Abde Platoniscoeu, ríta,Empedocles Agrígentinus,Budoxus Gnidius aftrologus, Hippocrates Cous medicus,So p crates Atheníenfis rhetor, Herodotus híftorícus Euripides& Sophocles tragici, Diogenes cyz nícus, Aríftophanes comícus,alij&5 complures,quorü eh ztas fertilis magís ac magioerat, Fama eftipfum ín Aegína progenítü ín Phidíadis edibus nobilis eius urbis cíuis, quo tépore redacta inpoteftate ínfula, Atheniefes Ariflone patré und cum alíjs cíuilyus deducta colonía có inhabí tatum míferat. Ferétíbus inde opem Lacedzmoníjs,& eiectís Atheniéfibus ex Aegiína, Arifto Athenas reuerfus eft, Infantí nomen Atíftochifuiffe nonnulli fcriptum reliquerunt, quod ab auoad illum quafihzreditaría quada fucceffione tranfmiflum futurz magnírudinis tanti dedit aufpicítijut quí perfectiffima ín pofterü gloria, quod& ipfum nomen fignificat, adepturus efz fct Platoni poftea cognomen índítü cateriautores funt.díuerfe feruntur caufz: quíbuídà plas cídillí cognomentü ímpofitü propterea, quod curà apud Aríftoné Argiu&pugilà magiftrü exercendo corporí& leuàdís arte membris operá daret, robuftiore ualetudine& ampliore cz teris codifeipulis humerorü latitudínepreditus,huíus generís appellatione fit affequutus. Grae, cinanqs Azzw latü dicunt, Cuíusreí ficut& aliarum Bion ignarus magnus poéta V ergilíus, Platonem círcuito fermone his innuít uerbís: Atq; humélis extantem fufpicíraltis.| Alij,im quibus eft Neanthes autor non ignobilis, a(Ierunt eum ob latíorem frontem ac facíem quz illí erat, fic uulgo uocatum.Sunt quíab latíffíma dicendi facultate& oratíone copiofa contendant boc illadhibitü fuiffe uocabulum.Primis líterís fub Diíonyfío prxceptore ítnbutus eft,cuíus& ipfeineolibro memínít,qui A matores ínfcríbitur,hoc eft Eraflz. Grata nang ín hunchomíne amícorü beneficía extitiffe,uel híncabunde patet, quod praceptorü& necelfaríorá memoría neulla obfcuraret oblíuio, fcriptis illuftrauit fuis, íd&p pro boní uiri officio et ínflitutíone maío rum;qui(ut ínquítSatyrus) Przeceptore fancti uoluere parétis Effe loco,[n ipfo enim flatim lí2, briprimordio inquit; Dionyfrj grámaticí ludá íngreffus adolefcetes afpexáclarís procreatos paz rentibus,quipluríma probitatís pra fe ferebantíndolem.qua quídé de magífiro dicta honoríz fice fuiffe nullus ínficías ibit,cü dífcipulori ordo,afpectusip modeftus in prceptorís laudéres feratur, Puer adhuc tantá ín moribus uerecundía,& ín uu]tu modeftía habuiffe tradítur, ut ne femel quide effufe rififfe cofpectus fit.Id ín omniztate ueheméter dedecere díxerím,uel conter raneo meo Catullo afferente:R ífu ínepto res íneptior nulla eft,& arguente non míngs Ifocrae e;rífum íncontínentem effe dementís indícium, Nil pratermififfe Plato uifus eft eod corpus $ C PLATONIS VITA* paríter atq; animü laboribus€ philofophiz idoneum eíticeret.Robur& uíres fibía natura da: tas,eoufq; cura&€ vincto muníuit artíficío,ut ín Ifthmiorü celebratione(1j funt enim frequetía & apparatu magníficíínter athletas decertas, fortiífimíiluctatorís& pugilís nomen cii przdíca tione reportarít. Cui fané exercitat(onü generíídcirco prudetiífimus fefe dedebat adolefcens, quíano foli fibi fe natü íntelligebat,ortusdp fuí parte amícos,partem patría aliquando uendica turam,Cuihac uía fi quado uocaret ufus,feípfum ínftruebat.Prxcipua quoc pí&oríz artí cua ram impédít:qux cum adalía permulta nítz ufibus neceífaría,tum uero ad Gieometrícas figus rasaclíneas defignadas nímirü conducere potefl,ad quam à natura(cientía pronus ferebatur, Quíd quod pictor folers& diliges naturae mimus,& fí uoce& orationis ornamentü addideris, Platonis opera poétae germanus eft t Poétícà quoqj míro coplexus eft ingenío, Scripfit primü quide díthyram carminibus cri bos,poftea cantílenas,demumdp tragoedías doctorü homíni collaudatione celebratas.Pronun pte i cíabat fuaui& dulci uocís fono, nífí quod ad gracilítate pauli acceffi(Te díctus. Copofità ab fe tragoediáante Becchanalíorü fpectaculü eductus erat:caeterüi ut díuina Socratís ínformari di Íciplina coeptus eft,huic uní toto,ut aíunt,incumbes pectore, poétíca cuncta cremáda curauit, huncprafatus uerfum: INücopus eft, V ulcane libes accede Platoni. Et recte profecto: nam íicuttenellos annos ludere aclaícíuíre decuerat, fic(eques xtas alíos exegít mores,ut feuera diz &u feuerus ageret.Platoné igít cum florens adhuc efferueret adolefcentia,amore irretítü fui(fe Ícribítut,cgíus ea,ut poéte diceret, potetía eft,ut patris fummitela T'iphoca temnat:&| Videat ccelofuperosrelidto^ Vultíbusfalfis habitare terras, Stellánang; miferé deperijtcuiusamor ab íngenij fuauítateatqj elegantía coepit exordíum.Stella enim cum przciípuo coelí cótemplan dimotumQ fyderum perdiícendi ftudío teneretur, totum fibi Platonis deuinxít anim. Ipfius ín Stellam íuuenilía hzcextantepígrammata:— Ardentesflellas lucens mea Stella tuerís, Coelum utínam fierem,te ut multo lumíne cernam, Alíud cum uíta exceffiffet: Stella príus fuperís fulgebas lucifer,at nunc Hefperusah fulges maníbus occíduus. Hacatqj alía mollíorís zeta tís carmina progredietib.annís perinde ac bonís artibus& moribus perníciofa prorfus abiecit: nam no ulla magís uíres índuftría firmat,quàm Venerem& caciftimulos auertere amorís,ut p poétaiínquitoptímus,ldcirco ut fe limatü expolítüGy redderet, dehinc capeffendz focíetatis dos Clrínz omkiíü cogitationü ftudium ac témpus impendit, uigefimü íam íngreffus annum.[ntes rea cumSocrates omne uirtutís laudem in actione poneret, Atheníenfem populü ad honeftz uíte ratíones anímare nunquj defínebat,cunctorü uítía ínfectari,& bonos quoad líceret cíues facere, Qua ex recum multorii& quidem potentü ín fe conflaffet ínuídíá(ueritas ením odíum parít)ín prímís Anití locupletís& factíofi hominis contraxít ínímícítía. C) uí cum Socratís mor fus ferre nequiret, Arí(tophane doctum quídem comicüi, fed homíne parum probum índuxit, Nebula Ariflo qui comoedia cuítítulus eft Nebulz, fcripfit,& agendam ín fcena ípectandamq curauít.[n ca phanis comes& alia complura ín Socrate,& illud fingit: Socratem nebulas colentem,& Athenienfiü religio dia fiiptain. nidetrectante,praterea mentesíuuenum fic ímbuente,utparentíbus manus inferre pie& o£ Platonem, L| ficiofe poffent,Ea res cum uníuerfüm popul& à Socratís charitate auertífTet;auribus ab ipfa ads hucrecítatione calentíbus,poftridie Socrates in iudicium uocatur, integerrímus atqp innocens fané philofophus. Tres íllí accufatoresxtitere, Anítus,Lyxon,& IMelítus.Oratíone Polycrae, tes fophifta compofuit, quam ad íuflíces habuit Polyeuctus.Capíta crímínü ex ipfa quae adhuc extat accufatíone cognofcere lícet.Ea títulü habet huiufcemodi: Melítus Melití filius Putheus, Socrati Sophronifcí filio Alopceteo. Iura uíolantur à Socrate, cum quía míníme deos exiftí mat, quosácíuitatetxíftimari folere uidet, tum quía nouos quofdam deos íntroducít, Accedít ad íniuríam quod íuuentutem corrumpít.poena mors efto. Surrexerat ad defenfionem prxces ptorís Plato, hoc pacto otationem exorfus: Etfi omníbus quí hzc afcendere tribunalia, iuníor adfum uirí Atheníenfes, tantus eft ab íudicíibus clamor obíectus,& ut defcenderet uocíferae tío círcunfufa, ut cunctis prae tímore dícendí ac defendendi facultas praerepta fít,[raque mule titudinis inuídía, ira 8 furore príncipe, iudício mortís damnatus eft Socrates. Nec multo poft Socrdtisinieris dato eipublíce ueneno ín carcere períjt. Tranfeunt poft tam immane facinus dies non multi, (5, cum fcindiítur incertum ftudia ín contraría uulgus,ferog fui confilij pcenítens ínterfe&tum lue get Socratem, fanctítate& omní uértutís genere uenerabilem, Publicus maeror ínclínatur, clauíx officinz, deferta gymnafía, deftítuta theatra, fit denique ín urbe íuflítium, ín accufato? res impetus agítur, alíjsín exilium abeuntíbus,& falutem fuga capefTentibus, Melítus ultimo fupplicío afficitur, Anituscum ín Heracleam fe recepiffet,ab Heraclieibus magna cum igno» miníà GVARINO VERONENST AVYTORE. 582 A minia eiectuseft.Eíus bona fifco adíecta.Socrati rea ftatua, Lyfippi opus,erecta. Lóoius fut pauló dígreffus Philippe uír fpectatiffime,cum huíufmodi excuríiones tibí non íníucundas ar bitratus(m, edeamus igítur, Cum Socrates dato ut fuperius dixí ueneno,morté obijfTet,Pla to Cratello X Hermogentfe docendü tradídit,huíc quide Parmenídís, Cratello auté Heraclítí fec profitenti, Nihil ftudiofus adolefcens omífitunde ad augenda uel ornanda difciplina ulla (ibi pes eflet. uamobre cü utilitatís plurímüab Epícarmo Coo uel Sículo poffet aflequí,ome nía fere tráfcrípfit ab eo,qua per ipfíus opera diliges lector ínuenít.NNecmínus Sephíronis mía mographí praeceptis uacaffe uidetur, qua per aliorum negligentia omiffa& oblíterata prímus Athenas reuocauít.In eíus líbrís lectítádis tátopere deleciatus tradit;utfub mortuí puluíno re pértos effe coftans fcriptorü fama fit. Annos poflmodü octo& uiginti natus,Socraticís feci af fumptís quos dífcedí cupidítate detinerí nouerat,ad Euclidé nobiliffimü ea etate geometra IMe» gará fecellít, Id aute oppidü florentiffimü fueratlonge, ab Athenis millía paffuü uiginti díflàs, Cuiusoríundus erat Euclides Socratis aliquád» dífcipulus:cui cum alíquadiu(ludiofiffime ua» caffet, Cyrene(ea eft nobilis Aphrice cíuitas,finitima Carthagini) profe&us eft,ubi Theodo» rusclaríffimus ea aetate mathematícus frequéetí fama celebrabatur, Inde factus doctior ín Italía nauígás ad Archytà Tarentínü fefe cotulit,ut ab eo infigni tuncphilofopho doctrínarü aliquid hautíret. Ab íllo digreffus,ad Phílolaü, l'imaeü,& Euritü ad Locros pergit,Pythagorícz praece ptionis gratía capeffenda.. Eo ex loco in Aegyptü tranfmittes, ab facerdotíbus Memphítícisqs uatíbus fyderü ortus,curfus,obítus, uaríasQj poteftates, ac rerüi díuínarü occulta, numerorüc infuper& menfurarü rationes accepít.Sunt quí credat(& hi quídé bomines grauiffimí)hoc tc pore& hoc inloco Platone ea quz à propbetis noftris prxdicta fuerát, interprete aliquo depre hendiffe;ac uerideí cognítione delibaffe,Huiusitineris comíte babuit Euripide:quicum in ad» uerfam ualetudíne incídiffet,ex marís aqua fampto remedio, facerdotü cura& diligétia príftia nz eft reftitutus íncolumiítati. C uapropter Euripide dixifTe ferüt, mare cuncta mortalíü mala proríus abluít,uere&p(ficut Homerus inquit)untuerfos Aegypti indigenas prafüátes efTe medi cos, Aegypto peragrata, dum regíonís fiti naturá&p acimplícitas INili rípas,ortus, incrementa, cotemplatur ac percípit,ut undíc collecta tantarü artít& doctrínarü fludía,perínde ac merca tor copiofus ín pattía reportás,rurfum ín omne terrarü orbem liberalíter impartítet diffeminae retép, Athenas redire ínflítuít. A udierat apud Perfas efit uiros ínfignes,quos Magos índigenze uocátli rebus díuínis operáac ftudíü exhibet,in fufcipiedis uotís,in reddédis facrificijs,in placa dis díjsrítus atqj leges edocétes,& illorü naturáacgeneratíoné explicates,de induftría, de píeta te,& humádo,atgy alijs permultis difputates:ad illospenetrare Platoní mens erat: uerü flagrátí bus per easregíones bellís,cófilít reuocauít.Erat no procul ab Athenarü urbe fuburbanü noz bile ínter arbufta pofitái, quod ueteres Attícz terrze habitatores Hacademia, pofteríoresmutaz ta cüiafpirationelítera,ab Academo heroéperuetuftro Academia appellauere:hocad exercendasartes comunícadasy docirírias Plato delegit,no tam falubrítate,quám folitudíne feceíTudg confpícu&, quippe cum locorü amoenítas, falubergj& hilarísaérís afpe&tus 2d lafcíuía magis ínuitet,& attétíores métis uíres foluat, cogitationétp foras euocet.Q uocirca no illepide quis no ftrosoculos totà luxuría effe díxít, In Academía cü doces, tum fcribes, cóplures exegítannos, abquaetipfiusfecta appellatione Academica fortita efi! Aptiffima igitur dífcere uolegibus tem periem facíes, ex diuerlis ueluti mébrís philofophadí corpus cocinnauít, Nam qua ad fenfum acratione pertínet,ad Heracliti Ephefrj praecepta cóferebat: qua uero intelligedi cotemplatíos ne coftarent,ad Pythagora:quaaute ciuilíá rerum difputatione affectarétmorumq formula, & homini inftitutione, ex Socratis fontibus hauriebat: alías auté difcíplíoas opinionesQp pafz lim ínferens, Ad ftudíorü ueritate& difcendà& docendam quanra íllum tenuerít auiditas, c alia permulta teflatur,& illud non parü, quod ín reí familíaris anguftía,tres Pythagorícae fectae libros à Phílolao Crotoníata,uel ut alíj tradát, ab eíus neceffaríjs mínís centii mercatus eíl quí quidem pecunía nó parum ad ufus domeftícos índigebat.Fuerat auté Philolaus hzrefeos Pye thagorícze philofophus, quí de Pythagorícís prímus naturalía zdídit.Ex tgjibus hís quos dícolíz bríscomplura Platone ín fuum tranícripfiffe Tímzeum dicít Hermíppus.Suntquidicunteam argenti fummam ab DíoneSyracufano perfolutam,datís ad eum à Platone epiftolís,cui líterae rum neceffitudíne€ philofophandifimílitudine arctí(finge deuinctus erat. Et quonia ad eíus hominis ftudia& artes aperíendas, dífcipulorü& librorum ab fe compílatorü numerus pertíz net,& ftudiofis uoluptate afferre poteft, eos etía quafi teftes producamus:quorü prímusSpeu platonis difci» fippuseflo, Nam& genere illí propior extítit,& magi(teríj fucceffor,& Platonici dogmatís puicz lipri, Magi: Ácademid, PLATONIS VITA C affertor,poftillius morté annos octo, Xenocrates Chalcedonius,qui mortuo Speufippo fcho« &riftoteles lee praefectus eft;annos quincy& uigínti, Ariftoteles Stagiríta. Nam& alíos feptem A ríftotelis feptem. nomine appellatos ínuenio,quos enumerare non erít íniucundü, Fertur enim Arifloteles quiz dam in Athenienfiirepublíca infigniter obuerfatus,cuíus habitz ín foro complures extantora tíones,dicendi gratia& fuauiítate referta, Alter qui in[liade Flomeri exponenda, diligentia im pendit& operam, TertíusSiculus, dícendi magifter, qui aduerfus Panegyrícam Ifocratísoratíonem fcripfit. Cuuartus cognomento['abula, A efchini Socratíco perquá familíarís& charus, Quíntus Cyrenzus, quí de arte poétíca librü didit, Sextus ludi pugil magifler non inceles ber.Septimus baud clarus admodü,qui de Pleonafmo libelli compofuit, R edeamus ad Plato: Pl«tonisdifci nísdífcipulos, Philippus Opuntíus, Heftieus Perinthius, DíonSyracufanus, Anuleus Herapui. 'clienfis,Eraftus& Coríflusambo Scepfij, Timolaus Cyzícenus,Euehon Lampfacenus,Píton & Heraclides,uterg natione Eníus: Hippotades& Calippus& Demofthenes orator, Athe: níenfes,Catterücum Demofthenes poftea Callfítratii nobile Athenis oratorem uídiffet,omiffo Platone illi deincepsadbafit, Theophrafti quoc; Lesbíum Platonísauditoré fuiffe quida affe« runt.Sed& mulíeres fub eo philofophiz uacaffe certum eft,Lafchenia fcilicet ex IMantínea,& "Axiótheam,Phlíafiam,quam& uitilé habítü induiffe dicunt. Fuerunt& alij; quos referrelóga & ingrata mora effet, Dehínc de operibus à Platone dítís& uarie copíofeq; compilatis breui perítrifigamus,ut probis quíde calcar,ignauís autem rubor incutíatur,cum uídeant tantüphiz lofophü ínter totperegrínatíones,itínera,curfusdy marítímos, dum líteras quafitoto fugientes orbe períequutus mauult uerecüde difcere,quàm imprudéter docere,tot actáta uolumiína con Ícriptiffe,&& immortalítate digna pofteritatilegafTe. De hisillud pradixiffe lícet: omnía fermé qua grauíus accuratiusty difputanda fuerat, feriocp agitáda, ín dialogorü forma cofcripta fuit fe:& recte fane:ea enim quz eiufmodi colloquédi ratione tractantur,introdudtis pro dignitate perfonís,apertíus dífputantur,& uchemétius mprímuntur, quafi res ipfz noauditi,fed geri& Didogoripri^ coram explicari credantur.Nam certioraure arbiter cft oculus, ut ínquit Flaccus. Effingendoz mus nien? rum aute díalogorü autorem prímü fuiffe Zenonéc Eleaten affirmant quida, V erá A rifloteles in prímo de Poetíslibro,cui& Phauorínus cofentít, Alexamen& Scyreum aut Teíum, prímü D íneogenerefcripfiffe dicít, Verüenimuero(utcungy res fe habeat)Plato precipuá eireí polítíus exponende cura& ftudiii adhibuit:ufcum de bonis artíbus ad difciplina& uítze ínftitutionem interrogatio& tempeftiua deinde facta fit refponfio,earum perfonará quas introducit propria decor& ex parte humano deprehendi poffitíngenio, diuina prafertím adfpirante ope, unde& piuríma noftra eft affequuta cognítio. Cum Plato cerneret, quantülucís& gratíx cognofcen dis rebus afferret adhibita comode opportuned partítío,non folum ad clarítate, uerumetía& ad facultate,abfolute nimirii cuncta partitus eft.ut uerbi caufa, Platonica eft illa partítío: Bonos Bonori parti^ yum quzedaanímí,quadá corporís,quadam rerum externarü, Anímí qua capefferent uirtutís tio fecundu effe:eatpab eo ín naturam moresdQy díuidebatur, Naturz celéritaté ad difcendü retinendumà Pla& nem. memoriz dabag; quor& utrung mentís effet propri& íngenij. Morü fludia& cofuetudine, iuftítiz, fortitudiní, modefliz,prudentiz applícabat. Corporis bona affignabat pulchrítudine, , Celeritate,ualetudiné,robur, Exteríora bona ponebat forrunatà& ampliffíma patria, díuítias, opes,claii famili; amícos: qua etfi eifls generis effent, ut uirtus per fe ad felícitate adipifcend, Anicitiarit ge» fine illis ualeret,tamen utínftruméta adhiberi uírtutí.de corporeís externis díco. Amicítiarü nera tria. tría genera dícere ex Platoníca diuifione eft: nà aut naturales ,aut xquales, aut hofpítales effe, Naturales,qua fanguínis uínculo nobifcü nafcuntur,ut parenti, filior&,fratrü,confanguineos rum. A equales gfenít cofuetudo uíted focíetas, accedente praefertím morum fimilítudine, nlla generis propinquítate,quales Pylades& Orefles,Scipio& Laelius, Hofpites maxime co Rerum priicis mitatus creant,epiflolze,&€ mutua ínter abfentes officía. Duo quoq; rerü principia coftítuebat, | piaduo. Deum fcilícet,atq; Hylen:ex qua eleméta quatuor deriuarentur, ignis,aér,aqua,terra, ex quia bus mundus ipfe cóflaret,& quz: ín müdo.Sed quíd ago fuperuacuz negociationís homo,quí ea qua funtà Platone aut excogitata,aut ornatíus dígefta,percurro, cum ea& latiusliteris illu firata fint,& dbi diligetiffime cognitazItag; ne noctua Athenas,aut fus Mineruà(ut ín prouere bío ef)hzcomitiés,de illius uíta quod fuccurretabfolua, Cum uirtutis laude in aíone confta re intelligeret idi praedícaret cuiusftudio ínfudarat, pius de fe ín patria,in amícos, ín homí^ Platotrpros. num genus perícuiü fecíc. Belligerantibus fiquide Athenis ter in milítia profectus eft.Primüín tia, fct inmilie.€o przlio quod ín Tanagra comiffum fuit,fortiter dímicatfe cofpectus efl,[s aui€ ín agro Tbe2 banoceleber uicus fuerat. Deinde ín Corínthíos,tertio ín Delíos adeo firenuibellatoris nauau: operam, GVARINO VERONENSI AVTORE,; 58 A opeta,utfumma cum laude peromníü ora uolaret ín prímís, Quid ín familíates? Chabriz fora ttífimo eíus xtatís ducí Crobilus accufator im probus die dixerat,& capítís iudiciü intétauerat, Quocirca cum ab reliquís deftítutus ciuibus metu perículi& magnitudine ín arce afcenderet, folus Plato officij cofcietía munitus, fortí& nufquaremifTo fubfequutus anímo homine defen. furus,ututile patría cíuem, femper adfuit. Cuí cum calumniator Crobilus ut eum ápatrocínío deterreret mínitans dixííTet, Alijs defenfione praflaturus aduentas,ignorás quodte quoq; Soz cratis uenen& expeciat:eí Plato íngenue quíde níhíl&;retardatusrefpodit; Olim Crobilecum patríz dignitati mílítabà ín tolerádis periculis níhilo iegnís eram, nuncprooffícío& amici(a» xe? lutelicet ferrüac uenena míneris& ígne,nullü recufo díícrimen,.haec in amícis coferuandisPla Cong, tonis coftantía.Q uid illa ín Xenocraté firmitas& moderatiorCum ex difci dam ínuídía, X enocraté adeó Platoní gratíi acceptüd eíle,utin eum cóflaret ínimícítía,tale ali quid comentus eft, Multa ín Platone X enocratís maledicta renuncíauít:Plato medio fermone crimínatione refpues obaudit;ínflat obtrectatér uultus feuerítate crimina affismás,deniq;deos omnes ac deas obtefiás.Plato utab eíus fefe pertínacía folueret,Eflo,ínquit, fed ea Xenocrates grauítate pollet;ut nifi fíc expedire iudicaffet, dicturus ea nun fuiflet, C uo fa&o ab cà ímpoft uino couiciatorefe liberauít,& omneabfcíndendz familíaritatís ípem ademit, Sciebat ením fa cumilludamicitiz nome feró quídé fumendá effe, ueri ubi femel eftaffumpiü,fpernere nócó uenire;fed omniprorfus ratione tütandá. Platone ter ín Sicilia nauígafle cóperío, Nam prima eius nauígatío fuitad fpectanda infula,& Crateras,quí fcatebrarü locus effe dicit, quo tempore Dionyfius fenior Hermocratís filíus oppreffa Syracufanorü libertate tyránidé exercebat, Cara thaginenfib.nàgy Sícílía ínuadétíbus,& uaftitaté(im ul& libertatis omífTione minit&tíbus,Sícu liDionyfia,cuíus ílluftre in re bellíca ea tépeftate nome erat,rerü fümmz prarfecerát,utab ima mínétíclade Sicilia tutare£.Repulfo aute hofte, Dionyfius inuadendz dominationis occafione. nactus tyrannídé occuparat, quit ín uirtute íam effecerat ne Gracorü oppída Barbarís feruía rent,ex patre& benefactore immane fefe domínü tyránüj reddíderat.Is igit cum omní conas tuac neceffitate Platone adegít,utín colloqui ueniret, Quo quidé ín fermone Plató edifferere cepit de tyránide princípatudy legitímo: Quantü huiclaudís& beneuolétíz,tantü illi uítupez tationis atcp fimultatís íne(Te:huncutile ac bonü,illá dánofam inhoneftaG, ut illa uí apparetur, bic uero uírtuti coferatur.Ea uox mírü in modü tyrání mente offendit, Indígnatus tag; Diony fius, T'ua,ínquít,feruile nefcio quíd fapít oratio. Cüi Plato, certe,aít, tua uero tyránicü, C uare inflígatus Dionyfius,ut Platone occideret agitabat: quod nifi Disnís& Aríflomenís precibus uíx reuocatus effet, profecto fecíffet, Erat aute Dion Dionyfio affinitate coiunctus, eíus fiquía dem foror Aríftom acha,Hipparíno patre prímario ínter Syracufanos uíro progeníta,Dionya fio nupferat. Hic ille Hipparínus eft,qué initio collegi rei bellicae DionyfioSículicrearat,utan teaíam tactteft. At eii Polydi Lacedaemonio,qui per íd tepusapud Dionyfiá cíuítatís fuz nos mine legatione fungeba£,exhibuít,ut in Grzcía redis Platone uenundaret.Polys Aeginiana nauígans íllà uendendá expofuít:qua ín re in capitísdífcrimen incídit. Lata egat eo teporelex apud Aeginetas,qua cauebat ne quís AthenicfisA egínà adíret. Adeüti uero,indicta caufaíam capitale fupplicii ímpedere. Inftabat ipfe legis ferundz autor Charmáder Charmádridz, quo, lege morte fancíret, Quod accidiffet,nífi prefens quida antá rem tamá horreda iocofoluiffet, Nàcumlex de Athenicfib, homínib.nomínatím expreffa tit,híc philofophus eft inquit, Quos Círca moto ínter prafentes tífu, Platone metu motrtís abfoluendá céfuerüt, INóonullí Platone ín ipfam concione adductü fuiffe fcribüt,in que coniectí uniuerforü oculí, hominis gefti obferua bant,& quafi miflüm é ccelo deum cotemplabátur. At ílle ne uerbo quídeémítfo, immoto cor pore,immutatod uultu, utráq; fentétíà coftanter expectabat,ut ficut fequüda non magnopere Íperare uidere£,íra et aduerfa maximo ac fortiffimo paratus etarmatus anímo excepturus, T tum ualebat philofophía ratio,& optíma factorü cofilíorü&p cofcíetia. Dem timore necis abfo lutus,urgete Charmáadri crudelitate intra macípíorü deducíturlocü,& publíco decreto uolétía usemédi poteftas fit, Annícetus Cyrenzus qui tüc forté Aeginà aduencwat, cái mínís uígínií, aut queadmodá alij tradüt,trígínta mercatus,e uínculisliberatü eduxit: mox honefto comítatu ad fuosremifit Ach enas:quicófeflíim ad Annicetü remittendüargentü curauere:uel,ficut quiz dam Ícripfere,Dion Syracufanus zrís renumerádiautor faít. At ille repudiato prorfus argeto, quia maiore fumma in Platonliberalitaté exercendi effe diceret,coparato in, A cademía hortu OPlatonem donauit, Nec uero ab tam celebratoludíbrío Polydem ínuliü effe fortung uoluit,: nang collato apud Helidem marte(isautem Arcadía locus eft)ab Chabria ímperatore nobili: pulis inftigaret quí« e« amico. l4 era « PLATONIS VITA c&Platoniperidj familiari fuperatü& marí obrutum plerícy fcriptores affirmant.INecipfe Dios nyfiustantz cofcíus ignomíníz, quieto effe anímo poterat,qua longe turpiores illi maculas& ztternum dedecus inurebat, Ad eum ígítur cum íam liberatü ín patria reuertifTe accepiffet,líte, tas dedít,quibus ne de fe male diceret obfecrabat,Eí Plato flatim refcribere,tantü fibiab Acade mía fua ocíj nec effe,necfore,ut uel míníma Díonyfij recordatio cogitatiotp fubíret. Dionyfio maiore defuncto, ad filíum eiufdé nomínis adolefcente rerum potítum omníü Plato fe cótulit, « frequentiffimo& ipfius Dionyfij& Diípnis inuitatu. Díon enim prater affinítate intima familiarítate atqg cofuetudine Dionyfío coniunctus erat.INNam cum Dionyfius pater duas uno tépo re uxores haberet,Locridé uídelícet,& forore Díonis Ariftomacha, Dionyfio filío ex Locride geníto Sophrofyna Aríftomacha filía nupferat:Díoni Areta,fibí ex forore neptís. V trogy igis 'tur perínde ac confiliarí Platone ínuocante,eo profectus eft,eo propofito,ut ab Dionyfio ciui tatumltalicarü Sicularumd fibi fubíectarum libertate exoraret, quo philofophía laudes& di gnítaté non uerpís tantü,aut diífputationibus,f&d re ipfa& actione apud omne homíni genus &ueníiente fruftratus eft, Qua quide in rePlato uíte difcrímen adíjt,quod ín fufpícioné tyrino uenit,ab fe Díoné ac Theodotá ínductos, quí pro ínfule accíuítatü[talicará libertate rebüs no uandís ftuderent,& abreptá Dionyfio domínatü fibi uendícaret, Tantü ínualuerunt calüníato tesacperqítihomínes quib.cum Díonyfius couíuebat,ut Díonepreclaro ín prímís homíne et optimo fané cófilíario, in Girecíá ignomíniofe ab R'eip.gubernatione reiecto, Platoni peftífes ras ordiretur infidias, Rumor certe íncrebruerat,trucidatü ab Dionyfio fuifTe Platone. Que tas men ita retinere machínatus eft Dionyfius,ut omni comítatís genere& bládímentís confolares tur,eumá cófuetudine intíma& cofiliorü comunícatione cópleceretur, ut nullaín re Díonís ín Platone fludio cedere uideretur. Interím philofophíz eo docente operá dare non omittebat, Demüéea coditionedifceffi(ie credítus eft, ut finíto bello quo tüc Dionyfius implícaba£, una cü DionePlato remearet, Tertíá aduetus caufam ínSicilía Platoni hàc fuiffe liquet,ut Díoné amis cum eíus,X pracípuü,& líterarío uínculo coiunctiffimü, Díonyfio cocilíaret, ínter quos non medíocres fimultatesardere cceperát, Eumaute Dionyfius prímü quíde frequentib.literísallís p cíebatmulta de Dionis redítu in Sicilia,& bonís mox eí reftituedis pollícitus, Deínde cü Plato homíniís íncoftantiz, X fodalíi infidijs'tidei parum habes negaret, tande flagitantib.amícis,& Dione ín prímís,et Archyta per epiftoláà uehemetius urgete, ab Syracufis miíTa tríremí tertiam tande ingreffus eft nauigatioge,honorifico admodá comítatu cum alíorü nobíli&,tum uero At chídami illuftris uiri, Sc Archytze amátiíTimí, C) uà quíde ad rem coponendá cum omne fruftra cogítatione& conatü adhibui(Tet, dolis& fimulata bonarü artium& ftudiorüi cupidítate decez ptus(ut diuínarat)tentaturus tame máfit.[nterea tyráno calumnijs multís Platoné circüuenien te,& eü ínímícís cofpirare infimuláte,(id aute ímpofítü falfo crímen erat)fibi mala multa ímpés dere cognouit.Proinde ut fe ab ímmínéti procella feruaret,clàm T'arentin& monuít,in quib.uí 6 tz periculís agipret,Id ubiad Archytá Turentinü Pythagorice fecta philofophü perlatum eft; exorare per epiftola legatosq; Dionyfiü flatuit,apud qué pro mutua beneuolétía Archytasplu eíma pollebat autorítate:cuíus quide epíftolae hoc extat exemplü: Archytas Dionyfío falutem: Vniuerfiquí Platone pracípua co lefiimur amícítía, amifcü atq; Phocídà utuírum reciperet, adte mífimus.Sícaute ex cofeffo inni pepigimus.R ecte uero& pro officío facies,fi(edu lítates€ ftudía memoría reuocauerís,quíbus à nobís omnib.etíá atcp etíà cotendebas ut Plato» nem adte proficifcífaceremus,petebasáp ut pro eo ad te íncítádo cü alía, tum uero tuti ac fecu tumieíus fore adítüteciperemus,fiue manere,fiue curfum repetere inflítueret.IMemínerísetil lud,quod eius aduentáü quéeo tempore táta charitate tátoGpamore profequebarís,plurími facie bas,quáti eorü quíb.cum obuerfarís facere uídebare nemine, Q uod fi quíd afperitatis ínterues nít,humano more facíendá eft, curandüd ut uiri omnis experte detrímeti nobis íllefum refti « tuas.Hoccü fecerís,pro equítategefferís,X gratiffimü nobis fecerís.FTàc ut Díonyfius accepit epiítola,etfi copluresnecandü efTe contenderent, Platone abunde fuppeditato comítatu abire permifit:& hoc pacto re infe&ia(ut prafagierat)reuertítín Graecia. Mirari plerofq;& eos qui^ dem grauesuírosarbítror,quamobre Plato,quem miríficus R.eip.tenebat amor,& eius guber nádx non paruum trahebat defideriam, admíniftrandorü officiorum patrízegp confulendí cu^ ram abíecilTe uifüs fit, Verumenimuero cumis(íngularépatríz charitatem prae feferret, ina^ nem fui Qituri operáanímaduertít,quía iam alienís ab inftitutione fua legibus,& irreuocando femme rita ciuitas ipfa cofenuerat,& alía cofuetudine populusobfirmatus induruerat, Interea cum cópararet, Ipfe ením tyránus cum eius rei magna fpem dediffet, promíffa tande effecít inania, GVARINO. VERONENSI- AVTORE 584. A cum Arcades& Thebaniad deducendos Megalopolim colonos et frequetes habitatores eníxe cófpírarent, Platon per legatos obfecrarunt ut eo pergeret, eam moríbus ordinaturus& legía bus.Quod cum íllos ab aequalítate abhorrentes cognoui(let,facere neglexit, íd&p íure quíde ac meríto. Nam quís medicus(modó mentís copos fit)rebelli& nullís audientí przceptís zgroto fanitatis leges indíxiteldem& in Cyrenzos fenfifle uifus eft,qui cum omnídíuitíarü genere&& lautítía affluentes,Platone ad fuz ciuítatís inftitutione accerferent, hoc ab eo refponfum retule runt; Dífficilíimü eft,ínquít,Cyrenzí ciues ampliífima fortuna diffolutos legibus cotínere.Gira, uíter quídé& mature;ut aífolebat.Mirifica nang; ín eíus uerbis faciisqp comítate codita grauia tas ínetatiíddp cum relíqua illius uita declarat,[cripatp innumerabilía,tum uero quada acute ac prudéter ab eo uel dícta uel refpofa: ex quib.nonulla ínteríeruiffe iucundü extiterit, Mirari fe T plerüc dícebat,quod cü íuuenescura& artificio fímíles hominü beftías efficerent,no íd potíus"Platonis dicia curaretne beflíarü fimiles homines euaderet, Phíledono cuípía Platone carpentí quod nó mía«cute e» prie nusin difcédo quàm ín docédo ftudiofus ac fedálus effet, Gc quoad difcipulus effeuellet ínterro. detiier. gátíQuoad ínquítmelíoré atq perítiore effe me no poenitebit. Demodeto de filioli eruditione cofultantí, Qualis in arbufculas plantádaset formádas,talís& in líberos gignédos inflituédosd cura effe debet, ínquít: híc labor,illíc uoluptas. Cauendü aute ne ín illo fopití ín hac uero plus quám uígileseffe uideamur,Percotantibus quibufda, quznam poffeffionü genera filijs&opas randa prafflarét: ea dixit quz nó grandiné;no uím,no ípfum denícg loue extímefcerat, Erat ina ter difcípulos eíus lautus nimíü et curádz cuti operofus adolefces,que fubridens Plato rogauit, Quoufg tibi carcere xdifícare pergeseAd iuuenes quos ad beate uíuendü animare nund defi, nebat,crebro dícere folebat; Ocío labores anteponíte,ni rubígine fpledori preftare putatís.Có fpicatus adolefcente talorü ludo propenfius intentü,acerbíus íncrepauit: at cum ille fefe purga retpro pufillis aít lud babeo: cuí Plato, Pufillá quide nunceft,cxterü mox uehemeuffimüíua^05 (citabit.Ex eo quifpià interrogabat, nunquíd fua queadmodü& malorü futura effent comenta tía: refpodít,Prímo quide coparandi nomínishabeda ratío eft,deínde multa obueníient, Xeno crates ad eit falutádi eratía uenerat, cum Plato ob deprehefum ín delicto grauíore fetuulü iraa tus excáduerat: cuí Plato, Hunc plagisdixitafflige,id ego ne fací&impedimeto ira eft. Alío fubs índe t&pore ín alter& delinquente quocp feruul&, Ni tibi iratus efTem, ait; pro tuis depexus effes metiítís,Ebrijs paríter& iratís praecipere& cofilíi dare cofueuerat,ut fuos ín(peculouultus ína tuerétur, quo tandig per orís deformítaté ea üítía fugitaret.Somnü diuturniore crebro deteftaba tur,ut malarü illecebrarü deli&torütp parente,& mortí perdj fimil4, A mico relínquédí ad pofte tos nominis anxío,uel in amicís uel ínímicís tuí recordatione uíuere díxit.Familíarís quidà Plas tonís doctus fane homo eá orabat, ut fibi aures paulifper accomodaret,libellü ab fe edítü le&ua ro.Rogatus fubíndea Platone,quznà líbri effet infcriptio, refpodit: Cotradicendá no efTe: cuí Plato,cur ígitur hoc ipfe factítascL eo genere ac opib.nobilis magís cj clarus Athenis adolefces, magnas X immodeftas ín fenatu uociferationes habuerat: quo cü ís in ccetu carperetur, Plato: dixit,hoceft uere Leone effe. X enocratre Chalcedonf adolefcenté adhuc fubylatone phílofo phía inftítuta capefTente cü ín relíqua uítanimís auflerá, tum trífle femper ín uultu feuerítate pra feferete;fepe comonefacere folebat, ut Grratíjs facra ferret,illud uídelicet fignifícas,ut quás., 'umnaturz defectus& acerbítas demeret,tantü índuflrtze díligétía& grata comítatí» elegátía cóciliaret, Plato quog; tardíufculü ingenio Xenocraté folerüffimo& acutíffimo conferens Arí ftotelí.fcit& illud ufarpabat:llle quide calcarí,hic aute freno índiget:tametíi hoc ab íllo dety alijs díuulgari dicta foleat.De utrog illud etíà Platonis dictum extat praceptoris ín difcipulos: Hui quale equi, qualemép afinü íungédos affumpfi.Dione Syracufanü relíquí? in rebus magnii ac dociíffim& hbomíne,caeterü ín fuo conuíctu duríore,ut ad máfuetíores mores reuocaret, aiebaez Peruícacía nó urbíG, fed fyluarü folítudínist fodalís.Cü iuuentute ad beatze uítz rationes inten detet,cifalía permulta;tum uero illud ufu frequéter tenebat: Cotraria uírtutís ac uoluptatís na turáanímaduerterét:huíus enim mometanee dulcediniperpetuàa poenítentta, dolores crucía i tusaffipítlli cotrd poft breues dolores ternas poft morte etíá delectationes adíungi. X enocrae tes cuíus duríor uíta,& mos nimíü rigidus cenfebat,quiddà amoenü acrífu accípiendü protue lerat:quocírca mírátibus codifcipulis,Plato quid míramini díxit* nonne ínter carduos& urtí^ caslilia plerungg ac rofas enafcí cernítis? De amatore faceteiocans, Animus eft,inquit,fuo quí2 Periius«b iita dem incorpore moríens, ín alieno autem uíues. Obtrectatoríbus quibufda Blatone ab Diony. perito quid difa fio derelictü obie&tantibusrefpondit: Imó uero à Platone Díonyfii. Interrogatus quídná inter. ferat, peritum& imperítà interefTet: quod inter mediciiagrotuma,refpondit, Princípibus nullum. LJ € PLATONIS VITA c praftantias predíiori genus efTe dícebat, dj eorü familiaritates hominü quí cauponarí nefciret, Potentatui perutile ac neceffaríà efTe fapientia, ut in illo quide corpus, ín hac uero anímü cofta re liqueret. Díoni eíushofpiti,dífcípulo,& amico, libertati patrize&& amplitudini dies noctesc ftudenti,prudensillud inftillabat,quod ad confequendà R erüpubl, beatitudine magis magisqy conduceret;Sícut anímü prímo,corpus fecundo,pecunia tertioloco fapientes uirí poneret, íta & leges ipfx patíter& cotuetudo uirtut& animi príoredígnitatis gradu,tum corporis uíres uira tuti obedíentes,tertio demü honoris otdíne pecunia uírtutis corporísd minifirà collocare debe Refpib'que xent.Quám falubre& illud eft;beatiffimas fore Refpub.fiqui earum gubernatíoni prxeffent, beatifima.. autfapietía praedítieffent,aut fapientiz ftudío teneretur. INecparü hoc quogp falutate cum relí quis mortalibus,tum adolefcentibus quíad líterarü& bonarü artíü fludia& nominis propaga "tíonem anhelant:Improbare ením bís ín die fierí fatur,&& nuni nocturno tempore iacere íolum, Hzcduo fi furdo przcepta non fint,dj late ad corporis& anímiuíres fuftinedas pateant, facile intelligens; Finis non erít iab illo uel tapi&nter uel comiter dicia colligere uoluero,que in cíus fcriptis ficutí ftella relucent. Czeterü exoratus fis ampliffime uir Philippe,ut hífce pauculís cótentus fis, quae ficuti lectore faftídio no grauát,ita& iucunditate uaríetate afferre queát, Aga *mus& reliqua, Cum omné fermé Platonís uítá ftudíofi magnis tollant ín coclü laudibus, illud pleríq; mírantur,illá ínter totSocratís fectatoresab eo memoríz cómendatos, ne mínimá quía dem Xenophontis nientíone nominatím feciíTe,eíus codíícipulí& doctiffími homínis, in prie mísá dulcifTimí,adeo ut uulgo Mufa diceretur Attica, Quod& pariterà Xenophonte fadiíta tum eft,quiPlatone expreíTum ín tot cófcriptís ab eo uoluminib,ne femel quide attigit, Aemu latíonís tame ínter eos figna extant, qua rectíus ne uoluntas mínime fyncera,ut multí putant, an laudis certamen& gloría, ut fapietiffimus phílofophus& modeftiffimus homo praeceptor Chjfolors. meus Chryfoloras iudicabat, magniuírí uíderint, Caeterum X enophon,;ut operis íllíus inclyti, quodde optímo ftatu Reípub.cíuítatísQp admíniftrrandz à Platone fcriptü eft, duos fere libros lecítauít,quí prímiín uulgus exierát,oppofuit contrà mirum in modá,extollens regíz admíni firationis&enus,quod Cyrí difciplína;uel infantía,hoc eft Pxdia ínfcribitur: itaq; uolumé octo libris,non tam ad hifloríz fide,quám optímiregis ínflitutione, abfoluit, C'uo facto ufqueadeo D permotus eft Plato,ut ínlíbro quem delegibus ferípfit,retractádi eíus operis gratía, Cyrü Pera farumregem flrenuü quide homíne, fed imperitü fuiffe dixerit, R urfum Xenophon ín tertío commentaríorü libro,quos de Socratis diclis factísip compofuit,& in A pologia, mentírí eos& íneptíre aíTerit,quiSocrate d coeli naturzGp rationibus occultis difputanté íntroducunt, Eum ením tantü de moríbus,& derebus ad bene beatedi uíuendü differere folítü: quibus quídé ín uerbís Platone momotdit. Verg etíam Socratis defenfione,ideft apologià fcripfit, Suntquifi multates quog) ínter AefchíneSocrati familiariffimü& charitfimü, Platonem ínterceffiffe fe runt,quarü caufa motum Platone eas diffimulaffe rationes, quibus Aefchines Socrate ín uinz cula coíectü ad capeffendü fugá re uera exhortatus. Omné autem Crítoni fermone eiustribuif? fe,ne fcilicet ipfis nomen pofterítati cofhendaret,aut fcriptis nobilitaret fuis, Aríftippü etíice lebrís famae phílofophü, natione Cyrenxit,in Platone inimicítía excanduifTe tradítur, adeo ut cPlato pulcherrímü íllud de animorü immortalítate uolumen cofcribens,eum ab fuís morfibus íntactum nó omíferít, quod Socrati morienti nó interfuerít,cum A egínz haud procul abeffet, Huíus generís dí(enfiones, utantédixí, odià ne an amulatíonesex laudis ftudío& auíditate manantes appellari debeant,fententíà proferre no audeo, cum uarías agítari opiníones uide, Relíqu& eft Philippe;uir ornatiffime,ut de eíus morte díca,Sed ut píctores folét,ad diflinguene dasaliqua uaríetatéparticulas,príus infertís ornamentis fuperíore uitam ínaurabo,& quantus ItonosPlatoní,dígnítas,& gloría reddita fit,expofituro míhioro benignas aures accomoda.Ta ceo quod orator maximus, denícy phílofophus exímius magnificis e adeo uerbís exornauit, & príncipatü attríbuít,ut cum omnib, A ríftotele íngenio& diligetía anteponeret, ínteríecerit, Aufstins. Platone meü femper excipio. Atením Auguftínus cum omníü doctrínarü ubertate redundis,' tum uero líterarü faerarü pugil ínuí&us,Platone eiustp fectatores prxdícat,& uere(ut dicitur) ín coclum extollít,tandj ueríflimos dei uite beatze cogniítores atq; magiflrros.Elegimus enim, inquit,Platonicosomníü phílofophorti merito nobiliffimos,propterea quía fapere potuerunt, ímmorrale acratíonale,uel íntelle&ua homínis anima,nifi particípato illius dei lumíne, à quo & ipfa& mundus factus efl;beata effe non poffe: íta illud quod omnes homines appetüt,id eft uitam beatam,quenquá íftorü affequuturü negant,quínó illi optimo, quí eft íncomunícabilis deus,puritate caftiamorís adhaferít, V ides excellétiflime& uír& medice Philippe,& die nehomo, GVARINO VERONENSI AVTORE. 585 A nehomo,quantusad deí cognitione ueramtp felicitate adipifcenda dux habítus eft Plato, eíus hominis íudicío,qui& acumíne íngenij,& magnarü rerá fcientia,& uitae fanctítate, humana, díuínatp perfpexerít?Nec mínus quod fequítur,illuftrís hominís etía gloríaaperít, Inter Socra tísdífcipulos non quíd£ ímmerító excellecíífima fama clarpít, quí omníno czteros obícuraret Plato,quí cum effet Atheniefis honefto apud fuosloco natus,et ingenio mírabililoge fuos con díícipulosanteíret,parti tame putans perfícíedz philofophiz fufficere feipfum, acSocraticà dí fcíplina,cglonge late potuit peregrínatus eft, quaquauerfum eum alícuíus nobilítate fcientize, percípíedae fama rapiebat,& in Aegypto edídicít quacücp illic magna habebatur, Hic ípfe Pla to dei uníus uerioptími imítatore,cognitore;amatore dixit effe fapiente cuius participatione fit beatus,Fluíc ígitur fectatoríbus fuís,qui uer deum& uerumautore& ueritatís illufitatore & beatítudínis largitore effe dixerunt,relíquí cedunt philofophi,quí corporalía naturz príricti pía, corpori dedítís metíbus opinati funt, ut Thales Milefius in humore, Anaximences ín aére, Sroíciin gne, Epicurus ínatomís, Quod cunt Ariftoteles Platonis dífcipulusjuir excelletis ine genij,& eloquío Platoni quídé impar,fed multos facíle fuperans, fec&ia Peripatetíca codidifTet, nobilíffimi tamen phílofophi, utídem affirmat Auguftinus, noluerint fe díci Peripatetícos, at Academícos.Sed Platonicus adeo cognitioni uerí deí& rerum omníücreatotí proxíme'^ccefe fiffe uífus eft,ut illud Grencfeas i1itíá ín Platonis libro deprehenderit:In principío creauít deus coelum& terra, terra aute ínuífibilis& incopofita,& tenebra erant fuper abyffum, fpirítus do mini ferebatur fuper aquas.C)uod cum apud noftros,id eft uníus& zeternideí cultores, Platos nem tanto in honore ac tátí fierí cernamus, quídnà mítü eft, illum apud fuos fingulari quodàa*, modozelo uenerarí,X exímía dignitate haberi folítüz Cua quide in re paucula uelut teftímoa nía fatis etítattígiffe, Cuius non mediocriter illa in Sicilia honorata profeiío eft, Allatís ab Dío nyfio iuníore paríter&[talícorü phílofophorü ordínelíterís& legatis, tríremis ornatííTima,& grauium& doctíffimorü homint nobilía&y ciui&iapparata comítatu,eum Syracufas tráfportas uít.Quíubilíttusattigít,quafi míffa€ coelo felicitate paffim occurfus habiti,& pafTim acta Ixtía tia, Inde defcedente currus regío inftru&tus apparatu, tríumphantíü rítu frequeti(ima círcune uinctus corona,Platone deuexít ín regía;Q uanshonorificus in Girzcía redítuszR.euerfus é Sie B cilia Plato,cum ad magníficentiffimaillam Olympiorü celebrítate, quafi quendá orbís terra conuentü perueníffet,tam]ztis cunctorü concurítbug'exceptus eft,ut€ coclo deusad mortales demíffus uideretur.Ludos deferí,;athletarum fpectacula relinqui,pugiles folos omíttere cerne» res,& quodadmirabilius eft, quitam longis terrarái marístp tradibus, pafcendor& oculor aua rium&€ animorü gratía ad Olympía uenerant,omnis uoluptatís obliti, Platone adíbant, Pla tonem íntuebantur, ín Platone proínde ac amoeniífimo diuerforío conquíefcebát. Fac Iouem ipfum,fi modo quem effe deum, non impia ac flagitiofum homíne Iouem effe credimus, fac in quamlouem ipfum,tum fua ad Olympía ín terras emerfiffe, profecto no plus ueneratíonis íllá aut honoríshomínes tríbuifent, Giratulari Platoni plerung; foleo,cum eíus comitas, morü fan Ciítasacumen íngenij,& díuína ín primis(cíentia,tanta extíterít,ut no modguíuens,fed& uí tà functus pofteros in fui beneuolentía,charitaté,obferuantíagp perduxerít.En quos homínes. Mithridates Pontícus,tex Perfarü,potentía, magnítudíne aníimí, ingenio pracftans fuit, ut quí aduerfus Romaná imperíü Syllam,Luculla,Pompeit? fortes acfortunatos ímperatores, terra marit totannís belligerare aufus,non paruam Grrecíce partem,ac ínfulas in poteftate fuam re degerít, GC duas& uigintílinguas,quot nationibus imperítarit,prompte calluerit: ís in A cadee mía coftítutus,uírí eloría motus,ftatuam dedicauít,fuí in Platoné monumentü& pígnusamo ris, egregii Sylomonis opus,idG poft Platonís obítit annos ducentos& fexaginta. Eam hunc ín modü infcripfit: Mithridates Re filíus,hancPlatonís ímagíne Mufís dicatà erexit.De Platonís morte ut fuprá pollícitus eram, promíffa perfoluo:de qua uarie traditum eft.Sunt quí eumín celebradísamici nuptijs,cum quíetus dífcumberet, iuxta affiftentibus fumme grauitatis homínibus,anímá derepente exhalaffe fcribant.Nónullí ipfum ín noui quoddà morbí genus PlatcAis tors, cum íncidíffet, quem à corruptione pedículorü Phthíríafim uocant, quo& Cornelía Sylla pez tijfle coperio,tande€ uita exceffiffe. Q uídà eum fuo ín lectulo cum& fcriberet& legeret, uno & octogefimo atatis anno mort obíjffe memorant,cá PhilippusAlexadri Magní pater IMace donibus imperabat:quotepore Alex, Magnusannosdqf£ natus erat. Q uofída etíam'alíos hoc latonís nomíne fuiffe ínuenío,ex quibus R'hodíus unusín phílofophía clarus euafit, que Paz Platorres quas nztíj difcipulà extitiffe liquet. Fuit& alter Peripateticz fectze,quí praecipua difcipl ínjs& bonís tuor, artibus curam fub Aríftotele praceptore tríbuit, T'ercíü eruditü uírum idis: fili fama c ARISTOTELIS VITA C tefert, Quartus non mediocri fermone pradícatur ueterís Comoediae fcriptor, Extantaliqua ínfcripta fepulchro Platonís epigrammata,ex quibus unum eft; Ante alios caftus,iufti quoqy amorís amator, Díuus Aríftochus occubat hoc rumulo, Sicuide cunctis magnz efl fapientia laudií, Maiorem hic habuit nec comes inuidia eft. Alíud eft huiufmodi: Atfelix anímam coetus habet fuperum. Longínquí hoccelebrant,diuína huic cognita uita eft, Clarus Athenarum ciuis Arífto erat. Hxc funt Philippe uir doctiflime, qua de Platonis genere fcrípturü me tíbi pollicítus: quo pae. Clo etíam ín ftudijsuítá degerit, adíunxí, ut cumulatíus tue uoluntati munus elargirer,[n quo filegens interdübuerfabere,tu míhí,ego tibipfzfentes effe uídebimur,cum frequétes noftra occupationes íucundiffima nobis inuitís cofuetudíne prafentíatp diffoluant,& quod ínítio dixi,nofire beneuolentíae memoría& amícítiz fides hoclíterarü beneficio&. cuftodia durare& teruaridíutíus potetít, Sicutríq V ergilij illud obueniet:: Abfentem abfens audit uidet. : ARISTOTELIS. VITA GVARINO VERONENSI AV'TORE, RISTOTELE S$ phílofophusexoppído fuit nomíne Stagíra,obícuro | quíde per fe,ní(í quod huius uití clarítate refulfit, Patré uero habuit INíco machü;medícinz profeflore artís.Gienus prímit ín IMachaonem A efcula pffilii continuata certíffimadtp fuccefTione referebatur.Ipfe uero INícoma chusapud Amyntbà Macedoniz regem;Philippí patr€,& medici& amis cilocum obtínes, multü& gratía& opibus ín regno potuerat, Ex hoc Arí 2) ftoteles natus eft anno prímo,ut quida tradunt, nonagefímaenonz Olym piadís,.Mateem quoq; habuít non obfclirí generís,nomine Pheftiada; Ariftoteles autem prima etateín Macedonía educatus,ubi adolefcere coepit, Athenas ftudiorü gratía mifTus, cá caeterís operà diíciplinis haud fegnengdedíffec, tande Platoní per íd tempus Academia mira difcipulo: rum celebrítate íncolentí, ín philofophia adhafit. Decimofeptímo xtatís anno fuiffe perhibet, ci Platone audire prímü incepit. Eius difcipline uiginti annís perfeuerauít auditor, níhil omite tensex hís artibus quz ad fummü futurü philofophü pertinere uidebatur. Erat ín eo acrítas íne geni](umma, nec fané minor aut uígilátía, aut fedulitas, Cupiditate uero dífcediita flagrabat, utnullü dífcíplinarü genus fibi íncognitü pateretur.Itag; nó ín utraq; modo philofophia prafií tít,fed in dialectisis& mathematicis longeprimus habebartur.INec ín his tantam, fed& poéfeos perfectam quandá cognitíone adiunxerat, Hiftoriz uero ita curiofus, ut neg; caelo, neqy terra, geq; mari quícquá relínquere uellet incogníta, Indolepraterea mírabili, utad fingula natum precipue dícas,ut& carmínaab eo pultherrime fcripta,et foluta orationis copía ornatusQp ofie. dít. Mortuo Platonead Hermíá Alirneityrannü profectus,tríénio ferc apud illá defedít, Hac eius morá nonulli obtrectatores ueheméter carpfere,quafi parü phílofopho congruenté: lace: rant&5 hoc ín loco maxime pro ancillz cuiufda amoríbus pené ínfanís,quorü gratía illum defez diffe apud Hermiía quída fcripfereExtatpín eum epigráma nobile Theocríti Chij,amaríffimis faac uerbis obfccenítate& defidia ílli exprobrátís, Sed hxc omnia ut falfa& ab obtrectatoribus ficta exiftimem,facit quod mox índe protinus in Macedonia euocatusa Philippo,& alijs rebus auctus honeftatusiy eft,et Alexádro filio ín difciplina tradíto, maxima autorítat€ ín regno pro» meruit.Nam illucquidéadducinó poffum,ut exiftíme homine minus íntegra fama, ín eo ipfo temporedáprzftantí(fjmo rege,aut tátopereappetitü euocatütp, aut unícü tanta fpeí fili buic potíffima credítá.Et fimul à Demetrío Magnefio fcríptü repetío;neceffitudine quanda Aiflo telícum Hermia fuiffe, quod eius nepté ín matrímonío haberet;eodp ueluti officio retent& pez nes íllurh fuiffe.Sed poftcj in Macedoníaredijt honore ac dignitate loge primus habebatur, ut admíraretur eíus(apíentíirex, quafí decus ingens regníac felícítate(uorü tempori xflímaret. Apparetid ín epíftola Philippi, quam ad Aríftotele de Alexandro fcrípfit: Dijs,ínquit,gratías habeo,no tam proinde quía natuseft,quám pro eo quod nafci cotígít temporib, uíte tuc:fpero ením ^ GVARINO VERONENSY AYTORE, 386 A enimfore,ut educatus eruditus&g te, dígnus exiflat& nobís,& iflará rerum fufceptione.De« cem fermé annos circa Alexandtü fuifTe uídetur, nec tamen in eo fola occupatus, fed& per íd tépus multa pet feipfum,multa& per regís potentía inquíres, occultíffima natura índagabacur, Alexadro deinde ín Afia cum exercitu profecto,ipfe Ajthenasredijt,& fui copía in Lycaeo exhibere coepit, X enocrate per íd t€pus A cademii obtinéte. Docebat uero inambulas plerácy, audítorü turba círcüfufus,ex quo ipfe fectatorescpeíus Peripatetící philofophi nuncupati funt, Sunt rame quí tradant parte íllà eymnafíj in qua docebgt,Perípati,íd eft deambulatoríü fuifTe: ítaq; ut AcademíciStoícidy à loco dicti funt, fic eti Peripatetícos de loco ípfo cognomentü fu« fcepilTe, Tredecim annís ín L ycxo florentiffime docuít,copluris& fua dífciplina claríffimos uíz ros effecit, lande uero comuni illa philofophorü ínuidía,quod no recta de dijs fentíret accufatus, metuens ne ut quondaSocrati,fíc et(ibí ín íadicío pereunda foret, Antipatri quoq; amicíZ tíam,quítunc Atheniefibus odíofus erat,ne fibi noceret formídis, deferta fuí defenfione, Chal cide abijt,ibíg de cetero fuít,quoad€ uíta deceffit, Nunc uero quonii curfu cy1odà celerrímo prateruectí,fpatiü illius uítze cofpeximus,flectenda iterü ratís eft,ad mores eíus uírí,& domefti ci ufus quafi figurà dífciplínatp,& líbrorü ab eo fcriptor&i multítudíne intuenda. Forma quide fuíthaudquaquá confpícue, duobus tame pracipue dehoneftabatur, gracilítate crurü et pufil' litate oculor&.[tagy quo dígnitaté quandà redímeret aduerfum corporis uítía,& ueftitu pauló infigniori utebatur,& anuli digítoshoneftabàr,& tonfura cxterüt5 corpbris cultü de ínlduftria adhibebat,cum tamé reliqua ín uíta modeftíffimus effet, Mores auté ín co graues,& ab obícoez nitate rídículoG alieni fuere,caterü mítes,& quibenignitaté potíus haberet, quàm prz fe ferz ret.Extat eíus humanítasatc dílectío ín patria, ín fuos, ín familia in difcípulos,in omne den ícg genus homínü,quam pauló poft fingulatim profequemur.Patrímoniü fuit illi fatis amplá,cum exharedítatepaterna,tum ex regum largitíone.Nam& pradía ín Stagiris habuít& redditus, exquibus modefte fimul liberaliter; uítà duxít cum uxore, filijs, amicis, Plena íllíus domi feuis fuiffe, nec maribus modo, uerumetíam foemínís,teftameto eius apparet. IMemoratením permultos utriufcg generís:deinde mandat nemine uenundarí eorü qui fibi feruíuebint, fed li beros dímittí, quibu(ída ramen ín feruítio filiorü uxorísq) nomínatím relictís, V xores uero haB buítduas,Phítaida fcilícet& Herpilide:quarü Phitaida alij filia, alij nepte Hermiz Atarnei, de quo fuprá diximus, Herpilide uero plerícg ancilla eius ftiffe tradidere, mortuady uxore príma, confuetudíne ab ea recepta,mox procreatisfilijs, pro uxore habita,Ex hac Herpilide Nicomachusfiliusillí natus eft,ad quem funt Ethícorá librí,& filía Nicangri defponfata, Stagira urbs Philippo euerfa, ut reftítueretur ab rege obtinuit, legesip€ forma Reipublicz ipfe defcripfir, qua poftmodü ea cíuítas ufa eft, habuitáy lícet abfens diligentitfima patríz cura, Cíues aute ob hacmerita tanto ín honore illá habuere;ut feflos dies& ludos quotanís etía co uíuente facienz Peripatetici unde dici. dosillí publíce dedícarent:fefta ipa celebrítas Aríftotelía nuncupata, Et ín patríaquidehzxcile Ariftotcliz ces líus beneficía extant, In fuos uero ac neceffaríos tanta charítate beneuolentíat fuit, utpenéfu icbritas, perflua atq; nimía illius obferuatía uideatur. Nicanowe genero xgrotáte pro eoj1ota fecit, fi inz columítate reciperet,ftatuas fe duas,alterá Ioui feruatorí,alterá lunoni fofpitze dedícaturi, Dís fcipulís uero multá detulít,amauit&p unícé,prxfertím eos quí excellere uifi funt.Extant eíus ín, Theophraftü permulta charitatis amorísty indicía,et íllufl in primís,quod ipfumlicet imparem &cnere,tamen generü fíbiteflamento deftgnat,fi quid INícahorí contíngeret, propter quodalterí filia tradenda foret, Curam uero omne filiorü ac rerum fuarü, arbitrío fideí& propínquoe rum;diíícipulorumá cómifit, Antipatro duntaxat ob honore adiecto. Callífthene uero ufqueadeo amauit,utaduerfus Alexandrü regem grauíffimas ínimicítías pro eo füfcípere non dubie tarít.Fuít autem Callífthenes Aríflotelis difcipulus, neceffitudíne etiam quada materna flírp»e fibíconiunctus,excellentíffima difciplina iuuenis, Hic ad regemab Arífiotele miíTus, cum ín Afiam illum profequeretur, quafi Hermolaí coíurationís autor ab Alexandro interfectus eft, : Atquiconftat falfo obíe&um íllí coniurationis crímen: ceterum odíofum faciebat regi nímía ín difputando libertas,& contentíonü pertínacía, qua ob caufam ínterfectugab illo putatur. T'u« litigitur huíus necem períndígne Arífloteles,nec uerbis querelisiy liberioribus pepercit. Hinc & regis ínfenfio fequuta eft non latens neq obfcura. Itaq; ad Antípatrü fcribens Alexander, cumhuíus coniurationis mentione feciffet, fefe exacturü poenas minítatur non à Callifthene modo,uerumetíà ab hís quííllum ad fe mífiffent,de Aríftotele non dubie fengiens: miffatp per idem tempusab Alexádro dona Xenocrati ampliffima ferunt,no tam ut illum honoraret, dg ut Aríflotele ab fe praterítü defpectüG oftéderet, Ac Ariftoteles pofthac celatím oe Antípas c 2 ARISTOTELIS.VITA c tro,quotegnum Macedoniz retíneret,exiftimatus eft. Tempora quibus Athenis fuít,íaquies ia porro, difficíliag fuere, ob timore Alexadri poft Thebas euerfas cíuesQp expoftulatos, mox ob Antipatri fufpiciones atq; cerramína.Q uo quídé tempore príncípesilii oratores Demofthe nes,Hyperides, Demades, Aeíchínes,díuerfa in R.epub.fentíentes, crebrís turbulentísG cone cionibusomnía comifcebant, T'utus tamen ínter has procellas Ariftoteles fuít ufqs ad Antipas trítempora,qui Alexandro defuncto, Macedoníz potítus eft regno, T'unc ab Eurymedote die fibidicta,cum ín íudícíü uocaretur,defenfíone prímo agereflus eft, orationé& pro fe quá dice ret iudíciale perfcripfit,mox uerítus iudícü imperitia GC accufatoris gratia, deferere iudicii ante diem conftituit, Ita Chalcide fugiens ibí pofthac fuít,non folü uxore& liberísuerumetia audis toribus plerífcqg eo fe transferentibus, Difcípulos uero habuít coplures, quorü praecipui Theos :phraftus& Menedemuset Aríftoxenus,quí poftea Muficus cognominatus eft, INà Calliflhes nem omníbus przcellenté uiolentía regísabftulerat. l'heophraftus& Menedemus principes relícii,& quid&ex ipfius fentétía iudíciotp fumtao, Fertur enim cum ad extremü uítz fpatium zgrotaret,ac íam defperata falus effet cotuí(fe ad eum dífcipulos,atg; rogaífe, quandoquidem ipíe in perículo uita foret,& humana fragilía atqy íncerta,íam índe eum fibi in doctrína prafice - ret, que ipfe maxímeomnió probaflet. Tum Ariftoteles cum ante obítü id fe facturü pollicerez llius lib. xs. tur,haud multo poft uínü fe cupere inquit,aut Lesbi& aut R.hodíü, iuffit& utríufig poculá fibi afferri; Cum illa uiciffim delibaffet, Lesbi, inquit hoc perd fuaue eft,& amcenü, Rhodia& hoc probandü& bonii.Q uo quíde fato nemíní dubíü fuit, quin T'heophraftü& Menedemü fuo iudicio anteferret, quandoalter L esbíus erat origine,alter Rhodius, Hoc eíus íudíciü per(ae piens X cautü prouítanda caterorü dífcipulorü ínuídía fuít,dixítením quodámodo,& non dí xít.INectamé ea cautela uítare potuít,quín alíquí perinde quafí no recte fpretiab eo atqgpoftha biti offenderétur,quorü unus Ariftoxenus efle uidetur, ut poftea fcriptís eius deprehefum eft, Hic Aríftoxenusgenere fuit Italus,patría Tarétínus,& propter excellentia eíusartis IMuficus cognominatus. Mígrauitauté€ uita Ariflotelesanno xtatís fexagefimotertío,poft R oma uero condit qaadríngentefimo fecundo:eodég ipfo anno Demofthenes orator Athenis profugus in[talía,& Ariftoteles Athenis profugus in Euboea diem obiere, Nec defuítab Ariíftotelís obi D tu uenenífufpício,fed& fama fuít,& mádaruntquidiliterís,potato ill aconíto uoluntaríeíne teríífe:quod falfum eft.O uid enim opusfuít fol uertere,& Athenis fugere, fi uoluntarie erat obituruseAn non ut ín Euboea, fic Athenis potare aconítü, finire uítà lícebate A rguít prates rea teítamenti feríesín Eubesa condití;quzaliena protínus uoluntaría morte confpicítur.Sic ením íncipit:Erunt omnia récte,fi tame quíd cotíngat, Ariftoteles teftamentü(uü ín hunc mo: dum fecit. Hocauté príncipi quís nó uidet non defperantis effe hominis, fed uitiaffectantis? cum etíà omen uítet moriedi,& recie cuncta fore dicat, íi uita fuperfit, Cum illis ego fentio quí morbo interíjíTe illá tradidere, quí& plures funt,& certiores autores. Hzc de moríb.eíus ufuj domeftíco retulíffe fat efto. INO ením haec tam ín phílofophis fpectanda funt, quàm ftudía eorü praclaramt difciplina intuendá,de quibus íam dícere ordiemur, V iuo adhuc Platone ín mul tís ab eo diltare coeperat, nec deerant plane íam quí Ariftotele fectarentur: nec tame ín fumma , terüinter eos quide phílofophos cótraríetas effe putatur aut dí(fenfio, Eadé ením feciarí uiden tur Academici ueteres,ac Peripatetict; à Socratís Platoníst difciplina ambo fluentes, eademá deuírtutibus€ moríbus,debonis& malis,de natura rerü,de immortalitate anímorti,opíníos nem habentes, Itacj ín genere quíde ipfo&(umma rerá nequadj ínter illos difcrepantia eft: in partículis uero X medijs quandogy dífiare illos aduerfaríty apparet. Fuit enim Plato uír fingu laris quidem ac pra cellens, muitarü ac uaríarü rerum fcientia praeditus, eloquentía uero tanta, utfupra homínem fefeattollere illius eloquium uideatur: exterum traditiones ínterdum tales íunt, ut affenfa potius bonz mentis, quàm probationis neceffitate nitantur. Nam de natura animi ípfius& tranfmigratione difceffionet in corpora,permulta traduntur ab illo prolata ma « gís hominibus dj probata, Etin optimo cíuítatís ftatu conftituendo ea nonnunquá fentit, quz abhoc nofiro ufu cqnfuetudinedg; uiuendí plurímum abhorrent. Mulieres enim comunesom nium effe cenfet,quo nihil ínexplícabilíus cogítaripoteft: filios uero íta íncertos, ut nemo neg; fuos,neqy alienos queat agnofcere.Patrimoníorü auté íura fuftulít,atg; omnía omníü comunía effe uciuít. Cotra hzc igitur& huígfmodirenites Ariftoteles, cum probabíle aduerfandí mate ríam nacius eífet, etía uíuo Platone fectatores reperíebat. Praeterea doctrina Platonís uaria eft & incerta, Socrates ením ubigp ínductus, nullo difciplinarü ordine, quafia carcere ad calce difa currit fed modo hoc,modo illud proarbitrío agit,& ín difputádo non tam qua ipfe fentíat di^ cere t2 PLUR—— wx ww ww ww"UU uu... GVARINO-"VERONENSI AVTORE. 587 & cereuidetur,quám aliorum fentétías díctadp refellere, Aríftoteles uero& cautior ín tradendo fuit(Nihil enim aggreditur, quod probare no poffit)& moderatíor in opinando,ut hzc quz in ufu uitaqp couerfantur,adíuuare,no aliena, abhorrentía,& nundj profutura,medítari illum appareat, Ad hxcipfis ín rebus explicatio feriofa atqj perdiligens,ut fiue Logícz,fiue Phyficz, fiue Echicae tradat praecepta, cótínuata ubicy doctrina fit,&Cb ípfis prímordijs rerum ad finem ufqj perducta fcíentía,tandf pater diligens, qui non folum genuií(fe filios,fed per puerítià adole fcentíamáp educatos nó príus deferat,quám cotínuato diligetíz ftudio in uiros traduxerít. Haec autem cotínuatio diligéríag; doctrine ín Platone nó futl;fiue ille no putaueritoportere,fiue no luerít,fiue ífta parua mínutadp,& quafi dífciplínarü elemeta cotempferiít,Itagy illius libri perfez &isíam robuftís&p difciplina hominibus aptiores funt,teneros uero ínftituere nó fatis poffunt, Ariftoteliuero permultum debet humanum genus, quod difciplinas ante fe uarie difperfas,ín, unum quafi corpus fingulas redigere dignatus eft.[taq; dífcere quí uolunt, huncamplectatur oportet:cuíuslibriita fcripti funt,ut& paruulos inflítuere, X mediocres alere,& robuftos exer cete, ac perficere uoluifle illá appareat, acomnís ztatís noftra curá cogitationemá fufcepiffe, Necphilofophiz folá, quand in illa emínet, fed alíar&i quoqj attíü, fiue facultatü curíofiflimus fuit, Nam& rhetorícà artem pluribus uolumínibus,omnemdgp illius uim,naturam,ornatumáp explicuít,& de poétíca multa perfcripfit, utriuíq; harum ftudíofiffimus fuit.Exercuiffe uero ín eloquentia iuuenes, ac poftmerídiano tempore pracepta dicendi tradere,ac fapiersiá cum cloquentía mífcere,inftituiffe confiar. IdGy fecifTe tradunt líocratís rhetorís eloría pertnoti,qui cum longe fcientía foret,di(cípulis tamen abundaret,famag de illo magna circunferretur,diz xí(fe Ariftotele ferunt, Perabfurdü efe tacere fe cum lfocrates loqua£,atq ita docere eloquenz tíamauditores fuos ccepitfe.Ipfe certe qua fcripfit omnibus dicédi ornametis,figurisdy referfit, quodin libris eíus manifefle apparet.Expertus fum apud quofdà doctos uiros,gracaráü tamen literarü ignaros, fídem nó fieriaffertione mea,dum Ariftotelís eloquentia commendo:quippe adulterinas huius philofophíaz translationes leciitare folití, íntrícatü quendam& obfcurum& ínconcinnüarbitrantur.Sed nó funtillí Ariftotelis librínec fí uiuatipfe fuos díci uelis fed merae translatorü ineptize. lile polítiffimus fcriptor effe uoluit,& quod uoluit curauit,& quod curauít affequutus eft. Veri quia uerba fidem non facíunt mea, M. T'ullij Ciceronis accedataurorítas: cuiením íj de eloquétía iudicanti credent,fi M. Tullíj íuslício no credent: Liber eft /Topícorum eloquentia Cice M, Tullíj ad Trebatíum, ín eíus libri procemío íta fcriptü eft;Sed eo magis reprehendedi funt, ronis teftimori quod non folü rebus íjs que ab Aríftotele dicta& ínuétz funt;allici debuerantad eum perdis Ícendum,fed& dícendi íncredibili fuauítate& copta, In libro aub primo de finibus bonorá& malorum ínquiít: Credo te mínus delectarí ab Epicuro, quí hzc Aríftotelis&& Theophrafti or namenta dicendi cotempfit,[n prímo ergo,incredibile fuauitatem& copíam,in fecüido autem ornamenta dicendi Ariftoteli tribuit, In epiftolís aute ad Lentulü,Scripfi,inquít,de Oratore li bros tres, quos Lentulo noftro puto fore non ínutiles. Abhorrent enim à communibus praece ptis,atqg; omnem ueram Aríftotelicà€ Ifocrataram rgtione oratoríá complexi funt, In epiftalis uero ad Fanníüita fcripfit: Meus aure liber totum Ifocratís myrothecia,atq; oinia dífcipulora eius arculas,ac nonníhil& Aríflotelíca pigmenta cofumpfit.[n rhetorícorü autem fecundo íta fcribit: At ueteres quide fcríptores huíus artís ufq; à prímcipe illo& inuentore Ctefia repetitos; unü ín locü cóclufit Ariftoteles,&t nomínatím cuíufg; pressepta magna coquífita cura pfpicue affcripfit,atd; enodata diligéter expofuit,ac tantü ínuentoríbus ipfis uauítate& breuítate prz flitit,ut nemo illorü praecepta ex ipforü libris cognofcat, fed omnes quícquid illi prxcipiunt, fi uelínt intelligere, quafí ad quendà multo commodiíore explicatoré reuertatur. In primo quoq; adHerenniü libro dearte R.hetoríca loquens, fic inquit: Ariftoteles auté qui huícartí plurima adíumenta atq; ornaméta fubminiftrauít, Permulta huiufmodi doctiffimor& hominá teftímo nia de Ariflotelis eloquétía reperiuntur, qua referre nuncprolixá(ane negocíü effet.Definant igitur ifliex infantía fua Ariftotelis facundia metíri,nam quí eorü quí etate noftra philofophos fe haberi uolunt prímas literas tenent,raptí de Grammaticis ímmaturi& rudes,& pleni adhuc puerílium tenebrarü, ad ea properant audienda, quori nec uerba nec flenificata intelligunt, acrerum ipfarii uix umbram quandiá intuentur, In Aríflotele uero perfecia funt omnía, nam & inliterís quantí nemo alter elaborauerat,& poétas cunctos diligentiffime nouerat4X totus interdum fcaturít uerbís,& orator nemínem eorum quante fe fuerant praeteríuít,&C praecez ptadícendi quám exacte tenuerit, libri eius Rhetoric declarant. Diligentíant uero fcribédi eius illaminutiffima probant, quod pedesac numeros nonín uerfu modo,uerum& folifta ín oras , Cc 3 ARISTOTEYLIS VITA C tioneferuandos cenfuít.Itag; daciylum& tribrachumreijcit,quafinimitielatos pedes,& altius. excogítatam oratione reddentes:rurfusqy íambos& trochaos,quafií nímítü depreffos.Probauit autem pxona maxíme;quí eft duplex, Aut ením ex longa quam tres breues fubfequuntur,aut ex tribus breuíbus& longa poftrema, quorum alterum principijs, alter& dlaufulis affignauít, Extant eíus libri rhetoríci complures, ín quibus no modo ipfum ftuduiffe eloquentiz uerum & alíos docere uoluiffe apparet.In quibus díj boní quanta obferuatío eft, qudm tríta ac petdili« gens preceptor traditio, quàm accurata rerum ad eam artem pertínenti& euolutío. Atq; ego libenter quarer&ab hís qui Aríftotele&on credunt eloquenté fuifle, utrum nó curauiffe illum dicant,ut eloquens effet;an nó fuiffe,lícet curauerit,eloquentiá confequutti? Prímum non cu» rauifTe qui dici poteft, cum tanta uolumina de ea arte perfcripferitcaffequutü uero tanto ftudio «eloquentíam nó fuiffe tam excellens ingenii, nimis ftultí atcp ínfipidi eft exiftimare:& adfunt teftimoniía eloquentíffimorü uirorum, illius facundía mírís laudibus extollenti, Equidem nifi prolixítate nimium uererer,ínfinita pene ex ílliss líbrís recitarem, in quibus& artíficiti dicendi fummum,& cuncta uerborü fententíarumt ornamenta íneffe oflenderem, Sed hoc fatís,ad reliqua tranfeamus.L ibros autt ufqueadeo multos perfcripfit,ut non folá legendo, uerumetía » ent&nerando fatigare audítore poflint, INO enim tantummodo fcrípfit quz nunc inter manus uerfantur,fed longe plura, qu deperdita funt. Scripta uero eius licet multiplicia uaríaty fuez Rriflotelisope? rint, tataenad generaquatuor reducipoffunt,.Eorum una pars,eloquentiz fuafionístp ratione raquadrifiriat complectitur, Altera ad cíuilem moralemQ pertinet difciplina. T'ertía diífferendi praecepta con tinet, Quarta uero fecreta natura acrerum occultiffimariüi caufa ratíonesQy explicantur, Ata; in íllo quide genere quod prímum à nobis pofitü eft, artes eíus rhetoricae nominatur, pluribus librís ac diuerfis uolumínibus explicatze.In eode genere collocanda funt illa quae de Homerícís quaftionibus fex librís explicuit,& quz dearte poética libris duobus,& qua de eloquutione poérarum libro uno,& qui. de potis libris tribus,& quz de trageedíjs libro uno. A ddo etíam huic genericohortationes atqj epiftolas, quas ad Philippti,quas ad Alexandrüi,quas ad Olym piadem,qjias ad Ephafíona,quas ad Antípatrü mifit, Adde uerfusab eo factos,& oratíonem iudícíaríam profe fcriptam,Morales quoqj atq; cíuiles permultíab eo fcripti fantlibrí, Nam& D adEudemum librí demoribus octo, qui& nuncextant,& magnorü morali libri duo,& ad Nicomachülibri decem,in quibus profedo eius difcipuli ineffe putagur.Prarterea Oeconomi corum librí duo, Politicorü líbri octo. is addatur hi libriin quibus funt ab eo mores& ínftituta centü quínquagintaocto Rae enolea cura magnaQ diligentia perfcriptí, Praeterea de iuflitía libri quatuor. De gubernatióne R eipublicz duo. De uoluptate liber unus.D'e fummo bonoli britres. De regía gubernatíoneliber unus, Prouocatiuíad uirtutem libríduo, Ad leges Plato: nís libritres.Ad Remp.Platonis libriduo. Delegibuslibri quatuor.De díuitijs& opulentia li ber unus, De precatione& uoto liber unus, Iam uero ín duobus relíquís generíbus,quorum alterum ín dífferendi íudicandi&p ratione pofitü diximus, alterum ín fecretorü natura peruefti gatione,quammulti eius librí adhuc extegt omnes fcímus, quammulti uero amíffi atqy perditi fintin utro illórum genere, operofum fané negocium eíTetín praefentía referre atcg connue merare uelle, Traditur quippelibros fupra trecétos ab fe fcriptos reliquiffe,horum pro multitu *díne paugiextant,fed credo optímiattg probatifimi, CAROLI MAGNI VITA DONATO ACCIAIOLO AVTORE, [! Eg) A R OL o Francorum regi, cuípoftea ex magnitudinererum geflarum z* Magnofuit cognomen, patre fuiffe tradunt Pipinum regem, qui primus 7:J| in Francos(ficuti quida fcríptores memoríz prodidere) liberam dominan | dipoteftatt habuít,cum fuperiores Francorü reges anguflís coditionibus | feptí,ealegeuíuerent,ut magís nomine& inani titulo,quám dignitate rez NS| Bla potírentur. INam opesac potentia regni,& omnit rerum admíniftrae —8223 tioad Prafectosregiz domus(ficením eos uocitabant) communi cofenfa deferebatur, Hí domí milítixtp fumma poteftatem habentes, populos pro fuo arbitratu regez bant,de omnibus controuerfijs decétnebant,prarmía poenasq coftítuebant. Quibus fiebat, ut pofihabitís regibus, ij foli effent qui ín fummo honore haberentur, Huncuero magiflratü quí apud Frdacos amplífimus habebatur,cófequi nó poterant nifipracipua nobilitate uirí,& qui « regibus B DONAT ACCIAIOLO AVTORE. 588 regibus effent neceffitudíne, aut propínquítate coniundi, Pipínusígitur hacdígnitate, quam ueluti haredítaríam à patríbus fuís acceperat, multís annis egregie functus, maximà(ibi apud omnísgenerís homines tum famà,tum beneuolentíá coparauít:quibus poftea fa&ü eft,ut cum Franci ac Ro.pótifex Hilderíci regem à dominatione ueluti inutílé femouiffent,bunc potíffiz mum deligendü putarent, cui comuni fentétía regnüi decerneret, Sic ígitur Pipinus autorítate Pontificis& Francorü decreto plena domínádi poteftate fufcepta, relíquá deinde uítá publicis paríter ac priuatís rebus egregía duxit, R.egnauitannos quindecim, cuílibet fuperiorá regum bellí pacís&y artibus& gloría par, Huic fucceffere fuptrflites filij duo, Carolus,& Carolomanus, zque regno ínter fe partíto, Sed nó multo poft defun&o Carolomano, Francí eam regní parté quam ille poffederat, Carolo fratri detulerunt;cuíus uitá&& mores& res egregie geftasliz terís mandare conflituí,ut memoríà tantí uirí,tamti praeclare de noftra patría meríti,quantung ego poffem,ab obliuione hominü atqj à filentio uindicare.Prímü ígítur(utà rebus geftis narrae tio noflra exordi& fumar) fatís exploratá habegnus,Carolü rege extemplo poft Pipini obitum aduerfus Aquítanos bellum gefliffe. Aquitania pars Czallíz eft, quz antiqu&irü defcríptione, à Garumna flumine ad Pyrenzos montes,& ad eam parté Oceani quz ad Hifpania pertínet, fpeciat,ínter occafum folís€ feptentríonem, Hanc prouincia Pipinus fuperato V aifaríowluce, poftlongü bellá ditioni fuz penéfubiecerat. Deinde Pipino V aifaríoty fub unü prope tempus defunctis, Hunuldus uír potens, ex eorü morte(ut plerungp fit) occafípne nadus,ballá quod antea pene confeciü uídebat,renouauerat,iamdp fere Aquitanía totam ad defectione com pue lerat.Carolus uero ubi hzc qua ín A quitanía gerebant cognouit, nullà moram ínterponendá ratus,ingenticelerítate exercítu coparato,obuía Hunuldo progredit. Primo aduentu conatus illíus facile reprimuntur, nec multo poftea comíffo przlío, Carolus hofte fuperat,exercitá fun dit,fufum perfequítur, nec prius uíctoríz modü imponit, cg Hunuldü ex omni Aquítanía pul fum,in proxímá regione quam nunc V afconiá uocant,copellereg, Lupus quí huíc prouíncíze domínabat, propínquí ac familiaris uiri mifericordía motus, Hunuldü ad fe fugiente comiter hofpitalíter& accepit. Buenire enim folet, ut princip afflicta fortunze facile eorá qpes ad miíe rícordiam altícíant, qui funt in fímili dignítate ac potetía coftítuti, V erii Carolus cum nó mino rem uíctoríáin capiendo hofte dj ín fubigenda Aquítanía collocat putaret,traíecto Garumria flumine, acexercítu propíus admoto,legatos ad Lupym mifit quí dícerent,ut ni(i Hunuldum homine ínfeftá nomíni Francorü quamprímü ad fe adduxerít, fe eum hoftís loco llabítura.Lu pus hís mandatis ueheméter comotus, acuerítus ne potentíífimü regem totamtp belli molem quam fuftínere nó potuiffet, ín fe unum cóuerteret, falutare fibMac gratá Carolo confilía cepit, Nulla enim interpofita mora, Hunuldüfimul& feipfum unà cum prouincía Caroli poteftatí permifit.Sic igitur Carolus ín A quitanía copofitis rebus,belloG cítíus omníum opinione cofe Go,cum uíctore exercítu ín regnüreuertitur. Poft Aquitanicübellü Fladríanus R o.ecclefiae pontifex à Defiderio Longobardorü rege uehemetíus dj uires fuz paterent oppreffus, quum proprijs prarfidíjs ecclefize ftatum tueri no poffet,oratores ad Carolü mifít,quí multís preci»us eum rogarent,ut R o, ecclefize ín fummo perículo coftitutae opem& auxilii$$rret,ac Pipinipa trís,Caroli&; Martelli, quiolím ín Italia aduerfus hancnatíone egregie pugnauerant,memoría renouaret.Carolü multa res hortabitur quare pontifigis defenfíoné fufcipienda,& Longobas dorum audacíz quacunq; ratione occurrendum putaret.[n prímis quod non ignorábat caput Chriftíanz fideirem R.omaná*effe; eifp tam graui bello laboranti no fubuenire,turpe fimulac periculofum effe cenfebat. Indigtabat praeterea quod barbare gentes tandíu ín Italíaregnaz rent,& à maíoríbus fuís fepe pratlíjsuictze nondü cótineri pofTent,quín potificibus Romanis contra íus fasdy ultro bellum inferrent.Quare hís rebus antedj ulterius augerentur Longobar dorum uíres,quamprimü occutrendá ratus, legatos ad Defiderí& míttit,qui eum hortentu?'ut finem iníuríjs facíat,ab armísqp difcedat, ac omnia oppída qua aut ui occupata effent,aut fpon tead eum defecifTent, pontifici R.o.reftituat. Flac fifecerit, fibi perpetua gratíaatqy amícítíam cum eo forepolliceantur.Sín uero,quod facturus uídebat mandata nedexerio eifuo nomíne bellum indicant. Dum legati profícifcunt interím Carolus no fegnius quam fi hoftes in Gaallía e(fent,exercitá parat,nullà proficifcendi moram facturus, fi Defiderium regem perfeuerare in bello cognouerit. Hzc expeditio peromnéGalliauulgata adeo grata cunctís Francgrü popu liserat,utíam palám uociferaretur, maturand( ín Italia élfe, toties à fe uí&am Longobardorü gentem uíres refumete,códitionesacceptas negligere;femper bella ex bellís ferere,itatp nundf quietutá níficorum nomen penitus deleatur, Síc igitur omníum anímís in epson bellí »€ 4 CAROLI MAGNI VITA c erectislegatià Defiderio redeunt,nuncíantes omnia ibi hoflilia effe,repé maíus df ante bellum molíri,& quantum coniectura affequí poflunt, nund íníurijs fínem facturü,nifi cum(ibi uires Q arma ad inferenda iniuría defínt, Carolus hís rebus uehementer commotus, maturandü fibí exiflímauít,neanté Ro.pontifex opprimeretur,quám ei ferre fubfidiü poffet.Itagg re frumenz Caroluscontra. taría czeterísQp ad bellü neceffaríjs quamcelerríme potuít coparatis,magnís ítíneribus ín Italiam Defideriipros contendit, Sed multa huic fuz feftínatíoni aduerfabantur, montiü altitudo,locorü anguílize, Sc fei.^^ peneinuijfaltus,per quosmilesonuftusarmis& impediméta exercitus ducenda erant, A cce à debat quod Alpíü iuga prarfidijs hoftíü tenebantur.Miferat enim Defiderius qui occupatis opz portunislocís,quantü poffent Francorü tranfitü prohiberent, FIzec cum íta effent, Carolustaz men no ígnarus,res praclaras,labores maxímos, maxima quogy pericula fequí,fuos hortatur, ut quoad locorü anguftíz patíantur,feruatis ordinibus íre ad hofte pergant, A ppropínquanti Alpium íugis nuncíatü eft, hoftes relictis anguflijs fe ín planü recepifTe, feu metu perterrítos, feu quía tutius faciliusQp effe sipienis eene ab Alpibus Carolo cum omnibus copíjs con feftim occurrere V ix ad Defideriü perlatü erat,Francorü exercitü poft paucos díes in Italia fo« re,cum Carolus fuperatís íam Alpibus,in agrumTaurinum defcendit,ubi prím& Annibalem Cartbagínenfem Alpes tranfgreffum cum omnibus copíjs cóftítiffe radunt,Eo in loco Carolus paucis diebus refe&to milite,cum per exploratores pramiíflos certior factus effec, Defideríó regem prope Vercellas cafira habere,acibi cum ingenti exercitu aduentü expectare,nihil ultra ditferendüratus,ex Taurinis mouít,atqs contínuatís caftris in agrum V ercellenfem peruenit, «. EratCarolusuirtute milíti& rei militaris perítialonge fuperior, multitudine uero ac numero homínum à Defíderio uíncebatur, Cum prope ín cofpectu exercítus effent,facta utríncp potea fi2te pugnadipralià commífere.In ea pugna fuperatí Longobardi in fuga uertuntur,magna parte fuorü amiffa, Defiderius pofiquam fuos paffim fufos fugatosqp cofpexit,cítato eradu Pa píam,qua caput regníerat, cum paucis mílitibus petít. Necfegníus Carolus, priufquam feho flesex terrore fugady reciperent,regé perfequutus,in agrü T'iciníi exercitü ducit,extemplog omnibus copíjs ad moeníaregíz urbis admotis, tentat fí primo impetu capí poffet. V biid parü proceffit,&níilijs& ab oppugnanda urbe ad obfidenda uerfis, fub ipfis moenibus caftra locat, i D fubfidia& firma ne quaeruptío fierí poflit, portis apponit. Ceteri cum fatis coftaret Defiderii . tege priufqua deditione faceret, paratü effe eti ultima ex perírí, Carolus parte copiarü ad obfís dionem relf'ia,ipfe cum reliquo exercitu ad tranfpadanos contendít.Ibi ciuitates permultz au díta fama uirtutü fuarü, rebusd; profpere geftís,certatim ad eum deficiunt. Sed quod ín prímis eigratiffimü fuit, filij Carolonfaní, qui extéglo poft morté patrís malo cófilio temerítaté matris (equuti, ad Defideríü repem perfugerant, fponte ín fua caftra uenerunt,ac fe fuatp omnia pote flatí Carolipermiferunttà quo benigne exceptí,magnodg affecti honore,etíam in pofterum fi liorum locobabiíti funt, Poft hec Caroli quum ftudio falutandi Ponrifice,tum defiderío uifenz di celeberrimü beati Petritemplüi Romam profe, ac incredibili onore ab Hadríano fufcez « ptum,poft paucos díes ad obfidione redíffe cóperío.Erat obfidio uehemens,& frumenticum t fumma caritate f opia,fedédotp expugnaturos fe urbe fpem Franci habebant, Oppidaniecon trario infeffis omnibus uijs per quas commeatus ex proximis locís fubuebebantur,diffidebant inopíadiutíusferre poffe,rem tamen quanti poterant producebant,beneuolétía alij, alij metu Defiderijtegís copulfi.Poftremo fpe quog non folá cibo defíciente,cum famem ulteríus tole« Deideriuà xare nó poflent, fexto menfe dj obfideri funt coepti, deditione faciunt. Ca pitur Defiderius und Carolocaptus cum uxoreac liberis, quem ultímii Longobardorü regit in Italia regnaffe tradunt, Tuncenim fummo beneficío Caroli Italía fe primü erexít,quz antea díutius qiuíctrícem omníii gentium prouíncíadecuit,Darbarorü ímmanitateoppreffa íacuerat, Nam pofi fedem R omaní imperij Bzantíü translatam, Gotthiprími barbarorü, diuerfis deínde temporíbus Hunni, V andalí, Heruli,pofiremi omníü Longobardi, uelutíín uacua poffeffioné ruentes[talía inuafere, Eam gentem tradit fama ab oceano GermanízG ultímísoris,unde illis haud dubie origo fuít,nouas, quzrent£ fedesín proxímas regiones tráfitfe,ac Vandalos, Herulos,Grepidas,alíastp finitimas gentes, Ibore€ Aíorfe ducibus, fpe bello fuperaffe, mutatis frequéter fedibus,tandé intra Pannonías cóftitiffe, Inde Albuinus eorá rex accerfitus ab NNarfete eunucho(ut quída memos ría prodídere)cum prater Longobardorüi multítudine uigíntí quocp Saxonum milla fpe opti marum fedíü exciuiffet, profectus ingentibus pedirü equitum copijs ín Italiam uenít,breuid V icentíam, Veronam, Mediolanü,ac omnis pene cíteriorís Gallia urbes partím pefte,partím Gotthor& cladibus exínanítas,ad deditione compuliít, Papia uero cum tres annos edm « tuliílet, DONATO ACCIAIOLO AvVTORÉ 5 tuliffettande& ipfa fame domita, Barbarorü imperio ceffit. Necambigítur,quín idet téx pau císannis totá[taliam fubegiffet, ta omnía apud Italos perdita erant, nifi fexto fupra triennium menfe poflij[taliam ingreffus eft, apud V eronà interijflet, dolo uxoris Rofemundz necatus, Huicfucceflit Dephon ínfignis nobílítate uír, Albuíno nequadf uírtute par,fed crudelitate ac íimmanítate natura longe fuperior, Eo quoq íntra biennium uita functo,Longobardi decem deínde fequentibus annis nullá fibi rege creauere,(iue fuperbía proximi regís huíc generi doz minatíonis infenfi,(íue gubernatione fuorü ducum utiliore rati,quííam per omne Italía uagan, tesíta impigre bell& gerebantut nunquam eo tempor? fit regía defiderata poteftas.Sub his du cibusadeó creuere Longobardorü opes,ut Hetruría, Flamínía,Piceno,Samnío;alijsdp regíoe nibus fubactís,omnem ltalíam à Brundufio Tarentodp uícy ad Alpes tenerent, prater urbem Romá,quam conftat ín huíus gentís poteftate nullo undj tempore deueniffe. Finito decennio, teditü eft rurfus ad priftína confuetudiíne creandi reges, feruatumt deinde per omne tempus uíg ad Defiderí&, qui ultimus Longobardorij regü in Italia fuit, C uo debellato(ut fuprà mez morauímus) Carolus Magnus graué eius gentis domínatü quarto& ducétéfimo anno quàm regnare ínceperant,á ceruícibus[talorü dímouít,ac qmnes cíuítates quz ad Defideri&i proximo bello defecerant,recuperatas pontifici R.o.reftituit:Beneuentanü quoq; ac Spoletanü agrum adiecit. Quibus merítis Fadríanus pontifex cum nulli maius grati animi índíciü poffet oftendere,couocato frequenti epíícoporü coetu, exímíodty celebrato cocilio,voultís ac maxisnís príuí legíjs eum ornauiít. Carolus confecto Longobardorü bello, potentiffimo rege cap?o,cum alía quog; magní ponderís anímo molíretur,nullà moram ínterponendà putauit, quín ín Galliam|, confeftím redíret.Saxonícü quippe intermíffum bellá eum domü reuocabat,quod eo biennio antequam Carolus ad liberandi R.omanü pontificem in Italiam ueniret,& inceptum fímul, & à prafectís eius per íd tempusleniter adminifiratà comperio. C) uo magis adducor ut uirtue tem uíríacanimi magnitudine admírandam putem,quod pofthahftis ferociffimís hoftibus, relí CoG domeftico bello,rem fuam neglexerit, ut Italía ecclefíamáy Romaná,qua omnium Chríe [lianorum falus cotínebatur, ab ímmanítate barbarorü liberaret, Saxonü gens longe maxima$axonii gent, B erat,acetí bellícofiffima pene Germanorü omnii, Hi falfos colétes deos, cum neggdiuíni neq; humani íurís quicdg penfi haberent,nihil eque acreligione noftram homínest eí dedítos odez rant.Proxími erant Franciscum quibus cótínenter bejla gerebát.Szepe pralijs uicti condítíos nes acceperant, obfides dederant, íed nondü apud Francos erat ínuentus, qui doríta penitus eorum perfidia,pleniíTimà effet uictoria cofequutus. Flac palma cum Carolo Magno quafi dí uínonumíne referuata uideretur, non folum coníMío príncípes;Yed paffim omnes clamoríbus agunt, ut aduerfus perpetuos Francorü hofles totís uiribusarma fumantur, Carolus uero tem pus ueniffe ratus,ín quo non modo Barbarorü hominü audacía frangere, fed etiam eorum re« gnum, quod multo anté anímo agítauerat, funditus euertere poffit, ingentem exercítü parat, diem dicit, qua die prope rípà fluminis Rheni omnes coueníanr, und aliíds maiori alacrítate contentione&p animorü fufcepta à Francís expeditio eft. Hinc odíum gentís,hínc fpes bene gez tende reianímiü excítat.Sed fupra omnía,ftudiü auget prafentía regis, cuius do aufpiciogy non modo Saxonü gente, fed etía orbem terrarü,fi uelit, fuperare fe poffe credebant. Has fpes. pelíug$42 cogítationesp fecum portantes ín hoflile agrum ducuntur. Sícígítur renouatü eft cum Saxo» xonicun, nibusbelli,quo nec maíus ullái,nec grauiusdíuturniusqs à Carolo geftií comperío, T'res enim & triginta annos cum ferocíffimís gentibus certatü cóftat, plusip eo bello,quám relíquísomnie bus detrímenti acceptum, ínteremptis plerífcy fortifimis uírís,qui díu fub aufpício Carolíegre gíam operam nauando meruerant. Saxones hoc tempore multoties fupgratí obfides dabant, imperatafe fa&uros pollícebáturinec multo poftea recuperatis uiribus, maíus quàm antea bel lumciebant:ut facile appareret, homines feros,quod fibí perfuafiffent caeteris alíjs uirtute práez flare;paratos effe etíá ultima experirí, antedj armís Francorü aut cuiufquarh alteríus gentis po |J tentíz cederent. Factü efltamen fumma uírtute& íncredibíli coftantía Carolí,ut nundf illl des fecerint,quin cófeftim debitas poenas fuz perfidíz dederínt.Euerfze domus, diffipata fortunze, liberiin feruitute tracti,omnibus documet fuere, nullü in falfis dijs pratfidia effe.Sicigitur ufgs intertíü fupra trígefimtü annü bellum protraciü:inquo quíde bello bis tantü collatís fignís pu gnatum tradunt, femel apud Oneggium monte, quem locü incolae Theomille appejant:nec multo ínteríecto t&pore apud Hefam fluuiti,ubi penítus Saxones debellati fe fuat omnía pote fiati Caroli permifere, V icüis impofita leges,ut patríjs cerímoníjs, falfísqp díjs poftbiabitis, Chri 1 [lanam fide profiterent,magnü numerü obfidü daret, modicís termínís fepi"neg alis íniuffu C Bellum aduer fisnifpanos. b CAROLI MAGNI VITAÀ Carolibellá ínferrent,neq, illatum propulfarent, D'ecem deínde funt hominü millia cum uxo ribus& líberis in Gralliatranfportata;atqg uarijs locis íuffu Carolí diftrributa, Caeterum durante Saxonico bello, multas ínterím expedítíones à Carolo fufceptas;ac íta egregíe admiínifiratas ínuénio, ut per uniuerfum orbe fama manaret, Francorü rege nó fine diuina ope bella gerere, Eratauté Caroloin bellísgerendís'hic príimü propofitus finísut Chriftíanz fideilegem quan tum ín feeffet,extolleret,ac omnes populos quieiaduerfabátur,non folü deprímeret, fed etía fi. fieripofIet euerteret, Cum uero ea tempeftate barbare gentes qua noftra religioni perpetui bellü indixerant, Hifpania graui feruitUte oppreffam tenerent, Carolus rei índignítate commo. tus,ad eam liberandá mentem cóouertít, Id aute fieri poffe arbitrabatur,fí íngetí celerítate exer cítu in Hífpania ducto,príus hoftes opprimeret,quam illí parare fubfidia poffent, A d hanc ígis «ur remaggrediendá fatís am omnibus cóparatis,caftrra mouet,& quammaxiímis poteft ítínez ribus in Hifpania tranfire cotendit, Necíam miles grauatím fequebat, quodíam díuanimum induxerat,quocung d rege Carolo duceret ,adeerta belli premia exploratamág uictoría duci, Inter hacciuítales Hífpanize quz propinquiores erant finibus Gaallíz, incertis rumoribus exci tz,aliquando fibi fuisip rebus timere ínceperant.Poftcdg uero per Pyrenzü faltum traduci exer «ituszoeptus eft,rumortp per Barbaros manauit de aduentu Francorü certíoríngens repente trepidatío populosomnis inuafit,no fatis enaros quíd aduerfus tantír, tam&p horrendü hoftem fibiagesdü, aut parandü foret. Carolus cofeftím fuperatis Pyrenaí iugis cum in fínes hoftium peruenífTet, mílitibus imperat ut quamlatiíffime poffunt uagentur,& quammaxímá hoftibus terrorem ínferant.Extemplo cíuítates nonnullze,cum ad petenda externa auxilía no fufficeret tempus,nec proprijs prafidijs res fuas tuerí poffent;fponte deditione facit, Augufta& Pams pilonia,dua opulentiffimz totius Hifpaníz urbes, qua mandata Caroliafpernabantur,uí cas ptaacprxdz militibus datz, Cum alterà Franciad folü euertiffent;alterá moenibus nudaffent; tantü terrorís omníbus gentibus íníecere, ut quas adiffent,quastp non adiflent paríter ultíimae propinquis imperío parerent, Síc ígitur Hifpanía pené omnísin Francorü poteftate deuenit, Victis pracípue ímperatü, ut falfis relictis dijs, Chriftianze fideilegé acciperent, Carolusrebus felíciffime geftís cum incolum£ exercitü ín Crallíá reduceret, prope Pyrenziíuga ín finitimarü gentid, quas nunc Vafcones uocant, ínfidías incidit. Infederant enim Barbari ín occultioríbus locis,expedctantes occafione gerenda reí, V bi uero Francorü copias in anguftioré uíam dedu cias uiderunt, repente ex íugo ínfuper ímminetinouiffimá agmen adortí,ingenté cedem fira gemé dedere, Nam Franci cum neg; euadere poffent in íupgüi à V afconibus occupatü,necp fe explicare, fuometipfiagmin&in arco hzréntes,fimulab hoftibus, fimul ab iniquitate locorum oppugnabátur,Necíam prími ín tamanguftis locis ita celeriter uertere acíem poterant, ut ultíe mis in extremo periculo cóflitutís opem ín t&pore ac fubfidiá ferrent.Itacy etfíanimo uiribusq longe fuperiores hoftibus forent, alienis tamenlocis pugnantes uitare non potuerunt,quin eo dieínfigne cladem acciperent.Cecídere ín ea pugna dolo hoftíti no uirtute comiffa, Anfelmus acEgibardus fummiíin bello duces, alíj£ppermulti fortíffimi uirí,quor& opera Carolus fzpe in maximis certanf/níbus egregia ufus etat, Suntetía qui R olandü Caroli ex forore nepote praes (antem fortitudineuirü,poftíngentem hoftiü zedítà cedem, eo praelio interíjffe dicant, Hic eft &olandus quem fama efl tempeflate fwa corporís cobore,& animi magniítudine,longe caterís alijs przeffitiffe, cuius fortía facta pee uniuerfum orbe íam clara noftrís quoq; temporibus cele«* brantur, V afcones fequéti nocteantecj Franci uires colligerent, per nota ítínera praeda magis quam armis oneratí,fe in tuti receperüt, INectamen illis diutina lxtítía fuit, Quippe pauló poft ij populiaceorü regesd Carolo domiti, merítas perfidiz fuz debítas&y poenas dedere. Brítones quog; qui fub idem propé tempus Caroli mádata neglexerant,bello füperatiin Francorü pote ftatem uenere Initíá poft hacc maximi futuri belli fi ulterius proceffiffet,ín Italía ortá,autoribus Beneuétanísatg; Araífo eoriü duce:qui cum aperte defciffent ftudio magis nouarü rerá,quám certá ratione adducti,arma exercíitumü parabant, finitimas gentes excibát,ut potíficiRo.con|, tta íus fasdp ultro belli inferrent, Quibus rebus in Gaallía perlatis, Carolus in[taliam rurfus ad compriímendas populorü feditíones quanta maxirza celerítate poteft contendit, accum omni exercítu Capuam uftg progreffus, rantüterrorís Beneuentanis iníecit, utextemplo Araífusfi lios fuos;Beneuentani uero nobiliffimos ciuitatis obfides darent,ac iureiurando adadti pollicez rentur, fe inpofterum necp íniuffu Caroliarma fumpturos, neg recufaturos quo minus pers petuó fub R.omadz ecclefíz ditione atque imperio effent. Haec adeó mature confecta accepíe mus,ut e$dem propé tem pore ín Galliam perlatum effet, Carolum ín Campaníam cum omní . exercitu uu»— m wu"— M DONAÁTO ACCIAIOLO AVTORE, 590 exercítu perueniffe;& Beneuentanos metu conterrítos dedítíone fecíffe, V erum dum hac in ltalía gerunt, ínterím Taxillo Bauaríz dux uxoris(ut tradunt)fiímulis cócitatus, copías cogit, finitímas petes folicitat:Hunnos,quíea parte qua Bauatía in orienté fpectat, fibi cofines erant, focietate& foedere iungit, Hacomnia clandeftínis confiljs coficere ftudet, ut Francos nil tale opínantes repentino bello adoríatur. Erat aute eí coniunx Defiderij regis Longobardorü filía, qua fortuná patris íníquo anímo ferens,nec nocte nec interdiu uírum coquiefcere patiebatur, monere atqj rogare,ut meminíffe uellet focerum fuu clariffímü regem,quiíantea in locuple2 tiffimo regno coftitutus alijs ímperítare folitus effet,nunc graui feruitute detentü omni morte mifetiorem uitam ducere, Nemínem efTe praeter eum, qui poífit& debeat feruientt regem ín libertate uindícare, Hoc finitimas gentes, quod fortunz Defideríj mífereantur,expeciare,hoc tacítas petere:quod fíuireffe uelit, habere proprijs uiribus etiam externas adiuncias opes,qui? bus fultus commode poffit hanc dedecoris notam focero paríter generotp inuftam egregijs faz ciis delere, ac fibi poflerísip fuis perpetua glorfa comparate, Hís muliebribusénflrucius furfjs, Taxillo ingenti fludio arma exercitum parabat, ut Francorum genti omní parte inferíor fez rocíter magis quam prudeter bellum interret, Quibus rebus cognitís, Carolus quía magniíne tereíTe etíam in reliquü tempus ad opinione gentium arbítrabatur,tantas uideri Grallíz facult2 tes,üt non modo fua tueri,fed etí aliena aggredi poffet, celeriter profe&us, priufquam hoftes cum focijsíungerétur, ín fines Bauariz cum omniexercítu uenit,caftristy ad Lecugy fiuuium, quí Bauarosá Lemannis diuidit, pofitís,legatos ad T'axillonem mifit hortat&,ut Francor& man fuetüdine quám arma X uim experírímaller, atcp ídem finitimis gentibus,quas ín belli focíetaz tem traxíffet,fuaderet. T'axillo fiue hís mandatís cóterrítus,fiue fociorü auxilío deflitutus,nulla tentata fortuna belli, Caroli imperío fine ulla exceptione parere coftítuit.[tady ei omníü rerum fuarü poteftate permifTa, deditione fecit, obfides dedit, ín his Theonem filíü fua, alios permul tos leciffimos iuuenes, quorum patres przcipuam in ea prouíncid autorítatem habebant,Sub idem prope tempus Abodriti ueteres Francorü foci) legatos ad Carolum mittunt;quí pro anti qua amícítia focietateqp olím cum Francis íníta, aduerfus V elatabos auxílíum petat. Eft finus Oceanimarís in extremís Germania finibus, quíab occafu ín orienté uerfus centü(utaíunt) propé milla paffud extendit, Círca hunc fin& ea tempeftate Abodriíti, V elatabi,Mortomannií, alízQ barbarz gentes incolebant:infulas przterea prÓpinquo marí frequeter fpaifas tenebat, bella inter fe((icutíinter finitímos populos pleruncy fit)cotinenter gerebant. Cum igitur V elaz tabí perpetuis excurfionibus,cadibus,íncendijs, A bodritos ínvderent, nec ullis praefidis rez moueríab íniuría poflent, Abodritorum legati in Gialliá uenerunt, opem aduerfus fuos Frane corum hofles,pro iure focietatís petentes, Benigne hofpitaliter& fufcepti, auxilio impetrato grata reipofa domü retulerunt. Profectus deinde cum exercitu Carolus,cítius omníit opínioz ne bellü confecit,barbarosex fociorü finibus expulít,expulfos ad deditione compulít,ac íureíu rando adegít neín pofterà Francís, Francorumi focíjs, alijs ue finitimis gentibus iniuffu(j10 bell ínferrent. His rebus geftis, cum ín magna glofía ngagnísq opibus regn$ ac tota res Fran corum effet,ftatuít Carolus aduerfus Hunnos, qui hoftibus fuis auxilía fubmhifirauerant,bel lum fufcipere.Hunnorü gente Scythica fuiffe accepimus:incoluere primo fupra Maotída pa«, ludem,inde ingeti multítudíne profe&tí mutatis fedibustn Pannonia uenere,atq; hunc locü fibí " domicilii deleoere, Ea uero tempeftate qua Carolus eís béllum índixit, abunditiffimi díuitijs erant,& poflSaxonesarmis uírísq opulétiffimi, Fabebàt praterea finitimos populos partim metu,partím beneficio obfirictos,& iureiurido adactos,ut in omnibus bellis pro fua quifqg faz cultate rem Hunnorü iuuaret. Quo igit uíres Hunnorii maiores erant,e&maiore ftudio Caro lusomnía fibí quae ad maxímübellü pertínerét,curáda apedaG cenfebat,ut cum uírtute hofiíz buslonge Francipraftaret,uiribus quocp aut pares aut fuperíores efíTent.Summa ígit dilígétía, tum ratione ata cofilio omnibus comparatís,caftra mouet, atqj exercitü& uiris& armís nera egregíe infiructüin Pannonia ducit. Hoc ego bellü partím à Carolo, partim à filio fuo Pipino apud plerofq; autores geftü comperío. V ictí multis praelijs Hunni, tandz octauo anno poftig bellum ínceperat, penitus fuperatí,imperi8 Caroli paruere, C) uotíes uero cum hacgente íufta acie pugnatüfít,qua ueaut quanta hoftíü copiz ín eo bello ceciderínt, quía rarz per ea tepora literze fuere,difficilead fide eít exacto affirmare numero, V]ud certe cóflat,nullii unquam bellà à Carolo geftum,ín quo maíor fit hoftíü cedes zedíta,maiord illata clades.In eo enim omnes au tores coueníunt, íngentem Hunnorü multítudinem,& pené nobiliffimü quenq; eo belloabz fumptum:maxima quog; uim auríatqy argeti, multamd preciofam fupellectile, quam Hunní Carolus it Bas Minos cotendit, Hunni qui, «7 ubi, C Carolus diftus Augustus qz Yinperator Ro manorum, * CAROLI MAGNI.VITÀ: ex uatíjs gentibus direpta in fuum regnum congeffzrant, à Francís ínuentam,atgpin Galliam cranfportata, Totam denig; Hunnorü rem tam multiplici lade affecia, ut nullü fermé priftinze potentíz, qua antea longe lateG patebat,uefligi remaneret.Franci deuicta Pannonía,ac opu lentiffima gente fubacta,graues hoftiü fpolíjs in Gallía reuertunt.Períere ín eo bello Herricus ac Gieroldus,duo clariffimi Francor(t duces:in reliqua multitudíne parü detrimenti acceptum, Sub ídem tempus Adelgífum Defideríj filia, quí ante expugnatione Papiz ex tranfpadanis in Giracíam perfugerat, cum magna manu ad repetendü regnumin[ralíam redeuntem,à Fran» cis fuperatum prafector& aufpicio, fupplicíot affectum, quídamautores funt, Addunt etiam non multo poftea duo eodem prope tempore exarfiffe bella, Boémicü fcilicet& Liuonicum, atqj ambo à Carolo iuniore íta celeriter efle cofecta, ut facile appareret praflatíffimi patrísnon diffimile effe fili, Sequutü eft pofl hacaduerfus Nortomannos belli, qui A botridis(ubactis, cum dudiu Gorofridi regis Galli: Germaniízdplittora praedatoria claffe uexarent, ami Gio» tofrídus nimía fuperbia& temeritate elatus,Frifige,Saxoníx,atq; omni Galliae arma minaretur, palami íactaretle breui Aquífgranum ubi Caroli regía erat,cum íngentibus copíjs petíturé, non putauít Carolus focíorü íniuríam, acbuíus homínis effrenatam audacíam ulterius effe fe« senddin:ítaq: omnibus neceffaríjs ad bellum celeriter coparatis,in NNortomannos exercitü due cít,claffem per Oceanum míttít,utterra marítp fimul hoftem ínuadat, Verum non diutius eila borandiffuít,quía INostomaní pauló poft Giotofrido rege proprio fatellite interfecto, fe fuadg omnía fidef'& poteflatí Caroli permifere, Cum hic flatus rerá in Gaallía effet,ínterim Romani aduerfus Leonem pontificem coniurationem íneunt,eumQ neclafi,nec lacefiti períniuríam urbe expellunt,Quíbus rebus legatíad Carolum ueniunt,multís precibus pro Komano pon tifíce auxilium aduerfus coníuratos repetentes. Hos Carolus cofuetudine füa benigne accipit, eorum animos uerbis confirmat, magnam fpem fe babere dicit populum Romanü,uel benefi cio uelautorítate fua adduci, finem íniuríjs fa&turum:quod fi perfeuerare ín iníuría uclít,nul» lam dimícatíonem recufaturum pro Romanz eccleíiz dignitate, cuí deeffe quoad uíta fuppes tat,alíjs pripcipibus Chriflianorü turpe, Carolo etía nefas fit. Nam iampríde ecclefia Romana: patrocínio fufcepto, níhil eiantiquíus erat, quàm apoftolice fedis dignitatem tuerí,ftatum fere uare,autorítaté extollere, íníuría ac maleficio probibere.Itacy cum ea coníuratío magniponde tis efTet,& prafentía fua indigere uideretur, extemplo cum exercítu profectus ín Italíam con» tendít, Prímo aduentu omni motu fedato, noxtjs fupplicío affectis, pontificem Romanü cum ingenti gloría in urbe reflítuit, à quo mox pro fuis egregtjs meritis,€ fingulari erga libertatem omníum Chriflianorü fide Miguftus appellatus, imperatoríi nomen dignítatemtp fufcepit, non folum affentíente, fed etíam applaudente populo Romano, Hoc tempore primü fummi imperíj dignítate,quz trecétis ante& tríginta annís fuerat amifTa,&Cíam nimia uetuflate obliz terata,cgregía uirtute Caroli occídentireftitutam tradunt.De quo quídem non alienü uidetur pro cognítione reíaltius aliquanto repetere, Vrbem Romam,ficuti grauiffimiautores memo riz? prodidere,initio reges gubernarunt, Hínullis legibus obnoxij,domí populum, exercítü fo ris,pro fuo arbítbituregentes, nunc bélli, nunc pacísartibus rem Romanam mirifice auxere, eod nutríendo perduxere, ut bonam frugem libertatis maturis íam uíribus ferre poflet. Tare Qjuinio deindeSuperbo ob immodiícam dominandilicentíam regno exacio,regía poteftas pe» nitus in urbe ceffauit, Sub cófulibus poftea,ac diciatoribus, confularíq poteftate uwibunis,qui fueruntlibero populo magiftratus,& res& nomen emerfit imperij, A phríca penétota,maz gnatp A iz parte ultra Armeniam& Caucafum montem armís fubacta.Europz uero, Hífpa níjs,Giallijs, Gracias hracía,alijsG fubinde regionibus bello domitis,longe lategp Romanorü opes patuere. Hoc tam amplo per quadríngentos fexagínta annos ab una R epub.parto au» Coq imperio frui, deinde per inteflína arma nó licuit, quorü caufa atcp initíüi tradítur ex íimmo díca cupiditate regnádi,& certamine faCtionü ortum,qua femper fuerüt eruntqy pluribus po» puli$ magisexítio,d bella externa.Imperatores hínc creari coepti, quod ante armorum caftroz ruma nomen füít;id tandj inteflíno uigente bello íntramoenía ínductü,uerbo quide legítima poteftas, re aute uera domínatio erat. Quienim R epublica occupata Romanis domínabátur, Imperatores feappellari non folá equo, fed etià libentí animo patiebátur,quia imperatoríü no men& gratíus& tolerabilius R.omz erat, quàm quifquam titulus qui dominationis fpeciem Tmperatoriadis praefe ferre uideret, Atqy imperatoria dignitas apud prífcos Romanos longe ínferior regia die gnitas antiqtus inftriorregia, enitate, Cur auté poftea hocímperatoríü nomen ín tanto precío habítü fit, caufam fuiffe exiflíz mo,quíafum illiquí Reipub.totiqppeneterrarü orbi domínabant,fe nuncuparent imperatores, e d DONATO ACCIAIOLO AVTORE. 4oo A es, fortépofteriores credídere, ficuti ílli poxentía caeteros alios anteibant, fic etlam nomen quo utebantur,reliquis omnibus anteponendáü effe.Hínc talís opínio orta,deínde multis temporiz bus inueterata, obtínuít ut ímperatoría dignítas omnibus alijs excellentior haberetur, Sed ab initio quídem fingulis Émperantibus cum Nerua prímus,alijdp poftea fimili exemplo ducti, íibi conforté ímperíj delegiffent, duo interdá principes eodert tempore extitere, qui fe Romanoz rum nuncupabát ímperatores, Poftea uero quàm Conftantinus relicta Roma ad oriente dee Ícendit,fa&á confuetudíne eft,utdiuifim illud orientis,hoc occídentis imperíü diceretur, Foede deíndeuaftantibus Italiam Barbarís,tempore Odoacit Torcilingorü regis, qui Anguftulü bela lo fuperauít,fublatü imperíü trecentis& triginta annís in occidente ceffauit, T'ot enim ab Anz guftulo ad Carolü magnum fuere, quem à Leone ponufice imperatore diximus appellatum. Carolus Francorum rex ac Romanortü imperator, poft ampiiifimà dignitatem fufcepra cumg in Galliam rediturus iter per Hetruría faceret, in memoriá dignitatis adepta Florentíà urbem, quam olim magna ex parte deleuerant Gotily,ín priftinü flatum cum lumma ce'ebritate reítiz tuít, omnem nobilitatem per oppída uícina dífperfam in cíuttatem reduxii nouis moeníbus cinxit, templis ornauit.C) uibus merítís quantü Caroli nomini eiustp fuccefforibus nofira ciui tas debeat, nec líteris explícarí, nec ulla oratíone exprími poteft. Quod ením ín folo paieío fuz mus;quod liberiuíuímus,quod magíftratus,leges,ciuítaté habemus, ea omnía Caroio accepta funtreferenda,ac eíusmemoría cum grata recordatione perpetuo celebranda, ut hemíni tam praeclare de noftra patría meríto, f(inon parem beneficijs fuis, faltem alíquá pro uirtbus noftris gratíam referamus.lilud autem loco fummz gloríz Florentíz urbítribuendü puto, quod iníz tio eam condidere R omani,condítà deínde ac Barbarorum furore euerfam,Romanorü quoqg clariffimus(operator reftítuit, ut non tantum dolerís ex deiecta, quantum latitíz ex reltituta patria Fiorentínís acceder'et, Cum reuertíífet ín Galliam Carolus, exceptus eft eius aduentus abomnibus populis íncredibili honore atqj amore, Feftí celebratídies,omnib, cíuitabus fupe plícationes decretz, publice príuatímáp ei gratulatíones cum effufa latítía factae, Hís rebus tam egregíe à Carolo geftís addunt fcriptores nonullirem maxime memoratu dignam, quam ego utcertam affirmare;quía nulla apudalios autores eíus rei mentio eft, nec ut inceri relinquere aufim, Tradunt ením cum Híerofolyma graui Barbarorum dominatu oppreíTa teneretur, Ca rolum Conftantíni ímperatoris precibus euocatum, fimul€ reí índignítate comotum,ad libe randum fanctiffimum locum,ubí omhíum gentíum falus eft orta, cum íngenti exercitu acceffifTe,profligatisqy Barbarís,acex omní prouíncía pulfis, Chriftianos ín urbe reítítuifTe,firmisip prafidíjs munitam reliquiffe: profectum deinde byzantíü& à Ponflantíno íncredibilí letítia acceptum,magnod affectum honore, pauló poft ín Galliam redijffe, Hac fita funt, hanc exe pedítionem factam eífe oportet,antequá Carolus ad reftítuendá Leonem ponutfice in[taliam ueníret;quía fatis conftat poft imperatoría dígnítatem fufceptam,nunquàa Carolum ín Oríene tem efTe profe&um.Hxc bella feptem& quadragíntaannis(tot ením regnauít)íncredibili felía citate,tum magnitudine quadam anímí,tum etíam/jngenij atqj confilij Carolum non folü gel» fiffe,(ed etíam confeciffe tradunt, quibus regnum fatísámplum à patre accepfum,longe maius auctiustppofterís fuís reliquit. Nam paterni regni fines ín Giallia, R. heno,Lígeri, Oceanogp,X ín Germanía Danubío,& Sala fluuío,qui Thuríos à Serabis diuidit, cotinebantur. His Aqui* ' taniam, V afconiam, Hifpania pené totam,& eam[talíz partem ín qua Longobardorum regía fuerat, bellíca uirtute adeptam Carolus Magnus adíunxít, A diecít etiam Saxonia, qua eft non modica Germanía pars:tum utrang; Pannoniam, ultra Danubium Dacíam,Hi(iría,& toz tum Líburnorum regnum, Dalmatíam quogj, prater marítímas ciuitates quae Coflantínopoz liano imperarorí parebant; omnes denícy Barbarasgentes, qua Germaniam ínter Rhenum, Oceanum,ac Danubiü incolunt, partim armís fubactas,partim beneficio allectas, in fuam po teflatem redegít. His tantis opibus, tottam rebus egregie geftis, eam fibífama non folum ín Gallía,fed etiam per uníuerfum orbem Carolus comparauerat,ut undíque ad eum legationes concurrerent, qu gratíam atque amícitiam publice príuatím&p peterent. Quínetiam memoz riz proditum eft,Perfarum regem, cuíus opes ín A fa longelatetp patebant, Carolifama addu cum,legatos cum magnifcentifIimís donis mífiffe ín Gallíam, qui eum rogarent ut fe ín amíe cítiam fufciperet, Cum imperatoríbus quoque Conftantinopolítanis beneuolentía*uít& fo^ cíetate coniunctus; quanquam poft dignitatem ímperatoríam Rom acceptam, Carolí faz ma illís& fufpe&a quoque potentía foret, Caeterum enarratís bellicis rebus quae uífae funt nobis cognitione& memoría digna, nunc opereprecíum efTe exiflíimo, Caroli-habítumy Florentia vefte tuta4 Carolo imperatore, Hierofolyma ti beratur 4 Ca rolo. Francorum yea gro adiecia d Carolo, *, / » / C Caroli flatura (mores, Carolus loque tiae bonis lite trisornatus. CAROLI tiaturam,& mores,tum ea omnía,qua ad domeftícam pertínent dífcíplina, breuibuswerbisre M ÁGNI VITA ferre, l'raduntomnes pené autores quí díligentíus Caroli figuram defcribunt, procera íllum fuiffe flatura,lato pectore, latís humeris, magnís uegetisáp oculis,nafo paulo emínentiore, Forz ma denícg et pulchritudine oris adeo eximía,ut decorem timul pre fe ferre uideretur,cum regia quadam maie(late coníunctum.EHabebat& ín uoce fplendorem,& ín inceffu totodp corporís motu fummi dignitate.Promi(fam gerebat barbam,&(i quando fefti dies celebrádi erant, aut legati externorü princípü audiendí, uefte auro contexta, X gladío multís gémís ornato utebaz tur, Valetudíne fuit profpera,ni(i quod'paucís annísantequa díem obíret,febre(xpíus labora bat. V enationibus Giallorü moreadeoó frequenter ftudebat,ut non níues, non mótes, fylux, eum etíam fenefcente à tali exercítio reuocarent, Putabat ením labore corporís ad fanítate fere gandam uehementer conferre, T radunt praterea eum balneis€ aquís natura calídís plurimü delectatíi,atq; ideo Aquifgrani,ubí talís aqux ingens copía erat, diutius comorari folitü, Q'uín etíam confuefTe amícos acfamilíares,& ínterdijpmnís generis homínes fecum ín balneas ducere,ibíG alía cufabulandímatería ín medíum allata,longum fermoné trahere,atg; ex eo non mediocrem uoluptate capere, Fuit autem,Carolus amícorü ftudiofiffimus, pietate uero ín paz rentes,amore ín filíos, humanitate ín omnes, fínecontrouerfía ceteros alíos fuperabat. Mater ei Berta fuit, Fleradij Carfaris preeftantifTimi Conftantinopolítani(mperatoris filia, quam cum in omnizita temporeytum pracipue poft Pípini mortem ín fummo honore& obferuantía ha buit.Diffielem fratrís naturam,acmultis fufpícioníbus laborantem, íta patíentí anímo tulit,ut pro acceptis iníurijs fxpe beneficia eí,filijsQp referret.Sorore quoq; qua fibi unica erat, íncrediz bilíamore dilexít.Deníg; omne familià fuam tanta charitate coplexus eft, ut quid fcriptores dí canteum quocungy accederet,folítü effe filios filias; omnes fecum ducere.Fuít in remunerans dolargus,ín puníendo mítis€ clemens. Qu uínetía tradunt, cum alíquádo ín expeditíone profi cifceretur,nothum filii,quem plerícy fpe regnandi iniecta opínionibus uanís imbuerant, Caro loinfídias comparaíIe,ut eum de medio tolleret: pauloG; deinde coiuratíone detecta, mítiffimü patrem fcelerato ígnouí(fe filio,eíqs permififfe, ut reliquam deinde uitam ín quodam monafte tío ab oculis homínü remotam duceret. Hancigítur manfuetudine ín puniendo, xquítatem ín iudicando, moderatíone ín gubernando, quam Carolus publicís paríter ac priuatis rebus prae feferebat,(icpopuliomnes admirabanuir,ut palàm prxdícarent,talem fibi regem diuino numi ne datum,qualem nunquá antea aufi effent optare.[Illud praeterea maxímá ei beneuolentíam comparabat, quod erga hofpítes, peregrínos,& eosomnís quí paupertate nímía laborabant, fumma profufady liberalitate&ttebatur.[nopes uero qui uirtute ac bonís moribus pradití erant, fxpe non modo pecunía(uuít,fed etíam honoribus manifeftis affecítut uanam eorü opinione argueret,quí necy honorí magno locü,neqy uírtutí putant effe,nífi ubieffufz affluantopes.Cí bi infuper& potus contínentiífimus fuit. Feftis folum diebus,atq; id etiam raro,conuíuia celebrabat.[n cognofcendis cotrouerftjs homínü& díligentiffimus fimul et íuftiffimus habebatur. Liberz ad eum querímoniz de alíorü ínígrijs, faciles adítus erant, benígna reddebantur refponía: qua otrfiía quo raríus in maximis príncipibus reperíuntur, eo gratiora ín Carolo habebantur,Sed omníü prímü,ut erat díligentiffimus relígionü cultor, fumma opera ftudíod cu sabat,utepífcopíper uníiuerfum regnum facras edes nimía uetuflate dílapfas aut omníno refi cerent,aut faltem renouarent.Ipfe uero Aquifgrani,ubi fedes regni,eiusqy regía erat,maximis fumptibus templum condidit,ipfumQ marmoreís columnís, tum argento auroG celato uehe mentet ornauít,ornatütp omnium rerum pulcherrimarü copía,beate Maria dedícauit. Multa quog alía opera memoratu digna conftruxít,qua ea tempeftate,tum pulchrítudine, tum mae gnítudine fua admirationem gentium cómouebant, Nam pontem ín Rhenum apud Magun tíatn,ubí quingentos paffus fluminislatítudo patet,adiíficatü à Carolo tradunt,egregíum fané opus,& magnitudine conditoris cundis uifentibus prz fe ferens. R egías ínfuper aedes uaríjs inlotísab eodem extructas dícunt,& templa in multís ciuitatibus condita, quz nofttís quoq temporibus extant,&€ religione ín Carolo, regalem anímü fuiffe oflendunt. V erum ad has eximías regíasqp uirtutes addiderat etíam Carolus eloquentía copíama dicendi,& bonarü are tium difciplina,qux cum czterís homínibus,tum íjs quí funt ín fummis poteftatibus conflitutí, magno femper decoríattj ornamento fuere.Praceptoré habuit Albínü,cuipoftea Alcuíno co gnomen fuit, eruditiffimü, fi ummüdg?philofophü, à quo non folü ftudium fapientiz, fed etiam praecepta oratoría, artemt diflerendí accepit: cuius opera tunc prímum Parrhifienfe gymnafium à Catolo inflítutü tradunt: quod deínde à pofteríoríbus regibus feruatum auctum, eo dignitatis e DONATO ACCIAIOLO AVTORE,«ot A. dignitatis€ gloríz uenit, ut nuncquogy celeberrimá per uniuerfum orbem erudítiffinsorum homínü domiícíliti habeatur, Carolus igitur ipfe líterís non modo latínís, fed etíam gracís libez ralíter ínftítutus,filíos quoq; fuos doctífTimis hominibus ín difcíplina dedit, utà prímis incuna» bilisbonis artibus erudirentur.Filías etíam,ne ocío torperept,lanificio affuefcere iuffit, Flabuít autem ex pluribus uxoribus pulcherrímá fobolem: fed ex Hildegarde foemína apud Sueuos ampliífimo genere orta, Carolá,Pípinum, Ludouícá filíos,totidemáp filías genuít, Ex his Caro lum,quí maíor natu erat,& Pipína,quem Galliz cíteriorí praefecerat, príus dj diem obiret, amí fit.Ludouicus eí relinquebatur,unicü fenectutisrefugium, Hunc pauló ante morte ad fe uoca tum, fummo confenfu omníü príncipüá Auguftum appellauit, confortetp fibi delegit ímperrj, quz res maximá eiapud omnis generíshomínes tum dignitate, tum autoritate coparauít. Sta bilitum ením fuis pofterís non folum Francorü regnum,fed etiam ímperatorí nomen fummae concordía omníü uidebatur. Nec multo ínteríecto tempore, cum uenatum confuetudine fua haud proculá regía Aquifgrani effet profectus;jdomü redíjt cum febre. Hanc abftinetía, ut con fueuerat,fuperare fe poffe confidens, cum lateris etíam acceífiffet dolor, morbís fimul& fene tute cofectus uíta exce(lit,xtatís fuz feptuagefimofetundo,& Chriftíanz falutis decimoquín to,fupra octíngentefimá annü, quinto Kal. Februarías, Eius deínde corpus ín Bafilíca Aquifgraní,quam lle ín uita tantopere coluerat,folenní funere fepult& tradunt, arcumépauratü egre gietp fabrefa&um fupra monumenti eíuslocatum,ín quo imago illius fculpta talt epígrámate cíngebatur: Caroli Magni ChriftíaniíTimi imperatoris R.omanoriü corpus fub hoc Íepulchro conditum íacet.Híc Francorum regnum fepte fupra x L; annos fumma moderatione ac íuftíz tíaadminiftrauit,idG belli pacísdp artibus magnopere auctum,pofterís fuis relíquít. Paulo anz te obítü eius multa prodigía uífa dicuntur. INam& portícü, qua erat ínter bafílíca& regia mí» rabili fumptu confecta,corruiíTe,& pontem ad Maguntia incendío conflagraffe,& auream pí lam quz in culmíne relígíofiffimí templilocata erat, fulgure tactani& deiecta tradunt. Tribus annísantedj e uita migraret, teftamentü condidít, quopecunià, ueftes, uafa aurea argenteaty, multam precíofam fupellecilé tripliciter díuifam legauit. Duas partes uni& uigiiti cíuitati busregní,quas Metropolítanas appellát Girzci,ac earü epífcopis dari íufTit,ut illís ín refíciedis ecclefijs€ pauperibus iuuandís, pro arbítrio uterentur. T'ertía uero parte, uniufcuiufty ratíos ne habita filijs, filiabus, nepotíbustp,tum feruís& ancillis reliquit, Erát ínter cxtercs thefauros fuos tresargentez meníz,ac una aurea,pracipus magriitudínis,[lari trium unam, qux Con ftantínopolítanz urbís fimilitudíne referebat,ad ornandá celeber zímü beati Petrítemplü R.o2 mam miífit, Aliam, in qua forma urbis Roma peregregie fculpta erat, Rauenati bafilíce dono dedit, Tertíam uero,que totíus orbís defcriptioné continebat, auream illam,quam ín ordine quartá numerauímus,filíjs fuís relíquit.FIzcc Carolus fumma dilígentía,ratíone, atqy confilío, cum multipríncipes regní adefTent,coftítuit. Quz omnía Ludouicus eius filius ac fucceffor ex commentarío poft Carolí mortem diligentifIime ac fanctiflime referuauit, * BASILEAE, EX ABEDIBVS IOANNIS e BEBELII, MENSE AVG,VSTO, ANNO M.D. XXXV. Caroli Magni obitus, Prodigia ipfius mortem precea dentia. Testamentum.